Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 376/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-12-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246, art. 258
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 113, art. 126
journal: Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia 15 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 maja 2016 r. odmówił J. J. przyznania w przedmiotowej sprawie prawa pomocy.

Powodem nieuwzględnienia wniosku było nieprawidłowe wykonanie przez skarżącego wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych, tj.: pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego, czy odbywający karę wnioskodawca posiada aktualnie do dyspozycji środki pieniężne, a jeżeli tak, to jaka jest ich wysokość; pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego, czy odbywający karę wnioskodawca przekazywał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek kwoty pieniężne osobom trzecim, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego, czy odbywający karę wnioskodawca otrzymał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek wpłaty od osób trzecich, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; oświadczenia czy w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. wnioskodawca inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi, a jeżeli tak – wnioskodawca winien był podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez wnioskodawcę w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, Aresztowi Śledczemu, Zakładowi Karnemu, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym - w przedmiotowym oświadczeniu wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane oraz sygnatury prowadzonych spraw, a ponadto wnioskodawca winien był podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w następstwie uprawomocnienia się i wykonania wydanych orzeczeń.

Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy powołane wyżej postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 maja 2016 r.

W piśmie z dnia 29 sierpnia 2016 r. J. J. zawarł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzupełniając wniosek, przedłożył w dniu 27 października 2016 r. formularz urzędowy PPF, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że jest kawalerem bezdzietnym, odbywa karę pozbawienia wolności, nie pracuje ze względu na podstawowe wykształcenie bez zawodu i zły ogólny stan zdrowia. Dołączył do pisma kopię zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 26 sierpnia 2016 r., w którym podano, że skazany nie jest zatrudniony odpłatnie oraz wskazano, że posiada on sześć zajęć komorniczych na łączną kwotę 31.324,31 zł.

Zarządzeniem z dnia 2 listopada 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przedstawienia w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania:

a) nowych (zmienionych) okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i możliwościami płatniczymi, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowego stanowiska w kwestii przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, w tym pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego, jak jest kwota środków pieniężnych do dyspozycji wnioskodawcy, pozostających obecnie w depozycie, ewentualnie jaka kwota środków pieniężnych została przez wnioskodawcę przekazana z depozytu na książeczkę oszczędnościową lub wybrany rachunek bankowy, jak również pisemnej informacji Dyrektora Aresztu Śledczego o ewentualnych jakichkolwiek środkach pieniężnych i ich wysokości przekazanych osobom trzecim albo otrzymanych od osób trzecich w okresie od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy;

b) oświadczenia czy w okresie od dnia 1 marca 2015 r. do chwili obecnej skarżący inicjował jakikolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego; jeżeli tak – do wskazania przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone;

c) oświadczenia, czy wnioskodawca występuje obecnie w charakterze strony powodowej w jakichkolwiek sprawach o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, aresztom śledczym i zakładom karnym, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca zobowiązany był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania się toczą oraz sygnatury prowadzonych spraw; ponadto wnioskodawca winien był podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz.

Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 8 listopada 2016 r. W piśmie nadanym w dniu 10 listopada 2016 r. J. J. wyjaśnił, że w okresie wskazanym w wezwaniu nie zmieniła się jego sytuacja majątkowa i życiowa, nie składał żadnych pozwów i skarg na przewłokę i nie osiągał żadnych dochodów, w postaci określonej w wezwaniu. Dołączył do pisma zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 13 października 2016 r., w którym podano, że wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na 25 lipca 2019 r. oraz zaświadczenie Aresztu Śledczego z dnia 19 października 2016 r., że wnioskodawca nie jest zatrudniony odpłatnie.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń.

W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Wnioskodawca, pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 2 listopada 2016 r. nie złożył do akt sprawy całości żądanych od niego dokumentów. Nadesłał on jedynie zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego, z których wynikało, że skarżący nie jest zatrudniony odpłatnie, a ponadto, kiedy przypada koniec odbywanej przez skarżącego kary pozbawienia wolności.

Nadal jednak, pomimo że już dwukrotnie w niniejszej sprawie kierowano do niego stosowne wezwania, wnioskodawca nie nadesłał zaświadczenia w sprawie środków będących w jego dyspozycji, bądź przekazanych osobom trzecim lub otrzymanych wpłat od osób trzecich. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Nadesłane zaświadczenie z dnia 19 października 2016 r. potwierdza jedynie, że wnioskodawca obecnie nie zarobkuje, jednakże nie pozwala na dokonanie pełnej oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W zaświadczeniu tym brak jest bowiem jakichkolwiek danych dotyczących konta depozytowego skarżącego, natomiast z samej informacji, że posiada on zajęcia komornicze (załączone do formularza urzędowego PPF), nie wynika jeszcze, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem.

Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 113 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 ze zm.) do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. Wedle zaś art. 126 § 1 k.k.w. ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środków, o których mowa

w art. 113 § 6 pkt 1-3, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 k.k.w. środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei w myśl art. 113 § 5 k.k.w. na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny.

Oświadczeniu wnioskodawcy o nieinicjowaniu jakichkolwiek postępowań sądowych przed sądami powszechnymi w zakresie przewlekłego postępowania oraz o zapłatę referendarz sądowy nie dał wiary. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy ze skargi na decyzję Wojewody wynika jednoznacznie, że przed Sądem Okręgowym toczy się lub toczyło się postępowanie o sygn. akt [...] z powództwa J. J. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie, w którym wnioskodawca został zobowiązany do podania adresu pozwanego Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym.

Referendarzowi sądowemu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z urzędu znany jest przy tym fakt inicjowania przez skarżącego szeregu postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem wnioskodawcy (w tym sądy administracyjne).

Oświadczenia wnioskodawcy dotyczące braku inicjowania określonych postępowań sądowych są z powyższych względów niewiarygodne i jako takie – w kontekście niewyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy – skutkować muszą odmową przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem niezbędnym jest, aby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej wiarygodne, rzetelne i kompletne (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13 oraz z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 740/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).

Wskazać należy, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek nowych okoliczności uzasadniających zmianę dotychczasowego stanowiska w kwestii przyznania prawa pomocy. Pismo wnioskodawcy z dnia 10 listopada 2016 r. nie zawiera pełnej odpowiedzi na wezwanie określone w sposób precyzyjny w zarządzeniu referendarza sądowego

z dnia 2 listopada 2016 r. W sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – co wymaga wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - żądane od niego zaświadczenie w sprawie kwoty środków pieniężnych do jego dyspozycji, czy też przekazanych osobom trzecim albo otrzymanych od osób trzecich, jak również ewentualnych kwot zasądzonych na rzecz wnioskodawcy w postępowaniach sądowych toczących się przed sądami, były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Nadesłane przez stronę oświadczenie i zaświadczenie tylko częściowo czynią zadość obowiązkowi nałożonemu w ww. zarządzeniu, przez co nie można dokonać pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego.

Nie ma tymczasem podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnego do oceny tej sytuacji dokumentu. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawca, tylko częściowo wykonując zarządzenie z dnia 2 listopada 2016 r., w istocie zaniechał tej współpracy.

Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.