Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 685/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (sprawozdawca), Asesor WSA Teresa Randak, Protokolant Marta Lewicka, po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. Nr 8 z 2005 r. poz. 60) w oparciu o uprawnienia określone w art. 5 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz. U.

Nr 121 z 2004 r. poz. 1267 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania pana J. M. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. znak: [...] w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej pana J. M. jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe Spółki "A" S.A. z siedzibą w R. z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za rok 1999 w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę od tej zaległości w kwocie [...] zł i kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że przesłanki i zakres odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej zostały określone w art. 107-119 ustawy Ordynacja podatkowa. Następnie przywołał przepis art. 107 i 116 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r. wykazując, że pan J. M. pełnił funkcję prezesa Zarządu Spółki "A" S.A. przez cały rozpatrywany rok podatkowy. Na podstawie dokumentów tej Spółki organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący się pełnił tę funkcję od dnia [...]

1998 r. W związku ze zmianą siedziby Spółki z J.na R. Sąd Rejestrowy w K. w dniu [...] 1998 r. wpisał trzy osoby jako członków zarządu, w tym odwołującego się jako prezesa. Kolejnymi uchwałami Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki podejmowanymi w dniu [...] 1999 r. w J.i w dniu [...] 1999 r. w C. zmieniono skład osobowy zarządu ostatecznie powołując na Prezesa jednoosobowego Zarządu Spółki pana J. M.

Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w K. odmówił wpisu zmian wynikających z uchwał podjętych na Zgromadzeniach z dnia [...] i [...] 1999 r. w związku z brakiem skutecznych zmian w zarządzie Spółki bowiem Zgromadzenia Akcjonariuszy, które podjęły te uchwały odbywały się poza miejscowością siedziby Spółki tj. poza miastem R.. Zatem – zdaniem organu odwoławczego – aktualny pozostaje wpis dokonany w dniu [...] 1999 r.

Organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie w sprawie zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za przedmiotowy rok podatkowy ciążącego na dłużniku tj. "A" S.A. nastąpiło w decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] r. Decyzja ta została doręczona Spółce w dniu [...] r. i stała się ostateczna. Tym samym warunek konieczny wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za długi Spółki został spełniony.

Organ drugiej instancji zauważył, że "A" S.A. w R. nie zapłaciła wynikających z decyzji zaległości podatkowej w związku z czym w dniu [...] r. wystawiono Spółce tytuł wykonawczy dotyczący tej należności, który w dniu [...] r. został skierowany do przymusowego ściągnięcia wymienionych w nim należności. Tytuł wykonawczy został doręczony w dniu [...] r. W dniu [...] r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko "A" S.A. w R. na podstawie tytułów wykonawczych [...] obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za okres 1999 i 2000 r. z uwagi na jego bezskuteczność.

Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że odwołujący się nie wykazał przesłanek określonych w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej wyłączających odpowiedzialność za zaległości podatkowe Spółki.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki odpowiedzialności podatkowej pana J. M., gdyż w okresie, gdy powstawały zaległości podatkowe Spółki pełnił funkcję prezesa zarządu, egzekucja przeciwko Spółce okazała się bezskuteczna i jednocześnie nie wykazała by zaistniały przesłanki wyłączające jej odpowiedzialność za tę zaległość.

W skardze na powyższą decyzję złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący pan J. M. domagał się jej uchylenia zarzucając naruszenie przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej.

Uzasadniając skargę skarżący podniósł, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny stanu faktycznego przez przyjęcie, że pełnił on funkcję członka zarządu Spółki "A" w sytuacji, gdy z dniem [...] 1999 r. został skutecznie odwołany z funkcji prezesa zarządu na podstawie uchwały zgromadzenia akcjonariuszy Spółki. Skarżący wyjaśnił, że zgromadzenie akcjonariuszy z dnia [...] 1999 r. na którym odwołano z funkcji prezesa zarządu osobę pełniącą tę funkcję od dnia [...] 1999 r. a powołano na tę funkcję skarżącego, nie było do tego uprawnione z uwagi na fakt, iż uchwały te zostały podjęte przez akcjonariuszy nie ujawnionych w rejestrze handlowym. Ponieważ jednak nie wiedział czy sąd rejestrowy wyda odpowiednie postanowienie i w jakim czasie, bowiem zmiana składu akcjonariatu wymagała dokonania zmiany w rejestrze handlowym, swoje działania w Spółce "A" S.A. ograniczył wyłącznie do administrowania spraw Spółki. Zdaniem skarżącego organ jakim jest zgromadzenie akcjonariuszy skutecznie odwołał go z funkcji prezesa zarządu. Przyznał, iż "akcjonariusze" powołali go na funkcję prezesa zarządu w dniu [...] 1999 r., ale nie był to organ Spółki "A", lecz zwyczajne osoby fizyczne. Skarżący stwierdził, że ewentualnie osobą trzecią – prezesem zarządu tej Spółki, był od dnia [...] 1998 r. do dnia [...] 1999 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w decyzji stanowisko i przytoczoną w jej uzasadnieniu argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiadała prawu.

Na wstępie należy zauważyć, że jedynym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu Spółki akcyjnej w okresie w którym powstały zobowiązania podatkowe tej Spółki.

Poza sporem było natomiast, że Spółka akcyjna posiadała zaległości podatkowe ustalone ostateczną decyzją właściwego organu, że egzekucja tych należności okazała się bezskuteczna, a skarżący nie wskazywał na istnienie okoliczności uwalniających go od odpowiedzialności za wynikające z tych zobowiązań zaległości podatkowe Spółki.

Z uwagi na fakt, iż przedmiotowe zaległości podatkowe powstały przed dniem 1 stycznia 2003 r. do odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej z tytułu tych zaległości stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r.

Zgodnie z ówczesną treścią przepisu art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej "Odpowiedzialność członków zarządu Spółki określona w § 1 obejmuje zobowiązania podatkowe powstałe w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu Spółki". Użyte w tym przepisie sformułowanie "pełnienie obowiązków" może być rozumiane zarówno jako formalne (bierne) sprawowanie funkcji członka zarządu jak i rzeczywiste (czynne) wykonywanie związanych z tą funkcją czynności. Interpretując to pojęcie należy rozpocząć od stwierdzenia, że Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2002 r. sygn. akt I SA/Ka 1259/01 – POP 2004/1/5, zgodnie z którym "Prawidłowo podjętą uchwałą o odwołaniu członka zarządu i powołania w jego miejsce innej osoby staje się skuteczne niezależne od tego, czy zmiana taka zostaje ujawniona w rejestrze Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Innymi słowy mówiąc wpis (lub jego brak) do rejestru handlowego danych członków zarządu nie tworzy nowego stanu prawnego. Potwierdza on tylko fakt, że dane osoby są zarządcami. W odniesieniu do powołania i odwołania członków zarządu decydujące znaczenie ma ważnie podjęta uchwała o ich powołaniu (odwołaniu). Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 grudnia 2002 r. sygn. akt I PKW 619/01 wskazując, że "odwołanie oraz wybór członka zarządu Spółki z o.o. następuje na mocy uchwały zgromadzenia wspólników, której skuteczność nie zależy od dokonania odpowiedniego wpisu w rejestrze handlowym (OSNP 2004/11/191). Powołanie do zarządu Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jak i odwołanie, powoduje tylko powstanie lub ustanie stosunku organizacyjnego (OSNP 2002/23/565). Stosunek ten łączy członka zarządu ze Spółką. Pozbawienie członkostwa w zarządzie Spółki jest równoznaczne z odebraniem danej osobie prawa do dokonywania czynności z zakresu zarządzania Spółki. Dopiero prawidłowo podjęta uchwała o powołaniu lub odwołaniu członka zarządu Spółki akcyjnej powoduje powstanie lub ustanie stosunku prawnego w ramach struktur organizacyjnych Spółki..

Jest rzeczą oczywistą, że ogólnie rzecz biorąc odpowiedzialność za zaległości podatkowe Spółki ponoszą ustanowieni i objęci wpisem Spółki do rejestru członkowie zarządu. Natomiast w sytuacji gdy zmiana osobowa w zarządzie Spółki nie została ujawniona w rejestrze o odpowiedzialności danej osoby rozstrzyga rzeczywiste posiadanie statusu członka zarządu.

Zgodnie z regulacjami zawartymi w kodeksie handlowym w skład zarządu Spółki akcyjnej wchodzą osoby wybrane do pełnienia tej funkcji przez walne zgromadzenie lub w sposób przewidziany statutem Spółki (art. 366 § 3 k.h.). Członek zarządu może być w każdym czasie odwołany. Do chwili skutecznego odwołania z tej funkcji o ile nie zaistnieją inne przewidziane prawem okoliczności członek zarządu pełni obowiązki wynikające ze stosunku członkostwa w zarządzie Spółki i to niezależnie od swojej woli, na podstawie stosunku prawnego z zakresu prawa handlowego. Pozbawienie członkostwa w zarządzie Spółki jest równoznaczne z odebraniem danej osobie prawa do dokonywania czynności z zakresu zarządzania Spółką. Uchwała o odwołaniu z członkostwa w zarządzie Spółki, nie rodzi skutków prawnych w przypadku, gdy podjęta została w sposób sprzeczny z prawem lub statutem Spółki. Przepisy kodeksu handlowego, normujące stosunki wewnętrzne Spółki kapitałowej, wykluczają nieważność z mocy samego prawa decyzji organów Spółki, poza przypadkami wyraźnie w ustawie wskazanymi.

Osobami pełniącymi obowiązki członka zarządu Spółki akcyjnej mogą więc być jedynie osoby powołane (wybrane) do tego organu od chwili nawiązania tego stosunku prawnego do momentu jego wygaśnięcia, w tym wskutek odwołania, bez względu na wpis określonej osoby do rejestru w charakterze członka zarządu tej Spółki. Wybór (powołanie) lub odwołanie konkretnej osoby – członka zarządu – wiąże spółkę kapitałową jako osobę prawną w jej stosunkach wewnętrznych i pozostaje czynnością skuteczną prawnie chyba, że narusza bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa bądź jej skutki zostaną usunięte w drodze dostępnych środków prawnych.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy pan J. M. powołany został w skład Zarządu Spółki Akcyjnej "A" dwukrotnie. Po raz pierwszy uchwałą Walnego Zgromadzenia z dnia [...] 1998 r. podczas którego zmieniono siedzibę (i adres Spółki) z J. na R. i po raz drugi uchwałą tego organu z dnia 20 września 1999 r. jako prezesa jednoosobowego Zarządu Spółki po wcześniejszym odwołaniu go z tej funkcji w [...] 1999 r. Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w K. odmówił dokonania wpisu zmian w spółce wynikających z uchwał Zgromadzenia Akcjonariuszy z dnia [...] 1998 r., [...] 1999 r. i [...] 1999 r. z uwagi na fakt, iż zgromadzenia te odbyły się poza miejscowością siedziby Spółki tj. miastem R. Sąd odmówił całości żądań wniosku w związku z brakiem skutecznych zmian w zarządzie Spółki. Tym samym w stosunkach zewnętrznych Spółki skład zarządu pozostał niezmieniony co do osób ujawnionych w rejestrze wśród których figurował skarżący jako prezes.

W wyniku wydania tego orzeczenia wpis do rejestru Spółki nie uległ zmianie, a rozstrzygnięcie odmawiające wpisu wiązało zarówno Sąd jak i organ podatkowy. Nie zmienia to jednak faktu, iż w stosunkach wewnątrz organizacyjnych Spółki skarżący z mocy uchwały nr 7 Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy "A" S.A. w R. został prezes jednoosobowego Zarządu Spółki. Uchwała ta nie została podważona w sposób określony przepisami prawa handlowego czy prawa cywilnego. Ma więc moc wiążącą w zakresie tego prawa. Powoływanie się przez skarżącego na okoliczności sprawiające, że Zgromadzenie Akcjonariuszy, które odbyło się w [...] 1999 r., z uwagi na skład akcjonariatu, nie było władne podejmować decyzji o odwołaniu i powołaniu prezesa zarządu Spółki nie mogło odnieść skutku, gdyż organ podatkowy nie jest uprawniony do dokonywania takiej oceny. W ramach toczącego się postępowania podatkowego opisanego w art. 116 Ordynacji podatkowej organ podatkowy bada jedynie czy dana osoba w określonym czasie pełni obowiązki członka zarządu Spółki, a okoliczność ta wynika z aktu prawnego podjętego w ramach struktur organizacyjnych tego podmiotu. Zarówno w stosunkach wewnętrznych jak i zewnętrznych Spółki skarżący pozostawał członkiem zarządu.

Nie można również zasadnie twierdzić, że powstrzymywanie się od wykonywania czynności wynikających z członkostwa w zarządzie Spółki przekreśla fakt pełnienia tych obowiązków. Wykonywanie lub niewykonywanie zarządu Spółki przez powołane do tego osoby (osobę) bez względu na przyczyny tego stanu rzeczy nie ma wpływu na stwierdzenie "pełnienia" przez tą osobę obowiązków członka zarządu Spółki.

Należy przy czym zauważyć, że przedmiotowe zobowiązanie podatkowe powstało w sposób opisany w art. 21 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa, a więc z dniem zaistnienia zobowiązania, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. W przypadku podatku dochodowego od osób prawnych dniem tym jest dzień złożenia zeznania o wysokości dochodu (straty) osiągniętego w roku podatkowym. Zaległością podatkową jest podatek nie zapłacony w terminie płatności (art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej). Dotyczy to również odsetek za zwłokę oraz odsetek za zwłokę z tytułu zaniżonych zaliczek na podatek. Przedmiotowe zaległości Spółki akcyjnej wynikały ze zobowiązań podatkowych powstałych w czasie, gdy skarżący pełnił obowiązki prezesa zarządu tej Spółki.

Wskazanie w skardze na wiążący charakter odwołania skarżącego z funkcji członka zarządu (uchwała z dnia [...] 1999 r.) i jednocześnie odmowa takiego charakteru aktowi powołania na członka przedmiotowego zarządu (uchwała z dnia [...] 1999 r.) świadczy o braku logicznej spójności w argumentacji skarżącego. W obu bowiem przypadkach zgromadzenie odbywało się poza miejscowością będącą siedzibą Spółki, a dokonane w nich zmiany osobowe zarządu nie zostały ujawnione w rejestrze. Miały więc taki sam skutek prawny. Albo "nie było" odwołania i powołania wówczas należałoby uznać, że skarżący pełnił obowiązki zarządzającego przez cały czas od dnia [...] 1998 r., albo pełnił te obowiązki do dnia [...] 1999 r., a następnie od dnia [...] 1999 r. do chwili orzeczenia o jego odpowiedzialności za przedmiotowe zaległości podatkowe. Zarówno w pierwszej jak i drugiej sytuacji zobowiązanie podatkowe powstałoby w okresie gdy pełnił on funkcję prezesa zarządu Spółki akcyjnej. Warto także podkreślić, że w skardze skarżący przyznał, iż po dniu [...] 1999 r. nadal administrował sprawy Spółki czyli wykonywał obowiązki wynikające z pełnionej funkcji.

Dlatego też organ odwoławczy zasadnie uznał, iż w sprawie zaistniały przesłanki odpowiedzialności podatkowej skarżącego określone w art. 116 Ordynacji podatkowej, gdyż w okresie, gdy powstawały zaległości Spółki pełnił funkcję prezesa zarządu, egzekucja przeciwko Spółce okazała się bezskuteczna, a jednocześnie skarżący nie wykazał ani nie usiłował wykazać by zaszły okoliczności wyłączającego jego odpowiedzialność albo by istniało mienie, z którego egzekucja byłaby możliwa. Skarżący nie podważył skutecznie tych ustaleń.

Zaskarżona decyzja nie naruszała prawa materialnego ani procesowego w sposób mający lub mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski Sąd stwierdził, że brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi i na mocy art. 151 ustawy p.p.s.a. skargę oddalił.