Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2389/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 § 1 pkt. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 2, art. 41 pkt. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 246/16 w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 246/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z dnia 11 sierpnia 2014 r. L. S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego lub stałego na dopłatę do czynszu i zapłatę zaległości w opłatach za mieszkanie, dofinansowanie opłat za media (gaz, energia elektryczna), żywność, leki, środki czystości, naprawy w mieszkaniu.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku, decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], wydaną w ramach związania prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 395/15, Prezydent m.st. Warszawy odmówił L. S. przyznania wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu 12 czerwca 2015 r. wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz, że zamieszkuje z nim B. C. i ich niepełnoletni syn. Obecna przy wywiadzie B. C. oświadczyła, iż prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe z synem. Zarabia 600 zł miesięcznie i otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 106 zł. Potwierdziła, że opłaca rachunki za gaz, energię elektryczną i internet, a żywność w większej ilości kupuje L. S. z własnych środków (wówczas było to stypendium socjalne i stypendium zdrowotne). Podczas kolejnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego we wrześniu 2015 r. wnioskodawca wskazał, że nie osiąga żadnego dochodu, utrzymywał się z kredytu, jednak nie ma już żadnych środków na utrzymanie, zaś B. C. wskazała, że jest osobą bezrobotną, pracuje dorywczo osiągając dochód w wysokości 700 zł. W dniu 21 października 2015 r. L. S. oświadczył, że jest na utrzymaniu zamieszkałej z nim osoby.

W tych okolicznościach organ uznał, że wnioskodawca oraz B. C. i ich syn prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, bowiem między domownikami istnieje zależność ekonomiczna i emocjonalna. Dlatego też dochód tych osób należy traktować jako dochody rodziny.

Wskazując na niemożność ustalenia dochodu L. S. z uwagi na składanie przez niego sprzecznych oświadczeń o zaciągniętych kredytach oraz niepoinformowanie o przyznaniu mu emerytury w wysokości [...] zł, organ stwierdził, iż wnioskodawca nie współdziałała z pracownikiem socjalnym. Biorąc z kolei pod uwagę, że dochód, jakim dysponuje rodzina przekracza kwotę kryterium dochodowego, określonego w ustawie o pomocy społecznej organ przyjął, iż oczekiwanie spłaty zaległości czynszowych w wysokości ok. 10 000 zł wykraczało poza możliwości ośrodka, z racji ograniczonych zasobów przeznaczonych na zasiłki. Podkreślono też, iż wnioskodawca nie sprecyzował, co miał na myśli wskazując na potrzeby dokonania napraw w mieszkaniu, a zaległości w spłacaniu zobowiązań były wynikiem wieloletnich zaniedbań i nie stanowiły najpilniejszej potrzeby życiowej. Udzielenie wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego, czy też zasiłku stałego byłoby zatem w tym przypadku sprzeczne z celami pomocy społecznej.

Na skutek odwołania L. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium, Prezydent m.st. Warszawy w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy trafnie przyjął, że twierdzenia strony dotyczące prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego stały w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Odnosząc się do sytuacji finansowej strony organ odwoławczy uznał, że Prezydent m.st. Warszawy prawidłowo wyliczył kwotę dochodu, jaką rodzina uzyskuje na osobę, przy czym nawet w sytuacji uznania twierdzeń L. S. o prowadzeniu gospodarstwa domowego samodzielnie, jego dochód i tak przewyższyłby ustawowo określone kryterium dochodowe. Tym samym Kolegium, na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm. - dalej zwanej "u.p.s."), stwierdziło, że w sprawie należało odmówić zasiłku stałego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Nie wystąpiły również okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego.

Podzielono także stanowisko organu I instancji, że L. S. swoim działaniem naruszył art. 11 ust. 2 u.p.s., z uwagi na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, gdyż wielokrotnie składał sprzeczne oświadczenia w przedmiocie dochodu i nie ujawnił informacji o świadczeniu emerytalnym.

W kwestii natomiast składanych przez wnioskodawcę wniosków o wyłączenie pracowników socjalnych organ stwierdził, że analiza dokumentów nie wykazała ich zasadności - a tym samym prawidłowe były postanowienia organu I instancji wydane w tym przedmiocie, bowiem w stosunku do żadnej ze wskazanych przez stronę osób nie zachodziła przesłanka z art. 24 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm. - dalej zwanej "k.p.a.").

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję L. S. zarzucił Kolegium oparcie się tylko na negatywnych emocjach, a nie uzasadnieniach faktycznych i wniósł o zmianę, uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Twierdził, że organ błędnie przyjął, że istniał podział czynności w gospodarstwie domowym, a jednocześnie pominął inne fakty, które przeczyły istnieniu wspólnoty. W szczególności o niemożności poradzenia sobie z trudną sytuacją życiową, w ocenie skarżącego, świadczyło rosnące zadłużenie czynszowe. Ponadto zakwestionował brak wyłączenia od udziału w sprawie pracowników socjalnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 6 czerwca 2016 r. skarżący uzupełnił skargę zarzucając naruszenie przepisów:

1) art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) poprzez błędną interpretację i uznanie przez organ, że istniejące zadłużenie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w postaci zasiłku pozostaje bez wpływu na zasadność uzyskania tego świadczenia,

2) art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników socjalnych wskazanych przez skarżącego po wydaniu przez nich merytorycznej decyzji,

3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, która została wydana przez osoby biorące udział we wcześniejszym wydaniu decyzji w tej samej sprawie uchylonej przez organ II instancji,

4) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego czynności oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez ustalenie, że aktualny stan zadłużenia skarżącego pozostaje bez wpływu na możliwość ubiegania się o wnioskowane świadczenie, co doprowadziło do uznania, iż uzyskana przez niego emerytura stanowi podstawę wydania decyzji odmownej,

5) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6 pkt 14 u.p.s. poprzez ustalenie nieprawidłowego stanu faktycznego wynikającego z braku odpowiedniej oceny materiału dowodowego w postaci wyjaśnień skarżącego oraz B. C. w ramach których zaprzeczyli, aby tworzyli wspólne gospodarstwo domowe.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że aktualnie L. S. zobowiązany jest do spłaty zadłużenia w łącznej wysokości 49 000 zł.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie była ona uzasadniona.

Sąd I instancji wskazał, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tym samym, aby otrzymać zasiłek celowy lub też zasiłek stały z pomocy społecznej dochód wnioskodawcy lub dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy nie może przekraczać kwot wskazanych w ustawie prawo pomocy społecznej. Przy czym, zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s., ustawodawca za rodzinę uważa osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił, że w przedmiotowej sprawie taki rodzaj faktycznego zamieszkiwania i gospodarowania dotyczy właśnie skarżącego, który nie powołał żadnych okoliczności pozwalających na wywiedzenie, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Okoliczności sprawy świadczyły o tym, że skarżący zamieszkuje i gospodaruje z B. C., mając na utrzymaniu wspólne niepełnoletnie dziecko. Jak wynika z wywiadów środowiskowych obie w/w osoby przyczyniały się do utrzymania tego gospodarstwa (L. S. kupował żywność, B. C. opłacała rachunki za gaz, energię, internet). Powyższe determinowało konstatację, że w przypadku skarżącego zastosowanie znajdowało kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Przywołując treść art. 11 ust. 2 u.p.s., Wojewódzki Sąd Administracyjny zaakcentował, że przypadku uniemożliwienia sprawdzenia faktycznych warunków życiowych wnioskodawcy i określenia jego sytuacji osobistej oraz majątkowej, w określonych sytuacjach faktycznych, działanie takie winno zostać zakwalifikowane jako odmowa współdziałania, co z kolei może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W sytuacji gdy skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności związanych ze swoją sytuacją majątkową oraz w trakcie przeprowadzanych wywiadów środowiskowych składał oświadczenia sprzeczne z materiałem dowodowym, w istocie uniemożliwił określenie swojej sytuacji majątkowej, co następnie w sposób prawidłowy zostało ocenione przez organy jako odmowa współdziałania wnioskodawcy z organem pomocy społecznej. Subsydiarny charakter świadczeń z pomocy społecznej przesądza bowiem o tym, że osoba niewspółdziałająca z organami nie może korzystać z pomocy społecznej. Reasumując Sąd I instancji uznał, że w przypadku skarżącego odmowa przyznania świadczenia w formie zasiłku stałego nastąpiła z dwóch przyczyn, tj. braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym oraz uzyskaniem dochodu wyższego od kryterium dochodowego.

Sąd stwierdził także, że skarżący nie spełniał przesłanek do przyznania mu specjalnego zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. Decyzja wydawana w oparciu o ten przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się strona, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku, a więc sytuacji życiowej osoby lub rodziny, wynikającej z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. Rosnące zadłużenie czynszowe, w ocenie Sądu I instancji, takiego charakteru nie posiada, gdyż jest następstwem trwającej przez pewien okres nieporadności rodziny.

Jednocześnie Sąd uznał za niezasadny zarzut nieuwzględnienia w dochodzie zadłużenia skarżącego, z uwagi na treść art. 8 ust. 3 u.p.s., który to przepis w sposób ścisły definiuje dochód.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, L. S. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 11 ust. 2 u.p.s. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, jak również organ I i II instancji, że działanie skarżącego oraz B. C. charakteryzowało się brakiem współdziałania z pracownikami socjalnymi i jednocześnie mogło stanowić podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, podczas gdy okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności działania podejmowane przez ww. osoby nigdy nie miały takiego charakteru,

- art. 41 pkt 1 u.p.s. poprzez nieprawidłowe ustalenie, że sytuacja skarżącego nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego podczas gdy okoliczności sprawy pozwalają na przyjęcie odmiennego stanowiska;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez przyjęcie, że możliwym było wydanie postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników socjalnych wskazanych przez skarżącego po wydaniu przez nich merytorycznych decyzji.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 - zwanej dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, a które to podstawy okazały się nieusprawiedliwione.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że uchybienia regulacji zawartej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. skarżący upatruje: po pierwsze, w podejmowaniu przez pracowników socjalnych, w osobach: P. K., M. G., M. S. oraz J. O., których wyłączenia domagał się skarżący, czynności faktycznych w postępowaniu przed organem I instancji, w sytuacji gdy uczestniczyli oni w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] września 2014 r., a która to decyzja na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania została następnie uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2015 r.; po drugie w wydaniu przez organ I instancji postanowienia o odmowie wyłączenia wyżej wymienionych osób od udziału w postępowaniu, w sytuacji gdy w toku ponownego rozpoznania sprawy podjęto już merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie. Dokonując zatem pod tym kątem kontroli zaskarżonego orzeczenia wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Z treści powyższego przepisu wynika, że obowiązek wyłączenia pracownika z mocy prawa dotyczy jedynie przypadków, gdy ta sama osoba uczestniczy w wydaniu decyzji zarówno w postępowaniu przed organem I instancji, jak i w postępowaniu prowadzonym przez organ odwoławczy; a także, kiedy zaskarżenie decyzji ostatecznej realizowane jest w trybach nadzwyczajnych (wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji). Takie rozumienie przytoczonego wyżej przepisu uzyskane według reguł wykładni językowej znajduje potwierdzenie również na gruncie wykładni celowościowej; ratio legis nakazu wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu decyzji, ma bowiem na uwadze zapewnienie realizacji zasady dwuinstancyjności określonej w art. 15 k.p.a. (por. P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2017 – LEX komentarz do art. 24). Brzmienie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie daje natomiast podstaw do takiej wykładni, która rozciągałaby jego zastosowanie również na sytuacje, gdy organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie na skutek bądź to uprzedniego uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, bądź też uchylenia decyzji organu odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji. To samo dotyczy organu I instancji, gdy w wyniku zastosowania przez organ odwoławczy kompetencji kasacyjnych, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a., sprawa zostaje mu przekazana do ponownego rozpatrzenia (por. wyroki NSA: z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1760/15; z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 1699/11; z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1993/14). Zaprezentowaną w uzasadnieniu zarzutu skargi kasacyjnej odmienną interpretację postanowień art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., która zasadza się na stwierdzeniu, iż wyłączenie pracownika od udziału w dalszym postępowaniu winno nastąpić także wówczas, gdy uczestniczył on uprzednio w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji, która wskutek wniesionego odwołania ulegała uchyleniu, należy zatem uznać za nietrafną.

Nie można również podzielić argumentacji skarżącego, iż jego wniosek o wyłączenie wymienionych uprzednio pracowników socjalnych został rozpatrzony po wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, że zarówno postanowienie o odmowie wyłączenia od udziału w toczącym się postępowaniu pracowników organu, jak i decyzja Prezydenta m.st. Warszawy zostały wydane tego samego dnia tj. 4 grudnia 2015 r. Biorąc pod uwagę, że wskazane akty organu zawierają w swych uzasadnieniach argumentację odnoszącą się do kwestii wyłączenia, nie można przyjąć, iż wniosek skarżącego został pominięty czy też rozpoznany po wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia, które uwzględniało ustalenia powzięte przez wymienionych przez stronę pracowników socjalnych. Zauważyć nadto należy, że postanowienie organu w przedmiocie wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu nie podlega zażaleniu. Jego kontrola sądowa następuje w trakcie kontroli zaskarżonej decyzji (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego", LEX/el 2016, komentarz do art. 24, pkt V.3). W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, rozpatrując odwołanie skarżącego zbadało zaskarżoną decyzję organu I instancji również w kontekście prawidłowości odmowy wyłączenia pracowników i nie stwierdziło uchybień w tym zakresie. Kwestia zaś oceny zaistnienia przesłanek wyłączenia pracownika, o których mowa w art. 24 § 3 k.p.a. pozostaje poza kontrolą kasacyjną z uwagi na brak zarzutu naruszenia powyższego przepisu w skardze kasacyjnej.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, należy w pierwszej kolejności wskazać, że w przedmiotowej sprawie skarżący domagał się przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego lub stałego na dopłatę do czynszu i zapłatę zaległości w opłatach za mieszkanie, dofinansowanie opłat za media (gaz, energia elektryczna), żywność, leki, środki czystości, naprawy w mieszkaniu. Ustalenie przez organ, czy wnioskodawca kwalifikuje się do otrzymania objętej wnioskiem pomocy niewątpliwie wymagało zaangażowania z jego strony w wyjaśnianiu stanu faktycznego. W świetle powyższego skarżący miał więc obowiązek współpracowania z pracownikami socjalnymi, celem ustalenia, czy jego sytuacja osobista, rodzinna, dochodowa i majątkowa uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia. W trakcie wywiadów środowiskowych, przeprowadzanych przez organ w dniach [...] września 2014 r., [...] czerwca 2015 r., [...] września 2015 r. i [...] października 2015 r. (także w innych postępowaniach o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej), skarżący podał, że on, jak i B. C. z synem P., prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z pomocy żywnościowej B. C., która reguluje również rachunki za media. Organ I instancji - będąc związany wytycznymi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, które uchyliło wcześniejszą decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] września 2014 r., zapadłą w tej sprawie - podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z B. C., ponieważ składane przez skarżącego oświadczenia były sprzeczne z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Oświadczenia B. C., które zostały złożone w dniu [...] czerwca 2015 r., jak i w [...] września 2015 r. nie wyjaśniły jednak pojawiających się w sprawie wątpliwości, bowiem zawierały jedynie argumentację, która była przez skarżącego już wcześniej podnoszona. Kolejne zaś próby pracownika socjalnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skierowane do B. C., jako członka gospodarstwa domowego skarżącego ([...] października 2015 r. i [...] listopada 2015 r.), skutkowały odmowną odpowiedzią skarżącego. W tej sytuacji organ prawidłowo skonfrontował składane w sprawie oświadczenia z innymi dokumentami będącymi w jego posiadaniu (wywiadem środowiskowym przeprowadzonym na potrzeby innego postępowania zainicjowanego przez skarżącego oraz formularzem PPF złożonym przez ww. w toku postępowania przed sądem administracyjnym) i ocenił je pod kątem ich wiarygodności. W wyniku powyższego zasadnie stwierdził, że skarżący składał sprzeczne oświadczenia o swoich dochodach - raz twierdzi bowiem, że do niedawna utrzymywał się z kredytów bankowych, a innym razem podał, że od 1997 r. nie zaciągał żadnych kredytów. Mimo próśb pracowników socjalnych o udostępnienie dokumentów potwierdzających sporne fakty, skarżący odmawiał udzielenia informacji stwierdzając, iż zaciągnięte kredyty nie są jego dochodem. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] września 2015 r. skarżący konsekwentnie odmówił również odpowiedzi na pytanie czy złożył wniosek o przyznanie emerytury wskazując, że kwestia ta nie powinna interesować pracowników socjalnych. W toku postępowania nie ujawnił także informacji o przyznanym mu z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczeniu emerytalnym w wysokości [...] zł. Z uwagi na powyższe okoliczności należało uznać, że zachowanie skarżącego istotnie uniemożliwiło organowi prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, a tym samym stanowiło jedną z przyczyn, obok braku spełnienia kryterium dochodowego, wydania decyzji odmownej w zakresie przyznania wnioskowanej pomocy. Wybiórcze udzielanie informacji, które jedynie mnożyły występujące wątpliwości odnośnie źródeł utrzymania czy też odmowa ich udzielenia, słusznie więc zostały zakwalifikowane jako jedna z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz.163 – zwanej dalej: "u.p.s."). Skarżący, korzystający ze świadczeń pomocy społecznej od wielu lat, musiał zaś mieć świadomość, iż niepełne przedstawianie swojej sytuacji może narazić go na wydanie negatywnego rozstrzygnięcia. Podniesione w tej kwestii zarzuty naruszenia art. 11 ust. 2 u.p.s. okazały się więc nieusprawiedliwione.

Odmawiając słuszności argumentacji przytoczonej dla uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 41 u.p.s., należy podkreślić, że przepis ten w pkt 1 umożliwia w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznanie osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że decyzja o przyznaniu pomocy w tej formie wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. O tym zaś, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu decydują okoliczności indywidualnej konkretnej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tym szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym stanowi art. 41 pkt 1 u.p.s. społecznej może być sytuacja osoby, której okoliczności życiowe ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwalają stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07; z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11; z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1485/15). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Sytuacja materialna wnioskodawcy w zbiegu z koniecznością zaspokojenia potrzeby zakupu żywności czy środków czystości nie stanowi sytuacji wyjątkowej, losowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie zwrócił przy tym uwagę, że rosnące zadłużenie czynszowe, jako następstwo trwającej przez pewien czas nieporadności rodziny, nie ma charakteru zdarzenia nagłego, będącego efektem wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności i jako takie nie może stanowić przesłanki do przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego.

Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była zasadna, co – z mocy art. 184 p.p.s.a. – skutkowało jej oddaleniem.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.