Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 486/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2017 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 9 listopada 2007 r. A. B., E. N., A. R., A. V. i J. V. wystąpili do Wojewody [...] - w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51) o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona w [...] w dzielnicy [...] (powinno być: [...]) przy ul. [...], stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, objęta księgą wieczystą nr [...], a uprzednio stanowiąca część dóbr [...], objętych księgą hipoteczną "[...]" inw. nr [...], stanowiących własność A. B. - nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.).

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Wojewoda [...] stwierdził, że część nieruchomości ziemskiej pod nazwą "[...] ", składająca się z obecnej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] ha, podlegała przejęciu w myśl dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy powyższą decyzję. Ostateczną decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził z urzędu nieważność swojej decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r. jako skierowanej do zmarłej strony. W związku z nabyciem prawa użytkowania wieczystego do działki ewidencyjnej nr [...] do postępowania w charakterze strony wstąpił - w miejsce H.SA – Z. sp. z o.o. sp.k.

Rozpoznając sprawę niniejszą wskutek wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] przez A. B., E. N., A. R., A. V. i J. V. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że postępowanie dotyczy działki [...] o powierzchni [...] ha, położonej przy ul. [...] w Dzielnicy [...] Miasta [...], w obrębie ewidencyjnym [...] (nr [...]). Działka stanowi nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w [...] VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer [...]. Jak wynika z wpisów w dziale II księgi, właścicielem nieruchomości jest Miasto [...], a użytkownikiem wieczystym – H. SA z siedzibą w [...]. Działka nr [...] była wcześniej zapisana w księdze wieczystej [...], którą założono po odłączeniu części nieruchomości z dawnej księgi hipotecznej "[...]". Działka nr [...] (początkowo jako działka nr [...]) powstała z podziału działki nr [...] o powierzchni [...] ha położonej przy ul. [...], róg [...]. Z księgi protokołów ustalenia granic oraz właścicieli i władających w obrębie [...], sporządzonej przez geodetę uprawnionego B. G. w dniach od 18.07.1994 r. do 16.12.1994 r., wynika, że działka nr [...] była objęta decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...].12.1969 r.

Minister ustalił, że działka nr [...] wchodziła w skład folwarku [...], który był jedną z wyodrębnionych organizacyjne i terytorialnie części majątku ziemskiego zapisanego w dawnej księdze hipotecznej pod nazwą "[...] ", stanowiącego własność A. B. Folwark [...] (opisywany także jako [...] lub majątek [...]) był nastawiony na produkcję ogrodniczo-sadowniczą. Z ankiety statystycznej za rok 1922/23 wynika, że Ogród [...] liczył [...] morgów (tj. ok. [...] ha) powierzchni ogólnej, w tym [...] morgów (tj. ok. [...] ha) sadów. Podobnie w ankiecie z 1929 r. podano, że w Ogrodzie [...] o powierzchni [...] morgów, w tym sadu [...] morgów, korówka wełnista (mszyca krwista) występuje na około [...] jabłoniach. Organ II instancji wskazał, że ustalenia te znajdują potwierdzenie w dokumentacji powojennej, wytworzonej po przejęciu majątku na własność Państwa. Według protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 22.04.1945 r. z majątku [...] przejęto [...] jabłoni, [...] grusz i [...] śliw. Z kolei z protokołu z dnia 23.01.1948 r., sporządzonego przez Komisję Mieszaną, powołaną przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, wynika, że majątek [...] liczył [...] ha i położony był na terenach nizinnych pomiędzy rzekami [...] i [...] (obecnie - po sztucznym skróceniu biegu [...] w okolicach miejscowości [...] - dolny odcinek [...] nosi nazwę [...]). Na majątek składało się: [...] ha sadów w różnym wieku, [...] ha kultur jagodowych (porzeczek, truskawek), [...] ha pod zabudowaniami, [...] ha łąk i pastwisk oraz [...] ha nieużytków i wód. W protokole wskazano, że majątek ma charakter sadowniczo-ogrodniczy i stanowi bazę zaopatrzeniową przetwórni owoców i warzyw w [...]. Jednocześnie Komisja Mieszana przewidywała "dalszy rozwój z wymianą starych drzew na nowe handlowe gatunki". Mapy wydane przez Wojskowy Instytut Geograficzny w 1931 r. i 1952 r. (dostępne na stronie internetowej http://igrek.amzp.pl/, WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 /1929 - 1939/, [...]), potwierdzają, że teren u zbiegu obecnych ulic [...] i [...], w tym działka [...], porośnięty był sadem, co wynika z zastosowanych oznaczeń graficznych - okręgów symbolizujących drzewa.

Minister stwierdził, że teren ten zachował swój charakter po II wojnie światowej. W aktach sprawy znajduje się obszerna dokumentacja z przełomu lat 60. i 70. XX wieku, dotycząca zagospodarowania terenu u zbiegu ulic [...] i [...]. 20.08.1969 r. zawarto porozumienie, na mocy którego S. zobowiązała się przekazać C. w [...] m.in. teren położony w [...] przy ul. [...] i [...], obejmujący [...] ha "starego sadu" - z przeznaczeniem na zorganizowanie i prowadzenie przez Z. zaplecza naukowo-technicznego, które obejmie: wzorcową przechowalnię - chłodnię ogrodniczą, budynek pracowni, ośrodek kształcenia stażystów oraz sad dydaktyczny. Przekazanie miało nastąpić po zbiorze owoców w "starym sadzie", najpóźniej do 31.10.1969 r. W aneksie do porozumienia komisja stwierdziła na miejscu, że na działce o powierzchni [...] ha znajdowało się [...] szt. jabłoni, w tym [...] chorych i uszkodzonych, a także stary budynek mieszkalny. Władze państwowe nie przeciwstawiały się przekazaniu terenu, ponieważ był on przeznaczony w planach miejscowych "pod gospodarkę rolną", a według planu ogólnego - "pod intensywną uprawę ogrodniczą i sadowniczą" (pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia 25.07.1969 r. i 9.08.1969 r.). Ostatecznie decyzją z dnia [...].12.1969r. Prezydium Rady Narodowej [...] postanowiło przekazać w użytkowanie C. w [...] - z przeznaczeniem na O. - teren położony przy ul. [...] o pow. [...] m2 w granicach oznaczonych literami: [...] na szkicu sytuacyjnym Nr. [...] objęty decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].XI. 1969 r. wydaną przez Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej [...]. W aktach sprawy znajduje się plan oznaczony numerem [...] (prawdopodobnie w decyzji dopuszczono się omyłki pisarskiej) przedstawiający teren o powierzchni [...] ha, położony przy ul. [...], róg [...], z przeznaczeniem na inwestycję Z. Organ odwoławczy stwierdził, że porównanie planu ze współczesną mapą ewidencyjną prowadzi do wniosku, że obecna działka nr [...] objęta była decyzją z 1969 r. Z planu wynika, że cała przekazywana wówczas nieruchomość stanowiła sad (ogród owocowy).

Minister podniósł również, że zespół Rzeczoznawców S. w [...] opracował w 1971 r. "Dane wyjściowe do założenia sadu, plantacji krzewów jagodowych oraz założenia zieleńców wokół zaplecza naukowo- technicznego C. w [...] ", gdzie znajduje się informacja, że na terenie otrzymanym przez Ośrodek (powiększonym z [...] ha do [...] ha) znajduje się sad owocowy o powierzchni [...] ha, porośnięty [...] szt. jabłoni w rozstawie [...] x [...] (a więc nasadzonych w regularnych odstępach), w wieku [...] lat (czyli pochodzących jeszcze z okresu przedwojennego) - odmiany: [...]. Z kolei w dokumentacji inwestycji zaplecza naukowo-technicznego C., sporządzonej w 1973 r. przez B., zamieszczono informację, że na omawianym terenie znajdował się kilkunastoletni sad, wymarzły w 1/3. Autor projektu uznał lokalizację inwestycji za korzystną "z uwagi na położenie w centrum bazy owocowo-warzywnej, w sąsiedztwie sadów i warzywników R. w [...] i [...] (ogółem [...] ha) i w dobrych warunkach komunikacyjnych z [...] ".

Minister stwierdził, że zebrany materiał dowodowy tworzy spójną całość, z której wynika, że zarówno przed II wojną światową, jak i po jej zakończeniu na obecnej działce nr [...] znajdował się sad (ogród owocowy). Ogrody owocowe i warzywne zaliczane były do użytków rolnych, zgodnie z § 4 rozporządzenia. Stosownie zaś do art. 2 dekretu przejęciu podlegały nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, w tym użytki rolne. Folwark [...] (a wraz z nim obecna działka nr [...]) wchodził w skład [...] nieruchomości ziemskiej, która liczyła ponad [...] ha, a więc znacznie przekraczała normy obszarowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Nie może być też zdaniem Ministra wątpliwości, że nieruchomość po przejęciu jej przez Państwo mogła być przeznaczona - i faktycznie została przeznaczona - na cel wskazany w art. 1 ust. 2 lit. c) dekretu, tj. tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej. Tym samym organ odwoławczy uznał, że działka nr [...] z obrębu [...] podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu.

Minister nie zgodził się ze stanowiskiem wnioskodawców, jakoby działka nr [...] składała się niegdyś "z użytków i łąk, a nadto stanowiła w części ozdobny park", gdzie goście z kraju i ze świata "nierzadko reprezentujący rody arystokratyczne" byli zapraszani na spacery i przechadzki (wniosek z dnia 9.11.2007 r.). Twierdzenia te w ocenie organu nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a poza tym, jak zauważył Minister działka nr [...] leży w odległości ok. [...] km w linii prostej od pałacu w [...] (reprezentacyjnego ośrodka rodziny [...]) i jest oddzielona od niego rzeką [...] (dawniej [...]), skarpą (wałem przeciwpowodziowym) i nieużytkami (terenami zalewowymi). Ponadto przedstawione stanowisko stoi w sprzeczności z formułowaną przez wnioskodawców, a również gołosłowną, tezą o objęciu tej nieruchomości parcelacją budowlaną przed 1939 r. Jak wskazuje się bowiem w literaturze, parcelację prowadzono na terenie majątków [...], a najbliższe otoczenie rezydencji [...] nie podlegało parcelacjom i zachowało swój rolniczy charakter do wybuchu II wojny światowej (P. S., [...], t. [...], Wydawnictwo [...], Warszawa 2006, red. J. R.).

Odnosząc się do zarzutów, jakoby działka nr [...] nie wchodziła w skład dawnego folwarku [...], Minister przypomniał, że działka ta była objęta decyzją z dnia [...].12.1969 r., która określała ten teren jako "[...] ". Przynależność działki nr [...] do folwarku [...] może być ponadto odtworzona na podstawie powołanych w niniejszej decyzji map i opisu granic folwarku zawartego w protokole z dnia 23.01.1948 r. Ponadto w literaturze podkreśla się, że folwark [...] położony był na przedłużeniu głównej osi kompozycyjnej założenia w [...] w kierunku wschodnim, co odpowiada usytuowaniu obecnej działki nr [...] względem pałacu w [...], a jako główną ulicę [...] wymienia się ulicę [...], przy której (u zbiegu z ulicą [...]) znajduje się omawiana działka (M. K., [...], Warszawa 2011, s. 81). W internetowej encyklopedii [...] w haśle "ulica [...] " wskazuje się wręcz, że Folwark [...] znajdował się u zbiegu ulic [...] i [...] (Tereny tych wsi leżą w wąskim obszarze pomiędzy dwoma rzekami ([...] i [...]) i na wysokości Folwarku [...] od [...] odchodziła wąska grobla (obecna ulica [...]) łącząca je z okolicami Pałacu w [...] - [...]).

Minister podniósł także, że nieruchomość porastała znaczna liczba drzew owocowych nasadzonych w regularnych odstępach, co przeczy tezie wnioskodawców o dekoracyjnym ich charakterze. Był to fragment większego kompleksu sadowniczego, gdzie udało się zachować ciągłość produkcji przez kilkadziesiąt lat, także po wojnie: w zmienionym ustroju społeczno-gospodarczym i w innych uwarunkowaniach organizacyjnych. Wbrew twierdzeniom skarżących niektóre odmiany, jak antonówka, wykorzystywane są w przetwórstwie oraz do bezpośredniej konsumpcji (jabłka deserowe), co jest faktem powszechnie znanym. Nawet jeśli przyjąć, że niektóre odmiany drzew owocowych miały walory ozdobne i dotychczasowi właściciele nie czerpali z nich pożytków, to nic nie stało na przeszkodzie, zdaniem Ministra, aby po przejęciu nieruchomości przez Państwo nowy właściciel wykorzystywał owoce w celach produkcyjnych. Dekret uzależniał bowiem przejęcie m.in. od obiektywnego charakteru nieruchomości i możliwości gospodarczego jej wykorzystania, a nie od subiektywnej woli dotychczasowego właściciela co do sposobu jej przeznaczenia.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. R. zarzucając jej:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na prawidłowe załatwienie sprawy oraz zaniechanie zebrania kompletnego materiału dowodowego, jak również brak jego wszechstronnego rozważenia, a przede wszystkim nieuwzględnienie okoliczności podniesionych we wniosku z dnia 9 listopada 2007 roku, jak również w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 roku skarżącego i uczestników, dotyczących specyficznego charakteru nieruchomości, które to naruszenia finalnie skutkowały błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej przez organ decyzji;

naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy, w szczególności polegające na zaniechaniu wskazania dostatecznych dowodów, na podstawie których organ ustalił związek funkcjonalny części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, z pozostałą nieruchomością ziemską przejętą na cele reformy rolnej, a tym samym poprzestanie na arbitralnym, a tym samym dowolnym stwierdzeniu, iż nieruchomość oznaczona jako obecna działka ewidencyjna nr [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej;

naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza brak poczynienia ustaleń faktycznych w zakresie objęcia nieruchomości wchodzących w skład majątku ziemskiego "[...]" parcelacją w okresie przed 01 września 1939 roku, jak i po wejściu w życie dekretu PKWN;

naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady, iż organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli;

naruszenie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP polegające na wadliwym zastosowaniu powszechnie obowiązującego stanowiska wyrażonego w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 roku (sygn. akt: W 3/89, opublik. w OTK 1990, poz. 26) stwierdzającej, że "intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych nieruchomości, lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej - przez inne podmioty", a zatem nie dotyczy to przedmiotowej nieruchomości położonej na obszarze miasta [...].

II. naruszenie prawa materialnego poprzez:

1) naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię, ignorującą ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, a polegającą na:

2) niewłaściwym przyjęciu, że nieruchomość stanowiąca obecną działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] położoną w [...], o pow. [...] m2 stanowiła nieruchomość podpadającą pod działanie ww. przepisu dekretu PKWN tj. nieruchomość o charakterze rolnym w rozumieniu tego przepisu;

3) pominięciu stanowiska sądów administracyjnych, prezentowanych w aktualnym orzecznictwie, w tym w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 roku, sygn. akt: I PPS 3/10, wedle której "(...) dekret nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym;

4) niewłaściwej wykładni art. 2 ust. 1 dekretu PKWN, polegającej na błędnym przyjęciu, że nieruchomością ziemską w rozumieniu ww. przepisu były również nieruchomości położone w granicach administracyjnych miast, co jest sprzeczne z poglądami doktryny i przyjętą wykładnią pojęcia nieruchomości ziemskiej, a w konsekwencji wadliwej akceptacji nacjonalizacji, w sytuacji, gdy cel przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów dekretu PKWN całkowicie odpadł, gdyż nieruchomość będąca przedmiotem postępowania nigdy nie została przeznaczona na utworzenie nowych gospodarstw rolnych dla bezrolnych lub małorolnych.

5) naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy nie mógł on stanowić podstawy nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości, albowiem taką podstawą mógł być wyłącznie art. 2 ust. 1 zd. 3 dekretu, albowiem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określa jedynie rodzaj nieruchomości jakie mogły zostać przejęte na rzecz Skarbu Państwa, jednak podstawą do dokonania samego przejęcia było właśnie zdanie 3 ust.1 art. 2-giego, a nie "lit.e".

W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odnosząc się do wszystkich zarzutów skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Z przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. nr 3, poz. 13 ze zm.) wynika, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r.

Omawiany dekret nie definiował przy tym pojęcia "nieruchomość ziemska". Takiej definicji nie zawierały również obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu, systemy prawne z zakresu prawa rzeczowego. W tej sytuacji wskazane pojęcie powinno zostać wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Na uwagę zasługuje również § 4 rozporządzenia, który wskazuje, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Dlatego rozstrzygając na podstawie § 5 rozporządzenia należy orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ale również rozstrzygać kwestię, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przy definiowaniu "nieruchomości ziemskiej" należy odwołać się do jej interpretacji przedstawionej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89. W uchwale tej Trybunał Konstytucyjny wskazał, że poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, jak i rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., Trybunał wywiódł, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Mając powyższe na uwadze, rację należy przyznać organom orzekającym w sprawie, że działka obecnie oznaczona nr [...], na której urządzony był sad, przydatna była do produkcji rolnej i realizacji jej celów z art. 1 ust. 2 dekretu. Jak słusznie zauważył Minister przedmiotowa działka została faktycznie przeznaczona na cel wskazany w art. 1 ust. 2 lit. c dekretu tj. tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej ( po wojnie teren przedmiotowy został objęty w posiadanie przez S., a następnie przekazany C. w [...] z przeznaczeniem m.in. na sad dydaktyczny. W związku z powyższym zarzut skargi dotyczący nie przeznaczenia przedmiotowej działki na utworzenie nowych gospodarstw rolnych dla bezrolnych lub małorolnych należy uznać za chybiony. Cele reformy rolnej zgodnie z art. 1 ust. 2 dekretu obejmowały bowiem nie tylko upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych (lit. a ), ale także tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców (lit. b), tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej (lit. c), zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego (lit. d), zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji (lit. e).

Mając na uwadze całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, trudno podzielić stanowisko skarżącego, że sady znajdujące się na dz. nr [...] pełniły funkcję rekreacyjno-wypoczynkowo-ozdobną. Nie należy zapominać, że przedmiotowa działka, jak wynika z akt sprawy, położona była na terenie folwarku [...] wchodzącego w skład majątku Dobra Ziemskie [...], który nastawiony był na produkcję ogrodniczo-sadowniczą. Jak wynika z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 22 kwietnia 1945r. z majątku [...] przejęto [...] jabłoni, [...] grusz i [...] śliw. Natomiast z protokołu z dnia 23 stycznia 1948r. wynika, że majątek [...] liczył [...] ha, na który składało się [...] ha sadów w różnym wieku, [...] ha kultur jagodowych (porzeczek, truskawek), [...] ha pod zabudowaniami, [...] ha łąk i pastwisk oraz [...] ha nieużytków i wód. W protokole wskazano także, że majątek ma charakter sadowniczo-ogrodniczy i stanowi bazę zaopatrzeniową przetwórni owoców i warzyw w [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 1969r. Prezydium Rady Narodowej [...] przekazało w użytkowanie C. w [...] z przeznaczeniem na O. tern położony przy ul. [...] o pow. [...] m2. Znajdujący się w aktach sprawy plan przedstawiający teren o pow. [...] ha położony przy ul. [...], róg ul. [...], z przeznaczeniem na inwestycję Z. Jak słusznie zauważył Minister z porównania planu ze współczesną mapą ewidencyjną wynika, że działka nr [...] objęta była ww. decyzją, a przekazywana nieruchomość stanowiła sad. Powyższe potwierdza Z. w [...] w opracowaniu z 1971r. [...] w [...], z którego wynika, że na terenie otrzymanym przez O. znajduje się sad owocowy o pow. [...] ha, porośnięty [...] szt. [...] w rozstawie [...] x[...] w wieku 33 lat. Również z map powołanych przez Ministra wydanych przez Wojskowy Instytut Geograficzny w 1931r. i 1952r. wynika, że teren u zbiegu ul. [...] i [...], w tym działka nr [...] porośnięty był sadem, na co wskazują oznaczenia graficzne. Organ powołuje się także na literaturę, z której wynika, że folwark [...] położony był na przedłużeniu głównej osi kompozycyjnej założenia w [...] w kierunku wschodnim względem pałacu w [...], a jako główną ulicę [...] wymienia się ul. [...], przy której u zbiegu z ul. [...] znajduje się przedmiotowa działka. Ponadto jak wskazał organ przedmiotowa działka leży w odległości ok. [...] km w linii prostej od pałacu w [...] i jest oddzielona od niego rzeka [...] (dawniej [...]), skarpą (wałem przeciwpowodziowym) i nieużytkami (terenami zlewowymi). W tej sytuacji trudno jest zarzucić organom orzekającym wbrew zarzutom skargi, że nie ustaliły dokładnego położenia działki nr [...]. Jak słusznie podniósł Minister w odpowiedzi na skargę, trudno jest wymagać od organu przedstawienia jednego dokumentu w postaci opinii biegłego geodety wskazującej na usytuowanie przedmiotowej działki w sytuacji, gdy zebrany i oceniony przez organ materiał dowodowy w swym całokształcie pozwala w sposób nie budzący wątpliwości określić położenie działki. Zgodnie bowiem z art. 80 k.p.a. organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.)

Obecna działka nr [...] nie stanowiła zatem integralnej części zespołu pałacowego, a także była oddzielona od niego rzeką [...] (obecnie [...]).

Skoro zatem z akt sprawy wynika, że działka nr [...] wchodziła w skład folwarku [...] i służyła działalności sadowniczej to oznacza, że stanowiła ona część nieruchomości ziemskiej przydatnej rolniczo, a więc podlegała ona przejęciu na reformę rolną.

Zdaniem Sądu, mając powyższe na uwadze uznać należało, że działka nr [...] stanowiła część nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Przy czym podkreślenia wymaga, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] listopada 2000r. Dobra [...], do których należał Folwark [...] posiadały powierzchnię ok. [...] ha. Powyższe oznacza, że ogólna powierzchnia majątku przekraczała normy obszarowe (50 ha użytków rolnych) wymienione w dekrecie, a więc niewątpliwie z tego względu podlegał on jego działaniu. Gdyby Folwark [...] nie wchodził w skład Dób [...], a stanowił odrębną nieruchomość to i tak podlegałby przejęciu z uwagi na jedną osobę właściciela-A. B.

W tej sytuacji zbędne jest badanie wbrew zarzutom skargi związku funkcjonalnego pomiędzy przedmiotową działką a zespołem pałacowo-parkowym w [...], gdyż jak słusznie zauważył Minister w odpowiedzi na skargę badanie związku funkcjonalnego ma charakter subsydiarny wobec oceny przesłanek wyrażonych wprost w dekrecie i znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy nieruchomość bądź jej część nie ma rolniczego charakteru. Z taka sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia, bowiem jak wskazano wyżej przedmiotowa nieruchomość miała niewątpliwie charakter rolniczy (sadowniczy) i charakteru tego wbrew zarzutom skargi nie pozbawiał jej brak na niej urządzeń służących do produkcji rolnej czy zabudowań służących do zakwaterowania służby folwarcznej. Wystarczającym jest bowiem zagospodarowanie jej sadem, a to w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości.

Zupełnie bezzasadne są zarzuty dotyczące położenia przedmiotowej nieruchomości w granicach administracyjnych miasta i zbędne jest odnoszenie się do nich, ponieważ powszechnie wiadomym jest i co zasadnie podniósł Minister w odpowiedzi na skargę, że [...] do [...] został przyłączony w 1951r. i z całą pewnością skarżący jako następca prawny przedwojennego właściciela wiedzę tę również posiada.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości na parcelację budowlaną przed 1939r. podnieść należy, że stosownie do § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz. 51) to na stronie ubiegającej się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) ciąży obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. Takiego dowodu skarżący nie złożył, zupełnie dowolnie podnosząc, że na cele reformy rolnej zostały przeznaczone nieruchomości, które przed 1939 rokiem podlegały parcelacji. W tej sytuacji czynienie organowi zarzutu, że ten nie ustalił powyższej okoliczności jest zupełnie bezzasadne. Obowiązkiem strony ponadto jest współdziałanie z organem orzekającym w zakresie zebrania materiału dowodowego, w szczególności w tej części, z której dla strony wynikałyby korzystne skutki prawne.

Zupełnie niezrozumiałe są zarzuty skargi dotyczące błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia biorąc pod uwagę fakt, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi jedyną prawną podstawę ustalenia w drodze postępowania administracyjnego czy dana nieruchomość podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Ponadto jak zasadnie podniósł Minister w odpowiedzi na skargę prawidłowe odczytanie normy prawnej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga uwzględnienia pełnej treści ust. 1, którego lit. e jest jedynie elementem. Zgodnie zaś z literalnym brzmieniem ww przepisu na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie: ( ...) stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. (...)Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga.

Również za bezzasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia Konstytucji , ponieważ jak zasadnie podniósł Minister w odpowiedzi na skargę, organ administracji publicznej zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. działa na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że nie może dokonywać oceny konstytucyjności przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z pozbawieniem na ich podstawie prawa własności bez odszkodowania.

Reasumując, analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżącego zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadnił swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Wbrew zarzutom skargi organ nie naruszył również przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze, dokonując ich prawidłowej wykładni.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.