Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 23/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji administracyjnej - art 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 16
journal: Dz.U. 2017 poz 935
law: Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 1, art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151 a § 2 w zw. z art. 64 d § 1 i art. 64 e
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. G., A. G., E.B., M.D., M.D., E.D., W.G., K. D., M.Z., E. M., K. G., R.K., A.L., J. L. i M.L. od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania A. G., E. D., W. G., K. D., M. Z., E. M., K. G., R. K., A. L., J. L., M. L., M. G., E. B., M.D., M. D. decyzją z [...] listopada 2021 r. nr uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. nr [...] odmawiającą A.G., E.D., W.G., K. D., M. Z., E. M., K. G., R. K., A. L., J.L., M. L., M. G., E.B., M. D., M.D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez: 1. W. i Z.G. nieruchomości w miejscowości J., powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej; 2. W.G. nieruchomości we L. przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z [...] grudnia 1990 r. M. D. zwróciła się w imieniu własnym oraz J. G. i Z. z G. do Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] o odszkodowanie za utracone mienie ich rodziców W. i Z. z B., leżące na b. ziemiach polskich (...), Są to: J.koło L. /dawniej pow. [...] o pow. ok. [...] ha /maj. leśny/, K. koło Z. /maj. rolno-Ieśny/ o pow. ok. [...]ha.

Prezydent [...]postanowieniem z [...] grudnia 2008 r. nr [...] przekazał wniosek, zgodnie z właściwością, Wojewodzie [...].

Do pisma z [...] września 2017 r. strony załączyły kopię pisma M. Z. z [...] lutego 1998 r. skierowanego do Dyrektora Departamentu Postępowań Szczególnych w Ministerstwie Skarbu Państwa, zgodnie z którym: "W załączeniu przesyłam ankiety dotyczące mienia pozostawionego w latach 1939-1945 i nieodzyskanego po 1945 r., położonego na terenach dzisiejszej Republiki U., terenów wchodzących w skład Il Rzeczypospolitej Polskiej. Ankiety składam w imieniu żyjących spadkobierców rodzin G. i B.- właścicieli majątków ziemskich i nieruchomości miejskich SKAŁA n/Z. d. ordynacja hr. G., J. d. pow. [...], pałac i willa we L., po rodzinie hr. M.B., K. k/Z., S. i P. k. S. (...). Z pisma tego wynika, że opuszczenie rodzinnych stron przez W. i Z. z B. i ich dzieci miało miejsce w okresie ll Wojny Światowej i nastąpiło nieoczekiwanie i gwałtownie, tak więc brak pełnej dokumentacji wszystkich majątków i nieruchomości, a także szczegółowych danych wymaganych w ankiecie. Adresat pisma poprosił o uwzględnienie załączonych ankiet i wciągnięcie ich do prowadzonego rejestru. Do ww. kopii pisma z [...] lutego 1998 r. załączono kopię dowodu nadania tego pisma.

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...] odmówił A.G., P.D., E. D., W.G., E.M., K.G., R. K., A. L., J. L., M. L., M. G., K.D., M. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. G. i Z. z B.G. nieruchomości w miejscowości J., powiat [...], województwo [...] oraz w miejscowości K., powiat [...], województwo [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził m.in., że strony postępowania, pomimo skutecznie doręczonego wezwania z [...] lipca 2017 r. do uzupełnienia braków wniosku nie udowodniły, że W. i Z. G. pozostawili poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mienie nieruchome w ww. miejscowościach.

W piśmie z [...] marca 2018 r. ([...]marca 2018 data wpływu do organu I instancji) "Stanowisko w sprawie majątków ujętych we wniosku z dnia [...].02.1998 r." radca prawny I. P. wskazał, że w załączeniu przesyła dowody dotyczące majątków pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ujętych we wniosku z [...] lutego 1998 r. Podał, że ponieważ majątki, o których mowa w niniejszym piśmie stanowią własność innych właścicieli, aniżeli J. i K. (za wyjątkiem kamienicy we L.) wniósł o wydzielenie ich do odrębnych postępowań, tak by każde postępowanie toczyło się w przedmiocie rekompensaty po określonym właścicielu. Do ww. pisma załączono dowody dotyczące m.in. własności nieruchomości położonej we L. przy ul. [...] (obecnie, jak wskazał pełnomocnik stron [...]), tj. m.in. zaświadczenie z [...] marca 2017 r. nr [...] in Archiwum Państwowego Obwodu L., zgodnie z którym: "Dokumentacja prowadzona przez Komitet Wykonawczy L. Rady Obwodowej Deputowanych Pracujących, zawiera wykaz właścicieli i budynków, położonych we L. , podlegających nacjonalizacji w okresie 1939 - początek 1940 roku w rejonie [...] we L. Właścicielem budynku, położonego przy ul. [...] we L. był W. G.(w ten sposób wskazano w dokumencie). Podstawa: zbiór [...], op. [...], sprawa [...], strona 83" oraz zaświadczenie z [...] listopada 2016 r. nr [...] wydane przez Obwodowe Przedsiębiorstwo Komunalne L. Rady Obwodowej Biuro Inwentaryzacji Technicznej oraz Oceny Eksperckiej, zgodnie z którym: "niniejszym zaświadcza się, że na podstawie informacji tut. biura, nieruchomość, położona pod adresem: L., ul. [...] - budynek mieszkalny, powstały w 1938 roku, składał się z trzech pięter oraz pomieszczeń o powierzchni całkowitej [...] m2. Ściany zostały wykonane z cegły z drewnianym pokryciem, pokrycie dachowe - dachówka, ogrzewanie piecem. W chwili dokonania inwentaryzacji pierwotnej w 1947 roku powyższy budynek znajdował się na działce gruntu o powierzchni [...]ha (...)"

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2018 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w toku postępowania przed organem wojewódzkim pełnomocnik stron postępowania przekazał nowe dowody w sprawie, które nie były znane organowi I instancji w trakcie wydawania ww. zaskarżonej decyzji. Dowody zostały przekazane przesyłką pocztową nadaną dzień przed wydaniem zaskarżonej decyzji, tj. [...] marca 2018 r., która wpłynęła do [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] marca 2018 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że weryfikacja przedłożonych dowodów stanowi istotny element postępowania w zakresie ewentualnego potwierdzenia prawa do rekompensaty. Nieuwzględnienie dowodów wysłanych 5 marca 2018 r. byłoby rażącym naruszeniem słusznego interesu stron i zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa.

Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2021 r. odmówił A.G., E. D., W. G., K. D., M. Z., E. M., K. G., R. K., A. L., J. L., M. L., M. G., E. B., M. D., M. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i Z. G. nieruchomości w miejscowości J., powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.G. nieruchomości we L. przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Strony postępowania wniosły odwołanie od ww. decyzji do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Odwołanie wniesiono w terminie. W odwołaniu wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i wskazanie organowi l instancji, że nie ma prawa kwestionować treści wynikających z dowodów zgromadzonych w sprawie. Do odwołania dołączono plik dokumentów pozyskanych z Archiwum Narodowego w [...], wydruk e-maila skierowanego do Wojewody [...] [...] maja 2021 r. oraz wydruk ze śledzenia przesyłek.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] listopada 2021 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia stronom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez: 1. W. i Z. G. nieruchomości w miejscowości J., powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej; 2. W.G. nieruchomości we L. przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W konkluzji uzasadnienia ww. decyzji organ wojewódzki stwierdził, że strony postępowania nie wykazały tytułu własności do nieruchomości pozostawionej w J. oraz nie przedstawiły wiarygodnej i kompletnej dokumentacji opisującej ww. nieruchomość pod względem rodzaju, składu i powierzchni, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097) – dalej zwanej "ustawą", w momencie jej opuszczenia oraz 1 września 1939 r. W stosunku do roszczeń rekompensacyjnych z tytułu pozostawienia przez W.G. nieruchomości we L. przy ul. [...] organ wojewódzki wskazał, że zgłoszone one zostały po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy, tj. po 31 grudnia 2008 r. W związku z powyższym organ wojewódzki, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia ww. nieruchomości.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po analizie materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie dotyczącego majątku leśnego J.(we wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z 21 grudnia 1990 r. M. D. określonego jako "J. koło L./dawniej pow. [...] o pow. ok. [...] ha /maj. leśny/") stwierdził, że w aktach postępowania znajduje się zaświadczenie z 2 lutego 2018 r. nr [...]/in. (1) Archiwum Państwowego Obwodu L. z tłumaczeniem przysięgłym z języka [...], zgodnie z którym w dokumentach L. Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Rolnictwa Pododdziału Leśnego w sprawie o zatwierdzenie planu prowadzenia gospodarstwa leśnego właściciela W. G. w J. powiatu [...] oraz wydania mu zezwolenia na wycinkę części lasu wskazano, że w 1929 r. W. G. był właścicielem nieruchomości, położonej w miejscowości J. Ww. zaświadczenie wydano na podstawie protokołu spisanego w zarządzie dóbr w J. z [...] października 1928 r., z powodu sprawdzenia na gruncie planu gospodarczego dla lasów majątku J. W.G., zgodnie z którym badanie stanu lasu oraz sprawdzenie planu gospodarczego wniesionego do zatwierdzenia na 10-letni okres gospodarczy [...] dokonane zostało w czasie od 18-20 października 1928 r. z następującym wynikiem: obszar lasów majątku J. wynosi [...] ha, z czego przypada na grunt pod lasem [...] ha, na inne grunta [...] ha. W porównaniu ze stanem katastralnym [...] ha wynika różnica [...] ha, która została w ogólnej części planu gospodarczego wyjaśniona i należycie uzasadniona. Cały obszar leśny podzielony jest na 5 rewirów stanowiących osobne obręby gospodarcze, a mianowicie: - 1. rewir H. [...] ha, 2. rewir S. [...] ha, 3. rewir G. [...] ha, 4. rewir S. [...] ha, [...]. rewir W. [...] ha. Razem [...] ha. Z ww. protokołu wynika, że został spisany w obecności inż. S. K. wojewódzkiego inspektora ochrony lasów jako przeprowadzającego badanie oraz W. P. dyrektora lasów i zastępcy właściciela. Protokół ten został przekazany w celu zatwierdzenia do Urzędu Wojewódzkiego we L. przy piśmie z [...] maja 1929 r. W aktach postępowania znajduje się również zaświadczenie z [...] lutego 2018 r. nr [...] in. (2) Archiwum Państwowego Obwodu L. z tłumaczeniem przysięgłym z języka [...], zgodnie z którym w dokumentach L. Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Rolnictwa Pododdziału Leśnego w sprawie o zatwierdzenie planu prowadzenia gospodarstwa leśnego właściciela W. G. w J. powiatu [...] wskazano, że w 1938 r. W. G. był właścicielem nieruchomości, położonej w miejscowości J. Ww. zaświadczenie wydano na podstawie: pisma Dyrekcji Dóbr W. Hr. G., J. k. L. z [...] grudnia 1938 r. L. [...], skierowanego do lnspektoratu Ochrony Lasów we L. w sprawie zatwierdzenia planu gospodarstwa dla lasów majątku J., którego to planu badanie odbyło się 3, 4 i 5 listopada 1938 r.; protokołu badania przeprowadzonego 3, 4, 5 listopada 1938 r. z polecenia Urzędu Wojewódzkiego przez wojewódzkiego inspektora ochrony lasów w związku ze sprawą lustracji oraz badania projektu planu gospodarczego opracowanego na okres [...], z treści którego wynika, że właścicielem majątku J. o pow. [...] ha lasu był W.G., plenipotent-użytkownik-dzierżawca – T. G. (powierzchnia produkcyjna leśna [...] ha, inne użytki [...] ha, drogi i linie [...] ha, nieużytki – (brak), ogólny obszar majątku [...] ha; wniosku z [...] grudnia 1938 r. do protokołu z [...] listopada 1938 r. w sprawie zatwierdzenia planu gospodarczego dla lasu majątku J. l. oraz decyzji Urzędu Wojewódzkiego L. Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1938 r. [...], skierowanej do W. G. właściciela majątku J. zamieszkałego w J., zgodnie z którą zatwierdza się plan gospodarczy dla lasu majątku J. położonego w powiecie [...] na okres gospodarczy [...].

Przedłożone do akt postępowania dokumenty źródłowe, stanowiące podstawę wydania ww. zaświadczeń Archiwum Państwowego Obwodu L. wskazują, że W. G. był właścicielem majątku leśnego J. Dokumenty te wskazują na ciągłość władania przez W. G. ww. majątkiem leśnym na przestrzeni 10 lat, tj. w latach 1928-1938. Z Protokołu spisanego w Zarządzie dóbr w J. [...] października 1928 r. z powodu sprawdzenia na gruncie planu gospodarczego dla lasów majątku J. W. G. wynika, że badanie stanu lasu oraz sprawdzenie planu gospodarczego wniesionego do zatwierdzenia na 10-letni okres gospodarczy [...], miało miejsce [...] października 1928 r. W konkluzji tego dokumentu stwierdzono, że cały obszar leśny podzielony na 5 rewirów wynosił łącznie [...] ha. W dokumencie tym nie pada słowo właściciel, jednakże sformułowanie – "dla lasów majątku J. - JW Pana W. G." wskazuje, że chodzi w nim o majątek należący do W. G. Ww. dokument jest dokumentem o charakterze urzędowym. Został bowiem sporządzony w obecności inż. S. K. wojewódzkiego inspektora ochrony lasów przeprowadzającego badanie stanu lasu. Ponadto protokół ten został sporządzony w celu zatwierdzenia przez Urząd Wojewódzki we L. Świadczy o tym fakt, że został on przekazany w celu zatwierdzenia do Urzędu Wojewódzkiego we L. przy piśmie z [...] maja 1929 r. Na fakt, że W. G. w 1928 r. był właścicielem dóbr J. wskazuje również załączona przez pełnomocnika stron postępowania do rozpatrywanego odwołania z [...] czerwca 2021 r. pozyskana z Archiwum Państwowego w K. uchwala Sądu Okręgowego Cywilnego we L. z [...] marca 1928 r. w treści której wskazano m.in. że dozwala się i poleca Urzędowi ksiąg gruntowych na podstawie § 48. pow. rozp., aby w stanie biernym dóbr J. stanowiących własność W. hr. G. i Z. z hr. B. hr. G., jako na karcie głównej zanotować. Z kolejnego protokołu, tj. protokołu badania przeprowadzonego 3-5 listopada 1938 r. z polecenia Urzędu Wojewódzkiego we L. przez wojewódzkiego inspektora ochrony lasów w związku ze sprawą lustracji oraz badania projektu planu gospodarczego opracowanego na okres [...] wynika, że właścicielem majątku J. o pow. [...] ha lasu był W. G.

Minister zauważył, że z ww. protokołu z 1938 r. wynika wprost, że badanie projektu planu gospodarczego opracowanego na okres [...] zostało dokonane z polecenia Urzędu Wojewódzkiego we L. przez wojewódzkiego inspektora ochrony lasów. Zgodnie z decyzją Urzędu Wojewódzkiego [...] Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych z 3 grudnia 1938 r. [...], skierowaną do W. G. właściciela majątku J. zamieszkałego w J., zatwierdza się plan gospodarczy dla lasu majątku J. położonego w powiecie [...] na okres gospodarczy [...]. Ww. decyzja z [...] grudnia 1938 r. stanowiąca niewątpliwie dokument o charakterze urzędowym dotyczy wprost lasu majątku J. położonego w powiecie [...] oraz wskazuje jednoznacznie, że właścicielem majątku J. był W. G.

Dokument o charakterze urzędowym jakim niewątpliwie jest ww. decyzja Urzędu Wojewódzkiego [...] Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1938 r. [...] jest dokumentem wydanym niespełna 9 miesięcy przed wybuchem Il Wojny Światowej. W aktach postępowania brak jest natomiast jakichkolwiek innych dokumentów, które choćby sugerowały, że po wydaniu tej decyzji w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch ll Wojny Światowej W. G. nie był właścicielem majątku leśnego J. Ponadto W. G. w życiorysie z 30 sierpnia 1947 r. oświadczył, że pracował prywatnie we własnym majątku w latach 1913-1939. W karcie personalnej z 13 lipca 1945 r. W. G. wpisał, że do 1 września 1939 r. pracował w majątku w J.

W aktach przedmiotowej sprawy znajdują się również "wyciąg z Archiwum Państwowego Obwodu L. z [...] marca 2019 r. nr [...] in (1) w postaci tabeli. Zgodnie z treścią znajdującą się bezpośrednio nad tabelą: w dokumentach L. Urzędu Wojewódzkiego w wykazach lasów i ich właścicieli poszczególnych powiatów za 1935 r. wskazano: Tabela Ill. Województwo [...] powiat [...]. Etat roczny według planów gospodarstwa leśnego. W ww. tabeli w rubryce "Nazwa jednostki gospodarczej i nazwisko właścicieIa" widnieje wpis "[...]".

W aktach przedmiotowej sprawy znajdują się również "wyciąg z Archiwum Państwowego Obwodu L. z [...] marca 2019 r. nr [...] in (2) w postaci tabeli. Zgodnie z treścią znajdującą się bezpośrednio nad tabelą: w dokumentach L. Urzędu Wojewódzkiego w wykazach lasów i ich właścicieli poszczególnych powiatów za 1935 r. wskazano: Tabela I. Województwo [...] powiat [...]. Powierzchnia objęta planem gospodarstwa leśnego. W ww. tabeli w rubryce "Nazwa jednostki gospodarczej oraz nazwisko właścicieIa" widnieje wpis "[...]", w rubryce "powierzchnia leśna: zadrzewiona [...] ha, niezadrzewiona/halizny, wyręby, płazowiny/linie gospodarcze [...] ha, razem [...] ha", w rubryce "użytki gospodarcze" [...] ha, w rubryce "nieużytki – (brak wpisu), w rubryce "ogółem" [...]ha.

Minister zauważył, że Wojewoda [...] odmówił mocy dowodowej ww. dokumentom, które wskazują, że w 1935 r. W. G. był właścicielem majątku leśnego J. oraz wskazują powierzchnię objętą planem gospodarstwa leśnego. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ I instancji stwierdził, że załączone tabele są prawdopodobnie przepisanymi przez pracowników archiwum fragmentami przedwojennych dokumentów. Organ wojewódzki wskazał, że strona postępowania nie dołączyła do akt postępowania kopii przedwojennych dokumentów w ww. zakresie. W ocenie Wojewody [...] załączone fragmenty nie odzwierciedlają całego dokumentu i nie pozwalają ustalić, że są to fragmenty jakiegokolwiek dokumentu. Organ wojewódzki stwierdził, że nie zawierają one żadnych podpisów, parafek, czy też pieczęci, które pozwoliłyby zweryfikować dokumenty.

Odnośnie ww. zakwestionowanych przez organ I instancji dowodów organ odwoławczy stwierdził, że jeżeli Wojewoda [...] powziął wątpliwości, co do tych dowodów, to powinien wezwać stronę postępowania do uzupełnienia materiału dowodowego o kopie przedwojennych dokumentów, na podstawie których zostały sporządzone ww. wyciągi w postaci tabel lub wystąpić do Archiwum Państwowego Obwodu [...] w celu uzyskania kopii przedwojennych dokumentów. Ww. zagraniczna instytucja archiwalna w przekazanych wyciągach wskazała podstawę sporządzenia tych wyciągów z dokładnością do numeru strony dokumentu źródłowego: ,,Podstawa: zbiór 1, opr. 6, sprawa [...], strona [...]" oraz "Podstawa: zbiór 1, opr. 6, spr. [...], strona [...]". Z akt postępowania nie wynika, aby Wojewoda [...] zwrócił się o uzupełnienie ww. materiału dowodowego do stron postępowania lub bezpośrednio do Archiwum. Brak podjęcia przez organ I instancji czynności w ww. zakresie podniósł również pełnomocnik stron postępowania w odwołaniu z [...] czerwca 2021 r.

Biorąc pod uwagę powyższe Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie podzielił stanowiska Wojewody [...], według którego strony, nie przedstawiły dowodów, z których wynika, że W. G. był właścicielem majątku leśnego J. W przedmiotowej sprawie przedłożono do akt postępowania nie tylko zaświadczenia z Archiwum Państwowego Obwodu L., ale również przedwojenne dokumenty, które stanowiły podstawę wydania tych zaświadczeń. Są to dokumenty obejmujące lata 1928-1938, w tym dokument urzędowy z 1938 r., tj. decyzję Urzędu Wojewódzkiego L. Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1938 r. [...], która wprost wskazuje, że W. G. był właścicielem majątku leśnego J.

Wszechstronna oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, której niewątpliwie zabrakło w postępowaniu prowadzonym przed organem I instancji, polegająca nie tylko na badaniu każdego z dowodów z osobna, ale przede wszystkim we wzajemnej ze sobą łączności, prowadzi do wniosku, że informacje jakie wynikają z powołanych powyżej dowodów dotyczące pozostawionej nieruchomości nie wykluczają się wzajemnie, lecz pozostają we wzajemnej łączności, dając spójny obraz stanu faktycznego w sprawie, w oparciu o który można ustalić, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. Ponadto w aktach postępowania znajdują się dokumenty przekazane przez Archiwum Państwowe Obwodu L. z których wynika, że W.G. był właścicielem majątku leśnego J. w 1935 r.

Wojewoda [...] odmówił mocy dowodowej tym dokumentom, jednakże nie podjął czynności mających na celu wyjaśnienie wątpliwości, które organ wojewódzki powziął w związku z formą tych dokumentów. Brak podjęcia takich czynności stanowi niewątpliwie naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Minister zauważył, że dokumenty dotyczące nieruchomości w J. z 1935 r., którym Wojewoda [...] odmówił wiarygodności, nie pozostają w sprzeczności z dokumentami z lat 1928-1938, których wiarygodności organ I instancji nie zakwestionował.

Odnosząc się natomiast do punktu 2 sentencji zaskarżonej decyzji, tj. odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.G. nieruchomości we L. przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja w tym zakresie odpowiada prawu.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że wnioskiem z [...] grudnia 1990 r. M.D. zwróciła się do Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. G. i Z. z B.G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku J. oraz majątku K. Pismem z [...] września 2017 r. strony postępowania wniosły zażalenie na bezczynność Wojewody [...] w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców rodzin G. i B. szeregu majątków opisanych we wniosku z [...] lutego 1998 r. Do pisma z [...] września 2017 r. załączono kopię pisma z [...] lutego 1998 r. M. Z., skierowanego do Dyrektora Departamentu Postępowań Szczególnych w Ministerstwie Skarbu Państwa oraz kopię dowodu nadania tego pisma. Następnie w piśmie z [...] marca 2018 r. będącym stanowiskiem stron w sprawie majątków ujętych we wniosku z [...] lutego 1998 r. pełnomocnik stron postępowania wskazał, że przesyła dowody dotyczące majątków pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ujętych we wniosku z [...] lutego 1998 r. Pełnomocnik wskazał, że ponieważ majątki, o których mowa w niniejszym piśmie majątek S., majątek Skała stanowią własność innych właścicieli aniżeli J. i K. (za wyjątkiem kamienicy we L.), to wnosi o wydzielenie ich do odrębnych postępowań, tak by każde postępowanie toczyło się w przedmiocie rekompensaty po określonym właścicielu. Do ww. pisma załączono m.in. dowody dotyczące własności nieruchomości we L. przy ul. [...].

W odniesieniu do użytego w zażaleniu z [...] września 2017 r. oraz w piśmie z [...] marca 2018 r. sformułowania - wniosek z [...] lutego 1998 r. Minister wskazał, że pismo z [...] lutego 1998 r. nie jest wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W piśmie z [...] lutego 1998 r. M.Z. wskazała, że w załączeniu przesyła ankiety dotyczące mienia pozostawionego w latach 1939-1945 i nieodzyskanego po 1945 r., położonego na terenach dzisiejszej Republiki U., terenów wchodzących w skład ll Rzeczypospolitej Polskiej. Podała, że ankiety składa w imieniu żyjących spadkobierców rodzin G. i B. - właścicieli majątków ziemskich i nieruchomości miejskich SKAŁA n/Z. d. ordynacja hr. G., J. d. pow. [...], pałac i willa we L., po rodzinie hr. M.B., K. k/Z., S. i P. k. S. Wskazała, że nie posiada pełnej dokumentacji wszystkich majątków i nieruchomości, a także szczegółowych danych wymaganych w ankiecie. Poprosiła o uwzględnienie załączonych ankiet i wciągniecie ich do prowadzonego rejestru.

Zdaniem Ministra z pisma tego wynika wprost, że M. Z. przesłała przy piśmie z [...] lutego 1998 r. ankiety dotyczące mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i zwróciła się o uwzględnienie tych ankiet w rejestrze. Ww. pismo jest więc wnioskiem o zarejestrowanie ankiet dotyczących mienia z., a nie wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie z.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podał, że z urzędu posiada wiedzę, że ankiety dotyczące mienia z. nie były tożsame z wnioskami o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie [...] i tym samym nie wywoływały skutków prawnych przewidzianych w przypadku złożenia takiego wniosku. Zgodnie z odpowiedzią z [...] kwietnia 1998 r. Ministra Skarbu Państwa E. W. na interpelację nr [...] w sprawie rekompensaty za mienie pozostawione na wschodnich terenach ll Rzeczpospolitej Polskiej projekt ustawy o reprywatyzacji i rekompensatach będzie wniesiony do Sejmu w kwietniu lub maju br. Dalsze losy tego projektu i termin uchwalenia przedmiotowej ustawy będą zależały od prac sejmowych. Prowadzone obecnie prace w tym zakresie dotyczą oszacowania skali roszczeń na podstawie przygotowanej w Ministerstwie Skarbu Państwa ankiety, którą wypełniali zarówno zabużanie, jak i inne osoby zainteresowane, posiadające tytuł do ubiegania się o zwrot mienia, mienie zamienne lub rekompensatę w bonach reprywatyzacyjnych. Należy jednak dodać, że ankieta nie była wnioskiem o odszkodowanie i od jej wypełnienia (lub niewypełnienia) ono nie zależy. Niezależnie od prac nad projektem ustawy reprywatyzacyjnej, której rozwiązania będą przedmiotem dyskusji sejmowych, z. nie są obecnie pozbawieni możliwości regulowania swoich roszczeń na podstawie dotychczasowych przepisów. W dniu 13 stycznia 1998 r. Rada Ministrów wydała – na podstawie art. 212 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115, poz. 741) - rozporządzenie w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz.U. Nr 9, poz. 32). Organami właściwymi do rozpatrywania wniosków w tym zakresie są - ze względu na zamieszkanie repatrianta - urzędy rejonowe, których kierownicy potwierdzą (na podstawie przedłożonych dokumentów) posiadanie uprawnień w formie zaświadczenia.

W ocenie Ministra z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby strony postępowania lub ich poprzednicy prawni złożyli pod rządami przepisów zawierających regulacje dotyczące mienia z., poprzedzających obowiązywanie ustawy, a także w terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy, tj. do 31 grudnia 2008 r. wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. G. nieruchomości we L. przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pełnomocnik stron ani w pismach kierowanych do organu wojewódzkiego, ani w rozpatrywanym odwołaniu nie podniósł, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w ww. zakresie i terminie (oprócz błędnie utożsamianego przez pełnomocnika stron z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty pisma z [...] lutego 1998 r. dotyczącego przesłania ankiet) został przez strony złożony. Z akt postępowania wynika, że informacja o pozostawieniu nieruchomości we L. (bez wskazania jej adresu) pojawiła się dopiero w załączonym do zażalenia na bezczynność z [...] września 2017 r. piśmie z [...] lutego 1998 r. M. Z., dotyczącym przesłania ankiet w sprawie mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie do pisma z [...] marca 2018 r. będącego stanowiskiem stron w sprawie majątków ujętych we wniosku z [...] lutego 1998 r. pełnomocnik stron dołączył m.in. dowody dotyczące własności nieruchomości we L. przy ul. [...].

Z akt postępowania wynika zatem, że jedynym wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. G. nieruchomości we L. przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jest wniosek z [...] marca 2018 r.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do 31 grudnia 2008 r. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy strony postępowania, reprezentowane przez radcę prawnego I.P., wniosły do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. G. nieruchomości we L. przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w piśmie z [...] marca 2018 r.

Mając na względzie brzmienie powołanego wyżej art. 5 ust. 1 ustawy Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie termin do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty został przekroczony. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Takie terminy mają charakter zawity i nie podlegają przywróceniu. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. W ustawie brak jest przepisu przewidującego taką możliwość.

Minister podkreślił, że zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, jeżeli wniosek nie spełnia wymogów wskazanych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 (m.in. jeżeli został złożony po 31 grudnia 2008 r.) wojewoda zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Organ odwoławczy odnosząc się do podniesionego w odwołaniu z [...] czerwca 2021 r. zarzutu naruszenia art. 8 § 1 i § 2 kpa oraz wniosku pełnomocnika strony o zobowiązanie Wojewody [...] do przedstawienia informacji o liczbie uprawnionych i kwocie rekompensat wypłaconych osobom, które nie przedstawiły dowodów dotyczących dokładnie "dnia pozostawienia" czy daty 1.09.1939 r.", wyjaśnił, że zgodnie z art. 110 kpa organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Tak więc decyzje organów administracyjnych wiążą organ orzekający tylko w tej konkretnej sprawie. Trzeba mieć ponadto świadomość, że decyzja zapada w oparciu o konkretny stan faktyczny i nawet w nieznacznie odmiennym stanie faktycznym może zapaść inne orzeczenie. Dlatego też brak jest podstaw do zobowiązania organu l instancji do przedstawienia informacji we wnioskowanym przez skarżącego zakresie oraz uznania zarzutu naruszenia art. 8 § 1 i § 2 kpa.

Ponadto Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, jako organ II instancji rozpatrując odwołanie od konkretnej decyzji organu wojewódzkiego może ten organ zobowiązać do podjęcia czynności w toku ponownie prowadzonego postępowania, a nie do przestawienia informacji dotyczących innych postępowań prowadzonych przez organ wojewódzki.

Podsumowując Minister stwierdził, że w odniesieniu do punktu 1 sentencji zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] naruszył art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa, gdyż nie rozpoznał wnikliwie sprawy, a także art. 80 kpa, ponieważ błędnie ocenił materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, co uzasadnia zastosowanie przez organ ll instancji art. 138 § 2 kpa, gdyż istotny do wyjaśnienia zakres sprawy rodzi konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji powinien podjąć czynności mające na celu wyjaśnienie wątpliwości podniesionych przez organ I instancji, co do mocy dowodowej wyciągów z Archiwum Państwowego Obwodu L. z [...] marca 2019 r. nr [...]in (1) i nr [...]/in (2) oraz uwzględnić ocenę prawną dowodów zgromadzonych w sprawie, dokonaną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, w tym uznać, że całokształt materiału dowodowego w sprawie, którego wiarygodności organ wojewódzki w toku postępowania nie podważył (badanego łącznie, a nie poprzez osobną ocenę każdego z dowodów) pozwala ustalić, że W. G. był właścicielem majątku leśnego J. W dalszej kolejności organ wojewódzki powinien dokonać ustaleń, co do powierzchni tego majątku oraz zbadać spełnienie wszystkich pozostałych przesłanek, od których zaistnienia uzależnione jest potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podał, że pomimo tego, że podzielił stanowisko Wojewody [...], co do punktu 2 sentencji zaskarżonej decyzji, uznał, że zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. należało uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2021 r. A. G., E. D., W. G., K. D., M. Z., E. M., K.G., R. K., A.., J. L., M. L., M.G., E. B., M. D., M. D. wnieśli sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: I. prawa materialnego i przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 138 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa i art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy poprzez wydanie decyzji kasatoryjnej pomimo niezaistnienia przesłanek do jej wydania, z uwagi na fakt wykazania przez skarżących spełniania przesłanek prawa do rekompensaty, w konsekwencji zaś - wydanie decyzji kasatoryjnej w okolicznościach, w których powinno zostać wydane rozstrzygnięcie merytoryczne; 2. art. 5 ust. 1 w zw. z art. 27 ustawy poprzez przyjęcie, że wniosek w zakresie nieruchomości we L. nie został złożony w terminie, podczas gdy wniosek złożono pismem z [...] lutego 1998 r., a zatem powinien być rozpoznany w reżimie ustawy; 3. art. 7 kpa i art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 61 §3 kpa w zw. z art. 63 § 2 kpa w z art. 64 § 2 kpa w zw. z art. 65 § 1 i § 2 kpa w zw. z art. 212 ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1998 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 1 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości w zw. z art. 219 kpa poprzez przyjęcie, że wniosek z [...] lutego 1998 r. nie jest wnioskiem, podczas gdy spełnia on wymogi zawarte w ówcześnie obowiązujących przepisach, zaś organ odmawia jego załatwienia w trybie ustawy pomimo, że sprawa z tego wniosku nie została załatwiona w określony przepisami sposób; 4. art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 107 § 3 kpa poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji czym, zdaniem Ministra, jak nie wyrażeniem woli dochodzenia uprawnień do rekompensaty, jest wniosek o "zarejestrowanie ankiety" na gruncie przepisów prawa, a więc niedokonanie kluczowych dla sprawy ustaleń i brak uzasadnienia dla przyjętego w zaskarżonej decyzji stanowiska oraz poprzez uzasadnienie decyzji w sposób niezrozumiały, a to odwolywanie się przez Ministra nie do prawa, a do wypowiedzi Ministra Skarbu Państwa z odpowiedzi na interpelację poselską "znaną organowi z urzędu", tak jakby z odpowiedzi na interpelację, wynikać mogły jakiekolwiek skutki prawne. W związku z powyższym skarżący wnieśli o: I. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o zobowiązanie Ministra do uchylenia decyzji organu I instancji i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, tj. wydania postanowienia o spełnianiu przez strony przesłanek prawa do rekompensaty w zakresie nieruchomości pozostawionej w J., oraz przeprowadzenia postępowania w zakresie nieruchomości we L. w sposób przewidziany przepisami prawa; II. zwrot kosztów postępowania, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżących.

W odpowiedzi na sprzeciw Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jego oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sprzeciw nie jest uzasadniony.

Na wstępie trzeba wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie miał stan prawny dotyczący kpa, w wersji obowiązującej do 1 czerwca 2017 r. Na mocy art. 16 w zw. z art. 18 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a-96n ustawy zmienianej w art. 1.

Punktem wyjścia do oceny zaskarżonej decyzji jest art. 138 § 2 kpa, zgodnie z treścią którego organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo są zgodne, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw I–szej, a potem II-giej instancji) przeprowadza postępowanie w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym przed organem II instancji nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą decyzji organu I instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę (jeżeli jest to możliwe), co do jej istoty.

Zatem organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Sytuacja taka występuje, w szczególności gdy organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego albo gdy przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak podstaw do zastosowania przez organ odwoławczy art. 136 kpa albo powstała konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ze względu na zmianę stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie uchylenie w całości decyzji organu I instancji nastąpiło, z uwagi na to, że – zdaniem MSWiA – nie można podzielić stanowiska Wojewody [...], że strony postępowania nie przedstawiły dowodów na okoliczność, że W.G. przed wybuchem wojny rozpoczętej w 1939 r. i w momencie pozostawienia mienia był właścicielem majątku nieruchomego w J., k. L.. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Minister przywołał szereg dowodów (np. zaświadczenia wystawione przez podmioty działające na terenie obwodu l. z 2016 r., 2018 r., w tym dokumenty Archiwum Państwowego Obwodu L. z 2019 r., w szczególności kserokopie dokumentacji dotyczącej sprawy administracyjnej toczącej się przed Wojewodą [...] o zatwierdzenie planu gospodarczego dla lasów majątku J., a zwłaszcza kserokopię protokołu z [...] listopada 1938 r. sporządzonego w obecności Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Lasów Urzędu Wojewódzkiego we L., w którym opisane są dane na temat ogólnego obszaru majątku J. ([...]ha), w tym obszar i rodzaj niektórych użytków gruntowych ([...]– las, w tym powierzchnia produkcyjna – [...]ha, inne użytki [...]ha, drogi i linie – [...]ha). Z kserokopii tego dokumentu urzędowego wynika, że właścicielem majątku J. był W.G. Z kserokopii orzeczenia W. L. z [...] grudnia 1938 r. wydanego w sprawie o zatwierdzenie planu gospodarczego lasu wynika, że właścicielem lasów majątku J. był W. G. W zaświadczeniu archiwalnym z [...] lutego 2018 r. nr [...]in mowa jest także o folwarku majątku W. G. w J., a zaświadczenie to zostało wydane na podstawie dokumentów z 1929 r. i 1938 r. W aktach sprawy znajduje się także uwierzytelniona kopia pisma Dyrekcji Dóbr W. Hr. G. J. k/L. z [...] lutego 1939 r. z którego wynika, że właścicielem dóbr J. był wówczas W. G. Z uwierzytelnionych kopii dokumentacji z lat 20-tych XX w. będącej w zasobach Archiwum Narodowego w K.(np. lata: 1925,1928) wynika, że majątek w J. był zapisany w księdze dawnej – wykazie hipotecznym (whl 107), z tym, że np. w piśmie dr K.W. mowa jest to dobrach J. "z przyl." (prawdopodobnie chodzi o słowo "przyległości").

Skoro zatem organ I instancji zanegował wartość dowodową znajdujących się w aktach sprawy m.in. wskazanych wyżej dowodów, uznając, że dokumentują one nieaktualny stan własnościowy majątku w J. pozostawiony przez W.G., to organ odwoławczy zasadnie zastosował art. 138 § 2 kpa. Trafne są spostrzeżenia Ministra, że Wojewoda [...] uchylił się od rozpoznania i oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie ocenił poszczególnych dowodów we wzajemnej łączności, nie zrekonstruował z tych dowodów stanu faktycznego sprawy, na tyle spójnego, na ile jest to możliwe.

W tej sytuacji organ odwoławczy – zdaniem Sądu - nie mógł zastąpić organu wojewódzkiego w pierwszoinstancyjnym rozpoznaniu materiału dowodowego i ocenie istoty sprawy, stosując art. 136 kpa. Organ I instancji musi bowiem wyjaśnić jaką powierzchnię miał majątek w J. w momencie opuszczenia przez W. G. w 1940 r. byłego terytorium RP (art. 11 ust. 5 ustawy), z jakich składał się wówczas użytków i w jaki sposób były one zagospodarowane. Trzeba wyjaśnić, w szczególności to, czy w majątku J. były także grunty nieleśne, tj. czy w skład majątku wchodził pałac wraz z zabudowaniami (jak utrzymują skarżący powołując się na zaświadczenie z [...] listopada 2016 r.), folwark (zaświadczenie z [...] lutego 2018 r.), dworek wraz z zabudowaniami (zaświadczenia z[...]listopada 2016 r. i [...] listopada 2016 r.). Przy czym organ I instancji winien wziąć pod uwagę całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wyprowadzić z niego stosowne wnioski, a nie analizować każdy dokument z osobna.

Jeżeli organ I instancji uważa, że konieczne jest przeprowadzenie dowodów z dokumentów źródłowych będących podstawą wydania zaświadczeń winien podjąć działania zmierzające do ich uzyskania, na co zasadnie zwrócił uwagę Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jeżeli organ I instancji nie ma dowodów wskazujących na to, że pomiędzy okresem przedwojennym, a momentem pozostawienia mienia w 1940 r. doszło do utraty przez W.G. mienia z majątku J. (nie uwzględniając działań sowieckich w postaci kolektywizacji, czy nacjonalizacji), to nie ma podstaw do twierdzenia, że stan własnościowy spornego mienia uległ zmianie i w momencie jego pozostawienia W.G. nie był jego właścicielem.

Zdaniem Sądu barierą w potwierdzeniu stanu własnościowego spornego mienia nie może być to, że po tylu latach organy i wnioskodawcy nie dysponują dowodami w postaci orzeczenia sądowego (dział spadku). Trzeba mieć na uwadze, że z dokumentów złożonych wraz z odwołaniem z [...] czerwca 2021 r. wynika, że majątek w J. zapisany był w dawnej księdze – whl [...]. Jeżeli zatem organ I instancji kwestionuje dotychczas zgromadzony materiał dowodowy winien pozyskać dane z tej księgi hipotecznej (zaświadczenie, wyciąg, odpis, wypis), celem potwierdzenia stanu własnościowego spornego majątku w dacie [...] września 1939 r. i w dacie pozostawienia przez W. G. tegoż mienia (kwiecień 1940 r.).

Organ I instancji trafnie zauważył, że protokół badania lasu z 1938 r., poza gruntami leśnymi – [...]ha i drogowymi – [...]ha, nie wymienia pozostałych rodzajów użytków gruntowych składających się na ogólną powierzchnię majątku J. – [...]ha. Wojewoda [...] winien skonfrontować ten dane z innymi zgromadzonymi w sprawie dowodami, czego jednak nie uczynił. Dopiero analiza i ocena całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwoli na wyjaśnienie tego zagadnienia.

Sąd miał na uwadze to, że wnioskodawcom zależy na jak najszybszym merytorycznym rozpoznaniu niniejszej sprawy administracyjnej. Jednak zasada szybkości postępowania administracyjnego (art. 12 § 1 kpa) nie może być traktowana jako ważniejsza w stosunku do zasady dwuinstancyjności (art. 15 kpa) i zasad prowadzenia postępowania wyjaśniającego (art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa). Niniejsze żądanie wnioskodawców dotyczy majątku nieruchomego o znacznej wartości i przyznania rekompensaty finansowej ze środków publicznych. Wobec tego sprawa musi być wszechstronnie i dokładnie wyjaśniona i oceniona przez oba organy orzekające w administracyjnym toku instancji.

Sąd nie zgodził się natomiast ze stanowiskiem MSWiA w kwestii złożenia po terminie z art. 5 ust. 1 ustawy (w 2018 r.) wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez W.G. we L. przy ul. [...], choć samo rozstrzygnięcie decyzji kasacyjnej Sąd uznał za prawidłowe.

Zdaniem Sądu w obecnym stanie sprawy ocena przez organ odwoławczy tego zagadnienia była przedwczesna. Wojewoda [...] winien wyjaśnić, czy pismo to wpłynęło do Ministra Skarbu Państwa (na załączonej do pisma pełnomocnika wnioskodawców z [...] września 2017 r. kserokopii pisma z [...] lutego 1998 r. brak prezentaty Ministra potwierdzającej wpływ tego pisma do organu), a jeżeli tak, to w jakich okolicznościach zostało złożone Ministrowi Skarbu Państwa i jakie były późniejsze losy tegoż pisma. Wojewoda [...] nie ustalił, czy Departament Postępowań Szczególnych Ministerstwa Skarbu Państwa prowadził w owym czasie działania zmierzające do uzyskania od uprawnionych danych odnośnie nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, czy zbierał ankiety dotyczące pozostawionego mienia i odnotowywał to w jakimś rejestrze (ewidencji) oraz czy pismo M. Z. jest odpowiedzią na tego typu działania Ministra. Nie wiadomo także w jaki sposób Minister Skarbu Państwa potraktował wskazane wyżej pismo z 1998 r., czy pozostawił je bez dalszego biegu, czy nadał mu bieg, np. poprzez udzielenie M. Z. odpowiedzi o ujawnieniu wskazanego w piśmie majątku w rejestrze (ewidencji). Nie wiadomo, czy (zakładając, że Minister nie prowadził żadnego rejestru lub ewidencji w zakresie mienia z.) Minister potraktował to pismo inaczej, np. podjął próbę wyjaśnienia z udziałem M. Z., czy jest to wniosek o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, złożony w trybie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz.U. Nr 9, poz. 32).

Zdaniem Sądu organ I instancji powinien wyjaśnić opisane wyżej zagadnienia i w tym celu wystąpić do pełnomocnika skarżącej M.Z. oraz Ministra Skarbu Państwa o udzielenie wyjaśnień i przedłożenie dowodów w opisanym wyżej zakresie. Jeżeli okazałoby się, że podmioty te nie mają wiedzy na ten temat i nie dysponują dokumentacją w tej kwestii należałoby wystąpić do właściwego archiwum państwowego o wydanie uwierzytelnionych odpisów dokumentacji ministerialnej dotyczącej pisma z 1998 r. Wyjaśnienie tych okoliczności mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak jakichkolwiek dowodów w tym zakresie nie pozwalał na ocenę statusu prawnego pisma z 1998 r.

Zdaniem Sądu zasadnie więc organ odwoławczy wydał decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 kpa i w całości uchylił decyzję pierwszoinstancyjną i przekazał organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem Sądu wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności musi nastąpić – zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 kpa) – na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego Zasada ta przemawia za tym, aby wszystkie strony postępowania miały zapewnione prawo do zbadania sprawy przez organy dwóch różnych instancji w kwestii zasadności żądań wnioskodawców. Strony postępowania muszą mieć zapewnione prawo do wypowiedzenia się w zakresie przeprowadzonych dowodów przed organami dwóch instancji (art. 81 kpa).

Zdaniem Sądu organ odwoławczy w sposób dostateczny wykazał, że organ I instancji w istotny sposób naruszył przepisy postępowania administracyjnego oraz że nie wyjaśnił sprawy w koniecznym zakresie i brak ten rzeczywiście wpływa na jej rozstrzygnięcie.

Niewątpliwie decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem zakres wskazanych uchybień i ich waga uzasadniały zastosowanie art. 138 § 2 kpa.

Wobec tego MSWiA nie można zarzucić naruszenia art. 138 § 2 kpa poprzez brak wydania decyzji kasacyjno-reformatoryjnej w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151a § 2 w zw. z 64d § 1 i art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.