Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 514/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 par. 3, art. 7, art. 8, art. 26 par. 1,
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 514/17

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (powoływane dalej jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] r. znak: [...] orzekającą o odmowie przyznania A. G. pomocy społecznej w formie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej w postaci zasiłku celowego na miesiąc sierpień 2016 r. w kwocie 417 zł.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium wskazało, co następuje.

Wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2016 r. A. G. zwrócił się do Prezydenta Miasta Kielce z prośbą o przyznanie pomocy w formie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej na miesiąc sierpień 2016 r. w wysokości 417 zł., w którym wskazał, że od marca 2016 r. jest beneficjentem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach, nieregularnie przyznającego mu zapomogi. Wnioskodawca podniósł, że spełnia wszystkie materialnoprawne warunki określone w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do przyznania zapomogi. Podkreślił, że od początku 2006 r. był osobą bezrobotną, od połowy 2008 r. pozostawał na wyłącznym utrzymaniu matki – Z. G., zaś od drugiej połowy kwietnia 2013 r. prowadził własne gospodarstwo domowe, natomiast od kwietnia 2016 r., z przerwą na początku maja 2016 r., nieprzerwanie do chwili obecnej jest na utrzymaniu matki emerytki. Wnioskodawca opisał swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wskazał na trudne relacje, w jakich pozostaje z pracownikami MOPR w Kielcach i trudności jakie spotykają go z ich strony.

W wyniku rozpatrzenia tego wniosku organ I instancji wydał decyzję z dnia 6 grudnia 2016 r., od której A. G. złożył odwołanie, wskazując na naruszenie przepisów prawa, w szczególności art. 24 § 3 i art. 26 § 1 k.p.a. oraz art. 6-8, art. 35 § 1, § 2, § 3 i art. 36 §1 k.p.a., albowiem we wniosku skierowanym do Prezydenta Miasta Kielce wnioskował o wyłączenie z postępowania w przedmiotowej sprawie pracowników MOPR w Kielcach, a w szczególności Dyrektora Ośrodka i pracowników socjalnych Rejonu Opiekuńczego "Uroczysko".

W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Kolegium wyjaśniło, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2016 r. A. G. zwrócił się do organu ds. pomocy społecznej w Kielcach o przyznanie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej na miesiąc sierpień 2016 r. w wysokości 417,00 zł. W związku ze złożonym przez odwołującego wnioskiem pismem z dnia 12 grudnia 2016 r. organ I instancji wystąpił do wnioskodawcy z informacją, że pracownik socjalny podejmie próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania w dniu 21 września 2016 r. w godzinach od 10.00 do 12.00. Organ wskazał jednocześnie, że jeżeli wnioskodawca nie może być we wskazanym powyżej terminie obecny w miejscu zamieszkania, w ciągu 7 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma winien skontaktować się z pracownikiem socjalnym w siedzibie Rejonu Opiekuńczego "Uroczysko" w Kielcach, ul. Zapolskiej 7. Pismo zostało doręczone A. G. W dniu 21 września 2016 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania odwołującego, lecz nie zastano go w domu, nikt nie otworzył im drzwi. Ta sama sytuacja miała miejsce w dniu 13 października 2016 r. Pismem z dnia 14 października 2016 r. organ I instancji ponownie poinformował wnioskodawcę, że podejmie próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania w dniu 24 października 2016 r. w godzinach od 11.00 do 13.00. Niniejsza korespondencja została doręczona A. G. w dniu 31 października 2016 roku. W dniu 24 października 2016 r. pracownicy socjalni udali się do wnioskodawcy w celu przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego, jednakże nie zastano go w miejscu zamieszkania. Następnie w piśmie z dnia 4 listopada 2016 r. organ I instancji wskazał A. G., że pracownicy socjalni podejmowali wielokrotnie próby przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego, a odmowa wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu może skutkować odmową przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Informacja ta została doręczona wnioskodawcy w dniu 23 listopada 2016r., który pomimo to nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym.

Kolegium podzieliło więc stanowisko organu I instancji, że mając na uwadze bierną postawę A. G., który nie podjął żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym i uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co w jego przypadku, jako osoby wnioskującej o pomoc społeczną, uniemożliwiło ustalenie jego sytuacji faktycznej i bytowej i w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania pomocy.

Jak wyjaśnił organ II instancji, powołując się na art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne zasoby, uprawnienia i możliwości. Z drugiej strony pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Organ odwoławczy wskazał nadto na treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej i podniósł, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W postępowaniu o udzielenie pomocy społecznej, prócz czynności, jakie podejmuje sama osoba ubiegająca się o pomoc, szczególnie ważne jest, czy współpracuje z instytucjami, które wspierają ją w celu poradzenia sobie z zaistniałą trudną sytuacją życiową. Jednym z aspektów współdziałania jest stosowanie się do zaleceń i propozycji pracownika socjalnego, m.in. respektowanie wspólnie umówionych z pracownikiem socjalnym terminów do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Jak dalej podniósł organ odwoławczy, skoro A. G. wskazuje, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, to niezrozumiały jest brak jego współpracy z pracownikiem socjalnym. Gdy ustalony termin jest z jakichś względów nieodpowiedni dla strony, winna ona wykazać inicjatywę w celu ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, choćby telefonicznie czy pisemnie. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu zgodnie z art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej.

Postawa odwołującego, jak wyjaśniło Kolegium, świadczy o tym, że nie jest on

zainteresowany uzyskaniem wsparcia ze strony organu pomocy społecznej, bowiem

uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkuje wydaniem decyzji negatywnej dla strony, na co kilkakrotnie organ zwracał uwagę A. G.. Kolegium uznało, że odwołujący miał tego świadomość i podkreśliło, że nawet choroba, na którą powołuje się strona, wymaga skontaktowania z pracownikiem socjalnym i uzgodnienia dogodnego dla wnioskodawcy terminu.

Organ odwoławczy wskazał na regulacje zawarte w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. 2016 r. poz. 1406) i podniósł, że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego, bądź innego świadczenia pieniężnego – na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji, pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć m.in. gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, umożliwiającej udzielenie takiej pomocy.

W konkluzji Kolegium stwierdziło, że działania strony utrudniające pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w pełni uzasadniają zatem odmowę przyznania świadczenia w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się natomiast do zarzutu odwołania dotyczącego zawartego we wniosku z dnia 31 sierpnia 2016 r. o przyznanie pomocy w formie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi wniosku o wyłączenie pracowników MOPR w Kielcach (w szczególności Dyrektora MOPR w Kielcach jak również pracowników socjalnych Rejonu Opiekuńczego "Uroczysko" w Kielcach), Kolegium wyjaśniło, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W treści wniosku odwołujący opisuje w sposób szczegółowy konkretne zdarzenia, trudne relacje z organem ds. pomocy społecznej w Kielcach, jednakże nie wynika z niego, aby domagał się on wyłączenia organu od rozpoznawania wniosku z dnia 31 sierpnia 2016 r. Kolegium wyjaśniło, że jeżeli A. G. podtrzymuje swoje stanowisko w przedmiocie wyłączenia, winien sprecyzować jasno swoje żądanie i złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie. Odnosząc się natomiast do zarzutu w zakresie lekceważenia strony poprzez nieudzielanie odpowiedzi na jej wnioski przez organ I instancji, organ odwoławczy również go nie uwzględnił, bowiem jedynie z części korespondencji przesłanej do Kolegium przez organ I instancji wynika, że organ w szeregu pism ustosunkowuje się do twierdzeń wnioskodawcy.

A. G. wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach, zarzucając naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 24 § 3 i art. 26 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w obszernej dokumentacji zgromadzonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Kielcach znajdują się dokumenty potwierdzające wrogie działania kilku pracowników tego Ośrodka wobec skarżącego, którzy "kłamią, oszukują, manipulują faktami oraz starają się wytworzyć nieprawdziwe dowody", a także celowo nie wypełniają swoich obowiązków. Skarżący zarzucił, że pracownicy organu I instancji odmawiają przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w godzinach, gdy rozumie wypowiedzi pracowników i może ocenić ich zachowanie. Wyraził on pogląd o woli zemsty na nim powyższych pracowników z uwagi na złożoną przez skarżącego skargę do Prezydenta Miasta Kielce. W ocenie strony, każdy dokument wydany przez tych pracowników obarczony jest nieusuwalną wadą prawną, o której mowa w art. 24 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Strona zarzuciła także, że organ odwoławczy na jej wniosek powinien uchylić decyzję wydaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Kielcach i przesłać sprawę do Prezydenta Miasta Kielce jako adresata pism, nie zaś legalizować decyzję wydaną bezprawnie i wbrew woli skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 12 września 2017 r. A. G. wniósł o zmianę kwalifikacji przedmiotu sprawy z tzw. zasiłku celowego na "zapomogę" według pierwszego słownikowego rozumienia tego słowa, a także odrzucenie w całości argumentacji organu II instancji przedstawionej w Odpowiedzi na skargę, albowiem w niniejszej sprawie nie wnioskował on o zasiłek celowy, lub zasiłek okresowy, lub jakikolwiek inny zasiłek, co stanowi dodatkowy argument przemawiający za uchyleniem zaskarżonej decyzji. Strona podtrzymała zarzuty podniesione w skardze i wniosła o jej uwzględnienie. W uzasadnieniu pisma jego autor podniósł, że beneficjentem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach nie jest od kwietnia 2016 r., a wniosek z dnia 31 sierpnia 2016 r. o przyznanie zapomogi finansowej skierował do Prezydenta Miasta Kielce, nie zaś do organu pomocy społecznej. Podkreślił, że od sierpnia 2016 r. do sierpnia 2017 r. zwraca się pisemnie do Prezydenta Miasta Kielce o przyznanie mu zapomogi finansowej na poszczególne miesiące, gdyż pracownicy MOPR w Kielcach udowodnili, że "wolą złamać prawo" niż przyznać skarżącemu pomoc społeczną, która jest mu należna z mocy prawa. Strona sformułowała zarzuty dotyczące postępowania Dyrektora MOPR w Kielcach. Następnie wskazała, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy o pomocy społecznej. Ponadto autor skargi zarzucił, że zaskarżona decyzja wykracza poza granice sprawy, której dotyczył wniosek do Prezydenta Miasta Kielce. W sprawie, jak wskazał, znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 24 § 3. Prezydent Miasta Kielce z urzędu jest zobowiązany do wyłączenia pracowników MOPR w Kielcach, do którego skarżący kieruje pisma i dowody wskazujące na to, że kilkunastu pracowników tego Ośrodka celowo działa na jego szkodę, dlatego spełnione są przesłanki z art. 24 § 3 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga A.a G.ego zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu I instancji, wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 24 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (powoływanego dalej jako "k.p.a."), na wstępie zauważyć należy, że jednymi z podstawowych zasad postępowania administracyjnego są uregulowane na gruncie art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, których obowiązywanie ogranicza zakres swobody działania organu administracji publicznej. Jednym ze środków służących realizacji tych zasad jest instytucja wyłączenia (art. 24 k.p.a. i art. 25 k.p.a.), która ma na celu eliminowanie wszelkich przyczyn skutkujących pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu przy rozpoznawaniu sprawy.

Jak stanowi art. 24 § 3 k.p.a., bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika.

Instytucja wyłączenia, w tym instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej na podstawie art. 24 k.p.a., jest realizowana w trybie określonym przez właściwe przepisy, co oznacza, że zgłoszenie tego rodzaju wniosku rodzi za sobą konieczność rozpoznania go według stosownej i właściwej procedury. Zgłoszenie wniosku o wyłączenie, nawet przy braku podstaw do jego uwzględnienia, rodzi obowiązek po stronie właściwych organów administracji do jego rozpoznania (zob. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 383/07, Lex nr 372671, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 591/09, Lex nr 573759).

W niniejszej sprawie, we wniosku z dnia 31 sierpnia 2016 r. o przyznanie pomocy w formie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej na miesiąc sierpień 2016 r., który zainicjował postępowanie przed organem I instancji, A. G. sformułował szereg zarzutów pod adresem Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach i pracowników socjalnych Rejonu Opiekuńczego "Uroczysko" Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach. Skarżący we wniosku adresowanym do Prezydenta Miasta Kielce (w jego przekonaniu jako do organu przełożonego), obszernie przedstawił zachowanie pracowników biorących udział w uprzednio prowadzonych przez MOPR w Kielcach postępowaniach administracyjnych w przedmiocie przyznania skarżącemu pomocy społecznej. Wnioskodawca wskazał imiona i nazwiska pracowników, co do których stawiane są zarzuty, opisał zachowania pracowników, które ocenił jako negatywne, wskazał na konkretne sytuacje z udziałem tych pracowników, podając ich miejsca i daty. Wyraził obawę o zgodność z prawem prowadzonych postępowań przez wskazanych pracowników socjalnych z uwagi na ich uprzedzenie do strony. Zarzucił wykorzystywanie jego złego stanu zdrowia w celu odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, wskazał na wolę "zemsty" ze strony wymienionych we wniosku osób za podejmowane przez stronę działania kwestionujące obiektywizm i legalność podejmowanych przez nich czynności.

W ocenie Sądu, treść analizowanego wniosku wskazuje, że A. G. wyraził wątpliwość co do bezstronności wskazanych w nim pracowników MOPR w Kielcach. W istocie zatem wniosek ten stanowi wniosek o wyłączenie pracowników organu w rozumieniu art. 24 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, w kontekście sformułowanego w odwołaniu zarzutu nierozpoznania przez organ I instancji wniosku strony o wyłączenie pracowników MOPR w Kielcach, w szczególności Dyrektora tego Ośrodka i pracowników socjalnych Rejonu Opiekuńczego "Uroczysko", podniosło, że nie zasługuje on na uwzględnienie, albowiem wnioskodawca winien sformułować jasno swoje żądanie i złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie.

Nie sposób jednak zaaprobować powyższej argumentacji organu odwoławczego. Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd (zob. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 281/07, Lex nr 500666), że zgłoszenie wniosku o wyłączenie rodzi obowiązek jego rozpoznania, pozytywnie lub negatywnie. Nie można z powodu sformułowania wniosku, który w pełni nie odpowiada konstrukcji prawnej instytucji wyłączenia regulowanej przepisami prawa procesowego, pozostawić wniosku bez rozpoznania. Brak podstaw prawnych do zastosowania instytucji wyłączenia w danym zakresie wnioskowanym przez stronę jest podstawą do odmowy wyłączenia. Nie można jednak pozostawić tego rodzaju wniosku bez rozpoznania z powodu sformułowania go w sposób nieodpowiadający konstrukcji dla niego przewidzianej i regulowanej przepisami prawa procesowego. O tym, czy wniosek strony o wyłączenie pracownika organu mieści się w zakresie regulowanym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego musi rozstrzygnąć organ właściwy do jego rozpoznania.

W niniejszej sprawie odmowa przyznania A. G. zasiłku celowego organy uzasadniły brakiem jego współpracy z pracownikiem socjalnym, a w konsekwencji uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pozwalającego na ustalenie jego sytuacji faktycznej i bytowej.

Jednakże brak zaufania do pracownika socjalnego może powodować odmowę udziału w przeprowadzeniu wywiadu. Wywiad środowiskowy obejmuje szczególnie chronione w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dobro osobiste, które w art. 47 stanowi o prawie każdego do ochrony życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia. Przedstawienie takich danych może nastąpić tylko wobec pracownika, co do którego strona ma pełne zaufanie do bezstronności (por. cyt. wyżej wyrok NSA sygn. akt I OSK 281/07). Odmowa współpracy osoby wnioskującej o przyznanie pomocy społecznej może być podyktowana uzasadnioną obawą tej osoby o stronniczość w ocenie jej sytuacji finansowej, objawiając się odmową (brakiem kontaktu) w zakresie uczestnictwa w mającym się odbyć wywiadzie. Zatem złożenie przez wnioskodawcę w okolicznościach niniejszej sprawie wniosku o wyłączenie pracowników ośrodka pomocy społecznej w sposób szczególny uzasadniało jego rozpoznanie na etapie postępowania przed organem I instancji.

W konkluzji stwierdzić należy, że skutkiem złożenia wniosku, o którym mowa w art. 24 § 3 k.p.a., jest możliwość wydania decyzji w sprawie dopiero po uprzednim rozstrzygnięciu tego wniosku. Rozstrzygnięcie sprawy co do istoty w drodze decyzji wydanej bez rozpatrzenia wniosku o wyłączenie pracownika organu administracji publicznej jest dotknięte wadą procesową mającą istotny wpływ na wynik sprawy.

W kontekście powyższych rozważań konieczne było zatem rozpoznanie przez organ I instancji wniosku skarżącego o wyłączenie wskazanych pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach, a w sytuacji jego nierozpoznania przez ten organ, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, zwłaszcza wobec zarzutów odwołania, powinno wydać rozstrzygnięcie skutkujące wyeliminowaniem decyzji I instancji jako wydanej z naruszeniem przepisów prawa procesowego, w przeciwnym wypadku wydana w II instancji decyzja narusza art. 24 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 i 8 k.p.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.

Zgodnie z przyjętym w doktrynie i orzecznictwie stanowiskiem postanowienie w przedmiocie wyłączenia pracownika w oparciu o art. 24 § 3 k.p.a. ma charakter konstytutywny, a zatem jest skuteczne dopiero w razie wydania przez bezpośredniego przełożonego stosownego postanowienia. Przyjmuje się, że do czasu wydania takiego postanowienia pracownik może brać udział w sprawie. Z tej przyczyny Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy art. 26 §1 k.p.a.

Mając na względzie przedstawioną powyżej argumentację, jako przedwczesną należy uznać ocenę zasadności odmowy udzielenia pomocy społecznej skarżącemu we wnioskowanym zakresie na sierpień 2016 r. w świetle powołanych w decyzji przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.) i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. 2016 r. poz. 1406), skoro w niniejszej sprawie nie można ocenić, czy z uzasadnionych przyczyn strona nie podjęła udziału w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego.

Odnośnie zarzutów skarżącego, wyartykułowanych szczególnie w piśmie z dnia 12 września 2017 r., dotyczących skierowania wniosku o przyznanie pomocy społecznej do Prezydenta Miasta Kielce, nie zaś do organu pomocy społecznej (Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kielcach), podnieść należy, że treść art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie wskazuje, że wójt udziela upoważnienia do wydawania decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do zadań własnych gminy kierownikowi ośrodka pomocy społecznej. Analiza tego przepisu pozwala dojść do wniosku, że w tym przypadku wójt (prezydent) nie podejmuje oceny co do dekoncentracji swoich kompetencji, lecz stosownie do brzmienia tej normy, która nakazuje dekoncentrację, upoważnia kierownika ośrodka pomocy społecznej do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej (zob. cyt. wyżej wyrok NSA, sygn. akt I OSK 383/07). Z powyższego wynika, że prezydent miasta nie jest organem właściwym do prowadzenia postępowania w przedmiocie udzielenia ewentualnej pomocy w tym względzie. Niemniej jednak rozpoznanie wniosku o wyłączenie Dyrektora i pracowników socjalnych MOPR w Kielcach wskazanych przez skarżącego według stosownej i właściwej procedury zapewni stronie rozpoznanie jego sprawy z zachowaniem gwarancji procesowych określonych w art. 7 i 8 k.p.a.

Natomiast kwalifikacja żądania strony w aspekcie rodzaju określonych ustawą świadczeń z pomocy społecznej jest determinowana obowiązującymi przepisami prawa oraz precyzją jego sformułowania przez stronę we wniosku kierowanym do podmiotów realizujących zadania pomocy społecznej.

Wytyczne co do kierunku ponownego postępowania wynikają wprost z powyżej przedstawionej argumentacji, którą organy winne są uwzględnić, ponownie rozpoznając niniejszą sprawę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zatem skargę za zasadną oraz z podanych powyżej przyczyn uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a.