Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 81/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1 lit. a, art. 145  par. 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz – Kluj WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...]; 2. uchyla postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] oraz postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...]; 3. przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. B., tłumaczowi języka migowego, kwotę [...] (sto dziewięć [...]) złotych obejmującą wynagrodzenie za utracony dochód w kwocie [...] (osiemdziesiąt dwa [...]) złotych, koszty dojazdu do Sądu w kwocie [...] (dwadzieścia jeden [...]) złotych oraz koszty przesłania do Sądu listu poleconego ekonomicznego w kwocie [...] (pięć [...]) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania W. J., decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o uchyleniu decyzji z [...] listopada 2018 r. nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Prezydent [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r. orzekł o uchyleniu decyzji z [...] listopada 2018 r. orzekającej o zmianie decyzji z [...] sierpnia 2006 r. nr [...], w części dotyczącej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia tej decyzji wynika" że podstawą uchylenia decyzji było stwierdzenie, że od [...] kwietnia 2013 r. przyznano W. J. dodatek pielęgnacyjny z ZUS.

Prezydent [...] postanowieniem z [...] września 2019 r. nr [...] sprostował z urzędu decyzję z [...] sierpnia 2019 r. w ten sposób, że postanowił zastąpić wyrażenie "uchylić decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r." wyrażeniem "uchylić decyzję nr [...] z dnia [...] października 2005 r.". Z uzasadnienia postanowienia wynika, że pierwotną decyzją o przyznaniu Wandzie Janiszewskiej zasiłku pielęgnacyjnego była decyzja z [...] października 2005 r.

[...] września 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynęło odwołanie od decyzji Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie przesłanką do uchylenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego było jednoczesne pobieranie przez W. J. dodatku pielęgnacyjnego z ZUS. Krąg osób uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego określa art. 16 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 16 ust. 2 zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku, 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Zgodnie z art. 16 ust. 6 powołanej wyżej ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS.

Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2019 r. wynika, że W. J. od [...] kwietnia 2013 r. pobierała dodatek pielęgnacyjny z ZUS, zatem od tego dnia ustało jej prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego Prezydent [...] był zobligowany przepisami do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu zażalenia W. J., postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2019 r. o sprostowaniu z urzędu decyzji z [...] sierpnia 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że z zgodnie z art. 113 § 1 kpa organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.

Kolegium zauważyło, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że instytucja sprostowania decyzji nie może prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia, ani też do zmiany istotnych ustaleń faktycznych sprawy. Oczywistość błędu pisarskiego, rachunkowego, czy też innego wynikać powinna bądź z natury samego błędu bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z treścią wniosku, czy też innymi okolicznościami (wyroki NSA z 5 lipca 2017 r. sygn. II GSK 3047/15, z 24 listopada 2017 r. sygn. II OSK 232/17). Na konieczność takiej kompleksowej oceny całości decyzji zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 20 lutego 2019 r. sygn. II OSK 821/17 uznając, że omyłka pisarska (błąd w numerze działki) mogła zostać sprostowana w trybie art. 113 § 1 kpa, ponieważ w rzeczywistości miała ona charakter przypadkowy. Sprostowanie decyzji nie spowodowało modyﬁkacji w postaci nałożenia obowiązku na podmiot, w stosunku do którego powinność ta nie miała zaistnieć.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Kolegium wskazało, że przedmiotem decyzji Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r., sprostowanej następnie postanowieniem z [...] września 2019 r. było uchylenie uprawnienia W. J. do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego pierwotnie decyzją z [...] października 2005 r. Co prawda w sentencji decyzji z [...] września 2019 r. Prezydent [...] wskazał, że uchyla decyzję z [...] listopada 2018 r., która dotyczyła jedynie zmiany wysokości świadczenia przyznanego w 2005 r., jednak z uzasadnienia decyzji i zebranego materiału dowodowego jasno wynika, że przedmiotem rozstrzygnięcia było odebranie W. J. uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego, z uwagi na nieuprawniony zbieg świadczeń. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał również odpowiednie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazujące na brak możliwości jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego z ZUS.

Zdaniem Kolegium Prezydent [...] postanowieniem z [...] września 2019 r. nie zmienił zakresu uprawnień strony. Nie zmienił zatem treści decyzji w sposób wykraczający poza sprostowanie oczywistej omyłki. Nie rozstrzygnął tym postanowieniem innej sprawy, dotyczącej, np. innego świadczenia przyznanego W. J.. Nie rozstrzygnął go również w sposób odmienny. W wyroku WSA w Warszawie z 21 listopada 2016 r. sygn. akt Il SA/Wa 1069/16 Sąd stwierdził, że przez oczywiste omyłki należy rozumieć błędy, które jednoznacznie wynikają z zestawienia zebranego w sprawie materiału dowodowego z treścią decyzji. Niedopuszczalne jest sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy. Oczywistą omyłką pisarską może być widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia, widoczne niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, może to też być wyrażenie w orzeczeniu treści, która widocznie jest niezgodna z myślą organu, a została wpisana przez przytoczenie niewłaściwego sformułowania.

Jak wynika z odpowiedzi na skargę powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2019 r. W. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, że: 1) została wydana, pomimo, że Prezydent [...], wydając decyzję pierwszoinstancyjną zupełnie nie odniósł się do tego, że ani przy wydawaniu decyzji z [...] października 2005 r., ani przy wydawaniu późniejszych decyzji (waloryzujących wysokość zasiłku pielęgnacyjnego), w tym decyzji z [...] listopada 2018 r. skarżąca nie została pouczona w sposób jasny, czytelny i nie budzący wątpliwości jakie konkretne okoliczności powodują utratę przez nią prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, co sprawiło że nie miała obiektywnej możliwości stwierdzenia, że takie okoliczności zaistniały. Także samo SKO w [...] na brak takiego jasnego, konkretnego pouczenia nie zwróciło uwagi; 2) została wydana pomimo tego, że Prezydent [...] nie odniósł się i nie rozpoznał zarzutu skarżącej zawartego w odwołaniu, że to na organach wypłacających zasiłek i dodatek pielęgnacyjny winien ciążyć obowiązek czuwania, aby świadczenie nie było wypłacane podwójnie, szczególnie w przypadku gdy wypłata dodatku pielęgnacyjnego przez ZUS spowodowana była okolicznością obiektywną – ukończeniem przez skarżącą 75 roku życia; 3) pomimo, że podstawa prawna do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego jest zupełnie inna od podstawy prawnej do przyznania dodatku pielęgnacyjnego. Zasiłek pielęgnacyjny skarżąca uzyskała jako osoba niepełnosprawna w wieku powyżej 16 lat, legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności powstałej przed 21 rokiem życia, a dodatek pielęgnacyjny jako osoba, która ukończyła 75 lat. Skarżąca uważa, że w żaden sposób nie była w stanie zorientować się, że świadczenia te wzajemnie się wykluczają. Dla skarżącej były to po prostu dwa różne świadczenia należne z różnych powodów; 4) pomimo, że decyzja Prezydenta [...] jest wewnętrznie sprzeczna. Z sentencji wynika, że uchyla decyzję z [...] listopada 2018 r. podczas, gdy z uzasadnienia, w szczególności z jego ostatniego akapitu wynika, że dotyczy ona decyzji z [...] października 2005 r.; 5) pomimo, że decyzja Prezydenta [...] jest wadliwa albowiem z uzasadnienia wynika, że stwierdza ona, że od [...] kwietnia 2013 r. skarżąca utraciła prawo do zasiłku pielęgnacyjnego podczas, gdy z sentencji tej decyzji nic takiego nie wynika. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...]; 2) przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu; 3) wyznaczenie rozprawy celem rozpoznania skargi; 4) w razie potrzeby przesłuchanie skarżącej lub wyznaczenie rozprawy i wezwanie tłumacza języka migowego z Polskiego Związku Głuchych Oddział [...] albowiem skarżąca ma 81 lat, jest osobą głuchą, nie mówi i nie posługuje się językiem polskim w piśmie (nie umie czytać po polsku). Posługuje się jedynie Polskim Językiem Migowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I SPP/Wa 8/20 przyznał W. J. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

Wyznaczona przez Okręgową Radę Adwokacką [...] marca 2020 r. adw. Z. L. w piśmie z [...] czerwca 2020 r. uzupełniła skargę. W piśmie tym zarzuciła zaskarżonej decyzji obrazę: 1) art. 7 kpa poprzez prowadzenie postępowania w taki sposób, że nie zostały ustalone wszelkie okoliczności sprawy, pomimo iż organ administracji był zobowiązany do działania w tym zakresie z urzędu, mając na uwadze słuszny interes skarżącej; 2) obrazę art. 7b kpa poprzez złamanie zasady współdziałania ze sobą organów administracji publicznej w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli; 3) art. 9 kpa poprzez uchylenie się organu od należytego i wyczerpującego informowania strony (skarżącej) o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, ale także poprzez poprowadzenie postępowania w taki sposób, że skarżąca poniosła szkodę z powodu nieznajomości prawa albowiem nie zostały jej udzielone odpowiednie wyjaśnienia i wskazówki. Podnosząc powyższe zarzuty oraz podtrzymując dotychczasowe zarzuty skargi pełnomocnik skarżącej wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta [...] poprzedzającej decyzję SKO.

Postanowieniem z 22 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 81/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał W. J. tłumacza języka migowego.

W piśmie z [...] lipca 2020 r. pełnomocnik skarżącej wniosła o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały dotychczas uiszczone w całości ani w części.

Zarządzeniem z 12 października 202 r. sygn. akt I SA/Wa 81/20 Przewodniczący Wydziału I WSA w Warszawie, w związku z podejrzeniem zakażenia koronawirusem członka składu orzekającego, zdjęła sprawę z wokandy posiedzenia jawnego wyznaczonego na 12 października 2020 r. i sprawę skierowała na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374).

Zarządzeniem z 27 października 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 81/20 Przewodniczący Wydziału I WSA w Warszawie wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na 6 listopada 2020 r. uznając, że przeprowadzenie sprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, w szczególności, ze względu na zaliczenie Miasta st. Warszawy do tzw. czerwonej strefy spowodowane wzrostem liczby zachorowań na COVID-19.

W piśmie z [...] października 2020 r. biegły sądowy z zakresu języka migowego A. B. wniosła o przyznanie wynagrodzenia za utracony dochód, zwrot kosztów dojazdu do sądu i kosztów przesłania do Sądu listu poleconego. Załączyła fakturę dokumentującą należne jej kwoty i opiewającą na łączną kwotę [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Z akt sprawy wynika, że Prezydent [...] decyzją z [...] października 2005 r. przyznał W. J. od [...] września 2005 r. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Następnie decyzja ta została zmieniona decyzją z [...] sierpnia 2006 r. poprzez przyznanie od [...] września 2006 r. zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł.

Od [...] kwietnia 2013 r. W. J. pobiera obok zasiłku pielęgnacyjnego także dodatek pielęgnacyjny (pismo ZUS Oddział w [...] z [...] kwietnia 2019 r.).

Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. zmienił decyzję z [...] sierpnia 2006 r. w ten sposób, że od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. ustalił wysokość zasiłku pielęgnacyjnego na kwotę [...] zł, a od [...] listopada 2019 r. ustalił jego wysokość na kwotę [...] zł.

W maju 2019 r. ZUS [...] Oddział w [...] dokonał zajęcia w trybie art. 139, art. 140 i art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.).

Od września 2019 r. ZUS [...] Oddział w [...] potrąca z emerytury skarżącej co miesiąc kwotę [...] zł, zgodnie z art. art. 16 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) – dalej zwanej "uśr" i odprowadza tę kwotę do organu właściwego w zakresie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego - Prezydenta [...], w oparciu o art. 16 ust. 8 uśr (pismo ZUS z [...] września 2019 r.).

Sąd zauważa, że 4 marca 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302) – dalej zwana "ustawą zmieniającą".

Do czasu tej zmiany art. 139 ust. 1 pkt 6 ustawy o FUS przewidywał, że ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, należności, tj. m.in. kwoty nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych lub pielęgnacyjnych, świadczeń rodzinnych oraz zasiłków dla opiekunów w razie braku możliwości potrącenia z wypłacanych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, świadczeń rodzinnych oraz zasiłków dla opiekunów, wraz z odsetkami za zwłokę w ich spłacie.

Art. 2 ustawy zmieniającej uzupełnił art. 139 ust. 1 poprzez dodanie do pkt 6 zwrotu: ,a także kwoty zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny;"

Z kolei art. 3 pkt 2 ustawy zmieniającej do art. 16 dodał ust. 7 i 8. Zgodnie z art. 16 ust. 7 uśr osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Według art. 16 ust. 8 uśr przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

Z art. 3 pkt 4 ustawy zmieniającej wynika, że uzupełniono definicję nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych dodając pkt 5 w brzmieniu: świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Doprecyzowano art. 30 ust. 3 i 5 uśr, aby wynikało z niego, że organ właściwy wydaje jedną decyzję orzekając o ustaleniu i o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Zgodnie z art. 7 ustawy zmieniającej do postępowań w sprawie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobranego za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 2 i art. 3 pkt 2, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Z uzasadnienia do projektu ustawy (druk sejmowy VII 3584) wynika, że celem uproszczenia procedur prowadzonych przez właściwe organy i poprawy sprawności prowadzonych postępowań administracyjnych została wprowadzona procedura zwrotu nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, w przypadku gdy organ rentowy przyzna za ten sam okres dodatek pielęgnacyjny, a więc świadczenie spełniające podobny cel.

Projektodawca wskazał, że nie została przewidziana specjalna procedura dochodzenia kwot nadpłaconych świadczeń, w przypadku gdy przyznany zostanie, za ten sam okres, dodatek pielęgnacyjny, co często ma miejsce w sytuacji, gdy organ rentowy z mocą wsteczną przyznaje rentę lub emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W powyższym zakresie, zastosowanie mają obecnie przepisy uśr, które przewidują egzekucję administracyjną nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym projektodawca uznał, że obecny stan prawny wymaga uzupełnienia o procedurę zwrotu, przez organ wypłacający dodatek pielęgnacyjny, kwoty odpowiadającej nadpłaconemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu w przypadku, gdy organ rentowy przyzna za ten sam okres dodatek pielęgnacyjny. W ten sposób dojdzie do uproszczenia procedury dochodzenia ww. kwoty. W ocenie projektodawcy wprowadzenie zaproponowanego rozwiązania pozwoli w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. Po wprowadzeniu proponowanych zmian organy emerytalno-rentowe, które przyznały dodatek pielęgnacyjny do emerytury lub renty, dokonywać będą pomniejszenia emerytury lub renty o kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, i w konsekwencji zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za ten sam okres, za który przyznano dodatek (na rachunek bankowy właściwego organu).

Projektodawca zaznaczył, że w dotychczasowym stanie prawnym w przypadku, gdy osoba uprawniona pobierze za ten sam okres zarówno zasiłek pielęgnacyjny, jak i dodatek pielęgnacyjny, jest obowiązana do zwrotu zasiłku jako nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz z odsetkami (art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8 uśr). Jeżeli zasiłek pielęgnacyjny nie zostanie zwrócony, podlega egzekucji administracyjnej.

Po wprowadzeniu proponowanych zmian organy emerytalno-rentowe, które przyznały dodatek pielęgnacyjny do emerytury lub renty, będą zajmować się pomniejszaniem emerytury lub renty o kwoty nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, i w konsekwencji zwrotem tego zasiłku wypłaconego za ten sam okres, za który przyznano dodatek. W związku z powyższymi zmianami zaproponowany został przepis przejściowy, zgodnie z którym do postępowań w sprawie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobranego za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w tym zakresie, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zdaniem Sądu z opisanego wyżej stanu prawnego i celu zakładanego przez projektodawcę wynika, że w przypadku wystąpienia sytuacji wypłacenia zasiłku pielęgnacyjnego za okres za który przyznano dodatek pielęgnacyjny od [...] marca 2016 r. obowiązuje potrąceniowy (pozaegzekucyjny) mechanizm kompensacji nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, który realizuje organ rentowy i w którym uczestniczy organ właściwy w zakresie zasiłków pielęgnacyjnych. Po [...] marca 2016 r. w opisanym wyżej przypadku nie wszczyna się postępowań o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych i nie wydaje się decyzji w tym przedmiocie, o której mowa w art. 30 ust. 3 i 5 uśr, np. w oparciu o przesłankę wymienioną w art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr.

W takiej sytuacji z mocy samego prawa - art. 16 ust. 8 uśr (a więc bez potrzeby wydania decyzji administracyjnej) przekazanie przez organ rentowy kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za okres za który przyznano dodatek pielęgnacyjny uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

Co istotne kwalifikacja przez ustawodawcę takiej sytuacji jako zwrotu nienależnie pobranych świadczeń skutkuje tym, że w niniejszej sprawie (inaczej niż w przypadkach wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 uśr) nie mają znaczenia czynniki ocenne, np. dotyczące właściwego pouczenia strony przez organ o braku prawa do pobierania świadczenia, świadomości prawnej i sytuacji osobistej strony, jej świadomego wprowadzenia organu w błąd. W przypadku wypłacenia zasiłku pielęgnacyjnego za okres za który przyznano dodatek pielęgnacyjny znaczenie ma zaistnienie takiej sytuacji (czynnik obiektywny).

Wobec tego podnoszone w sprawie okoliczności dotyczące tego, że W. J.: 1) nie była pouczona w decyzjach o braku uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji przyznania jej dodatku pielęgnacyjnego,; 2) jest osobą głuchą, nieposługującą się językiem polskim w mowie i piśmie, nieczytającą w języku polskim; 3) miała świadomość, że otrzymuje dwa niezależne świadczenia rodzajowo różne; 3) uważa, że winny jest brak komunikacji pomiędzy ZUS-em, a Prezydentem [...] – nie mają w niniejszej sprawie znaczenia.

Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy Prezydent [...] uzyskał informację, że W. J. pobiera jednocześnie dodatek pielęgnacyjny i zasiłek pielęgnacyjny miał podstawy aby zastosować art. 32 ust. 1 uśr. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy może bez zgody strony uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

W sytuacji gdy z mocy samego prawa (art. 16 ust. 7 i 8 uśr) dochodzi do nienależnego pobrania zasiłku pielęgnacyjnego i konieczności jego zwrotu organowi właściwemu nie może jednocześnie istnieć w obrocie prawnym decyzja przyznająca bezterminowo zasiłek pielęgnacyjny.

Zastrzeżenia Sądu budzi jednak to, że Prezydent [...] w decyzji z [...] sierpnia 2019 r. zamiast uchylać jedynie decyzję z [...] listopada 2018 r. winien uchylić: decyzję z [...] listopada 2018 r., decyzję z [...] sierpnia 2006 r. i decyzję z [...] października 2005 r.

Sąd zwraca uwagę, że decyzja uchylająca, wydana na podstawie art. 32 ust. 1 uśr, wywołuje skutek na przyszłość, z chwilą jej uostatecznienia się (ex nunc). Działanie w trybie postępowania nadzwyczajnego ze skutkiem ex tunc musi mieć bowiem wyraźną podstawę prawną. Art. 32 uśr nie daje organowi właściwemu takiego uprawnienia. Nie sposób takiego uprawnienia wywieść jedynie z samej natury instytucji uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Zatem - jak trafnie wskazała W. J. w skardze - uchylenie przez Prezydenta [...] swojej decyzji nie mogło nastąpić z mocą wsteczną (ex tunc) od [...] kwietnia 2013 r., tj. z datą nabycia przez W. J. prawa do dodatku pielęgnacyjnego i datą jednoczesnej utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 uśr).

Wobec tego, że Prezydent [...] w decyzji z [...] sierpnia 2019 r. uchylił jedynie decyzję z [...] listopada 2018 r. Sąd uznał, że organ I instancji naruszył art. 32 ust. 1 uśr w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując w mocy powyższą decyzję naruszyło dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Skoro zaś decyzja z [...] sierpnia 2019 r. podlegała sprostowaniu postanowieniem Prezydenta [...] z [...] września 2019 r., które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2019 r. Sąd uznał za konieczną ocenę legalności tychże postanowień w oparciu o art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa", ponieważ postanowienie SKO w [...] nie zostało zaskarżone poprzez wniesienie skargi sądowej.

Zgodnie z tym przepisem Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zdaniem Sądu przepis ten ma zastosowanie, ponieważ postanowienia w przedmiocie sprostowania decyzji mieszczą się w granicach, ujmowanej w sensie materialnym, sprawy dotyczącej uchylenia decyzji w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Wadliwość zaskarżonych niniejszą skargą decyzji obligowała Sąd do uchylenia również postanowień w przedmiocie sprostowania decyzji, które mają charakter pochodny względem decyzji.

Jak natomiast trafnie wskazała W. J. w zażaleniu z [...] października 2019 r. niedopuszczalne jest sprostowanie decyzji w trybie art. 113 § 1 kpa poprzez wykreowanie innego rozstrzygnięcia (uchylenie innej decyzji, niż pierwotnie), traktując tę sytuację jako oczywistą omyłkę pisarską, tj. wadę nieistotną, redakcyjną. W decyzji z [...] sierpnia 2019 r. wystąpiła sprzeczność w zakresie stanowiska organu zaprezentowanego w osnowie i uzasadnieniu decyzji. Jest to istotna wada decyzji podlegająca eliminacji w trybie zwyczajnych środków odwoławczych.

Wobec tego Sąd uznał, że Prezydent [...] wydając postanowienie z [...] września 2019 r. naruszył art. 113 § 1 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując w mocy powyższe postanowienie naruszyło dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Jeżeli chodzi o ponoszone w sprawie zarzuty: 1) braku pouczenia skarżącej w decyzjach o braku uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji przyznania jej dodatku pielęgnacyjnego, 2) nieuwzględnienia przez organ jej sytuacji osobistej (tego, że ma ponad 80 lat, jest osobą głuchą, nieposługującą się językiem polskim w mowie i piśmie, nieczytającą w tym języku, 3) istnienia po stronie skarżącej przekonania, że otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny zgodnie z prawem jako dwa niezależne świadczenia rodzajowo różne; 4) że skarżąca nie ponosi winy w zaistniałej sytuacji bowiem to organy winny współdziałać ze sobą w taki sposób, aby nie dochodziło do takich sytuacji jak u skarżącej - Sąd zwraca uwagę, że okoliczności tego rodzaju mogłyby mieć znaczenie, ale w sprawie o udzielenie ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 9 uśr.

Zgodnie z tym przepisem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Z tym, że sprawa o udzielenie jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 9 uśr jest sprawą w sensie materialnym odrębną od niniejszej sprawy. Wobec tego w tym zakresie Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie mógł się wypowiedzieć. Jeżeli strona zainicjuje postępowanie o udzielenie ulgi wówczas Prezydent [...] będzie musiał zająć stanowisko, czy art. 30 ust. 9 uśr ma zastosowanie do sytuacji, o której mowa w art. 16 ust. 6-8 uśr.

Jeżeli chodzi o podnoszone w piśmie uzupełniającym skargę zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 7b i art. 9 kpa Sąd zwraca uwagę, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 32 ust. 1 uśr organ właściwy nie miał możliwości unicestwienia pozadecyzyjnego i bezegzekucyjnego mechanizmu zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Mechanizm ten wynika z mocy samego prawa – art. 16 ust. 7 i 8 uśr, a organ rentowy stosując ten mechanizm realizował obowiązek administracyjnoprawny i nie działał w ramach tzw. uznania administracyjnego. Poza zakresem kompetencji Prezydenta [...] pozostaje kwestia, czy ten mechanizm organ rentowy właściwie zastosował. Wobec tego nie można zarzucić Prezydentowi [...], że wydając decyzję na podstawie art. 32 ust. 1 uśr nie działał w słusznym interesie obywatela. Prezydent [...] współdziałał z organem rentowym (ZUS-em) w toku postępowania o czym świadczy korespondencja pomiędzy organami znajdująca się w aktach sprawy (k.14, 16, 17, 19, 22 akt adm.). W toku postępowania o uchylenie decyzji w trybie art. 32 ust. 1 uśr nie miał znaczenia obowiązek z art. 9 kpa. Decyzja uchylająca wydawana w trybie art. 32 ust. 1 uśr jest następstwem wcześniejszego zastosowania przez organ rentowy mechanizmu, o którym mowa w art. 16 ust. 7 i 8 uśr. Uchylenie decyzji ma doprowadzić do likwidacji na przyszłość stanu niezgodnego z prawem w postaci pobierania dwóch świadczeń o podobnym charakterze (zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego).

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent [...] weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Prezydent [...] w decyzji z [...] sierpnia 2019 r. uchyli decyzję z [...] listopada 2018 r., decyzję z [...] sierpnia 2006 r. i decyzję z [...] października 2005 r. wskazując w uzasadnieniu decyzji wydanej na podstawie art. 32 ust. 1 uśr, że uchylenie opisanych wyżej decyzji nastąpi z chwilą uostatecznienia się decyzji uchylającej.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (pkt 1 wyroku), art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa" (pkt 2 wyroku), a także na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie A. B. tłumaczowi z zakresu języka migowego (biegłemu) udokumentowanych należności (pkt 3 wyroku) Sąd orzekł, w zakresie utraconego dochodu w kwocie [...] zł wobec nieskorzystania z jego usług z powodu wyznaczenia posiedzenia niejawnego - na podstawie art. 90a w zw. z art. 86 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755 ze zm.) w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy budżetowej na rok 2020 z dnia 14 lutego 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 571), w zakresie wydatków poniesionych przez biegłego obejmujących koszt dojazdu do Sądu w kwocie [...] zł i koszt wysłania do Sądu korespondencji w formie listu poleconego ekonomicznego w kwocie [...] zł – na podstawie § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 989).

Orzeczenie w zakresie kosztów należnych pełnomocnikowi skarżącej działającemu na zasadzie prawa pomocy nastąpi w postanowieniu wydanym na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 8 ppsa.