Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 675/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: kosztów postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 listopada 2011r. skarżący G. H. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z niepełnoletnim synem. Skarżący oświadczył także, że nie uzyskuje dochodów, nie posiada też majątku.

Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż na chwilę obecną nie posiada stałego zatrudnienia. Natomiast opłacenie kosztów sądowych będzie dla niego dużym obciążeniem. Mieszka u rodziców, utrzymuje się z prac dorywczych.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 02.12.2011 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń:

a) oświadczenia, z jakich dochodów, z określeniem ich wysokości opłaca niezbędne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz utrzymaniem małoletniego syna,

b) przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego kont i lokat bankowych za ostatnie sześć miesięcy, w tym rachunków obsługujących spłatę kredytów i ewentualnych pożyczek, ewentualnie przedłożenie dokumentów potwierdzających rozwiązanie umów o prowadzenie rachunków bankowych,

c) oświadczenia o wysokości ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego wraz z odpisami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków,

d) oświadczenia w kwestii posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 01.01.2010 r. do 02.12.2011 r.,

e) oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów przez rodziców wnioskodawcy, w związku ze złożonym oświadczeniem, iż "mieszka u rodziców" oraz treścią art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,

f) przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić, w ocenie skarżącego, trudną sytuację materialną i życiową.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 23 grudnia 2011r. złożył oświadczenie, iż w związku z zastojem na "[...]" rynku pracy w okresie wakacyjnym (3 miesiące) pracował w branży ogólno-budowlanej w "[...]" nadto w okresie jesiennym (1 miesiąc) pracował przy zbiorze winogron, z których to prac uzyskał łączny dochód po odliczeniu kosztów utrzymania w kwocie 2.700 euro. Aktualnie nie pracuje. Wyjaśnił, że w bieżącym utrzymaniu gospodarstwa domowego pomagają mu rodzice. Przy czym do czasu posiadania środków pieniężnych uzyskanych z prac dorywczych sam opłaca koszt utrzymania syna tj. koszty zakupu podręczników około 500 zł, przybory szkolne ok. 100 zł, szkółka piłkarska 90 zł, koszty wyżywienia w szkole ok. 100 zł. W sytuacji gdy nie posiada już środków pieniężnych, ww. koszty ponoszą rodzice. Wnioskodawca oświadczył, iż w okresie od 01.01.2010 r. do 02.12.2011 r. nie posiadał nieruchomości i ruchomości. Określił, że rodzice uzyskują miesięczne dochody w kwocie ok. 3.500 zł łącznie. Stwierdził też, iż gdyby nie pomoc rodziców, którzy zapewniają "dach nad głową" oraz wyżywienie nie miałby gdzie mieszkać i co jeść. Dlatego też, nie posiada środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania, które mógłby wydatkować bez uszczerbku dla niego i jego syna. Dodatkowo skarżący przedłożył zestawienie operacji bankowych za okres od 01.05.2011 r. do 22.12.2011 r. z "[...]", z którego wynika że posiadał środki pieniężne w kwocie 330,60 zł na dzień 22.12.2011 r. Nadto przedłożył wyciąg z rachunku posiadanego w "[...]", z których wynika, że na dzień 31.03.2011 r. posiadał saldo końcowe na rachunku w wysokości 22,66 zł, przy czym na rachunku bankowym miał zablokowaną kwotę 111.654,51 zł.

Składając powyższe wyjaśnienia skarżący wniósł także o przedłożenie terminu do złożenia pozostałych oświadczeń. Na wniosek strony termin ten zastał przedłużony zarządzeniem z dnia 29.12.2011 r. do dnia 9.01.2012 r.

Kolejnym pismem z dnia 19.01.2012 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż ponosi koszty zakupów produktów spożywczych w wysokości około 400-600 zł. Nadto opłaca koszty uczestnictwa syna w szkółce piłkarskiej w kwocie 90 zł miesięcznie. Ponownie wskazał, iż koszt zakupu podręczników wyniósł 500 zł, nadto przyborów szkolnych 100 zł. Stwierdził, że wcześniej nie przechowywał paragonów potwierdzających ponoszone wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego. Do pisma załączył odpisy paragonów potwierdzających zakup: ubrania w kwocie 59,99 zł, w dniu 06.10.2011 r. (G.), zakup ubrania w kwocie 59,99 zł (W.) z dnia 10.07.2011 r., zakup łóżka za kwotę 1284,99 zł (W.) z dnia 08.10.2011 r., zakup wyposażenia piłkarskiego (buty i getry) z dnia 26.05.2011 r. za kwotę 373 zł (O.), zakup wyposażenia piłkarskiego (koszulka Adidas, bluza) za kwotę 162 zł z dnia 14.05.2011 r. (O.), zakup części do roweru za kwotę 308 zł z dnia 19.07.2011 r. (O.) nadto przedłożył nieczytelny odpis paragonu, który opatrzył oświadczeniem "części do komputera – wymagany w gimnazjum" kwota 560 zł. Przedłożył także osiem potwierdzeń dokonania przelewu na rzecz szkółki piłkarskiej w okresie od 04.2010 r. do 01.01.2011 r.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje,

w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek

w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel.

Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych. Jak wykazał skarżący on i pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z ucząc się syn, utrzymują się jedynie z dochodów za pracę wykonywaną w okresie letnim i jesiennym w kwocie łącznej 2.700 euro. Z tych też dochodów, jak wynika z oświadczenia skarżącego, w miarę możliwości opłaca koszty utrzymania rodziny tj.: koszt zakupu produktów spożywczych, który określił na kwotę ok. 400- 600 zł miesięcznie, koszty wyżywienia w szkole 100 zł, nadto opłaca zajęcia syna w szkółce piłkarskiej w kwocie 90 zł. Łączne zatem stałe miesięczne wydatki skarżącego to ok. 590 zł do 890 zł. Dodatkowo wykazał, jak należy przyjąć, jednorazowe wydatki na zakup podręczników szkolnych w kwocie 500 zł oraz przyborów szkolnych w kwocie 100 zł, tj. łącznie na ten cel wydatkował 600 zł. Nadto przedstawił odpisy paragonów na dokonane zakupy w okresie od maja 2011 r. do października 2011 r. na kwotę łączną 2.816,97 zł. Dodatkowo oświadczył, że rodzice, u których zamieszkuje i którzy w sytuacji gdy brakuje mu środków pieniężnych przejmują ciężar utrzymania jego rodziny otrzymują dochody w kwocie 3.500 zł.

Oceniając przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie, stwierdzić należy, że z uzyskanego dochodu z pracy wykonywanej w "[...]" w okresie czterech miesięcy w roku 2011 w wysokości 2.700 euro tj. kwoty ok. 11.711,52 zł (liczonej według średniego kursu euro (4,3376 zł za 1 euro) za ostanie 6 miesięcy (na dzień 26.01.2012 r.), na podstawie informacji uzyskanych ze strony Internetowej http://www.money.pl/pieniadze/kurs/eur,978.html), skarżący mógł wygospodarować także niezbędne środki pieniężne konieczne na dochodzenie swych praw przed tut. Sądem. Za powyższym poglądem przemawiają także wydatki poniesione przez skarżącego przedstawione na wezwanie tut. Sądu. Poza bowiem niezbędnymi wydatkami dla koniecznego utrzymania gospodarstwa domowego w postaci zakupów żywności, czy też odzieży, podręczników czy też naprawy sprzętu komputerowego, skarżący poniósł także dodatkowe wydatki w postaci m.in. zakupu części do roweru w kwocie 308 zł, czy też zakupu wyposażenia piłkarskiego za kwotę 535 zł czy też zakupu łóżka za kwotę 1284,99 zł. Powyższe wydatki trudno zakwalifikować do niezbędnych czy też , biorąc pod uwagę przedmiot niniejszego postępowania, mających pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publikowany LEX Omega nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. W takiej sytuacji należy uznać, że ważne i konieczne, w ocenie skarżącego, wydatki w postaci zakupu wyposażenia piłkarskiego, łóżka, czy też części do roweru, czego nie neguje orzekający, nie mogą mieć pierwszeństwa w stosunku do należnych budżetowi Państwa kosztów sądowych.

Należy przy tym wskazać, że jak wynika z akt administracyjnych zaskarżone postanowienie zostało stronie doręczone w dniu 21.09.2011 r. a zatem w okresie jak należy wnioskować, gdy dysponował dochodem z tytułu pracy wykonanej zagranicą, zaś skargę na ww. rozstrzygnięcie organu podatkowego złożył w dniu 27.09.2011 r. W takiej sytuacji należy uznać, że wnioskodawca mógł przewidzieć konieczność zarezerwowania środków na niezbędne koszty postępowania sądowego. Nie można bowiem zaakceptować sytuacji, w której strona, mając do dyspozycji środki pieniężne w chwili inicjowania postępowania sądowego żąda, aby koszty postępowania sądowego pokrywał za nią Skarb Państwa z powodu preferencyjnego traktowania innych wydatków, które czy to ze względu na rodzaj, czy też wysokość, nie mieszczą się w kategorii kosztów utrzymania koniecznego.

Na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie", dlatego też, w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący może pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, czy ich części, oczekiwać ze strony rodziców, którzy to łącznie uzyskują dochód w kwocie 3.500 zł miesięcznie. Przerzucenie tego ciężaru na budżet Państwa w tym zakresie stanowiłoby także naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa i uznanie, że to ogół społeczeństwa powinien sfinansować koszty postępowania sądowego.

Reasumując, stwierdzić należy, iż wnioskodawca dysponował środkami,

z których mógłby, przy rozsądnym gospodarowaniu, zabezpieczyć środki niezbędne na pokrycie kosztów postępowania w sprawach sądowych. Wydatkowanie tych środków na inne, preferencyjnie traktowane cele w sytuacji, gdy mógł liczyć się z ewentualnością pojawienia się kosztów związanych z postępowaniem sądowym, uniemożliwia przyznanie obecnie prawa pomocy w żądanym zakresie. Osoby ubiegające się o przyznanie prawa pomocy powinny bowiem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające mogą zwrócić się o pomoc Państwa.

Dodatkowo stwierdzić należy, że obowiązkowym kosztem sądowym w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest wpis od skargi, który w przedmiotowej sprawie został ustalony na kwotę 100 zł. Mając na uwadze wysokość tego wpisu jak i fakt, że skarżący zobowiązany jest także do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 704/11 w kwocie 100 zł, orzekający stwierdza, że wysokość tych niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów postępowania nie stanowi wydatku, który spowodowałby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego czy też jego syna. Koszty te tak jak wskazano wyżej są dużo niższe m.in. od wydatków poczynionych przez skarżącego, już po powzięciu informacji o zapadłych rozstrzygnięciach organów podatkowych.

W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.