Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 116/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
article: art. 132 ust. 3, art. 133 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 7 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2014 roku sprawy ze skargi U. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego w P. z dnia [...] znak: [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej U. R. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

UZASDNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] o odmowie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2007 r. H. H. i A. H., wystąpili do Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, o dokonanie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, położoną w K. przy ul. A, przyznanego decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] 1982 r., z uwagi na okoliczność, iż wywłaszczeni nie uzyskali zapłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. W uzasadnieniu wskazano, że od daty wydania decyzji o wywłaszczeniu nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, co uzasadnia waloryzację, a do wypłaty ustalonego decyzją z dnia [...] 1982 r. odszkodowania nie doszło z winy wywłaszczającego.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, umorzył postępowanie w sprawie waloryzacji.

Po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika wnioskodawców, decyzją z dnia [...] nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, rozpatrując skargę złożoną przez pełnomocnika wnioskodawców na powyższą decyzję, wyrokiem z dnia 21 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 22/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...]. Zdaniem Sądu, organy administracji bezpodstawnie przyjęły, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania i umorzyły postępowanie, czym naruszyły przepis art. 105 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu Sąd uznał za bezsporne w sprawie, że do wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność A. H. i H. H. doszło na mocy decyzji Naczelnika Miasta K. z dnia [...] 1980 r., nr [...], przy czym decyzją z dnia [...] 1982 r., nr [...] Prezydent Miasta Ł. ustalił wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na kwotę 1.013.048 zł. Kwota odszkodowania została złożona w roku 1985 do depozytu sądowego. Sąd stwierdził, że ustalenia te potwierdzają dokumenty załączone do akt administracyjnych. Wskazał, że poza zakresem oceny pozostają natomiast okoliczności braku doręczenia A. H. i H. H. zarówno decyzji o wywłaszczeniu, decyzji o ustaleniu odszkodowania, jak i brak informacji o złożeniu kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. O faktach tych strona powzięła informację w terminie późniejszym niż one miały miejsce, tym niemniej wykracza to poza prawne ramy niniejszego postępowania. Podobnie jak ocena skuteczności prawnej złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Zdaniem Sądu, waloryzacja oznacza przerachowanie odszkodowania i, w obecnym stanie prawnym, może dotyczyć tylko okresu między datą wydania decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania, a datą jego wypłaty. Jeżeli w tym czasie nastąpi istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, co wpływa na wartość nieruchomości, to zastosowanie waloryzacji jest uzasadnione. Spełnienie świadczenia, w postaci wypłaty odszkodowania, stanowi przesłankę materialno – prawną dokonania waloryzacji. Tym samym ocena, czy doszło do wypłaty odszkodowania, stanowi podstawę do uwzględnienia bądź odmowy uwzględnienia żądania waloryzacji odszkodowania, przy czym forma wypłaty odszkodowania (wprost czy poprzez złożenie sumy do depozytu sądowego, bądź inne formy – np. potrącenie), pozostaje bez wpływu na tą ocenę. Ponadto, zgodnie z regulacją art. 693² § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, złożenie kwoty do depozytu sądowego następuje po uzyskaniu zezwolenia sądu. Dopóki rozstrzygnięcie takie nie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego, organy administracji nie mają podstaw prawnych do kwestionowania jego ważności.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), odmówił waloryzacji odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

W wyniku odwołania pełnomocnika A. H. i H. H., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, rozpatrując skargę pełnomocnika wnioskodawców na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], w wyroku z dnia 27 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 871/11 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji wskazując, że decyzja dotknięta jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.). Sąd wskazał, że w sprawie doszło do rozpoznania odwołania, a więc i wydania (skierowania) decyzji w stosunku do osób, które utraciły status stron postępowania, bowiem jedna z nich zmarła (H. H.), na druga zbyła przysługujące jej roszczenie odszkodowawcze (A. H.).

Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie odwoławcze wobec odwołania złożonego w imieniu nieżyjącego H. H., a rozpatrując odwołanie złożone w imieniu A. H., podtrzymane przez U. R., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazał, że z dniem zgonu H. H. wygasło pełnomocnictwo udzielone G. M., natomiast fakt doręczenia decyzji organu I instancji osobie nieżyjącej pociąga za sobą konieczność uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dodał, że spadek po zmarłym w całości odziedziczyła G. W. i to jej przysługuje przymiot strony postępowania.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odmówił waloryzacji odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W uzasadnieniu wskazał, że waloryzacja oznacza urealnienie już ustalonego, ale nie wypłaconego odszkodowania przy zastosowaniu odpowiednich wskaźników, a zatem dla przedmiotowej sprawy nie jest możliwa waloryzacja świadczenia, mającego swe źródło w zobowiązaniu wygasłym, bowiem z chwilą ważnego złożenia do depozytu sądowego świadczenie zostało zrealizowane powodując wygaśnięcie zobowiązania. Organ dodał, że zgodnie z art. 470 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia, a więc odszkodowanie złożone do depozytu sądowego uważa się za wypłacone. Dopóki rozstrzygnięcie sądu powszechnego w przedmiocie zezwolenia na złożenie świadczenia do depozytu sądowego nie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego, organy administracji nie mają podstaw prawnych do kwestionowania jego ważności. Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie wskazuje aby zainteresowani wystąpili z powództwem do sądu powszechnego w kwestii skuteczności prawnej złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, wobec czego nie jest możliwe orzeczenie w przedmiocie waloryzacji odszkodowania. Odszkodowanie z uwagi na nieznane miejsce pobytu H. i A. małż. H. zostało przekazane do depozytu sądowego w Sądzie Rejonowym w P. I Wydział Cywilny (sygn. akt [...]). W związku z tym odszkodowanie uważa się za wypłacone. Biorąc pod uwagę fakt wypłaty w przedmiotowej sprawie odszkodowania poprzez złożenie sumy do depozytu sądowego, zdaniem organu orzekającego, brak jest przesłanek do orzeczenia w przedmiocie waloryzacji odszkodowania.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła U. R., działając poprzez swojego pełnomocnika. Zarzuciła wydanie decyzji w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, według którego nie był znany organowi administracji adres właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i że złożenie do depozytu nastąpiło niezwłocznie po wydaniu decyzji ustalającej wysokość przyznanego odszkodowania. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż kwota ustalonego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w wysokości 1.013.048,00 zł została wpłacona do depozytu sądowego (sygn. akt [...]). Wpłaty dokonał Urząd Dzielnicowy Ł.-Ś. Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami w dniu 26 listopada 1985 r. Zgodnie z art. 133 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowanie wpłaca się do depozytu sądowego, jeżeli osoba odmawia jego przyjęcia albo wypłata odszkodowania natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody, przy czym art. 470 Kodeksu cywilnego stanowi, że ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. W świetle przepisu art. 132 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Zdaniem organu przepis ten odnosi się do trybu wypłaty odszkodowania, którego wysokość została orzeczona ostateczną decyzją i ma na celu uaktualnienie wysokości świadczenia z uwagi na upływ czasu, jaki nastąpił między jego ustaleniem a datą faktycznej wypłaty. Stosownie zaś do ugruntowanej linii orzeczniczej, treść przepisu bezspornie dotyczy urealnienia już ustalonego, ale niewypłaconego odszkodowania, zatem, co istotne dla sprawy, nie jest możliwa waloryzacja świadczenia mającego swe źródło w zobowiązaniu wygasłym, a wszak z chwilą ważnego złożenia do depozytu sądowego świadczenie zostało zrealizowane, powodując wygaśnięcie zobowiązania. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego powoduje skutek definitywny w postaci uznania, iż świadczenie zostało spełnione dopiero z chwilą, gdy w odrębnym procesie - w razie jego wytoczenia - sąd uzna, iż było ono ważne i skuteczne. Do chwili żądania wydania przez wierzyciela przedmiotu z depozytu zgodnie z art. 469 § 1 Kodeksu cywilnego złożenie przedmiotu świadczenia powoduje tylko skutki tymczasowe. Organ stwierdził, że wobec spełnienia świadczenia oraz pozostawaniu w obrocie prawnym zezwolenia sądu powszechnego na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, nie jest możliwe orzeczenie w przedmiocie dokonania waloryzacji odszkodowania. Niemożność waloryzacji rozciąga się także na podniesioną przez pełnomocnika stron w odwołaniu od decyzji okoliczność wpłacenia należnej kwoty do depozytu "po upływie kilku lat od uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej" - tutaj mogą mieć ewentualnie zastosowanie przepisy dotyczące skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie. Tak samo kwestie dotyczące sposobu prowadzenia postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego również wykraczają poza ramy postępowania prowadzonego na wniosek o waloryzację odszkodowania. Organ podkreślił, że składy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, orzekające w sprawie, wobec konsekwentnych rozstrzygnięć organów administracji, nie zarzuciły wady postępowań administracyjnych polegających na niezbadaniu kwestii opóźnienia w wypłacie odszkodowania i jej wpływu na rozstrzygnięcie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła U. R. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 132 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, a w konsekwencji odmowę waloryzacji odszkodowania przyznanego za wywłaszczoną nieruchomość i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...]. Podniosła, że organ nie uwzględnił, że jej rodzice nie otrzymali decyzji o wywłaszczeniu, ani decyzji ustalającej odszkodowanie oraz, że odszkodowanie złożone zostało do depozytu sądowego bez informowania strony i to dopiero w listopadzie 1985 r. Zakwestionowała też prawidłowość złożenia świadczenia do depozytu, uznając, że organ miał możliwość ustalenia adresu jej rodziców. Podkreśliła, że waloryzacja dotyczy okresu między datą wydania decyzji o wywłaszczeniu, a datą wpływu odszkodowania. Zarzuciła także, że podczas procedury wywłaszczeniowej jak i ustalającej wysokość odszkodowania naruszone zostały podstawowe zasady k.p.a., bowiem decyzja ustalająca odszkodowanie nie określała gdzie odszkodowanie można odebrać i w jaki sposób, wskazała na brak potwierdzenia, że ogłoszenia były wywieszane na tablicy ogłoszeń, brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania i o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów, brak dokumentów potwierdzających, że miejsce rodziców skarżącej nie było znane i brak powiadomienia o złożeniu świadczenia do depozytu sądowego. Dodała również, że w trakcie postępowania zaginęły akta wywłaszczeniowe.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodu zarzutów podniesionych dla jej uzasadnienia.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi w zaś grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności wskazać należy na prawomocne wyroki tutejszego Sądu z dnia 21 sierpnia 2008r., sygn.akt II SA/Łd 22/08 oraz z dnia 27 stycznia 2012r., sygn.akt II SA/Łd 871/11, którymi uchylano poprzednio wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów administracji. Stosowanie natomiast do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena prawna dotyczyć może również samej wykładni prawa procesowego. Zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje natomiast na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej, pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. (por. T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 472 i 473).

Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, bez względu na poglądy prawne wyrażane w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1998r., sygn.akt I SA 977/98, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 44656, z dnia 22 marca 1999r., sygn.akt IV SA 527/97 Lex nr 47275)

Oznacza to, iż za przesądzone uznać należało, zarówno kwestię właściwości organów w niniejszej sprawie (w żadnym z poprzednio wydanych prawomocnych wyroków kwestia właściwości Starosty [...] oraz Wojewody [...] nie była kwestionowana), jak i skuteczność umowy cesji, zawartej pomiędzy A. H. a U. R. i jej wstąpienie w prawa współwłaścicielki wywłaszczonej nieruchomości. Wiążące pozostaje także stanowisko, wyrażone w wyroku z dnia 21 lutego 2008r., sygn.akt II SA/Łd 22/08, iż okoliczności związane z brakiem doręczenia A. H. i H. H. decyzji wywłaszczeniowej oraz decyzji ustalającej odszkodowanie, jak również ocena skuteczności złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, wykraczają poza ramy niniejszego postępowania. Jego istotą pozostaje natomiast ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki waloryzacji, określone w art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przy czym ocena czy doszło do wypłaty odszkodowania, stanowi podstawę do uwzględnienia bądź odmowy uwzględnienia żądania waloryzacji odszkodowania. Forma wypłaty odszkodowania ( w tym także poprzez złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego) pozostaje zaś bez wpływu na tę ocenę.

Zgodnie zatem z powyższymi wytycznymi, obowiązkiem organów było ustalenie czy zobowiązanie, którego waloryzacji domaga się skarżąca, wygasło. W zależności zaś od wyników tychże ustaleń – waloryzacja odszkodowania lub też odmowa jego dokonania.

W rozpoznawanej sprawie, decyzja ustalająca odszkodowanie wydana została w dniu [...] 1982r. przez Prezydenta Miasta Ł. po rozpatrzeniu odwołania A. (obecnie A.) H. i H. (obecnie H.) H. od decyzji Naczelnika Miasta K. z dnia [...] 1980r. Jako podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania wskazany został Rejonowy Zarząd Gospodarki Terenami w Ł. Niesporne jest również, że kwota odszkodowania została przez Urząd Dzielnicowy Ł. – Ś., Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami wpłacona do depozytu sądowego w dniu 26 listopada 1985r. (pismo Sądu Rejonowego w P. z dnia 6 czerwca 2007r.) W świetle niekwestionowanych okoliczności, nie budzi również wątpliwości, iż wpłata ta dokonana została na podstawie postanowienia sądu, zezwalającego na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, choć w aktach sprawy brak jest stosownego postanowienia w tym przedmiocie. Niezależnie jednak od tego, wskazać należy, iż postanowienie zezwalające dłużnikowi na złożenie przedmiotowego świadczenia do depozytu sądowego nie prowadzi samo przez się do wygaśnięcia zobowiązania, gdyż skutek prawny w sferze prawa materialnego wywołuje dopiero faktyczne złożenie przedmiotu do depozytu sądowego przez dłużnika i to też warunkowo - zależnie bowiem od tego czy dłużnik nie odbierze przedmiotu świadczenia (art. 469 § 2 Kodeksu cywilnego), a także od tego czy złożenie było ważne (art. 470 Kodeksu cywilnego), tj. czy wskazana w ustawie przyczyna upoważniająca do złożenia wystąpiła oraz czy świadczenie dłużnika jest zgodne z treścią zobowiązania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2007r., sygn.akt VCSK 499/06, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 611443). Istotne znaczenie ma zatem ustalenie, czy złożenie przedmiotu do depozytu sądowego było ważne, w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego, bowiem zezwalając na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sąd nie bada prawdziwości twierdzeń zawartych we wniosku (art. 6931 Kodeksu postępowania cywilnego). Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego powoduje zatem skutek definitywny w postaci uznania, iż świadczenie zostało spełnione (art. 470 Kodeksu cywilnego) dopiero z chwilą, gdy w odrębnym procesie (w razie jego wytoczenia) sąd uzna, iż było ono ważne i skuteczne. Do tej chwili (lub do chwili żądania wydania przez wierzyciela przedmiotu z depozytu zgodnie z art. 469 § 1 Kodeksu cywilnego) złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu powoduje tylko skutki tymczasowe. W razie sporu czy złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu nastąpiło z przyczyny przewidzianej przez prawo materialne oraz czy złożony przedmiot świadczenia był zgodny z treścią zobowiązania - rozstrzygnięcie musi nastąpić w odrębnym procesie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 2005r., sygn. akt V CSK 16/05, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 1109500).

W sytuacji natomiast, gdy wierzyciel nie chce odebrać przedmiotu świadczenia z depozytu, dłużnik, chcąc osiągnąć skutek zwolnienia ze zobowiązania (skutek definitywny), musi wytoczyć powództwo o ustalenie, czy złożenie do depozytu było ważne (W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania, Zarys wykładu, Warszawa 2002, s. 352 i n.; K. Zagrobelny (w:) Kodeks cywilny Komentarz, pod red. E.Gniewka, Warszawa 2008, s. 842; W. Popiołek (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. K.Pietrzykowskiego, Warszawa 2002, s. 33).

W rozpoznawanej sprawie wierzyciel nie odebrał depozytu. Domaga się natomiast wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania, wskazując, że odszkodowanie przyznane decyzją z dnia [...] 1982r. nie zostało wypłacone, brak było bowiem podstaw do złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. W świetle powołanego wyżej stanowiska judykatury, nie budzi wątpliwości, iż o ważności złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu rozstrzygać winien sąd w odrębnym procesie, zaś samo zezwolenie na złożenie do depozytu nie oznacza, iż było ono skuteczne. Zwykle procesem takim jest proces o zapłatę, wytaczany przez wierzyciela. Biorąc jednak pod uwagę charakter zobowiązania odszkodowawczego, związanego z wywłaszczeniem i drogę postępowania administracyjnego dla jego dochodzenia, jak również pogląd prawny wyrażony w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 21 lutego 2008r., sygn.akt II SA/Łd 22/08 (o braku uprawnień do oceny skuteczności złożenia kwoty odszkodowania do depozytu), uznać należy, iż organ w postępowaniu o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania, nie jest uprawniony do badania ważności złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Kognicja ta zastrzeżona jest dla sądu powszechnego, który władny jest do oceny ważności złożenia, w trybie powództwa o ustalenie z art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego. Interes prawny, w rozumieniu art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, istnieje bowiem wówczas, gdy powód na innej drodze (w procesie o świadczenie, o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego lub poprzez uzyskanie orzeczenia o charakterze deklaratywnym) nie może osiągnąć w pełni ochrony swoich praw, sam skutek zaś, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości.

Problem rozstrzygnięcia o ważności złożenia do depozytu, został dostrzeżony przez Wojewodę [...], który zwrócił się do strony skarżącej o wystąpienie ze stosownym powództwem, wobec zaś oświadczenia strony, że nie jest takim procesem zainteresowana, uznał zobowiązanie za wygasłe. Tymczasem, w ocenie Sądu, wniosek ten jest nieuprawniony i nieadekwatny do zgromadzonego materiału dowodowego. Skoro bowiem brak jest rozstrzygnięcia sądu powszechnego, brak jest też podstaw do uznania złożenia do depozytu za ważne w rozumieniu art. 470 Kodeksu cywilnego. Konkluzja więc o wygaśnięciu zobowiązania jest błędna, co najmniej zaś przedwczesna. Interes prawny w wystąpieniu z powództwem o ustalenie ważności złożenia ma zaś nie wierzyciel, lecz dłużnik, dla którego złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu ma charakter zwalniający ze zobowiązania. Oznacza to po pierwsze konieczność niewątpliwego ustalenia następcy prawnego dłużnika (Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w Ł.), bowiem ustaleń w tym zakresie brak, zaś udział w toczącym się postępowaniu Miasta K. może jedynie następstwo to sugerować, po wtóre – konieczność zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i zobowiązania dłużnika (jego następcy prawnego) w trybie art. 100 § 1 k.p.a. do wystąpienia do sądu powszechnego ze stosownym powództwem. Prawomocny wyrok sądu powszechnego przesądzi jednoznacznie kwestię ważności złożenia przedmiotu do depozytu sądowego i podnoszonego wygaśnięcia zobowiązania. Ewentualny zaś brak aktywności dłużnika (niewystąpienie z powództwem) oznaczał będzie natomiast, że okoliczność z której wywodzi skutki prawne (spełnienie świadczenia) nie została udowodniona, co z kolei umożliwi wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania (po spełnieniu przesłanek z art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy.

O kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto na podstawie art. 200, zasądzając na rzecz strony skarżącej ich zwrot w kwocie równej uiszczonemu wpisowi sądowemu (200,-zł), wynagrodzeniu pełnomocnika, będącego adwokatem, ustalonemu w oparciu o treść § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.) na kwotę 240,-zł oraz opłacie od pełnomocnictwa (17,-zł).

Z uwagi natomiast na charakter prawny zaskarżonej decyzji (nie podlegającej wykonaniu i nie wymagającej wykonania), za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie w sprawie jej wykonywania do dnia uprawomocnienia się wyroku w trybie art. 152 p.p.s.a.

Prowadząc ponownie postępowanie, organy winny w sposób prawidłowy ustalić stan faktyczny w sprawie, biorąc pod uwagę sformułowane powyżej poglądy prawne.

m.m.