Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 419/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

G. K. (zwana dalej jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") złożyła w dniu 28 października 2020 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem - M. K. (ur. [...] 1949 r.).

Wójt Gminy C., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; zwanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r." lub "ustawa"), decyzją z dnia 1 grudnia 2020 r. (nr [...]) odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stwierdzenie przez organ prowadzący postępowanie zaistnienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. (niepełnosprawność M. K. powstała w 55 roku życia) oraz w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (G. K. jest uprawniona do emerytury ), a także art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (osoba wymagającą opieki - M. K. pozostaje w związku małżeńskim, natomiast jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), wykluczających możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji wskazał przy tym, że G. K. prawidłowo wywiązuje się ze swoich obowiązków opiekuńczych wobec chorego męża. Ocena okoliczności sprawy i trudnej sytuacji materialnej oraz zdrowotnej rodziny uzasadnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni, która faktycznie sprawującego opiekę nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji członkiem rodziny - mężem M. K., jednak przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opierają się na brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit a u. ś. r., które to prawo ograniczają.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO"), po rozpatrzeniu wniesionego przez G. K. odwołania, w decyzją z dnia 17 marca 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 256) w związku z art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Wójta Gminy C.

SKO wskazało, że wnioskiem z dnia 28 października 2020 r. G. K. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem - M. K.

Do wniosku dołączono: kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 25 sierpnia 2015 r., z którego wynika, iż ustalony znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - M. K. (ur. [...] 1949 r.) datuje się od 13 kwietnia 2005 r., jego niepełnosprawność istnieje od 55 roku życia (10 -N, 05-R), a orzeczenie wydano na stałe; dokumentację medyczną M. K.; oświadczenie G. K., z którego wynika m.in., iż posiada prawo do emerytury, pozostaje w związku małżeńskim z M. K., jej ostatnie zatrudnienie ustało w dniu 12 lutego 2011 r.; decyzję ZUS Oddział w G. z dnia 22 czerwca 2011 r. przyznającą G. K. emeryturę od dnia 1 maja 2011 r. oraz decyzję z dnia 1 marca 2020 r. dotycząca waloryzacji emerytury, która od 1 marca 2020 r. wynosi 711,00 zł brutto; kartę czynności wykonywanych podczas opieki nad M. K., z której wynikają następujące czynności: higiena - kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg; prowadzanie do toalety - w zależności od samopoczucia i zawrotów głowy; codzienna pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu się; codzienna mobilizacja do ćwiczeń specjalistycznych; mierzenie ciśnienia - 2-3 razy w tygodniu; przygotowanie i podawanie leków - 2 razy dziennie po 12 sztuk; przygotowywanie i podawanie posiłków - drobno krojone, miękkie, dietetyczne posiłki; lekkie masaże; kontrola bezdechów nocnych oraz sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, przygotowywanie i przynoszenie opału, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie pism urzędowych i czasopism.

SKO wskazało, że w aktach sprawy znajduje się również wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 13 listopada 2020 r. z G. K., z którego wynika m.in. że G. K. zamieszkuje wraz z mężem M. K.; utrzymują się z emerytury G. K. w wysokości 625,03 zł oraz emerytury M. K. w wysokości 1.758,03 zł; M. K. przysługuje również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. M. K. zachorował w 2004 r., zdiagnozowano u niego guza mózgu, po operacji usunięcia tego guza pozostał niedowład prawej strony ciała, utrata słuchu w uchu prawym, porażenie nerwu prawej strony twarzy, zniekształcenie twarzy co powoduje trudności z komunikacją, występują też zaniki pamięci, dezorientacja, w konsekwencji czego konieczne jest towarzyszenia w podróżach. Z wywiadu wynika też, że wnioskodawczyni wykonuje wszystkie prace domowe, pomaga mężowi w higienie osobistej, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, towarzyszy w wizytach lekarskich, nie szuka pracy i jej nie podejmuje z uwagi na pogarszający się stan zdrowia M. K.

SKO zaznaczyło, że pismem z dnia 16 lutego 2021 r. zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego poprzez ustalenie: przebiegu kariery zawodowej, wykształcenia i kwalifikacji zawodowych G. K. oraz tego, czy wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia jedynie z uwagi na fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem M. K., czy też z uwagi na inne okoliczności np. swój wiek, aktualny stan zdrowia, brak propozycji pracy; szczegółowego zakresu opieki i czynności dokonywanych przez G. K. w związku z opieką nad mężem oraz tego w jakim zakresie M. K. jest samodzielny, które z czynności życia codziennego może wykonać sam, a które wymagają pomocy żony, czy może poruszać się samodzielnie, czy wymaga pomocy w czynnościach higienicznych i fizjologicznych, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin, czy jest zdolny do samodzielnego spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw itp.

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., odpowiadając na powyższe pismo organu odwoławczego, przekazał w dniu 8 marca 2021 r. oświadczenie G. K. z dnia 25 lutego 2021 r., z którego wynika, iż posiada ona wykształcenie technik rachunkowości rolnej, nie pracowała jednak w tym zawodzie, prowadziła natomiast działalność agroturystyczną polegającą na wynajmie pokoi dla turystów do roku 2011, z której zrezygnowała ze względu na konieczność sprawowania całodobowej i długotrwałej opieki nad mężem. W piśmie tym wnioskodawczyni oświadczyła, iż mąż w grudniu 2020 r. przeszedł COVID -19 i jego stan się pogorszył, stał się osobą leżącą, wymagającą pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, nie mniej jednak zakres czynności opiekuńczych nie zmienił się w stosunku do podanego wykazu z dnia 26 października 2020 r. G. K. oświadczyła również, iż jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad M. K., opieka ta jest całodobowa. M. K. jest częściowo samodzielny, tj. przygotowane posiłki i lekarstwa spożywa samodzielnie, wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu się i rozbieraniu, porusza się przy jej pomocy i o kulach. Pomimo tego nie zostawia męża samego w domu nawet na kilka godzin.

SKO, mając na uwadze powyższe, w pierwszej kolejności zwróciło uwagę, że G. K. jest żoną M. K. - osoby wymagającej opieki, wymienionej we wniosku z dnia 28 października 2020 r. o ustalenie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego. Za utrwalony już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym należy uznać pogląd, zgodnie z którym małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto obowiązek alimentacyjny ciążący na małżonku, względem jego małżonka, wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Wobec tego G. K. spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, a mianowicie należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny". Ponadto, nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności.

SKO podkreśliło ponadto, że pomimo tego, iż ma świadomość, że organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa, to zdecydowało się przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które coraz częściej wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zatem, zdaniem SKO, w tym zakresie organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b ustawy

W dalszej kolejności SKO wskazało, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowanie w tymże celu. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki i nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osoba bliską, która jej wymaga

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, SKO uznało, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej G. K., a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem M. K. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że G. K. (lat 70) ma ustalone prawo do emerytury od dnia 1 maja 2011 r., posiada około 7 lat okresu ubezpieczenia społecznego składkowego i nieskładkowego, nigdy nie pracowała w wyuczonym zawodzie (technik rachunkowości rolnej), prowadziła działalność agroturystyczną polegającą na wynajmie pokoi dla turystów do roku 2011. Jak wynika natomiast z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 25 sierpnia 2015 r., ustalony znaczny stopień niepełnosprawności M. K. datuje się od 13 kwietnia 2005 r., a niepełnosprawność istnieje od 55 roku życia. Nie istnieje związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy tymi zdarzeniami, bowiem wnioskodawczyni po wykryciu choroby męża (guz mózgu - 2004 r.) i powstaniu z tego tytułu niepełnosprawności (2005 r.) prowadziła działalność agroturystyczną jeszcze przez ponad, 6 lat tj. do roku 2011 i zaprzestała jej prowadzenia, w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat) i uzyskania prawa do emerytury. Oznacza to, zdaniem SKO, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie miała bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a raczej podyktowana była możliwością uzyskania świadczenia emerytalnego. Z akt sprawy nie wynika również, aby wnioskodawczyni po uzyskaniu prawa do emerytury w ostatnich latach podejmowała jakiekolwiek zatrudnienie lub pracę zarobkową, co więcej, z jej oświadczenia zamieszczonego w wywiadzie środowiskowym wynika, iż nie poszukuje pracy. SKO zaznaczyło, że w realiach niniejszej sprawy nie można pominąć również faktu, że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniu, to wymaga obiektywnej oceny możliwość jego świadczenia, o czym niewątpliwie decyduje wiek takiej osoby, czy też stan jej zdrowia. Zatem niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię nie ma realnego i faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem i nie jest na nią ukierunkowane.

Kontynuując, SKO wskazało ponadto, że z przedstawionych akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego oraz karty czynności wykonywanych podczas opieki złożonej przez G. K. nie wynika również, by rozmiar i zakres opieki wymuszał na niej niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. M. K. nie jest osobą leżącą, po mieszkaniu porusza się przy pomocy sprzętu pomocniczego, może samodzielnie siedzieć, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki oraz jest samodzielny w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych, nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Czynności opiekuńcze związane z osobą chorą to kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, prowadzenie do toalety (w zależności od samopoczucia), ubieranie/rozbieranie, mierzenie ciśnienia (2-3 razy w tygodniu), podawanie leków (2 razy dziennie), mobilizacja do ćwiczeń, masaże i towarzyszenie w wizytach lekarskich. Pozostałe czynności wskazane przez wnioskodawczynię - jak sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych itp. są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zresztą zamieszkuje również wnioskodawczyni.

Zdaniem SKO, w świetle wskazanych wyżej okoliczności, stwierdzić należy, że szereg podstawowych czynności M. K. wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy żony. Wnioskodawczyni w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż M. K. nie będąc osobą leżącą nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tj. leczenia odleżyn, czy ran, nie potrzebuje również pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Pomoc wnioskodawczyni zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad niepełnosprawnym mężem, nie zajmują stale czasu wnioskodawczyni, są realizowane w pewnych odstępach czasowych jak np. czynności higieniczne, ubieranie/rozbieranie, podawanie i przygotowywanie posiłków i leków i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni wykonującej opiekę nad niepełnosprawnym mężem, by nie można było podjąć zatrudnienia. W ocenie SKO G. K. przy właściwej organizacji tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków dla męża, obiektywnie mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

SKO podkreśliło, że większą część ze wskazywanych przez wnioskodawczynię czynności równie dobrze wykonują osoby aktywne zawodowo np. zakupy, wizyty u lekarza, pomiary ciśnienia, załatwianie spraw urzędowych, czy sprzątanie, pranie i prasowanie. SKO przypomniało, że opieka, o której mowa w przepisie 17 ust. 1 ustawy związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Nie zawsze też ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. SKO przypomniało także, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowana opieką musi być realny i bezpośredni.

G. K., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy C. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika zatem, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie musi to być opieka całodobowa. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która to opieka uniemożliwiła jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 marca 2021 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 1 grudnia 2020 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem - M. K.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. wskazano natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (pkt. 1 lit. b) lub gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt. 2 lit. a).

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność męża skarżącej powstała do ukończenia przez niego 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia. Organ pierwszej instancji wskazał również, że z uwagi na fakt, iż skarżącej przysługuje prawo do emerytury, zachodzi negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zdaniem organu pierwszej instancji zachodzi również negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2lit. a u.ś.r., bowiem M. K. pozostaje w związku małżeńskim, natomiast jego żona (skarżąca) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

SKO uznało, że skarżącej należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia ona przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnemu mężowi opieki, a niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W zakresie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Także pozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki nie stanowi, w ocenie SKO, przeszkody do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Małżonek takiej osoby należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie wypowiedział się natomiast na temat występowania negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia wskazanego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (emerytura).

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Wskazać także należy, że w ocenie Sądu, organ pierwszej instancji błędnie zastosował literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd miał na względzie, że sądy administracyjne w zakresie analizowanej materii dostrzegają potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej, systemowej (przykładowo wyroki WSA: w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18; w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 137/19; w Rzeszowie z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 676/19; wyroki NSA: z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20).

W przywołanych wyżej wyrokach sądy stanęły na stanowisku, że wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to jednak nie można się jedynie do nich ograniczać. Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002 s. 65).

Argumentowano, że celowe jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a obecnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Wskazywano, że odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w obecnych realiach, jako pozbawiającego świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej.

Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.,1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która wskazywałaby na wyeliminowanie z kręgu osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Wskazywano, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary (np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87, z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99, z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy, umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Wskazywano również, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Nie przemawia za tym stan finansów państwa, o czym świadczy wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym. Ponadto celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Odnosząc się do wywodów organu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z występowaniem negatywnej przesłanki przyznania świadczenia uregulowanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy zaznaczyć, że wskazany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, w której oświadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba, niż współmałżonek, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich.

Podkreślić należy za SKO, że małżonek jest niewątpliwie osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest osobą, na której, zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodek rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.; dalej jako: "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie powyższego nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka.

Pomimo powyższych uwag, decyzja organu pierwszej instancji, jak zasadnie wskazywał organ odwoławczy, jest zgodna z prawem.

Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem M. K. Mąż skarżącej (ur. [...] 1949 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 25 sierpnia 2015 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W.). W orzeczeniu tym podano, że niepełnosprawność M. K. istnieje od 55 roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 kwietnia 2005 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N 05-R). W 2004 r. u M. K. zdiagnozowano guza mózgu. Po usunięciu tego guza (co miało miejsce w 2005 r.) powstał u niego niedowład prawej strony ciała, utrata słuchu w uchu prawym, porażenie nerwu prawej strony twarzy. M. K. od ok. 15 lat leczy się z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów, cierpi również na przyrost gruczołu krokowego, nadciśnienie tętnicze (zob. karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 25 listopada 2016 r.). Skarżąca pomaga mężowi w higienie (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg), czasem prowadzi go do toalety (zależy to od samopoczucia męża), pomaga mu również przy ubieraniu i rozbieraniu, mobilizuje go do ćwiczeń specjalistycznych, mierzy ciśnienie (2-3 x w tygodniu), podaje 2x dziennie leki, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, prasuje, opłaca rachunki, realizuje recepty, asystuje przy wizytach lekarskich, załatwia sprawy urzędowe, asystuje przy wyjściach na spacery, przygotowuje i przynosi opał, odśnieża, czyta mężowi pisma urzędowe i czasopisma, masuje męża (zob. wykaz czynności wykonywanych podczas opieki sporządzony przez skarżącą w dniu 26 października 2020 r.). Mąż skarżącej jest częściowo samodzielny, tj. spożywa przygotowane posiłki i lekarstwa samodzielnie, porusza się przy pomocy żony lub kul, potrzebuje pomocy w wykonywaniu czynności higienicznych (zob. oświadczenie skarżącej z dnia 25 lutego 2021 r.).

Z przywołanych powyżej unormowań ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu jest ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, czyli ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Takich ustaleń faktycznych nie można jednak, wbrew stanowisku skarżącej, utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności.

Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy).

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, który w swym rozstrzygnięciu stwierdził, że opisana w ww. przepisie przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia: stała lub długoterminowa, wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających męża w jego codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że skarżąca wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z mężem. Z opisu zakresu sprawowanej opieki wynika natomiast, że żona wspiera męża bezpośrednio w chorobie jedynie w niewielkim rozmiarze. Czynności te polegają na pomocy w higienie, masażu, przygotowaniu i podaniu lekarstw, pomiarze ciśnienia. Czynności te, co do zasady, mogą być wykonane rano i wieczorem (podanie śniadania i kolacji, leków, pomiary ciśnienia, pomoc w czynnościach higienicznych) lub wczesnym popołudniem (podanie obiadu). Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w szeregu innych gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Choć oczywiście nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki", w rozumieniu omawianego przepisu, nie można nie zauważyć, że skarżąca, mieszkająca z mężem, także dla siebie musi robić zakupy, sprzątać, gotować, czy palić w piecu. Nie można zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby męża.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że mąż skarżącej, mimo szeregu schorzeń, na które cierpi, nie jest osobą leżącą na stałe, jest w stanie samodzielnie jeść i pić, nie napotyka znacznych trudności w zakresie higieny i fizjologii (żona pomaga mu przy kąpieli, obcina paznokcie, strzyże włosy, moczy nogi), jest w stanie poruszać się samodzielnie w obrębie domu przy pomocy sprzętu wspomagającego (kule).

Znamienne jest również to, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji, że skarżąca prowadziła działalność agroturystyczną polegającą na wynajmie pokoi dla turystów do roku 2011, a od 1 maja 2011 r. ma ustalone prawo do emerytury. Tymczasem guz mózgu został wykryty u męża skarżącej w 2004 r. Operacja jego usunięcia, po której powstał u niego niedowład prawej strony ciała, utrata słuchu w uchu prawym, porażenie nerwu prawej strony twarzy, miała miejsce w 2005 r. Natomiast reumatoidalne zapalenie stawów u męża skarżonej zostało zdiagnozowane w okolicach 2006 r. Zatem skarżąca prowadziła działalność gospodarczą (pracowała) przez ok. 6 lat, pomimo wskazanych powyżej schorzeń męża.

W realiach niniejszej sprawy należy podkreślić, że wnioskodawczyni zaprzestała działalności gospodarczej w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat) i uzyskania prawa do emerytury.

Przy czym, skarżąca nie twierdziła, że po uzyskaniu prawa do emerytury podejmowała jakiekolwiek zatrudnienie lub pracę zarobkową. Jednoznacznie wskazała w oświadczeniu z dnia 25 lutego 2021 r., że mężem opiekuje się od 2005 r. i nie prowadzi działalności gospodarczej od 2011 r. W oświadczeniu tym, skarżąca nadto podała, że stan męża pogorszył się na tyle, że stał się osobą leżącą (zakażenie covid 19 w grudniu 2020 r.) podniosła jednak, że obecnie sytuacja się stabilizuje, a zakres czynności opiekuńczych nie zmienił się w stosunku do wykazu czynności z dnia 26 października 2020 r.

Mając na uwadze powyższe, trudno dać wiarę twierdzeniom skarżącej, że zrezygnowała z aktywności zawodowej ze względu na konieczność długotrwałej, całodobowej, opieki nad mężem.

Konkludując, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Powyższej oceny nie mogła zmienić argumentacja przytoczona w skardze. Nie zawsze i nie w sposób automatyczny każda osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Każdą taką sytuację należy bowiem analizować z uwzględnieniem konkretnych okoliczności faktycznych.

W tym stanie sprawy Sąd oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).