Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1338/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-12-15 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, córką ([...] lat) i synem ([...] lat). Poza samochodem ciężarowym marki [...] o wartości ok. [...] zł, który wykorzystywany jest w prowadzonej działalności gospodarczej innych składników majątku nie posiada. Wprawdzie jego miesięczny dochód wynosi [...] zł, niemniej jednak ciążą na nim obowiązki alimentacyjne względem żony zgodnie z zawartą [...] r. umową alimentacyjną. Na mocy tej umowy wnioskodawca przeniósł przysługującą mu współwłasność samochodu ciężarowego – cysterny przeznaczonej do przewozu paliw na rzecz jego żony, celem pokrycia należnych lecz jeszcze niewymagalnych rat alimentacyjnych należnych w okresie od [...] r. do [...] r.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych przedłożono: deklaracje VAT-7 z trzech ostatnich miesięcy, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień); raport kasowy obrazujący sumę przychodów w ostatnim kwartale rzędu [...] zł oraz dziennik księgowań, gdzie po stronie WN i po stronie MA odnotowano operacje na łączną kwotę [...] zł (tj. kwota narastająco). Natomiast na rachunkach bankowych odnotowano operacje uznaniowe wielkości: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) i [...] zł (lipiec), podczas gdy na koncie osobistym te wynosiły: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) i [...] zł (lipiec). Z kolei w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2013 r. zadeklarowano przychód z prowadzonej działalności w kwocie [...] zł, podczas gdy w 2012 r. ten wynosił [...] zł.

Ponadto nadesłano deklaracje podatkowe VAT-7 składane w ramach prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień). Dodatkowo przedłożono podatkową księgę przychodów i rozchodów, gdzie wartość sprzedanych towarów i usług od początku roku wynosiła [...] zł, podczas gdy ponoszone wydatki obejmowały kwotę 1[...] zł i [...] zł. Z kolei z wyciągów bankowych ustalono, że suma operacji uznaniowych na koncie żony wynosiła: [...] zł (październik), [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (lipiec). Natomiast na koncie firmowym: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (lipiec).

Jednocześnie przedłożono dokumenty źródłowe obrazujące ponoszone miesięcznie wydatki, tj.: ubezpieczenie ([...] zł), upc ([...] zł), gaz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł) oraz czynsz za mieszkanie o pow. [...] m2 w kwocie [...] zł.

W świetle nadesłanych dokumentów referendarz sądowy postanowieniem z 13 listopada 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy.

Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podkreślił, że dowiódł istnienia okoliczności świadczących o spełnianiu przezeń ustawowych przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Podkreślił, że prowadzi przed Sądem 10 postępowań, dlatego należy wziąć tę okoliczność pod uwagę przy wydaniu orzeczenia. Zwrócił uwagę, że ciążą na nim obowiązki alimentacyjne względem żony oraz ponosi koszty utrzymania dzieci w wieku szkolnym. Z żoną jest w stanie rozdzielności majątkowej, co w ocenie wnioskodawcy zwalnia oboje małżonków z obowiązku wzajemnego wspierania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Po przeprowadzeniu analizy złożonych dokumentów stwierdzić należy, że w sprawie nie wykazano istnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W treści urzędowego formularza skarżący zadeklarował wprawdzie dochód z prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich sześciu miesięcy w kwocie [...] zł (tj. [...] zł miesięcznie). Jednakże z nadesłanego do akt materiału dowodowego ustalono, że jego firma w roku 2012 wypracowała przychód w kwocie [...] zł, natomiast w 2013 r. ten wynosił [...] zł (vide: zeznania podatkowe PIT-36), podczas gdy z dziennika księgowań za bieżący rok obrotowy – wersja pełna – ustalono, że suma operacji księgowanych po stronie WN i po stronie MA wynosiła łącznie [...] zł (tj. kwota narastająco). Powyższe, niekwestionowane przez stronę, okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżący na co dzień obraca środkami finansowymi o nominalnie dużej wartości, znacznie przekraczającej łączną wysokość kosztów we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. W tej sytuacji uznać należy, że koszty sądowe, do których zalicza się wpis sądowy od skargi, mogły się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości (w roku 2013 wynosiły one [...] zł, natomiast w 2012 r. wynosiły one [...] zł).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Okoliczności powyższej nie zmieniają dwa zacytowane – co trzeba podkreślić - wyrywkowo i wybiórczo, orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowienie z 14 marca 2012 r. (sygn. akt I OZ 143/12) odnosiło się do osoby fizycznej, niebędącej przedsiębiorcą. Z kolei w postanowieniu z 22 czerwca 2010 r. (a nie z 22czerwca 2014r., jak błędnie napisano w sprzeciwie r.) wydanym w sprawie I GZ 192/10, Sąd ten podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji że "spółka powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel" a także dalsze stanowisko Sądu, w którym zostało stwierdzone, że: "podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami". Zarazem jednak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie między innymi dlatego, że uznał te stwierdzenia za "ogólne, by nie rzec ogólnikowe, w żaden sposób nie odniesione do realiów, w których został złożony wniosek". W dalszej części zostały zawarte szczegółowe wytyczne dla Sądu pierwszej instancji, których nie sposób odnieść do rozpoznawanej na obecnym posiedzeniu niejawnym sprawy. Po pierwsze skarżący nie wykazał by miał on zobowiązania związane z działalnością gospodarczą, które uniemożliwiałyby mu lub utrudniały pokrycie kosztów sądowych. Po wtóre wysokość osiąganych na bieżąco przychodów wiąże się nie tyle z wymaganiem gromadzenia oszczędności na przyszłe postępowania sądowe co z realną możliwością wyłożenia środków pieniężnych na pokrycie kosztów prowadzonych postępowań.

Wprawdzie w treści formularza skarżący informował o spisanej umowie majątkowej małżeńskiej oraz o umowie alimentacyjnej, niemniej jednak okoliczności te nie mają większego znaczenia w sprawie, albowiem na małżonkach ciąży wynikający z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) obowiązek udzielania sobie pomocy, w tym wsparcia finansowego w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Rozdzielność ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Przemawia za tym także wykładnia systemowa tego przepisu, znajdującego się w rozdziale regulującym stosunki osobiste między małżonkami.

Ponadto, co także nie jest bez znaczenia w sprawie, skarżący, już w trakcie istnienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej, zawarł z żoną umowę alimentacyjną, a zatem nie neguje swojego obowiązku wsparcia finansowego względem żony. Zarazem jednak w treści sprzeciwu podważa istnienie analogicznego obowiązku po stronie żony względem niego, co uznać należy za sprzeczność. Fakt, że żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą, z tytułu której w okresie ostatnich trzech miesięcy obracała znacznymi środkami finansowymi (vide: operacje uznaniowe na rachunku firmowym oraz jego saldo końcowe, które w miesiącach czerwcu i lipcu 2014 r. wynosiło: [...] zł i [...] zł) dodatkowo potwierdza brak przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonując bowiem zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków i dochodów zarówno skarżącego oraz jego żony, w tym zgromadzonych na rachunkach bankowych obu małżonków środków finansowych trudno uznać, aby skarżący kwalifikował się do osób ubogich lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach niniejszego postępowania, nawet gdy uwzględni się ilość wszystkich jego spraw zawisłych przed tut. Sądem dotyczących podatku akcyzowego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.