Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 453/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2  pkt 2,  art. 76  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2017r. nr [...] Starosta, na podstawie art. 76 ust. 1, 2 i 6, art. 9 ust 1 pkt 14 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy orzekł o obowiązku zwrotu przez M. M., nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...].02.2014 r. do [...].08.2014 r. w kwocie [...] zł.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji, zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia był zarejestrowany, jako osoba bezrobotna w okresie od [...].02.2013r. do [...].05.2013r. Status osoby bezrobotnej utracił z dniem [...] czerwca 2013r. na podstawie decyzji Starosty z dnia [...] lipca 2015 r. znak: [...], wydanej w wyniku wznowienia postępowania, z uwagi na ujawnienie nowych okoliczności - podjęcia pracy na podstawie umowy zlecenia od [...].06.2013r. Ww. decyzją uchylono także decyzję o przyznaniu prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu z dniem [...].02.2014r. oraz o utracie prawa do stypendium z dniem [...].08.2014r.

Organ podniósł, że utrata statusu bezrobotnego z dniem [...] czerwca 2013r. spowodowała brak uprawnienia zobowiązanego do nabycia i pobierania stypendium z tytułu odbywania stażu, które przysługuje osobie bezrobotnej. Starosta zwrócił uwagę, że M. M. był pouczony o obowiązku zawiadomienia w ciągu 7 dni urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku, co poświadcza podpisane przez niego [...].02.2013r. Oświadczenie bezrobotnego oraz Informacja dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. podniósł, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o wcześniejszą decyzję Starosty z dnia [...] lipca 2015r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody z dnia [...] sierpnia 2015r. Nr [...] która to została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Decyzją z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 645 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazał, iż w związku z treścią odwołania, zawiesił postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium z tytułu odbywania stażu. WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1266/15 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia 6 lipca 2015 r. W związku z powyższym, Starosta po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydał: decyzję z dnia [...].07.2016 r. znak: [...] o uchyleniu decyzji Starosty z dnia [...].09.2014 r. znak: [...] w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej od [...].09.2014 r. i orzekł o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem [...].06.2013 r.; decyzję z dnia [...].10.2016 r. znak: [...] o uchyleniu decyzji Starosty z dnia [...].02.2014 r. znak: [...] w sprawie przyznania prawa do stypendium z dniem [...].02.2014 r. i orzekł o odmowie przyznania prawa do stypendium z dniem [...].02.2014 r.; decyzję z dnia [...].12.2016 r. znak: [...] o uchyleniu decyzji Starosty z dnia [...].08.2014 r. znak: [...] orzekającą o utracie prawa do stypendium z dniem [...].08.2014 r. i umorzył postępowanie administracyjne w sprawie utraty prawa do stypendium. Decyzje te są prawomocne.

Wojewoda wskazał, że po podjęciu zawieszonego postępowania dokonał ustaleń, że odwołujący się od [...] czerwca 2013r. do [...] grudnia 2013r. podlegał ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zgłoszenia, jako osoba wykonująca umowę zlecenia, czego dowodzi pismo ZUS z [...] czerwca 2015r. oraz z [...] czerwca 2016r. Organ stwierdził, że w dniu rejestracji ([...].02.2013r.), odwołujący się oświadczył, że jest osobą niezatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Jednocześnie zobowiązał się do informowania Urzędu Pracy o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej a więc również o podjęciu pracy, czego dowodzi Karta rejestracyjna - Oświadczenie bezrobotnego). Również w "Informacji dla osób bezrobotnych" został pouczony, że jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni Urząd Pracy m.in. o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bezrobotny miał więc pełną świadomość uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania tego statusu. Mimo prawidłowego pouczenia, bezrobotny nie poinformował PUP o podjęciu dnia [...] czerwca 2013r. pracy w firmie [...],[...].

Wojewoda zwrócił uwagę, że z dniem podjęcia pracy odwołujący się przestał spełniać warunek uprawniający do posiadania statusu osoby bezrobotnej, mimo to PUP wypłacał stypendium, które, w ocenie Wojewody, jako świadczenie wypłacone mimo świadomego wprowadzenia w błąd Powiatowego Urzędu Pracy przez bezrobotnego, jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając, że art. 53 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie dają możliwości rozdzielania kwestii odbycia stażu i otrzymania stypendium. Starosta natomiast nie negując faktu odbycia stażu w okresie od [...] lutego 2014r. do [...] sierpnia 2014r. podważa zasadność otrzymania stypendium za staż.

Skarżący zakwestionował stwierdzenie Wojewody, że stypendium zostało wypłacone na podstawie świadomego wprowadzenia w błąd Powiatowego Urzędu Pracy. Podniósł, że po roku trudno mu spamiętać, co zawierała karta rejestracji i jakie dokładnie nakłada obowiązki na bezrobotnego. W momencie kierowania go na staż nikt nie zadał pytania, nie podpisywał również żadnych oświadczeń w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że kontrola dokonywana przez Sąd podczas badania okoliczności sprawy sprowadza się do ustalenia, czy w toku prowadzonego postępowania organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie niniejszej Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jako naruszająca przepisy prawa materialnego, jak również przepisy postępowania administracyjnego, nie mogła ostać się w obrocie prawnym, wobec czego orzekł o jej uchyleniu wraz z poprzedzającą ją decyzją, którą Starosta, zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...].02.2014 r. do [...].08.2014 r. w kwocie [...] zł.

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna ([...] lutego 2013 r.), skarżący oświadczył, że jest osobą niezatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Jednocześnie zobowiązał się do informowania Urzędu Pracy o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej a więc również o podjęciu pracy, czego dowodzi Karta rejestracyjna - Oświadczenie bezrobotnego). Również w "Informacji dla osób bezrobotnych" został pouczony, że jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni Urząd Pracy m.in. o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec powyższego, w ocenie organów obu instancji, skarżący miał pełną świadomość uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania statusu bezrobotnego. Z powyższej okoliczności organy wywiodły, że skarżący świadomie nie poinformował organu o podjęciu pracy na umowę zlecenie w okresie od [...] czerwca 2013r. do [...] grudnia 2013r., w związku z czym, z dniem podjęcia zatrudnienia utracił status osoby bezrobotnej i nie przysługiwało mu w dalszej konsekwencji uprawnienie do odbywania stażu i a także stypendium z tego tytułu.

W sprawie niniejszej ustalenia wymaga zatem, czy świadczenie pieniężne wypłacone zostało skarżącemu na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo przypadku świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez skarżącego, co implikuje uznanie wypłaconego w ten sposób świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane.

Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowił przepis art. 76 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 149 ze zm.), dalej "ustawa". Zgodnie z ust. 1 osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zgodnie z ust. 2 art. 76 m.in.

1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;

2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

W sprawie niniejszej skarżący w dniu [...] lutego 2013r. zarejestrowany został w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W dniu rejestracji skarżący podpisał Informację dla osób bezrobotnych. W cz. II tej Informacji, określającej obowiązki bezrobotnego, zawarto pkt 5, z którego wynika, że bezrobotny jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub złożeniu wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. Skarżący podpisał również oświadczenie zawarte w karcie rejestracyjnej bezrobotnego oraz Oświadczenie bezrobotnego, z którego wynika pouczenie o obowiązku zawiadomienia urzędu pracy w terminie 7 dni o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub złożeniu wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku.

Od dnia [...] lutego 2014r. do dnia [...] sierpnia 2014r. skarżący odbywał staż w Gminnym Ośrodku Kultury, w związku z czym, decyzją Starosty z dnia [...] lutego 2014r. przyznano skarżącemu stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie. W dniu [...] sierpnia 2014r. Starosta orzekł w drodze decyzji o utracie przez skarżącego z dniem [...] sierpnia 2014r. stypendium, w związku z zakończeniem odbywania stażu w dniu [...] sierpnia 2014r.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] czerwca 2015r. – zatem niemal rok od zakończenia przez skarżącego odbywania stażu – Powiatowy Urząd Pracy powziął od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informację, że skarżący figurując w systemie informatycznym ZUS, jako osoba bezrobotna w okresie m.in. [...].02.2013-[...].02.2014, w okresie [...].06.2013-[...].12.2013 podlegał jednocześnie ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, z tytułu zgłoszenia, jako osoba wykonująca umowę zlecenie. Jak wynika z pisma ZUS, skarżący figurował w ww. okresie jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, umowy zlecenie lub umowy o świadczenie usług w ww. okresie przez [...].

W ocenie organu, niezgłoszenie przez skarżącego zawarcia umowy zlecenie, stanowiło okoliczność utraty przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, w związku z czym nie przysługiwało mu uczestnictwo w stażu finansowanym przez Powiatowy Urząd Pracy a stypendium z tego tytułu pobrane zostało przez skarżącego nienależnie.

Wobec powyższego nie ma w niniejszej sprawie zastosowania przepis art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy, który dotyczy świadczenia, które jest bezrobotnemu wypłacane, pomimo ustania prawa do jego pobierania. Przepis ten odnosi się zatem do sytuacji, w której bezrobotnemu zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymywania.

Nie przesądzając merytorycznie kwestii nienależnie pobranego świadczenia wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, można mówić w sytuacji, gdy strona w momencie zgłoszenia się do urzędu pracy w celu uzyskania statusu bezrobotnego i przysługujących z tego tytułu świadczeń, będąc świadoma – w wyniku udzielonego jej pouczenia – prawnego znaczenia określonych faktów oraz okoliczności decydujących o uznaniu za osobę bezrobotną, czyli taką osobę, której w związku z przyznaniem statusu bezrobotnego przysługują określone w ustawie świadczenia, jak też zasad odpowiedzialności w przypadku nieuprawnionego korzystania ze świadczeń przysługujących osobom (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 lutego 2014r., sygn. akt II SA/Go 1010/13).

Art. 76 ust. 2 pkt 2 został wskazany w treści decyzji drugiej instancji, jako podstawa wydania tej decyzji, organ pierwszej instancji natomiast ograniczył się do zacytowania treści zarówno pkt 1, jaki i 2 ustępu 2 art. 76 ustawy, nie wskazując, która z tych przesłanek legła u podstaw uznania nienależnego pobrania przez skarżącego stypendium. Organy skupiają się na kwestii posiadania przez skarżącego świadomości o obowiązku informowania organu w terminie 7 dni o m.in. podjęciu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, wynikającego z Informacji dla osób rejestrujących się, podpisanej przez skarżącego w momencie rejestracji w dniu [...] lipca 2013r. Z tej okoliczności organy wywodzą świadome wprowadzenie w błąd przez skarżącego. Podkreślenia jednak wymaga, że istotną cechą świadczenia nienależnie pobranego jest zamiar osoby, która je pobrała i świadomość, że nie jest to świadczenie jej należne.

Przy ocenie tych okoliczności należy zwrócić uwagę, iż w postępowaniu nakazującym zwrot świadczenia nienależnie pobranego organ jest zobowiązany do ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy strony, a zatem wykazania umyślnego zachowania skarżącego ukierunkowanego na wprowadzenie organu w błąd. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę na różnicę pomiędzy świadczeniem nienależnym, a świadczeniem nienależnie pobranym, pierwsze z nich bowiem jest świadczeniem któremu brak jest podstawy jego przyznania drugie natomiast jest świadczeniem, pobraniu którego towarzyszyło zawinione działanie beneficjenta, który, działając w złej wierze, miał świadomość nienależności pobrania. Zachowanie takie organy powinny wykazać w swym postępowaniu dowodowym.

W niniejszej sprawie organy przyjęły, że zawinienie skarżącego wynika z faktu pouczenia go o okolicznościach uzasadniających utratę statusu bezrobotnego, co wynika z kolei z podpisania przezeń Informacji dla osób bezrobotnych. Organy wobec powyższego uznały, że skarżący został prawidłowo pouczony o swoich obowiązkach z czego wywiodły, iż działanie skarżącego było nie tylko zawinione, ale i obarczone celowym działaniem zmierzającym do świadomego wprowadzenia organu w błąd. Sąd zwraca jednak uwagę, że Informacja o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej odbywającej staż, podpisana przez skarżącego dnia [...] lutego 2014r. takiego pouczenia nie zawiera. Uwzględniając upływ czasu pomiędzy podpisaniem Informacji dla osób bezrobotnych w dniu [...] lutego 2013r., zawarciem umowy zlecenie w dniu [...] czerwca 2013r. a zadeklarowaniem udziału w projekcie "Moja szansa", w ramach którego skarżący odbywał staż w dniu [...] lutego 2014r., stwierdzić należy, że wskazane wydarzenia nie następowały po sobie bezpośrednio, tylko były pomiędzy nimi odstępy czasowe, co w sprawie również ma znaczenie. Podkreślenia wymaga, iż wyżej wskazana deklaracja wymagała od skarżącego spełnienia określonych kryteriów, z których skarżący spełnił kryteria niepozostawania w zatrudnieniu oraz bycie osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP – przy czym pod uwagę brany był stan na dzień podpisania deklaracji, w związku z czym uznać należy, ze skarżący kryteria spełnił, bowiem w tym okresie nie był już stroną umowy zlecenia, nie nastąpił zatem zbieg dochodów uzyskiwanych ze stypendium z dochodami uzyskiwanym z tytułu umowy zlecania. Z udzielonych skarżącemu pouczeń nie wynika ponadto wprost, kiedy stypendium uznaje się za nienależnie pobrane.

Przytoczyć w tym miejscu można rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie poczynione w wyroku z dnia 24 maja 2016r., sygn. akt II SA/Lu 378/16, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, że: "trudno wymagać od osoby bezrobotnej, aby zapoznając się z informacją wręczoną wraz ze skierowaniem do odbycia stażu, miała na względzie treść bardzo obszernego pouczenia otrzymanego prawie dwa lata wcześniej w związku z uznaniem jej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku i następnie na tej podstawie miała orientację co do ciążących na niej obowiązków. Osoba kierowana do odbycia stażu powinna otrzymać nowe pouczenie o swoich prawach i obowiązkach w pełnym zakresie, obejmującym wszystkie przepisy normujące jej sytuację prawną, zwłaszcza odnośnie do tych obowiązków, których zaniedbanie skutkuje tak poważną sankcją, jak obowiązek zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego. Ponadto treść udzielonych stronie pouczeń należy oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że ustawa o promocji zatrudnienia nie zawiera sformułowanego wprost stwierdzenia, że nienależnym świadczeniem pieniężnym jest stypendium wypłacane osobie bezrobotnej skierowanej do odbycia stażu, która podjęła, w okresie pobierania stypendium, zatrudnienie lub inną pracę zarobkową."

Zwrócić uwagę należy, że kwestia nieujawnienia przez skarżącego zawarcia umowy zlecenie ma niewątpliwie wpływ na okoliczność zarejestrowania skarżącego, jako bezrobotnego w drodze decyzji z dnia [...] lutego 2013r. Skarżący utracił status osoby bezrobotnej w drodze decyzji z dnia [...] września 2014r., przyczynkiem do wydania której była informacja o podjęciu przez skarżącego innej pracy zarobkowej, jak wynika z akt sprawy w dniu [...] września 2014r. skarżący zawarł umowę zlecenie nr [...] z Gminnym Ośrodkiem Kultury. W wyniku wznowienia postępowania wskutek ujawnienia okoliczności nieistniejących w dniu jej wydania, decyzja z dnia [...] września 2014r. została następnie uchylona decyzją z dnia [...] lipca 2015r., a następnie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2016r. Zgodnie z twierdzeniem Wojewody, decyzja ta jest ostateczna.

Rozważenia wymaga natomiast, czy podjęcie pracy przed skierowaniem na staż i nieujawnienie tej okoliczności przed podjęciem stażu w każdej sytuacji stanowi argument przemawiający za uznaniem, że jest to świadome wprowadzenie organu w błąd i w konsekwencji przesądza o uznaniu stypendium wypłaconego za odbycie stażu za świadczenie nienależnie pobrane.

Analiza przepisów ustawy wskazuje, że do zrekonstruowania normy prawnej, w myśl której bezrobotny skierowany do odbycia stażu i otrzymujący z tego tytułu stypendium, jest obowiązany w razie podjęcia nawet wcześniej i zakończenia zatrudnienia do zwrotu pobranego stypendium, jako świadczenia nienależnego, niezbędna jest wykładnia następujących przepisów ustawy: art. 2 ust. 1 pkt 2 (zawierającego definicję bezrobotnego), art. 53 ust. 1 (stwierdzającego, iż bezrobotnego można skierować do odbycia stażu), art. 53 ust. 6 (wskazującego, iż bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium), art. 76 ust. 1 (przewidującego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia) i art. 76 ust. 2 pkt 2 (zawierającego definicję nienależnie pobranego świadczenia).

Dopiero w rezultacie wykładni powołanych wyżej przepisów ustawy o promocji zatrudnienia można wyprowadzić normę prawną stanowiącą, że jeżeli bezrobotny skierowany do odbycia stażu podjął wcześniej zatrudnienie, o czym nie poinformował organu, to przestaje spełniać warunek z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, co skutkuje utratą statusu osoby bezrobotnej. Skoro stypendium w okresie odbywania stażu przysługuje tylko bezrobotnemu (co wynika z treści art. 53 ust. 6), to tym samym nie przysługuje ono osobie, która nie ma tego statusu. Jeżeli pomimo to osoba nie mająca statusu bezrobotnego pobiera to stypendium, to staje się ono wówczas świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1, objętym obowiązkiem zwrotu.

W związku z tym, informacja w tym zakresie kierowana dla bezrobotnego kierowanego do odbycia stażu powinna być – jasna i precyzyjna. Brak takiego pouczenia oznacza, że obowiązek dokonania powyższej wykładni przepisów ustawy o promocji zatrudnienia został przerzucony na bezrobotnego, który nie musi posiadać umiejętności interpretacji przepisów prawa.

O prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wyraźnie wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia (zamiast wielu zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2010 r., II UK 149/10, LEX nr 786385; wyrok WSA w Opolu z dnia 30 września 2010 r., II SA/Op 368/10, LEX nr 754166; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2010 r., III SA/Gd 175/10, LEX nr 668419).

W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły dostatecznie czy w sprawie zaistniały podstawy do uznania pobranego przez skarżącego stypendium za świadczenie pobrane nienależnie. Przede wszystkim brak w aktach ustaleń odnośnie świadomości skarżącego przy wprowadzeniu organów w błąd. Ten zamiar – jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 marca 2017r., sygn. akt I OSK 2143/16 – należy w sposób niebudzący wątpliwości ustalić. Jednocześnie ustawa nie reguluje kryteriów branych pod rozwagę w tym procesie, pozwalając organowi na prowadzenie szerokiego postępowania dowodowego wedle zasad uregulowanych w art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a., a następnie na ocenę wiarygodności dowodów zgodnie z regułami zawartymi w art. 80 K.p.a. Dla uznania świadomego wprowadzenia organu w błąd istotne jest również stwierdzenie, czy strona była świadoma tego, że fakty, które zataiła bądź co do których poświadczyła nieprawdę były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z ich znaczenia, jak również szczegółowe wykazanie na czym polegało świadome wprowadzenie organu w błąd przez skarżącego. W tym zakresie należało przede wszystkim wnikliwiej ocenić treść i sposób przedstawienia pouczeń (możliwość ich zrozumienia) oraz późniejsze zachowanie skarżącego. Mając na uwadze konieczność uwzględnienia subiektywnej przesłanki, konieczne jest zindywidualizowanie oceny organu do okoliczności danej sprawy, dla którego pożądane jest przesłuchanie bezrobotnego, aby jednoznacznie ustalić świadomość negatywnego działania i jego skutków oraz intencje ("winę") strony.

Nie jest jednak zasadny argument skargi, że skoro skarżący odbył już staż, to jak za każdą pracę należne jest wynagrodzenie. Strona pomija bowiem to, że z treści przepisu art. 53 ustawy wynika jednoznacznie, iż skierowanie do odbycia stażu jest jedną z instytucji rynku pracy przewidzianych dla bezrobotnych, i tylko bezrobotnemu w okresie odbywania takiego stażu przysługuje stypendium (ust. 6). W sytuacji zatem gdy zostało już obecnie ostatecznymi decyzjami ustalone, że skarżący na skutek własnego działania (wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia) utracił status bezrobotnego z dniem [...] czerwca 2013r., oznacza to, że nie przysługiwał mu prawny status osoby bezrobotnej w dacie kierowania do odbycia stażu jak i jego faktycznego odbywania.

W sytuacji zatem uznania przez organy, po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym z uwzględnieniem niniejszych rozważań i podniesionych okoliczności, że stypendium stanowi świadczenie pobrane przez skarżącego nienależnie, w rozumieniu przepisu art. 76 ustawy, będzie on zobligowany do jego zwrotu, pomimo niekwestionowanego odbycia stażu.

Uznając zatem, że organy dokonały błędnej wykładni art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, a także naruszyły wyższej wskazane przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić wydane w sprawie decyzje. Wskazania co do dalszego postępowania wprost wynikają z niniejszego uzasadnienia.

W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.