Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 111/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 22 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska (spr.), Sędzia WSA: Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant asystent sędziego Piotr Pietrasik, po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania na własność nieodpłatnie działki rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania M. K. utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...], przenoszącą nieodpłatnie prawo własności działki rolnej Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w W. Filia w Ł., położonej w obrębie ewidencyjnym K. gm. B., oznaczonej jako działka nr 1/2 o pow. 0,50 ha, na rzecz K. P. R. oraz odmawiającej przyznania na własność tej działki M. Z. K.. Podstawę prawną decyzji stanowią przepisy art. 138 § 1 ust. l kpa, w związku z art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.),

W sprawie ustalono, iż w dniu 10 sierpnia 2004 roku K. R. zwrócił się do urzędu z wnioskiem o przyznanie mu na własność działki nr 1/2 o pow.0,50 ha położonej we wsi T. oraz działek nr 1/1 (siedliskowej, zabudowanej) i działki nr 1/3. Wnioskodawca jest wnukiem Z. B., właścicielki gospodarstwa rolnego położonego we wsi T., W., R., M. gm. B. o powierzchni łącznej 12,61 ha. Z.B. przekazała gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalno - rentowe. Decyzją Naczelnika Gminy B. z dnia [...], przydzielono Z.B. do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działkę rolną oznaczoną w operacie ewidencji gruntów nr 1/2 o powierzchni 0,50 ha. Decyzją z dnia [...] Wojewoda P., przekazał nieruchomość na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Dnia 19 listopada 1978 roku Z. B. zmarła.

Postanowieniem z dnia [...] Starosta K. zawiesił postępowanie w sprawie nieodpłatnego przeniesienia działki pod budynkami oznaczonej nr 1/1 do czasu przeprowadzenia postępowania spadkowego po Z.B.. K.R. został również pouczony, iż z wnioskiem dotyczącym działki nr 1/3 należy zwrócić się do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

W trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego z wnioskiem o nieodpłatne przekazanie na własność działki nr 1/2 wystąpiła również M. K., zstępna Z.B., córka S. K., jednak z załączonych do wniosku dokumentów między innymi zeznań świadków z dnia 11.09.2002 roku oraz oświadczeń świadków z dnia 31.08.2004 roku nie wynika, aby M.K. była faktycznym użytkownikiem jakiejkolwiek działki położonej w obrębie ewidencyjnym K. gm. B..

Po rozpatrzeniu wniosków K.R. oraz M.K., Starosta K. wydał decyzję z dnia [...] przenoszącą prawo własności ww. działki na rzecz K.R. oraz odmówił przyznania na własność przedmiotowej działki M.K.. W uzasadnieniu stwierdził, że po śmierci Z.B. syn E. K. przejął władanie przedmiotową działką i władał nią do śmierci tj. do 21.11.2003 roku. Kolejnym zstępnym Z.B., który objął w posiadanie przedmiotową działkę i nadal nią włada jest jej wnuk K. P. R.. Osobą uprawnioną do otrzymania na własność działki przydzielonej do bezpłatnego dożywotniego użytkowania może być zstępny dożywotniczki, faktycznie władający przedmiotową działką po jej śmierci. Jako dowody ustalenia, iż to K.R. jest faktycznie władającym przedmiotową nieruchomością, wskazano zaświadczenie Nr [...] z dnia [...] wydanym przez Wójta Gminy B. oraz użyczenia przedmiotem której była działka nr 1/2, zawartą przez K. R. z Agencją Nieruchomości Rolnych w dniu 21 stycznia 2004 roku K.R. zawarł również umowę

Od powyższej decyzji, M.K. złożyła odwołanie, podważając prawdziwość niektórych danych zawartych w uzasadnieniu. Do odwołania dołączyła dowody dla udokumentowania jej prawa do działki nr 1/2 0,50 ha położonej we wsi T.. Zakwestionowała ustalenie, iż po śmierci Z.B. E.K. przejął władanie przedmiotową działką i władał nią do swojej śmierci, tj. do 21 listopada 2003 r. Skarżąca wskazała, że E.K. wymeldował się 21.12.1977 r., a więc jeszcze przed śmiercią matki. Po jej śmierci w gospodarstwie pozostał jedynie drugi syn, a ojciec skarżącej - S. K.. Jako dowody, skarżąca powołała oświadczenia dwóch osób mieszkających w sąsiedztwie.

Skarżąca powołuje się również na inne zeznania 3-ch świadków, którzy potwierdzają, że od 31.12.1984 r. do 20.04.2003 r. i ojciec i ona pracowali w gospodarstwie jej babki.

Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zanalizowało dowody przedstawione przez M. K., w tym przede wszystkim zaświadczenie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B.. Poświadcza ono brak stałego zameldowania E. K. w przedmiotowym gospodarstwie od 21.12.1977r. Natomiast oświadczenia świadków potwierdzają jedynie pomoc S.K. w prowadzeniu gospodarstwa, a nie stałą w nim pracę.

Organ odwoławczy wskazał, że z treści oświadczeń złożonych przez M.K. wynika, że ojciec jej S. pracował w gospodarstwie rolnym brata E.K. w okresie od 25.02.1975 r. do 20.11.1980 r.. W oświadczeniu podpisanym przez S.K., który również powołuje skarżąca w swoim odwołaniu, sam zainteresowany wpisał, iż pracował w gospodarstwie rolnym matki - Z.B. od 16-go roku życia, tj. od 15.09.1970 r. do 24.02.1975 r. Natomiast Urząd Gminy w B. potwierdził przy tym oświadczeniu jedynie fakt zamieszkiwania ww. na stałe w okresie od 15.09.1954 r. do 21.12.1984 r.

Zapis w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, który M.K. kwestionuje jako niezgodny z prawdą, iż E.K. mieszkał z matką - Z. B. i po jej śmierci przejął władanie przedmiotową działką, został oparty na dokumentach zebranych przez organ. W aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 16.10.1991 r. skierowane do Urzędu Wojewódzkiego w P. podpisane z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w K., w którym wpisano, że "z przejętego na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego nieruchomość położona we wsi K.- T. pow. 3,46 ha przez cały czas pozostaje w użytkowaniu najpierw Z.B., a od 1976 r. dzierżawi na podstawie umowy dzierżawnej z A, zawartej z U.G. B., jej syn K. E., który jednocześnie mieszka w budynkach znajdujących się na tej nieruchomości.". W piśmie tym dokonano również zapisu, że powyższe informacje uzyskane zostały od synów Z.B. - E. i S.K.ch oraz z Urzędu Gminy B..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że niezależnie od powyższego fakt czy E.K. był zameldowany w gospodarstwie w K., w dniu śmierci jego matki czy też w tym okresie tam nie zamieszkiwał, nie ma znaczenia w tym postępowaniu. W aktach sprawy brak powołanych w tym piśmie umów dzierżawnych, lecz sama skarżąca załącza do odwołania umowy dzierżawy zawarte pomiędzy Naczelnikiem Gminy w B. a E. K. na dzierżawę na okres od 1.09.1987 r. do 1.09.1992 r. całości przejętego na Skarb Państwa gospodarstwa położonego w K..

Organ odwoławczy wskazał, iż M.K. jedynie pomagała w pracy w przedmiotowym gospodarstwie w okresie do dnia 20.11.2003 r., a więc do śmierci swojego ojca - S.K., załączając oświadczenia osób mieszkających w sąsiedztwie.

Organ odwoławczy podkreślił, iż postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku złożone przez skarżącą nie dotyczą przedmiotowej działki nr 1/2, ani też pozostałych działek nr 1/1 i 1/3 wchodzących dawniej w skład gospodarstwa Z.B.. Jak wykazano wyżej, grunty gospodarstwa stanowiącego własność Z.B. od dnia 24 lutego 1975 r. stanowią własność Skarbu Państwa, nie mogą więc one wchodzić w skład spadku zarówno po Z.B. jak i po S. K.. Działka 1/2 o pow.0,50 ha pozostawiona została jedynie do dożywotniego użytkowania osoby przekazującej gospodarstwo. W skład spadku po Z.B. z tego gospodarstwa wchodzą jedynie budynki położone na działce 1/1 o pow. 0,26 ha, które były wyłączone z przekazania .

Przeniesienie prawa własności działki rolnej Skarbu Państwa pozostawionej do dożywotniego użytkowania jest możliwe jedynie w oparciu o art. l18 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, na rzecz osoby, której przysługuje to prawo, z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego, po spełnieniu warunków zawartych w ustawie.

W przedmiotowym postępowaniu osobą, tą była Z.B.. Zgodnie jednak z przepisem art. l18 ust. 2a w/w ustawy, w przypadku śmierci osób wymienionych w ust. l, rozszerzony został krąg osób uprawnionych do przyznania prawa własności takiej działki. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki dożywotniego użytkowania może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, a więc w tym przypadku zstępny Z.B., który po śmierci tej osoby faktycznie włada daną nieruchomością. Niezbędnym więc warunkiem poza faktem bycia zstępnym osoby uprawnionej, jest faktyczne władanie daną nieruchomością, to jest osobiste użytkowanie nieruchomości przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki.

Jak wynika z zaświadczenia nr [...] z dnia [...], działkę nr 1/2 od dnia 21.11.2003 r., użytkuje K.R.. Ponadto w dniu 21 stycznia 2004 r. zawarta została pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych a K. R. umowa użyczenia nieruchomości o powierzchni 3,20 ha, w tym działki nr 1/2 o pow. 0,50 ha, a więc działki pozostawionej do dożywotniego użytkowania Z.B..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznając, iż K.R. jak i M.K. są zstępnymi Z.B. (wnuk i wnuczka), podkreśliło, że dowody potwierdzają jednak faktyczne władanie przedmiotową działką przez K.R..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.K. wskazała, że organy obu instancji swoje uzasadnienie oparły na art. 118 ust. 1 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie może się więc zgodzić z faktem, że przepisy w/w ustawy mają zastosowanie do K.R., który wykazał pracę w gospodarstwie w ciągu kilku miesięcy tego roku, a te same przepisy nie mają zastosowania do niej, w sytuacji kiedy wykazała na podstawie dokumentów, że pracowała tam przez kilka lat. Zdaniem skarżącej, umowa użyczenia gruntów znajdujących się w zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa podpisana z K.R. przez Agencję Nieruchomości Rolnych "nie jest równoważna z aktem własności gruntów a zatem przepisy w/w ustawy powinny obowiązywać dla niej jak i dla K.R. równoważnie...". Ponadto podnosi, że umowa użyczenia obowiązywała do września 2004 r., tak więc w momencie rozpatrywania wniosków przez Starostwo Powiatowe jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze umowa wygasła i nie miała mocy prawnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami, w skrócie: ustawa o p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą w/w okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Rozpoznając skargę w ramach tak zakreślonej kognicji sąd uznał, iż nie jest ona zasadna.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 118 ust 1 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. nr 7 poz.25 ze zmianami). Stanowi on, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust.10), z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością (ust. 2a). Podkreślenia wymaga, iż ustawodawca nie ograniczył kręgu uprawnionych do spadkobierców osoby posiadającej działkę dożywotniego użytkowania. Mogą to być również inni zstępni, nie będący spadkobiercami, przesłanką przesądzającą jest w tym wypadku faktyczne władanie działką przekazaną w dożywotnie użytkowanie w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego w zamian za rentę lub emeryturę rolną, władanie po śmierci dożywotnika.

Istotne było zatem ustalenie, czy zarówno Z.B., właścicielka nieruchomości rolnej, przekazała ją w zamian za emeryturę (rentę) jak również, czy osoby występujące z wnioskiem o przekazanie nieodpłatnie nieruchomości, faktycznie władały nieruchomością po śmierci dożywotnika. Bezsporne jest przy tym, iż oboje wnioskodawcy – zarówno M.K. jak i K.R. w chwili śmierci Z.K. nie mogli władać nieruchomością, gdyż urodzili się kilka lat po śmierci właścicielki. Ich uprawnienia zatem są rozpatrywane w kontekście władania nieruchomością w chwili śmierci poprzedników prawnych, władających nieruchomością w rozumieniu art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Mając na uwadze cytowane wyzej przepisy prawa materialnego, jak i również zakreśloną przepisem art. 145 ustawy o p.s.a. kognicję sądu stwierdzić trzeba, iż zarzuty skargi nie są uzasadnione. Skarżąca kwestionuje ustalenie organu I instancji, iż po śmierci Z.B. E.K. władał sporną nieruchomością, gdy sama w odwołaniu powołuje się na takie ustalenie Sądu Rejonowego w K., który orzekając o stwierdzeniu nabycia praw do spadku ustalił, iż obydwaj synowie – S. i E. pracowali w gospodarstwie po śmierci matki. Ponadto wskazani przez nią świadkowie, określając czas pracy jej ojca S., niejednokrotnie używali określenia, iż pracował w gospodarstwie swego brata E.- tak B. K., T .K., B. S., L. K.. Świadczy to wszak o tym , kto był postrzegany przez sąsiadów jako władający gospodarstwem. Prawidłowo zatem na podstawie przedstawionych dowodów organy ustaliły, iż E.K. władał gospodarstwem po śmierci matki.

Zasadny jest również wniosek, iż M.K. nie wykazała, aby kiedykolwiek władała nieruchomością w zakresie, jaki odpowiadała zakresowi władania Z.B.. Trafnie organy wskazały, iż przedstawione przez nią dowody potwierdzają jedynie fakt pomocy w gospodarstwie. Tymczasem nie o takiej pracy mowa w art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Co istotniejsze, nie władała ona nieruchomością w dacie i po śmierci żadnego z braci K. Władał zaś po śmierci sporną działką K.R.. Przy tym fakt pracy skarżącej w gospodarstwie, ale pracy niewątpliwie o charakterze co najwyżej sezonowym, dorywczym, wykonywanej we wcześniejszych latach nie ma znaczenia wobec wyraźnego uregulowania art. 118 powołanej ustawy. Skarżąca zdaje się nie dostrzegać, że dla ustalenia spełnienia przesłanek uprawniających do nieodpłatnego nabycia nieruchomości decydujący jest stan władania po śmierci poprzednika.

Trafna jest również konstatacja, iż umowy dzierżawy nieruchomości, zawierane przez E.K. nie mają w sprawie znaczenia. Dotyczą one bowiem okresu do 1992r. , zatem nie były kontynuowane przed śmiercią E.K..

Nie może odnieść również skutku zarzut dotyczący oceny umowy użyczenia nieruchomości. Wbrew wywodom skargi nie stanowił on dla organu rozstrzygającego w sprawie dowodu, iż K.R. jest właścicielem, organ nie ocenił go jako dowodu własności nieruchomości, a jedynie dokumenty poświadczający okoliczność faktycznego władania nieruchomością po śmierci E.K.. Wprawdzie uzasadnienie decyzji organu I instancji jest nieco lakoniczne, jednak wywiedzione przez organ wnioski odpowiadają zebranemu w postępowaniu materiałowi dowodowemu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w obszerny sposób powołało i oceniło dowody, w tym także złożone przez strony również w toku postępowania odwoławczego i wywiodło z nich prawidłowe wnioski.

Z uwagi na powyższe, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy o p.s.a.