Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 662/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 40 ust.1 oraz par. 1 i 2  rozporządzenia Ministra Zdrowia  z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka (Dz.U. Nr 27 , poz. 232) w zwiazku z art. 149 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
journal: Dz.U. 2004 nr 161 poz 1688
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 czerwca 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego

SENTENCJA

Dnia 5 lipca 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak /spr./ Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A.J. i T.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2010 roku sygn. akt IV SAB/Wr 37/10 w sprawie ze skargi A.J. i T.J. na bezczynność Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Oławie w przedmiocie sporządzenia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka i karty zgonu dziecka oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A.J. i T.J. na bezczynność Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] w przedmiocie sporządzenia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka i karty zgonu dziecka.

Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.

W dniu 18 lutego 2010 r. skarżąca wraz z mężem przyjechała do Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w związku z poronieniem ciąży.

Zgodnie z treścią zaświadczenia z dnia [...] lutego 2010r. u skarżącej dokonano zabiegu wyłyżeczkowania jamy macicy po poronieniu samoistnym ciąży 6 tygodniowej.

W dniu 16 marca 2010 r. skarżąca wystosowała pismo do szpitala, w którym zarzuciła opieszałość w terminowym wydaniu pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka oraz naruszenie przepisów prawa poprzez niewydanie karty zgonu dziecka oraz niewykazanie płci dziecka w drodze zastosowania procedury uprawdopodobnienia płci dziecka.

Pismem z dnia 24 marca 2010 r. Dyrektor Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] ustosunkował się do wskazanych przez skarżącą zarzutów, wystawił pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka, w którym zaznaczył okoliczność poronienia samoistnego poza szpitalem. Karta zgonu nie została wystawiona. Wykluczono możliwość zastosowania procedury uprawdopodobnienia płci dziecka.

Pismem z dnia 29 marca 2010 r. skarżący wnieśli, zażalenie na niezałatwienie sprawy sporządzenia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka w terminie. Uchwałą Rady Powiatu w [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] zażalenie zostało uznane za bezzasadne.

Następnie skarżący złożyli skargę na bezczynność organu Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w [...] w sprawie sporządzenia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka zgodnie z przepisami prawa oraz karty zgonu. W uzasadnieniu skargi wskazano, że dnia 16 marca 2010 r. strona skarżąca złożyła u Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w [...] pisemny wniosek o niezwłoczne sporządzenie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka podnosząc, że brak działania organu w tym zakresie narusza obowiązujące przepisy, a w konsekwencji godzi w interes prawny i faktyczny strony. Skarżący zarzucili również bezczynność organu w sprawie wydania karty zgonu martwo urodzonego dziecka. Skarżący zarzucili zwłokę w sporządzeniu pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka, które powinno być sporządzone zgodnie z wzorem, w terminie 3 dni. Przywołali przysługujące im prawo do rejestracji martwo urodzonego dziecka, a w dalszej kolejności urządzenia pochówku.

W dalszej części strony podniosły, że pismo nadesłane ze szpitala z załączonym pisemnym zgłoszeniem urodzenia dziecka jest wadliwe, stąd nie można uznać, że szpital wypełnił swój obowiązek. Ponadto zostało nieprawidłowo uzupełnione, nie ma w nim oznaczenia, czy dziecko urodziło się żywe czy martwe oraz nie ma informacji o urodzeniu dziecka. Szpital nie oznaczył też płci dziecka twierdząc, że w innym wypadku poświadczyłby nieprawdę. Płeć dziecka można określić w oparciu o uprawdopodobnienie, taką też nieformalną procedurę uprawdopodobnienia płci dziecka aprobuje Rzecznik Praw Pacjenta. Jednocześnie strona wskazała na możliwość określenia płci dziecka na podstawie opinii patomorfologa. Pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka wystawia się w oparciu o rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka. Ta regulacja nie przewiduje kategorii poronienia, na którą powołuje się organ. Jedynym kryterium jest tu fakt poczęcia, a nie kryterium trwania ciąży.

Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie mają przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), a w szczególności art. 38-40 tej ustawy.

Sąd I instancji wyjaśnił, że urodzenie dziecka należy zgłosić w ciągu 14 dni od daty urodzenia. Jeżeli dziecko urodziło się martwe, zgłoszenie takiego zdarzenia powinno nastąpić w ciągu 3 dni. W takim wypadku sporządza się akt urodzenia z adnotację w rubryce "uwagi", że dziecko urodziło się martwe; aktu zgonu nie sporządza się. Przepis art. 39 określa kto jest zobowiązany do zgłoszenia urodzenia dziecka i są to według § 1 tego artykułu ojciec dziecka lub matka albo inna osoba obecna przy porodzie, lekarz albo położna. Natomiast jeżeli urodzenie dziecka nastąpiło w zakładzie opieki zdrowotnej, do zgłoszenia urodzenia jest zobowiązany zakład opieki zdrowotnej. Podstawą sporządzenia aktu urodzenia jest pisemne zgłoszenia urodzenia dziecka wystawione przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej.

Sąd I instancji podkreślił, że stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny. Urodzenie się dziecka - poronienie płodu nastąpiło poza zakładem opieki zdrowotnej, a skoro dziecko urodziło się poza zakładem opieki zdrowotnej, to zakład nie był upoważniony do zgłoszenia urodzenia się dziecka. Natomiast miał obowiązek sporządzić pisemne zgłoszenie urodzenie dziecka, które daje podstawę do sporządzenia aktu urodzenia.

Poza sporem pozostaje również fakt, że szpital wystawił i przesłał skarżącym pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka, choć nastąpiło to z uchybieniem terminu określonego w art. 38 § 1 ustawy. Sąd I instancji wyjaśnił, że w ocenie skarżących wady jakie ma to zgłoszenie, na skutek niepełnego jego wypełnienia, powodują, że nie stanowi ono podstawy do sporządzenia aktu urodzenia. Według Sądu I instancji pogląd ten jest nieuzasadniony. Wady, które dyskwalifikują ten dokument to według skarżących brak określenia płci dziecka, brak stwierdzenia, że dziecko się urodziło i czy urodziło się żywe, czy martwe. Sąd I instancji stwierdził, że istotnie brak określenia płci dziecka uniemożliwia sporządzenie aktu urodzenia, jest to bowiem jeden z podstawowych – jak wynika z treści art. 40 ustawy - wpisów w akcie urodzenia. Brak wpisu w tym przypadku – uprawdopodobnienia płci dziecka, szpital uzasadnia brakiem w tej kwestii jednoznacznego stanowiska matki. Nie jest to jednak brak nieusuwalny.

Zgodnie z art. 36 ustawy – akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu. Również uzupełnieniu podlega zgłoszenie urodzenia dziecka. Sąd I instancji wskazał, że w dacie choćby złożenia skargi, czyli po upływie 6 miesięcy od poronienia, może być niemożliwe określenie płci dziecka, i możliwa będzie tylko metoda uprawdopodobnienia płci dziecka.

Organ sporządził pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka. Z rubryk skreślonych, czy nie wypełnionych wynika, że w ocenie szpitala nie narodziło się dziecko, a został poroniony płód, gdyż jak wskazuje zakład, poronienie nastąpiło w 6 - 8 tygodniu ciąży, a nie po upływie 22 tygodni kiedy to płód staje się dzieckiem. Niezależnie od powyższego, dane wpisane przez organ są jednoznaczne i zawierają dane istotne dla sporządzenia aktu urodzenia dziecka. Sąd I instancji podkreślił, że pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka doręczone przez organ skarżącym odpowiada wzorowi stanowiącemu załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka (Dz.U. Nr 27, poz. 232).

W ocenie Sądu I instancji, treść § 2 ust. 5 cytowanego rozporządzenia stanowiąca nie tylko o danych dotyczących urodzenia dziecka (płodu) ale także jego zgonu jest ściśle związane z treścią art. 38 § 1 ustawy. Przepis ten zakazuje w przypadku martwo urodzonych dzieci sporządzenia aktu zgonu. Ta uproszczona procedura jest związana z oczywistym i jednoczesnym faktem urodzenia i zgonu dziecka.

Sąd I instancji odniósł się ponadto do kwestii karty zgonu dziecka, wskazując jednocześnie, że rozważania te miały jedynie walor teoretyczny, ponieważ zażalenie skarżących na niezałatwienie sprawy w terminie dotyczyło tylko bezczynności w zakresie sporządzeniu pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący. Zarzucili naruszenie art. 40 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka w związku z art. 149 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – poprzez przyjęcie, że wystawienie przez organ pisemnego zgłoszenia dziecka obarczonego brakami stanowi realizację obowiązku wynikającego z powołanego przepisu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1- 4.

Bezczynności organu zachodzi wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej.

W przypadku skargi na bezczynność organu przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działania w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Wniesienie skargi na bezczynność jest przy tym uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w przypadku odmowy wydania aktu, mimo istnienia w tym zakresie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania danego aktu (por. J.P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi , Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 28).

Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem skargi do Sądu I instancji była bezczynność Dyrektora Publicznego Samodzielnego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] polegająca na sporządzeniu pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami. Tak też został sformułowany zarzut skargi kasacyjnej, z którego wynika, że w ocenie skarżących, Sąd I instancji błędnie utożsamia dotknięte brakami sporządzenie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka z wykonaniem obowiązku określonego art. 40 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka. Ze stanowiskiem skarżących nie sposób się zgodzić.

Stosownie do treści art. 40 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego akt urodzenia sporządza się na podstawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka wystawionego przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że lekarz zatrudniony w Zakładzie Opieki Zdrowotnej z [...] wystawił pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka na druku sporządzonym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka. W zgłoszeniu lekarz wskazał wszelkie dane, które według niego były możliwe do zamieszczenia w zgłoszeniu. Nie sposób więc mówić o bezczynności organu w tej sytuacji. Czym innym jest bowiem wadliwe wydane aktu czy wadliwe wykonanie czynności, a czym innym bezczynność. Skarżący błędnie utożsamiają te dwie sytuacje. Jeżeli skarżący uznali, że zgłoszenie dotknięte jest brakami, to jak słusznie wskazał Sąd I instancji, powinni byli wystąpić o uzupełnienie zgłoszenia, a następnie ewentualnie kwestionować podjętą na skutek tego czynność czy też wydane rozstrzygnięcie. Z tych też względów nie można mówić w niniejszej sprawie o naruszeniu cytowanego wyżej art. 40 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Skarżący powołali cytowany wyżej przepis w związku z § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. Także w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Przepis § 1 rozporządzenia stanowi, że rozporządzenie określa wzór pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka oraz sposób jego wypełniania. Przepis ten określa tylko zakres treściowy rozporządzenia. Brak jest przesłanek do stwierdzenia, w jaki sposób miałoby dojść do naruszenia cytowanego przepisu, szczególnie w sytuacji, kiedy doszło do sporządzenia zgłoszenia zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Z kolei § 2 rozporządzenia określa w sposób szczegółowy treść zgłoszenia. Przepis ten zawiera siedem jednostek redakcyjnych (ustępów), które dodatkowo dzielą się na punkty oraz litery. Skarżący nie wskazują, której części cytowanego przepisu dotyczy zarzut skargi kasacyjnej, czyniąc tym samym jego rozpoznanie niemożliwym. Można jedynie domniemywać na podstawie treści akt sprawy oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej, że skarżącym chodzi o naruszenie § 2 ust. 5 pkt 2 lit. d) cytowanego rozporządzenia Ministra Zdrowia w zakresie obowiązku ustalenia i wskazania płci dziecka. Nie zmienia to jednak faktu, że nawet po doprecyzowaniu w ten sposób zarzutu skargi kasacyjnej, jest to zarzut dotyczący wadliwości sporządzonego przez organ zgłoszenia, a więc nie może on uzasadniać skargi na bezczynność organu.

Z powyższych przyczyn nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 149 p.p.s.a. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie organ nie pozostawał w bezczynności, a więc brak było podstaw do zastosowania tego przepisu. Drugi z powołanych w podstawie skargi kasacyjnej przepisów - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy p.p.s.a. – znajduje zastosowanie jedynie w przypadku rozstrzygania skarg na decyzje lub postanowienia, a nie skarg na bezczynność, dlatego też zarzut jego naruszenia w przedmiotowej sprawie nie mógł zostać skutecznie podniesiony.

Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.