Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1972/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, 145 § 1 pkt 1 lit c  i a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 73 ust 1
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością W. spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w [...] (obecnie W. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...]) na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] - obie w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w odniesieniu do działki nr [...]; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością W. spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w [...] (obecnie W. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...]) kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju, utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...].

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] października 2009 r., Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę wojewódzką nr [...], stanowiącej działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 oraz nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...], objętej księgą wieczystą KW nr [...].

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] wystąpił Prezydent [...].

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że decyzję z dnia [...] maja 2008 r. wydano w stosunku do nieruchomości, która została wcześniej wywłaszczona na rzecz Państwa na mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] października 1976 r. nr [...].

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. w części dotyczącej działki nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji w pozostałym zakresie.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2008 r. w odniesieniu do działki nr [...] wystąpiła M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] S.K.A.

Minister Infrastruktury i Rozwoju ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) ma charakter wywłaszczeniowy i dotyczy sytuacji, gdy prawo własności było uregulowane na rzecz innych podmiotów prawnych niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, przy istnieniu publicznego władztwa nad nieruchomością. W aktach znajduje się ostateczna decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] października 1976 r. orzekająca o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w [...] przy ul. [...] uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] oraz o ustaleniu odszkodowania na rzecz poprzedniego właściciela. Jak wynika z pisma Urzędu Miasta [...] z dnia [...] lutego 2011 r., części dawnej nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] odpowiada obecnie część działki nr [...] z obrębu [...]. Decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] października 1976 r. wywołała skutek prawny w postaci przejścia prawa własności nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w [...] przy ul. [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] na rzecz Skarbu Państwa. Tak więc decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. została wydana w części działki nr [...] z rażącym naruszeniem art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. z uwagi na nie zaistnienie jednej z przesłanek nabycia nieruchomości w tym trybie, jaką jest brak przysługiwania prawa własności nieruchomości Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] S.K.A z siedzibą w [...].

W skardze zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w tym w szczególności nieustalenie czy, a jeśli tak to w jakiej części, działka nr [...] odpowiada działce będącej przedmiotem decyzji wywłaszczającej;

2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 16 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie, a w konsekwencji wydania nieprawidłowej zaskarżonej decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Województwo [...] prawa własności całej działki nr [...].

Organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1261/14 skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] Spółka komandytowo-akcyjna.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 1148/15 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny powołał treść art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Skarżący przedłożył odpis księgi wieczystej, z której wynika, że przedmiotowa nieruchomość zajęta pod drogę publiczną stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własność Spółki Akcyjnej [...] - poprzednika prawnego skarżącego, tym samym działało domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy. Sąd wskazał, że domniemania z art. 3 są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu sądowym, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organ administracji nie może w trakcie postępowania administracyjnego prowadzić własnych ustaleń i rozstrzygać spór o prawo własności nieruchomości, jeżeli strona postępowania legitymuje się odpisem z księgi wieczystej, z którego wynika kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., a nadto w księdze wieczystej nie uczyniona została żadna wzmianka o wniosku, o skardze na orzeczenie referendarza sądowego, o apelacji lub kasacji oraz ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, które zgodnie z art. 8 u.k.w.h. wyłączałyby rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji nieprawidłowo dokonał kontroli zebranego w sprawie materiału dowodowego i poczynionych ustaleń faktycznych i tym samym nieprawidłowe są stwierdzenia Sądu, że w sprawie doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czyli, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa, albowiem oparta została na błędnej wykładni norm materialnych tj. art. 73 ust. 1 ust. 3a ustawy w związku z art. 3 u.k.w.h.

W piśmie z dnia 13 lutego 2017 r. Prezydent [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę niniejszą zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dodać należy, że zgodnie z art. 190 ww. ustawy Sąd związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 1148/15.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Niniejsze postępowanie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w oparciu o przepis art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872). Zgodnie z tym przepisem nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Powołany przepis określa normatywne przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje, że określone w nim grunty stały się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Jedną z przesłanek jest zatem, aby nieruchomość w dacie 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego i wystąpienie tej przesłanki jest istotą sporu w niniejszej sprawie.

Jak wynika z materiału dokumentacyjnego działka nr [...] odpowiada części nieruchomości o pow. [...] ha położonej w [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...], wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa ostateczną decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] października 1976 r. Działka ta została przeniesiona do księgi wieczystej [...] i jak wynika z odpisu zupełnego tej księgi przedłożonego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w dniu 31 grudnia 1998 r. jak i na dzień wydania kwestionowanej decyzji Wojewody [...] jako właściciel tej działki wpisana była spółka [...] – poprzednik prawny skarżącego.

Powyższe oznacza, że w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem przedmiotowej działki nie był Skarb Państwa ani jednostka samorządu terytorialnego, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że kwestionowana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2008 r. wydana na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie naruszała tego przepisu, brak więc było podstaw, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny do stwierdzenia jej nieważności.

Wiążąca jest przy tym jak wskazano wyżej wykładnia art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, której dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2016 r. Zgodnie z tym przepisem domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z odpisu księgi wieczystej wynika, że przedmiotowa nieruchomość zajęta pod drogę publiczną stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własność Spółki Akcyjnej [...] -poprzednika prawnego skarżącego, a tym samym działało domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku stwierdził, że domniemania z art. 3 są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu sądowym, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a organ administracji nie może samodzielnie kontrolować zasadności treści wpisów w księdze wieczystej, ani prowadzić postępowania w celu obalenia domniemania wynikającego z wpisanego w księdze wieczystej właściciela nieruchomości. Należy dodać, że w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości nie została uczyniona żadna wzmianka o wniosku, o skardze na orzeczenie referendarza sadowego, o apelacji lub kasacji oraz ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

W tej sytuacji przeprowadzone przez Sąd dowody z dokumentów załączonych przez Prezydenta [...] do pisma z dnia 13 lutego 2017 r. pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Wiedza posiadana przez skarżącego, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa oraz fakt ujawnienia w dziale III zamkniętej księgi wieczystej KW [...] ostrzeżenia o postępowaniu wywłaszczeniowym nie może prowadzić do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., ani do wyłączenia na podstawie art. 8 tej ustawy rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Jak wskazano bowiem wyżej w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości na datę 31 grudnia 1998 r. nie zostało ujawnione ostrzeżenie o postępowaniu wywłaszczeniowym, a ani organ administracji publicznej, ani sąd w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie są władne do dokonywania kontroli prawidłowości braku wpisu ostrzeżenia.

W związku z powyższym należy uznać zarzuty skargi za uzasadnione. Przy wydawaniu bowiem decyzji zarówno zaskarżonej, jak i ją poprzedzającej doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich błędną wykładnię jak i przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący i nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą organ nadzoru weźmie pod uwagę powyższe rozważania, a także okoliczność, że skarżąca spółka została przekształcona w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością [...] Sp. z o.o.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.