Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 33/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Andrzej Melezini, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Prezydenta Miasta O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek o zwrot kwoty przekazanej tytułem realizacji zajęcia oddala skargę


UZASADNIENIE

W toku prowadzonego wobec majątku Fundacji I. postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z [...] grudnia 2021 r. wystawionego przez Wojewódzki Urząd Pracy w B., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. zawiadomieniem nr [...] z [...] lutego 2022 r. dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu dotacji samorządowych w Urzędzie Miasta O. Zawiadomienie o zajęciu doręczono Fundacji 10 marca 2022 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności 24 lutego 2022 r.

W odpowiedzi na zawiadomienie, pismem z 1 marca 2022 r. Urząd Miasta O. uznał zajęcie i poinformował, że posiada zobowiązanie wobec Fundacji wypłacane na podstawie złożonego wniosku o przyznanie dotacji na 2022 r. Wskazał jednocześnie, że zobowiązanie wypłacane jest na koniec każdego miesiąca, po uzyskaniu miesięcznej informacji z Wydziału Oświaty o wysokości naliczonej dotacji, a najbliższa realizacja zajęcia komorniczego może nastąpić do 30 marca 2022 r.

Tytułem realizacji przedmiotowego zajęcia 30 marca 2022 r. Urząd Miasta O. przekazał kwotę 3.277,96 zł, którą rozliczono i przekazano wierzycielowi (Wojewódzkiemu Urzędowi Pracy w B.) na poczet należności objętych tytułem wykonawczym nr 1/2021.

Pismem z 29 sierpnia 2022 r. Prezydent Miasta O. wniósł o zwrot ww. kwoty przekazanej 30 marca 2022 r. tytułem realizacji zajęcia nr [...] z [...] lutego 2022 r.

Postanowieniem z [...] września 2022 r., nr [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. odmówił wszczęcia postępowania na wniosek z 29 sierpnia 2022 r. w sprawie zwrotu kwoty 3.277,96 zł przekazanej do organu egzekucyjnego 30 marca 2022 r.

Po rozpatrzeniu zażalenia Prezydenta Miasta O. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. postanowieniem z [...] listopada 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu organ wskazał, powołując się na art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z wystąpieniem przesłanki przedmiotowej i podmiotowej. Przesłanka ta, jest spełniona, jeżeli przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie. Przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej jako: "u.p.e.a.", nie zawierają bowiem podstawy prawnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie wniosku dłużnika zajętej wierzytelności o zwrot wyegzekwowanej kwoty i przekazanej wierzycielowi. Brak jest zatem materialnoprawnych, podstaw do wydania rozstrzygnięcia, w tej sprawie, co skutkuje odmową wszczęcia postępowania z wniosku Prezydenta Miasta O. jako dłużnika zajętej wierzytelności.

Organ podkreślił, że procedura postępowania dłużnika zajętej wierzytelności zawarta jest w art. 89 u.p.e.a. Urząd Miasta O. zrealizował zajęcie egzekucyjne z 21 lutego 2022 r., tj. przekazał 30 marca 2022 r. organowi egzekucyjnemu tytułem realizacji zajęcia środki pieniężne w kwocie 3.277,96 zł. Oznacza to, że uznał, ze dotacja przekazywana Fundacji nie podlega wyłączeniu spod egzekucji na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2082 ze zm.), dalej jako: "u.f.z.o.". Organ egzekucyjny dokonał zaliczenia otrzymanych środków pieniężnych na poczet zaległości objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym. Środki pieniężne zostały przekazane wierzycielowi na rachunek bankowy wskazany w tytule wykonawczym przed uzyskaniem informacji zawartej w piśmie nr [...] z [...] kwietnia 2022 r., że dotacja przekazywana Fundacji jest dotacją o której mowa w art. 26 u.f.z.o. i nie podlega egzekucji zgodnie z art. 49 ust. 1 ww. ustawy.

Organ zaznaczył, że wbrew twierdzeniu strony skarżącej zwrot dłużnikowi zajętej wierzytelności kwoty 22.975,69 zł tytułem realizacji tego samego zajęcia, nastąpił w innym stanie faktycznym. Po pierwsze, organ egzekucyjny dysponował już informacją Prezydenta Miasta O. z 28 kwietnia 2022 r., że zajęta dotacja nie podlega egzekucji. Po drugie, ww. kwota pozostawała w depozycie organu egzekucyjnego. W tych okolicznościach faktycznych organ egzekucyjny dokonał zwrotu kwoty pozostającej w dyspozycji organu egzekucyjnego. Natomiast kwota 3.277,96 zł nie była w dyspozycji organu egzekucyjnego, ponieważ została przekazana wierzycielowi na rachunek bankowy. Po przekazaniu środków pieniężnych wierzycielowi, organ egzekucyjny traci definitywnie prawo do rozporządzania nimi. Dysponentem wyegzekwowanych kwot jest wierzyciel. Zaspokojenie wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego, co stanowi przesłankę tamującą możliwość zwrotu wyegzekwowanej kwoty od organu egzekucyjnego.

Tym samym, zdaniem organu, nie doszło do naruszenia zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji i pewności prawa.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Prezydent Miasta O. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dowolną ocenę materiału dowodowego;

2) art. 8 k.p.a. przez naruszenie wyrażonej w tym przepisie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji, polegające na nieuwzględnieniu przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia oceny prawnej wyrażonej w analogicznym do występującego w niniejszej sprawie stanie faktycznym dotyczącym zwrotu kwoty 22.975,69 zł wpłaconej przez skarżącego 29 kwietnia 2022 r. na poczet realizacji tego samego zajęcia nr [...] z [...] lutego 2022 r., wskutek błędnego przyjęcia, iż stan zaistniały w przywołanej wyżej sprawie nie był analogiczny, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia;

3) 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, w sytuacji gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak było podstaw do jego zastosowania, albowiem organ winien uchylić zaskarżone postanowienie w całości i orzec o obowiązku zwrotu środków na rzecz skarżącego;

4) art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię tych przepisów i pominięcie, że z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia.

W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji i przekazanie na rachunek bankowy Urzędu Miasta O. kwoty 3.277,96 zł przekazanej organowi 30 marca 2022 r. tytułem realizacji dokonanego zajęcia nr [...] z [...] lutego 2022 r., nr [...]; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji; zasądzenie od organu, który wydał zaskarżone postanowienie, na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Zważywszy, iż przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stosownie bowiem do treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie.

Sąd nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi.

Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z [...] września 2022 r. odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku skarżącego Prezydenta Miasta O. o zwrot dokonanej wpłaty.

Stan faktyczny ustalony w sprawie jest bezsporny i wynika z niego, iż Prezydent Miasta O., jako dłużnik zajętej wierzytelności zawiadomieniem z 21.02.2022r. został zawiadomiony przez organ egzekucyjny (organ I instancji) na podstawie art. 89 § 1 upea, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, bez zgody organu egzekucyjnego, nie uiszczał zobowiązanemu – Fundacji I. w B. Wskutek powyższego skarżący jako dłużnik zajętej wierzytelności uiścił na konto organu egzekucyjnego w dniu 30.03.2022 r. kwotę 3277,96 zł tytułem "zajęcia wierzytelności Fundacji(...)". Następnie w dniu 29 kwietnia 2022 r. skarżący przekazał na rzecz organu tytułem tego samego zajęcia kwotę 22.975, 69 zł. Ta druga wpłata została zwrócona przez organ egzekucyjny skarżącemu jako "błędnie wpłacona". Pismem z dnia 29.08.2022 r. skarżący zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o zwrot kwoty 3227,96 na rachunek skarżącego lub też Fundacji I. w B. z uwagi na to, że środki te stanowią dotację.

Postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postepowania w sprawie zwrotu kwoty 3227,96 zł i prawidłowo przyjął na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 upea, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że na podstawie art. 18 upea przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli przepisy upea nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 61 a § 1 k.p.a. po wniesieniu żądania przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Oznacza to, że obowiązkiem organu egzekucyjnego jest dokonanie oceny formalnej wniesionego żądania, w tym ustalenie czy pochodzi ono od podmiotu posiadającego przymiot strony tego postępowania i czy żądanie kwalifikuje się do objęcia go postępowaniem administracyjnym.

Organy orzekające słusznie zwróciły uwagę na okoliczność, że postępowanie egzekucyjne charakteryzuje się odmienną od postępowania cywilnego specyfiką i oparte jest o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i kodeksie postępowania administracyjnego. W postępowaniu egzekucyjnym podstawowymi uczestnikami są: organ egzekucyjny, wierzyciel i zobowiązany. Przez zobowiązanego rozumie się przy tym osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają ( art. 1 a pkt 20 upea).

W niniejszej sprawie skarżący Prezydent Miasta O. nie występuje w charakterze żadnego z powyższych podmiotów. Jest zaś dłużnikiem zajętej wierzytelności.

Wyjaśniając rolę dłużnika zajętej wierzytelności wskazać należy, iż zgodnie z art. 89a § 1 upea organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika obowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. W myśl art. 89§ 2 upea zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Przepis art. 89 § 3 upea precyzuje, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.

Z powołanego art. 89 upea wynika, że rola dłużnika zajętej wierzytelności, przy prowadzeniu egzekucji z wierzytelności pieniężnych, ogranicza się do zrealizowania zajęcia, bądź przesłania organowi egzekucyjnemu oświadczenia o nieuznaniu zajęcia. Tylko w sytuacji określonej tym przepisem dłużnik zajętej wierzytelności wchodzi w relacje procesowe z organem egzekucyjnym. Zarówno powołany przepis, jak i inne przepisy upea (np. art. 38 § 1, art. 68a i art. 168b), nie stanowią podstawy prawnej do dochodzenia przez dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji roszczenia w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot zajętej u niego kwoty (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 12 czerwca 2018 r., sygn. FSK 3373/17 oraz z 23 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 195/18).

Prawidłowo organy I i II instancji przyjęły, że w sprawie mamy do czynienia w wystąpieniem przesłanki przedmiotowej i podmiotowej tj., sytuacji, gdy przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postepowania w sprawie. Skarżący jako dłużnik zajętej i uznanej wierzytelności, dokonał realizacji zajęcia i przekazania kwot na rachunek organu egzekucyjnego. Innymi słowy wykonał nałożony na niego jako dłużnika zajętej wierzytelności przez ustawodawcę obowiązek i zrealizował dyspozycję przepisu art. 89§ 3 pkt 1 lit. b upea poprzez przekazanie organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie dochodzonych przez organ egzekucyjny należności.

Odnosząc się do zarzutu skargi z pkt1) Sąd zauważa, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany i oceniony prawidłowo. Zarzuty skargi, jak i jej uzasadnienie nie wskazuje jakich błędów lub braków przy gromadzeniu materiału dowodowego dopuściły się organy obu instancji i na czym miałoby polegać jego ewentualne uzupełnienie. W takim przypadku zarzuty uznać należy za gołosłowne i pozbawione podstaw.

Odnośnie do zarzutu z pkt 2) dotyczącego naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji Sąd stwierdza, że nieprawdziwe jest twierdzenie, iż sytuacja obu wpłat dokonanych przez Prezydenta Miasta O. jako dłużnika zajętej wierzytelności jest analogiczna, a zatem powinny zostać do nich zastosowane takie same reguły. Przede wszystkim trzeba wskazać, iż wpłata kwoty 3277,96 zł została przekazana wierzycielowi, zaś kwoty 22.975,69 zł zwrócona skarżącemu, bowiem organ egzekucyjny dysponował już informacją Prezydenta Miasta O. z dnia 28.04.2022 r., że zajęta dotacja nie podlega egzekucji i znajduje się w depozycie organu egzekucyjnego. Zatem inny jest status obu wpłat. Podobne zaś jest, iż obie wpłaty dokonane zostały w warunkach uznania zajęcia. Konkludując stwierdzić trzeba, że nie można dokonać zwrotu wpłaty, która przekazana została wierzycielowi na takich samych zasadach jak kwota, która została uznana za błędnie wpłaconą, bo wyłączoną spod egzekucji.

Zarzut naruszenia art. 138§ 1 kpa(pkt 3 skargi) także jest chybiony. W ocenie Sądu organ w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wyjaśnił rolę skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym i wskazał na istnienie przeszkód do merytorycznego rozpoznania wniosku W związku z powyższym rację miał DIAS uznając, że skarżący jako dłużnik zajętej wierzytelności, po dokonaniu wpłaty zajętej wierzytelności, nie posiada interesu prawnego do wystąpienia o zwrot przekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty. Sąd dodatkowo zwraca uwagę, iż przepisy k.p.a. i upea nie zawierają regulacji uprawniających organ egzekucyjny do wydawania rozstrzygnięć w zakresie zwrotu wyegzekwowanych kwot. Zgodnie z art. 168 b § 1upea zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego. Na podstawie art. 189 k.p.c. skarżącemu przysługuje powództwo o ustalenie, że uznanie przez nią roszczenia o zajęcie wierzytelności było niezgodne z prawem, ewentualnie do ustalenia na tej podstawie istnienia rzeczywistego stosunku prawnego łączącego ją jako dłużnika zajętej wierzytelności z zobowiązanym (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., sygn. II FSK 195/16).

W związku z powyższym, wziąwszy pod uwagę, że przepisy k.p.a. i upea nie uprawniają dłużnika zajętej wierzytelności do żądania zwrotu wpłaty dokonanej tytułem zajętej wierzytelności, nie sposób zgodzić się ze skarżącym, że organy orzekające dopuściły się naruszenia przepisów art. 89 § 1 i 2 upea. Skoro bowiem przepisy obu powołanych ustaw nie przewidują instytucji zwrotu przez organ egzekucyjny dłużnikowi zajętej wierzytelności po jej uznaniu i dokonaniu wpłaty, trudno przyjąć, by skarżący wykazał, że posiada interes prawny w zainicjowaniu tego rodzaju postępowania.

W związku z powyższymi skargę jako niezasadną należało oddalić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku ( art. 151 p.p.s.a.).-.