Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1565/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 97  par. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skarg J. N. i M. N. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego M. N. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] marca 2013r. Wojewoda [...] , po rozpatrzeniu zażaleń adwokata [...] działającego w imieniu J. N. oraz J. B. reprezentującego , M. N. na postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2011 r., zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosków: W. N. z dnia 19 sierpnia 1985 r. i J. N. z dnia 16 października 2000 r. w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] pochodzącą z części [...] - do czasu ustalenia następców prawnych po dawnych właścicielach pozostałych [...] tej Osady oraz wzywające [...] do dostarczenia postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po [...] oraz ich nieżyjących następców prawnych, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Pierwotnie W. N. , a następnie J. N. i M. N. – jako spadkobiercy F. N. wnieśli do Prezydenta miasta W. wniosek o przyznania odszkodowania za w/w grunt położony w W. przy ul. [...] na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.).

Udowodnili swe uprawnienia do bycia stroną przedkładając postanowienia spadkowe: postanowienie Sądu Rejonowego [...].

Organ ustalił , że z aktu sporządzonego w dniu [...] maja 1940 r. przed notariuszem w W. [...], repert. Nr [...], prawomocnym wyrokiem Sądu Grodzkiego [...] dokonany został dział masy spadkowej pozostałej po J. T. w skład której wchodził grunt pochodzący z osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej byłej wsi K. nie mający urządzonej hipoteki. A. M. przyznano [...] części powyższego gruntu, w tym powierzchnię użytkową [...] m2 oraz pod ulicami [...] m2, wskazaną w planie mierniczego przysięgłego J. K. z dnia [...] listopada 1936 r., L.dz. [...].

Wvv. aktem notarialnym z dnia [...] maja 1940 r. A. M. [...] niepodzielną część powierzchni użytkowej [...] sprzedała E. i B. małżonkom F. w częściach równych, przy czym, strony umówiły się, że po zatwierdzeniu przez Zarząd Miejski w mieście W. projektowanego podziału powyższego terenu na poszczególne parcele na rzecz małżonków F. przypadnie część tego terenu odpowiadająca stanowi ich posiadania, położona przy ul. [...]. Część ta powinna odpowiadać działkom nr [...] projektu podziału uwidocznionego na planie geometry [...]. A. M. zobowiązała się uzyskać swoim kosztem i staraniem zatwierdzenie podziału terenu wskazanego na planie L.dz. [...] przez Zarząd Miasta W. Plan ten nie został zatwierdzony.

Aktem notarialnym sporządzonym w dniu [...] kwietnia 1942 r. przed notariuszem w [...], Repert. Nr [...], [...] sprzedali F. i E. małżonkom W. [...] niepodzielną część ww. powierzchni użytkowej [...] m2. Z kolei, aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1943 r., Repert. Nr [...] małżonkowie W. sprzedali nabytą wcześniej [...] cześć ww. powierzchni użytkowej gruntu nieruchomości o powierzchni [...] m2 B. F.

Część gruntów zapisanych w tabeli likwidacyjnej byłej wsi K. pod nr [...] o obszarze [...] m2 wydzielona A. M. położona między ulicami [...] i oznaczona nr [...] wywołana została do pierwiastkowej regulacji, a termin prekłuzyjny tej regulacji hipoteki wyznaczony został na dzień [...] sierpnia 1944 r.

Z kolei, aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1946 r., Repert. Nr [...] B. F. sprzedała F. N. roszczenia do [...] niepodzielnej części gruntu o powierzchni [...] m2 pochodzącego z "części osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej byłej wsi K." zaznaczonego na planie mierniczego przysięgłego [...] z dnia [...] listopada 1936 r., L.d [...].

Organ I instancji w postanowieniu z dnia [...] listopada 2011 r przywołał brak dokonania formalnego podziału gruntu o powierzchni [...]m2 pochodzącego z osady włościańskiej zapisanej pod Nr [...] , zgodnie z założeniami aktu notarialnego z dnia [...] maja 1940 r., repert. Nr [...]. Wskazał zatem , że wszelkie prawa i roszczenia wynikające z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) oraz innych ustaw, w tym prawa do uzyskania odszkodowania przysługują spadkobiercom [...].

Podsumował, że warunkiem rozpoznania wniosku złożonego przez [...] o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość jest ustalenie pozostałych stron postępowania administracyjnego wszczętego wyżej wymienionymi wnioskami tj. następców prawnych byłych współwłaścicieli hipotecznych przedmiotowej nieruchomości w pozostałym udziale [...], a następcami tymi będą spadkobiercy [...] bądź osoby, które nabyły od wyżej wymienionych w stosownych udziałach prawa i roszczenia do gruntu przedmiotowej nieruchomości

Wobec braku dokumentów wskazujących na następstwo prawne po ww. osobach, Prezydent zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu zakończenia stosownych postępowań przed sądem powszechnym.

J. B. działając w imieniu M. N. i adwokat E. T., działając jako pełnomocnik substytucyjny J. N. z umocowania adwokat J. T., wnieśli zażalenie na ww. postanowienie P. W., zarzucając naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że warunkiem wydania rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżących jest uprzednie rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez sąd w przedmiocie ustalenia następców prawnych po dawnych właścicielach [...] w tym brak wykazania przez organ administracji związku przyczynowego pomiędzy wydaniem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie a zagadnieniem wstępnym stanowiącym podstawę zawieszenia przedmiotowego postępowania, w szczególności w okolicznościach wskazujących na to, iż doszło do skutecznego przeniesienia roszczenia do [...] wskazanej nieruchomości na rzecz F. N..

Wojewoda [...] po rozpatrzeniu zażalenia i zbadaniu akt sprawy wydał zaskarżone postanowienie.

Przywołując treść art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wskazał , że w jego ocenie Prezydent W. nie naruszył treści tego przepisu .

Organ II instancji wskazał , że zgodnie z art. 215 ust. 2 u.g.n., będącym podstawą materialno prawną postępowania odszkodowawczego w przedmiotowej sprawie przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. W cytowanym przepisie zawarte jest zatem wskazanie, iż organ rozpoznający wniosek w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość dekretową w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami winien ustalić jej dawnych właścicieli, a w przypadku ich śmierci według stanu na dzień rozpoznawania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość - ich następców prawnych. Wbrew zaś twierdzeniu zawartemu w zażaleniu pełnomocnika J. N. na postanowienie Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r., okolicznością decydującą o uprawnieniu do bycia stroną w postępowaniu prowadzonym na zasadzie art. 215 ust. 2 u.g.n. nie jest faktyczne władanie nieruchomością, co do której toczy się postępowanie, a udokumentowane następstwo prawne po dawnych właścicielach nieruchomości przejętej na własność Państwa na podstawie art. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

W wyniku powyższej oceny Wojewoda [...] uznał, że postępowanie sądowe w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po [...] - na rzecz których nastąpiło przeniesienie własności części nieruchomości położonej w W. przy ul [...] na podstawie ww. aktów notarialnych, przy wzięciu pod uwagę faktu, że brak jest formalnego podziału gruntu o powierzchni [...] m2 pochodzącego z ww. osady włościańskiej zgodnie z założeniami aktu notarialnego z dnia [...], stanowi zagadnienie wstępne wobec postępowania odszkodowawczego prowadzonego co do przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skargi na powyższe postanowienia wnieśli J. N. oraz M. N..

W uzasadnieniu skargi J. N. wskazał , że w jego ocenie postępowania o stwierdzeniu nabycia spadku po byłych współwłaścicielach nieruchomości nie stanowią zagadnienia wstępnego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy , w związku z czym brak tych postanowień nie może stanowić podstawy zawieszenia postępowania.

M. N. zgłosił zarzut naruszenie przepisu art. 62 k.p.a. przez jego wadliwe zastosowanie i przyjęcie, że współuczestnictwo wszystkich byłych współwłaścicieli wywłaszczonej działki (i ich spadkobierców) ma rzekomo charakter konieczny, a nie tylko fakultatywny i w zw. z tym organ rzekomo obowiązany jest prowadzić jedno (wspólne) postępowanie o odszkodowanie dotyczące udziałów wszystkich byłych współwłaścicieli (i ich spadkobierców).

Ewentualnie, w razie oddalenia tego zarzutu przez Sąd , wskazał na

naruszenie przepisu art. 104 § 2 k.p.a. przez jego nie zastosowanie i przyjęcie, że sprawa ustalenia odszkodowania za nieruchomość ma rzekomo charakter niepodzielny i nie może być rozstrzygana decyzjami częściowymi.

Wniósł o uchylenie:

- zaskarżonego postanowienia Wojewody [...] z 2013 r.,

- postanowienia Prezydenta W. z 2011 r. - bezpośrednio poprzedzającego zaskarżone postanowienie, oraz o

- zasadzenie na rzecz skarżącego od organu skarżonego zwrotu kosztów postępowania .

Stanowisko to zostało uzupełnione w piśmie z dnia 10 czerwca 2013r.

Wskazano w nim na ruszenie art. 153 w zw. z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a przez jego niezastosowanie i oparcie zaskarżonego postanowienia na ocenie prawnej sprawy sprzecznej z oceną prawną i wytycznymi co do dalszego postępowania zawartymi w uzasadnieniach wymienionych w piśmie wyroków Sadu Wojewódzkiego z 2002 i 2005 r, w których to wyrokach Sąd nie zakwestionował prawidłowości ustalania odszkodowania za samą tylko cześć należną spadkobiercom F. N. a także naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy o finansach publicznych przez ich pominięcie i dążenie przez organ z urzędu, bez wniosku stron w tym zakresie, do ustalenia i wypłacenia odszkodowania także za udziały pozostałych byłych współwłaścicieli w [...] częściach działki, co niepotrzebnie obciąży budżet Miasta 24-krotnie większą kwotą odszkodowania, naruszając tym samym interes społeczny (publiczny), wymagający prowadzenia przez Miasto racjonalnej gospodarki budżetowej.

W obszernym uzasadnieniu pełnomocnik wskazał między innymi na stanowisko doktryny i orzecznictwo sądów potwierdzające , że rozpoznanie przez organy administracji żądania skarżących w zakresie przyznania odszkodowania za nieruchomość, nie jest uzależnione od zapewnienia udziału w tym postępowaniu wszystkim współwłaścicielom nieruchomości . Przywołał ponadto zapadłe dotychczas w sprawie rozstrzygnięcia , w których treści brak jest stanowiska uprawniającego do uznania , że warunkiem rozpoznania wniosku o odszkodowanie za nieruchomość jest współuczestnictwo w postępowaniu wszystkich jej współwłaścicieli.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – powoływana dalej jako "ppsa").

Podstawę zaskarżonych postanowień stanowił przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. , który stanowi , że postępowanie administracyjne podlega zawieszeniu gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w sprawie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

W sprawie niniejszej Prezydent miasta W. zawiesił postępowanie o odszkodowanie za udział w nieruchomości położonej przy ul. [...], zainicjowane przez spadkobierców F. N., do czasu ustalenia danych dotyczących następców prawnych pozostałych współwłaścicieli tej nieruchomości.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w sprawie niniejszej , brak było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego. Nie ma bowiem w ocenie Sądu zagadnienia wstępnego, od rozstrzygnięcia którego miałby zależeć wynik sprawy.

Przedmiot żądania został dostatecznie określony przez strony i podlega rozpoznaniu.

Sąd zauważa, że wbrew stanowisku organów obu instancji prawo współwłasności nieruchomości [...] położonej przy ulicy [...] i prawo do odszkodowania za udział w tej nieruchomości należny wnioskodawcom , to niewątpliwie dwa różne prawa majątkowe.

Przedmiotem współwłasności dawnych właścicieli był grunt i posadowione na nim zabudowania , natomiast roszczenie o odszkodowanie jest prawem podzielnym, które przysługuje każdemu ze współwłaścicieli (i ich spadkobiercom) w częściach odpowiadającej ich udziałom we współwłasności.

Doktryna prawa i orzecznictwo sądów stoi bowiem na stanowisku , że świadczenie pieniężne ma charakter podzielny z samej jego istoty (por. wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r., IV CKN 821/00, LEX nr 54375; wyrok SN z dnia 16 października 1976 r., IV PR 275/76, NP 1978, nr 6, s. 974, OSNCP 1977, nr 7, poz. 117, OSPiKA 1978, z. 4, poz. 70; wyrok SN z dnia 10 lutego 2004 r., IV CK 12/2003, OSNC 2005, nr 3, poz. 44, Radca Prawny 2005, nr 2, s. 112, Rejent 2005, nr 3, s. 139; wyrok SN z dnia 21 maja 2004 r., V CK 505/03, LEX nr 194091) .

Skoro nie ulega wątpliwości, że świadczenie pieniężne jest zawsze podzielne, to nie może budzić wątpliwości dopuszczalność podziału wierzytelności pieniężnej wynikającej z określonego stosunku zobowiązaniowego. To zaś w konsekwencji oznacza, że wierzyciel może domagać się zaspokojenia swojej części wierzytelności pieniężnej niezależnie od pozostałych osób uprawnionych.

Wobec faktu, że wskazywana przez organy I i lI instancji przeszkoda w kontynuowaniu postępowania w postaci zagadnienia wstępnego nie istnieje, to konieczne było zdaniem sądu uchylenie postanowień o zawieszeniu postępowania jako niezgodnych z prawem tj. treścią art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Pozostałe zarzuty zawarte w skargach nie mają zatem istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak na wstępie.