Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1028/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1,2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2021 r. sprawy ze skargi E. R., Z. W., M. K. [1] i M. K. [2] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr

[...], po rozpatrzeniu odwołania E. R., Z. W., M. K. [1] i M. K. [2] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. R. (zmarłego w roku 1955) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r. E. R. wystąpił do Urzędu Rejonowego w [...] o przyznanie ekwiwalentu za majątek pozostawiony za granicą, na terenie miejscowości [...] i [...], w powiecie [...], w byłym województwie [...], składający się z: dworu, zabudowań folwarcznych, [...] ha ziemi ornej, około [...] ha lasu, [...] ha łąk oraz młyna wodno-motorowego. Do wniosku zostały załączone oświadczenia S. S. z dnia [...] grudnia 1990 r. i J. P. z dnia [...] stycznia 1991 r., zgodnie z którymi majątek rolno-leśny [...]-[...] stanowił własność E. R. (dziadka wnioskodawcy).

Dnia [...] lipca 2018 r. Wojewoda [...] przekazał przedmiotowy wniosek do rozpatrzenia według właściwości Wojewodzie [...]. Po jego rozpatrzeniu Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, odwołanie wnieśli E. R., Z. W., M. K. [1] i M. K. [2]. Po jego rozpatrzeniu organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy dokładnie i szczegółowo opisał zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym m.in. kserokopie kart nr [...]-[...] publikacji R. A. "[...]", zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum Obwodu [...] na [...] z dnia [...] czerwca 2018 r., pismo Wojewódzkiego Biura do Spraw Finansowo-Rolnych we [...] z marca 1938 r., oświadczenie E. R. z dnia [...] października 1930 r. oraz z dnia [...] maja 1937 r., zaświadczenie Urzędu Gminy [...] z dnia [...] września 1930 r., pismo Wojewody [...] z dnia [...] marca 1939 r., plan sytuacyjny podziału parcel położonych w gminie katastralnej [...], a także wiele innych dokumentów świadczących o pozostawieniu przez dziadka wnioskodawcy mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jego rodzaju, wielkości, sposobie zagospodarowania oraz stanie prawnym na dzień 1 września 1939 r.

Minister wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ II instancji przywołał treść art. 1 ust. 1 i ust. 2, art. 2 i art. 9 powołanej ustawy. Przypomniał, że miejscowości, w których znajdowały się nieruchomości pozostawione w 1939 r. wchodziły w skład gminy [...] w powiecie [...], w byłym województwie [...]. Po II wojnie światowej miejscowości [...] i [...] znalazły się w granicach Polski i weszły w skład gminy [...] w powiecie [...], województwie [...], a zatem były położone w granicach Państwa Polskiego. Natomiast w 1951 r. m.in. te miejscowości zostały przyłączone do Związku Radzieckiego zgodnie z umową z dnia [...] lutego 1951 r. o zamianie odcinków terytoriów państwowych. Organ podkreślił, że z dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w [...] datowanych na lata 1944-1948 wynika, że E. R. utracił prawo własności przedmiotowych nieruchomości wskutek przeprowadzenia w powojennej Polsce reformy rolnej. Po wejściu w życie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r. (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13) przedmiotowe nieruchomości zostały przeznaczone na cele reformy rolnej i stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu jako nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność osoby fizycznej o rozmiarze łącznym przekraczającym 100 ha powierzchni ogólnej i 50 ha użytków rolnych. Dowodami wskazującymi na utratę prawa własności przedmiotowych nieruchomości są wykazy majątków i właścicieli majątków, gdzie E. R. widnieje jako właściciel majątku opisanego w art. 2 dekretu ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ odwoławczy uznał na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, że nie budzi wątpliwości fakt, że w wyniku reformy rolnej E. R. utracił prawo własności swoich nieruchomości ziemskich - majątków [...], [...] i [...] (które w latach 1939-1951 były położone w gminie [...], to jest na terenie włączonym w 1951 r. do ZSRR).

W tej sytuacji, w ocenie Ministra organ I instancji zasadnie wywiódł, że E. R. nie pozostawił nieruchomości w ramach układów i umów o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala również uznać, że zgodnie z art. 1 ust. 2 powołanej ustawy właściciel pozostawionych nieruchomości jest osobą, która na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. była zmuszona opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wnioskodawcy oświadczyli, że były właściciel opuścił przedmiotowe nieruchomości we wrześniu 1939 r., uciekając przed wkraczającymi wojskami [...]. Jednak w dokumentach pozyskanych z Archiwum w [...] wskazano, że przebywał on w [...] i zarządzał majątkiem do lutego 1943 r. Tak więc opuszczenie przedmiotowych nieruchomości miało miejsce w ramach terytorium państwa polskiego. Dopiero w 1951 r. miejscowości [...] i [...], w których znajdowały się nieruchomości pozostawione, w związku z umową z dnia [...] lutego 1951 r. o zamianie odcinków terytoriów państwowych znalazły się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi możliwość uznania za podstawę potwierdzenia prawa do rekompensaty opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a [...] z dnia [...] lutego 1951 r., bowiem opuszczenie miejscowości przez E. R. nie nastąpiło w związku z tą umową. Nie można również przyjąć że E. R. pozostawił nieruchomości w związku z ww. umową, gdyż w tej dacie nie był już na gruncie polskiego prawa właścicielem przedmiotowych nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego Wojewoda prawidłowo uznał również, że E. R. nie pozostawił nieruchomości w okolicznościach, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy, ze względu na brak bezpośredniego związku miedzy utratą prawa własności nieruchomości (dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r.), a znalezieniem się nieruchomości poza obecnymi granicami Polski. Prawo własności nieruchomości E. R. utracił na skutek reformy rolnej PKWN, a więc w wyniku działań władz polskich, prowadzonych względem nieruchomości położonych na terytorium Polski. Dopiero w roku 1951 tereny, na których znajdowały się byłe nieruchomości E. R., przestały wchodzić w skład terytorium Polski i znalazły się na terenie [...]. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem ustawa nie przewiduje rekompensaty za utratę prawa własności w wyniku działań władz Polski (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2015 r. sygn. akt IOSK 2345/13).

Mając powyższe na uwadze, za nieuzasadnione Minister uznał zarzuty dotyczące naruszenia art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1 i pkt 2, w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Ze względu na podniesione w odwołaniu zarzuty Minister wyjaśnił również, że za bezpodstawne należy również uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów ustaw konstytucyjnych z dnia 23 kwietnia 1935 r. i 17 marca 1921 r., a także zarzuty związane z podważaniem mocy prawnej dekretu PKWN, który w ocenie stron nie mógł pozbawić E. R. własności nieruchomości. Odnosząc się do powyższego, organ odwoławczy powołał się na stanowisko zawarte w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2001 r. sygn. akt SK 5/01, w którym Trybunał uznał, że "sprawa legalności działania władz państwowych narzuconych Polsce w 1944 roku należy dziś do sfery ocen historycznych i politycznych. Oceny te nie mogą być przenoszone bezpośrednio na sferę ukształtowanych wówczas stosunków prawnych. Brak konstytucyjno-prawnej legitymacji PKWN, KRN czy Rządu Tymczasowego, a także wątpliwa legitymacja organów istniejących później nie może prowadzić do ignorowania faktu, że efektywnie wykonywały one władzę państwową, a ich akty ukształtowały stosunki prawne w różnych dziedzinach życia społecznego. Upływ czasu, który z punktu widzenia prawa nie jest zjawiskiem obojętnym, nadał tym stosunkom trwałość i dziś są one podstawą egzystencji znacznej części społeczeństwa polskiego."

Minister wyjaśnił także tryb i zasady dochodzenia roszczeń z tytułu przejęcia z mocy prawa, na podstawie dekretu art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, własności nieruchomości ziemskich lub orzekania o "niepodpadaniu" konkretnych nieruchomości pod działanie tego aktu prawnego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 § 1 i § 2 kpa oraz wniosku pełnomocnika strony o zebranie i przedstawienie informacji o liczbie zakończonych przyznaniem rekompensaty postępowań dotyczących nieruchomości położonych na obszarze objętym umową graniczną z 1951 r. oraz zebranie i przedstawienie informacji o liczbie spraw załatwionych pozytywnie przez Wojewodę i inne organy dotyczących nieruchomości o powierzchni przekraczającej normy obszarowe z dekretu PKWN, Minister wyjaśnił, że każda wydana przez organ decyzja administracyjna wiąże jedynie tylko w tej konkretnej sprawie (art. 110 kpa). Dlatego też brak jest podstaw do zebrania i przedstawienia informacji we wnioskowanym przez skarżących zakresie oraz uznania zarzutu naruszenia art. 8 § 1 i § 2 kpa. Równocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie odstąpiono od przyjętej praktyki orzeczniczej w zakresie dotyczącym zagadnień kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nadto w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki umożliwił stronie uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornych nieruchomości na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały przesłanki, którymi kierował się organ I instancji, odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty. Dlatego też nie można twierdzić, że w prowadzonym postępowaniu zostały naruszone zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa.

Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli E. R., Z. W., M. K. [1] i M. K. [2]. W uzasadnieniu skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie:

I - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez rozstrzygnięcie sprawy nie w oparciu o całokształt prawnych okoliczności sprawy, a w oparciu o wybiórcze podejście do tych okoliczności, czyli: nieuwzględnienie faktu, że reformy rolnej dokonano przed ustaleniem granic [...], co w konsekwencji - przyjmując tok rozumowania ministra - musiałoby prowadzić do wniosku, że reformę rolną przeprowadzono także na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w konsekwencji zaś, że za nieruchomości przekraczające normy obszarowe przewidziane dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej rekompensata nie należy się żadnemu z wnioskodawców, podczas gdy tak nie jest, nieuwzględnienie faktu, że obowiązująca w okresie wprowadzenia dekretu PKWN o reformie rolnej Ustawa Konstytucyjna (Konstytucja) z dnia 23 kwietnia 1935 r. nie przewidywała ani możliwości wywłaszczenia na cele inne niż przewidziane w ustawie, ani wywłaszczenia bez odszkodowania (art. 81 ust. 2 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. w zw. z art. 99 Ustawy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r.), przewidywała zaś, że żaden akt ustawodawczy nie może stać w sprzeczności z Konstytucją (art. 49 ust. 2), wskazując, że aktami ustawodawczymi są ustawy i dekrety Prezydenta RP (art. 49 ust.1), nie były zaś nimi dekrety PKWN, nieuwzględnienie faktu, że w dniu wejścia w życie umowy pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a [...] o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia [...] lutego 1951 r., a więc w dniu [...] czerwca 1951 r. dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie mógł być w żadnym razie uważany za prawo w świetle obowiązujących ww. przepisów Konstytucji, o legalizacji bezprawia nim wprowadzonego można zaś mówić dopiero od wejścia w życie "konstytucji stalinowskiej" Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., tj. od dnia 23 lipca 1952 r.,

- w konsekwencji nieuwzględnienie faktu, że zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem E. R. był de iure właścicielem nieruchomości w dniu wejścia w życie umowy pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a [...] o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia [...] lutego 1951 r., stosowanie podwójnych standardów poprzez uzasadnianie niestosowania przepisów Konstytucji z 1935 r. w zakresie ochrony praw obywateli RP wywodami z postanowienia Trybunału Konstytucyjnego nieodnoszącymi się do tego zagadnienia, a pominięcie uchwały senatu RP z dnia 16 kwietnia 1998 r. odnoszącej się wprost do zagadnienia ochrony praw konstytucyjnych pod rządami Konstytucji z 1935 r., stosowanie podwójnych standardów poprzez uzasadnianie twierdzenia, że właścicielowi odjęto prawo własności nieruchomości z uwagi na fakt, że dekret PKWN "formalne uchylony nie został", przy jednoczesnym zignorowaniu faktu, że Konstytucja z 1935 r., przynajmniej do 1952 r. także "formalnie" uchylona nie została,

- art. 6 i art. 7 kpa poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o pozaprawną okoliczność uszczuplenia praw dekretem PKWN, pomimo że ustawa przesłanki takiej nie wprowadza, oraz rozstrzygnięcie na podstawie fragmentu stanu prawnego, nie zaś wszystkich odnoszących się do zagadnienia norm prawa,

- art. 8 § 1 i § 2 kpa poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty w stanie faktycznym, w którym rekompensaty były przyznawane, tj. co do nieruchomości położonych na obszarze objętym umową graniczną z 1951 r., a także poprzez odniesienie prawa do rekompensaty do dekretu PKWN, pomimo że dekret PKWN nie stanowi podstawy do odmowy prawa do rekompensaty dla osób, które pozostawiły nieruchomości poza granicami RP na obszarze innym niż objęty umową graniczną z 1951 r., a przyjęcie koncepcji ministra powodowałoby, że musiałby taką podstawę stanowić dla całych [...],

- art. 136 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dodatkowego postępowania dowodowego, tj. niezebranie i nieprzedstawienie informacji (z rejestru, o którym mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o re-alizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskie) o liczbie zakończonych przyznaniem rekompensaty postępowań dotyczących nieruchomości położonych na obszarze objętym umową graniczną z 1951 r. oraz niezebranie i nieprzedstawienie informacji o liczbie spraw załatwionych pozytywnie przez Wojewodę [...] i inne organy dotyczących nieruchomości o powierzchni przekraczającej normy obszarowe z dekretu PKWN,

II – materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, czyli:

- art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1, w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. poprzez przyjęcie, że jedynie opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trybie umowy z 1951 r. przez właściciela daje jego spadkobiercom prawo do rekompensaty, podczas gdy ustawa wskazuje, że prawo do rekompensaty przysługuje także, gdy właściciel lub jego spadkobiercy nie mogli na byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powrócić,

- art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1 i pkt 2, w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. poprzez przyjęcie, że właścicielowi nieruchomości położonej na obszarze, który na skutek umowy granicznej z 1951 r. wszedł w skład [...], nie przysługuje rekompensata za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeśli nieruchomość przekracza normy obszarowe przewidziane dekretem PKWN o reformie rolnej, podczas gdy ustawa z 2005 r. nie zawiera żadnego ograniczenia co do obszaru nieruchomości pozostawionych w związku z umową graniczną z 1951 r.,

- art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1 i pkt 2, w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r., w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez przyjęcie, że tylko osobom posiadającym nieruchomości nieprzekraczające normy obszarowej przewidzianej dekretem PKWN przysługuje prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w związku z umową z 1951 r., podczas gdy z ustawy taki wniosek nie wynika, zaś twierdzenie organu administracji publicznej jest przykładem niekonstytucyjnej wykładni przepisu - naruszającej zasadę równości wobec prawa, zasadę równej ochrony praw majątkowych, oraz zasadę - wyłącznie ustawowego ograniczenia praw majątkowych,

- art. 49 ust. 1 i ust. 2 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. poprzez przyjęcie, że przed 23 lipca 1952 r. dekret PKWN mógł być źródłem prawa, w konsekwencji przyjęcie, że dekretem PKWN można było odjąć prawo własności, podczas gdy dekret ten, przynajmniej aż do wejścia w życie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., tj. do dnia 23 lipca 1952 r., nie miał żadnej mocy prawnej,

- art. 81 ust. 2 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. w zw. z art. 99 Ustawy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. poprzez przyjęcie, że przed wejściem w życie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., tj. do dnia 23 lipca 1952 r., można było odjąć prawo własności na cele nieprzewidziane ustawą i bez odszkodowania, w konsekwencji przyjęcie, że dekret PKWN pozbawił właściciela własności przed wejściem w życie umowy z 1951 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097). Zgodnie z treścią art. 1 i 2 tej ustawy określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

- układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski,

- układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

- układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,

- umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Przepisy te stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

- był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

- art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub

- art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub

- § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, a także posiada obywatelstwo polskie.

Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że w rozpatrywanej sprawie były właściciel przedmiotowych nieruchomości nie może być uznany za repatrianta w rozumieniu powołanej ustawy. Niezależnie od tego, jakie były jego losy w czasie wojny, nie mógł on bowiem pozostawić nieruchomości "poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej", ponieważ przedmiotowe nieruchomości, jak wyjaśniły to organy orzekające w uzasadnieniach wydanych decyzji, po zakończeniu wojny pozostały nadal w granicach Państwa Polskiego. Dlatego też podlegały one przepisom dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), tak samo jak inne nieruchomości ziemskie położone na obszarze Polski. Sytuacja faktyczna i prawna tych nieruchomości, które od wejścia w życie dekretu o reformie rolnej nie były już własnością E. R, lecz stanowiły własność Skarbu Państwa (lub beneficjentów reformy rolnej), uległa następnie zmianie w związku z umową międzynarodową zawartą pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a [...] o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia [...] lutego 1951 r. Ta zmiana jednak nie dotyczyła już byłego właściciela nieruchomości, ponieważ wcześniej na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej utracił on już swoje prawo. Należy podkreślić, że z akt sprawy nie wynika przy tym, aby E. R. opuścił przedmiotowe nieruchomości po 1951 r. w wyniku wejścia w życie tej umowy i będącej jej konsekwencją zmiany granic Państwa Polskiego oraz związanych z tym przesiedleń ludności.

W ocenie Sądu, skoro E. R. utracił własności nieruchomości na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, to nie może mu przysługiwać z tego tytułu rekompensata o której mowa w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodzić należy się z Ministrem, że w obecnym stanie prawnym negowane przez skarżących w złożonej skardze skutki prawne dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej pozostają w mocy, niezależnie od aktualnej, historyczno-prawnej oceny tego aktu. Pogląd ten znajduje oparcie i uzasadnienie w przywołanym przez organ II instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2001 r. sygn. akt SK 5/01. Wskazana przez skarżących uchwała Senatu z dnia 16 kwietnia 1998 r. nie jest natomiast źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Jest ona jednym z przykładów oceny historyczno-prawnej. Realizacja, we wskazanej w uchwale formie ustawowej, zawartych w niej postulatów nie objęła do dnia dzisiejszego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Ze względu na podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez Ministra art. 136 kpa wyjaśnić należy, że przepis ten (ani żaden inny przepis kpa) nie nakłada na organ rozpatrujący konkretną sprawę administracyjną obowiązku zebrania i przeanalizowania wszelkich wydanych wcześniej w podobnych sprawach decyzji administracyjnych. Tym bardziej organ nie ma obowiązku przeprowadzania takiej analizy na żądanie strony postępowania. Takiego żądania nie uzasadnia hipotetyczna możliwość wykazania przez skarżących w ten sposób, że w rozpatrywanej sprawie strona została potraktowana inaczej niż adresaci wcześniejszych decyzji. Strona, w szczególności reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, winna samodzielnie uzyskać informacje wykraczające poza zakres konkretnej, prowadzonej przez organ sprawy administracyjnej, potrzebne w jej ocenie do wykazania zasadności swoich twierdzeń i zarzutów.

Podsumowując, Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego (w tym przepisów powołanych w złożonej skardze). Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organ przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Minister w uzasadnieniu wydanej decyzji prawidłowo wskazał i wyjaśnił również fakty i dowody, na których oparł swoje rozstrzygnięcie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.