Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1622/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zq  ust. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 stycznia 2021 r. nr 340000/71/0756654/2020/RDZ w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 1 września 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 27 stycznia 2021 r. znak: 340000/71/0756654/2020/RDZ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dalej Prezes, organ II instancji - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r. poz. 256, z późn. zm.) (dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8, ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 1842 z późn.zm.) (dalej ustawa o CoVID-19) nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy B. J. – dalej strona, skarżący- zakończonej decyzją z 1 września 2020 r. znak: [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Prezes wskazał, iż 5 kwietnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. a decyzją z 1 września 2020 r. znak: [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. z uwagi na fakt, że na 30 czerwca 2020 r. na koncie nie zidentyfikowano dokumentów rozliczeniowych za m-ce marzec-maj 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zakwestionował legalność wydanej decyzji .

Organ powołując się na art. 31zq ust. 1 ustawy COVID -19 stwierdził, iż za wnioskowany okres płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych chyba, że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania, a zgodnie z art. 31zq ust. 3 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Zgodnie z art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.) płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc nie później niż:

- do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie;

- do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych samorządowych zakładów budżetowych;

- do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników.

Natomiast zgodnie z ust 2 a w/w art. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek: na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g; na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1938, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego.

Organ zaakcentował, iż w przypadku strony nastąpiły zmiany w wysokości -składek, które uniemożliwiły prawidłowe "klonowanie" deklaracji. Wynika to z następujących faktów: 13.11.2019 r. wyrejestrowano płatnika składek z datą 1.11.2019 r. (zawieszenie działalności gospodarczej), 21.11.2019 r. złożono wyrejestrowanie z ubezpieczeń społecznych z datą 1.11.2019 r., 2.03.2020 r. został sporządzony dokument ZFA i ZUA w oparciu o dane z CEiDG, po wznowieniu działalności gospodarczej nie złożono pierwszej obowiązkowej deklaracji rozliczeniowej za 3/2020 r., deklaracje rozliczeniowe za okres od 3/2020 r. do 5/2020 r. złożono dopiero 9.09.2020 roku.

Analizując podane dane organ stwierdził, iż w przypadku strony w m-cu 3/2020r. nastąpiła zmiana z powodu wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej, a dodatkowo nie złożono deklaracji rozliczeniowej za 3/2020 w ustawowym terminie, gdyż została ona złożona dopiero 9.09.2020 r. co uniemożliwiło prawidłowe "klonowanie" deklaracji za kolejne miesiąc.

Mając na uwadze powyższe organ II instancji uznał za zasadne utrzymanie w mocy decyzji z 1 września 2020 r.

W skardze do WSA w Gliwicach strona postawiła zarzuty naruszenia art. 31 zo ust. 2 i 4 oraz art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19 w zw. z art. 35 i 64 k.p.a. W treści skargi podniosła, iż gdyby decyzja została wydana w terminie, czyli przed 30 czerwca 2020r. wówczas miałaby możliwość uzupełnienia braków w wymaganym terminie. Czynność tę dokonała, ale nastąpiło to 9 września 2020r. po wydaniu decyzji przez organ I instancji .

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa).

W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 2 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020r.

Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowi, iż za marzec, kwiecień i maj 2020r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Oceniając zaskarżoną decyzję, odmawiającą stronie skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za przedmiotowy okres, według podanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na dopełnieniu przez stronę obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres, za który ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Skarżąca strona bowiem stanęła na stanowisku, że gdyby organ procedował w ustawowym terminie i nie działał tak opieszale to zaistniałe w sprawie okoliczności stanu faktycznego powodujące zmiany w rozliczeniach uniemożlwiające klonowanie deklaracji rozliczeniowych nie stałyby na przeszkodzie ku temu, by strona w terminie dopełniłaby czynności, które otwierałyby jej drogę do zastosowania prawa do zwolnienia. Nastąpiłoby w wymaganym terminie dopełnienie czynności w zakresie złożenia dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję w I instancji najpierw 1 września 2020r. odmawiającą prawa do zwolnienia za okres od 1 listopada 2020 do 30 listopada 2020r ograniczył się do lakonicznego wskazania, że warunkiem zwolnienia jest złożenie deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020r do 30 czerwca 2020r., a organ nie zidentyfikował na koncie płatnika takowych deklaracji. Prezes zaś Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy podzielił pogląd organu o braku podstaw do zastosowania zwolnienia podnosząc dodatkowo, to iż płatnik składek nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych albowiem nastąpiły zmiany w podstawach wymiaru składek przybliżając przyczyny tych zmian.

Nie ulegało wątpliwości Sądu, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. A skoro tak, to zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 7 kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek strony dojść należy do wniosku, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Wymogom z art. 9 k.p.a. organy rozpoznające wniosek strony nie sprostały. Przenosząc bowiem powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z dnia 5 maja 2020r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Od momentu złożenia wniosku przez skarżącą (05.04.2020r.) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca.2020.r) minęły prawie dwa miesiące. Mimo upływu tego okresu czasu, organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020r. jakichkolwiek wyjaśnień, co do warunków formalnych niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku.

Organ nie wyjaśnił również w wydanej decyzji tego, czy strona była zobowiązana do złożenia deklaracji za marzec, maj kwiecień 2020 r., czy też była z tego obowiązku zwolniona. Tymczasem skarżąca już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała na fakt poprawnie złożonych dokumentów rozliczeniowych pozostając w konsekwencji w przekonaniu, że nie była zobowiązana składać kolejnych deklaracji za następne miesiące 2020 r. Organ po raz pierwszy rozpoznając wniosek nie badał tej kwestii stwierdzając brak dokumentacji rozliczeniowej za okres od marca do maja 2020r. Zaś Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę i analizując okoliczności sprawy oraz obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa stwierdził, iż brak jest możliwości klonowania deklaracji z uwagi na zmiany w stosunku do deklaracji poprzednich. Nie pouczył jednak strony o obowiązujących przepisach w tym zakresie i konsekwencjach prawnych sytuacji faktycznej jaka zaistniała w sprawie. Nie pouczył strony o konieczności dopełnienia obowiązku w zakresie złożenia stosownych deklaracji rozliczeniowych z uwagi na zaistniałe zmiany w stosunku do miesięcy poprzednich. Nie udzielił stosownych do okoliczności pouczeń wynikających z realizacji zasady określonej w art. 9 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Jak słusznie wskazał WSA w Łodzi w wyroku z dnia 27 kwietnia 2022 r. III SA/Łd 36/22 ( publ. LEX nr 3340702) obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji.

Wskazane powyżej uchybienia organów przy podejmowaniu spornej decyzji wymagały ich uchylenia i ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. Ponownie rozpatrując sprawę organ wyda decyzję uwzględniającą uwagi wynikające z treści uzasadnienia.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zwróci także uwagę na nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 ppsa.