Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 731/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 235
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Paweł Groński (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agata Putkowska po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 1214/14 w sprawie ze skarg [...] sp. z o.o. w R. i [...] S.A. w W. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 1214/14 oddalił skargi Zakładu [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. i [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] listopada 2014 r. znak: [...] w przedmiocie choroby zawodowej.

|Ze stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku wynika, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytomiu (dalej PPIS) decyzją z |

|dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...], po rozpatrzeniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u S. H., stwierdził chorobę zawodową: |

|obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem wyrażony podwyższeniem progu słuchu o|

|wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, |

|wymienioną w pozycji 21 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych wydanych na podstawie art. 237 § 1 |

|pkt 3-6 i § 11 ustawy Kodeks pracy (dalej K.p.). |

|Organ pierwszej instancji, odwołując się do orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach - Poradni Chorób |

|Zawodowych w Sosnowcu nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej oraz oceny narażenia zawodowego dotyczącego S. H. stwierdził, że podczas jego |

|zatrudnienia w [...], w okresie od 1 września 1971 r. do 1 sierpnia 1975 r. na stanowisku: uczeń ZSZ [...], rzemieślnik – jako uczeń wykonywał |

|prace związane z nauką zawodu w zakresie ślusarstwa i naprawy wagonów. Nauka ślusarstwa odbywała się w warsztacie szkolnym w pierwszym roku|

|szkoły. Obejmowała wiercenie wiertarkami stołowymi, trasowanie i głównie piłowanie ręczne. Nauka naprawy wagonów odbywała się w hali napraw|

|wagonów w trakcie trwania drugiej i trzeciej klasy szkoły zawodowej. Polegała na rozkręcaniu i składaniu układu hamulcowego, montażu i |

|demontażu zestawów kołowych, naprawach poszycia wagonów, konserwacji układu cięgłowego. Na stanowisku rzemieślnika wykonywał te same prace,|

|co w drugiej i trzeciej klasie szkoły oraz dodatkowo mógł wykonywać prace pomocnicze przy spawaniu. |

|Ponadto PPIS stwierdził, że podczas zatrudnienia w Zakładzie [...] sp. z o.o. w R. w okresie od 15 lipca 1976 r. do 5 września 2013 r. na |

|stanowisku: ślusarz, ślusarz brygadzista, S. H. wykonywał prace ślusarskie i montażowe za pomocą narzędzi i przyrządów, jak: szlifierka |

|kątowa, wkrętarko-zakrętarka, wiertarka ręczna. Zaznaczył przy tym, że z wyłączeniem okresu służby wojskowej i okresu pobierania |

|świadczenia rehabilitacyjnego, tj. od 29 kwietnia 1977 r. do 13 kwietnia 1979 r. (służba wojskowa) oraz od 9 stycznia 2013 r. do 5 września|

|2013 r. (świadczenie rehabilitacyjne), prace wykonywane przez S. H. dotyczyły głównie obróbki metali: wiercenie, szlifowanie, cięcie piłą |

|stacjonarną. |

|Organ pierwszej instancji wywiódł dalej, że w trackie pracy w obydwu zakładach S. H. był narażony na czynnik szkodliwy, tj. hałas, a co za |

|tym idzie pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej – ubytku słuchu. |

|Następnie PPIS uznał, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione kryteria do stwierdzenia choroby zawodowej, tj. rozpoznanie przez |

|właściwą jednostkę orzeczniczą choroby zawodowej ustalonej w wykazie chorób zawodowych oraz stwierdzenie w wyniku oceny warunków pracy |

|bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w |

|środowisku pracy. |

|Konstatując organ pierwszej instancji podał, że przeprowadzone postępowanie wykazało związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy chorobą zawodową|

|a warunkami pracy. Uwzględniając karty oceny narażenia zawodowego z dnia 4 grudnia 2013 r. i z dnia 6 grudnia 2013 r., a także wyniki |

|pomiarów hałasu w środowisku pracy, które kształtowały się w granicach od 78 dB do 84,9 dB, PPIS uznał, że S. H. pracował w warunkach |

|stwarzających prawdopodobieństwo wystąpienia choroby zawodowej. |

|Odwołania od decyzji PPIS z dnia [...] sierpnia 2014 r. wnieśli pierwszy oraz ostatni pracodawca S. H., tj: [...] S.A. z siedzibą w W. |

|- [...] (dalej również spółka [...]) oraz Zakład [...] sp. z o. o. z siedzibą w R. (dalej również spółka [...]). |

|Spółka [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, a w oparciu o art. 127 K.p.a. odstąpiła od szczegółowego |

|uzasadnienia swojego stanowiska. |

|Natomiast spółka [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie, że brak jest przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej u |

|S. H.. |

|Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach (dalej PWIS) decyzją dnia [...] listopada 2014 r. znak: [...] utrzymał w mocy |

|zaskarżoną decyzję. |

|Organ odwoławczy przywołał dotychczasowy przebieg postępowania oraz mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Odnosząc się natomiast do|

|zarzutów zawartych w odwołaniach od decyzji PPIS wyjaśnił, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia |

|warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. |

|PWIS wskazał ponadto na specyfikę postępowania w sprawie stwierdzania chorób zawodowych i wynikający z tego fakt związania inspektora |

|sanitarnego orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że organ ten nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń |

|lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego |

|rozpoznania schorzenia. |

|Zdaniem organu drugiej instancji zakres rozpoznania sprawy o stwierdzenie choroby zawodowej został w sprawie S. H. zachowany. |

|Spółka [...] w piśmie z dnia 21 listopada 2014 r. wniosła – na podstawie art. 111 K.p.a. – o uzupełnienie uzasadnienia decyzji organu drugiej|

|instancji poprzez wskazanie dowodów, na jakiej podstawie organ uznał "iż w latach 1971-1975 występowały warunki środowiska pracy, które |

|przekraczały dopuszczalne normy hałasu i w jaki sposób oddziaływały one na S. H. w taki sposób, iż w końcowym efekcie doprowadziły do |

|domniemanego niedosłuchu". |

|Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. odmówił uzupełnienia uzasadnienia decyzji z dnia [...] listopada 2014 r., |

|podnosząc, że decyzja została wydana w oparciu o ocenę narażenia na hałas w środowisku pracy oraz orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego |

|Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach - Poradni Chorób Zawodowych w Sosnowcu z dnia 20 czerwca 2014 r. i zawiera "pełne rozstrzygnięcie, |

|które nie wymaga uzupełnienia". W konsekwencji stwierdził, że w pełni zaakceptował pogląd organu pierwszej instancji i uznał, że w wyniku |

|analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego |

|stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji. |

|[...] S.A. z siedzibą w W. – [...] oraz Zakład [...] sp. z o. o. z siedzibą w R. zaskarżyły decyzję PWIS z dnia [...] listopada 2014 r. do |

|Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. |

|Spółka "[...]", wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzuciła: |

|naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 K.p.a., art. 75 K.p.a., art. 80 K.p.a. i|

|art. 107 § 3 K.p.a.; |

|naruszenie prawa materialnego, tj. § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych poprzez jego niewłaściwe |

|zastosowanie. |

|Spółka [...] wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji PPIS, a także o umorzenie postępowania przed |

|organem pierwszej instancji. |

|W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała na naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 77 oraz art. 107 § 3 K.p.a. |

|polegające de facto na dokonaniu błędnych ustaleń faktycznych i nie przeprowadzeniu właściwego dowodzenia, a także art. 156 K.p.a. W jej |

|ocenie organ drugiej instancji błędnie prowadził postępowanie dowodowe, z naruszeniem zasad dowodzenia i wnioskowania oraz niezasadnie nie |

|podzielił w swojej decyzji żadnego z argumentów przytoczonych przez stronę odwołującą i nie odniósł się do zarzutów w motywach |

|rozstrzygnięcia. |

|Organ administracji wniósł o oddalenie skarg, odwołując się w odpowiedziach na skargi do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej |

|decyzji. |

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 1214/14 oddalił skargi. |

|Sąd pierwszej instancji przyjął stan faktyczny sprawy, przedstawiony przez organy administracji w uzasadnieniach wydanych w sprawie |

|decyzji. |

|Dalej wskazał, że kompetencja jednostek diagnostycznych obejmuje jedynie rozpoznanie stanu chorobowego i jego przyczyn, zaś o stwierdzeniu |

|choroby zawodowej decyduje organ inspekcji sanitarnej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, obejmującego orzeczenia lekarskie |

|uprawnionych placówek diagnostycznych, jak również wyniki oceny narażenia zawodowego. Organ ten w postępowaniu w sprawie choroby zawodowej |

|jest związany rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim, jednakże nie wyłącza to jego uprawnień do oceny wystąpienia przesłanek |

|stwierdzenia choroby zawodowej w świetle całości materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). |

|Odwołując się do treści art. 2351 K.p. Sąd zauważył, że o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: 1) |

|zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób oraz 2) ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a czynnikami szkodliwymi |

|występującymi w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Choroba zawodowa, jest więc pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, |

|które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. |

|Następnie Sąd odwołał się do § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz wskazał, że pod pozycją 21 załącznika do tego |

|rozporządzenia, jako chorobę zawodową ujęto obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany |

|hałasem wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla |

|częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, zaś okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania |

|choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym został określony jako 2 lata. |

|Sąd stwierdził dalej, że poza sporem, jest, iż S. H. był zatrudniony w [...] (obecnie [...] S.A. – [...]) w okresie od dnia 1 września 1971 r. do|

|dnia 1 sierpnia 1975 r. na stanowisku: uczeń ZSZ PKP [...] oraz rzemieślnik Jako uczeń wykonywał prace związane z nauką zawodu w zakresie |

|ślusarstwa i naprawy wagonów. Nauka ślusarstwa odbywała się w warsztacie szkolnym w pierwszym roku nauki. Związana była z nauką wiercenia |

|wiertarkami stołowymi, trasowania i głównie piłowania ręcznego. Nauka naprawy wagonów odbywała się w hali napraw wagonów, w trakcie trwania|

|kolejnych lat w drugiej i trzeciej klasie szkoły zawodowej. Polegała na rozkręcaniu oraz składaniu układu hamulcowego, montażu i demontażu |

|zestawów kołowych, naprawach poszycia wagonów, konserwacji układu cięgłowego. Na stanowisku rzemieślnika S. H. wykonywał te same prace, co |

|w drugiej i trzeciej klasie szkoły oraz dodatkowo mógł wykonywać prace pomocnicze przy spawaniu. |

|Ponadto Sąd stwierdził, że bezsporne jest, iż podczas zatrudnienia w Zakładzie [...] w R. w okresie od dnia 15 lipca 1976 r. do dnia 5 |

|września 2013 r. (z wyłączeniem okresu służby wojskowej i okresu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, tj. od 29 kwietnia 1977 r. do 13|

|kwietnia 1979 r. (służba wojskowa) oraz od 9 stycznia 2013 r. do 5 września 2013 r. (świadczenie rehabilitacyjne) na stanowisku: ślusarz, |

|ślusarz brygadzista, jako ślusarz wykonywał prace ślusarskie i montażowe za pomocą narzędzi oraz przyrządów (szlifierka kątowa, |

|wkrętarko-zakrętarka, wiertarka ręczna). Prace dotyczyły głównie obróbki metali, czyli wiercenia, szlifowania, cięcia piłą stacjonarną. |

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podkreślił, że S. H. w toku postępowania był badany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy |

|w Katowicach - Poradni Chorób Zawodowych w Sosnowcu, którego lekarze w orzeczeniu lekarskim z dnia 20 czerwca 2014 r. orzekli o rozpoznaniu|

|choroby zawodowej w postaci obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego |

|podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości |

|audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz. Orzeczenie to wydano w oparciu o diagnostykę audiologiczną, obejmująca audiometrię progową tonalną |

|i audiometrię nadprogową typu SISI, audiometrię impedancyjną. |

|Sąd uznał, że nie było postaw do kwestionowania wydanej w sprawie opinii jednostki orzeczniczej, zatem organy administracji były nią |

|związane. Nie było też jakichkolwiek podstaw do rozstrzygania wbrew wynikom oceny narażenia zawodowego. |

|W tej sytuacji, zdaniem Sądu, zasadnie organy inspekcji sanitarnej przyjęły, że u S. H. zaistniały podstawy do stwierdzenia choroby |

|zawodowej określonej pod poz. 21 wykazu chorób zawodowych. |

|Sąd nie zgodził się z zarzutami skargi wskazującymi na naruszenie przez organy administracji art. 2351 K.p. oraz przepisów rozporządzenia w|

|sprawie chorób zawodowych. Stwierdził, że organy administracji wykazały wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sposobem |

|wykonywania pracy przez S. H. we wskazanym okresie, a stwierdzoną u niego chorobą zawodową. Wobec tego Sąd stwierdził, że wbrew zarzutom |

|skarżącej, organ nie naruszył również reguł prowadzenia postępowania dowodowego określonych w art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Ustalił istotne dla |

|rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wnioski wyprowadzone z zebranego w sprawie materiału dowodowego zostały dokonane zgodnie|

|z zasadami oceny dowodów określonymi w art. 80 K.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w wystarczający sposób przedstawiono natomiast |

|ustalenia stanu faktycznego, jak również przepisy mające zastosowanie w sprawie, dokonując prawidłowej interpretacji ich treści. Sąd |

|stwierdził, że organ drugiej instancji szczegółowo odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniach, przedstawiając w tym |

|zakresie stosowną argumentację. |

|W ocenie Sądu, organy inspekcji sanitarnej, wbrew zarzutom skargi, nie naruszyły również art. 10 § 1 K.p.a. poprzez błędne wskazanie spółki|

|[...], jako strony postępowania. |

|[...] S.A. z siedzibą w W., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny |

|w Gliwicach z dnia 16 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 1214/14. Zaskarżyła orzeczenie Sądu pierwszej instancji w całości, |

|zarzucając: |

|na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, |

|które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: |

|art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., polegające na|

|oddaleniu skargi [...] S.A. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przy przyjęciu, że stan faktyczny w sprawie został ustalony |

|zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, pomimo, że organy prowadzące postępowanie w sposób nieprawidłowy zebrały i|

|oceniły materiał dowodowy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że w okresie od 1 września 1971 r. do 1 sierpnia 1975 r. S. |

|H. pracował u skarżącej w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej – ubytku słuchu; |

|naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady |

|Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, polegające na oddaleniu skargi [...] S.A. przez Wojewódzki Sąd |

|Administracyjny w Gliwicach, przy przyjęciu, że organy prowadzące postępowanie prawidłowo przyznały skarżącej przymiot strony postępowania,|

|jako pracodawcy zatrudniającego pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające powstępowanie w sprawie |

|rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej w sytuacji, gdy stan faktyczny zaistniały w sprawie nie pozwala na przyjęcie, że w okresie |

|zatrudniania w zakładzie pracy skarżącej od 1 września 1971 r. do 1 sierpnia 1975 r. S. H. był okresowo narażony na szkodliwe działanie |

|hałasu o natężeniu stwarzającym ryzyko utraty słuchu; |

|na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest naruszenie art. 2351 ustawy Kodeks pracy przez jego |

|niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy w sytuacji, gdy choroba zawodowa stwierdzona o S. H. nie została spowodowana działaniem|

|czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w okresie zatrudniania w zakładzie pracy skarżącej od 1 września 1971 r. do 1 sierpnia 1975|

|r. |

Podnosząc powyższe zarzuty, [...] S.A. z siedzibą w W. wniosła:

1. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także

2. o zasądzenie kosztów postępowania w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., autor skargi kasacyjnej wywiódł, że w przedmiotowej sprawie nie ustalono w sposób prawidłowy, czy w okresie zatrudniania w zakładzie pracy skarżącej na stanowisku ucznia

- rzemieślnika, S. H. był okresowo narażony na szkodliwe działanie hałasu o natężeniu stwarzającym ryzyko utraty słuchu. Stwierdził, że wobec barku jakichkolwiek dowodów potwierdzających istnienie warunków narażających na powstanie choroby w okresie od września 1971 r. do sierpnia 1975 r. – w sposób nieuprawniony przyjęto, iż S. H. pracował we wskazanym okresie w warunkach narażania na hałas. Zwrócił uwagę, że wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy chorobą skarżącego, a warunkami pracy nastąpiło poprzez analizę kart oceny narażania zawodowego z dnia 4 grudnia 2014 r. oraz 6 grudnia 2013 r., a także wyników pomiarów hałasu w środowisku pracy. Ustalenia te zostały zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, chociaż pomiary hałasu nie mogły być miarodajne dla oceny narażenia zawodowego w zakładzie pracy skarżącej, ponieważ nie przeprowadzono ich w okresie zatrudniania S. H.. Podniósł dalej, że nie sposób wnioskować o możliwości narażania zawodowego z samego charakteru czynności wykonywanych przez S. H. przy świadczeniu przez niego pracy. Zaznaczył, że wykonywane przez wymienionego prace nie wiązały się z obsługą urządzeń emitujących hałas (a narzędzia tego typu w latach siedemdziesiątych w ogóle były wykorzystywane sporadycznie w zakładzie).

Autor skargi kasacyjnej podkreślił także, że to na organie administracji spoczywał obowiązek dokonania swobodnej oceny dowodów, a w razie wątpliwości wykazania się inicjatywą dowodową w celu ich wyjaśnienia. Skonstatował, że konsekwencja nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym było niewłaściwe uzasadnienie faktyczne decyzji wydanych przez organy administracji. W toku postępowania administracyjnego doszło zatem do naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem Sąd pierwszej instancji powinien był uwzględnić skargę.

Następnie, uzasadniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, autor skargi kasacyjnej podniósł, że stosownie do treści § 8 ust. 3 pkt 2 wskazanego rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny przesyła decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej.

Uwzględniając treść powołanego przepisu oraz art. 28 K.p.a. autor skargi kasacyjnej wywiódł dalej, że status strony postępowania ma pracodawca zatrudniający pracownika w warunkach, które mogą spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Mając to na uwadze, stwierdził, że skoro w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uznania, że w zakładzie pracy skarżącej występowały takie warunki, to nie miała ona statusu strony postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Dalej wskazał także, że wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej wiąże się dla [...] S.A. z wieloma konsekwencjami, np. dotyczącymi świadczeń z ubezpieczenia społecznego, czy możliwości występowania z roszczeniami określonymi w art. 444 i art. 445 Kodeksu cywilnego.

Uzasadniając natomiast zarzut naruszenia art. 2351 ustawy Kodeks pracy, autor skargi kasacyjnej stwierdził, że przy ustaleniu stanu faktycznego w sposób prawidłowy brak byłoby podstaw do przyjęcia, iż zidentyfikowana u S. H. choroba zawodowa, spowodowana została w wyniku pracy w zakładzie skarżącej. Tym samym dokonana przez organy administracji subsumpcja do niewłaściwie ustalonego stanu faktycznego sprawy, również powinna zostać oceniona, jako nieprawidłowa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej powoływana również jako "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W przedmiotowej sprawie Sąd nie stwierdził zaistnienia wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, zatem przedmiotową skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w niej zarzutami.

Jakkolwiek [...] S.A. z siedziba W. postawiła w sumie trzy zarzuty, to skarga kasacyjna w istocie koncentruje się na jednym, zasadniczym dla rozstrzygnięcia sprawy, zagadnieniu, które najszerzej uargumentowano w uzasadnieniu pierwszego z zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a.). Najkrócej rzecz ujmując, w ocenie [...] S.A. z siedziba W., Sąd pierwszej instancji błędnie zaakceptował ustalenie organów administracji, że S. H. w okresie zatrudniania w [...], tj. od 1 września 1971 r. do 1 sierpnia 1975 r., na stanowiskach najpierw uczenia, a następnie rzemieślnika, był narażony na działanie hałasu o natężeniu stwarzającym ryzyko utraty słuchu.

Wskazując na ten sam błąd w ustaleniach faktycznych, wnosząca skargę kasacyjną uzasadniła także drugi zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm.; stan prawny na dzień wydania decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji; dalej powoływane również jako "rozporządzenie"). Wywiodła mianowicie, że skoro w sprawie zakończonej decyzją Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach (dalej również: PWIS) z dnia [...] listopada 2014 r. brak było podstaw do uznania, że w zakładzie pracy skarżącej występowały warunki, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia u S. H. choroby zawodowej, to [...] S.A. z siedziba W. nie miała statusu strony postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji.

Również uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy – Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; stan prawny na dzień wydania decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji; dalej powoływana również jako "K.p.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, wnosząca skargę kasacyjną w istocie podważyła przyjęty w zaskarżonym wyroku stan faktyczny sprawy. Stwierdziła bowiem, że przy ustaleniu stanu faktycznego w sposób prawidłowy brak byłoby podstaw do przyjęcia, iż zidentyfikowana u S. H. choroba zawodowa, spowodowana została w wyniku pracy w zakładzie skarżącej.

Ocena tak sformułowanych zarzutów wymaga określenia zakresu postępowania wyjaśniającego w sprawach dotyczących ustalenia chorób zawodowych. Konieczne jest zatem przywołanie w pierwszej kolejności uregulowań prawnych dotyczących tych kwestii.

Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 K.p. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zatem spełnienie dwóch wymogów: 1) zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych (stanowiącym załącznik do rozporządzenia) oraz 2) ustalenie (bezspornie lub z wysokim stopniem prawdopodobieństwa), że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.

[...] S.A. z siedzibą w W. nie kwestionuje ustalenia, że S. H. cierpi na schorzenie wymienione pod poz. nr 21 wykazu chorób zawodowych, tj. obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz.

Stanowisko wnoszącej skargę kasacyjną, że organy administracji nie ustaliły należycie, czy S. H. w okresie zatrudniania w [...], był narażony na szkodliwe działanie hałasu, nie znajduje natomiast usprawiedliwionych podstaw w prawidłowo przyjętym przez Sąd pierwszej instancji stanie faktycznym sprawy.

Jak trafnie dostrzegł autor skargi kasacyjnej w uzasadnieniu zarzutu naruszania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., ustalając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy chorobą stwierdzoną u S. H. a warunkami pracy, organy administracji odwołały się do ocen narażenia zawodowego z dnia 4 grudnia 2013 r. i z dnia 6 grudnia 2013 r., a także do wyników pomiarów hałasu w środowisku pracy, które kształtowały się w granicach od 78 dB do 84,9 dB.

Z akt sprawy jednoznacznie przy tym wynika, że do okresu zatrudniania w zakładzie pracy poprzednika prawnego wnoszącej skargę kasacyjną ([...]) odnosi się karta narażania zawodowego z dnia 6 grudnia 2013 r. Karta narażenia zawodowego z dnia 4 grudnia 2013 r. dotyczy natomiast okresu zatrudniania S. H. w Zakładzie [...] sp. z o.o.

Zarówno organy administracji, jak i Sąd pierwszej instancji wyraźnie rozdzieliły ustalenia poczynione w oparciu każdy z wyżej wymienionych wyżej dokumentów.

Trzeba więc przypomnieć, że na podstawie karty narażenia zawodowego z dnia 6 grudnia 2013 r. stwierdzono, że S. H. w okresie od dnia 1 września 1971 r. do dnia 1 sierpnia 1975 r. zatrudniony był [...] najpierw na stanowisku uczeń ZSZ [...], a następnie na stanowisku rzemieślnik. Ustalono również, że jako uczeń wykonywał prace związane z nauką zawodu w zakresie ślusarstwa i naprawy wagonów. Zgodnie z informacjami podanymi w karcie, nauka ślusarstwa odbywała się w warsztacie szkolnym w pierwszym roku nauki i związana była z nauką wiercenia wiertarkami stołowymi, trasowania i głównie piłowania ręcznego. Nauka naprawy wagonów odbywała się natomiast w hali napraw wagonów, w trakcie trwania kolejnych lat w drugiej i trzeciej klasie szkoły zawodowej. Polegała na rozkręcaniu oraz składaniu układu hamulcowego, montażu i demontażu zestawów kołowych, naprawach poszycia wagonów, konserwacji układu cięgłowego. Ponadto stwierdzono, że S. H. na stanowisku rzemieślnika wykonywał te same prace, co w drugiej i trzeciej klasie szkoły oraz dodatkowo mógł wykonywać prace pomocnicze przy spawaniu.

W opisanej karcie narażenia zawodowego z dnia 6 grudnia 2013 r. wyraźnie wskazano także (pkt 13), że w okresie zatrudnienia S. H. nie wykonywano pomiarów natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. Nie ulega więc wątpliwości, że podane przez organ pierwszej instancji wyniki pomiarów hałasu w środowisku pracy (w granicach od 78 dB do 84,9 dB) nie odnosiły się do okresu zatrudnienia S. H. w [...]. Analiza karty narażenia zawodowego z dnia 4 grudnia 2013 r. pozwala natomiast stwierdzić, że takie wartości natężania hałasu odnotowywano podczas zatrudnienia wymienionego w Zakładzie [...] sp. z o.o.

Brak pomiarów natężeń hałasu podczas zatrudnienia S. H. w [...] bynajmniej nie wykluczał jednak przyjęcia, że podczas pracy w tym zakładzie był on narażony na działanie hałasu o natężeniu stwarzającym ryzyko utraty słuchu.

Należy w tym miejscu podkreślić, że prawidłowo przywołany przez Sąd pierwszej instancji art. 2351 K.p. nie wymaga bezspornego ustalenia, że stwierdzona orzeczeniem lekarskim choroba pracownika lub byłego pracownika została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ustawodawca dopuścił bowiem ustalenie owego związku nie tylko bezspornie, ale także "z wysokim prawdopodobieństwem".

Mając powyższe na uwadze, należy dalej stwierdzić, że chorobę zawodową wywołuje sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania. Ocena warunków pracy pozwala na stwierdzenie, że powstałe schorzenie spowodowane zostało działaniem szkodliwych czynników w środowisku pracy. Jeżeli więc określony sposób wykonywania pracy lub konkretny czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daję podstawę, aby domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej (tak też Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyrokach: z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 2506/14; z dnia 17 września 2014 r. sygn. akt II OSK 94/14; z dnia 7 czerwca 2006 r. sygn. akt II OSK 388/06. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do treści art. 80 K.p.a. ocenia on na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ administracji musi więc wszechstronnie i wnikliwie ocenić całokształt materiału dowodowego, kierując się przy tym zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Takiej ocenie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej podlega m.in. karta oceny narażania zawodowego.

Kierując się powyższym, należało stwierdzić, że praca S. H. w [...] była wykonywana w narażeniu na nadmierny hałas. W konsekwencji z dużym stopniem prawdopodobieństwa można było stwierdzić, że zdiagnozowane u niego schorzenie słuchu spowodowane zostało czynnikami szkodliwymi dla zdrowia, występującymi także w [...].

Jak już wskazano, wedle karty oceny narażenia zawodowego, praca wykonywana przez S. H. (zarówno na stanowisku ucznia, jak i następnie rzemieślnika) polegała m.in. na naprawie wagonów, w tym rozkręcaniu i składaniu układu hamulcowego, montażu i demontażu zestawów kołowych, naprawach poszycia wagonów i konserwacji układu cięgłowego. Praca ta była wykonywana w hali napraw. Nie może budzić wątpliwości, że wykonywanie wyżej wymienionych czynności wiązało się m.in. z przetaczaniem i zderzeniem naprawianego taboru kolejowego, a także używaniem narzędzi dostosowanych swoimi gabarytami do wielkości naprawianych elementów taboru. Nie sposób zakładać też, że w trakcie napraw nie używano chociażby młotów, pił, czy pilników. Powyższe potwierdziła zresztą wnosząca skargę kasacyjną w piśmie z dnia 20 października 2014 r., skierowanym do Śląskiego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Wskazała w nim bowiem, że okres zatrudnienia S. H. na stanowisku rzemieślnika charakteryzował się przewagą prac "z udziałem ręcznych narzędzi do obróbki metali".

Hałas emitowany w związku z przetaczaniem i zatrzymywaniem pojazdów kolejowych, bądź użyciem chociażby młota w hali napraw, z pewnością mógł przekraczać dopuszczalne normy. Nie sposób więc zgodzić się z wnoszącą skargę kasacyjną, że o możliwości narażenia zawodowego S. H. nie można wnioskować z samego charakteru wykonywanych przez niego czynności. Stwierdzenie, że wykonywane przez niego prace nie wiązały się z obsługa urządzeń emitujących hałas, należy zaś ocenić jako dowolne i nieznajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, w tym w pismach składanych w toku postępowania przez samą wnoszącą skargę kasacyjną.

Stanowisko autora skargi kasacyjnej jawi się jako tym bardziej wątpliwe, gdy wziąć pod uwagę, że w karcie narażenia zawodowego z dnia 6 grudnia 2013 r., podpisanej także przez starszego inspektora BHP w [...] S.A., wyraźnie wskazano (pkt 16), że pracodawca nie stosował środków profilaktycznych w związku z narażeniem zawodowym. Bak środków chroniących przed hałasem emitowanym przez przetaczane, czy zderzające się elementy taboru kolejowego, bądź przez używane młoty, piły, czy inne ręczne narzędzia do obróbki metalu, z pewnością zwiększał narażenie zawodowe w hali napraw [...].

Co więcej, do akt sprawy została dołączona adnotacja Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Bytomiu z dnia 10 grudnia 2013 r. (podpisana przez st. rej. med. B. H.), w której przedstawiono wyniki pomiarów hałasu przeprowadzonych w 2008 r. w Zakładzie Taboru w K. – Sekcji Napraw Wagonów Towarowych. Z dokumentu tego wynika, że emisja hałasu związana była z naprawami wagonów towarowych, naprawami i regulacją układu hamulcowego, wymianą wstawek hamulcowych, resorów i jego zawieszeń, zderzaków, smarowaniem i kontrolą połączeń, rozkręcaniem śrub zestawów kołowych zakrętarką pneumatyczną. Poziom hałasu dla 8 godzin ustalono na 84,0 dB.

Rzeczona adnotacja nie dokumentuje wprawdzie poziomów hałasu w środowisku pracy S. H. w okresie jego zatrudnienia w [...], bo takich pomiarów nie prowadzono. Wskazuje jednak, że pomiary wykonane przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Bytomiu w Zakładzie Taboru w K. podczas wykonywania czynności podobnych do tych, które mieściły się w zakresie obowiązków S. H. w czasie zatrudnienia w [...], wykazały przekroczenie wartości stwarzających ryzyko uszkodzenia słuchu. Należy przy tym zakładać, że przez okres przeszło trzydziestu lat od zakończenia zatrudnienia S. H. w [...] warunki bezpieczeństwa i higieny pracy z zakładach zajmujących się naprawą taboru kolejowego, powinny ulec poprawie, chociażby przez zastosowanie nowocześniejszych, mniej uciążliwych dla pracowników, technologii naprawy. Dlatego pomiary poziomu hałasu dokonane Zakładzie Taboru w K. w 2008 r. stanowią dodatkowy argument przemawiający za tym, że S. H. w okresie zatrudniania w [...], był narażony na szkodliwe działanie hałasu o natężeniu stwarzającym ryzyko utraty słuchu.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że organy pierwszej instancji prawidłowo, odwołując się do ocen narażenia zawodowego, a także do wyników pomiarów hałasu w środowisku pracy, ustaliły iż schorzenie, na które cierpi S. H. (obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego) zostało spowodowane hałasem, występującym także w czasie zatrudnienia wymienionego w [...].

Brak było zatem podstaw do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2014 r. nie wyjaśniono wszystkich istotnych kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zarówno zaskarżona do Sądu pierwszej instancji decyzja organu odwoławczego, jak i utrzymana w nią w mocy decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bytomiu zawierają wszystkie niezbędne elementy, a ich uzasadnienia w stanie faktycznym i prawnym ustalonym w sprawie, są prawidłowe. Dlatego zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., należało uznać za niezasadny.

Jak powyżej wskazano, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia polegał na zakwestionowaniu statusu [...] S.A. z siedzibą w W., jako strony postepowania z tego względu, że w ocenie Spółki brak było podstaw do uznania, że w [...], występowały warunki, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia u S. H. choroby zawodowej. Wbrew wywodom wnoszącej skargę kasacyjną, w toku postępowania zakończonego decyzją Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2014 r. wykazano jednak, że takie warunki występowały. Dlatego także ten zarzut naruszenia przepisów postępowania okazał się niezasadny.

Z tych samych względów oczekiwanego rezultatu nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 2351 K.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W istocie bowiem sprowadzał się on nie do zakwestionowania subsumcji stanu faktycznego sprawy do treści normy prawnej zawartej we wskazanym przepisie, ale do zakwestionowania ustalonego przez organy administracji i zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.