Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1017/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie Anna Lech NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. O.-P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 1021/07 w sprawie ze skargi J. O.-P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej na własność Państwa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 1017/08

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 4 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J. O. - P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej na własność państwa.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku, działając na podstawie art. 158 § 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku J. O. - P., odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia [...] października 1968 r., utrzymującej w mocy decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w Radziejowie Kujawskim z dnia [...] lipca 1968 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej wraz z zabudowaniami o powierzchni 44,70 ha, położonej we wsi O., pow. Radziejów.

Organ wskazał, że nieruchomość została objęta we władanie Państwa przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17 poz. 71). W dniu wydania kwestionowanej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy nieruchomość ta znajdowała się użytkowaniu osoby prawnej - Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, której nieruchomość została przekazana przez Państwo. Powyższe okoliczności uzasadniały zatem zastosowanie przepisu art. 9 ust. 1 wymienionej ustawy i tym samym wykluczyły możliwość wyłączenia zastosowania regulacji przewidzianej w art. 9 ust. 2 ustawy. Oznacza to, iż wskazana decyzja o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania przedmiotowej nieruchomości została wydana w oparciu o właściwą podstawę prawną, co nieuprawnionym czyni zarzut rażącego naruszenia prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się także na powszechnie obowiązującą wykładnię Trybunału Konstytucyjnego, wyrażoną w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. (W.5/90). Trybunał ustalił, że w świetle art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (art. 16 odpowiada treści art. 9 ustawy, zmiana numeracji przepisów i tytułu ustawy nastąpiła na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie przepisów ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego - Dz. U. z 1989 r. Nr 10, poz. 56) o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych ( z wyjątkiem określonych w art. 16 ust. 2) decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie, bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesiono, iż organ bezzasadnie powołał się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego, gdyż utraciła ona moc obowiązującą, zatem nie da się wkomponować w aktualnie obowiązujący porządek konstytucyjny. Zarzucono również, że działanie organu było sprzeczne z obowiązkami, jakie wynikają z art. 7 kpa, wywodząc, iż nie istniała żadna przewaga interesu ogólnego nad fundamentalnym, opartym na zasadzie sprawiedliwości społecznej, prawem do uzyskania restytucji za zagrabione mienie. Strona podała, że nie składała ponownego wniosku o zagospodarowanie, po wejściu w życie dekretu z 9 lutego 1953 r., gdyż nieruchomość od dwóch lat była już w zagospodarowaniu. Natomiast wniosek z dnia [...] marca 1951 r., jakkolwiek złożony przed wydaniem dekretu z dnia 9 lutego 1953 r., całkowicie wypełniał przesłanki tego dekretu. Tym samym brak było podstaw do odmowy przyznania wnioskodawcy przewidzianych w dekrecie uprawnień do zwrotu gospodarstwa lub odszkodowania.

Decyzją z dnia [...] października 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Organ stwierdził, że w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Organ podkreślił, że nieruchomość została przekazana przez J. O. - P. do zagospodarowania przed wejściem w życie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r., co nieuprawnionym czyni twierdzenie, że grunty zostały przekazane w użytkowanie w oparciu o ten dekret, a tylko w takim przypadku można by mówić o zaistnieniu wyjątku, o którym mowa w art. 9 ust 2 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. W ocenie Kolegium skoro w sprawie nie miał zastosowania przewidziany w ustawie wyjątek, to zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., nieruchomość rolna objęta we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy, podlegała przejęciu na własność Państwa bez względu na obszar, jeżeli znajdowała się nadal we władaniu Państwa lub została przekazana przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Wobec powyższego należało uznać, iż kwestionowana decyzja w przedmiocie przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania przedmiotowej nieruchomości, nie została wydana bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa.

Ponadto Kolegium wyjaśniło, że przywołana uchwała Trybunału Konstytucyjnego, choć straciła moc powszechnie obowiązującą jako ustalająca wykładnię ustawy, to jednak nie oznacza to, że analiza art. 9 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...), w sposób z nią spójny jest niedopuszczalna.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy pełnomocnik J. O. - P. wniósł o uchylenie powyższych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku, jak również o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 1968 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy oraz decyzji z dnia [...] lipca 1968 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Radziejowie o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej, a także o orzeczenie zwrotu przejętej nieruchomości w naturze, a w przypadku gdyby okazało się to niemożliwe przyznanie zamiennie nieruchomości równorzędnej bądź też orzeczenie obowiązku zapłaty stosownego odszkodowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w pierwszej kolejności podniósł, że kompetencją Sądu jest wyłącznie ocena legalności zaskarżonej decyzji, nie może on natomiast wkraczać w uprawnienia organów administracji, orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego, np. orzec o zwrocie nieruchomości czy wypłacie odszkodowania.

Sąd zwrócił uwagę, iż podstawą wydania decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia [...] października 1968 r., utrzymującej w mocy decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w Radziejowie Kujawskim z dnia [...] lipca 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości rolnej wraz z zabudowaniami był art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...). Zgodnie z tym przepisem nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przejmuje się na własność Państwa, bez odszkodowania, bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Zasada ta nie dotyczyła jednak gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173) oraz gruntów objętych we władanie Państwa za podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), a więc m. in. gruntów, które zostały na podstawie dekretu przekazane w użytkowanie. które zwraca się poprzedniemu posiadaczowi po upływie terminu, na jaki zostały oddane w użytkowanie (zagospodarowanie).

Sąd podzielił pogląd skarżącego o nieobowiązywaniu wykładni przepisu ustalonej uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r., która straciła moc na podstawie art. 239 ust. 2 Konstytucji RP z 1997 r., jednak doszedł do przekonania, że nie jest błędne powołanie się na nią w uzasadnieniu decyzji. Analiza językowa treści przepisu art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. prowadzi bowiem do takich samych wniosków, do których doszedł Trybunał Konstytucyjny. Mianowicie, przepisy dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych nie obowiązywały w 1951 r., kiedy to został złożony przez J. O. - P. wniosek dotyczący przekazania nieruchomości Państwu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku słusznie zatem uznało, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...), nie zaś ust. 2 tegoż przepisu

Sąd I instancji wyjaśnił, że warunkiem zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...) było to, aby nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do 5 kwietnia 1958 r. znajdowały się nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym i prawnym. Ustawa nie różnicowała zaś przejścia nieruchomości od sposobu, w jaki Państwo objęło te nieruchomości w posiadanie. J. O. - P. oddał nieruchomość rolną wraz z zabudowaniami w 1951 r., zatem w dniu wejścia w życie ustawy tj. 5 kwietnia 1958 r., nieruchomość rolna pozostawała we władaniu Państwa, a tym samym należy uznać, że zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa.

W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego poprzez błędną wykładnię;

2) przepisów dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych poprzez błędną wykładnię;

3) art. 6, art. 7 i art. 8 kpa;

4) art. 21 i art. 64 Konstytucji.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej w sposób obszerny opisał stan faktyczny oraz zawarł własną ocenę sytuacji swego mandanta. Wskazał także, iż przekazanie nieruchomości w zagospodarowanie wypełniało przesłanki określone przez dekret z dnia 9 lutego 1953 r., dlatego zastosowanie znajdują przepisy art. 9 ust. 2, a nie ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...). Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że wniosku o oddanie w użytkowanie nie można potraktować jako zrzeczenia się nieruchomości. Gdyby nawet intencją strony było oddanie nieruchomości na własność, miałby on prawo dochodzić odszkodowania bądź nieruchomości zamiennej. Autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, iż Prezydium Rady Narodowej w piśmie z dnia [...] września 1957 r. deklarowało zwrot nieruchomości po upływie terminu, na jaki została oddana w zagospodarowanie, tj. po roku 1976, co oznacza, że organ uznał, iż przejęcie nieruchomości nastąpiło w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r.

Odnosząc się do kwestii przytoczenia nieobowiązującej już uchwały Trybunału Konstytucyjnego, wskazano, że opieranie się na treści uchwały choćby w uzasadnieniu czy orzeczeniu stanowi naruszenie podstawowych zasad konstytucyjnych, a mianowicie zasady demokratycznego państwa prawa oraz zasady działania przez organy władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.

Pełnomocnik skarżącego wskazał ponadto, iż nie można nie wziąć pod uwagę art. 21 i art. 64 Konstytucji, które nakazują ochronę prawa własności i dopuszczalność wywłaszczania jedynie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Organ zobowiązany jest wprowadzać te zasady, a działania organów oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego pozbawiające skarżącego jego bezspornej własności nie dają się pogodzić z aktualnie obowiązującym porządkiem prawnym i gwarantowanymi prawami podmiotowymi przysługującymi obywatelowi.

Powołując takie argumenty w ramach podstaw kasacyjnych autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa.

W pierwszej kolejności wskazać jednakże należy, iż rozpoznawana przez Sąd I instancji sprawa prowadzona była w trybie nadzwyczajnym, jakim jest stwierdzenie istnienia bądź braku przesłanek wskazujących na to, że kontrolowana w tym postępowaniu decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ wszczynając postępowanie w sprawie nieważności decyzji ostatecznej uruchamia to postępowanie w nowej sprawie, nie orzeka natomiast co do istoty sprawy rozstrzygniętej w kwestionowanej decyzji. Skoro zatem istotą postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek nieważności, nie zaś merytoryczna kontrola podjętego w postępowaniu zwykłym rozstrzygnięcia, również Sąd I instancji nie może prowadzić postępowania zmierzającego do skontrolowania legalności merytorycznej decyzji ostatecznej, a jedynie winien ocenić, czy organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż w sprawie wystąpiły bądź nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 156 § 1 kpa.

Oczywistym jest jednak, iż ograniczenie przez Sąd oceny sprawy pod kątem występowania przesłanek, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, nie może skutkować zupełnym oderwaniem od wykładni przepisów, które legły u podstaw decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzwyczajnego - w rozpoznawanej sprawie od przepisów, w oparciu o które dokonano przejęcia nieruchomości rolnej na własność Państwa.

Decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października

1968 r., jak również poprzedzająca ją decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w Radziejowie Kujawskim z dnia [...] lipca 1968 r., wydane zostały na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U.Nr 17, poz. 71 z późn. zm.). Stosownie do tego przepisu nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przyjmuje się na własność państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu państwa lub zostały przekazane przez państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne.

Od zasady przejęcia na rzecz państwa nieruchomości będących we władaniu Państwa wyłączone zostały nieruchomości wskazane w treści art. 9 ust. 2 w/w ustawy, tj. grunty wymienione w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U.z 1957r., Nr 39, poz. 173) oraz grunty objęte we władanie państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się właśnie do tego, czy nieruchomość rolna, położona we wsi O., pow. Radziejów, należąca niegdyś do J. O. - P., a następnie przejęta na własność Państwa, powinna być zaliczana do nieruchomości, o których mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...).

Bezspornym między stronami, choć nieznajdującym odzwierciedlenia w materiale dowodowym, jest fakt, że nieruchomość rolna położona we wsi O. została przekazania Państwu w użytkowanie w roku 1951 na podstawie wniosku strony z dnia [...] marca 1951 r., skierowanego do Gminnej Rady Narodowej w Bytoniu. Powyższe oznacza, że w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych nieruchomość rolna znajdowała się już w użytkowaniu Państwa. Strona nie składała również żadnego innego wniosku w czasie obowiązywania dekretu z dnia 9 lutego 1953 r., a wzywana do uregulowania stanu prawnego nieruchomości podnosiła, iż złożenie kolejnego wniosku jest bezprzedmiotowe. Nie można zatem przyjąć, że wniosek z dnia [...] marca 1951 r. jest wnioskiem złożonym w trybie przewidzianym w dekrecie z dnia 9 lutego 1953 r.

Należy przy tym podkreślić, że dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych nie zawierał regulacji, które pozwoliłyby traktować wcześniej złożone wnioski na równi z podaniami złożonymi pod rządami tegoż dekretu czy też nakazywałyby rozpatrywanie wcześniej złożonych wniosków zgodnie z postanowieniami dekretu. Co więcej, warto zwrócić uwagę, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta w użytkowanie przez państwo w okresie obowiązywania dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U.Nr 11, poz. 59). Jak wynika z postanowień tego dekretu, miał on na celu zapewnienie zagospodarowania wszystkich gruntów zdatnych pod uprawę, również w drodze przymusu i przejęcia użytków na zagospodarowanie przez gromady. Akt ten zawierał rozwiązania o charakterze doraźnym, a zamiarem ustawodawcy było zapewnienie wyżywienia ludności i niedopuszczenie do zaniedbania gruntów rolnych, które pod uprawę się nadawały, lecz z różnych przyczyn nie mogły być zagospodarowane. Żaden z przepisów nie przewidywał natomiast instytucji przekazywania nieruchomości rolnej w użytkowanie Państwa na wniosek jej właściciela. W świetle powyższego za uprawnione należy uznać twierdzenie, że z punktu widzenia obowiązujących w roku 1951 przepisów wniosek z dnia [...] marca 1951 r. nie wywoływał żadnych skutków prawnych, gdyż forma przejmowania gruntów rolnych na wniosek ich właściciela nie została przewidziana przez ustawodawcę, a przejęcie nastąpiło w trybie doraźnego przymusu.

Stwierdzenie, iż strona nie wystąpiła z wnioskiem o oddanie nieruchomości w użytkowanie Państwa pod rządami dekretu z dnia 9 lutego 1953 r., a sama nieruchomość nie została również przejęta do użytkowania z powołaniem się na przepisy tego dekretu przesądzić musi o tym, iż brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...). Nie ulega też bowiem wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość nie została również objęta we władanie państwa na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

W konsekwencji należy uznać, iż przy orzekaniu o przejęciu nieruchomości rolnej na rzecz Państwa nie doszło do naruszenia art. 9 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...), w szczególności naruszenia, któremu można by przypisać cechę rażącego naruszenia prawa. Prawidłowo bowiem nie zastosowano art. 9 ust. 2 tej ustawy. Nie sposób zarzucić również błędnej wykładni przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, gdyż przepis ten w sposób wyraźny wskazuje przypadki, które wyłączają możliwość przejęcia nieruchomości na własność Państwa, a brak jest podstaw do stosowania wykładni rozszerzającej.

W tym miejscu warto ustosunkować się do zarzutów autora skargi kasacyjnej dotyczących powoływania się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. o sygn. akt W 5/90. Nie ulega wątpliwości, że uchwała ta zapadła w trybie art. 11a ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.Nr 22, poz. 98 z późn. zm.), który uprawniał Trybunał do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Wykładnia zawarta w uchwale straciła moc obowiązującą na podstawie art. 239 ust. 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Nie można jednak przyjąć, że nie jest w związku z tym dopuszczalne dokonywanie wykładni przepisu z powołaniem się na argumentację zastosowaną przez Trybunał Konstytucyjny z jednoczesnym wskazaniem źródła tych argumentów. Uchwała nie stanowiła natomiast w rozpoznawanej sprawie źródła prawa, gdyż użycia tych samych argumentów wywodzonych z językowej wykładni przepisu nie sposób utożsamiać z uczynieniem z uchwały Trybunału Konstytucyjnego podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia art. 21 i art. 64 Konstytucji RP, które dotyczą zasad ochrony własności, jak i możliwości jej pozbawienia w trybie wywłaszczenia, to na aprobatę zasługuje pogląd wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu, iż dla oceny legalności decyzji administracyjnych zapadłych w roku 1968, a więc pod rządami Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 r. nie można stosować aksjologii obecnie obowiązującej Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Niemniej jednak wypada zauważyć, iż i aktualna Konstytucja nie wprowadza zasady bezwzględnej ochrony prawa własności, dopuszczając możliwość jego ograniczenia bądź pozbawienia w trybie określonym w ustawach. Pozbawienie prawa własności z zachowaniem ustawowych zasad nie narusza zatem norm konstytucyjnych.

Jeśli zaś idzie o sformułowany przez autora skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów art. 6 i art. 7 kpa; to również nie jest on uzasadniony. Przede wszystkim bowiem, skoro uznać, iż decyzja o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to należy w konsekwencji stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż organ działał na podstawie przepisów prawa. Tym samym nie mogło dojść do naruszenia zasady praworządności. Ponadto wypada zauważyć, że postępowanie nieważnościowe ma na celu ustalenie, czy decyzja jest dotknięta wadą m. in. w postaci rażącego naruszenia prawa, natomiast w postępowaniu tym nie rozważa się prawidłowości kwestionowanego rozstrzygnięcia w kategoriach interesu strony czy interesu społecznego. Ustawodawca wymaga bowiem dla stwierdzenia nieważności zaistnienia rażącego naruszenia konkretnego przepisu, w oparciu o który wydano akt administracyjny, nie zaś uznania, że w interesie strony leży wyeliminowanie kwestionowanej decyzji z obrotu prawnego. Nie ulega wątpliwości, że z istoty rzeczy decyzja o przejęciu przez Państwo nieruchomości bez odszkodowania godzi w majątkowe interesy strony. Jeśli jednak decyzja została wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami, które nie odwołują się w żaden sposób do interesu strony, to nie można upatrywać naruszenia prawa wyłącznie w tym, że organ nie wziął pod uwagę tegoż interesu.

Odrębnego ustosunkowania wymaga natomiast kwestia naruszenia art. 8 kpa wyrażającego zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa.

Otóż, w aktach administracyjnych znaleźć można pisma kierowane przez organy administracji do J. O. - P., datowane na lata pięćdziesiąte, z których wynika, że organy te, na długo przed wydaniem decyzji o przejęciu na własność Państwa, podejmowały kroki zmierzające do uregulowania statusu prawnego użytkowanych przez państwowe jednostki organizacyjne nieruchomości rolnych. Przyznać należy, że stanowiska organów władzy, co do podstaw prawnych pozostawania nieruchomości w użytkowaniu Państwa po części pozostawały ze sobą w sprzeczności. I tak, w treści pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Powiatowego Zarządu Rolnictwa z dnia [...] stycznia 1958 r. znajduje się wyraźne stwierdzenie, że przejęcie nieruchomości nastąpiło w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, a w treści pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1955 r. wskazano, że przejęcie nieruchomości nastąpiło bez zachowania przewidzianych formalności prawnych. Jednak postawa strony przejawiająca się w braku chęci współdziałania z organami władzy w celu wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości i prezentowaniu poglądu, że skoro nieruchomość znajduje się już w użytkowaniu wszelkie działania mają charakter bezprzedmiotowy powoduje, że zarzut naruszenia art. 8 kpa nie może zostać uznany za zasadny. Podkreślenia przy tym wymaga, że nie jest wykluczone, że zastosowanie się do wskazówek organu i złożenie wniosku o przejęcie nieruchomości w użytkowanie na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. mogłoby w efekcie spowodować, że nieruchomość nie podlegałaby przejęciu na własność państwa w trybie art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (...).

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

-----------------------

2