Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 238/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-09-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6262 Radni
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata
Powołane przepisy: article: art. 161  par. 1  pkt 3,  art. 245  par. 1, 2 i 3,  art. 246  par. 1  pkt 2,  art. 252,  art. 255 oraz  art. 258  par. 1 i  par. 2  pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.B. na uchwałę Rady Miasta C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia 1. odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata; 2. umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie A B. skarżący do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu uchwałę Rady Miasta w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu swojego żądania podał, że nie jest nigdzie zatrudniony na etacie, jego dochody z prowadzonej działalności gospodarczej są niewielkie, nieregularne i w roku 2016 wyniosły miesięcznie średnio 3.800 zł. Z tytułu wcześniej prowadzonej działalności ma zobowiązania wobec ZUS-u w kwocie około 60.000 zł i Urzędu Skarbowego w kwocie około 20.000 zł, natomiast aktualnie dodatkowo ma zaległości z tytułu opłat za mieszkanie i wodę w kwocie około 4.000 zł. Jest współwłaścicielem mieszkania (1/2 udziału) o powierzchni 67,5 m² i wartości 125.000 zł, ma 2 udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o łącznej wartości 200 zł oraz nieściągalne wierzytelności w kwocie 15.500 zł. Jako swój dochód wskazał wnioskodawca dochód z działalności gospodarczej w kwocie 3.800 zł oraz dietę radnego w kwocie 1.350 zł. Do swoich zobowiązań i stałych wydatków zaliczył spłatę dwóch kredytów łączną kwotą 2.300 zł, dwóch linii kredytowych – łączną kwotą 200 zł i kart kredytowych – łączną kwotą 200 zł oraz raty wpłacane do Urzędu Skarbowego w kwocie 1.000 zł i wydatki na czynsz, wodę, gaz i prąd w kwocie 600 zł.

Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 9 sierpnia 2017 r. skarżącemu doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej.

Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zareagował na to wezwanie.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu).

Zaskarżona uchwała, którą stwierdzono wygaśnięcie mandatu radnego została podjęta na podstawie art. 383 § 1 pkt 5) i § 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 15, dalej powoływana jako Kodeks wyborczy) oraz art. 18 § 2 pkt 15) i art. 24f ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 446 ze zm.). Stosownie zaś do art. 6 Kodeksu wyborczego wszelkie pisma oraz postępowanie sądowe i administracyjne w sprawach wyborczych są wolne od opłat administracyjnych i kosztów sądowych.

Zdaniem referendarza sądowego sprawa ze skargi na uchwałę rady gminy stwierdzającą wygaśnięcie mandatu radnego należy do kategorii "spraw wyborczych". Wykładnia systemowa i celowościowa wskazanych przepisów przemawia za uznaniem, że sprawa ze skargi radnego na uchwałę rady gminy stwierdzającą wygaśnięcie jego mandatu jest sprawą wyborczą w rozumieniu art. 6 Kodeksu wyborczego i postępowanie sądowoadministracyjne toczące się w tej sprawie jest wolne od opłat sądowych. Skarżący nie ma zatem z mocy ustawy (podkreślenie referendarza sądowego) obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Dlatego postępowanie dotyczące jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w określonym na formularzu wniosku zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowe, i w konsekwencji, na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3) w zw. z art. 258 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, umorzyć.

Rozstrzygnięcie w tym zakresie znalazło wyraz w punkcie 2. postanowienia.

Rozpoznaniu podlegał zatem wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów zastępstwa prawnego realizowanego przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona nie dostarczyła, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść choćby uprawdopodobniłaby jej sytuację materialną i życiową, która wynika z jej oświadczeń, i której uprawdopodobnie-nie pozwoliłoby w tej sprawie na uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe pełne i nie budzące wątpliwości ustalenie sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się od ich wykazania lub choćby uprawdopodobnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Szczególne znaczenie w tym zakresie miało wykazanie przez skarżącego dochodów jego gospodarstwa domowego w dłuższym okresie czasu oraz wydatków tego gospodarstwa. Poznanie wysokości tych dochodów i wydatków oraz charakteru tych ostatnich pozwoliłyby na ocenę, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszt usług adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

Dodatkowo wskazać należy, że obciążenia finansowe w postaci spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w punkcie 1. sentencji.