Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2767/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33
journal: Dz.U. 2017 poz 2101
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant ref. Joanna Kicińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją" albo "decyzją odwoławczą") Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania G. P., działającego w imieniu L. S.(dalej "Skarżącego") od decyzji Prezydenta [...] (dalej "Prezydenta") nr [...] znak: [...] z [...] kwietnia 2018r., orzekającej o umorzeniu postępowaniao ustalenie przebiegu granic pomiędzy położonymi w dzielnicy [...] działkami o nr ewid. [...](przy ul. [...]) i [...](przy [...]) obie z obrębu [...] i przekazaniu sprawy rozgraniczenia tych nieruchomości do rozpatrzenia przez sąd – utrzymał decyzję Prezydenta w mocy.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez SKO zaskarżonej obecnie decyzji odwoławczej, przedstawia się następująco:

1. Postanowieniem nr [...] z [...] marca 2017r.Prezydent wszczął na wniosek Skarżącego postępowanie rozgraniczeniowe będącej jego własnością nieruchomości gruntowej, stanowiącej działkę nr ewid. [...] z obrębu [...] położoną przy ul. [...] w [...] w dzielnicy [...] (dalej także "działka Skarżącego"), z działką sąsiednią oznaczoną obecnie nr ewid. [...] z obrębu [...] położoną przy ul. [...] w [...] w dzielnicy [...] (dalej także "działka sąsiednia").

2. Decyzją nr [...] podjętą [...] kwietnia 2018r z upoważnienia Prezydenta [...] orzeczono na podstawie art. 34 ust. 1 i 2 w związku z art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2017r. poz. 2101 ze zm.), dalej także "ustawy" i art. 105 k.p.a. o umorzeniu postępowania administracyjnego o rozgraniczenie nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] - działka nr ewid. [...] z obrębu [...] położona przy ul. [...] z nieruchomością sąsiednią dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...]- działka nr ewid. [...] z obrębu [...] położona przy ul. [...] w dzielnicy [...] i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono następującą argumentację:

Do wykonania czynności technicznych ustalenia przebiegu granic upoważniono uprawnionego geodetę L. W. Operat geodezyjny rozgraniczenia przedmiotowych nieruchomości zaewidencjonowano w PZGiK w [...] pod nr [...], zawiera on opinię geodety sporządzoną zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy pgik oraz protokół graniczny z czynności ustalenia przebiegu granic sporządzony [...] grudnia 2017r. Dokument ten sporządzono w obecności pełnomocnika wnioskodawcy i jednego ze współwłaścicieli działki nr ewid. [...]. Dwaj pozostali współwłaściciele działki sąsiedniej mimo prawidłowego zawiadomienia o terminie dokonania czynności nie stawili się wwyznaczonym terminie i nie usprawiedliwili swojej nieobecności. Przebieg granicy pomiędzy przedmiotowymi nieruchomościami nie został ustalony z powodu braku wiarygodnych dokumentów geodezyjnych, niezawarcia ugody pomiędzy stronami oraz brak zgodnego stanowiska stron co do przebiegu granic. Podano w jaki sposób określono przebieg granicy. Z treści opinii upoważnionego geodety z [...] grudnia 2017r wynika, że zebrane dowody są niewystarczające do ustalenia przebiegu granicy oraz że strony nie złożyły zgodnych oświadczeń i nie zawarły ugody.

Wobec takiego stanu konieczne stało się umorzenie postępowania i przekazanie sprawy do rozpatrzenia sądowi.

3. Skarżący wniósł do SKO odwołanie od decyzji Prezydenta.

III. Jak już zaznaczono, decyzją zaskarżoną obecnie SKO rozpoznał odwołanie Skarżącego od decyzji Prezydenta, utrzymując tę decyzję w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie odwoławcze, SKO wskazało w szczególności, co następuje:

Odwołanie nie mogło zostać uwzględnione. W toku postępowania odwoławczego ustalono, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie oraz podjęta w jego wyniku decyzja nr [...]nie są wadliwe. Decyzją tą jedynie umorzono administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe i przekazano z urzędu sprawę do sądu powszechnego.

Przytaczając argumenty przeciwko decyzji nr [...] Skarżący, wbrew swojemu zamiarowi potwierdza nimi zasadność podjętego tą decyzją rozstrzygnięcia. Z treści odwołania wynika bowiem, że nie mogło dojść do porozumienia z sąsiadami w sprawie przebiegu granic między działkami, nie doszło zatem do zawarcia ugody pomiędzy stronami. Jedynym zatem możliwym rozwiązaniem było umorzenie postępowania o rozgraniczenie toczącego się z wniosku Skarżącego przed organem administracji publicznej - Prezydentem [...] i przekazanie sprawy z urzędu do rozpatrzenia przez sąd powszechny. Dysponentem postępowania rozgraniczeniowego jest jego wnioskodawca, czyli Skarżący, zatem nie jest możliwe zaniechanie przekazania sprawy do sądu tylko dlatego, że nie jest takim rozstrzygnięciem usatysfakcjonowany odwołujący się, który ma obecnie możliwość dowieść swych racji w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w [...]. W sytuacji gdy strony postępowania rozgraniczeniowego - współwłaściciele działki sąsiedniej oraz Skarżący nie chcą lub nie mogą zawrzeć ugody co do przebiegu granic pomiędzy ich działkami, jedynym możliwym rozwiązaniem problemu jest zgodnie z obowiązującymi przepisami skierowanie sprawy na drogę sądową po uprzednim umorzeniu postępowaniaadministracyjnego, co miało miejsce. Art. 29 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne definiuje pojęcie rozgraniczenia nieruchomości, brzmi on następująco: "Rozgraniczenie nieruchomości na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów.".

Przepisy tego aktu prawnego nie przewidują możliwości badania i oceny prawidłowości wydanych osobom trzecim pozwoleń na budowę. Art. 31 ust. 2 i 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne stanowi: "Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej.3. Jeżeli jest brak danych o których mowa w ust. 2 lub są one niewystarczające albo sprzeczne ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy". Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 lutego 2002r., sygn., akt: IV CKN 796/00 LEX nr 269669 orzekł:"Przepis art. 31 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego nie wyczerpujewszystkich dowodów. W postępowaniu sądowym można posłużyć się także innymi dowodami przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego np. zeznaniami świadków, opinią biegłego, przesłuchaniem stron".

W myśl art. 34 ust. 1 ustawy jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji o której mowa w art. 33 ust. 1 upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta. Ust. 2 zaś przewiduje, że organ o którym mowa w ust. 1 umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Trzeba podkreślić, że według opinii uprawnionego geodety pana L. W. rozgraniczenie w tej sprawie nie mogło mieć miejsca, z uwagi na brak wiarygodnych dokumentów geodezyjnych, brak zgodnego stanowiska stron co do przebiegu granicy o niezawarcie ugody między stronami.

Z kolei w wyroku NSA W Warszawie sygn. akt: II S.A. 2630/01 z 22 maja 2003r. opubl. w LEX nr 148839 stwierdzono:"Unormowania zawarte w art. 33 i 34 ustawy z 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne wyczerpująco określają sposoby zakończenia postępowania o rozgraniczeniu nieruchomości. Wobec takiego unormowania nie jest dopuszczalne stosowanie innych sposobów zakończenia postępowania o rozgraniczeniu nieruchomości, w tym również łączenie ich w ramach jednej sprawy w rozumieniu materialnym i procesowym. "

Nie znajdując podstaw prawnych do uwzględnienia argumentacji odwołania SKO podjęło rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

IV. Pismem z [...] września 2018 r pełnomocnik Skarżącego wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję odwoławczą SKO, podnosząc przeciwko tej decyzji następujące zarzuty:

I. Naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. naruszenie art. 6, 7, 7b, 8, 9 k.p.a., w szczególności poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego; w szczególności z dokumentów w archiwum Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w [...], w archiwum [...] dzielnicy [...] oraz Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w [...] związanych z pozwoleniem na budowę dwóch budynków Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w [...] przy ul. [...] oraz dokumentacji związanej z ich odbiorem, z której wynikałoby, iż granica działki przebiegał równolegle do obrysu budynków,

2. naruszenie art. 77 5 1. 78 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie istotnych dowodów niezbędnych do wyjaśnienia okoliczność sprawy tj. granicy spornych nieruchomości; skoro możliwe było ustalenie granic pomiędzy nieruchomościami dla których prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] (działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położona przy ul. [...]), z nieruchomością sąsiednią, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] (działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położona przy ul. [...]), zlokalizowanych na terenie Dzielnicy [...] równolegle po obrysie budynków;

II. Naruszenia przepisów prawa materialnego:

1. naruszenie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (dalej: p.g.k.) poprzez błędną jego wykładnię, która spowodowała nie wydanie decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] (działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położona przy ul. [...]), z nieruchomością sąsiednią, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] (działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położona przy u!. [...]), zlokalizowanych na terenie Dzielnicy [...] równoległej po obrysie budynków;

2. naruszenie art. 34 ust. 1 ustawy p.g.k. poprzez błędną jego wykładnię, która spowodowała nie wydanie decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] (działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położona przy ul. [...]), z nieruchomością sąsiednią, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] (działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położona przy ul. [...]), zlokalizowanych na terenie Dzielnicy [...] wg granicy równoległej po obrysie dwóch budynków wybudowanych na działce przy ul. [...] w [...].

V. W odpowiedzi na skargę udzielonej pismem z [...] października 2018 r. SKO wniosło o jej uchylenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję SKO z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz.U. z 2016 r., poz.1066 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2017 poz.1369 z późn. zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja odwoławcza nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej do Sądu decyzji prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, wszczętego na wniosek Skarżącego, było rozgraniczenie należącej do Skarżącego nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] z działką sąsiednią, tj. działką nr [...], w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 Prawa geodezyjnego i kartograficznego (art.29 – 39). Trafnie uznały organy obu instancji, że w/w postępowanie należy umorzyć na podstawie art.34 ust.2 ustawy z racji tego, iż strony nie zawarły ugody i nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1 ustawy. Zarzutów skargi nie można było uwzględnić.

2. Szczegółowy tryb i zasady rozgraniczania nieruchomości uregulowano w przepisach w/w rozdziału 6 Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz w przepisach rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. z dnia 20 maja 1999 r.), dalej "rozporządzenia".

W kontekście niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:

(i) Cel i zakres postępowania o rozgraniczenie nieruchomości definiuje art.29 ustawy. Stosownie do art.29 ust.1 ustawy rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. (ust.2) Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. (ust.3) Rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy.

W piśmiennictwie zwraca się uwagę na następujące kwestie związane ze stosowaniem w/w regulacji (por. Ewa Stefańska "Komentarz do art.29 Prawa geodezyjnego i kartograficznego" publ. LEX):

Definicja rozgraniczenia, o której mowa w art.29 ust.1 ustawy ma jedynie charakter techniczny, gdyż opisuje kolejne czynności podejmowane przez organ w postępowaniu rozgraniczeniowym na etapie postępowania administracyjnego. Istota rozgraniczenia polega na wyodrębnieniu nieruchomości z innych otaczających ją gruntów poprzez ustalenie zasięgu prawa własności w stosunku do gruntów sąsiadujących. "Przedmiotem roszczenia o rozgraniczenie są granice w terenie, tj. na gruncie, a nie na planie (mapie), mapa zaś jest tylko wtórnym wyrazem granic na gruncie. Ponadto, w sprawie o rozgraniczenie chodzi nawet nie o same granice na gruncie, lecz o to, do jakiej granicy na gruncie sięga prawo własności nieruchomości sąsiadujących" (zob. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 28 października 1977 r., III CRN 272/77, LEX nr 8022, powtórzone m.in. w uzasadnieniach postanowień NSA w Warszawie z dnia 19 listopada 1982 r., I SA 1425/82, OSPiKA 1984, nr 3, poz. 46 oraz z dnia 17 maja 2011 r., I OSK 1080/10, LEX nr 990137). Sprawy o rozgraniczenie nieruchomości dotyczą więc stosunków własnościowych, mających charakter cywilnoprawny.

Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. Potrzeba rozgraniczenia nieruchomości powstaje wówczas, gdy ma miejsce spór co do przebiegu jej granicy (granic). Przy tym stan sporu nie powinien być rozumiany w potocznym znaczeniu tego słowa i istnieje on także wówczas, gdy właściciel jednej nieruchomości żąda ustalenia (w znaczeniu wynikającym z art. 29 p.g.k.), a właściciel nieruchomości przyległej odmawia zawarcia ugody, albowiem brak ustalonych na gruncie granic jest podstawą do żądania rozgraniczenia (zob. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 26 sierpnia 1999 r., III CKN 323/98, LEX nr 319235).

Zakres tego sporu, a tym samym przedmiot rozstrzygnięcia w postępowaniu rozgraniczeniowym, określany jest treścią żądania zawartego we wniosku o wszczęcie postępowania. Ponadto potrzeba rozgraniczenia istnieje wówczas, gdy granice nieruchomości zostały wprawdzie ustalone, lecz brak jest dokumentów pozwalających na określenie pierwotnego położenia przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych (zob. D. Felcenloben, Rozgraniczanie..., s. 27).

(ii) Przebieg postępowania rozgraniczeniowego, poprzedzający wydanie stosownej decyzji administracyjnej, uregulowano w art.31 i 32 ustawy.

Stosownie do art.33 ustawy czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) – ust.1. Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (ust.2).Jeżeli jest brak danych, o których mowa w ust. 2, lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (ust.3).W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej (ust.4).

We przywołanym wcześniej piśmiennictwie podkreśla się, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jednakże, zgodnie z art. 31 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, w administracyjnej fazie postępowania rozgraniczeniowego wyłączona została możliwość korzystania przez właściwy organ z osobowych środków dowodowych.

W/w przepis przesądza, że przy ustalaniu przebiegu granic w pierwszej kolejności geodeta obowiązany jest wziąć pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (na ten temat szerzej zob. komentarz do art. 2 p.g.k.). Dopiero jeżeli brak jest powyższych danych lub są one niewystarczające albo sprzeczne, geodeta jest uprawniony do ustalenia przebiegu granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron, ewentualnie na podstawie oświadczenia jednej strony, lecz jedynie wówczas, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy.

W orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten wprowadza ustawową gradację dowodów i nie zezwala geodecie na oparcie się na zgodnych oświadczeniach stron w sytuacji, gdy istnieją dowody źródłowe. Skoro bowiem istotą postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie, do jakich granic sięga prawo własności, upoważniony geodeta w pierwszej kolejności powinien ustalić przebieg granicy prawnej nieruchomości. Za granice prawne nieruchomości uważa się granice, których przebieg można odtworzyć na gruncie na podstawie istniejących dokumentów, przy czym dokumenty te powinny odpowiadać technicznym standardom geodezyjno-kartograficznym (zob. uzasadnienie wyroku WSA w Szczecinie z dnia 27 maja 2010 r., II SA/Sz 229/10, LEX nr 666949).

Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic prawnych nieruchomości zostały określone w rozdziale 2 rozporządzenia.

Dokumentami określającym położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości są przede wszystkim dokumenty geodezyjne zawierające dane liczbowe do ustalenia przebiegu tych granic, tj. szkice graniczne, protokoły graniczne, akty ugody, zarysy pomiarowe z pomiaru granic, szkice wyznaczenia granic działek wydzielonych w wyniku scalenia, wymiany gruntów lub w wyniku podziału nieruchomości, oraz inne dokumenty pomiarowe, obliczeniowe i opisowe pozwalające na ustalenie przebiegu granic (zob. § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ). W razie braku powyższych dokumentów podstawą określenia położenia punktów granicznych i przebiegu granic nieruchomości mogą być mapy i plany obejmujące te granice albo inne elementy pozwalające na odtworzenie lub analizę ich przebiegu, a w szczególności: mapy jednostkowe nieruchomości, mapy katastralne, mapy scalenia i wymiany gruntów, plany parcelacyjne, mapa ewidencji gruntów, mapa zasadnicza (zob. § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

W razie sporu co do przebiegu granicy upoważniony geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Podczas negocjacji geodeta przedstawia stronom wszystkie dowody i argumenty za proponowanym przebiegiem granicy, a także informuje, że w razie braku ugody do rozpatrzenia sprawy właściwy jest sąd powszechny (zob. § 13 rozporządzenia).

Przepis art.32 ustawy reguluje czynności dokonywane przez upoważnionego geodetę związane z przeprowadzeniem tzw. rozprawy granicznej.Celem tzw. rozprawy granicznej jest przeprowadzenie przez geodetę czynności ustalenia przebiegu granic, polegającej w szczególności na wskazaniu stronom przebiegu granicy lub przyjęciu oświadczenia stron dotyczących jej przebiegu, a następnie stabilizacji punktów granicznych, sporządzeniu protokołu granicznego i wykonaniu pomiaru granicy (zob. § 11-12 rozporządzenia). W ramach czynności ustalania przebiegu granic na gruncie, geodeta przeprowadza wywiad terenowy, który polega na odszukaniu znaków granicznych, a także określeniu położenia przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych oraz punktów granicznych, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich położenia (zob. § 9 ust. 1 pkt 3 i § 10 rozporządzenia).

(iii) Przesłanki obligujące organ rozgraniczeniowy do wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości wskazano w art.33 ust.1 ustawy. Stosownie do tego przepisu wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

Jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody przed geodetą, właściwy organ wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości. Merytoryczną decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje tylko wówczas, gdy ustalenie przebiegu granicy jest możliwe na podstawie dowodów z dokumentów określonych w art. 31 ust. 2 ustawy i rozdziale 2 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 1999 r.w sprawie rozgraniczania nieruchomości, a w razie ich braku, na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga nie zajmuje stanowiska. Przy tym ustalenie granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron powinno nastąpić tylko wtedy, gdy wskazanemu przez strony przebiegowi granicy nie sprzeciwia się treść innych dowodów zgromadzonych w sprawie (zob. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2009 r., I OSK 233/09, LEX nr 588773).

Wydając decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, właściwy organ może orzekać wyłącznie na podstawie kryterium aktualnego stanu prawnego nieruchomości, natomiast w fazie postępowania administracyjnego nie jest dopuszczalne odwoływanie się do pozostałych kryteriów wskazanych w art. 153 k.c. (tj. ostatniego spokojnego stanu posiadania i wszelkich okoliczności), które należą wyłącznie do sądu powszechnego. Wniosek taki wynika z treści art. 31 ust. 2 i 3 p.g.k., który wskazuje wyłączne kryteria rozgraniczenia w postępowaniu administracyjnym. Również w judykaturze utrwalił się pogląd, że jeżeli brak jest dokumentów pozwalających na jednoznaczne określenie przebiegu granicy nieruchomości, zaś stanowiska stron co do jej przebiegu są sprzeczne, właściwy organ nie ma kompetencji do rozgraniczenia nieruchomości. Jednakże w postępowaniu przed sądem powszechnym, które jest dalszym etapem postępowania rozgraniczeniowego, staje się możliwe rozstrzygnięcie sporu granicznego na podstawie art. 153 k.c. w oparciu o znacznie szerszy materiał dowodowy, który strony powinny tam przedstawić (zob. uzasadnienie wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 20 maja 2010 r., II SA/Rz 75/10, LEX nr 674409).

(iii) Przepis art.34 ustawy reguluje następstwa niemożności wydania decyzji o rozgraniczeniu na podstawie art.33 ust.1 ustawy. Stosownie do art.34 ust.1 ustawy, jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta).Stosownie do art.34 ust.2 organ, o którym mowa w ust. 1, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi.

Przywołane wcześniej piśmiennictwo podnosi w tym kontekście następujące kwestie:

Jeżeli strony nie zawarły ugody przed geodetą (co skutkuje rozstrzygnięciem sporu granicznego i umorzeniem postępowania administracyjnego) ani nie było podstaw do wydania przez właściwy organ decyzji o rozgraniczeniu na podstawie art. 33 ust. 1 p.g.k., wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie ma kompetencji do dokonania rozgraniczenia nieruchomości i ma obowiązek umorzenia postępowania administracyjnego oraz przekazania sprawy o rozgraniczenie z urzędu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Wówczas sąd, w formie postanowienia wydanego w postępowaniu nieprocesowym, rozstrzyga spór graniczny z wykorzystaniem kolejno wszystkich kryteriów określonych w art. 153 k.c. (szerzej na ten temat zob. komentarz do art. 33 p.g.k.).

W orzecznictwie słusznie podkreśla się, że ustalenie granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron powinno nastąpić tylko wtedy, gdy wskazanemu przez strony przebiegowi granicy nie sprzeciwia się treść innych dowodów zgromadzonych w sprawie. Jednakże jeżeli nie ma właściwych dokumentów pozwalających na jednoznaczne określenie granicy, a stanowiska stron co do przebiegu granicy są sprzeczne, organ administracyjny nie ma kompetencji do dokonania rozgraniczenia nieruchomości i ma obowiązek umorzenia postępowania administracyjnego oraz przekazania sprawy sądowi (zob. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2009 r., I OSK 233/09, LEX nr 588773).

Jeżeli w postępowaniu administracyjnym nie dojdzie do zawarcia ugody i nie ma podstaw do rozgraniczenia w drodze decyzji, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje organowi prowadzącemu postępowanie, który umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 1 i 2 p.g.k.). W takim wypadku postępowanie administracyjne ogranicza się więc do przygotowania wstępnego materiału dowodowego dla sądu, do którego kognicji należy rozstrzygnięcie sprawy o rozgraniczenie.

3. Odniesienie powyższych uwarunkowań do stanu faktycznego niniejszej sprawy prowadzi do następujących wniosków:

Skarżący wywodzi, iż granica pomiędzy obiema nieruchomościami przebiega w głębi działki sąsiedniej wzdłuż linii pokrywającej się z północnymi ścianami dwóch budynków usytuowanych w pobliżu wschodniej i zachodniej granicy nieruchomości Skarżącego i że o takim przebiegu granicy organy winny były orzec na podstawie art.33 ust.1 ustawy.

Kontrolowane postępowanie rozgraniczeniowe, przeprowadzone z poszanowaniem trybu i zasad szczegółowo omówionych powyżej, wykazało jednakże ponad wszelką wątpliwość spełnienie się w sprawie hipotezy art.34 ust.1 ustawy, obligującej organ rozgraniczeniowy (na zasadzie art.34 ust.2), do umorzenia postępowania o rozgraniczenie i przekazania sprawy sądowi powszechnemu. O konieczności tej przesądzają następujące fakty: (-) pomiędzy właścicielami obu nieruchomości istnieje spór co do przebiegu granicy tych nieruchomości, (-) zainteresowani nie zawarli przed geodetą ugody, (-) brak jest jednocześnie podstaw do orzeczenia przez organ o rozgraniczeniu nieruchomości na zasadzie art.33 ust.1 ustawy na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

W/w przeszkody do uwzględnienia żądania Skarżącego zostały szczegółowo wykazane w opinii [...] grudnia 2017 r., sporządzonej stosownie do wymagań z art.34 ust.1 ustawy, przez geodetę działającego na zlecenie organu. Z opinii tej wynika, że:

(-) zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna nie pozwala na ustalenie przebiegu granicy (chodzi tu w szczególności o dokumentację archiwalną operatu [...], zbiór dowodów księgi wieczystej [...], dokumentację archiwalną operatu [...], protokół przyjęcia granicy z [...] marca 2002 r.),

(-) wynikający z operatu[...] przebieg granicy na odcinku p – c na prostej 0513 - 0514 nie może być traktowany jako granica prawnie wiążąca,

(-) w/w przebieg granicy akceptuje właściciel nieruchomości sąsiedniej, natomiast kontestuje Skarżący, optując za przebiegiem granicy linią łamaną A-B-C-D-E-F, w sytuacji, w której podstawy do uwzględnienia tego żądania nie zostały w żaden sposób potwierdzone.

Powyższe przesądza o konieczności poddania sporu o rozgraniczenie kognicji sądu powszechnego.

Nie można podzielić zarzutów skargi, że w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego zaniechano wyczerpującego wyjaśnienia sprawy poprzez niezgromadzenie dowodów w postaci dokumentacji postępowania o wydanie pozwolenia na budowę w/w skrajnych budynków, wybudowanych na potrzeby Powiatowej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w [...] (Skarżący wywodzi, że niemożliwym jest, aby zezwolono wówczas na budowę obiektów wykraczających bryłą poza nieruchomość, do której inwestor posiadał tytuł prawny). Po pierwsze, stwierdzić należy, iż Skarżący podjął rozważania we w/w zakresie w ujęciu czysto hipotetycznym (ze skargi nie wynika bowiem, aby Skarżący dysponował tego rodzaju dokumentacją czy chociażby znał jej treść). Po drugie, gdyby nawet założyć prawidłowość rozumowania Skarżącego, to oczywistym jest, że wszelkie te ustalenia organu budowlanego, które stałyby (na korzyść Skarżącego) w sprzeczności z dokumentacją źródłową, odnoszącą się do nieruchomości objętych postępowaniem rozgraniczeniowym, tj. zapisami ewidencji gruntów, czy też ksiąg wieczystych, która to dokumentacja została gruntownie zanalizowana w kontrolowanym postępowaniu, nie mogłyby w żaden sposób wpłynąć na wynik sprawy. W żadnym zatem wypadku Skarżący nie byłby uprawniony do żądania uwzględnienia w postępowaniu o rozgraniczenie wadliwych, tj. niezgodnych w szczególności z ewidencją gruntów (a korzystnych dla Skarżącego) ustaleń organu budowlanego co do przebiegu spornej granicy.

W świetle powyższych okoliczności skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.