Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2281/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 36 ust 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1723/17 w sprawie ze skargi J. Z. i S. Z. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2017 r., znak [...] w przedmiocie nieudzielenia pozwolenia na podział działek 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od J. Z. i S. Z. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 340 (trzysta czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1723/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi J. Z. i S. Z. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2017 r., znak [...], w przedmiocie nieudzielenia pozwolenia na podział działek, uchylił zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia 21 listopada 2016 r. J. Z. i S. Z. wnieśli o wydanie pozwolenia na podział działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerem A i B/4, z obrębu [...] , znajdujących się w Forcie Mokotów przy ul. R. [...] w Warszawie, wpisanym do rejestru zabytków pod nr [...], decyzją z dnia [...] marca 1973 r., zgodnie ze wstępnym projektem podziału.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] ,Stołeczny Konserwator Zabytków nie pozwolił skarżącym na podział powyższych działek.

Organ wskazał, że na działce ew. nr A znajduje się jeden ze stoków zachowanej suchej fosy oraz część jej dna, natomiast na działce ew. nr B/4 znajduje się drugi stok fosy, znaczna część jej dna oraz budowle forteczne: magazyn gotowych naboi i kaponiera szyjowa. Na terenie ww. działek znajduje się także wtórna zabudowa. Pierwotnie fort stanowił jedną działkę, co potwierdza tzw. plan hipoteczny z 1936 r. Obecnie teren fortu jest podzielony na kilka działek, których właścicielami są różne podmioty. Podziału dokonano w latach 60. i 80. XX w., bez udziału organu ochrony zabytków. Zgodnie z argumentacją Stołecznego Konserwatora Zabytków, dokonanie podziału zabytku oznacza brak konieczności solidarnego działania wszystkich jego współwłaścicieli w odniesieniu do całości zabytku oraz utrudnienie możliwości wyegzekwowania przez organ konserwatorski obowiązku jego utrzymania w odpowiednim stanie, stosownie do przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a także możliwości zachowania jego integralności. Dalsza parcelacja i idące za nią zwiększenie liczby właścicieli fortu skutkowałoby uniemożliwieniem organowi sprawowanie skutecznej ochrony konserwatorskiej nad tym zabytkiem.

Odwołanie od tej decyzji złożyli skarżący podnosząc, że proponowany podział nieruchomości nie narusza zasad ochrony zabytków.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, dalej także: "Minister", decyzją z dnia [...] maja 2017 r., utrzymał w mocy decyzję Stołecznego Konserwatora Zabytków z dnia [...] stycznia 2017 r.

Minister stwierdził, że celem objęcia ochroną konserwatorską zabytku poprzez wpisanie go do rejestru zabytków jest tworzenie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie, zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy. Dokonanie wnioskowanego podziału stoi w sprzeczności z wskazanymi podstawowymi zasadami ochrony zabytków, tj. podejmowaniem działań zmierzających do trwałego zachowania wartości zabytkowych obiektów i zapewniających warunki ochrony konserwatorskiej. Podzielenie zabytku oznacza brak konieczności solidarnego działania wszystkich jego właścicieli i użytkowników w odniesieniu do całości zabytku oraz utrudnienie możliwości wyegzekwowania przez organ konserwatorski obowiązku ich utrzymania w odpowiednim stanie, stosownie do przepisów tej ustawy, a także, co ma istotne znaczenie, możliwości zachowania ich integralności.

Skargę na powyższą decyzję złożyli J. Z. i S. Z., wnosząc o jej uchylenie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucili dowolność rozstrzygnięcia wykraczającą poza zwykłą uznaniowość orzekania przez organ administracji publicznej, a co za tym idzie nieuzasadnioną odmowę dokonania podziału, co narusza prawo własności wnioskodawcy, gwarantowane m.in. art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 140 Kodeksu cywilnego oraz nieuwzględnienie w uzasadnieniu decyzji należytego wyjaśnienia przyczyn odmowy, co narusza art. 107 § 1 i 3 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Przytaczając treść art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków Sąd stwierdził, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego orzekając w oparciu o ten przepis, słusznie powołał się na zasady i cele ochrony konserwatorskiej, lecz nie wskazał na żadne okoliczności występujące w sprawie, które przemawiają za tym, iż zgoda na podział nieruchomości spowoduje naruszenie integralności zabytku.

Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie organu o odmowie udzielenia pozwolenia na podział działek jest co najmniej przedwczesne, a zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy, należy uznać za uzasadniony.

Sąd zauważył, że w orzecznictwie sądowym dotyczącym tej problematyki zwraca się uwagę na prewencyjne działanie organów ochrony konserwatorskiej (por. np. wyrok NSA z 6 czerwca 2013 r., II OSK 382/12), niemniej jednak to działanie nie może być nieograniczone i niczym nieuzasadnione. W przeciwnym bowiem wypadku należałoby przyjąć, że podział działki wchodzącej w skład zabytku zawsze (potencjalnie) będzie niedozwolony.

W rozpoznawanej sprawie ochronie konserwatorskiej podlega Fort Mokotów ,a więc przestrzenne założenie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznym. W związku z tym w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, organ powinien ustalić (a następnie wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji) na czym polega naruszenie integralności zabytku wskutek podziału nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków.

Sąd wskazał, że z akt sprawy nie wynika, że podział nieruchomości w sposób określony przez stronę we wniosku naruszy chroniony zabytek jakim jest Fort Mokotów.

W ocenie Sądu, organy konserwatorskie nie przesądziły, że proponowany podział zmieni stan faktycznego istniejący na nieruchomościach objętych ochroną konserwatorską. Wydzielenie działki nie spowoduje budowy na niej nowego obiektu lub jego przebudowy. Skutki wydzielenia działki sprowadzą się w istocie do wytyczenia nowych granic na mapie geodezyjnej. Zabudowa na wydzielonych działkach pozostanie niezmieniona. Organy nie wskazały racjonalnych podstaw do przyjęcia, że zgoda na dokonanie podziału spowodowałby, istotne przekształcenie historycznie ukształtowanej nieruchomości, wpływając na obniżenie wartości zabytkowych całego terenu i zakłóciłby zintegrowaną przestrzeń jego układu.

Formułując wskazania Sąd stwierdził, że ponownie orzekając organ

odwoławczy weźmie pod uwagę, że geodezyjny podział nieruchomości jest zabiegiem formalno-prawnym i bezpośrednio nie wywołuje żądnych skutków w sferze

chronionego zabytku jako całości. Sam przez się nie powoduje więc zagrożenia z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej tego układu. Wydzielona działka będzie dalej podlegała rygorom prawnym, wynikającym z jej usytuowania na obszarze

chronionym. A zatem ryzyko, że ewentualny nowy jej właściciel będzie dążył do naruszenia spójności i integralności całego zabytku jest wyłącznie hipotetyczne i możliwe do zapobieżenia przez konserwatora realizującego swoje ustawowe zadania i kompetencje w stosunku do tego obszaru. Sąd dodał, że decyzja której dotyczy rozpoznawana sprawa ma niewątpliwie wpływ na sposób realizacji prawa własności w odniesieniu do części nieruchomości skarżącej. Ograniczenie prawa własności, wynikające z objęcia zabytku ochroną konserwatorską, ma swoje podstawy w przepisach ustawy. Nie powinno jednak naruszać istoty prawa własności. Rozstrzygnięcie w sprawie udzielenia zezwolenia na podział nieruchomości objętej ochroną konserwatorską powinno mieć zatem również na względzie prawo właściciela do rozporządzenia zbędną dla niego częścią tej nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił:

I. naruszenie przepisów materialnych w postaci art. 36 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r. poz. 2187 ze zm.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż odmowa udzielenia pozwolenia na podział działek jest przedwczesna, w sytuacji gdy organ właściwie stosując przepisy podjął działania mające na celu zapobieżenie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków;

II. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewłaściwym stwierdzeniu, iż organy niewystarczająco wyjaśniły podstawy odmowy udzielenia pozwolenia na podział dziatek, w sytuacji gdy organy w uzasadnieniu decyzji wyjaśniły, iż podjęte działania miały na celu zapobieżenie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne Minister wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz organu od skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym również kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik J. Z. i S. Z. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 16 czerwca 2020 r., na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.), poinformowano strony o zamiarze skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Poinformowano, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym będzie możliwe jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia wyrażą na to zgodę.

Pismem z dnia 9 lipca 2020 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oświadczył, że nie wyraża zgody na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Pismem z dnia 8 lipca 2020 r. pełnomocnik skarżących J. Z. i S. Z. wyraził zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 8 marca 2021 r., na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem, i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), skierowano sprawę na posiedzenie niejawne z uwagi na intensyfikację rozwoju epidemii, w związku z czym przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Jednocześnie poinformowano strony o możliwości przedstawienia na piśmie stanowiska w sprawie w terminie 7 dni.

Pismem z dnia 16 marca 2021 r., w związku z doręczeniem zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, pełnomocnik J. Z. i S. Z. przedstawił stanowisko uczestników postępowania. Podtrzymał wszelkie dotychczas podniesione twierdzenia. Dodał, że istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach sprawy in concreto odmowa udzielenia pozwolenia na podział była uzasadniona. Przywołał stanowisko Sądu pierwszej instancji. Stwierdził, że powołanie się przez organ na rozbicie struktury funkcjonalno-przestrzennej jest gołosłowne. Udzielone pozwolenie nie obejmuje jeszcze budowy, przebudowy lub przekopu umocnień zabytku, nie zmierza do zniszczenia istniejącej fosy.

W ocenie składu orzekającego, zachodziły przesłanki z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Stan rozwoju epidemii i brak możliwości zagwarantowania zdrowia osób uczestniczących w rozprawie uprawniają do przyjęcia, że zastosowanie w niniejszej sprawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, nie narusza prawa strony do sądu.

Odnotować należy, że po ogłoszeniu stanu epidemii stronom umożliwiono przedstawienie na piśmie stanowiska w sprawie, w granicach zarzutów skargi kasacyjnej. Jest oczywiste, że niezależnie od tego strony mają prawo do przedstawiania swojego stanowiska, w granicach skargi kasacyjnej, aż do zakończenia postępowania.

Nie można zatem powiedzieć, że na skutek nieprzeprowadzenia rozprawy strony zostały pozbawione możliwości przedstawienia swego stanowiska w sprawie.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę.

W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r. poz. A6 ze zm. – obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 710), dalej: "ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami". Zgodnie z tym przepisem, pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga dokonywanie podziału zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest określenie charakteru decyzji przewidzianej w art. 36 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zakres kontroli sądowej uwarunkowany jest charakterem zaskarżonej decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzja w przedmiocie pozwolenia na dokonanie podziału zabytku nieruchomego, wydawana na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami, nie ma charakteru uznaniowego. Jak stwierdzono w orzecznictwie, niewskazanie w ustawie konkretnych okoliczności, z którymi należy wiązać dopuszczalność podjęcia wnioskowanych przez inwestora działań, wynika bowiem z założenia, na którym oparł się ustawodawca, że dozwolony przedmiot, sposób czy też zasięg prac przy zabytku jest uzależniony od oceny, czy zgłaszane zamierzenie nie pozostaje w sprzeczności z celami wyznaczonymi w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz odpowiadającymi tym celom obowiązkami organu konserwatorskiego. Czynienie użytku z przyznanej organowi w art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami kompetencji wymaga zatem sięgnięcia w toku rozstrzygania sprawy do tych norm zadaniowych, które kształtują przedmiot, formę i sposób ochrony zabytków. Rozpoznając sprawę, organ powinien ocenić poprawność złożonego wniosku, stosownie do szczegółowych wymagań stawianych inwestorowi dla danego rodzaju prac, określić, co stanowi w konkretnym przypadku przedmiot ochrony, wziąć pod uwagę, czy wnioskowane prace (działania) mogą doprowadzić do powstania uszczerbku w wartości zabytku lub wiązać się z innymi zagrożeniami, jak też uwzględnić inne szczegółowe okoliczności, jakie mogą wystąpić w sprawie (patrz: wyrok NSA z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 756/11, ONSA i wsa 2013/4/64).

Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że warunkami materialnymi udzielenia pozwolenia, niewymienionym w art. 36 ust. 1 pkt 8 są okoliczności określone w art. 4 ustawy, przy czym za przesłankę mającą istotne znaczenie w niniejszej sprawie uznał wpływ podziału na zachowanie zabytku. W związku zaś z tym, że chodzi o zabytek w postaci Fortu Mokotów, a więc założenie przestrzenne, zawierające zabytkowe zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszone w układzie historycznym, zbadać należało, czy wnioskowany podział wpłynąłby negatywnie na historycznych wartości przestrzennych i architektonicznych chronionego obszaru.

Podkreślić zatem należy, że kontrola sądowa sprowadzała się do zbadania, czy przesłanka negatywna podziału wskazana przez organ miała miejsce. W razie jej zaistnienia organ miał przecież obowiązek odmowy uwzględnienia wnioskowanego podziału. Rozpoznając skargę Sąd badał więc, czy zgodna z prawem jest ocena organu w zakresie stanu faktycznego. Jeśli zaś ocena istotnych faktów nie naruszała zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, możliwe i konieczne było zakwalifikowane ustaleń faktycznych w procesie subsumpcji – zastosowania prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego.

Stan faktyczny, niepodważony w skardze kasacyjnej i co do istotnych okoliczności niesporny także w postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, sprowadza się do tego, że na działce ew. nr A znajduje się jeden ze stoków zachowanej suchej fosy oraz część jej dna, natomiast na działce ew. nr B/4 znajduje się drugi stok fosy, znaczna część jej dna oraz budowle forteczne: magazyn gotowych naboi i kaponiera szyjowa. Na terenie ww. działek znajduje się także wtórna zabudowa. Pierwotnie fort stanowił jedną działkę, co potwierdza tzw. plan hipoteczny z 1936 r. Obecnie teren fortu jest podzielony na kilka działek, których właścicielami są różne podmioty. Podziału dokonano w latach 60. i 80. XX w., bez udziału organu ochrony zabytków.

Niewątpliwy jest także proponowany sposób podziału, granice nowowydzielonych działek oraz usytuowanie poszczególnych elementów założenia przestrzennego stanowiącego zabytek.

W odniesieniu do tych ustaleń organy ochrony zabytków stwierdziły zaistnienie okoliczności wyczerpujących negatywną przesłankę podziału: negatywny wpływ podziału na zachowanie wartości zabytku. Ten negatywny wpływ został uszczegółowiony poprzez ocenę, według której, podzielenie zabytku oznacza brak konieczności solidarnego działania wszystkich współwłaścicieli i użytkowników w odniesieniu do całości zabytku oraz utrudnienie możliwości wyegzekwowania obowiązku ich utrzymania w odpowiednim stanie. Ma to znaczenie w zakresie zachowania integralności zabytku. Ocena ta została oparta na okolicznościach sprawy. Organy wskazały, że wnioskowany podział oznaczałby "poprzeczny" podział stoków i dna suchej fosy. Stanowiłoby to rozbicie istniejącej struktury funkcjonalno-przestrzennej i zaburzenie relacji przestrzennych pomiędzy poszczególnymi elementami Fortu.

Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, wypowiedzi te stanowią wyrażenie merytorycznego stanowiska organów ochrony zabytków co do przesłanek zastosowania art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Po pierwsze bowiem, ocena prawna organu pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem, według którego, ze swej istoty podział działki jest czynnością powodującą zmiany na chronionym terenie, a zatem mogącą naruszyć jego wartości zabytkowe i pogorszyć warunki jego ochrony (patrz: wyrok NSA z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt II OSK 1565/09). Doprowadzenie bowiem do sytuacji, w której różnymi częściami tego samego zabytku zarządzają różne podmioty z różnymi programami działania utrudnia ochronę konserwatorską i może prowadzić do odmiennego sposobu zagospodarowania i eksploatacji podzielonych części zabytku, a to może spowodować jego dezintegrację. Gdy chodzi o zabytek stanowiący pewien kompleks obszarowy, jego podział nie może zagrażać niepodzielności i integralności tego kompleksu (patrz: wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 382/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1594/20).

Po drugie, organy ochrony zabytków skonkretyzowały wskazane przesłanki w okolicznościach sprawy, związanych z proponowanym podziałem działek nr A i nr B/4, na których położony jest Fort Mokotów.

W trakcie kontroli sądowej możliwe było podważenie oceny prawnej organu poprzez uznanie, że kwalifikacja prawna ustalonych okoliczności jako wyczerpujących przesłankę zagrożenia wartości zabytkowych Fortu stanowiła naruszenie prawa w postaci niewłaściwego zastosowania art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Możliwe było także podjęcie próby podważenia istotnych ustaleń faktycznych, jakkolwiek przypomnieć trzeba, że dotychczas okoliczności o charakterze faktycznym nie były sporne.

Takiej kontroli Sąd pierwszej instancji nie dokonał uznając, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie wskazał na żadne konkretne okoliczności występujące w sprawie, które przemawiają za tym, iż zgoda na podział nieruchomości spowoduje naruszenie integralności zabytku. Ocena ta, jak wynika z powyższych uwag, nie odpowiada rzeczywistej treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków. Nie było podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja narusza art. 107 § 3 K.p.a.

W rezultacie trafny jest sformułowany w kasacji zarzut naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Na podstawie art. 203 pkt

2 P.p.s.a. zasądzono od J. Z. i S. Z. solidarnie na rzez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.