Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 991/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 8, art. 9, art. 79 a, art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 8 czerwca 2022 r. nr SKO.4111/536/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej J. I. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 8 czerwca 2022 r., nr SKO.4111/536/2022, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz", "Organ I instancji") z 9 maja 2022 r. nr MGOPS.5221.6034.5.2021 odmawiającą przyznania J. I. (dalej: "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – T. I.

Burmistrz [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Od powyższej decyzji Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie, po rozpatrzeniu którego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji, celem weryfikacji całokształtu okoliczności sprawy, dotyczących spełnienia ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Burmistrz decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] ponownie odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Burmistrz [...], decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] ponownie odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

W trakcie ponownie przeprowadzanego postępowania, Organ I instancji wezwał Skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, poprzez przedłożenie określonych dokumentów wskazanych w wezwaniu. Z nadesłanych dokumentów wynika, że Skarżąca ma przyznane świadczenie emerytalno - rentowe z ZUS oraz podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z ZUS, jednak Skarżąca nie nadesłała decyzji ZUS o wstrzymaniu emerytury, a w złożonym oświadczeniu wskazała, że jest gotowa do zawieszenia emerytury, jedynie w przypadku, gdy organy zapewnią szybkie przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca ze względu na stan zdrowia męża pomaga mu we wszystkich czynnościach życia codziennego, natomiast osoba wymagająca opieki ma problemy z poruszaniem się, pamięcią oraz pisaniem i czytaniem. Ustalono także, że Skarżąca wraz z mężem posiadają pełnoletnią córkę, która pracuje zawodowo i nie mieszka z rodzicami.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Burmistrz [...] decyzją z 9 maja 2022 r. nr MGOPS.5221.6034.5.2021 odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Zdaniem Organu I instancji w przedmiotowej sprawie zachodzą dwie negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zawarte w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615; dalej: "u.ś.r."), tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia oraz fakt, że Skarżąca ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego.

Od powyższej decyzji Skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika złożyła odwołanie. W przypadku stwierdzenia przez Organ odwoławczy, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poza przesłanką określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, poprzez wezwanie Skarżącej do wyboru świadczenia, które chce pobierać, a w przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, dodatkowo o przedłożenie decyzji zawieszającej wypłatę przysługującego Skarżącej prawa do świadczenia emerytalno – rentowego; uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie w przypadku nieziszczenia się ww. okoliczności o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Pełnomocnik Skarżącej zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, że uprawnienie Skarżącej do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik zarzucił również naruszenie prawa procesowego, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a., poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikło z naruszenia prawa materialnego wskazanego powyżej, tzn. poprzez niezapewnienie Skarżącej o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez nią prawa do emerytury.

W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, opisaną na wstępie decyzją z 8 czerwca 2022 r., nr SKO.4111/536/2022, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Na wstępie Kolegium podało, że w przedmiotowej sprawie bezsprzecznym jest, że mąż wnioskodawczyni – T. I. jest osobą niepełnosprawną, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby.

Odnosząc się do zarzutu uzasadniającego odmowę przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu posiadania przez nią prawa do emerytury SKO wskazało, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu owstrzymaniu wypłaty emerytury, a tym samym zarzut jej pobierania przez Skarżącą jest uzasadniony.

W ocenie Organu odwoławczego brak dokumentu potwierdzającego zawieszenie pobierania emerytury powoduje, że Skarżąca nie spełnia przesłanki warunkującej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 u.ś.r. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1270; dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

W ocenie Kolegium osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Emerytura jest prawem niezbywalnym. Zawieszenie tego prawa eliminuje jednak negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła J. I. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ww. decyzję w całości.

Pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec tak sformułowanego zarzutu pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji i przekazanie sprawy temu Organowi do ponownego rozpoznania; o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że zgodnie z obecną linią orzeczniczą osoba uprawniona do emerytury może wybrać świadczenie, które chce pobierać, natomiast wyboru takiego może dokonać poprzez złożenie do właściwego organu, na podstawie art. 103 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wniosku o zawieszenie wypłaty przysługującego jej świadczenia emerytalno – rentowego. Informacja o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno - rentowego powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Zdaniem pełnomocnika Skarżąca powinna mieć możliwość wyboru świadczenia, które chce pobierać, jednak Skarżąca powinna być poinformowana o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, że aktywnie pobierane przez nią świadczenie emerytalno - rentowe jest jedyną przeszkodą stojącą na drodze do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Pełnomocnik podniósł, że Skarżąca zawieszając wypłatę jedynego swojego źródła utrzymania musi być pewna, że następnie przyznane jej zostanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, aby miała możliwość dalszego funkcjonowania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści weryfikowanej jurysdykcyjnie decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem Skarżącej i przy braku sprzeciwu Organu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] odmawiającą przyznania J. I. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem T. I.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy o świadczeniach rodzinnych w tym art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, (...).

Zaskarżona decyzja jest czwartą z kolei decyzją wydaną w sprawie.

Na obecnym etapie bezsporne jest, że T. I. lat [...] legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ma sporu co do tego, że opiekę nad mężem sprawuje żona - J. I., lat [...], która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Obecnie, przed organem II instancji nie jest również kwestionowane, że dla ustalenia ewentualnego świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Kolegium rozpoznając po raz pierwszy wniesione odwołanie wyjaśniło tą kwestię powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Pomimo tego, Organ I instancji konsekwentnie w każdej wydanej przez siebie decyzji: z [...] kwietnia 2021 r., Nr [...]; z [...] września 2021 r., Nr [...]; z [...] stycznia 2022 r., jako negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego podawał brak ustalenia daty powstania niepełnosprawności u podopiecznego.

W zasadzie zostało również wyjaśnione, że podopieczny T. I. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że we wszystkich czynnościach życia codziennego pomaga mu żona, od przygotowywania posiłków, podawania lekarstw, robienia zakupów poprzez czynności związane z codzienną pielęgnacją i higieną, do umawiania wizyt lekarskich, wożenia na nie, jak też załatwiania wszystkich spraw urzędowych. Małżonkowie posiadają dorosłą córkę, która nie pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie, mieszka w [...], gdzie zajmuje się swoją rodziną. Oczywiste jest również, w świetle powołanych przepisów, że córka podopiecznego uprawniona jest w dalszej kolejności, po małżonce podopiecznego, do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem.

Okoliczności te choć wynikają z akt nie były przez organy uznane za oczywiste. Na kolejnych etapach postępowania, a przypomnieć należy, że zaskarżona decyzja jest czwartą w kolejności, organy odmawiały przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z różnych powodów. Jak wyżej podano Organ I instancji konsekwentnie w każdej wydanej przez siebie decyzji, jako negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego podawał brak ustalenia daty powstania niepełnosprawności, w ostatniej wydanej decyzji z [...] stycznia 2022 r., jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał poza datą powstania niepełnosprawności, także pozostawanie przez podopiecznego w związku małżeńskim art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz pobieranie przez Skarżącą emerytury art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Kolegium z kolei utrzymując tą decyzję w mocy zgodziło się z Organem I instancji odnośnie zbiegu prawa do emerytury z świadczeniem pielęgnacyjnym, o którego przyznanie zwróciła się Skarżąca i w zasadzie na ocenie tej przesłanki opiera się spór przed Sądem.

W świetle obowiązujących przepisów nie jest możliwe pobieranie obydwu świadczeń tj. emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.: Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, (...).

W orzecznictwie wypracowano jednak stanowisko, że przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do emerytury wnioskodawca ma prawo dokonania wyboru świadczenia, z którego chce skorzystać. Omawiana regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł w części I, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. W ustawie o świadczeniach rodzinnych uregulowany został przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Tymczasem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, w tym między innymi do emerytury. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.

W szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Aktualnie często jest odwrotnie, a pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., II SA/Rz 828/19, w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1141/19, w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2020 r., IV SA/Po 921/19, w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2020 r., II SA/Bd 145/20, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020r., I OSK 1546/19).

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowiska.

Skutkiem przyjęcia powyższego poglądu jest istniejące po stronie wnioskodawczyni prawo do wyboru jednego ze świadczeń, w przypadku dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 134 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie jest bowiem uzasadnione oczekiwanie rezygnacji przez wnioskodawcę z przysługującego jej prawa do emerytury w sytuacji niepewności powodzenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

W niniejszej sprawie Organ II instancji podzielając w zasadzie zaprezentowane wyżej stanowisko przyjął, że wobec nie wystąpienia przez Skarżącą z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury, świadczenie pielęgnacyjne nie należy się. Tymczasem na żadnym etapie toczącego się postępowania, a co należy podkreślić nie było ono krótkie, Skarżąca nie została o tym pouczona. Tymczasem już ze złożonego przez nią wniosku wynikała wola rezygnacji z świadczenia emerytalnego na wypadek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec braku stosowanego pouczenia Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków. Nie jest uzasadnione oczekiwanie od wnioskodawcy rezygnacji z przysługującego świadczenia emerytalnego, w sytuacji, gdy nie jest pewne czy spełnia pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej pewności nie dawało prowadzone postępowanie, w którym organy z różnych przyczyn odmawiały przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ II instancji kilkakrotnie uchylał decyzje Organu I instancji, a Organ I instancji w żadnym przypadku nie stosował się do wskazówek kasacyjnych. W takich okolicznościach wymaganie od Skarżącej zawieszenia prawa do emerytury wydaje się nieuzasadnione, jak i niesprawiedliwe.

Pouczenie, powinno być efektem wcześniejszych ustaleń, z których jednoznacznie wynikać będzie, że jedyną negatywną przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia jest pobieranie świadczenia emerytalnego. W takiej sytuacji będzie można stwierdzić, że wnioskodawca mając świadomość przysługującego prawa wyboru do jednego ze świadczeń, nie dokonał tego wyboru i odmowa jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie z taką sytuacją nie mieliśmy do czynienia. Organy na żadnym etapie postępowania nie wystosowały do Skarżącej pouczenia w tym przedmiocie, a swoim działaniem powodowały wątpliwości co do powodzenia wniosku.

Nie zmienia powyższego również fakt, że Skarżąca była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika. Okoliczność ta nie zwalnia Organów z obowiązku informowania stron o przysługujących prawach i obowiązkach, a trudno oczekiwać od pełnomocnika, że w takiej sytuacji skłoni stronę do rezygnacji z jedynego źródła utrzymania.

Naruszono w ten sposób art. 8, 9 i 79 a k.p.a., a w konsekwencji również art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Wobec powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

W ponownie prowadzonym postępowaniu zadaniem organu II instancji będzie skierowanie do Skarżącej pouczenia o prawie do wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury w związku ze spełnieniem wszystkich pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie wydanie decyzji, w zależności od stanowiska Skarżącej w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 209 p.p.s.a w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).