Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1277/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1277/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r., sprawy ze skargi M. K. – G., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 30 sierpnia 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, , , uchyla zaskarżoną decyzję.,


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 30 sierpnia 2016 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 983 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 19 maja 2016r. nr [...], którą umorzono M.K. (dalej: skarżąca) należności składkowe dotyczące osoby prowadzącej działalność gospodarczą i odmówiono umorzenia należności za zatrudnionych pracowników.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. Jednakże umorzenie takiego postępowanie nie może być utożsamiane z ustaniem obowiązku zapłaty należności nim objętych. Wierzyciel powinien poszukiwać praw majątkowych mogących służyć zaspokojeniu roszczeń, rozpatrując zaś sprawę umorzenia należności w trybie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. winien stwierdzić nieściągalność, co należy utożsamiać z nie budzącym wątpliwości ustaleniem, że długu nie da się odzyskać. Organ podkreślił, że całkowita nieściągalność musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, to jest taki, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Wobec powyższego umorzenie wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, nie może przesądzać o zaistnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając jej:

1. naruszenie art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a.,

2. niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy w powołaniu na zarzut naruszenia przez organ art. 7, 77 i 80 k.p.a.

W związku z tak postawionymi zarzutami, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Uzasadniając skargę podniosła, że Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec niej stwierdzając, że w prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ nie wziął pod uwagę tego postanowienia. Przyjmując twierdzenia organu, przepis stanowiący o całkowitej nieściągalności byłby przepisem martwym, gdyż w każdym przypadku organ mógłby uznać, że w niezidentyfikowanej przyszłości sytuacja majątkowa dłużnika ulegnie poprawie.

Skarżąca zauważyła również, że to organ administracyjny prowadzi postępowanie wyjaśniające, a strona działa na jego wezwanie. Jeżeli strona powołuje jakikolwiek fakt oparty na dokumencie, a organ administracyjny stwierdzi, że do jego oceny wymagać będzie dodatkowych wyjaśnień, to wzywa stronę do uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie, jaki budzi jego wątpliwości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem prawa, skutkującym koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Wadliwość zaskarżonej decyzji wynika z błędnej interpretacji przepisów prawa.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy jednak najpierw przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję albo gdy 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W ocenie Sądu błędne jest stanowisko organu, że w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W tym zakresie organ błędnie stwierdził, że całkowita nieściągalność powinna mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości i tym samym odzyskaniem długu w przyszłości. Wywody takie pozostają w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W przepisie tym nie wprowadzono bowiem takich przesłanek o których wspomina organ w zaskarżonej decyzji. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, kiedy dochodzi do całkowitej nieściągalności. Wystarczy zatem, że jedna z wymienionych w tym przepisie przesłanek zaistnieje w sprawie i wówczas organ jest zobowiązany do przyjęcia, że ma do czynienia z przypadkiem całkowitej nieściągalności. Nie może on przy tym wprowadzać dodatkowych przesłanek, których zaistnienie, wbrew wyraźnemu brzmieniu przepisu, spowoduje że w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność. Organ w zaskarżonej decyzji dokonał w istocie prawotwórczej wykładni jasno brzmiącego przepisu prawnego, dodając dodatkowe wymogi, które muszą być spełnione, aby zaistniała przesłanka wskazana w tym przepisie. Podkreślenia przy tym wymaga, że powyższy przepis nie jest oparty na instytucji uznania administracyjnego. W tym zakresie organ ma ustalić stan faktyczny pod kątem istnienia jednej ze wskazanych tam przesłanek i tylko w zakresie określonym w tym przepisie.

Stwierdzenie całkowitej nieściągalności otwiera dopiero bowiem organowi możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia, bądź odmowy umorzenia należności. Wówczas organ działając w zakresie uznania administracyjnego, może powoływać taką okoliczność, jak przemijający charakter sytuacji w jakich znalazł się wnioskodawca, która z kolei doprowadziła do ziszczenia się przesłanki całkowitej nieściągalności. Oczywiście organ jest wówczas zobowiązany do należytego uzasadnienia swojego stanowiska. Na etapie jednak badania, czy zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, wprowadzanie dodatkowego kryterium, nieprzewidzianego w ustawie, jest niedopuszczalne.

Podkreślenia przy tym wymaga, że organ działając w granicach uznania administracyjnego, umorzył skarżącej należności składkowe dotyczące osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Możliwość oceny sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca i podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu, dawał organowi art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który otworzył mu drogę do podjęcia decyzji w zakresie umorzenia należności. Prawidłowo organ zwrócił przy tym uwagę, że na podstawie tego przepisu istnieje możliwość umorzenia należności jedynie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. W związku z powyższym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za zatrudnionych pracowników nie mogły zostać umorzone w trybie tego przepisu. Niemniej jednak, skoro wbrew twierdzeniom organu, zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., organ powinien w tożsamy sposób rozważyć wniosek skarżącej w przedmiocie umorzenia należności za zatrudnionych pracowników.

Jeszcze raz należy podkreślić, że spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności otwiera dopiero organowi możliwość rozważenia, czy zastosować ulgę. Podobnie, jak spełnienie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Samo umorzenie należności skarżącej zawarte w punkcie I decyzji z dnia 19 maja 2016r., było w ocenie Sądu prawidłowe i organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W taki również sposób organ powinien rozważyć ewentualność umorzenia pozostałych zaległości składkowych. Oczywiście organ ma możliwość podjęcia decyzji w granicach uznania administracyjnego, lecz skoro umorzył koszty upomnień w kwocie 316,80 zł, musiałby wykazać, że skarżąca może zapłacić pozostałe zaległości w kwocie 9.704,60 zł. Innymi słowy organ musiałby wykazać, że skoro skarżąca nie może zapłacić mniej, może zapłacić więcej. Uzasadnienie jednak takiej tezy wydaje się wręcz niemożliwe.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Dlatego też na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a) zaskarżona decyzja podlega uchyleniu.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ przyjmie wykładnię zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu, czego konsekwencją będzie stwierdzenie, że w sprawie zaszła przesłanka całkowitej nieściągalności umożliwiająca podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie uznania administracyjnego co do umorzenia należności. Organ powinien również pamiętać o zakazie reformationis in peius wynikającym z art. 139 k.p.a.

Na zakończenie Sąd pragnie zwrócić uwagę, że w powołanym przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2014r., sygn. akt I SA/Kr 1802/13, faktycznie oddalono skargę dotyczącą skarżącej. Niemniej jednak powodem oddalenia skargi, było uznanie, że organ prawidłowo ustalił, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Jednak jak wynika z niniejszego uzasadnienia, stan faktyczny w tej kwestii uległ zmianie.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, gdyż jak wynika z art. 210 § 1 p.p.s.a., strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono, jak w sentencji.