Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 513/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 69 poz 622
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do  kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy.
article: art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
Teza: Żaden z przepisów rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonującymi pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622 ze zm.) oraz ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm) nie uzależnia skierowania na badania psychologiczne osoby, która kierowała w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie jak alkohol, od ewentualnego rozstrzygnięcia sprawy karnej. Postępowanie karne choćby niezakończone nie stanowi zatem przeszkody prawnej do zakończenia sprawy tego typu. Sposób zakończenia postępowania karnego w tych okolicznościach nie jest wiec zagadnieniem prejudycjalnym w rozumieniu art. 97 par. 1 pkt 4 kpa, lecz należy do sfery ustaleń faktycznych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Skierowanie na badania psychologiczne dopiero po wydaniu wyroku skazującego, a więc kiedy kierujący pojazdem silnikowym, nie ma już uprawnień do prowadzenia takiego pojazdu, jest bowiem bezcelowe.

TEZY

Żaden z przepisów rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonującymi pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622 ze zm.) oraz ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm) nie uzależnia skierowania na badania psychologiczne osoby, która kierowała w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie jak alkohol, od ewentualnego rozstrzygnięcia sprawy karnej. Postępowanie karne choćby niezakończone nie stanowi zatem przeszkody prawnej do zakończenia sprawy tego typu. Sposób zakończenia postępowania karnego w tych okolicznościach nie jest wiec zagadnieniem prejudycjalnym w rozumieniu art. 97 par. 1 pkt 4 kpa, lecz należy do sfery ustaleń faktycznych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Skierowanie na badania psychologiczne dopiero po wydaniu wyroku skazującego, a więc kiedy kierujący pojazdem silnikowym, nie ma już uprawnień do prowadzenia takiego pojazdu, jest bowiem bezcelowe.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w S. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego dotyczącego skierowania na badanie psychologiczne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Komendanta Miejskiego Policji w S. z dnia [...] maja 2008 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.-


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Komendant Wojewódzki Policji w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Komendanta Miejskiego Policji w S. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego nr [...] w sprawie skierowania C. K. na badania psychologiczne.

U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

W dniu [...] kwietnia 2008 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w S. na podstawie art. 182 kpa i art. 124 ust. 1 pkt 2 a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 roku, nr 108, poz. 908) złożył wniosek o wszczęcie przez Komendanta Miejskiego Policji w S. postępowania w przedmiocie skierowania C. K. na badania psychologiczne w celu orzeczenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami z uwagi na kierowanie w dniu [...] kwietnia 2008 r. pojazdem w stanie nietrzeźwości. W złożonym wniosku Prokurator wniósł o doręczenie mu wydanej decyzji zaznaczając, iż zasadnym jest wydanie skierowania w terminie 30 dni od daty zdarzenia.

W dniu [...] maja 2008 r. Komendanta Miejskiego Policji w S. zawiesił postępowania w sprawie skierowania C. K. na badania psychologiczne. Jako uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż wydanie decyzji kierującej stronę na badania psychologiczne zależy od uprzedniego wydania prawomocnego wyroku - art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez Prokuratora Rejonowego w S., który zarzucił mu obrazę prawa procesowego, a mianowicie art. 97 § pkt 4 poprzez zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie skierowania C. K. na badania psychologiczne z uwagi na zaistnienie zagadnienia wstępnego w postaci wydania przez Sąd wyroku skazującego C. K. za czyn z art. 178 a § 1 kk, podczas gdy wydanie skazującego wyroku wobec C. K. nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z 124 ust. 1 pkt 2 a ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 roku w sprawie badań psychologicznych Komendant Miejski Policji jest zobowiązany do wydania decyzji o skierowaniu osoby na badania psychologiczne w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia, w którym kierowała ona pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości. Dodatkowo wskazano na brak podstawy prawnej, aby w sprawie mówić o zagadnieniu wstępnym wymagającym wcześniejszego rozstrzygnięcia, a związanego z koniecznością wydania wyroku skazującego. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie C. K. na badania psychologiczne.

W wyniku rozpoznania zażalenia Komendant Wojewódzki Policji w B. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż podstawą przeprowadzenia badań psychologicznych jest art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 ze zm.) który stanowi,

iż "badaniu psychologicznemu przeprowadzonemu w celu orzeczenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem podlega (...) kierujący pojazdem silnikowym skierowany, w drodze decyzji, przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli (...) kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu(...) oraz w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. z 2005 r. nr 69, poz. 622)

w myśl którego powyższe skierowanie wydaje się "w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia, w którym kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości".

Powyższe przepisy zobowiązują Komendanta Miejskiego Policji w S. do obligatoryjnego skierowania C. K. na przedmiotowe badania, jednakże przy zachowaniu kompetencji, zadań i trybu postępowania określonych w normach prawnych. Organ nie może tych granic przekraczać, a zwłaszcza obowiązany jest postępować zgodnie z aktem prawnym najwyższej rangi, tj. Konstytucją RP. Zgodnie zaś z art. 42 ust. 3 Konstytucji "każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu". Na tej podstawie organ nie podzielił poglądu prezentowanego przez Prokuratora w kwestii uznania, iż to sam moment ujawnienia faktu kierowania pojazdem silnikowym w stanie nietrzeźwości jest sytuacją obligującą komendanta do wydania decyzji administracyjnej kierującej stronę na badania. Ustawa zasadnicza w cytowanym wyżej artykule mówi wprost, że dla potwierdzenia danego zdarzenia ujawnionego przez organy ścigania - uznanego przez nie za czyn karalny - niezbędny jest wyrok - orzeczenie sądowe, które co prawda mają charakter deklaratoryjny - potwierdzający fakt, że oskarżony popełnił zarzucany mu czyn, jednakże niezbędny. Tak, więc zachowanie się sprawcy, w tym poddanie się badaniu na zawartość alkoholu w organizmie czy złożenie wyjaśnień, w których to przyznaje się do winy nie jest wystarczające, aby w drodze decyzji można było nałożyć na niego jakikolwiek obowiązek, a niewątpliwie skierowanie na badania jest taką sytuacją. W związku tym organ uznał, iż w toku prowadzonego postępowania administracyjnego wyłoniło się zagadnienie prawne o charakterze materialnym dla rozstrzygnięcia, którego właściwym jest sąd a rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem wydania decyzji, Komendant Miejski Policji w S. podjął zatem słuszną decyzję o zawieszeniu postępowania w konkretnej sprawie do momentu wydania prawomocnego orzeczenia sądowego, w którym to zostanie potwierdzone zdarzenie ujawnione przez policję. To właśnie orzeczenie sądowe uznające winę C. K. za sprawcę zarzucanego mu czynu z art. 178 a § 1 kk pozwoli Komendantowi Miejskiemu Policji w S. na zakończenie prowadzonego postępowania, a tym samym nałożenie na w/w obowiązku poddania się badaniu psychologicznemu, co będzie w zgodzie z przepisami cytowanych wyżej przepisów oraz wypełnieniem obowiązków wynikających również z art. 7, 8 i 77 kpa.

Dodatkowo organ podkreślił, iż dla całkowitego wyjaśnienia przedmiotowego zagadnienia dotyczącego przekroczenia przy skierowaniu na badania psychologiczne czy lekarskie trzydziestodniowego terminu zasadnym jest wyjaśnienie charakteru prawnego terminu, o jakim mowa w powołanym przepisie. Nauka prawa wprowadza podział terminów na materialne i procesowe między innymi opierając go na kryterium zamieszczenia normy prawnej wyznaczającej termin

w ustawie materialnej lub w ustawie procesowej. Ze względu jednak na fakt, że ustawodawca nie przestrzega w systemie prawnym rozdziału regulacji prawnej materialnej i regulacji procesowej, nie jest to wystarczające kryterium dla rozróżnienia tych terminów. W doktrynie przyjmuje się, że terminem materialnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu

w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio

z mocy prawa. Terminem procesowym jest zaś okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialno - prawnym lub wywołuje skutek prawny materialnej trwałości ukształtowanych praw. Jedynie w przypadku terminów procesowych możliwe jest uchronienie się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności procesowej poprzez wniosek o jego przywrócenie. Wśród terminów procesowych wyróżnia się z kolei między innymi terminy dokonania czynności procesowych przez organ administracji publicznej, do których należą na przykład terminy załatwienia sprawy administracyjnej.

Odnosząc się do przedmiotowego zagadnienia organ II instancji stwierdził, że termin określony w rozporządzeniu ma charakter terminu procesowego wyznaczonego dla organu, a skutki uchybienia tego terminu nie zostały wskazane w przepisach ustanawiających ten termin. O takiej kwalifikacji tego terminu przesądzają istotne argumenty.

Organ wskazał ponadto, iż rozporządzenie w sprawie badań psychologicznych

i lekarskich wprowadzające ten termin, zostało wydane przez Ministra Zdrowia na podstawie delegacji zawartej w art. 123 i 125 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z tymi przepisami minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu (...), uwzględniając zróżnicowanie wymagania zdrowotne oraz konieczność przyjęcia obiektywnych i niezbędnych kryteriów oceny stanu zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: szczegółowe warunki i tryb kierowania na badania lekarskie

i psychologiczne. Z treści tej delegacji wynika charakter terminów ustanowionych

w rozporządzeniu wykonawczym, o czym przekonują dwa argumenty. Po pierwsze delegacja ta dotyczy określenia trybu, a więc procedury kierowania osób na badania. Po drugie natomiast przez brak w niej wskazania materialno - prawnych skutków uchybienia tego terminu, przesądza dodatkowo o procesowym i instrukcyjnym charakterze tego terminu. Terminy materialno - prawne wywołujące skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, muszą mieć bowiem wyraźne ustawowe umocowanie. Nie mogą natomiast, bez wyraźnego upoważnienia ustawowego, być ustanawiane w rozporządzeniu, tj. akcie prawnym niższego rzędu, który ma jedynie charakter wykonawczy.

Organ odwoławczy zwrócił ponadto uwagę, iż określenie 30-dniowego terminu nie może pozbawiać sensu ustawowego nakazu kierowania na badania psychologiczne czy lekarskie osób, które kierowały pojazdem w stanie nietrzeźwości oraz celu tego skierowania, którym jest sprawdzenie czy osoba, która wykazała lekceważenie zasad ruchu drogowego i brak poszanowania dla innych uczestników tego ruchu ma konieczne predyspozycje do prowadzenia pojazdów silnikowych. Celem ustanowienia tego terminu jest natomiast maksymalne zbliżenie momentu przeprowadzenia badania do daty zdarzenia wywołującego potrzebę takiego badania, gdyż ułatwia to ocenę, czy istnieją przeciwwskazania do kierowania pojazdem. Z powyższych rozważań wynika, że 30 - dniowy termin, o jakim mowa

w rozporządzeniach Ministra Zdrowia regulujących to zagadnienie, nie jest terminem

z zakresu prawa materialnego i nie ma charakteru terminu gwarancyjnego dla strony, ani też terminu zawitego, którego przekroczenie powodowałoby bezwzględną bezskuteczność (niedopuszczalność lub nieważność) czynności podjętych przez organ administracji publicznej. Termin ten ma natomiast charakter terminu procesowego i zarazem instrukcyjnego ustanowionego dla organu oraz zmierza do przyspieszenia biegu postępowania administracyjnego. Jego przekroczenie nie może stanowić podstawy zarzutu wadliwości samej decyzji, ani też praw lub obowiązków,

o których w niej rozstrzygnięto. Powyższe stanowisko prezentowane jest również przez Komendanta Głównego Policji w pismach interpretujących tą tematykę oraz literaturze zajmującej się tą problematyką.

Reasumując organ odwoławczy podniósł, iż zażalenie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na fakt, że prawomocne orzeczenie w sprawie karnej, co do zasady ma znaczenie prejudycjalne dla niniejszego postępowania administracyjnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w B., Prokurator Rejonowy w S. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu inne naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 97 § 1 pkt 4 kpa w związku z zawieszeniem wobec C. K. postępowania administracyjnego w sprawie skierowania na badania psychologiczne mając na uwadze stwierdzenie, iż rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd, tj. wydania wyroku skazującego za popełnienie czynu z art. 178 a § 1 kk uprawniającego następnie do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, podczas gdy warunkiem niezbędnym do wydania w/w decyzji nie jest wcześniejsze skazanie osoby, która ma być skierowana na badanie, a czego potwierdzeniem miałby być prawomocny wyrok.

Podnosząc powyższy zarzut i rozbudowując w uzasadnieniu skargi argumentację, Prokurator Rejonowy w S. wniósł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uchylenie zakwestionowanego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w B. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, iż autorzy ustawy Prawo o ruchu drogowym, jak również aktów wykonawczych do tych przepisów używają aparatu pojęciowego wprost zaczerpniętego z innych dziedzin prawa, w tym zdefiniowanych w Kodeksie karnym. W konsekwencji organy Policji nie mogą tak istotnych okoliczności pomijać i kierować na badania w określonych stanach faktycznych, w przyspieszonym tempie osób, co do których nie wiadomo czy są sprawcami wypadków czy zdarzenia, a które mają być badane. Jedynym przepisem umożliwiającym na gruncie prawa administracyjnego wstrzymanie postępowania jest art. 97 ust. 4 kpa, czego efektem będzie wydanie prawidłowej decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające jego wydanie postanowienie organu I instancji z dnia 9 maja 2008 r. zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i zobowiązywało sąd do uchylenia obydwu rozstrzygnięć na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a.

Podkreślić należy, że meritum niniejszej sprawy sprowadza się do ustalenia czy wydanie wyroku skazującego za popełnienie czynu z art. 178 a § 1 kk musi poprzedzać postępowanie administracyjne w sprawie skierowania na badania psychologiczne, a zatem czy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego tj. wydanie wyroku skazującego przez sąd karny. Przychylenie się do tego stanowisko uzasadniałoby bowiem wydanie przez organ uprawniony postanowienia o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa postępowanie administracyjne zawiesza się, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym w rozumieniu tego przepisu mogą być wyłącznie kwestie (zagadnienia) prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej.

Zagadnieniem wstępnym w rozumieniu powyższego przepisu może być tylko zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie należy do właściwości innego organu lub sądu i zagadnienie to może być odrębnym przedmiotem postępowania przed takim organem lub sądem. Nie chodzi, więc o wyjaśnienie nawet poważnych wątpliwości dotyczących aspektów prawnych sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, lecz o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przez inny organ lub sąd. Z przepisu art. 97 § 1 pkt 4 wynika, że zagadnienie to nie było jeszcze przedmiotem postępowania przed właściwymi organami albo w toczącym się postępowaniu nie zapadło prawomocne (ostateczne) rozstrzygnięcie w tej kwestii. Należy ponadto przyjąć, że istnieje konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, co należy rozumieć w ten sposób, że dana kwestia prawna stała się sporna w toku postępowania administracyjnego lub przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania okaże się, że ustalenie tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub sądu. Innym organem w rozumieniu komentowanego przepisu nie musi być organ administracji publicznej, lecz każdy inny, z wyłączeniem sądów powszechnych, organ upoważniony do rozstrzygania kwestii prawnych. Sądem w rozumieniu tego przepisu nie jest Sąd Administracyjny (Wróbel A., Zakamycze 2005, Komentarz do art. 97 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II).

Zagadnieniem wstępnym nie może natomiast stanowić wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, gdyż obowiązek wyjaśnienia sprawy pod względem faktycznym i prawnym należy do organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie.

Celem wszechstronnego wyjaśnienia stanowiska Sądu w sprawie niniejszej oraz ustalenia prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia koniecznym staje się nawiązanie ogólnych uwag na temat regulacji dotyczących zasad i trybu weryfikowania ogólnego stanu zdrowia oraz psychofizycznej i intelektualnej sprawności osób posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami oraz charakteru terminów dotyczących tej kwestii. Regulacje te znajdują się w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) - powoływanej dalej jako prawo o ruchu drogowym oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonującymi pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622 ze zm.) - powoływanego dalej jako rozporządzenie z dnia 1 kwietnia 2005 r.

W rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie ma prawidłowa interpretacji przede wszystkim przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. Stosownie do treści przywołanego przepisu kierującemu pojazdem, o którym mowa w art. 124 ust. 1 pkt 2 lit a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, decyzję o skierowaniu na badanie psychologiczne wydaje komendant powiatowy (miejski, rejonowy) Policji, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia, w którym kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Na tle powyższej regulacji należy bowiem ustalić jaki charakter ma powyższy termin: instrukcyjny, a zatem jego przekroczenie nie stanowi przeszkody do wydania skierowania, czy też nieprzekraczalny i po jego upływie przedmiotowe skierowanie na badanie psychologiczne jest niemożliwe. Kwestia powyższa pośrednio bowiem przesądza o konieczności zawieszenia postępowania lub jej braku.

Podkreślić trzeba, iż tryb kierowania na badania psychologiczne w stosunku do kierowców uczestniczących w ruchu w stanie nietrzeźwości (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie) lub pod wpływem środka działającego podobnie do alkoholu został uregulowany w przepisach art. 124 ust. 1 pkt 2 prawo o ruchu drogowym oraz odpowiadającym im przepisie § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. Stosownie do tej regulacji badaniu psychologicznemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega w/w kierujący skierowany na badanie przez organ kontroli ruchu drogowego (odpowiedniego komendanta policji) w terminie "nie dłuższym niż 30 dni" od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające skierowanie.

Z treści przytoczonych regulacji wynika, iż o ile staroście przyznano szerokie uprawnienia w zakresie kontroli stanu zdrowia kierowców, o tyle organy kontroli ruchu drogowego posiadają te uprawnienia tylko w ściśle określonych sytuacjach - gdy podczas lub przy okazji wykonywanych czynności służbowych stwierdzą, iż kierowca znajduje się w stanie nietrzeźwości lub prowadzi pojazd pod wpływem środków działających podobnie do alkoholu. Ich kompetencja do wydania skierowania na badania lekarskie lub psychologiczne została zatem ograniczona wyłącznie do w/w sytuacji pozostających w związku z kontrolą konkretnego kierowcy w określonym czasie i miejscu. Miało to zapewne wpływ na zakreślenie przez ustawodawcę terminu, w jakim to skierowanie powinno zostać wydane – "nie dłuższym niż 30 dni" od dnia zdarzenia, gwarantującym związek czasowy

z bezprawnym zachowaniem kierowcy.

Pomimo, iż orzecznictwo sądów administracyjnych w tym temacie nie jest zbyt obszerne, można zaobserwować dwa odmienne stanowiska. Według jednego z nich termin wskazany w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. ma charakter instrukcyjny i jego przekroczenie nie powoduje nieważności skierowania, a kierowca ma obowiązek poddać się badaniu (lekarskiemu czy psychologicznemu) z wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami nawet, jeśli skierowanie otrzymał po znacznym upływie czasu od zdarzenia stanowiącego jego podstawę (vide wyrok NSA z dnia

03 marca 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 197/07, nie publ. oraz wyrok WSA

w Kielcach z dnia 31 października 2007 r. w sprawie sygn. akt II SA/Ke 343/07, nie publ.). Natomiast według stanowiska drugiego jest to termin prawa materialnego

i skierowanie kierowcy na badanie po upływie 30 dni od zdarzenia usuwa możliwość decydowania przez starostę o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym (vide wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie sygn. akt I OSK 332/06, Lex nr 319147).

Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela drugie z zaprezentowanych wyżej stanowisk, iż zawarte w rozporządzeniu z dnia 1 kwietnia 2005 r. sformułowanie "w terminie nie dłuższym niż 30 dni" oznacza, iż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia organów policji do wystawienia skierowania na badania psychologiczne w trybie art. 124 ust. 1 pkt 2 pr. o ruchu drogowym, zatem jest to termin prawa materialnego.

Niewątpliwie jak słusznie zauważył organ odwoławczy podstawowym podziałem terminów jest podział na terminy materialne i procesowe. W doktrynie wskazuje się jednakże, iż zakwalifikowanie określonego terminu do jednego z w/w rodzajów nie może następować na podstawie kryterium zamieszczenia normy prawnej w ustawie materialnej czy procesowej, albowiem rozdział ten w polskim ustawodawstwie nie jest przestrzegany. Podkreśla się natomiast, iż wyłącznie miarodajnym kryterium dla tego rozróżnienia jest skutek prawny powstający w wyniku uchybienia jednemu z nich. Upływ terminu materialnoprawnego powoduje bowiem utratę lub ograniczenie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnoprawnego, a więc praw mających charakter materialnoprawny. Uchybienie terminowi procesowemu z kolei wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej w postaci bezskuteczności czynności procesowej (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wydawnictwo C. H. Beck Warszawa 2006, wydanie 8, str. 327,328).

Reasumując powyższe stwierdzić zatem należy, iż ustanowienie przez ustawodawcę określonego terminu jako materialnoprawnego ma na celu ukształtowanie w określonym czasie pewnej konkretnej sytuacji prawnej, której po jego upływie nie będzie można zmienić. Terminy materialnoprawne ustanawiane są zatem dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych i ta wskazówka ma niezwykle istotne znaczenie przy określeniu charakteru konkretnego terminu.

W ocenie Sądu w sprawie niniejszej wszystkie opisane powyżej cechy posiada termin skierowania na badania psychologiczne ustalony w rozporządzeniu z dnia 1 kwietnia 2005 r., jako "nie dłuższy niż 30 dni". Jego zachowanie lub nie, w sposób bezpośredni wpływa bowiem na sytuację materialnoprawną kierowcy.

Istota i sens poddania określonego kierowcy prowadzącego pojazd w stanie nietrzeźwości (lub po wpływem innego środka działającego podobnie do alkoholu) badaniom czy to lekarskim, czy psychologicznym polega na uzyskaniu aktualnych wyników tych badań, co jest możliwe tylko i wyłącznie przy takim sprawdzeniu jego predyspozycji psychofizycznych, które jest jak najmniej oddalone w czasie od daty zdarzenia. Cel ten może być osiągnięty tylko diagnozą przeprowadzoną "na bieżąco", (służy temu również wyznaczenie takiego samego, krótkiego terminu - 30 dni od daty otrzymania skierowania - zgłoszenia się na badanie przez kierowcę (§ 2 ust. 10 rozporządzenia z 1 kwietnia 2005 r.). Termin z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia

1 kwietnia 2005 r. nie porządkuje zatem postępowania w ścisłym tego słowa znaczeniu, albowiem w przedmiocie skierowania na badania lekarskie żadne postępowanie wówczas jeszcze się nie toczy (zainicjuje je dopiero skierowanie), ale wprowadza okresowe upoważnienie dla organów kontroli ruchu drogowego do wydawania skierowania na badania psychologiczne. Podzielić zatem należy stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 18 stycznia 2007 r., iż dla zastosowania przepisu art. 140 prawo o ruchu drogowym, a więc dla zagwarantowania kierowcy stabilności jego sytuacji prawnej, nie jest obojętne terminowe skorzystanie przez policję z w/w upoważnienia.

W ocenie sądu powyższe stanowisko o materialnoprawnym charakterze terminu z § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia wynika również z wykładni gramatycznej i celowościowej tych przepisów. Sformułowanie "w terminie nie dłuższym niż 30 dni" wyraźnie wskazuje, iż chodzi o termin nieprzekraczalny, albowiem tylko taki gwarantuje jednostce stabilność jej sytuacji prawnej w zakresie posiadania uprawnień do kierowania pojazdami i braku zastrzeżeń co do jej stanu zdrowia. Niedopuszczalna jest bowiem, zdaniem składu orzekającego, sytuacja jaka nastąpiłaby w przypadku skarżącego w sprawie niniejszej, w stosunku do którego skierowanie na badania psychologiczne i lekarskie nastąpiłoby po upływie 30 dni od dnia zdarzenia z jego udziałem. Podzielając stanowisko, iż termin "nie dłuższy niż

30 dni" jest terminem procesowym (instrukcyjnym) należałoby zatem zaakceptować jako zgodny z prawem stan, w którym kierowca poczynając od dnia zdarzenia z jego udziałem do bliżej nieokreślonego terminu w przyszłości może pozostawać

w niepewności co do swych uprawnień i powinien być przygotowany na otrzymanie – w każdym czasie - skierowania na badania lekarskie lub psychologiczne w celu stwierdzenia istnienia lub braku predyspozycji zdrowotnych do kierowania pojazdami. Taką sytuację, w której skarżący korzystałby z uprawnień niejako warunkowo, do czasu skierowania go na badania lekarskie uznać należy za niedopuszczalną.

Przekładając powyższe rozważania teoretyczne na grunt niniejszej sprawy i odnosząc je do zarzutu skargi wskazać należy, iż nie przekonuje w uzasadnieniu decyzji organu II instancji argument, iż przedmiotowe skierowanie powinno nastąpić po uprawomocnieniu się wyroku skazującego i dlatego nie jest możliwe dotrzymanie terminu trzydziestu dni, a tym samym konieczne jest zawieszenie tego postępowania. Mając na uwadze argumentację dotyczącą charakteru terminu zawartego w omawianych przepisach wskazać należy bezspornie, iż warunek taki nie wynika z przepisów w/w rozporządzeń ani z ustawy prawo o ruchu drogowym. W tym stanie rzeczy stwierdzić również należy, iż w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw prawnych, aby mówić o zagadnieniu wstępnym wymagającym wcześniejszego rozstrzygnięcia w postaci konieczności wydania wobec C. K. wyroku skazującego. Zauważyć natomiast należy, iż stan nietrzeźwości kierowcy lub stan po użyciu innego środka działającego podobnie do alkoholu, uzasadniający skierowanie na badania, organ kontroli ruchu drogowego może zbadać na miejscu i nie ma potrzeby oczekiwania na wyrok skazujący. Wydanie przedmiotowego skierowania nie powinno być zatem uzależnione od potwierdzenia odpowiedzialności karnej sprawcy przestępstwa takim wyrokiem.

Podzielić zatem należy pogląd Prokuratora o naruszeniu przez organy obu instancji przepisu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Sposób zakończenia postępowania karnego nie jest zagadnieniem prejudycjalnym w rozumieniu tego artykułu, lecz należy do sfery ustaleń faktycznych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Żaden, bowiem z przepisów rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonującymi pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622 ze zm.) oraz ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm) nie uzależnia skierowania na badania psychologiczne osoby, która kierowała w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie jak alkohol, od ewentualnego rozstrzygnięcia sprawy karnej. Postępowanie karne choćby niezakończone nie stanowiło przeszkody prawnej do zakończenia sprawy niniejszej. Skierowanie na badania psychologiczne dopiero po wydaniu wyroku skazującego, a więc kiedy kierujący pojazdem silnikowym, nie ma już uprawnień do prowadzenia takiego pojazdu, jest bowiem bezcelowe i pozbawione jakiegokolwiek sensu.

Należy mieć również na uwadze, że przyczyną zawieszenia postępowania administracyjnego nie może być taka okoliczność, którą organ, prowadzący postępowanie administracyjne, może ocenić we własnym zakresie, nawet gdy okoliczność ta może być przedmiotem oceny dokonywanej także przez inne organy lub sądy w odrębnych postępowaniach. Ocena spełnienia ustawowo określonych przesłanek do rozstrzygnięcia danej sprawy jest bowiem podstawowym obowiązkiem organów administracji (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa), dlatego też organy te nie mogą się od niej uchylać, jeżeli nie zostało to wyłączone z ich właściwości, oczekując na dokonanie takiej oceny przez inne organy lub sąd (wyrok WSA w Warszawie z dnia 26.10.2007 roku, IV SA/Wa 1690/07, LEX nr 340487).

Końcowo podnieść należy również, iż niezasadne są argumenty organu II instancji dotyczące naruszenia Konstytucji RP. Zaakcentować należy, że organ administracji publicznej nie rozstrzyga w postępowaniu administracyjnym o kwestiach prawno - karnych, tj. nie bada winy czy niewinności osoby prowadzącej pojazd w stanie nietrzeźwości i zasadności postępowania karnego. Zasada domniemania niewinności nie ma w nim zastosowania. Zaskarżone postanowienie nie narusza, więc Konstytucji RP, która określa prawa i wolności człowieka, ale też wskazuje na ich ograniczenie przez obowiązujące normy prawne.

Stwierdzone przez sąd uchybienie miało miejsce już na etapie postępowania przed organem I instancji i nie zostały wyeliminowane przez organ odwoławczy, dlatego, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw.

z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono o uchyleniu obydwu decyzji. W pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.