Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 48/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 59 i 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech sędzia NSA Wiesław Morys sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr. ) Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy M. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej tj. opłacenia kosztów pobytu w Schronisku "[...]" w Rybniku – N. postanawia: wskazać Prezydenta Miasta R. jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działającym z upoważnienia Wójta Gminy M. w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci opłaty kosztów pobytu A. P. w Schronisku "[...]" w R. – N., ostatnio zameldowanego na pobyt stały w gminie M.

Wnioskodawca w uzasadnieniu swego wniosku wskazał, że A. P. złożył wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o udzielenie pomocy finansowej na opłacenie kosztów pobytu w Schronisku "[...]" mieszczącym się w R. – N., które prowadzone jest przez [...]. Ośrodek Pomocy Społecznej w R. przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy oraz zebrał dokumentację dotyczącą sytuacji mieszkaniowej, majątkowej i dochodowej wnioskodawcy. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca ostatnio był zameldowany na pobyt stały w gminie M., R., skąd został wymeldowany decyzją administracyjną z dnia 17 października 2001 r. Jest osobą bezdomną i faktycznie przebywa w schronisku dla osób bezdomnych na terenie R.. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. od dnia 5 lutego 2013 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W dniu 8 lutego 2013 r. złożył oświadczenie, że swojego centrum życiowego nie łączy z miastem R. Wnioskodawca zamierza wrócić do K., gdzie planuje zamieszkać i podjąć pracę. W związku z powyższym organ przyjął, że wnioskodawca jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Ośrodek Pomocy Społecznej Rybnik przekazał zatem wniosek A. P. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w gminie M. do załatwienia według właściwości. Jednakże Ośrodek ten nie uznał się za organ właściwy i przekazał ponownie całość dokumentacji do Ośrodka Pomocy Społecznej w R.

W odpowiedzi na złożony do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygniecie sporu o właściwość Wójt Gminy M. wniósł o wskazanie Miasta R. jako właściwego do załatwienia przedstawionej sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że A. P. w dniu składania podania o opłacenie kosztów pobytu w Schronisku "[...]" w R. – N. w schronisku tym zamieszkiwał i nadal zamieszkuje. Organ przywołał treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i wyjaśnił, że w jego ocenie ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż od kilkunastu lat centrum życiowym A. P. jest miasto R. O fakcie tym świadczy okoliczność, że z informacji podanych w wywiadzie środowiskowym wynika, iż pozostawał on w związku nieformalnym z mieszkanką miasta R., podejmował zatrudnienie na terenie miasta R., a w ostatnim czasie zamieszkuje w schronisku znajdującym się w R. Również fakt zarejestrowania jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. może dowodzić, że wnioskodawca wyraził gotowość podjęcia pracy na terenie miasta R. W związku z powyższym, w ocenie Wójta Gminy M. uznać należy, że A. P. wiąże swoją aktywność życiową z miastem R. Wójt Gminy M. wskazał przy tym, że w jego ocenie nie jest przy tym istotne, czy A. P. jest w tym miejscu zameldowany, gdyż zameldowanie jest tylko spełnieniem formalnego, administracyjnego obowiązku ewidencji ludności i nie zawsze jest zgodne z faktem rzeczywistego przebywania w określonej miejscowości w sensie fizycznym. Wójt Gminy M. wskazał również, że treść znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia woli A. P. dotyczącego zamiaru wyjazdu do K. może także świadczyć o braku więzi z gminą M. i niewiązaniu z tą gminą swojej przyszłości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

Przedmiotowy negatywny spór o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy M. powstał w sprawie administracyjnej dotyczącej rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci opłaty kosztów pobytu w Schronisku "[...]" w R. – N. A. P., ostatnio zameldowanego na pobyt stały w gminie M.

Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach zaś szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a tej ustawy, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponieważ przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają definicji pojęcia "miejsce zamieszkania", dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 25 tego kodeksu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie utrwalony jest przy tym pogląd, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy, które muszą występować łącznie, a mianowicie przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego tam pobytu. Miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest więc to, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres zameldowania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I OW 85/09, pub. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod internetowym adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo).

Z akt sprawy wynika, że w dniu składania wniosku o przyznanie pomocy, jak i już od wielu lat wnioskodawca faktycznie przebywał na terenie miasta R. Również fakt, że wniosek ten został złożony do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. potwierdza, że z tą miejscowością wiąże on obecnie swoje centrum życiowe. Ponadto A. P. w dniu składania wniosku o opłacenie kosztów pobytu w Schronisku "[...]" w R. – N. w schronisku tym zamieszkiwał i nadal zamieszkuje. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że ze względu na swoją sytuację osobistą od kilkunastu lat centrum życiowym A. P. jest miasto R. (m.in. pozostawanie w związku nieformalnym z mieszkanką miasta R., podejmowanie zatrudnienia na terenie miasta R.). Również fakt zarejestrowania jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. może dowodzić, że wnioskodawca wyraził gotowość podjęcia pracy na terenie miasta R. Także fakt wymeldowania oraz treść znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia A. P. dotyczącego ewentualnego zamiaru wyjazdu do K. dowodzą, że wnioskodawca nie zamierza wiązać swoich planów życiowych z gminą M.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie powołane powyżej okoliczności uprawniają do stwierdzenia, że obecnie głównym ośrodkiem aktywności życiowej wnioskodawcy jest miasto R. a nie gmina M.

Oznacza to, że podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu ma fakt aktualnego przebywania wnioskodawcy z zamiarem stałego pobytu. Przypomnieć należy, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08, pub. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod internetowym adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo). Jednocześnie podzielić należy wyrażony w odpowiedzi na wniosek pogląd, zgodnie z którym bez znaczenia w sprawie jest kwestia zameldowania, będąca kategorią prawa administracyjnego, lecz nie przesądzająca o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Samo zameldowanie jest bowiem czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym i służy celom ewidencyjnym potwierdzającym fakt pobytu w danym lokalu.

Z tych względów brak jest, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstaw, żeby w rozpatrywanej sprawie właściwość miejscową gminy ustalać według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. w oparciu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Skoro A. P. faktycznie od wielu lat zamieszkuje w R. oraz w tej miejscowości koncentrują się jego sprawy życiowe, to uznać należy, że jest ona jego miejscem zamieszkania. W konsekwencji oznacza to, że organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o przyznanie pomocy jest Prezydent Miasta R. reprezentowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.), orzekł jak w sentencji.