Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 563/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 lutego 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy L. – działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej jako "k.p.a."), art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5, art. 20, art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako "u.ś.r."), art. 15o ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) - orzekł o odmowie przyznania J. J. (dalej zwanej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – H. M.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia 25 stycznia 2021 r. (data wpływu do organu – 26.01.2021 r.) J. J., reprezentowana przez pełnomocnika, wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym H. M., a ponadto wniosła o przeprowadzenie wywiadu rodzinnego na okoliczność sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad osobą niepełnosprawną tj. matką, załączając do wniosku: 1/ pełnomocnictwo wraz z dowodem opłaty skarbowej z dnia 25.01.2021 r.; 2/ oświadczenie wnioskodawczyni wraz z załącznikami z dnia 25.01.2021 r.; 3/ wyciąg z dokumentu tożsamości z dnia 25.01.2021 r.; 4/ wykaz czynności wykonywanych podczas opieki z dnia 25.01.2021 r.; 5/ oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 25.01.2021 r.; 6/ kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności Nr [...] z dnia 23.11.2020 r.; 7/ kopię decyzji przyznającej SZO nr [...] z dnia 14 grudnia 2020 r.; 8/ wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt IOSK 82/18.

Działając na podstawie art. 15o ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w dniu 4 lutego 2021 r. pracownik socjalny przeprowadził rozmowę telefoniczną z wnioskującą, w celu weryfikacji okoliczności sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W dniu 14 grudnia 2020 r. decyzją Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (nr [...]) został stronie przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy.

Organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. wyjaśniając, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od następujących przesłanek pozytywnych określonych w ust. 1:

1/ wnioskodawcą musi być matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewniona w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy, zastępczej, a także inna osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej;

2/ wnioskodawca musi nie podejmować lub zrezygnować z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności;

3/ osoba wymagająca opieki musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji;

4/ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ wskazał, że przesłanki określone wyżej w przepisie art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione zostało od ich łącznego spełnienia. Nadto, nie może wystąpić żadna z przesłanek określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., który to został przywołany w dalszej części uzasadnienia decyzji. W przypadku nie spełniania którejkolwiek z wymienionych przesłanek z ust. 1 albo wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki z ust. 5, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, co z kolei oznacza, że organ zobligowany jest do wydania decyzji odmownej w zakresie przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wyjaśnił, że świadczeniobiorcą może być jedynie osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej. Powyższe wynika wprost z brzmienia przepisu art. 17 u.ś.r., który ustalając zakres podmiotowy i przedmiotowy tego pojęcia odsyła do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 r., tj. do przepisu art. 128, który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Osoba niepełnosprawna - H. M. jest wdową. Jej rodzice nie żyją. Poza wnioskodawczynią do alimentacji zobowiązana jest córka - R. B. zamieszkała w S., która wychowuje czworo dzieci oraz córka - I. F. zamieszkała w L., która również wychowuje dzieci. Osoba niepełnosprawna H. M. posiada również trzech braci i pięć sióstr: S. K., K. K., S. K., S. S., A. W., R. S., M. S. i S. S.

Mając powyższe na uwadze organ uznał, że skoro wnioskodawczyni (córka) jest spokrewniona w I stopniu z niepełnosprawną H. M. (matka), to na wnioskodawczyni ciąży świadczenie obowiązku alimentacyjnego na rzecz matki.

Analizując kolejną przesłankę organ wyjaśnił, że poprzez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Ostatnie zatrudnienie strony miało miejsce w okresie od 5 lutego 2010 r. do dnia 8 września 2010 r. na umowę o pracę w firmie [...] w W. - jako uczeń zawodu sprzedawca. Z wywiadu przeprowadzonego w dniu 4 lutego 2021 r. wynika, że wnioskodawczyni opiekuje się matką od dwóch lat, natomiast wcześniej opiekowała się chorym wujkiem - W. K.. Strona wskazała również, że po ostatnim okresie zatrudnienia ukończyła trzyletnie liceum oraz dwuletnią szkołę policealną, z której otrzymała dyplom opiekunki środowiskowej.

Z kolei z dołączonej do akt sprawy kopii orzeczenia o niepełnosprawności matki H. M. z dnia 23 listopada 2020 r. wynika, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 30 października 2020 r.

Mając to na uwadze organ stwierdził, że stan zdrowia matki i konieczność opieki nie były przyczyną rezygnacji od dnia 8 września 2010 r. z zatrudnienia przez stronę, bowiem nie podejmowała zatrudnienia od około 10 lat przed ustaleniem stopnia niepełnosprawności matki H. M. Zatem brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozwiązaniem umowy o pracę oraz datą ustalenia stopnia niepełnosprawności matki.

W ocenie organu strona nie zrezygnowała z pracy zarobkowej, ale ewentualnie jej nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką H. M.. Strona wskazała w oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2020 r, że nie pracuje, gdyż opiekuje się niepełnosprawną matką, ze względu na, pogarszający się stan zdrowia.

Z akt sprawy wynika, że strona mieszka pod tym samym adresem co matka H. M. tj. osoba wymagająca opieki. Z informacji zawartych w wywiadzie wynika, że matka H. M. choruje na jaskrę, astmę, nadciśnienie, cholesterol, zapalenie stawów, depresję, posiada również zwyrodnienie kręgosłupa w odcinku piersiowym, co znacznie ogranicza poruszanie rękoma. Z powodu tych schorzeń osoba wymagająca opieki pozostaje pod opieką specjalistów m.in. okulisty (2-3 razy w roku), endokrynologa, pulmonologa, neurologa (2 razy w roku) oraz psychiatry (2 razy w roku). Sprawowana opieka - jak wynika z wywiadu przeprowadzonego dnia 14 grudnia 2020 r. w celu ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, oświadczenia z dnia 25 stycznia 2021 r. oraz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 4 lutego 2021 r. - polega na: 1/ pomocy w higienie osobistej, codziennie (kąpiel; obcinanie paznokcie, strzyżenie włosów; mycie protez, mycie zębów, moczenie nóg); 2/ przygotowywaniu ubrań, ubieraniu, raz dziennie; 3/ ćwiczeniach fizycznych, spacerach; 4/ masowaniu rąk i nóg, codziennie; 5/ mierzeniu ciśnienia - 2 razy dziennie; 6/ podawaniu leków - 3-4 razy dziennie; 7/ przygotowywaniu i podawaniu posiłków - 3-4 razy dziennie; 8/ sprzątaniu, praniu, prasowaniu -w zależności od potrzeb; 9/ wizytach lekarskich - w zależności od potrzeby; 10/ opłacaniu rachunków - 2-3 razy w miesiącu; 11/ robieniu zakupów, realizacji recept - w zależności od potrzeb; 12/ załatwianiu spraw urzędowych - w zależności od potrzeb; 13/ wyjściach na spacery - w zależności od potrzeb; 14/ przygotowywaniu i przynoszeniu opału, paleniu w piecu - w zależności od pory roku; 15/ odśnieżaniu - w zależności od pory roku; 16/ czynnościach ogrodniczych - w zależności od pory roku; 17/ czytaniu książek, gazet, pism urzędniczych - w zależności od potrzeb.

Organ podkreślił, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca ustanowił przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać przedmiotowe świadczenie. Przesłanką w nim wskazaną jest po pierwsze, sprawowanie rzeczywistej, osobistej, stałej i bezpośredniej opieki nad osobą niepełnosprawną, po drugie zaś rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane musi być koniecznością sprawowania opieki. Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo-skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Uwzględniając zakres opieki organ uznał, że nie jest on tak szeroki, by można uznać go za stałą opiekę, która uniemożliwia podjęcie pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Matka H. M. jest osobą w dużym stopniu samodzielną. Prowadzenie gospodarstwa domowego w tym sprzątanie, pranie, palenie w piecu, zakupy, opłacanie rachunków, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych - nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym a raczej incydentalnym, niewymagającym rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną. Stanowią codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Również czynności związane z opieką nad matką strony ograniczają się do pomocy w kąpieli, ubieraniu, czy przygotowywaniu tylko dla niej posiłków - nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Czynności higieniczne natomiast ograniczają się do pomocy, a nie są wykonywane przez stronę samodzielnie. Zgodnie z oświadczeniem strony zawartym w wywiadzie z dnia 14 grudnia 2020 r. matka H. M. pomimo tego, że została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym z powodu schorzeń narządu ruchu "porusza się samodzielnie i bierze również sama kąpiel pod prysznicem". Matka wnioskującej nie jest osobą leżącą, wymagającą z tego tytułu całkowitej, całodobowej opieki (np. mycia, karmienia, przebierania, zakładania pampersów, przeciwdziałania odleżynom), nie wymaga przy tym specjalistycznego podawania leków (np. insulina, zastrzyki). Organ przyjął, że normalną rzeczą jest pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku. Pomoc taka byłaby zapewne przez stronę świadczona H. M. z racji jej wieku i chorób, nawet w sytuacji, gdyby nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając to na uwadze organ wskazał, że rozmiar opieki - której nie kwestionuje - nie jest na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał stronie podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej, choćby w niewielkim wymiarze czasu pracy, tym bardziej, że zgodnie z oświadczeniem strony zawartym w wywiadzie z dnia 4 lutego 2021 r., wnioskodawczyni może liczyć na pomoc w opiece nad matką ze strony sióstr w szczególności I. F. zamieszkującej również w L. Natomiast sama okoliczność wykonywania wyżej wskazanych czynności wynika z ogólnego obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców jaki płynie z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Organ zwrócił także uwagę, że strona otrzymała w spadku dom po rodzicach w zamian za sprawowanie dożywotniej opieki nad niepełnosprawną matką H. M. Tym samym uznać należy, że nie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad matką H. M., w związku z czym przesłanka ta nie została spełniona.

Z kolei zgodnie z kopią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 23 listopada 2020 r. (nr [...]) ustalony znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki matki H. M. datuje się od dnia 30 października 2020 r., a niepełnosprawność istnieje od 44-go roku życia.

Mając to na uwadze organ wyjaśnił, że aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego niepełnosprawność osoby wymagającej opieki musi powstać - zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1b u.ś.r. - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Stwierdzenie niepełnosprawności oraz daty jej powstania powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organ rozpatrując wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest kompetentny do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związany jest — co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia - orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 4/14).

Odwołując się natomiast do orzecznictwa sądowoadministracyjnego odnoszącego się do oceny przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104), organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Następnie, cytując art. 17 ust. 5 u.ś.r., organ stwierdził, że z uwagi na tę regulację prawną oraz na oświadczenie złożone przez stronę w części II pouczenia i oświadczenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uznać należy, iż nie występuje żadna z przesłanek negatywnych o których mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r., a z uwagi na odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ nie uchylił decyzji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego.

Podsumowując organ stwierdził, że biorąc pod uwagę wyżej przywołane przepisy oraz ustalony stan faktyczny bezspornym i jednocześnie wykluczającym możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, iż nie została spełniona przesłanka pozytywna z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad matką H. M..

Jednocześnie organ zaznaczył, że wypełnienie ustawowego obowiązku alimentacyjnego nie łączy się z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem świadczenie to przysługuje tylko w takim wypadku, gdy konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną jest sprawowana w takim wymiarze, który uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia i nie ma możliwości podziału obowiązków w zakresie opieki z innymi osobami zobowiązanymi przede wszystkim do sprawowania opieki. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraconych dochodów a nie sposób na uzyskanie źródła zarobkowania. Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez stronę opieką nad matką a rezygnacją przez nią z pracy nie istnieje taki związek. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby matka strony była niesamodzielna w większości sfer życia. Z powyższych przyczyn nie sposób przyjąć, aby wnioskodawczyni z uwagi na zakres czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez wnioskującą czynności, które podejmuje w ramach opieki nad niepełnosprawną matką są bowiem zwykłymi czynnościami życia codziennego.

W związku z powyższym, nie kwestionując złego stanu zdrowia matki wnioskodawczyni i konieczności pomocy przez córkę (do czego strona, jako córka jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), organ wskazał, że w okolicznościach sprawy samo orzeczenie o niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ zaznaczył, że w jego ocenie, skoro żyją poza wnioskodawczynią jej siostry oraz bracia i siostry H. M., to - aktualizując obowiązek alimentacyjny jaki na nich spoczywa - istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki (np. podział czasowy, partycypowanie w kosztach opiekunki, itp.), aby możliwym było podjęcie zatrudnienia przez wnioskodawczynię, choćby w niepełnym wymiarze.

W powyższej sytuacji nie może również umknąć fakt, że strona zobowiązała się dożywotnio opiekować matką w zamian za otrzymany spadek, co oświadczyła w wywiadzie z dnia 14 grudnia 2020 r. przeprowadzonym w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania opieki do wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W wyniku rozpoznania odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia 24 maja 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zasady przyznawania świadczenia rodzinnego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 u.ś.r., zgodnie z którego ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1/ matce albo ojcu, 2/ opiekunowi faktycznemu dziecka, 3/ osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4/ innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej "k.r.o") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazuje natomiast, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Z przekazanych do analizy akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia 26 stycznia 2020 r. J. J. - reprezentowana w sprawie przez pełnomocnika - wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - H. M.. Do wniosku dołączono: 1/ wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - sporządzony na druku SR - 5; 2/ oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 25 stycznia 2021 r., w którym ujęto, że nie posiada ona prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; nie uzyskuje dochodów podlegających opodatkowaniu, nie jest zarejestrowana w PUP, zaś w rubryce dotyczącej ostatniego okresu zatrudnienia wpisano, że strona nie pracowała. Jest za to zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS - przy mężu. Z osobą podlegającą opiece łączy ją stopień pokrewieństwa - jest jedną z trojga jej dzieci. Pozostała dwójka dzieci to siostry, z których R. B. ur. 1982 r. zamieszkuje w S. - wychowuje 4 dzieci, a druga - I. F. ur. 1980 r. zamieszkuje w L. i również wychowuje dzieci. Rodzeństwo matki to osiem osób, z których troje to bracia zamieszkujący w: L. - rok urodzenia 1948, W. - rok urodzenia 1959 r. i T. - rok urodzenia 1958 r., pozostałe 5 osób to siostry zamieszkałe w: S., S., L., G. oraz miejscowości o nieczytelnej nazwie, w przedziale wiekowym od 71. roku życia do 55. roku życia. Rodzice i małżonek matki nie żyją. Wnioskodawczyni (ur. [...].1992 r.) zamieszkuje wspólnie z matką. Jest osobą zamężną, wychowującą 3 dzieci, nie posiadającą własnego orzeczenia o niepełnosprawności; 3/ oświadczenie J. J. (z podanej wyżej daty), złożone w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego jej decyzją organu dnia 14.12.2020 r. (nr[...]), której kopię także dołączono; 4/ oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 25.01.2021 r. o czynnościach wykonywanych podczas opieki, w których zawarto, że strona codziennie matkę kąpie, obcina jej paznokcie, strzyże włosy, myje protezy, zęby, moczy nogi. Raz dziennie przygotowuje ubrania i ubiera, dwa razy dziennie mierzy ciśnienie. Od trzech do czterech razy dziennie podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, natomiast w razie potrzeby: umawia i jeździ na wizyty lekarskie, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi na spacery, czyta matce książki, pisma urzędowe. Za czynności zaś realizowane w zależności od pór roku wskazano: przygotowanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, wykonywanie czynności ogrodniczych; 5/ kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 23.11.2020 r., z którego wynika, iż H. M. ur. [...] 1956 r. posiada czasowo orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od dnia 30 października 2020 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 44. roku życia (05- R), a orzeczenie wydano do dnia 30 października 2023 r.

Organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy w sprawie został uzupełniony o wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego organu I instancji dnia 4 lutego 2021 r. zgodnie z art. 15o ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w trakcie którego ustalono, że J. J. jest osobą zamężną wychowującą wraz z mężem troje dzieci, z których najmłodsze ma 3,5 roku. Starsze córki wnioskodawczyni uczęszczają do Szkoły Podstawowej nr [...] w L.. Matka zapisała wnioskodawczyni dom w zamian za zapewnienie jej prawa do dożywotniego zamieszkiwania i użytkowania domu. Obie zamieszkują pod wspólnym adresem. J. J. nie podejmuje zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej, ponieważ sprawuje opiekę nad matką. W trakcie wywiadu wnioskodawczyni podała, że po ostatnim okresie zatrudnienia tj. w 2010 r. podjęła naukę w liceum (3 lata) a następnie w szkole policealnej (2 lata), matką natomiast opiekuje się od dwóch lat. Wcześniej zajmowała się wujkiem, który był chory, a później zmarł w 2018 r. Matka, nad którą sprawuje opiekę ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na czas określony. Zmaga się głównie z problemami neurologicznymi i reumatologicznymi. Choruje na astmę, nadciśnienie, jaskrę, cholesterol, zapalenie stawów, tarczyce, depresje. Od dwóch do trzech razy w miesiącu odbywa wizyty kontrolne u specjalistów. W treści protokołu z wywiadu środowiskowego zapisano, że z przeprowadzonej rozmowy telefonicznej wynika, że J. J. sprawuje opiekę nad matką stale, i polega ona przede wszystkim na wykonywaniu czynności w zakresie podstawowym tj. przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, paleniu w piecu, umawianiu wizyt lekarskich i zabieraniu matki do specjalistów. Wnioskodawczyni wykonuje również przy chorej czynności pielęgnacyjne tj. w razie konieczności spowodowanej gorszym samopoczuciem matki. Pomaga wtedy przy wstawaniu z łóżka, czy też ubieraniu się. Zdarza się, że również, że H. M. potrzebuje pomocy podczas brania prysznica. Matka porusza się samodzielnie, posiłki również spożywa samodzielnie. Nadto J. J. podała, że w opiece nad matką może liczyć na wsparcie sióstr, zwłaszcza ze strony I. F., która zamieszkuje w L.

Kolegium przechodząc do analizy niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności zwróciło uwagę, że J. J. jest córką H. M. - osoby wymagającej opieki, wymienionej we wniosku z dnia 26 stycznia 2021 r. o ustalenie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego, a w związku z tym należy ona do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem, jako córka, spokrewniona jest w pierwszym stopniu ze swoją matką, jako osobą legitymującą znacznym stopniem niepełnosprawności i zarazem wymagającą opieki. Dlatego też, zgodzić się należy, iż ze względu na pierwszy stopień pokrewieństwa pomiędzy wnioskodawczynią a osobą wymagającą opieki, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mieści się ona w kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Kolegium stwierdziło, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowanie w tymże celu. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki i nie może być ono traktowane, jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Rozmiar natomiast tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Istotne jest natomiast, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania permanentnej opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1032/11). Uszczegóławiając, przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12). Wobec powyższego, nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Kolegium odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy stwierdziło, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego oraz złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń co do wykonywanej opieki, nie wynika, by zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony postępowania a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału wprost wynika, że J. J. (lat 29) od 2010 r. nie podejmowała żadnej stałej pracy, a jedynie podjęła się nauki najpierw w trzyletnim liceum, później dwuletniej szkole policealnej, z której, jak wskazał organ w skarżonej decyzji otrzymała dyplom opiekunki środowiskowej. Przez pozostały okres do chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostawała osobą bezrobotną. Natomiast z załączonego do akt orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 23 listopada 2020 r. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności H. M. datuje się od dnia 30 października 2020 r. W ocenie Kolegium, przy wskazanych okolicznościach sprawy nie można stwierdzić zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy tymi zdarzeniami, bowiem wnioskodawczyni była nieaktywna zawodowo na długo przed podjęciem się opieki nad matką, co oznacza, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie miało i nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania nad nią opieki.

W ocenie Kolegium z przedstawionych akt sprawy, w tym i wywiadu środowiskowego, nie wynika również, by rozmiar oraz zakres opieki wymuszał na wnioskodawczyni niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z oświadczeń złożonych przez stronę, nie wynika, by H. M. była osobą leżącą i z tego tytułu wymagającą całkowitej, całodobowej opieki typu karmienie, przebieranie, przeciwdziałanie odleżynom itp. Wręcz przeciwnie podano, że matka strony porusza się samodzielnie, a w związku z tym może samodzielnie siedzieć. Samodzielnie również spożywa przygotowane posiłki oraz jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych, nie używa pampersów czy też pieluchomajtek. Nie wymaga również specjalistycznego podawania leków (np. insulina, zastrzyki). Wymienione natomiast przez J. J. czynności opiekuńcze związane z osobą chorą to kąpiel, mycie włosów, obcinanie paznokci, mycie zębów, moczenie nóg. Dalej wskazano na pomoc przy ubieraniu i to w sytuacji konieczności spowodowanej gorszym samopoczuciem matki, mierzenie ciśnienia - dwa razy dziennie, podawanie leków i posiłków od trzech do czterech razy dziennie. Pozostałe czynności wskazane przez wnioskodawczynię - jak sprzątanie, prasowanie, pranie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zamieszkuje również i wnioskodawczyni. A jak sama wskazała strona postępowania, wykonywane są one w zależności od potrzeb. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że wymienione czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorą matką są realizowane w pewnych odstępach czasu. Należą do nich czynności higieniczne - w tym i pomoc przy kąpieli, przygotowywanie posiłków i podanie leków, pomiar ciśnienia. Stąd ich realizacja nie świadczy o stałym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni wykonującej opiekę nad niepełnosprawną matką, by nie można było podjąć zatrudnienia. Wręcz przeciwnie, w ocenie Kolegium wskazane czynności przy właściwej organizacji tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków dla matki, pomocy przy kąpieli, czy nawet ubieraniu umożliwiają podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei świadczona pomoc w zakresie prania, sprzątania, załatwiania spraw urzędowych, wizyty u lekarza, opłacania rachunków, robienia zakupów, wykupywanie recept, wyjścia na spacery zasadniczo sprowadzają się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i nie wiążą się one ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki. Kolegium zaznaczyło, że opieka, o której mowa w przepisie 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie ma polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Nie zawsze też ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przypomnieć także należy, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowana opieką musi być realny i bezpośredni. W ocenie Kolegium taka przesłanka w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Poza tym, w ocenie Kolegium, uwadze nie mógł ulec również fakt, że wnioskodawczyni posiada troje małych dzieci, z których najmłodsze ma 3,5 roku i również wymaga z jej strony opieki. Nadto - zgodnie z oświadczeniem złożonym podczas wywiadu środowiskowego - J. J. przyznała, że przy realizacji powyższego nie jest zdana tylko na siebie, bowiem w kwestii opieki nad matką może także liczyć na pomoc ze strony obu sióstr, a zwłaszcza zamieszkującej w L., od której również uzyskuje wsparcie w powyższym zakresie.

Kolegium podkreśliło także, że H. M. zapisała na córkę dom po rodzicach w zamian za służebność dożywotniego w nim zamieszkiwania i użytkowania, a także sprawowania nad nią opieki.

Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że pełnomocnik strony na etapie postępowania odwoławczego nie podniósł w tej kwestii jakichkolwiek zarzutów, co oznaczało, że dokonana przez organ I instancji ocena materiału dowodowego co do spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem podejmowania przez wnioskodawczynię zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką została przez niego przyjęta i zaakceptowana. W tej mierze Kolegium podkreśliło także, że ustalony zakres pomocy, jakiej wnioskodawczyni udziela matce, nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz starszych rodziców i w żadnym wypadku nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

J. J. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy L. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie oraz wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżąca świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu ona wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką skarżącej – H. M.), a jeżeli tak to ustalenie również, czy - co do zasady - wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą koniecznej opieki wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca - J. J. (lat 29) od 2010 r. nie podejmowała żadnej stałej pracy, ucząc się najpierw w trzyletnim liceum a następnie w dwuletniej szkole policealnej, w której otrzymała dyplom opiekunki środowiskowej. Przez pozostały okres do chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostawała osobą bezrobotną, przy czym – jak wskazała – przed opieką nad matką opiekowała się chorym wujkiem (W. K.), który zmarł w 2018 r. Skarżąca jest osobą zamężną wychowującą wraz z mężem troje dzieci (najmłodsze ma 3,5 roku, natomiast starsze córki wnioskodawczyni uczęszczają do Szkoły Podstawowej nr [...] w L.). Z załączonego do akt orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 23 listopada 2020 r. wynika, że ustalony (czasowo do dnia 30 listopada 2023 r.) stopień niepełnosprawności H. M. (ur. w 1956 r.) datuje się od dnia 30 października 2020 r., natomiast sama niepełnosprawność istnieje od 44. roku życia. Matka skarżącej – co wynika ze sporządzonego w formie telefonicznej wywiadu środowiskowego - zmaga się głównie z problemami neurologicznymi i reumatologicznymi; choruje na astmę, nadciśnienie, jaskrę, cholesterol, zapalenie stawów, tarczycę, depresję. Od dwóch do trzech razy w miesiącu odbywa wizyty kontrolne u specjalistów. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką stale, a opieka ta polega przede wszystkim na przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, paleniu w piecu, umawianiu wizyt lekarskich i zabieraniu matki do specjalistów. Skarżąca wykonuje przy matce również czynności pielęgnacyjne tj. w razie konieczności spowodowanej gorszym samopoczuciem matki. Pomaga wtedy przy wstawaniu z łóżka czy też ubieraniu się; zdarza się także, że matka potrzebuje pomocy podczas brania prysznica. Z wywiadu wynikało także, że matka skarżącej porusza się samodzielnie, jak również spożywa posiłki samodzielnie, jak też to, że J. J. (mieszkająca wraz z matką) może liczyć na wsparcie w opiece nad matką również ze strony sióstr, a zwłaszcza I. F., która zamieszkuje w L.. Organy zwróciły też uwagę na fakt, że skarżąca zobowiązała się dożywotnio opiekować matką w zamian za otrzymany spadek (wg oświadczenia skarżącej w wywiadzie z dnia 14 grudnia 2020 r. przeprowadzonym w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania opieki do wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego) i okoliczność ta nie była kwestionowana przez skarżącą w niniejszym postępowaniu.

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką, w tym zakresem tej opieki z uwagi na "specyfikę" niepełnosprawności matki, a koniecznością rezygnacji/nie podejmowania przez skarżącą z aktywności zawodowej z tego powodu, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca sprawująca opiekę nad swoją matką zrezygnowała bądź nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania nad nią opieki. W ocenie Sądu podzielić należy zatem stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt sprawowania przez nią opieki nad matką.

Wskazać należy, że okoliczność, iż w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki zostanie przez organ uznany za wykluczający możliwość zatrudnienia. Nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia sprawuje opiekę w takim wymiarze, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na czas wykonywania czynności wspomagających matkę w jego codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego matka skarżącej - H. M. nie jest osobą leżącą, a zatem – jak przyjęły organy – wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej karmienie, przebieranie, przeciwdziałanie odleżynom itp.). H. M. porusza się samodzielnie, a w związku z tym może samodzielnie siedzieć; samodzielnie także spożywa przygotowane posiłki oraz jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych (nie używa pampersów czy też pieluchomajtek). Nie wymaga również specjalistycznego podawania leków (np. insulina, zastrzyki). Na czynności skarżącej związane z opieką nad matką w znacznym zakresie składa się szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego - zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu - sprzątanie, prasowanie, pranie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zamieszkuje zarówno matka skarżącej, jak i skarżąca wraz z mężem i córkami. Jeżeli zaś chodzi o czynności związane z pielęgnacją matki to są to: kąpiel, mycie włosów, obcinanie paznokci, mycie zębów, moczenie nóg, pomoc przy ubieraniu jednak tylko w sytuacji konieczności spowodowanej gorszym samopoczuciem matki, mierzenie ciśnienia - dwa razy dziennie, podawanie leków oraz posiłków od trzech do czterech razy dziennie. Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem organów, że wymienione czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorą matką są realizowane w pewnych odstępach czasu, a ich realizacja nie świadczy o stałym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni wykonującej opiekę nad niepełnosprawną matką, by nie można było pogodzić ich wykonywania z podjęciem przez nią aktywności zawodowej. Wskazano przy tym, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze wobec matki, przy właściwej organizacji tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków dla matki, pomocy przy kąpieli czy nawet ubieraniu - dają w istocie możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei świadczona pomoc w zakresie prania, sprzątania, załatwiania spraw urzędowych, wizyt u lekarza, opłacania rachunków, robienia zakupów, wykupywanie recept, wyjść na spacery zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowana opieką musi być realny i bezpośredni.

W ocenie Sądu, mając na uwadze czasowy i przedmiotowy rozmiar sprawowanej opieki nad matką związany z jej niepełnosprawnością, przyjąć należy, że organy w sposób prawidłowy uznały, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym, tym bardziej, że – jak przyznała sama skarżąca podczas wywiadu środowiskowego – przy realizacji opieki nad matką nie jest zdana tylko na siebie, bowiem w tej kwestii może także liczyć na pomoc ze strony obu sióstr, a zwłaszcza tej zamieszkującej w L., od której również uzyskuje wsparcie w powyższym zakresie.

Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze absorbuje jedynie część dnia i umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy w uwagi na konieczność sprawowania opieki. W niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły, że zakres realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych, co do zasady, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Abstrahując więc od tego, że skarżąca od kilku lat nie wykazuje aktywności zawodowej, to nawet gdyby skarżąca wykazała realny zamiar podjęcia zatrudnienia, to okoliczność, że może je ona pogodzić ze sprawowaniem opieki nad matką, wykluczałaby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).