Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1483/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 14
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 81
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

8 lutego 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 826/15 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 826/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] września 2015 r., Nr [...], w przedmiocie zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Prezydent Miasta Gdyni, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] marca 2015 r., decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...], odmówił M. T. przyznania pomocy w postaci zasiłku okresowego. Wnioskodawczyni jest osobą pozostającą w rodzinie składającej się z czterech osób i opiekuje się niepełnosprawną matką. Rodzina korzysta wspólnie z posiadanych środków pieniężnych, ściśle współpracuje w załatwianiu spraw życia codziennego, w tym w prowadzeniu gospodarstwa domowego. M. T. nie zamieszkuje w osobnym pokoju pomimo tego, że w mieszkaniu znajdują się wolne pokoje. Dochód rodziny wyniósł [...] zł., na który składały się: renta socjalna A. T. w kwocie [...] zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne na rzecz A. i I. T. po [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K. T. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Dochód bieżący rodziny przekracza kryterium dochodowe. Poza tym rodzina w grudniu 2014 r. otrzymała wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie ponad [...] zł, więc dysponuje dochodem pozwalającym na zabezpieczenie niezbędnych wydatków życiowych. Po rozpatrzeniu odwołania M. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia [...] września 2015 r., Nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazując na prawidłowe ustalenie tego organu, że wnioskodawczyni nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Jest osobą pozostającą w rodzinie. Sytuacja życiowa rodziny T. jest dobrze organom znana, bowiem K. T. nieprzerwanie od listopada 2011 r. ubiega się co miesiąc o pomoc społeczną w formie zasiłków okresowych i celowych. M. T. nie posiada własnego dochodu. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie ma swojego łóżka ani żadnych innych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Otrzymuje też dodatek mieszkaniowy przyznany na podstawie stosunku wydatków mieszkaniowych i dochodów czteroosobowego gospodarstwa domowego. Wydatki mieszkaniowe są zatem opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. M. T. sprawuje opiekę nad matką. Zakres tej opieki oraz zakres obowiązków domowych M. organ pierwszej instancji ustalił w sprawie toczącej się przed Kolegium pod sygn. akt [...] (sprawa zasiłku okresowego na wniosek małżonków T.). Z oceny sytuacji rodziny wynika, że oprócz czynności związanych z pielęgnacją matki, strona gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie - wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, wspólnie robi zakupy i korzysta z magazynu odzieży. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie ustalił, aby ta sytuacja uległa jakimkolwiek zmianom. M. T. czynnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe całej rodziny. Organ odwoławczy wskazał na posiadanie wiedzy o oświadczeniu rodziców, że nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne na rzecz córki. Opłacanie składek ubezpieczeniowych nie stanowi jednak o utrzymaniu członka rodziny. Składki te są bowiem związane z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z zabezpieczenia socjalnego samej wnioskodawczyni, a nie z dochodem innych członków rodziny. Nieopłacanie składek ZUS i NFZ przez innych członków rodziny, którzy nie są do tego zobowiązani, nie ma znaczenia dla ustalenia, że w świetle zebranego materiału dowodowego bezsprzecznie cała rodzina wspólnie gospodaruje i zamieszkuje, tworząc rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego strona działa za namową ojca, który próbuje uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej, ponieważ sam po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego.

Oddalając skargę M. T. na decyzję organu odwoławczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przytoczył treść wybranych przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) i stwierdził, że nie nosi znamion dowolności stanowisko organów, że skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. W ocenie Sądu, taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie ma własnego łóżka ani żadnych innych sprzętów gospodarstwa domowego. Skarżąca korzysta ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu. Nie ma własnego dochodu. Cała rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. Dochód czteroosobowej rodziny, ustalony na podstawie art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł [...] zł., na który składały się: renta socjalna na A. T. w kwocie [...] zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne na rzecz A. i I. T. po [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K. T. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Zatem dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Zostało więc przekroczone kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w kwotę 456 zł na osobę w rodzinie. Za zasadnością uznania, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe nie przemawia argumentacja skarżącej, że rodzice nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Składki te nie stanowią bowiem o utrzymaniu członka rodziny. Są związane tylko z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z ubezpieczenia socjalnego samej skarżącej, a nie z dochodem innych członków rodziny. Ponadto, niezależnie od zakresu wzajemnego wspierania się skarżącej i jej rodziny, o ich wspólnym gospodarowaniu, poza faktem wspólnego zamieszkiwania, świadczy chociażby sytuacja finansowa skarżącej, która nie osiąga własnego dochodu. Skarżąca w związku z brakiem dochodów nie jest w stanie pokryć miesięcznych kosztów zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność ta rzutuje zatem na uznanie, że skarżąca, wbrew swoim twierdzeniom, cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców. Organy administracji publicznej, odmawiając przyznania skarżącej zasiłku okresowego, nie kwestionowały jej trudnej sytuacji życiowej. Wskazały zaś, że sama skarżąca nie podejmuje żadnych starań, by polepszyć swoją sytuację i zając się własnym rozwojem. Ponadto cała rodzina jest objęta przez Ośrodek stałą opieką i systematycznie otrzymuje pomoc. Wszelkiego rodzaju zasiłki i dodatki są jej jedynym źródłem dochodu. Co więcej, rodzina T. w miesiącu grudniu 2014 r. otrzymała wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie ponad [...] zł. Zgodnie zaś z art. 3 ustawy o pomocy społecznej, pomoc ta nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, lecz ma jedynie na celu wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W sprawach z zakresu pomocy społecznej kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być zatem cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 826/15, M. T. zarzuciła naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że rodzinę w rozumieniu tego przepisu stanowią "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące" w tym znaczeniu, że czynnik wspólnego gospodarowania nie obejmuje pozostawania na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do stwierdzenia, że definicja wspólnego gospodarowania zawiera w sobie także i tę cechę, a w konsekwencji brak w tym przedmiocie ustaleń faktycznych Sądu oraz oceny zeznań skarżącej, członków jej rodziny i oświadczenia K. T. z dnia 23 lutego 2015 r., w którym stwierdza on, iż odmawia finansowania skarżącej oraz opłacania jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, co spowodowało przyjęcie przez Sąd, że skarżąca z pozostałymi zamieszkującymi ją osobami (posiadającymi dochody) stanowi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej i tym samym nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania ze świadczeń z systemu opieki społecznej,

- przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) - dalej ppsa w zw. z art. 81 kpa mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi na decyzję, pomimo że podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez organy obu instancji, a polegające na ustaleniu z przekroczeniem zasady swobody oceny dowodów, że zeznania skarżącej są niewiarygodne na tej tylko podstawie, że "wyjaśnienia strony bezpośrednio zainteresowanej wynikiem sprawy mają nikłą wartość dowodową", a także że niewiarygodne są zeznania jej ojca K.T., ponieważ "Kolegium zna postawę K.T. [z innych postępowań - przyp.], w tym jego zdolność do zaprzeczania oczywistym okolicznościom" a zatem z całkowitym pominięciem przy dokonywaniu oceny dowodu jego analizy z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz uznanie na zasadzie dowolności, że dowody te nie stanowią wiarygodnej podstawy ustaleń faktycznych, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika zgodny wniosek, że osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie,

- przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c ppsa w zw. z art. 81 kpa, mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi na decyzję, pomimo że podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez organy obu instancji, a polegające na ustaleniu z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego, że skarżąca i członkowie jej rodziny tworzą wspólne gospodarstwo domowe na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wcześniej do sprawy prowadzonej przez SKO w Gdańsku pod sygn. akt [...], podczas, gdy doświadczenia życiowego wynika, że gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie, może ulec rozdzieleniu pod wpływem nowych okoliczności, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika zgodny wniosek, że osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na pomijanie przez Sąd w swoich rozważaniach oświadczenia rodziny skarżącej, że nie będzie jej utrzymywać oraz oświadczenia jej ojca z dnia 23 lutego 2015 r., że obok odmowy płacenia za skarżącą składek zdrowotnych i ubezpieczeniowych, odmawia także finansowania córki. Pominięcie tej kwestii świadczy o tym, że Sąd nie uznał tego elementu za istotny przy ustalaniu osób wspólnie gospodarujących. Za dostateczne uznał kwestie związane z podziałem zadań w prowadzeniu gospodarstwa. Tymczasem prawidłowa wykładnia art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej prowadzi do stwierdzenia, że określony w przepisie element wspólnego gospodarowania obejmuje także pozostawanie na utrzymaniu osób, z którymi wspólne gospodarstwo jest prowadzone. Językowe znaczenie pojęcia gospodarowania oznacza podział zadań przy prowadzeniu gospodarstwa, a w tej grupie również zadań tego rodzaju, które pociągają za sobą konieczność poniesienia nakładów finansowych. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest m.in. pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą się wspólnie zamieszkuje. Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza wyłącznie przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Ocena, czy skarżąca będzie nadal utrzymywana przez zamieszkujące z nią osoby powinna zatem stanowić element rozważań Sądu. Gdyby Sąd uwzględnił ten element, wówczas doszedłby do przekonania, że skarżąca i zamieszkujące z nią osoby nie stanowią rodziny w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Zarówno skarżąca jak i członkowie jej rodziny zgodnie stwierdzają w przebiegu całego postępowania, że skarżąca nie będzie utrzymywana z dochodów pozostałych zamieszkujących z nią osób. W oświadczeniu z dnia 23 lutego 2015 r. ojciec K. T. zapowiada, że nie będzie utrzymywał córki, a należy zauważyć, że to on jest decydującym dysponentem środków finansowych, gdyż to na jego rzecz wypłacane jest świadczenie opiekuńcze w kwocie [...] zł. Oznacza to, że skarżąca zostanie pozbawiona środków utrzymania i stąd nieuprawnione jest twierdzenie, że stanowi ona z zamieszkującymi z nią osobami rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Decyzję SKO w Gdańsku oparto na okolicznościach faktycznych we wszystkich punktach sprzecznych ze zgodnymi wyjaśnieniami składanymi przez członków rodziny skarżącej oraz samej skarżącej. Wiarygodność tych oświadczeń i zeznań zakwestionowano w wyniku dokonania dowolnej oceny. W rozważaniach SKO nie ma mowy o badaniu wewnętrznej spójności wyjaśnień, wzajemnej spójności wyjaśnień poszczególnych osób, nie bada się poszczególnych okoliczności, które osoby wyjaśniające opisują, nie oceniono, czy zeznania te są logiczne lub zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, w istocie w ogóle nie badano treści zeznań, a jedynie arbitralnie zdyskwalifikowano je z uwagi na osoby je wygłaszające. Naruszono zasadę oceny zeznań przez pryzmat reguł logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego w ten sposób, że reguł tych w ogóle nie zastosowano, a w miejsce tego oceniono zeznania, jako niewiarygodne z przyczyn personalnych. Osoba pełnoletnia i dysponująca własnym dochodem, może nawet mieszkając z rodzicami prowadzić odrębne od nich gospodarstwo domowe. O tym, jak funkcjonują w rodzinie pełnoletnie dzieci, decyduje przede wszystkim wola rodziców i pełnoletnich dzieci. W jednym z orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazano, że: "Jeśli w wywiadzie środowiskowym organy uzyskały oświadczenie od wnioskodawczyni, jej męża, dzieci, że nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa domowego, to dla oceny faktu, że jest inaczej, niedostateczne jest samo przypuszczenie pracownika socjalnego. Wiedza organu o faktycznej sytuacji osoby, która zwraca się z wnioskiem o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej winna być obiektywna i zobowiązuje organ do rzeczowego, logicznego i popartego ustaleniami stwierdzenia, że strona wnioskująca o pomoc znajduje się w takiej a nie innej sytuacji, uzasadniającej przyznanie świadczenia w ogóle, ale i świadczenia w określonej wysokości, gdyż pojęcie rodziny w art. 6 pkt 14 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie jest oparte wyłącznie na więzach pokrewieństwa i powinowactwa, a bardziej istotne jest tworzenie wspólnoty." W tym samym stopniu organ uchybił przepisom poprzez określenie stanu faktycznego w niniejszej sprawie przez odwołanie do wywiadu środowiskowego sporządzonego wcześniej w innej sprawie sygn. akt [...]. Ustalenia opierane na takim dowodzie są z gruntu nieprawidłowe, bowiem sytuacja w grupie osób współzamieszkujących jest dynamiczna, zmienia się w czasie. Skarżąca nie kwestionuje, że prowadziła z rodzicami i siostrą wspólne gospodarstwo domowe, twierdzi, że nie prowadzi go obecnie. Stanowi to wynik zmiany okoliczności, ojciec skarżącej nie chce bowiem łożyć na utrzymanie córki. Skarżąca znajduje się w związku z tym w potrzebie i dlatego poszukuje pomocy w świadczeniach z systemu zabezpieczeń społecznych. Fakt, że w prowadzonych uprzednio postępowaniach administracyjnych wymienione osoby deklarowały fakt wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania, nie może oznaczać, iż taki stan istnieje w dalszym ciągu. Organ administracji celem przyznania pomocy obowiązany jest bowiem każdorazowo do ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Uchybienia te przeniknęły do postępowania sądowoadminstracyjnego i nie zostały skorygowane przez Sąd. Odmienna ocena zeznań skarżącej i zamieszkujących z nią osób spokrewnionych prowadziłaby do odmiennych ustaleń faktycznych, w szczególności całkowicie odmiennie przedstawiałaby się kwestia spełnienia przez skarżącą kryterium dochodowego warunkującego skorzystanie z pomocy z systemu zabezpieczeń społecznych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa) z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niewystarczające do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Zarzuty kasacyjne naruszenia art. 145 § 1 lit. c ppsa w zw. z art. 81 kpa należy uznać za niezasadne, ponieważ zostały nieprawidłowo sformułowane. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera bowiem – wskazanego w skardze kasacyjnej - art. 145 § 1 lit. c, lecz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zaś poszukiwać właściwego przepisu objętego zarzutem kasacyjnym dla ustalenia jego prawidłowej treści, skoro sformułowanie prawidłowego zarzutu kasacyjnego i jego uzasadnienia należy do skarżącego kasacyjnie. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne ze względu na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, z której może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w tej skardze, jako naruszone.

Ponadto, jeżeli zamiarem skarżącego kasacyjnie było zaskarżenie błędnych - jego zdaniem - ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji orzekające w sprawie, to przedmiotem zarzutu kasacyjnego powinno być wskazanie odpowiednich w tym zakresie przepisów procedury administracyjnej w powiązaniu ze stosownym przepisem procedury sądowoadministracyjnej. Takim przepisem procedury administracyjnej nie jest bowiem wskazany w skardze kasacyjnej art. 81 kpa. Przepis ten stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Zgodnie z art. 10 § 1, art. 79 i art. 81 kpa, organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, w tym zawiadomić strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, umożliwić im udział w przeprowadzeniu tego dowodu, zadawanie pytań świadkowi i składanie wyjaśnień. Okoliczność faktyczna może być zaś uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, przy czym – zgodnie z art. 10 § 2 kpa - odstąpienie do tej zasady może nastąpić tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Takie przypadki w niniejszej sprawie nie zaistniały. Zachowanie powołanych wymagań nie jest przy tym pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzonego dowodu. Nie wynika jednak z akt sprawy, ani ze skargi do Sądu pierwszej instancji, aby skarżąca była pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu, czy też nie miała możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. W związku z tym, zarzuty kasacyjne nawiązujące do art. 81 kpa również z tego względu nie zasługiwały na uwzględnienie.

Również zarzut kasacyjny naruszenia art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej nie jest zasadny. Przepis ten stanowi, że rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 618/13) przyjmuje się, że faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólnie gospodarować oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą prowadzi się gospodarstwo domowe, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Na okoliczność wspólnego gospodarowania składają się różne elementy, jak ponoszenie kosztów i opłat za mieszkanie, opieka udzielana w chorobie, wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, dysponowanie wspólnym dochodem z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb życiowych. Wspólne zamieszkiwanie jest przy tym przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W przedstawionym rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej zasadnie w rozpoznawanej sprawie oceniono, że skarżąca, jej rodzice i siostra stanowią rodzinę w rozumieniu tego przepisu. Skarżąca zamieszkuje bowiem wraz z pozostałymi wymienionymi osobami w trzypokojowym mieszkaniu. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Ponadto, jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Z oceny sytuacji rodziny dokonanej przez organy administracji wynika, że oprócz czynności związanych z pielęgnacją matki, skarżąca gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie - wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, wspólnie robi zakupy i korzysta z magazynu odzieży. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest także pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy, co niewątpliwie w sprawie niniejszej ma miejsce.

Podstawowym środkiem dowodowym, służącym ustaleniom faktycznym w omawianym zakresie, jest wywiad środowiskowy. Jakkolwiek zaś w niniejszej sprawie taki dowód został wykorzystany z innego postępowania dotyczącego skarżącej, to nie zmienia jego aktualności także w niniejszym postępowaniu, ponieważ jego przedmiotem jest m.in. sytuacja rodzinna mająca znaczenie dla wszystkich spraw prowadzonych z wniosków skarżącej w zakresie pomocy społecznej. Ani w skardze do Sądu pierwszej instancji, ani też w skardze kasacyjnej nie wskazano na okoliczności, które przeczyłyby ustaleniom zawartym w powołanym wyżej wywiadzie środowiskowym. O ile bowiem skarżąca kasacyjnie polemizuje z ustaleniami omawianego dowodu, o tyle nie przedstawiła żadnych okoliczności i dowodów, które podważałyby te ustalenia. W skardze kasacyjnej poprzestano jedynie na twierdzeniu, że skarżąca rozdzieliła gospodarstwo domowe z pozostałymi osobami, z którymi nadal zamieszkuje. Nie wskazała jednak, w czym to rozdzielenie się przejawia co do wykonywanych codziennie czynności domowych, ponoszeniu kosztów utrzymania oraz uzyskiwaniu środków na to utrzymanie, a także posiadania takich przedmiotów majątkowych służących zaspokajaniu potrzeb bytowych, które świadczyłyby o odrębności prowadzonego gospodarstwa domowego przez skarżącą od gospodarstwa domowego jej rodziców i siostry.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.