Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 512/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 par. 1, art. 29 par. 1 i 2, art. 59
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 1 pkt 9 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

0Sygn. akt I SA/Lu 512/11 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita, Sędziowie WSA Halina Chitrosz (sprawozdawca), WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Protokolant Referent stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 listopada 2011 r. sprawy ze skargi T. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]., Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia T. J. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach (...) – utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W jego uzasadnieniu wskazano, że decyzją nr [...] z dnia [...] znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż na koncie skarżącego figurują zadłużenia:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 23.388,96 zł,

- na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w łącznej kwocie 11.403,25 zł,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1.784,12 zł oraz należne odsetki od tych należności (decyzję doręczono w dniu 21 września 2010 r.).

Wobec tego, iż skarżący nie uregulował w/w zaległości, ZUS wystawił tytuły wykonawcze: w dniu 27 październik 2010 r. o numerach od [...] do [...] oraz w dniu 25 listopada 2010 r. o numerach od [...].do [...].i od [...].do [...].. W celu wyegzekwowania należności nimi objętych, Dyrektor Oddziału ZUS dokonał zajęcia rachunku bankowego skarżącego w [...]. S.A. we W, a w związku z bezskutecznością podjętych działań, wierzyciel przekazał je do dalszej realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, zmieniając jednocześnie ich numery na odpowiednio od [...]. Do [...].. Na ich podstawie (z wyjątkiem nr [...].), organ egzekucyjny - zawiadomieniem z dnia 11 lutego 2011 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej skarżącego z tytułu nadpłaty podatku (PIT-28). Odpis tego zajęcia wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...]. doręczono na adres skarżącego w dniu 17 lutego 2011 r. Z tytułu tego zajęcia dłużnik zajętej wierzytelności w dniu 16 lutego 2011r. przekazał kwotę 129 zł, którą zaksięgowano - zgodnie z art. 115 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - na poczet kosztów egzekucyjnych objętych m. in. tytułami wykonawczymi o numerach od [...]. Do [...]..

W dniu 28 lutego 2011 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło "pismo w postępowaniu egzekucyjnym w administracji" z dnia 23 lutego 2011 r. oraz "skarga na czynność zajęcia prawa majątkowego" z dnia 23 lutego 2011 r., podpisane przez adwokata K. M., w którym, "z ostrożności procesowej" zgłoszone zostały zarzuty dotyczące wszczętego postępowania egzekucyjnego, to jest:

- przedawnienia należności ZUS, których termin wymagalności przypadał przed dniem 1 stycznia 2003 r.,

- nieprawidłowego naliczenia wysokości należności objętych tytułami wykonawczymi określonymi w poz. 169, 170, 171 i 172 - zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z dnia 11 lutego 2011 r., nr [...].,

- wykonania obowiązku określonego tytułem wykonawczym pod poz. 187 ww. zajęcia nadpłaty przed wszczęciem postępowania,

- nieistnienie obowiązku w zakresie należności objętych tytułami w poz. 158, 160, 161, 166 i 168 dokonanego zajęcia z uwagi na wysokość wynagrodzenia pobieranego przez zobowiązanego w tych okresach rozliczeniowych.

Podanie zatytułowane "skarga na czynność zajęcia prawa majątkowego" z dnia 23 lutego 2011 r. było przedmiotem odrębnego postępowania toczącego się przed Dyrektorem Izby Skarbowej. Postanowieniem z dnia [...].nr [...].[...].oddalono skargę na czynności egzekucyjne Naczelnika Urzędu Skarbowego polegające na zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Na postanowienie to zostało złożone zażalenie z dnia 17 maja 2011 r. do Ministra Finansów.

Wcześniej, w związku z tym, iż do ww. podań nie zostało załączone stosowne pełnomocnictwo, pismami z dnia 2 marca 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał skarżącego do usunięcia braku formalnego złożonych pism poprzez dołączenie do akt sprawy pełnomocnictwa oraz do sprecyzowania zakresu żądania objętego ww. podaniem zatytułowanym "pismo w postępowaniu egzekucyjnym w administracji", a w szczególności, czy wnosi zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia, czy też jest to wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na powyższe, przy piśmie z dnia 10 marca 2011 r. przesłane zostało pełnomocnictwo z dnia 1 lutego 2011 r. udzielone adwokatowi K. M., który wyjaśnił, iż o ile tytuły wykonawcze objęte zajęciem są tożsame z tymi, które wcześniej doręczył zobowiązanemu Dyrektor Oddziału ZUS, to składa on wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w przypadku jednak, gdy są to inne tytuły wykonawcze wniosek zobowiązanego należy traktować jako zgłoszenie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W tej sytuacji, pismem z dnia 18 marca 2011 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił do wierzyciela, tj. ZUS Oddział w L. Inspektorat w K., o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem nr [...]. z dnia [...] znak: [...] ZUS Oddział w L. Inspektorat w K. jako wierzyciel - na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - uznał za bezzasadne zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...] oraz [...]..

Wskazano również, że skarżący złożył skierowane do ZUS Oddział w L. Inspektorat w K. pismo z dnia 8 marca 2011 r., w którym wniósł na podstawie art. 59 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o wydanie postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...].do [...].oraz od [...]., z uwagi na przedawnienie przedmiotowych należności oraz podstawie art. 60 § 1 i 2 cyt. ustawy postanowienia w przedmiocie uchylenia zajęć rachunku bankowego w [...]. S.A.

ZUS, postanowieniem nr [...]. z dnia [...] znak: [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...].do [...]. i od [...] do [...] oraz odmówił uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych (zajęcia rachunku bankowego), a następnie, przy pismach z dnia 14 kwietnia 2011 r. znak: [...] - przekazał ww. wniosek z dnia 8 marca 2011 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz ww. postanowienia o numerach [...] i [...] jako stanowisko wierzyciela Naczelnikowi Urzędu Skarbowego.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] - wydanym na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...].

W zażaleniu wniesionym od tego postanowienia, zarzucono błędną wykładnię przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Argumentowano, że w chwili, gdy należności objęte wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego stały się wymagalne, termin ich przedawnienia wynosił - stosownie do ówczesnego brzmienia art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - 5 lat. Zmiana przepisów ustalająca termin przedawniania na okres 10 lat dokonana została dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r. przez art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074). Z uwagi na to, że ustawa nowelizująca nie zawierała jakichkolwiek przepisów intertemporalnych dotyczących kwestii przedawnienia, zastosowanie winna znaleźć zasada "lex retro non agit", która zabrania stosowania przepisów nowych do stosunków prawnych i stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie tych przepisów. Oznacza to, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wymagalne przed 1 stycznia 2003 r. podlegają 5-letniemu terminowi przedawnienia, a w konsekwencji, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego wskazane we wniosku należności były już przedawnione. Zarzucono nadto błędne przyjęcie przez organ egzekucyjny, iż możliwe było zaliczenie przez wierzyciela dokonanej wpłaty na poczet składki na ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień 2007 r. na poczet składki na ubezpieczenie zdrowotne za czerwiec 1999 r., gdyż w chwili dokonywania zaliczenia składka za 1999r. była już przedawniona.

W ustosunkowaniu się do powyższych zarzutów, Dyrektor Izby Skarbowej, wskazując, iż skarżący żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...] oraz od [...]. do [...] (zmienionych na numery od [...] do [...]), po przytoczeniu przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wyszczególnionych w art. 59 § 1 (pkt.1-10) ustawy egzekucyjnej podał dalej, że:

- w myśl art. 59 § 3, w przypadkach, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4.

- zgodnie z art. 59 § 4, postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.

Zwracając uwagę, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, wyraził pogląd, iż organ egzekucyjny prawidłowo tym samym wystąpił w przedmiotowej sprawie o udzielenie niezbędnych wyjaśnień do wierzyciela.

Nie oceniając formalnej prawidłowości wydanych przez wierzyciela, tj. ZUS Oddział w L. Inspektorat w K., postanowień z dnia [...]. dotyczących jego stanowiska w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ odwoławczy stwierdził, że nie może być uwzględniona, zawarta w zażaleniu argumentacja pełnomocnika dotycząca 5 letniego okresu przedawnienia składek wymagalnych przed 1 stycznia 2003 r.

Dyrektor Izby Skarbowej argumentował, że przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585, ze zm.), zgodnie z którym, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat obowiązywał do końca 2002 r. oraz, że od 1 stycznia 2003 r. został wydłużony do lat 10, licząc od dnia, w którym składki stały się wymagalne, dodając, iż zmiana przepisów art. 24 dotyczyła wszystkich należności, które nie uległy przedawnieniu do 31 grudnia 2002 r. i są nadal wymagalne. Inaczej mówiąc, skoro składki objęte tytułami wykonawczymi o numerach od [...]. do [...]. (pierwotne numery od [...] do [...] i od [...] do [...].) nie uległy przedawnieniu na dzień 1 stycznia 2003 r., zastosowanie do nich ma 10-letni okres przedawnienia. Na potwierdzenie zajętego stanowiska przytoczył liczne orzeczenia sądowe.

W świetle powyższego, zaliczenie przez wierzyciela dokonanej przez zobowiązanego w dniu 9 listopada 2007 r. wpłaty na poczet składki na ubezpieczenia zdrowotne za czerwiec 1999 r. było – w jego ocenie – zgodne z prawem, gdyż składka ta była wymagalna, wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu.

Za niezasadną – zdaniem organu odwoławczego – należy również uznać podniesioną we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego argumentację, iż obowiązek objęty tytułem wykonawczym nr [...] ([...].) został wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowy tytuł wykonawczy obejmuje zaległą należność na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za październik 2007 r. Z przedłożonego przez zobowiązanego wydruku potwierdzenia dokonania wpłaty wynika, że dokonał on wpłaty na poczet należnej składki na ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień 2007 r. w kwocie 379,70 zł, która również powinna pokryć należność za październik 2007 r. Zgodnie z zasadami określonymi w § 15 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 78, poz. 465 ze zm.), jeżeli wpłata składek na ubezpieczenie zdrowotne jest wyższa niż kwota należnych składek z tego tytułu wynikająca z rozliczenia dokonanego w deklaracji za dany miesiąc kalendarzowy, nadwyżkę pozostałą po pokryciu należnych składek z tego tytułu za dany miesiąc kalendarzowy zalicza się na pokrycie zaległych należności z tytułu tych składek, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności. Z uwagi na to, że na koncie zobowiązanego w dacie dokonania wpłaty, po pokryciu należności za wrzesień 2007 r., figurowało również zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za wcześniejsze okresy, pozostała do rozdysponowania kwota pokryła zaległą składkę za czerwiec 1999 r. w kwocie 65,85 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie 124 zł.

Odnośnie podniesionego we wniosku nieprawidłowego naliczenia wysokości należności objętych tytułami wykonawczymi o numerach: [...] ([...].),[...]. ([...].),[...] ([...].) i [...] ([...].), organ odwoławczy wskazał, że ZUS wyjaśnił, iż wysokość należności nimi objętych odpowiada kwotom naliczonym przez zobowiązanego w złożonych przez niego w dniu 19 maja 2010 r. deklaracjach rozliczeniowych (ZUS DRA) za kwiecień i maj 2006 r. Deklaracje te zostały złożone w trybie korekty z identyfikatorem "2".

W kwestii zaś podniesionej przesłanki nieistnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi o numerach: [...] ([...].),[...] ([...].),[...]. ([...].),[...].([...].),[...] ([...].) oraz [...] ([...].) również uznano ją za bezzasadną. Wierzyciel stwierdził, iż wysokość należności objętych ww. tytułami wykonawczymi odpowiada kwotom naliczonym przez zobowiązanego w złożonych przez niego deklaracjach rozliczeniowych (ZUS DRA) za listopad i grudzień 2005 r. oraz marzec 2006 r. Deklaracje rozliczeniowe za listopad i grudzień 2005 r. wpłynęły do ZUS za pośrednictwem poczty (data nadania 11 październik 2007 r.), natomiast deklaracja rozliczeniowa za marzec 2006 r. została złożona przez zobowiązanego w dniu 19 maja 2010 r. w trybie korekty z identyfikatorem 2". Wierzyciel wyjaśnił również, iż przedmiotowe postępowania egzekucyjne zostały wdrożone po uprzednim doręczeniu skarżącemu decyzji z dnia [...] nr [...] stwierdzającej stan zadłużenia, a ponadto obowiązek podlegania ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej we wskazanych we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego okresach wynika z decyzji ZUS z dnia [...], znak: [...] dotyczącej podlegania ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Od tego postanowienia, T. J. poprzez ustanowionego pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Zarzucając naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a mianowicie:

- art. 29 § 1 poprzez błędne przyjęcie, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do samodzielnego zweryfikowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego tego, czy egzekwowana należność jest przedawniona,

- art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 poprzez zaniechanie umorzenia postępowania pomimo przedawnienia egzekwowanych należności wskazanych przez skarżącego, a nadto:

- naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. - Dz. U. nr 205 z 2009 r. poz. 1585 ze zm.) w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2003 r., poprzez jego nie zastosowanie do objętych postępowaniem egzekucyjnym należności, których termin wymagalności nastąpił przed 1 stycznia 2003r., pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak też utrzymanego przez nie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, w pierwszej kolejności podkreślił, iż Dyrektor Izby Skarbowej błędnie przyjął, iż art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej uniemożliwia samodzielne badanie przez organ egzekucyjny kwestii przedawnienia należności będących przedmiotem postępowania, zaś wniosek zobowiązanego o umorzenie postępowania może jedynie wtedy przynieść skutek, gdy fakt przedawnienia zostanie przyznany przez wierzyciela. Argumentował, że takie stanowisko pozostaje w opozycji do art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, gdyż w kwestii przedawnienia, organ egzekucyjny nie może oprzeć się wyłącznie na stanowisku wierzyciela, lecz zobowiązany jest dokonać samodzielnych rozstrzygnięć w tym przedmiocie.

Niezależnie od powyższego, zarzucił błędną wykładnię przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego podtrzymującą tym samym nieprawidłową wykładnię dokonaną przez organ egzekucyjny, a zarazem akceptującą błędne w tym zakresie stanowisko wierzyciela, wywodząc, iż zmiana przepisów w tym zakresie - ustalająca termin przedawnienia na okres 10-letni - dokonana została z dniem 1 stycznia 2003 r. przez art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241 z 2002 r. poz. 2074 ze zm.). Podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, że skoro ustawa nowelizująca nie przewidywała jakichkolwiek przepisów intertemporalnych, które ustaliłyby, który termin przedawnienia – 5, czy 10-letni - należy stosować w stosunku do należności, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., ponownie zarzucił naruszenie zasady lex retro non agit. W jego ocenie, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wymagalne przed 1 stycznia 2003 r. podlegają 5-letniemu terminowi przedawnienia. W chwili gdy wszczęto niniejsze postępowanie, wskazane powyżej należności (czyli wymagalne przed 1 stycznia 2003 r.) były przedawnione.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga na uwzględnienie nie zasługuje, albowiem ostatecznie zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Stan faktyczny pozostaje poza sporem, w szczególności zaś skarżący nie kwestionuje, że odpisy tytułów wykonawczych zostały mu doręczone.

Dla jasności sprawy trzeba jednak wskazać, że decyzją nr [...] z dnia [...], znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż na koncie skarżącego figurują zadłużenia:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 23.388,96 zł,

- na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w łącznej kwocie 11.403,25 zł,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1.784,12 zł oraz należne odsetki od tych należności (decyzję doręczono w dniu 21 września 2010 r.) Wobec tego, iż skarżący zaległości tych nie uregulował wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze: w dniu 27 październik 2010 r. o numerach od [...] do [...] oraz w dniu 25 listopada 2010 r. o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...], a następnie po przekazaniu ich do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego zmienił ich numery na odpowiednio od [...] do [...].

W dniu 28 lutego 2011 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło "pismo w postępowaniu egzekucyjnym w administracji" z dnia 23 lutego 2011 r. oraz "skarga na czynność zajęcia prawa majątkowego" z dnia 23 lutego 2011 r., podpisane przez adwokata K. M., w którym, "z ostrożności procesowej" zgłoszone zostały zarzuty dotyczące wszczętego postępowania egzekucyjnego, to jest:

- przedawnienia należności ZUS, których termin wymagalności przypadał przed dniem 1 stycznia 2003 r.,

- nieprawidłowego naliczenia wysokości należności objętych tytułami wykonawczymi określonymi w poz. 169, 170, 171 i 172 - zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z dnia 11 lutego 2011 r. nr [...],

- wykonania obowiązku określonego tytułem wykonawczym pod poz. 187 ww. zajęcia nadpłaty przed wszczęciem postępowania (kopia dokumentu w załączeniu),

- nieistnienia obowiązku w zakresie należności objętych tytułami w poz. 158, 160, 161, 166 i 168 dokonanego zajęcia z uwagi na wysokość wynagrodzenia pobieranego przez zobowiązanego w tych okresach rozliczeniowych (kopie zaświadczeń o zarobkach w załączeniu). Po wezwaniu do sprecyzowania zakresu żądania objętego w/w pismem, pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 10 marca 2011 r. wskazał, iż "o ile tytuły wykonawcze objęte zajęciem są tożsame z tymi, które wcześniej doręczył zobowiązanemu Dyrektor Oddziału ZUS, to składa on wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w przypadku jednak, gdy są to inne tytuły wykonawcze wniosek zobowiązanego należy traktować jako zgłoszenie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej".

Jednocześnie skarżący złożył skierowane do ZUS Oddział w L. Inspektorat w K. pismo z dnia [...] w którym wniósł o wydanie postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...] oraz od [...][...], z uwagi na przedawnienie przedmiotowych należności oraz o wydanie postanowienia w przedmiocie uchylenia zajęć rachunku bankowego w [...] S.A.

Pismem z dnia 18 marca 2011 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

ZUS Oddział w L. Inspektorat w K. jako wierzyciel w dniu 12 kwietnia 2011 r. wydał dwa postanowienia:

1) nr [...], znak: [...] na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w którym uznał za bezzasadne zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] oraz,

2) nr [...] z dnia [...] znak: [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...] oraz odmawiające uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych (zajęcia rachunku bankowego).

Przede wszystkim z uwagi na dość dużą ilość tytułów wykonawczych, jak również zmianę ich oznaczenia, trzeba podkreślić, że dla istoty sprawy, decydujące znaczenie miała treść żądania skarżącego.

Została ona sprecyzowana ostatecznie przez jego pełnomocnika w piśmie z dnia 10 marca 2011 r., z którego wynikało wprost, że "o ile mamy do czynienia z tytułami tożsamymi (...), złożony wniosek należy traktować jako wniosek o umorzenie postępowania.

Analiza zarzutów skargi i ich uzasadnienia (podobnie, jak i treści zażalenia) prowadzi do wniosku, że zarzut przedawnienia dotyczy tych należności z tytułu składek, które byłyby wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., czyli właśnie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] (poprzednio o numerach od [...] do [...] oraz od [...] do[...]).

Zgodnie z art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - zwanej dalej u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może być też umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zajdą przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Może ono nastąpić w każdym jego stadium, zarówno przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, jak i po jej zakończeniu. Stosownie do przepisów u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania (patrz Dariusz Jankowski "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2007" Oficyna Wydawnicza "Unimex" Wrocław 2007, str. 459-462). Artykuł 59 § 1 u.p.e.a. wymienia przyczyny obligatoryjne umorzenia postępowania, nie pozostawia zatem do uznania organu egzekucyjnego tego, czy w danym przypadku umorzyć postępowanie (patrz R. Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji - Komentarz 2003", Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2003, str. 140).

Zdaniem Sądu, należy odróżnić umorzenie postępowania z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. od umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., którego przesłanką jest uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, o ile organ podatkowy zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska

Na rozróżnienie pomiędzy umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, a umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. wskazuje także treść jej art. 59 § 3 ustawy, który stanowi, iż w przypadkach określonych w art. 59 § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.

W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny – w ocenie Sądu – jest władny samodzielnie rozstrzygnąć, czy zachodzą przesłanki określone w tym przepisie.

Nie ulega wątpliwości, iż skarżący w swoim wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołał się na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku z powodu przedawnienia.

Ustawodawca w art. 2 u.p.e.a. określił obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej.

Z mocy art. 3 u.p.e.a. egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 - w tym należności należności pieniężnych przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw (pkt 5 § 1).

W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że pojęcie "obowiązek" użyte w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć w znaczeniu wynikającym z treści art. 2 § 1 u.p.e.a. W przepisie tym ustawodawca wprawdzie nie zamieścił definicji tego pojęcia, jednakże wymienił obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej, a wśród nich - należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw.

Wobec powyższego, pojęcie "obowiązku" w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego; innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Jakkolwiek organ egzekucyjny, w świetle art. 29 § 1 u.p.e.a. nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, niemniej jednak jest on obowiązany do sprawdzenia, czy obowiązek ten istnieje.

Porównanie zakresu § 1 i 2 art. 29 u.p.e.a. uprawnia do wniosku, że zawarte w § 2 sformułowanie "obowiązek, którego dotyczy tytuł nie podlega egzekucji administracyjnej" należy rozumieć szeroko, nie ograniczając się do znaczenia, jakie wynika z art. 2 u.p.e.a. Oznacza to, że w rozumieniu art. 29 § 2 u.p.e.a. obowiązek niepodlegający egzekucji administracyjnej to taki, który nie może być realizowany poprzez egzekucję administracyjną z uwagi na jakikolwiek powód, dla którego jest ona niedopuszczalna. Istotne jest przy tym i to, że organ egzekucyjny na podstawie art. 29 § 1 u.p.e.a. bada dopuszczalność egzekucji konkretnego i zindywidualizowanego, wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku (wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 613/05, LEX nr 188956).

W wyroku z dnia 18 marca 2010r., w sprawie II FSK 2007/09 (orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż "...postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu z urzędu jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czyli jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, w tym np. z uwagi na przedawnienie. Umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego, nie stoi na przeszkodzie fakt, iż na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a., wierzyciel wypowiedział się o niedopuszczalności zarzutu przedawnienia zobowiązania. Nie ma również znaczenia to, że kwestia ta została już podniesiona przed sądem administracyjnym w związku z kontrolą decyzji podatkowej i sąd ten nie uwzględnił tego zarzutu".

Rację ma zatem pełnomocnik skarżącego, że organ egzekucyjny jest uprawniony, a zarazem zobowiązany do samodzielnego zweryfikowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego tego, czy należność egzekwowana jest przedawniona, natomiast nie można się z nim zgodzić, ze organ odwoławczy tego w zaskarżonym postanowieniu nie uczynił.

Wynika to bowiem z uzasadnienia tego orzeczenia.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał mianowicie, iż "nie oceniając formalnej prawidłowości wydanych przez wierzyciela, tj. ZUS Oddział w L. Inspektorat w K., postanowień z dnia [...] dotyczących jego stanowiska w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego", "nie może zostać uwzględniona, zawarta w zażaleniu argumentacja dotycząca 5 letniego okresu przedawnienia składek wymagalnych przed 1 stycznia 2003 r.".

Okoliczność, że we wcześniejszej części uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia organ odwoławczy czynił rozważania na temat związania stanowiskiem wierzyciela, wobec przytoczonej wyżej konstatacji, nie pozostawia jednak wątpliwości, iż kwestię przedawnienia rozpoznał w toku instancji.

Trzeba wskazać zatem, że przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585, ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.) w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r. przewidywał 5 letni okres przedawnienia dochodzonych należności. Na mocy art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm., dalej: ustawa zmieniająca u.s.u.s.) określony w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. termin przedawnienia należności z tytułu składek został wydłużony do lat 10.

Brak przepisów intertemporalnych w ustawie zmieniającej u.s.u.s. nie oznacza braku regulacji w zakresie obowiązywania nowelizowanych przepisów, ale przesądza o obowiązku stosowania przepisów znowelizowanych od dnia ich wejścia w życie. Nie prowadzi to w żadnym razie do naruszenia zasady lex retro non agit i art. 2 Konstytucji RP, ponieważ znowelizowane przepisy wcale nie działają wstecz, tylko zastępują dawną regulację z dniem wejścia w życie nowelizacji (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FSK 466/08, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tak więc nie ma racji pełnomocnik skarżącego, że "w braku przepisów intertemporalnych, zastosowanie znaleźć winna zasada lex retro non agit, a tym samym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wymagalne przed 1 stycznia 2003 r. podlegają 5-letniemu terminowi przedawnienia".

Jeśli chodzi o kwestię przedawnienia zaległości składkowych wynikających z u.s.u.s., to niewątpliwie przepisy, które weszły w życie dnia 1 stycznia 2003 r., mają zastosowanie do trwającego w momencie ich wejścia w życie zdarzenia w postaci niewykonania obowiązku uregulowania wspomnianych składek, nie mają one natomiast zastosowania do zaległości składkowych, które uległy przedawnieniu zgodnie z poprzednio obowiązującymi zasadami.

W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 (LEX nr 396249), wskazano iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą u.s.u.s". W uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08 (LEX nr 396253), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą u.s.u.s., znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobnie w wyroku Sądu Najwyższego z 12 listopada 2007 r., I UK 147/07 (LEX nr 359577), wskazano, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r." oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r. III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643), który stwierdził, że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą zmieniającą u.s.u.s., wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania."

W judykaturze uznaje się także, że ustawodawca nie może jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia które już uległo przedawnieniu. Tylko wtedy mielibyśmy do czynienia z działaniem prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo. Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. (I UK 37/07, LEX nr 359575) "prawo zmiany terminów przedawnienia jest domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego".

Skoro zatem, jak wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. II GSK 651/08 (orzeczenia.nsa.gov.pl), w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy termin przedawnienia. Pogląd ten jest podzielany i powszechnie aprobowany w orzecznictwie sądowym (por. także: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2008 r., III UZP2/08 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie z dnia 14 października 2008 r., I SA/Kr 952/08 i w Kielcach z dnia 22 stycznia 2009 r., I SA/Ke 432/08).

W świetle powyższego, skoro składki objęte tytułami wykonawczymi o numerach od [...] do [...] dotyczyły roku 2000, 2001 i 2002, to organ II instancji zasadnie stwierdził, iż na dzień 1 stycznia 2003 r. u.s.u.s. nie były one przedawnione, chociaż stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., albowiem do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych (nie upłynął 5 letni termin przedawnienia). Sama natomiast okoliczność, że należności z ich tytułów powstały przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie miała żadnego znaczenia.

W tej sytuacji rozstrzygnięcie kwestii braku przedawnienia dokonane w zaskarżonym postanowieniu było całkowicie prawidłowe.

Oceny tej nie zmienia to, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a następnie uznał się tym stanowiskiem związany, chociaż nie powinien tego czynić, gdyż jak to już wskazano wyżej nie było ku temu żadnych podstaw prawnych.

Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a., jak już wyżej wskazano nie przewiduje istnienia dla organu egzekucyjnego obowiązku uzyskania stanowiska wierzyciela. Obowiązek taki istnieje bowiem, na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., jedynie wówczas, gdy strona w przewidzianym przepisami terminie zgłosi zarzuty do postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a. Skarżący tymczasem, już po upływie ustawowego terminu do zgłoszenia zarzutów, skierował do organu egzekucyjnego pismo, w którym domagał się umorzenia postępowania. W przypadku takim organ egzekucyjny jest uprawniony samodzielnie badać, czy nie zachodzi potrzeba umorzenia postępowania ze wskazanej przyczyny (por. także wyroki: NSA z dnia 18 marca 2010 r., II FSK 2007/09, WSA w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2008 r., ISA/Po 118/08, WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2006 r., III SA/Wa 1077/06, WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2006 r., III SA/Wa 2850/05).

Trzeba jednak mieć na uwadze, że zgodnie z art. 15 k.p.a. mającym w sprawie zastosowanie poprzez art. 18 u.p.e.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Dotyczy to także postanowień, które podlegają zaskarżeniu w trybie administracyjnym.

W ocenie Sądu, kwestia przedawnienia, której dotyczy spór została rozstrzygnięta przez organ odwoławczy samodzielnie.

Z wyżej przytoczonych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), skargę oddalił.