Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 289/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Pawłowiczki z dnia 23 lutego 2015 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 20 lutego 2015 r. B. G. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pawłowiczkach o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad synem S. G. urodzonym 30 sierpnia 1986 r. Do wniosku dołączyła m.in.: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 28 listopada 2013 r., zaliczające S. G. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od 28 października 2013 r., które zostało wydane na stałe.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia 23 lutego 2015 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm. - zwanej dalej K.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114), zwanej dalej ustawą, oraz § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pawłowiczkach, działając z upoważnienia Wójta Gminy Pawłowiczki, odmówił przyznania B. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem S. G. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdził, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 28 listopada 2013 r. wynika, że niepełnosprawność S. G. istnieje od 27 roku życia i dlatego w świetle przytoczonego wyżej przepisu ustawy nie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem, B. G. wniosła odwołanie, w którym podała, że jej syn od urodzenia ma problemy ze zdrowiem, a lekarze nie dawali mu szans na przeżycie. S. G. ma niedotlenienie lewej komory serca, wiele razy tracił przytomność. W 1991 r. skarżąca dowiedziała się, że jej dzieci mają chorobę [...]. Syn ma krótszą lewą nogę, a córka czeka na operację lewej nogi. B. G. podała również, że jej syn również w szkole podstawowej miał problemy zdrowotne, a w lipcu 2013 r. dowiedziała się, że jest chory ma raka. W związku z tym został poddany chemioterapii, którą zakończono w styczniu 2014 r. Obecnie jest pod ścisłą kontrolą lekarską. Z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem, skarżąca nie może podjąć żadnej pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 29 kwietnia 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz przepisy prawa materialnego mające zostawienia w sprawie, w tym zacytowało art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który to przepis prawidłowo - zdaniem Kolegium - powołał się organ pierwszej instancji. Kolegium wywodziło, że B. G. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego syna. Zgodnie bowiem z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) spoczywa w szczególności na krewnych w linii prostej - zstępnych, czyli dzieciach, wnukach, prawnukach, a także wstępnych, czyli rodzicach, dziadkach (art. 128 K.r.o.). Za niesporne Kolegium uznało, iż S. G. wymaga całodobowej opieki, którą sprawuje strona. Jednak w niniejszej sprawie nabył on status osoby niepełnosprawnej dopiero od 2013 r., tj. w wieku 27 lat. Tym samym, w świetle treści art. 17 ust. 1b ustawy, nie wystąpiły przesłanki do przyznania jego matce przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium odnotowało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, ale w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trybunał zaznaczył jednak wyraźnie, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Wskazał również Trybunał, że orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że wykazanie przez wnioskodawczynię, że spełnia ustawowe kryteria otrzymania świadczenia obliguje organ do jego przyznania w drodze decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie powoduje konieczność wydania decyzji odmownej i tak się właśnie stało w niniejszej sprawie.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, B. G. zarzuciła oparcie decyzji o niekonstytucyjny przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym wniosła o odmowę jego zastosowania i uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu skargi podniosła, że czuje się pokrzywdzona nieprzyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie opisała problemy zdrowotne syna i podała, że nie mogła podjąć pracy, bo stale opiekowała się dziećmi. Mąż skarżącej był jedynym żywicielem rodziny i nadal jest. W styczniu 2014 r. syn zakończył chemioterapię, jest pod ścisłą kontrolą lekarzy i co miesiąc ma robione badania kontrolne. B. G. akcentowała, że jest zmuszona do opiekowania się synem, ponieważ traci on przytomność, ma kłopoty oddechowe i w niektórych czynnościach nie daje sobie rady. Wszędzie musi z nim jeździć. Obecnie mąż jest trzeci miesiąc na zwolnieniu lekarskim, po wykonanym zabiegu chirurgicznym. Rodzina znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Skarżąca podkreśliła, że niepełnosprawność jej syna datuje się faktycznie wcześniej niż od dwudziestego siódmego roku życia. Jej zdaniem, sąd administracyjny i jego sędziowie - w ramach zasady niezawisłości sędziowskiej - uprawnieni są do odmowy zastosowania regulacji, która "w sposób jawny" jest sprzeczna z Konstytucją RP.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podkreślając w ślad za orzecznictwem sądowym (wyrok NSA z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 2926/14), że fakt stwierdzenia niekonstytucyjności spornego przepisu nie zmienił sytuacji prawnej osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Osoba ta musi czekać na nowe rozwiązania prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W wyniku przeprowadzenia w powyższym zakresie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, stwierdzić należało, że akty te zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa.

Przedmiot kontroli sądowej w przedmiotowej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pawłowiczkach z dnia 23 lutego 2015 r. o odmowie przyznania B. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem S.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy cyt. wcześniej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej w skrócie "ustawą". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do ust. 1a art. 17 ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei, po myśli art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W ust. 5 art. 17 ustawy określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia opiekuńczego. Dodać jeszcze trzeba - w związku z argumentacją strony skarżącej, która akcentowała występowanie niepełnosprawności syna od urodzenia - że z końcowej części zacytowanego przepisu art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wynika, iż stwierdzenie niepełnosprawności, w tym również jej daty, od której występuje, powinno być zawarte w orzeczeniu właściwego organu, tj. zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, o jakim mowa w art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. nr 127, poz. 721, z późn. zm.). Powyższe oznacza, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w dalszej kolejności także sąd administracyjny, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, czy też jego stopnia, ponieważ związane są w tym zakresie orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę.

W przedmiotowej sprawie odmowne załatwienie wniosku B. G. oparto o dokonane przez organy obu instancji ustalenie, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia, określonych w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 28 listopada 2013 r. określono, że niepełnosprawność S. G. istnieje od 2013 r., czyli od 27 roku jego życia. Jednocześnie w zaskarżonej decyzji powołano się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym - jak zaznaczono - wprawdzie stwierdzono, że "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 (o świadczeniach rodzinnych - dop. Sądu) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji", jednak przepis ten jest nadal obowiązujący, a z uzasadnienia tego wyroku wynika, że poprawienie stanu prawnego w kwestionowanym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy.

Stanowisko to zakwestionowała B. G., podnosząc w skardze, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym uznano zastosowany w sprawie przepis za niekonstytucyjny.

Badając legalność podjętych w sprawie decyzji, odnotować na wstępie przyjdzie, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż skarżąca wnioskiem z dnia 20 lutego 2015 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem – S. G., urodzonym 30 sierpnia 1986 r., który został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu o niepełnosprawności określono, że datuje się ona od 28 października 2013 r. Skarżąca wyjaśniła, że syn od urodzenia ma problemy ze zdrowiem, od urodzenia też ma niedotlenienie lewej komory serca, a od 1991 r. stwierdzoną chorobę [...]. Podała również, że w lipcu 2013 r. stwierdzono u niego chorobę nowotworową z przerzutami, jest po zabiegu chemioterapii, a obecnie znajduje się pod ścisłą kontrolą lekarską i wymaga stałej opieki. Skarżąca jest więc opiekunem dorosłej osoby niepełnosprawnej, bo S. G. ma obecnie 27 lat.

Spór między stronami sprowadzał się zatem do ustalenia, czy na gruncie obowiązujących przepisów matce przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy, pomimo że niepełnosprawność jej dziecka powstała po zakończeniu nauki w szkole, jak i po ukończeniu przez niepełnosprawne dziecko 18 roku życia. Słusznie podnoszą strony w niniejszym postępowaniu, że dla udzielenia odpowiedzi na powyższe pytanie należy wziąć pod uwagę treść wyroku Trybunał Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r., jak i skutki z niego płynące, w celu określania ich wpływu na sytuację prawną skarżącej, która jest opiekunem dorosłej osoby niepełnosprawnej. Sąd był zatem zobowiązany do zbadania, czy organy w prawidłowy sposób ustaliły zakres normy prawnej, na podstawie której powinien zostać rozpoznany wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odnosząc się do tego zagadnienia w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym i prawnym, trafnie wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA), dokonując charakterystyki tzw. wyroku zakresowego, z jakim niewątpliwie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, że "Wyrok zakresowy to takie rozstrzygnięcie, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu". Wyrok zakresowy wydany w sprawie K 38/13 odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, a istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. WSA w Bydgoszczy słusznie odnotował, że "Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy. Możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. (ustawy o świadczeniach rodzinnych - dop. Sądu) i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. (...) W sprawie K 38/13 Trybunał derogował fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję >>negatywnego prawodawcy<< (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o >>prawodawcy negatywnym<<, PiP nr 10/2008 ). Podkreślić również należy, że derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty jego mocy obowiązującej. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności. Kwestia ta jest tym bardziej istotna, skoro stwierdzona została niezgodność z Konstytucją danego przepisu, to Sąd nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę."

Jak już wcześniej wskazano, w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak i organ pierwszej instancji, za wyłączny powód odmowy przyznania świadczenia uznały okoliczność późnego powstania niepełnosprawności u syna skarżącej. Organy podkreśliły, że warunkująca przyznanie świadczenia przesłanka wymagająca wcześniejszego powstania niepełnosprawności wynika wprost z art. 17 ust. 1b ustawy, wedle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Formułując stanowisko co do istnienia podstaw prawnych do zastosowania tego przepisu, Kolegium powołało się na treść uzasadnienia ww. wyroku Trybunału Konstrukcyjnego, w którym zaznaczono, że konsekwencją wyroku nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani też wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny, orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś poprawienie stanu prawnego w tym zakresie pozostawił wyłącznie ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, skutkiem wyroku Trybunału nie jest utrata mocy wiążącej art. 17 ust. 1b ustawy, dlatego przepis ten należało uwzględnić przy weryfikacji prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, nie sposób zgodzić się z dokonaną przez Kolegium interpretacją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Z cyt. wcześniej sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. wynika bowiem, że we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu, a jego dalsze stosowanie prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Jeśli zaś chodzi o pewne stwierdzenia, jakie znalazły się w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a dotyczące kwestii "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych", celnie wywodził WSA w Bydgoszczy w przywołanym już wcześniej wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r., że "dosłownie pojmując treść tego zapisu, brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i wyżej przedstawionej możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w pkt 8 uzasadnienia wyroku w sprawie K 38/13 należy potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich, jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym." Dalej, zasadnie też WSA w Bydgoszczy wywodził, odwołując się do funkcjonalnych argumentów przemawiających za uznaniem bezpośredniego skutku omawianego wyroku, że honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu, godzącym w normatywnie określoną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), byłoby nie do pogodzenia z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencję do bezpośredniego stosowania Konstytucji w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010 r., s. 46 i nast.). Natomiast, wskazując na argument natury prakseologicznej, trafnie ponadto dostrzegł, że instytucja sygnalizacji ma charakter postulatywny, nie zaś normatywny, a w sytuacji gdy sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego, będą stosować przepis art. 17 ust. 1b ustawy w dotychczasowym brzmieniu i jednocześnie ustawodawca nie wykona zaleceń Trybunału, to jednostki, których prawa zostały naruszone treścią tego przepisu zostaną pozbawione ochrony.

W związku z powyższym, nie można podzielić stanowiska Kolegium, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienia sytuacji prawnej B. G., Wbrew stanowisku Kolegium, skarżąca nie musi czekać na rozwiązania ustawowe, bo skutkiem tego wyroku jest obowiązek zbadania przez organy, czy spełnia ona warunki do przyznania żądanego świadczenia, określone w art. 17 cyt. ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organy rozpoznające sprawę nie wywiązały się z tego obowiązku, ograniczając się do wykazania, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia z uwagi na przekroczenie przez S. G. granicy wieku wskazanej w spornym przepisie. Warunek ten - co należy podkreślić - nie powinien jednak mieć w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ jest niekonstytucyjny, bo w sposób nieuzasadniony różnicuje sytuację prawną w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Zasadnie zatem kwestionowała skarżąca, że w jej konkretnej sprawie organy - uwzględniając skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego - nie były uprawnione do wydania decyzji na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie dostrzec należy, że w zaskarżonej decyzji nie rozważano, czy skarżąca spełnia pozostałe, obowiązujące ją warunki przyznania świadczenia, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy. Uzasadniając stanowisko o braku wpływu omawianego wyroku na sytuację skarżącej, Kolegium ograniczyło się do powołania przedstawionego wyżej fragmentu jego uzasadnienia, dotyczącego skutków wyroku. Sąd jednak podkreśla, że treść uzasadnienia wyroku nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Stwierdzenie bowiem niekonstytucyjności tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, co w rozważanym przypadku nastąpiło 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Powtórzyć przyjdzie, że Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W efekcie powiedzianego dotąd zauważenia wymaga, że z uwagi na spoczywający na organach administracji publicznej obowiązek podejmowania działań na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), należało w kontrolowanej sprawie uwzględnić stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu w przedmiotowym zakresie i rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie obowiązujących przepisów ustawy.

Akcentując prawotwórczy charakter orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających niekonstytucyjność przepisów, przekonująco argumentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (patrz: wyrok z 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 551/15, CBOSA), że poważnym błędem jest twierdzenie, iż wejście w życie przedmiotowego wyroku, który ma charakter zakresowy negatywny i nie tworzy nowych przepisów prawa, nie modyfikuje przepisów już uchwalonych przez ustawodawcę, tak, aby również w czasie oczekiwania na wprowadzenie nowych rozwiązań systemowych w ustawie o świadczeniach rodzinnych wszyscy opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych, tj. zarówno tych, które stały się niepełnosprawne przed i po ukończeniu 18 lat, byli traktowani jednakowo. Nie bez racji również wywodził, że problematyczny fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na który powołało się Kolegium także w niniejszej sprawie, nie stoi w sprzeczności z przestawionym wyżej stanowiskiem Sądu, ponieważ można go rozumieć wyłącznie jako postulat podjęcia bezzwłocznych działań ustawodawczych, które w przyszłości doprowadzą do kompleksowego zreformowania systemu świadczeń dla osób i opiekunów osób niepełnosprawnych, w sposób zasygnalizowany przez Trybunał. W konsekwencji trafnie podsumował, że poprzez swoje uzasadnienie Trybunał nie mógł przesądzić o tym, że sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jasnych zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują również Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania.

Sądowi znane jest odmienne, prezentowane w podobnych stanach faktycznych stanowisko orzecznictwa, według którego wejście w życie wyroku K 38/13 nie ma wpływu na kształt obowiązujących przepisów z uwagi na zawarte w uzasadnieniu tego wyroku wyjaśnienia Trybunału (por. np. wyrok WSA w Kielcach z 2 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Ke 527/15; wyrok WSA w Gliwicach z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1085/14, wyrok NSA z 10 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 2926/14, CBOSA), jednak skład orzekający w kontrolowanej sprawie stanowiska tego nie podziela. W pełni natomiast akceptuje poglądy przeciwne, zbieżne z wyrażonymi w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 327/15, czy wyrok WSA w Olsztynie z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, CBOSA).

Z przedstawionych rozważań wynika, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie wyraźnie mówi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zasygnalizowano już wcześniej, że z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zgodnie zaś z ust. 4 art. 190 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jak wykazano wyżej, orzekające w sprawie organy dokonały błędnej wykładni wyroku Trybunału o sygn. akt K 38/13, co doprowadziło do nieuprawnionego zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy i niezbadania sprawy w kontekście spełnienia przez skarżącą pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z uwagi na powiedziane dotychczas wskazać trzeba, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Podstawy do wznowienia postępowania określone są w przepisach art. 145 § 1, art. 145a § 1 oraz art. 145b § 1 K.p.a. Pośród okoliczności wymienionych w tych przepisach należy zwrócić uwagę na art. 145a § 1 K.p.a., wedle którego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w zakresie zakwestionowanym przez Trybunał stanowił podstawę orzekania przez organy obu instancji

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do uwzględnienia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz przedstawionej przez Sąd oceny prawnej, a następnie rozważenia, czy skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie.