Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 698/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1b oraz art. 24 ust. 2, ust. 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 13 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi L.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie, w którym nie obejmuje przyznania skarżącemu L.K. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od grudnia 2019 r. do czerwca 2020 r.


UZASADNIENIE

L.K. wystąpił w dniu 6 lipca 2020 r. do Burmistrza z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S.L.-N.. Do wniosku dołączył orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności S.L.-N. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2019 r. z którego wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od dnia [...] października 2019 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od dnia [...] października 2013 r. Orzeczenie wydano do dnia [...] grudnia 2020 r. Wnioskodawca przedłożył również orzeczenie lekarza orzecznika z ZUS nr [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., na podstawie którego uznano S.L.-N. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji i wskazano, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od [...] grudnia 2019 r. We wniosku L.K. oświadczył, że nie jest zatrudniony ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej, a rodzice matki nie żyją. Posiada dwie siostry; jedna z nich sprawuje opiekę nad swoim mężem, natomiast druga nie zamieszkuje na terenie gminy [...].

W dniu [...] lipca 2020 r. organ I instancji przeprowadził wywiad rodzinny, na podstawie którego stwierdził, że L.K. faktycznie sprawuje opiekę nad swoją matką: świadczy pomoc w codziennych czynnościach samoobsługowych i związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, reprezentuje interesy matki w środowisku, uczestniczy w procesie leczenia oraz kontaktach z lekarzem.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Burmistrza przyznał L.K. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką S.L.-N. na okres od dnia [...] listopada 2019 r. do dnia [...] października 2020 r. w miesięcznej wysokości 620 zł.

W dniu [...] sierpnia 2020 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...], którą odmówił przyznania L.K. świadczenia pielęgnacyjnego, jako podstawę wskazując art. 17 ust. 1b (wiek osoby niepełnosprawnej) oraz art. 17 ust. 5 i art. 27 ust 5 (fakt przyznania stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego) ustawy z dnia 28 stycznia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, określanej dalej jako u.ś.r.). W wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu [...] września 2020 r. decyzję, którą uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując w nim, iż organ powinien zbadać czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem przepisu art. 17 u.ś.r. w zakresie w jakim został uznany za niezgodny z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. II K 38/13. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, iż odwołujący zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. ma prawo wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym

i składając oświadczenie w dniu [...] lipca 2020 r. wyraził zgodę na uchylenie

w odpowiedniej części i w niezbędnym zakresie decyzji przyznającej to ostatnie świadczenie. Kolegium powołując się na treść art. 24 ust. 2a u.ś.r. nakazało również organowi I instancji ustalić i załączyć do akt sprawy potwierdzenie terminu, z jakim S.L.-N. złożyła wniosek o wydanie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz, ustalił, iż S.L.-N. wystąpiła w dniu 30 grudnia 2019 r. z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie prawa do renty, wnioskując jednocześnie o świadczenie uzupełniające 500+, które wymagało ustalenia niezdolności do samodzielnej egzystencji. Na komisji lekarskiej, która odbyła się w dniu [...] kwietnia 2020 r., lekarz orzecznik ZUS orzekł, że S.L.-N. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od [...] grudnia 2019 r.

Ponadto w dniu 28 września 2020 r. organ I instancji wezwał L.K. do wypowiedzenia się w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W dniu 30 września 2020 r. strona złożyła oświadczenie, na mocy którego wniosła o "uchylenie specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia [...] grudnia 2019 r., ponieważ złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne". W związku z tym decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Burmistrz uchylił od dnia [...] grudnia 2019 r. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznane L.K., wskazując w jej uzasadnieniu, że może on ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne od grudnia 2019 r.

Następnie Burmistrz decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] odmówił przyznania L.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S.L.-N., która legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia [...] grudnia 2019 r. do dnia [...] grudnia 2019 r. w wysokości 1.583 zł miesięcznie, od dnia [...] stycznia 2020 r. na stałe w wysokości 1.830 zł miesięcznie. Podstawą odmowy było stwierdzenie przez organ niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność uzasadniająca przyznanie tego świadczenia nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki szkole lub w szkole wyższe, jednakże nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

L.K. złożył odwołanie od powyższej decyzji Burmistrza do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o jej zmianę przez przyznanie mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania Kolegium, powołując się na art. 17, art. 23, art. 24 ust. 4, art. 32 ust. 2 u.ś.r. z uwzględnieniem art. 66 ust 1 pkt 28a, art. 81 ust 8 pkt 9b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 1373, ze zm.), art. 6 ust 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2020 r., poz. 266, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – określanej dalej jako k.p.a.), wydało w dniu [...] października 2020 r. decyzję nr [...], którą uchyliło w całości decyzję organu I instancji i w tym zakresie orzekło o przyznaniu L.K.:

1) od dnia [...] lipca 2020 r., bezterminowo, świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad matką S.L.-N., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w wysokości 1.830 zł miesięcznie;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, iż nie opłaca się składki jeżeli strona podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innych tytułów;

3) składki na ubezpieczenia społeczne tj. ubezpieczenie emerytalno rentowe w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 17 ust 1 u.ś.r., podkreślając, że L.K. jako syn S.L.-N. należy do kręgu osób wymienionych w tym przepisie oraz spełnia inne warunki ustawowe, by starać się o świadczenie pielęgnacyjne.

Matka skarżącego, na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2019 r. zaliczona została do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] października 2019 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od dnia [...] października 2013 r. Orzeczenie wydano do dnia [...] grudnia 2020 r. Nadto w dniu [...] kwietnia 2020 r. lekarz orzecznik ZUS wydał orzeczenie nr [...], na podstawie którego uznano S.L.-N. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji z dniem [...] grudnia 2019 r.

Organ zauważył, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. pomimo, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Zdaniem organu dla rozstrzygnięcia tej kwestii konieczne jest uwzględnienie skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

w części w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.śr., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności u.ś.r., gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle powyższych rozważań, Kolegium, na podstawie przedłożonego materiału dowodowego uznało, pomijając niezgodną z Konstytucją treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., że odwołujący spełnił warunki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Przy czym świadczenie przyznano od dnia [...] lipca 2020 r. Strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia w dniu 6 lipca 2020 r., a stosownie do postanowień art. 24 ust. 2 u.ś.r. świadczenie przyznaje się począwszy od miesiąca złożenia wniosku. W myśl art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie Kolegium stwierdziło, że

o niepełnosprawności S.L.-N. orzekł Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] grudnia 2019 r. Późniejsze orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. nie orzekało o niepełnosprawności, a jedynie stwierdzało, iż S.L.-N. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Zmienia ono to, że niezdolność została uznana za trwałą i to od [...] grudnia 2019 r. Jednak w ocenie organu, nie można interpretować tego faktu jako powstania możliwości przyznania świadczenia z mocą wsteczną od dnia [...] grudnia 2019 r. Taka możliwość nie wynika z przepisów prawa, ani z wcześniejszej decyzji Kolegium, ani też jak napisał to organ w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] września 2020 r. z "orzeczenia lekarza orzecznika ZUS".

Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. ma charakter terminu prawa materialnego. Oznacza to, że uprawnienie do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego może zostać ukształtowane wyłącznie do momentu upływu tego terminu. Jego niezachowanie skutkuje natomiast brakiem możliwości ubiegania się o przyznanie tego świadczenia wstecz, to jest od momentu złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Materialny charakter terminu oznacza również, że nie podlega on przywróceniu, a okoliczności i przyczyny niezłożenia wniosku przed jego upływem, za które osoba uprawniona może nawet nie ponosić winy, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.

Na koniec Kolegium wskazało, że wydając decyzję z dnia [...] września 2020 r., uchylającą od dnia [...] grudnia 2019 r. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ I instancji naruszył prawo, albowiem pozbawił stronę prawa do jakichkolwiek świadczeń z tego tytułu za okres od grudnia 2019 r. do czerwca 2020 r.

W konsekwencji organ winien zweryfikować swe stanowisko i w trybie art. 155 k.p.a. dokonać zmiany swej ostatecznej decyzji z dnia [...] września 2020 r., poprzez przyznanie stronie specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] grudnia 2019 r. do dnia [...] czerwca 2020 r.

L.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Kolegium, domagając się przyznania świadczenia od [...] grudnia 2019 r., a nie od [...] lipca 2020 r. oraz naliczenia zaległych odsetek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymujące swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylająca decyzję organu I instancji oraz przyznająca bezterminowo L.K. świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] lipca 2020 r. z tytułu opieki sprawowanej nad matką S.L.-N., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz z należnymi składkami na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Niesporne było w kontrolowanej sprawie, iż skarżący jest synem S.L.-N., a tym samym zobowiązanym do jej alimentacji, zgodnie z art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wyżej wymieniona legitymuje się ponadto orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o czym mowa będzie jeszcze w dalszej części uzasadnienia. Niewątpliwie skarżący spełnił również warunek niepodejmowania pracy lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad wspomnianą matką. Należy podkreślić, że organ odwoławczy trafnie pominął w sprawie art. 17 ust.1b u.ś.r. , stanowiący, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA

z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20).

W związku z tym niewątpliwie skarżący spełnił warunki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadzała się natomiast do kwestii od jakiej daty może zostać mu przyznane powyższe świadczenie. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż jest to możliwe od [...] lipca 2020 r., natomiast skarżący domagał się przyznania tego świadczenia poczynając od

[...] grudnia 2019 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skarżący taki wniosek złożył w lipcu 2020 r. Co do zasady świadczenie powinno być więc przyznane, tak jak to uczynił organ odwoławczy, od miesiąca w którym wpłynął wniosek o przyznanie spornego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zważyć jednak należy na treść art. 24 ust. 2a u.ś.r., zgodnie z którym jeżeli

w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Powyższy przepis jest przepisem szczególnym (wyjątkiem) w stosunku do regulacji, określonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. Podkreślić należy, że treść przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r. jest jasna. Mowa jest o nim o "złożeniu wniosku" (ustawa nie różnicuje zatem kto ma składać wniosek), dalej o tym, że wniosek ten ma dotyczyć "ustalenia prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności" (czyli również każdego świadczenia uregulowanego przepisami tejże ustawy, w tym oczywiście świadczenia pielęgnacyjnego) oraz tego, że skutek określony tym przepisem zachodzi wtedy, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, złożono w terminie trzech miesięcy począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Oznacza to, iż wnioski

o ustalenie niepełnosprawności i wnioski o prawo do świadczenia uzależnionego od tej niepełnosprawności nie muszą pochodzić od tej samej osoby. Przepis takiego wymogu nie wprowadza. Wykładnia, która by wykluczała z zakresu jego zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. wszystkie te osoby, które tak jak skarżący, składają wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego we własnym imieniu, w standardowej sytuacji byłaby wykładnią contra legem (por. wyrok WSA

w Gorzowie Wlkp. z dnia 19 grudnia 2019 r., II SA/Go 723/19).

Kolegium nie negując możliwości co do zasady zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. w niniejszej sprawie uznało jednak, iż skarżący nie zachował trzymiesięcznego terminu wymaganego przez ten przepis. Orzeczenie bowiem o zaliczeniu matki skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności zapadło w dniu [...] grudnia 2019 r., a wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką został złożony w dniu 6 lipca 2020 r. Jednocześnie organ uznał, iż załączone do tego wniosku orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. (nr akt [...]) stwierdzające trwałą niezdolność matki skarżącego do samodzielnej egzystencji nie stanowi orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Sąd nie podziela powyższego stanowiska. Podkreślić bowiem należy, iż u.ś.r. nie definiuje, co należy rozumieć przez "orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności", tym niemniej art. 3 pkt 21 u.ś.r. przewiduje, iż ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników;

Należy zatem przyjąć, że "orzeczeniem o niepełnosprawności" będzie takie orzeczenie, w którym stwierdzono niepełnosprawność określoną w art. 3 pkt 21 u.ś.r. Tego rodzaju orzeczeniem o niepełnosprawności jest zatem nie tylko orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, ale również orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznające za osobę całkowicie niezdolną do pracy, czy niezdolną do samodzielnej egzystencji (por. wyroki WSA

w Bydgoszczy z 21 października 2014 r., II SA/Bd 1028/14, z 19 grudnia 2014 r.,

II SA/Bd 1103/14). Jak bowiem wynika z art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 53) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ustalenia niezdolności do samodzielnej egzystencji dokonuje

w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 14 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy).

U.ś.r. nie reguluje sytuacji, gdy składający wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego posługuje się orzeczeniami o niepełnosprawności wydanymi przez różne organy do tego uprawnione, w różnych okresach czasu w kontekście zachowania terminu określonego w art. 24 ust.2a u.ś.r. Stąd też – zdaniem Sądu – wnioskodawca może odwoływać się do tego orzeczenia, które gwarantuje mu przyznanie świadczenia za dłuższy okres. Takim orzeczeniem w kontrolowanej sprawie było orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r., wydane

w następstwie wniosku złożonego przez matkę skarżącego w dniu 29 grudnia 2019 r., które gwarantuje przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego poczynając od [...] grudnia 2019 r. Taką argumentację wzmacniają dodatkowo uwarunkowania niniejszej sprawy. Zważyć bowiem należy, iż w następstwie niekonsekwentnych, a nawet sprzecznych działań organów obu instancji, w tym braku prawidłowej realizacji obowiązku z art. 9 k.p.a., doszło do sytuacji, iż skarżącego pozbawiono jakichkolwiek świadczeń z tytułu opieki nad matką za okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] czerwca 2020 r., co jest nieakceptowalną sytuacją

w demokratycznym państwie prawa.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organ odwoławczy dopuścił się naruszenie przepisu prawa materialnego, polegające na błędnej wykładnię art. 24 ust. 2a u.ś.r., nieuwzględniającej treści art. 3 pkt 21 u.ś.r., co doprowadziło do błędnego niezastosowania tego przepisu w sprawie. Powyższe naruszenie jako mające istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - określanej dalej jako p.p.s.a.). Przy czym mając na uwadze wynikający z art. 134 § 2 p.p.s.a. zakaz zmiany decyzji na niekorzyść skarżącego, jak i zakres w jakim nastąpiło zaskarżenie decyzji do sądu, nie było dopuszczalne uchylenie całej zaskarżonej decyzji. Stąd uchyleniu podlegał tylko ten zakres decyzji, który nie obejmował przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od grudnia 2019 r. do czerwca 2020 r. W tym też tylko zakresie organ, realizując niniejsze orzeczenie i będąc związany oceną prawną i wskazaniami w nim wyrażonymi (art. 153 p.p.s.a.) ma orzec, przyznając stronie pominięte w zaskarżonej decyzji świadczenie za okres od grudnia 2019 r. do czerwca 2020 r.

Jeśli zaś chodzi o podnoszoną w skardze kwestię odsetek to należy podkreślić, iż przyznanie odsetek w drodze orzeczenia sądu lub decyzji właściwego organu jest możliwe tylko wówczas, gdy istnieje wyraźny przepis upoważniający organ lub sąd do przyznania odsetek. Przykładowo regulację taką zawiera art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (t.j. Dz.U.2017.2092). Natomiast zarówno u.ś.r., jak i przepisy k.p.a., nie zawierają podstaw materialnoprawnych do naliczania odsetek od przyznanego na rzecz uprawnionego świadczenia. Przepisem u.ś.r., uprawniającym właściwy organ do orzeczenia o odsetkach jest wyłącznie art. 30 ust. 2a i 8, lecz przepisy te dotyczą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i nie mogą być stosowane do innych stanów prawnych.

Odnosząc się natomiast do wniosku strony zawartego w skardze, należy zaznaczyć, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do orzekania reformatoryjnego i możliwości zmiany decyzji przez przyznanie w wyroku świadczenia za pominięty z naruszeniem prawa wyżej wskazany okres. Kwestia ta wynika bowiem z ustrojowej odmienności zasad i funkcji kontroli sądowej

i administrowania, zgodnie z którymi sąd administracyjny nie może zastępować organu w rozstrzyganiu spraw administracyjnych. Może natomiast kontrolując decyzje wskazać na popełnione uchybienia i uchylając zaskarżoną decyzję nakazać ich wyeliminowanie.