Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 986/96
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 1997-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Opłata skarbowa
Spółdzielnie
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "h"
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
Teza: Nabycie w formie umowy przez spółdzielnię mieszkaniową od osoby fizycznej nieruchomości, na której realizowane będzie zorganizowane budownictwo wielorodzinne, nie stanowi podstawy do uznania, że czynność ta nie podlega opłacie skarbowej na mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "h" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./.

TEZY

Nabycie w formie umowy przez spółdzielnię mieszkaniową od osoby fizycznej nieruchomości, na której realizowane będzie zorganizowane budownictwo wielorodzinne, nie stanowi podstawy do uznania, że czynność ta nie podlega opłacie skarbowej na mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "h" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ skargę Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w T. na decyzję Izby Skarbowej w (...) z dnia 18 listopada 1996 r. w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty skarbowej.


UZASADNIENIE

Izba Skarbowa w (...) decyzją z dnia 25 kwietnia 1996 r. nr PB.732/193/96, po rozpatrzeniu odwołania Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w T., utrzymała w mocy decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia 29 stycznia 1996 r., odmawiającą zwrotu pobranej przez notariusza opłaty skarbowej od zawartej między Alfredem K. /sprzedającym/ a Spółdzielnią "S." /kupującą/ umowy sprzedaży nieruchomości położonej w T., na której Spółdzielnia realizowała budynek wielorodzinny zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego. Spółdzielnia domagała się zwrotu pobranej opłaty skarbowej, ponieważ dokonana czynność cywilnoprawna była wolna od opłaty skarbowej z mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "h" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego podano, że opłacie skarbowej nie podlegają czynności cywilnoprawne, których przedmiotem jest sprzedaż nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie, a także sprzedaż lub zamiana nieruchomości albo prawa wieczystego użytkowania na podstawie przepisów ustawy o ochronie kształtowaniu środowiska oraz przepisów ustawy o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości. Następnie organ odwoławczy rozważał sprawę na tle przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ doszedł do przekonania, że wywłaszczenie nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz Skarbu Państwa lub gminy na cele określone w ustawie, a podmiotem, który może skutecznie wszcząć postępowanie wywłaszczeniowe, jest rejonowy organ rządowej administracji ogólnej. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego należy poprzedzić rokowaniami z właścicielem nieruchomości o jej nabycie w drodze umowy. Jeżeli wskutek tych rokowań dojdzie do sprzedaży nieruchomości na cele określone w ustawie /m.in. na cele zorganizowanego budownictwa wielorodzinnego/, to stroną kupującą będzie zawsze Skarb Państwa lub gmina taka właśnie umowa sprzedaży nie podlega opłacie skarbowej z mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "h" ustawy podanej w odwołaniu. Skoro w sprawie było niesporne, że umowę sprzedaży nieruchomości zawarła Spółdzielnia z osobą fizyczną /właścicielem nieruchomości/, to do tego stanu nie miały zastosowania przepisy ustawy o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości, a tym samym brak było podstaw do wyłączenia tej umowy od obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej.

W skardze z dnia 24 maja 1996 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółdzielnia Mieszkaniowa "S." w T. zarzuciła wydanym w sprawie decyzjom rażące naruszenie prawa materialnego, w szczególności powołanego przepisu ustawy o opłacie skarbowej. Zdaniem skarżącej, treść spornego przepisu ma charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy, ze względu na zwrot "cele uzasadniające wywłaszczenie". Jeżeli przesądzać mają przesłanki przedmiotowe, to - zdaniem skarżącej - było niewątpliwe, że skarżąca nabyła nieruchomość w celu realizacji zorganizowanego budownictwa wielorodzinnego, to jest na cele uzasadniające wywłaszczenie.

W odpowiedzi na skargę z dnia 6 listopada 1996 r. wnoszono o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej Spółdzielni, że wystarczy zawarcie jakiejkolwiek umowy cywilnoprawnej sprzedaży nieruchomości, na której realizowane będą cele uzasadniające wywłaszczenie nieruchomości, aby uznać taką umowę za nie podlegającą opłacie skarbowej. Takie stanowisko zakwalifikować należy jako uproszczone odczytanie spornego przepisu.

Podzielić natomiast należy stanowisko organów podatkowych, które sporny przepis rozważyły w płaszczyźnie unormowań odnoszących się do kwestii wywłaszczenia. Gramatyczna interpretacja tego przepisu /Nie podlegają opłacie skarbowej czynności cywilnoprawne w sprawach sprzedaży nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie/ musi być przeprowadzona w kontekście przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./. Skoro z art. 46 ust. 2 tej ustawy wynika, że nieruchomość może być wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz gminy, jeżeli jest niezbędna na cele wymienione w punktach od 1 do 5, to nie można przepisu art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "h" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ tłumaczyć tylko w ten sposób, że pomija się podmiot, na którego rzecz może nastąpić wywłaszczenie, a do wykładni tego przepisu przyjmuje się tylko cele wymienione w punktach od 1 do 5 cytowanego przepisu ustawy o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości. Uznać zatem należy, iż ten przepis ustawy o opłacie skarbowej ma charakter podmiotowo-przedmiotowy do uznania czynności cywilnoprawnej za nie podlegającą opłacie skarbowej wymagać należy ziszczenia się zarówno przesłanki podmiotowej, jak przedmiotowej. Brak jednej z tych przesłanek wyklucza zwolnienie czynności cywilnoprawnej od opłaty skarbowej.

Przepis ten należy także rozpatrywać na gruncie wykładni celowościowej. Jeżeli wywłaszczenie nieruchomości polega na odjęciu prawa własności /art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r./, to jest to tak dotkliwe uszczuplenie uprawnień właścicielskich, że nie powinno być jeszcze pogłębione przez pobór opłaty skarbowej. Uszczuplenie to może nastąpić w drodze umowy zawartej w imieniu Skarbu Państwa lub gminy z właścicielem nieruchomości wówczas nie następuje decyzyjne wywłaszczenie nieruchomości.

Taka umowa nie będzie podlegać opłacie skarbowej na mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "h" ustawy o opłacie skarbowej. (...)

Uzasadnienie takiego odczytania omawianego przepisu ustawy o opłacie skarbowej znaleźć można także w wykładni historycznej. Z przepisu art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ wynikało, że nabycie praw majątkowych stosownie do przepisów tej ustawy nie podlegało podatkowi od nabycia praw majątkowych. Ten podatek uległ przekształceniu w opłatę skarbową /art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej - Dz.U. nr 45 poz. 226/, w tej ostatniej ustawie zaś, w przepisie art. 5 ust. 1 pkt 5, zawarto również zwolnienie od opłaty skarbowej czynności cywilnoprawnych w sprawach wywłaszczeniowych prowadzonych na podstawie właściwej ustawy. Z przedstawionych argumentów natury historycznej wynika, iż w ciągu długiego okresu /przy czym stan ten został utrzymany w obowiązującym stanie prawnym/ czynności cywilnoprawne dokonane w ramach postępowania wywłaszczeniowego nie podlegały opłacie skarbowej. Skoro zawarcie umowy między skarżącą Spółdzielnią a właścicielem nieruchomości nie nastąpiło w ramach takiego postępowania, to bezpodstawne jest żądanie zwrotu pobranej opłaty skarbowej.

W konkluzji należy stwierdzić, iż nabycie w formie umowy przez spółdzielnię mieszkaniową od osoby fizycznej nieruchomości, na której realizowane będzie zorganizowane budownictwo wielorodzinne, nie stanowi podstawy do uznania, że czynność ta nie podlega opłacie skarbowej na mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "h" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./. Żądanie zwrotu opłaty skarbowej pobranej przez notariusza nie podlegało uwzględnieniu, a wydanym w sprawie decyzjom nie można było skutecznie zarzucić naruszenia prawa.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ skargę oddalił.