Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 813/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-01-16 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 25 września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za czerwiec 2011 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. M. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 25 września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za czerwiec 2011 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 240 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 25 listopada 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego.

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i córką, posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 300 m² i nieruchomości rolnej o powierzchni 11 ha, uzyskuje wspólnie z żoną dochody w wysokości 3.450 zł (z czego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.800 zł).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych ze swoim udziałem w tym postępowaniu.

Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przewidywana, na podstawie art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., możliwość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z powyższych uregulowań prawnych wynika, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Wprowadzenie tej instytucji do postępowania sądowo administracyjnego miało bowiem na celu umożliwienie obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się bowiem, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).

Jednocześnie należy podkreślić, iż orzeczenie w sprawie prawa pomocy jest wydawane na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach.

Zatem na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 3 grudnia 2014 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania:

- szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego i rodzinę na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

- pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- pisemnej informacji na temat przychodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej oraz informacji odnośnie innych źródeł dochodów umożliwiających pokrycie wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2013 r. (PIT),

- kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące sierpień, wrzesień, październik i listopad 2014 r.,

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi skarżący przekazał pisemną informację zawierającą zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania, z którego wynika, iż w tym okresie ponosi koszty w wysokości 1.657 zł (opłata za przedszkole, wodę i kanalizację oraz koszty zakupu żywności, energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych). Przedłożył również pismo, w którym oświadczył, że w listopadzie 2014 r. został pozbawiony środków utrzymania przez Izbę Celną, że głównym źródłem utrzymania jego i rodziny jest działalność gospodarcza, oraz że z nieruchomości rolnej nie uzyskuje przychodów, gdyż wykorzystywana jest na własne potrzeby. Do wymienionych pism skarżący załączył: dowód wpłaty za pobyt dziecka w przedszkolu, wyciągi z rachunków bankowych, a także kserokopie polisy ubezpieczeniowej domu mieszkalnego i budynków gospodarczych, faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej, wody, odprowadzenia ścieków, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz deklaracji podatkowych VAT-7 i dowodów wewnętrznych dotyczących wyliczenia zaliczek miesięcznych na podatek dochodowy od osób fizycznych.

W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z opisanych wyżej dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazują bowiem, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia pełnomocnika. Ocena ta dotyczy również sytuacji, gdy uwzględnione zostaną koszty sądowe, które skarżący winien ponieść w tym samym czasie w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem.

Otóż z przekazanych kserokopii dowodów wewnętrznych za okres od stycznia do listopada 2014 r. oraz deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące sierpień, wrzesień, październik i listopad 2014 r. wynika, iż skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że w okresie od stycznia do listopada 2014 r. skarżący uzyskał przychody w wysokości 322.690,38 zł, zaś ostatnim okresie, tj. w miesiącach sierpień, wrzesień, październik i listopad 2014 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług uzyskał przychody w wysokości 85.154 zł.

Zatem porównując wielkość wymaganych w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych (jak wskazano na wstępie wpis od skargi opiewa na kwotę 100 zł) ze skalą środków finansowych, którymi obraca, nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych. W tym kontekście należy również podnieść, iż skala wymaganych kosztów sądowych na etapie skargi we wszystkich sprawach zawisłych przed tut. Sądem w tym samym czasie (ustalono, że łącznie wpis od złożonych skarg stanowi kwotę poniżej 4.800 zł) nie przekracza potencjału finansowego, a także, jak poniżej zostanie wskazane, potencjału majątkowego gospodarstwa domowego skarżącego. Nadto należy zaznaczyć, że wszystkie sprawy, w których skarżący wniósł skargi są jednorodzajowe (zaskarżonych 46 decyzji dotyczy określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym i opłacie paliwowej za poszczególne miesiące), w związku z czym nakład pracy pełnomocnika dla sporządzenia skargi kasacyjnej nie będzie wymagał szczególnych nakładów pracy na jednostkową sprawę, czego zasady ponoszenia kosztów pomocy prawnej przez Skarb Państwa nie mogą uwzględniać, czyniąc partycypację publicznych środków na ten cel niewspółmierną wobec zasad obowiązujących przy pełnomocnikach działających z wyboru (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r. , I FZ 96/13; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie referendarza również dysponowanie przez skarżącego w ostatnim okresie, tj. we wrześniu, październiku i listopadzie 2014 r. (a więc kiedy skarżący winien mieć na względzie, iż w związku z wydaniem niekorzystnych dla niego decyzji organów celnych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązany będzie do poniesienia kosztów postępowania sądowego), znacznymi środkami finansowymi stanowi okoliczność przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W wyniku analizy danych pochodzących z rachunku bankowego (A) ustalono bowiem, iż w okresie od 17 września do 1 grudnia 2014 r. na rachunek skarżącego wpłynęły środki pieniężne w wysokości 101.301,22 zł. Zatem dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżący winien uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania, w tym zobowiązania cywilno prawne.

W tym względzie należy podnieść, iż przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy wskazać na środki finansowe znajdujące się na koncie żony skarżącego (osoby prowadzącej z nim wspólnie gospodarstwo domowe) w wysokości 5.482,35 zł po upływie miesiąca od sporządzenia przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Nadto należy wskazać na posiadanie przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 11 ha, trzech budynków gospodarczych o znacznej wartości (według danych wynikających z polisy ubezpieczeniowej stodołę, spichlerz, dwa garaże i budynki inwentarskie ubezpieczono na łączną wartość ubezpieczenia 181.800 zł) świadczące o znacznym potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącego. W tym kontekście należy wskazać postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepubl.), w którym stwierdzono, że " posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia".

W konkluzji, opierając się na opisanych wyżej okolicznościach, należy zauważyć, iż skarżący nie poczynił jakichkolwiek starań w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych, oczekując jedynie na to, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając się tym samym w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.