Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1304/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134, art. 145 § 1 pkt 1, art. 152, art. 170, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1a pkt 12a, art. 3, art. 3a, art. 4, art. 7 § 2, art. 18, art. 26 § 5 pkt 2, art. 29 § 1, art. 33, art. 34 § 1a, art. 34 § 4, art. 72 § 2, art. 72 § 4 pkt 1, art. 80 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7, art. 44, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 17 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione I. uchyla zaskarżone postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...], II. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...],- ([...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w części objętej punktem I wyroku.


UZASADNIENIE

K. S., pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r., wniósł zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] marca 2008 r. o numerach od [...] do [...].

W powołaniu na art. 33 pkt. 1, 7 oraz pkt. 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") podniósł, że należności z tytułu składek objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), uległy z dniem [...] marca 2013 r. przedawnieniu. W ocenie zobowiązanego w stosunku do tych należności nie doszło do przerwania biegu przedawnienia, o którym stanowi art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bowiem tytuły wykonawcze, jak i zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego, zostały pierwotnie wysłane na nieprawidłowy adres, co stanowi również o niedopuszczalności egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt. 6 u.p.e.a.). Ich skuteczne doręczenie nastąpiło dopiero dnia [...] kwietnia 2013 r. Ponadto, powołując się na art. 33 pkt. 2 u.p.e.a., zobowiązany wskazał, że organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. wstrzymał czynności egzekucyjne, a ich podjęcie nastąpiło po trzech latach. Zdaniem zobowiązanego, w odniesieniu do tytułów wykonawczych numer [...] do [...], doszło także do określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia (art. 33 pkt 3 u.p.e.a.), a zastosowany środek egzekucyjny skierowany wobec wynagrodzenia za pracę, niestanowiącego majątku zlikwidowanej w 2004 roku firmy, jest bardzo dotkliwy i pozbawia zobowiązanego - z uwagi na wiek i zdrowie - możliwości godnego życia (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.).

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], Dyrektor [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. nie uwzględnił wniesionych zarzutów (tiret pierwsze rozstrzygnięcia), a także odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego (tiret drugie rozstrzygnięcia).

W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że w dniu [...] marca 2008 r. wszczął wobec K. S. postępowanie egzekucyjne w oparciu o wystawione przez wierzyciela, a więc Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], tytuły wykonawcze o numerach [...] do [...], dokonując zajęcia wynagrodzenia z pracę. Postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy [...] zostało umorzone z uwagi na to, że upomnienie na podstawie którego tytuł ten został wystawiony uznano za nieskutecznie doręczone. Z kolei tytuły wykonawcze o numerach [...] do [...] i [...] do [...] zostały wystawione na podstawie upomnień osobiście odebranych przez zobowiązanego w dniach [...] marca 2004 r., [...] kwietnia 2004 r., [...] czerwca 2004 r., [...] lipca 2004 r. oraz [...] października 2004 r. Tytuły te zostały wysłane na adres [...] w P., a przesyłka je zawierająca została zwrócona przez Urząd Pocztowy w dniu [...] kwietnia 2008 r. z adnotacją "zwrot - nie podjęto w terminie".

W dalszej kolejności organ egzekucyjny zwrócił uwagę na dowolność i brak konsekwencji zobowiązanego we wskazywaniu adresu zamieszkania, jednakże za Dyrektorem Izby Skarbowej w P. wskazał na brak przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji doręczenia zastępczego z uwagi na wysłanie tytułów wykonawczych na niewłaściwy adres. W ocenie organu dla skutecznego wszczęcia egzekucji, które nastąpiło z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, nie ma znaczenia wcześniejsze doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Niewłaściwe skierowanie i wskutek tego nieskuteczne doręczenie tytułów wykonawczych powoduje jedynie brak podstaw do naliczania opłat za czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny powinien jednak dopełnić swoich obowiązków i doręczyć zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu, co sprawi że zobowiązanemu od momentu doręczenia korespondencji zaczną biec terminy do składania środków zaskarżenia. W dniu [...] kwietnia 2013 r. wysłano zatem zobowiązanemu odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu na adres: ul. [...]. Ich skuteczne doręczenie nastąpiło w dniu [...] kwietnia 2013 r.

Odnosząc się do zarzutu opartego na art. 33 pkt. 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stwierdził, że należności ujęte w tytułach wykonawczych nr [...] do [...] nie uległy przedawnieniu. W ocenie organu w stosunku do należności na: 1) ubezpieczenia społeczne za okres od [...] 2002 do [...] 2003 roku oraz za [...] 2004 roku, 2) ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] 2002 do [...] 2004 roku oraz od [...] 2004 do [...] 2004 roku, 3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] 2002 do [...] 2002 roku oraz od [...] 2003 do [...] 2003 roku - nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia od dnia [...] marca 2008 r., a więc od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Z kolei pomimo nieskutecznego doręczenia tytułów wykonawczych wszczęcie egzekucji wobec zobowiązanego nastąpiło z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (zarzut oparty na art. 33 pkt. 6 i pkt. 7 u.p.e.a.). Przywołując zarzut oparty na art. 33 pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny wskazał natomiast, że z uwagi na złożone do Sądu Okręgowego [...] odwołanie od decyzji z dnia [...] maja 2008 r. stwierdzającej wysokość zadłużenia, postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. organ wstrzymał czynności egzekucyjne (zajęcie wynagrodzenia za pracę). W dniu [...] marca 2011 r. Sąd Apelacyjny w P. oddalił apelację zobowiązanego. W związku z tym, że ustały przyczyny uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego organ podjął wstrzymane postępowanie egzekucyjne. W dalszej kolejności organ stwierdził, że tytuły wykonawcze nr [...] do [...] zostały wystawione na podstawie złożonych deklaracji rozliczeniowych oraz upomnień doręczonych zobowiązanemu (zarzut oparty na art. 33 pkt. 3 u.p.e.a.). Natomiast podstawową przesłanką organu egzekucyjnego jest dążenie do wykonania w trybie przymusowym obowiązku ciążącego na zobowiązanym, gdy ten nie wykonuje go dobrowolnie. Gdy cel egzekucji tego wymaga organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. W rozpoznawanej sprawie organ zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę, przy czym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. wyraził zgodę na zwolnienie spod egzekucji tego składnika majątkowego na okres dwóch miesięcy. Ponieważ zobowiązany nie przystąpił do dobrowolnej spłaty zaległości ani nie wystąpił do Zakładu z wnioskiem o rozłożenia zadłużenia na rady – konieczne jest dochodzenie należności w trybie przymusowym (zarzut oparty na art. 33 pkt. 8 u.p.e.a.). Organ stwierdził także, że przedmiotowe tytuły wykonawcze spełniają wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. (zarzut oparty na art. 33 pkt 10 u.p.e.a.).

W zażaleniu na postanowienie zobowiązany podniósł, że skuteczne doręczenie odpisów tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia za pracę nastąpiło dopiero w dniu [...] kwietnia 2013 r., po jego uprzednich interwencjach. Przed doręczeniem zobowiązany mógł tylko domyślać się czego dotyczy egzekucja i nie mógł wnieść zarzutów. W ocenie zobowiązanego doprowadziło to do przedawnienia należności na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od [...] 2002 do [...] 2003 roku (tytuły wykonawcze [...] do [...] oraz [...] do [...]), a także na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] do [...] 2002 roku (tytuły wykonawcze nr [...] do [...]). Do przerwania biegu przedawnienia nie mogło doprowadzić doręczenie pracodawcy zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia, ponieważ ten nie jest uprawniony do złożenia zarzutów.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w odniesieniu do tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] oraz od [...] do [...] (tiret pierwsze rozstrzygnięcia) oraz uchylił postanowienie organu I instancji w części dotyczącej tytułu wykonawczego o nr [...] i umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podjętego postanowienia organ egzekucyjny II instancji zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił obowiązek uzyskania wypowiedzi wierzyciela w formie ostatecznego postanowienia z uwagi na fakt, że kompetencja do wydania postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów nie aktualizuje się w sytuacji, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym. W takim przypadku stanowisko wierzyciela wyraża się w postanowieniu w sprawie zgłoszonych zarzutów wydawanym na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.

W dalszej kolejności organ zauważył, że zobowiązany wielokrotnie już kwestionował prawidłowość doręczenia wystawionych tytułów wykonawczych ze względu na błędnie wskazany adres zamieszkania. Jednakże zarówno organ, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 288/11, stwierdzili że skuteczne wszczęcie egzekucji wobec zobowiązanego nastąpiło z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, a niewłaściwe skierowanie i wskutek tego nieskuteczne doręczenie tytułów wykonawczy powoduje jedynie brak podstaw do naliczania opłat za czynności egzekucyjne. W ocenie organu należności wynikające z tytułów wykonawczych [...] do [...] oraz [...] do [...] nie uległy zatem przedawnieniu, jako że zawieszenie biegu terminu przedawnienia w stosunku do tych należności nastąpiło od dnia [...] marca 2008 r., a więc od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Organ II instancji podzielił również zapatrywanie organu I instancji w odniesieniu do pozostałych zarzutów zobowiązanego, opartych na art. 33 pkt. 2, 3, 6, 7, 8 i pkt. 10 u.p.e.a., wskazując między innymi na wstrzymanie czynności egzekucyjnych ze względu na złożenie odwołania od decyzji z dnia [...] maja 2008 r. i ich podjęcie z chwilą ustania przyczyn wstrzymania, wystawienie tytułów wykonawczych na podstawie złożonych deklaracji rozliczeniowych oraz upomnień, a także zgodność tych tytułów z wymogami wynikającymi z u.p.e.a. oraz na konieczność dochodzenia należności w trybie przymusowym i niewykazanie przez zobowiązanego, aby czynności organu egzekucyjnego były uciążliwe. Jednocześnie zdaniem organu z uwagi na fakt, że postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. umorzone zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] zaskarżone postanowienie w części dotyczącej tego tytułu należało uchylić i umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wywiódł K. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zawieszenie egzekucji i uchylenie czynności egzekucyjnych, a także o uznanie skarżącego za poszkodowanego przez organy egzekucyjne.

W uzasadnieniu skarżący ponownie podniósł, że zawiadomienie o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym otrzymał dopiero po pięciu latach. Przywołał przy tym stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w P. wyrażone w postanowieniu z dnia [...] lipca 2010 r., zgodnie z którym doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych jest niezbędne a niespełnienie tego obowiązku może być podstawą formułowania zarzutów, w tym badania dopuszczalności egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ stanowi jednocześnie, w świetle art. 24 ust. 5b u.s.u.s., czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być bowiem uznane tylko takie czynności, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Jednakże brak wiedzy dłużnika na temat tej czynności powoduje, że okoliczność ta nie może skutecznie zawiesić biegu przedawnienia. Jako że stosowne zawiadomienie w przypadku skarżącego nastąpiło dopiero dnia [...] kwietnia 2013 r. - część należności uległo już przedawnieniu. Skarżący poddał przy tym w wątpliwość czy doręczenie odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomienia po pięciu latach w ogóle może doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia i czy nie oznaczałoby to konieczności powtórzenia egzekucji.

Skarżący zwrócił także uwagę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2013 r., w którym organ uznał za zasadną skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wynagrodzenia za pracę. Organ uznał, że zajęcie to zostało dokonane z naruszeniem art. 72 u.p.e.a. W ocenie skarżącego winno to doprowadzić do uwolnienia jego wynagrodzenia spod egzekucji, a w konsekwencji także do anulowania dotychczasowej egzekucji i jej powtórzenia, jednakże w oparciu o decyzję ostateczną lub z rygorem natychmiastowej wykonalności. Skarżący wskazał przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 458/12, w którym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie może być ona wykonana. Pomimo to organ egzekucyjny nie respektuje tego orzeczenia, wystawiając tytuł wykonawczy w oparciu o decyzję nieostateczną. W ocenie skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych manipuluje także terminem przedawnienia, wskazując w innych pismach do niego kierowanych jako datę przerwania biegu przedawnienia dzień [...] września 2011 r. oraz [...] października 2011 r.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2014 r. skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 123 u.s.u.s., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i dowolne ustalenie stanu faktycznego.

Na rozprawie przed tutejszym Sądem, dnia 17 września 2014 r., skarżący wyjaśnił, że nie zostało zakończone postępowanie toczące się przed organami ZUSu, objęte sprawami o sygn. akt III SA/Po 678/13 i III SA/Po 679/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej kontroli jest zbadanie czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć Sąd, w myśl zapisu art. 134 P.p.s.a., nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] lipca 2013 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie odmowy uznania za uzasadnione zarzutów wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego, w odniesieniu do tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] oraz od [...] do [...] (tiret pierwsze rozstrzygnięcia), a także uchylono powyższe postanowienie w części dotyczącej tytułu wykonawczego o nr [...] oraz umorzono postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe (tiret drugie rozstrzygnięcia).

Skarga, w części obejmującej tiret pierwsze zaskarżonego postanowienia, zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Celem postępowania egzekucyjnego w administracji jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego obowiązków wymienionych w tytule wykonawczym. Postępowanie to toczy się według zasad określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.). Jedną z tych zasad jest kompetencja organu egzekucyjnego do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej z wyłączeniem oceny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowią przepisy art. 33 oraz art. 34 u.p.e.a., które normują możliwość wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są swoistym środkiem zaskarżenia. Stanowią one środek prawny do zwalczania przez zobowiązanego niezgodności z prawem egzekucji administracyjnej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 600/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 33 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

Wniesienie zarzutów z innych przyczyn nie upoważnia organu egzekucyjnego do ich rozpatrzenia (zob. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, str. 110). Zarzuty wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, który powinien zawierać pouczenie o możliwości wniesienia tego środka prawnego. Trzeba przy tym podkreślić, że zobowiązany nie może po upływie tak zakreślonego 7-dniowego terminu uzupełniać zarzutów ani też wnosić nowych zarzutów w terminie późniejszym, przywołując nowe ich podstawy. Zatem zarówno organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, jak i sąd administracyjny, do którego skierowano skargę na to rozstrzygnięcie nie jest uprawniony do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego w zażaleniu, a tym bardziej w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 26 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FSK 474/10, CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie skarżący, w piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r. zawierającym zarzuty, powołał się na siedem przyczyn wymienionych w art. 33 u.p.e.a., wskazując jako podstawę zarzutów treść regulacji zawartych w art. 33 pkt. 1, 2, 3, 6, 7, 8 oraz pkt. 10 u.p.e.a.

Jeden z zarzutów skarżącego sprowadza się do zarzutu przedawnienia części z egzekwowanych zobowiązań. Zarzut ten został w istocie ujęty przez skarżącego nie tylko w ramy art. 33 pkt. 1 u.p.e.a., lecz także art. 33 pkt. 7 oraz pkt. 10 u.p.e.a.

W tym miejscu należy zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2004 r., na mocy art. 1 pkt. 7 lit. a ustawy z dnia 10 września 2003 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2003 r. Nr 193, poz. 1884), do art. 34 u.p.e.a. dodany został § 1a, który stanowi, że jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.

Wprowadzenie powyższej regulacji miało na celu przede wszystkim uproszczenie i skrócenie trybu postępowania. Z analizy orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że art. 34 § 1a u.p.e.a. pozbawia organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli kwestia objęta tym zarzutem jest lub była przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Regulacja ta wprowadza zasadę niekonkurencyjności środków prawnych. Ma na celu wyeliminowanie sytuacji, w której kwestia mogąca być podstawą do sformułowania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym byłaby rozstrzygana w tym postępowaniu, pomimo że zostanie lub została już rozstrzygnięta w ramach innego, wskazanego w powyższym przepisie, postępowania. Stwierdzenie, że taka okoliczność ma miejsce obliguje organ do wydania postanowienia nie o nieuwzględnieniu zarzutu, lecz o stwierdzeniu jego niedopuszczalności (por. wyrok z dnia 18 marca 2010 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II FSK 2007/09, CBOSA).

Mając na względzie okoliczności rozpoznawanej sprawy należy także zauważyć, że potrzeba sprawnego funkcjonowania organu egzekucyjnego, jako ratio legis art. 34 § 1a u.p.e.a., nakazuje takie odczytanie tego przepisu - w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06 - że w sytuacji tożsamości wierzyciela i organu egzekucyjnego (a z sytuacją taką mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie), organ bez potrzeby uzyskania stanowiska wierzyciela może wydać postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu z powodów wskazanych w tym przepisie. Podstawą prawną postanowienia o niedopuszczalności zarzutu jest wówczas art. 34 § 4 u.p.e.a. w zw. z § 1a tego artykułu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1535/12, CBOSA).

W ramach rozpoznawanej sprawy, organy egzekucyjne odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu przedawnienia, przechodząc do jego merytorycznej oceny, w ogóle nie zbadały, czy kwestia przedawnienia zobowiązań skarżącego nie jest już przedmiotem rozpoznania w ramach innego postępowania administracyjnego. Tymczasem z informacji znanych Sądowi z urzędu (zob. wyroki tutejszego Sądu z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 458/12, z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 678/13 oraz III SA/Po 679/13) wynika, że wobec skarżącego prowadzone jest obecnie postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, które obejmuje między innymi: 1) składki na ubezpieczenie społeczne finansowane przez płatnika za [...] 2002 roku, za okres od [...] 2002 do [...] 2003 roku oraz za [...] 2004 roku, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne finansowane przez płatnika za okres od [...] 2002 do [...] 2004 roku, 3) składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowane przez płatnika za okres za okres od [...] do [...] 2002 roku oraz od [...] do [...] 2003 roku.

Prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie stanowi przeszkody do wszczęcia oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 681/13, CBOSA), jednakże w ramach tego postępowania jedną z kwestii będących przedmiotem rozpoznania jest kwestia przedawnienia zobowiązań, które są objęte wnioskiem o umorzenie. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, unormowane w art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 91/12, w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2425/06, CBOSA). Chociaż przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09, CBOSA).

Co istotne tutejszy Sąd w przywołanym już powyżej wyroku z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 458/12, uchylając wydaną względem skarżącego decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazał że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien przede wszystkim ustalić w jednoznaczny sposób czy wszystkie należności z tytułu składek mogą być dochodzone, a więc czy nie nastąpiło ich przedawnienie, gdyż tylko w takim przypadku można rozpatrywać merytorycznie żądanie umorzenia zaległości wraz z odsetkami.

Organ egzekucyjny badając zarzut skarżącego dotyczący przedawnienia egzekwowanych należności powinien zatem, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., wziąć pod uwagę powyższe okoliczności i zważyć czy w tym przypadku nie zajdzie konieczność zastosowania art. 34 § 4 w zw. z § 1a u.p.e.a. Organ winien przy tym w pierwszej kolejności ustalić, czy należności wobec których zostały wystawione tytuły wykonawcze nr [...] do [...] oraz [...] do [...] są objęte wspomnianym postępowaniem w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a w konsekwencji w jakim zakresie art. 34 § 4 w zw. 1a u.p.e.a. w ogóle może znaleźć zastosowanie.

W tych okolicznościach, zważywszy na to, że uchylenie zaskarżonego postanowienia w części obejmującej tiret pierwsze rozstrzygnięcia, nastąpiło z uwagi na uchybienie art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., merytoryczne odniesienie się do kwestii przedawnienia przez Sąd należy uznać za przedwczesne.

Odnosząc się do pozostałych wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym zarzutów należy natomiast stwierdzić, że organy egzekucyjne prawidłowo ich nie uwzględniły.

W szczególności nie jest zasadny zarzut oparty na art. 33 pkt. 6 u.p.e.a., wskazujący na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Zarzut ten skarżący opiera na twierdzeniu skierowania tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia na nieprawidłowy adres, a więc na twierdzeniu o ich nieskutecznym doręczeniu.

W ocenie Sądu obecnie bezsporne już pozostaje w niniejszej sprawie to, że pierwotne doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia, które miałoby się odbyć w trybie doręczenia zastępczego (art. 44 K.p.a.), zostało dokonane na nieprawidłowy adres, a więc nie może zostać uznane za skuteczne. Kwestia ta była już przedmiotem badania tutejszego Sądu. W wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 288/11, w którym oddalono skargę K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] stycznia 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, Sąd stwierdził, że w rozpoznawanym przypadku odnośnie doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych oraz odpisu zajęcia wierzytelności brak jest przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji doręczenia zastępczego unormowanej w art. 44 K.p.a. Jednakże okoliczność ta, wbrew twierdzeniu skarżącego, nie świadczy o zaistnieniu przesłanki niedopuszczalności egzekucji administracyjnej bądź zastosowanego środka egzekucyjnego, o której stanowi art. 33 pkt. 6 u.p.e.a. Jak już zauważył tutejszy Sąd w przywołanym powyżej wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r. brak doręczenia tytułów wykonawczych zobowiązanemu, na gruncie analizowanego postępowania egzekucyjnego, nie stanowi wady podważającej legalność tego postępowania (zob. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn.. akt I FSK 427/06, CBOSA). Dla skutecznego wszczęcia egzekucji, które w tym przypadku nastąpiło w świetle art. 26 § 5 pkt. 2 u.p.e.a. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, nie ma znaczenia wcześniejsze doręczenie skarżącemu tytułu wykonawczego. W świetle art. 72 § 2 i art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie jest skuteczne z chwilą zawiadomienia pracodawcy dłużnika o tym fakcie. Jednakże organ egzekucyjny powinien dopełnić swoich obowiązków i doręczyć odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu (zob. art. 72 § 4 pkt. 1 u.p.e.a.), co z kolei spowoduje, iż zobowiązanemu od momentu doręczenia tej korespondencji rozpoczną biec terminy do składnia przysługujących mu środków zaskarżenia (zarzuty, skarga na czynność egzekucyjną). Niewłaściwe skierowanie i wskutek tego nieskuteczne doręczenie tytułów wykonawczych powoduje jedynie brak podstaw do naliczenia opłat za czynności egzekucyjne.

Na marginesie tych rozważań wypada zauważyć, że wspomniane powyżej postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, którego rozstrzygnięcie było przedmiotem kontroli tutejszego Sądu w wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 288/11, nie wpisuje się w hipotezę art. 34 § 1a u.p.e.a., a więc ponowienie przez skarżącego tam podniesionych zarzutów nie świadczy na gruncie niniejszego postępowania o ich niedopuszczalności. W tym przypadku nie mamy bowiem do czynienia z "odrębnym" postępowaniem administracyjnym, podatkowym lub sądowym, lecz z tym samym postępowaniem egzekucyjnym, w toku którego doszło do rozstrzygnięcia kwestii wpadkowych i na gruncie którego została uruchomiona kontrola sądowa. Jednakże - niezależnie od powyższego - wyrok tutejszego Sądu z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 288/11, jest prawomocny, co oznacza, że w świetle art. 170 P.p.s.a. wiąże on między innymi strony i sąd, który go wydał.

Chybiony okazał się zarzut skarżącego oparty na art. 33 pkt. 2 u.p.e.a. W ramach tego zarzutu skarżący wskazał bowiem na kwestię wstrzymania czynności egzekucyjnych, która pozostaje bez znaczenia dla oceny wymagalności samego obowiązku, do którego realizacji czynności te zmierzają. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych nie oznacza w szczególności, iż doszło do odroczenia terminu wykonania samego obowiązku.

Chybiony okazał się także zarzut oparty na art. 33 pkt. 3 u.p.e.a., a więc zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a., bowiem wskazane przez skarżącego tytuły wykonawcze (nr [...] do [...]) zostały wystawione na podstawie złożonych deklaracji rozliczeniowych (por. art. 3a u.p.e.a.), a nie orzeczeń, o których stanowi art. 3 bądź art. 4 u.p.e.a.

Wreszcie niezasadny okazał się zarzut oparty na art. 33 pkt. 8 u.p.e.a. wskazujący na zastosowanie przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Stosownie do art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepis ten statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Wskazać należy, że celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W tym kontekście z treści przywołanego przepisu jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego oz. w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 r., sygn. akt l SA/Gd 213/98, LEX nr 40392). W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. Katalog środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został określony w art. 1a pkt 12a u.p.e.a. (skonkretyzowany w dziale II ustawy) i obejmuje egzekucję z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, innych wierzytelności i praw majątkowych, z ruchomości, nieruchomości, z ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego.

Uwzględniając okoliczności rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu, nie można było uznać, że zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny – egzekucję z wynagrodzenia za pracę. "Uciążliwość" w świetle art. 33 pkt. 8 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności powodująca niemożność czy utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu dłużnika (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 26/08, CBOSA). W ocenie Sądu skarżący takich przesłanek nie wykazał, ograniczając się wyłącznie do ogólnego stwierdzenia, że zastosowany środek egzekucyjny pozbawia skarżącego możliwości godnego życia. Wobec tego należy zwłaszcza zauważyć, że egzekucji z wynagrodzenia za pracę podlega wyłącznie ta część wynagrodzenia, która w celu realizacji zasady poszanowania minimum egzystencji, nie została spod niej zwolniona przez ustawodawcę (zob. art. 9 § 1 u.p.e.a. oraz art. 87 i art. 871 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.).

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w punkcie I. sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez adwokata ustanowionego z urzędu i wykonalności zaskarżonego postanowienia, w części objętej punktem I. wyroku, Sąd postanowił zgodnie z art. 200 i art. 152 P.p.s.a. w punktach II. i III. sentencji wyroku.