Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1378/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 i 2, 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2018 r. sprawy ze skargi I. K., B. Z. i M. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji solidarnie na rzecz I. K., B. Z. i M. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. złożonym przez I. K. w imieniu swoim oraz B. Z. i M. K. wystąpiono o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione przez M. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w mieście powiatowym [...], przy ulicy [...], pow. [...], woj. [...] (obecnie [...]).

Wojewoda [...] postanowieniem dnia [...] lutego 2017 r. pozytywnie ocenił spełnienie przez ww. osoby wymogów, o których mowa w art. 2, 3 ust. 2 i art.5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., umożliwiające uzyskanie potwierdzenia prawa do rekompensaty i wezwał strony do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty, określonej w art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy oraz przedłożenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym zostanie określona wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. Wojewoda [...] stwierdził, że I. K., B. Z. I [...] M. K. po [...] części każda z ww. osób posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. udziału wynoszącego [...] części w nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w mieście powiatowym [...], przy ulicy [...], pow. [...], woj. [...] (obecnie [...]).

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji.

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. Wojewoda [...] stwierdził, że I. K., B. Z. i M. K. po [...] części każda z ww. osób posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. udziału wynoszącego [...] części w nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w mieście powiatowym [...], przy ulicy [...], pow. [...], woj. [...] (obecnie [...]).

Jako dowód potwierdzający pozostawienie przez M. K. ww. nieruchomości organ I instancji przyjął akt notarialny z [...] sierpnia 1939r. Rep. [...].

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli I. K., B. Z. oraz M. K..

Skarżący w odwołaniu zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 7 i 77 oraz art. 107 k.p.a. polegające na dowolnej ocenie materiału dowodowego poprzez pominięcie dowodów potwierdzających pozostawienie przez M. K. mienia, tj. aktów notarialnych z dnia [...] sierpnia 1939 r. Rep. [...] oraz Rep. [...], uwierzytelnionej kserokopii karty ewidencyjnej z dnia [...] lipca 1945 r. a także aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1948 r. Rep. [...] oraz braku należytego wyjaśnienia przyczyn pominięcia tych dowodów w uzasadnieniu i w rezultacie naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a także naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie możliwości stronom wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia przez organ I instancji jako dowodu w sprawie uwierzytelnionej kserokopii wypisu aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1948 r., rep. nr [...], zgodnie z którym "z uwagi na swój podeszły wiek M. K. przelewa powyższe swe prawo ubiegania się o nadanie jej na [...] nieruchomości na własność na swą córkę O. K. nieodpłatnie" wskazał, że co do zasady w myśl art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie niniejszej ustawy albo odrębnych przepisów jest niezbywalne. Ustawodawca określił zatem charakter prawa do rekompensaty jako prawa związanego tylko z osobą uprawnionego - bo niezbywalnego. Brak jest zatem możliwości skutecznego przeniesienia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej mocą umowy cywilnoprawnej. Organ II instancji uznał w związku z powyższym, iż nabycie przez O. K. roszczeń z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie jest skuteczne w odniesieniu do uprawnienia do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Charakter uprawnienia do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, iż uprawnienie to przysługuje właścicielowi nieruchomości, a w razie jego śmierci - łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione, a więc osobom ściśle oznaczonym, przez co należy rozumieć, iż poza tymi osobami uprawnienie to nie może przysługiwać innym osobom. Wprawdzie do uprawnienia z tytułu pozostawienia nieruchomości stosuje się przepisy ustawy z dnia 18 maja 1964 roku Kodeks Cywilny, jednakże z uwagi na fakt, że ww. uprawnienie potwierdzane jest w drodze administracyjnej oraz mając na uwadze, że cechy prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zostały wyczerpująco uregulowane w ww. ustawie z dnia 8 lipca 2005 roku, stanowiącej lex specialis w stosunku do Kodeksu Cywilnego w zakresie spadkobrania ww. prawa, nie jest możliwe nabycie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w drodze umowy darowizny.

Mając na uwadze powyższe organ I instancji w ocenie Ministra przy określaniu udziałów spadkowych po właścicielu nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawidłowo jako dowód i dokument wymagany przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przyjął postanowienie Sądu Rejonowego w [...] stałe roki sądowe w [...] z dnia [...] maja 1989 r., sygn. akt [...] Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP do wniosku należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku.

Z akt sprawy wynika, że postanowienie Sądu Rejonowego w [...] stałe roki sądowe w [...] z dnia [...] maja 1989 r., sygn. akt [...] Ns [...] wpłynęło do [...] Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...] lipca 2016 r. Dokument ten stanowił zatem dowód w sprawie określenia kręgu uprawnionych do rekompensaty oraz udziałów w spadku zarówno w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. jak i w decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r. Niezasadne jest zatem stwierdzenie skarżących, że Wojewoda skorygował wartość nieruchomości w oparciu o ww. postanowienie spadkowe, które nie było stronom znane.

Powyższe okoliczności wskazują z kolei, że sformułowany przez skarżących zarzut naruszenia przepisu art. 10 k.p.a. Minister uznał za bezzasadny. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych narzut naruszenia powyższego przepisu przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyrok NSA z dnia 10 marca 2017 r, sygn. akt I OSK 2/16). "Do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 2330/16). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazali, aby sytuacja taka miała miejsce. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia jako dowodu potwierdzającego pozostawienie mienia przez M. K., uwierzytelnionej kserokopii karty ewidencyjnej spisanej dnia [...] lipca 1945 r., Minister wskazał, iż karty ewidencyjne co do zasady nie stanowiły dowodów na okoliczność potwierdzenia własności mienia pozostawionego przez osobę przybywającą na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej, a dotyczyły jej statusu jako repatrianta. Karta ewidencyjna odzwierciedla przede wszystkim relację M. K., która z natury nie może mieć waloru dowodu o charakterze obiektywnym, w szczególności mając na uwadze okoliczność, iż zgodnie z ww. kartą nie została ona potwierdzona przez żadnego świadka. Reasumując, w ocenie organu odwoławczego zarzut dotyczący nieuwzględnienia ww. dokumentu jako dowodu potwierdzającego pozostawienie mienia należy uznać za chybiony.

Odnośnie sformułowanego w odwołaniu zarzutu, iż organ I instancji dokonał błędnej oceny formalnoprawnej uwierzytelnionej kserokopii wypisu aktu notarialnego Rep. [...] - umowy sprzedaży z 1939 r., z uwagi na brak pieczęci notariusza, bowiem nie ustalił przepisów prawa, na podstawie których akt ten został sporządzony, Minister wskazał, iż w zakwestionowanym dokumencie odwołano się m. in. do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 czerwca 1938 r. o wynagrodzeniu notariuszów i pisarzy hipotecznych za niektóre czynności w związku z przeniesieniem własności nieruchomości i z przebudową ustroju rolnego (Dz. U. z 1938 r. nr 41, poz. 343). Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie art. 5 pkt 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1933 r. Prawo o notarjacie (Dz. U. z 1933 r. nr 84, poz. 609). Art. 84 § 1 wspomnianego rozporządzenia określał jakie elementy zawiera akt notarialny. Zgodnie z art. 84 § 1 pkt 9 tego rozporządzenia akt notarialny winien zawierać podpis notariusza. Mając na uwadze powyższe w ocenie organu odwoławczego Wojewoda prawidłowo nie przyjął wskazanego dokumentu jako dowodu w przedmiotowym postępowaniu.

Reasumując, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po szczegółowej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: I. K., B. Z. i M. K. zarzucając jej naruszenie:

przepisów art. 7 i art. 77 i art. 107 k.p.a. polegającą na dowolnej ocenie materiału dowodowego poprzez pominięcie szeregu dowodów potwierdzających pozostawienie przez M. K. mienia a to: aktów notarialnych z [...].08.1939 Rep [...] oraz Rep [...], uwierzytelnionej kserokopii karty ewidencyjnej z [...].07.1945 a także aktu notarialnego z [...].06.1948 r Rep [...] oraz braku należytego wyjaśnienia przyczyn pominięcia tych dowodów w uzasadnieniu i w rezultacie naruszenie prawa materialnego a to art. 5 ust 3 pkt 2 ustawy z dnia 8.07.2005 o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP poprzez jego błędne zastosowanie ;

naruszenie prawa materialnego a to art. 509 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o prawie do rekompensaty poprzez ich niezastosowanie i błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do rekompensaty nie może być przedmiotem zbycia i w rezultacie pominięcie dowodów wskazanych przez stronę,

naruszenie przepisów postępowania a to art. 10 § 1 k.p.a. polegające na przyjęciu, że nie wykazano związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem praw strony a wynikiem sprawy i w konsekwencji pozbawienie możliwości stronom wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, podczas gdy uzasadnienie decyzji wskazuje, że materiał ten jest inny aniżeli wskazany w uzasadnieniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 roku,

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014r. poz. 1090 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...).

Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

W rozpoznawanej sprawie udział w prawie własności nieruchomości pozostawionej przysługiwał M. K. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1939r. numer repertorium [...], mocą którego K. S. sprzedała M. K. [...] części w stosunku do całości realności objętej wykazem hipotecznym [...], składającej się z parceli budowlanej [...], na której stoi piętrowy dom murowany i oficyny, położonej w miejscowości [...] przy ul. [...] wraz z wszelkimi prawami i przynależnościami.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] stałe roki sądowe w [...] z dnia [...] maja 1989r. sygn. akt [...] Ns [...] spadek po M. K. zmarłej dnia [...] czerwca 1969r. w [...], ostatnio stale zamieszkałej w [...], na podstawie ustawy nabyły dzieci spadkodawczyni: M. B., R. D., A. D., I. J., O. K. oraz wnuk spadkodawczyni S. D., po [...] części każde z nich.

Tymczasem organy orzekające stronami niniejszego postępowania uczyniły wyłącznie spadkobierców O. K., pomijając pozostałych spadkobierców M. K..

W tym miejscu należy wskazać, że w dniu 9 października 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę I OPS 3/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

Sąd uznał, że jeżeli kilku osobom przysługuje uprawnienie wynikające z norm prawa materialnego tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości) występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązki stron są wspólne. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Tak samo według art. 3 ust. 2, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. W Konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wystarczającym jest by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2008r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego. Ponadto skład siedmiu sędziów wskazał na celowość załatwiania sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem.

Uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu.

W związku z powyższym należy przyjąć, że wniosek złożony przez I. K., B. Z. i M. K. w dniu [...] grudnia 2008r. wszczął postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty również wobec pozostałych spadkobierców M. K..

W tej sytuacji koniecznym stało się uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji jako wydanych z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego (art. 3, art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.) oraz przepisów prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie podziela poglądu przedstawionego przez skarżących, że w niniejszej sprawie jedyną uprawnioną do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty była O. K., a wobec jej śmierci jej spadkobiercy – skarżący na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1948r. rep. nr [...], mocą którego M. K. przekazała swojej córce O. K. prawo do ubiegania się o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty jest niewątpliwie prawem publicznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r., I OSK 606/11, ONSAiWSA 2013, nr 1, s. 16) i do tego prawem ściśle związanym z osobą repatrianta (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1989r. III CZP 32/89), co oznacza, że ubiegać się o nie może wyłącznie osoba, której według prawa administracyjnego takie uprawnienie może być przyznane w drodze decyzji na podstawie obowiązującej ustawy.

Według ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. gospodarce nieruchomościami (do 30 stycznia 2004 r.) o przyznanie "prawa do zaliczenia" na swoją rzecz mógł ubiegać się repatriant oraz osoba bezpośrednio wskazana przez repatrianta, będąca jego spadkobiercą ustawowym. "Wskazanie" nie oznaczało jednak cesji uprawnień, bowiem nie może być tu mowy o stosowaniu analogi z prawa cywilnego. "Wskazanie" w rozumieniu art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz w później w rozumieniu art. 212 ustawy gospodarce nieruchomościami stanowiło szczególną instytucję, której skutkiem nie jest nabycie stricte rozumianego "uprawnienia" po stronie osoby wskazanej i utrata go po stronie repatrianta. "Wskazanie" należy odczytywać jako przesłankę z zakresu materialnego prawa administracyjnego, od której zależy możliwość ubiegania się przez spadkobiercę o "prawo zaliczenia" na swoją rzecz. Cały czas jednak skuteczność "wskazania" zależy od istnienia uprawnienia po stronie wskazującego repatrianta, gdyż to jego status jest jego źródłem (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1993 r., III AZP 39/92, OSNC z 1993 r., nr 7–8, poz. 128).

Stwierdzić przy tym trzeba, że matka O. K. z domu K. nie żyje (zmarła w 1969r.), a co za tym idzie nie może ona być uznana za osobę "wskazaną w rozumieniu art. 88 ust. 3 cyt. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nawet gdyby przepis ten mógł mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem to "wskazanie" nie rodziło skutków przelewu czy też ekspektatywy, jak błędnie podnoszą skarżący.

W momencie bowiem śmierci repatrianta zastosowanie znajdowała regulacja, która zawarta była w art. 88 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, i następnie kolejno w: art. 212 ust. 5 ustawy gospodarce nieruchomościami, w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., a obecnie jest zawarta w art. 3 ust. 2 u.r.p.r. Zgodnie z ostatnim z wymienionych tu przepisów: "W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców (...)" (zd. 1). Z regulacji tej jednoznacznie wynika, że publicznoprawne (administracyjne) prawo do rekompensaty z chwilą śmierci repatrianta z mocy ustawy staje się prawem jego spadkobierców i to oni, i tylko oni, mogą ubiegać się o jego potwierdzenia w drodze decyzji bądź wskazać jako "uprawnionego" do tego wystąpienia jednego z nich.

W związku z powyższym zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 509 k.c. w zw. z art. 6 ustawy z dnia [...] lipca 2005r. są całkowicie chybione.

Jeśli chodzi o zarzut dotyczący nieuwzględnienia przez organy orzekające aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1939r. Rep. nr [...], to należy uznać stanowisko organów za zasadne. Zgodnie bowiem z art. 84 § 1 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1933r. Prawo o notariacie (Dz.U. nr 84, poz. 609) akt notarialny powinien zawierać podpis notariusza. Jak wynika zaś z przedmiotowego aktu nie został on opatrzony podpisem, a to oznacza zgodnie z art. 88 ww rozporządzenia, że nie ma on mocy dokumentu publicznego. W konsekwencji zaś nie może stanowić dowodu własności M. K. do wymienionej w nim nieruchomości. Wbrew twierdzeniom skargi w takiej sytuacji dowodu własności wymienionej w tymże akcie notarialnym nieruchomości nie może stanowić wyłącznie opis mienia wskazanego w karcie ewakuacyjnej przez M. K..

Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaju i jej powierzchni mogą być w szczególności:

1) urzędowy opis mienia;

2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;

3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw;

4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

5. W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, z późn. zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Żaden z powyższych dowodów nie został przedstawiony, a karta ewakuacyjna nie poparta innymi dowodami nie może stanowić wyłącznej podstawy do ustalenia własności nieruchomości pozostawionej.

Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., to również ten zarzut okazał się chybiony, gdyż jak słusznie zauważył Minister to do strony go stawiającej należy wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Takiego związku skarżący nie wykazali upatrując naruszenia ww przepisu poprzez brak możliwości zaznajomienia się z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 1989r. o stwierdzeniu praw do spadku po M. K.. Nawet, jeśli nie jest ono znane skarżącym, to okoliczność ta pozostaje bez żadnego wpływu na wynik sprawy, gdyż zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ponadto jak słusznie zauważył Minister zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy" zabużańskiej" w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP do wniosku należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku.

Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę niniejszą ustali wszystkie strony postępowania, przeprowadzi postępowanie w zakresie spełnienia przez wszystkie osoby uprawnione i zainteresowane potwierdzeniem prawa do rekompensaty na ich rzecz przesłanek określonych w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005r., a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.