Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1136/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 21 lipca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Blewązka (spr.),, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego Marek Pilc, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 21 lipca 2006 roku przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Ł. T. K. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...]z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie przepisu art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku K. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, iż K. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...], odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Z ocenie organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Strona ubiega się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu urodzenia się i pobytu razem z rodzicami na deportacji w okresie od października 1944 roku do maja 1945 roku w miejscowości R. we F..

Organ wskazało, iż zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) represją (...) jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 roku na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945.

Zdaniem organu nie można zaliczyć stronie do okresu deportacja (wywiezienia) do pracy przymusowej czasu po dniu 3 września 1944 roku (zajęcie rejonu R.), ponieważ pobyt na deportacji po tym okresie nie stanowi już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" cytowanej ustawy. Organ wskazał, iż datę wyzwolenia tego rejonu ustalił na podstawie opracowania: "Atlas II Wojny Światowej" pod redakcje Johna Keegana, Wydawnictwo Letter Perfect International, Warszawa 1995.

Organ wskazał, iż powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w W. w wyroku z dnia 9 sierpnia 2001 roku w sprawie sygn. akt SA 3877/00, który w odniesieniu do zastosowania przepisu art. 2 pkt 2 lit "a" omawianej ustawy uznał, że "z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę". Pogląd ten podzieliły również Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Sz. w wyroku z dnia 5 lutego 2003 roku w sprawie sygn. akt SA/Sz 1052/2001, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 13 sierpnia 2004 roku, w sprawie sygn. akt SA/Łd 346/04, oraz Naczelny Sądu Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 29 maja 2002 roku, w sprawie sygn. akt V SA 2746/01 i z dnia 6 września 2002 roku, w sprawie sygn akt V SA 3193/01.

W związku z powyższym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie znalazł podstaw do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego i orzekł jak w rozstrzygnięciu decyzji.

W dniu 31 października 2005 roku na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wywiodła K. K. nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem. Skarżąca wskazała, iż urodziła się we F. 4 października 1944 roku, podczas deportacji jej rodziców do pracy przymusowej. Przyznała, iż tereny, na których się urodziła (miasto R.) zostały wyzwolone przez wojska alianckie miesiąc przed jej urodzeniem. Wskazała nadto, iż pomimo wyzwolenia rodzice z dziećmi nie mogli opuszczać samowolnie F. lecz zmuszeni byli oczekiwać na transport do Polski. Na transport czekali do końca maja 1945 roku, a do Polski wrócili późnym latem 1945 roku. Tutaj zastali zniszczone wojną gospodarstwo rolne i z trudem przeżyli okres powojenny.

Skarżąca podała, iż nie rozumie uzasadnienia organu administracji, który odmawia przyznania jej świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Wskazuje, iż jej los pomimo tego, iż urodziła się już po wyzwoleniu miejscowości, w której pracowali jej rodzice przez wojska alianckie, niczym się nie różnił od losu tych dzieci, które urodziły się w czasie okupacji.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par. 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, oraz w decyzji ją poprzedzającej uchybień, które skutkują koniecznością ich uchylenia.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Stosownie do treści przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" tejże ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terytoria przez nią okupowane w okresie wojny w latach 1939 –1945. (vide: wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2000 roku w sprawie sygn. akt: V SA 674/00, opublikowany LEX Nr 50166).

Mając na uwadze, iż skarżąca w okresie, za który domaga się przyznania świadczenia na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), była dzieckiem, to wskazać wypada, iż zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem zarówno judykatury, jak i doktryny o deportacji, w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 2 lit. a) tejże ustawy, można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. (vide: wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2004 roku. w sprawie sygn. akt OSK 135/04, ONSAiWSA 2005/1/15, oraz glosa aprobująca W. Kręcisza, OSP 2005/6/74).

Wyrażone zarówno w wyroku, jak i w glosie zapatrywanie prawne godzi się na to aby dziecko uznane zostało za objęte dyspozycją przepisu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 roku pomimo tego, iż nie pracowało przymusowo, chociażby z uwagi na wiek. Okolicznością wystarczającą do uznania represji w rozumieniu omawianej ustawy jest stanowienie przez takie dzieci rezerwuaru (zaplecza) siły roboczej dla niemieckiego okupanta na przyszłości. Tym bardziej, iż losy wojny nie były przesądzone przez cały czas jej trwania, a tym samym data jej zakończenia nie była ustalona. Tak więc okres trwania deportacji do pracy przymusowej nie był z góry zakreślony i teza o pozostawaniu przez dzieci urodzone z rodziców deportowanych do pracy zapleczem siły roboczej okupanta jest jak najbardziej uprawniona.

Konkludując tą część rozważań wskazać wypada, iż skarżąca, jako dziecko nie musiała pracować przymusowo aby uzyskać status osoby represjonowanej na gruncie omawianej ustawy. Wystarczyło, iż przebywała razem z rodzicami wywiezionymi do pracy przymusowej i spełniającymi warunki opisane w omawianej ustawie.

Podobnie – jak się wydaje – ugruntowane w najnowszym orzecznictwie jest zapatrywania, co do okresu trwania deportacji, a w szczególności daty jej zakończenia. W tym zakresie sąd w pełni podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 roku w sprawie sygn. III RN 158/98 (OSNAPU Nr 3 z 2004 roku, poz. 86), w którym przyjęto, że pojęcie "deportacji" użyte w przepisie art. 2 pkt 2 lit. "a" wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996 roku odnosi się wyłączenie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych, a więc obejmuje okres od dnia 1 września 1939 roku do dnia 8 maja 1945 roku, jak również pogląd przyjęty w nie publikowanym wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2002 roku w sprawie sygn. II SA/Łd 535/00, z którego wynika, że tylko data 8 maja 1945 roku może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" przywołanej powyżej ustawy. Sąd podziela zaprezentowany w tejże sprawie pogląd, iż ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Nie można bowiem przyjąć, aby przed ostatecznym zakończeniem wojny istniały szanse i warunki do powrotu z deportacji do Polski, skoro w dużej części Europy nadal trwały działania wojenne uniemożliwiające powrót. Tym bardziej – o czym już była mowa – iż losy wojny nie były przesądzone, a tym samym data jej zakończenia nie była pewna.

Tak więc skoro wobec rodziców skarżącej represja opisana w omawianej ustawie trwała do dnia 8 maja 1945 roku, to tym samym uznać wypada, iż do tej daty trwała ona wobec ich dziecka. Z tego punktu widzenia bez znaczenia jest to, kiedy urodziła się skarżąca, w szczególności czy nastąpiło to już po wyzwoleniu terenów, na które byli deportowani jej rodzice, czy tez przed tą datą. Istotne jest jedynie to, aby okres od momentu urodzenia dziecka do momentu zakończenia wojny wynosił co najmniej 6 miesięcy.

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "a" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.