Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 128/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Zawody prawnicze
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
article: art. 161 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Teza: Podjęcie pracy w organach wymiary sprawiedliwości w rozumieniu art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) obejmuje powołanie przez Ministra Sprawiedliwości osoby wykonującej zawód radcy prawnego na stanowisko komornika.

TEZY

Podjęcie pracy w organach wymiary sprawiedliwości w rozumieniu art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) obejmuje powołanie przez Ministra Sprawiedliwości osoby wykonującej zawód radcy prawnego na stanowisko komornika.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie Cezary Pryca NSA Czesława Socha Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 1822/06 w sprawie ze skargi J. B. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 29 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie uchwały o zawieszeniu prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 grudnia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1822/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. B. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. z dnia 29 sierpnia 2006 r., nr [...], w przedmiocie odmowy podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie uchwały o zawieszeniu prawa do wykonywania przez skarżącego zawodu radcy prawnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podał, że skarżący J. B. wnioskiem z dnia 30 czerwca 2006 r. zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. o uchylenie uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia 22 lipca 1998 r. zawieszającej prawo wykonywania przez skarżącego zawodu radcy prawnego wobec powołania go na stanowisko komornika sądowego decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 kwietnia 1998 r. Uzasadniając złożony wniosek J. B. wskazał, że uchwałą Komisji Dyscyplinarnej Komorników Sądowych z dnia 12 maja 2006 r. zawieszony został w czynnościach komornika do czasu prawomocnego zakończenia toczącego się przeciwko niemu postępowania karnego. W tej sytuacji odpadła, zdaniem skarżącego, podstawa zawieszenia prawa wykonywania przez niego zawodu radcy prawnego, skoro nie wykonuje on zawodu komornika w rozumieniu art. 26 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), dalej: ustawa o radcach prawnych.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. uchwałą z dnia 5 lipca 2006 r. postanowiła na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., odmówić podjęcia wnioskowanej uchwały stwierdzającej wygaśnięcie, jako bezprzedmiotowej, uchwały z dnia 22 lipca 1998 r. stwierdzając, iż wnioskodawca został jedynie zawieszony w wykonywaniu czynności komornika, a nie odwołany z tego stanowiska. Zdaniem Rady oznacza to, że nie ustały okoliczności powodujące zawieszenie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia 29 sierpnia 2006 r. utrzymało w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. podzielając zaprezentowane przez nią stanowisko, iż zawieszenie wnioskodawcy w czynnościach komornika nie stanowi o niewykonywaniu zawodu komornika.

Oddalając skargę J. B. na powyższą uchwałę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał za prawidłowe stanowisko obu orzekających w sprawie organów odnośnie niezaistnienia podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia uchwały o zawieszeniu prawa wykonywania przez skarżącego zawodu racy prawnego. Decydujące znaczenie w sprawie Sąd przypisał wykładni przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym zawieszenie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego następuje w wypadku podjęcia między innymi pracy w organach wymiaru sprawiedliwości. Sąd I instancji wyjaśnił, że komornika sądowego zaliczyć należy do pomocniczych organów wymiaru sprawiedliwości, w związku z czym konsekwencją powołania określonej osoby na stanowisko komornika, a zatem podjęcia pracy w organach wymiaru sprawiedliwości, jest zawieszenie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Sąd stwierdził, że bezsporne jest w sprawie, że skarżący nadal pełni funkcję komornika sądowego, a zatem nie ustała okoliczność powodująca zawieszenie jego prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Niewykonywanie przez skarżącego czynności komorniczych jest tu bez znaczenia, albowiem nie zmienia ono faktu, iż J. B. nie zaprzestał wykonywania zawodu komornika sądowego.

W skardze kasacyjnej J. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 26 i 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Zdaniem skarżącego, art. 26 ustawy o radcach prawnych odnosi się do wykonywania zawodu komornika, a nie sprawowania przez niego funkcji. Skarżący będąc zawieszony uchwałą Komisji Dyscyplinarnej Krajowej Rady Komorników nie wykonuje więc zawodu komornika, a w jego imieniu kancelarię prowadzi wyznaczony przez prezesa sądu apelacyjnego zastępca.

W skardze kasacyjnej skarżący zakwestionował również stwierdzenie Sądu uznające komornika za organ pomocniczy wymiaru sprawiedliwości. Z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.), dalej: ustawa o komornikach sądowych, nie wynika, zdaniem skarżącego, by komornika można było traktować jako tego rodzaju organ i dlatego można uznać ze dokonana przez Sąd interpretacja w takim zakresie art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych jest nieprawidłowa.

Powołując się na zapadłe na tle stosowania art. 26 i art. 28 ustawy o radcach prawnych orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zwrócił równocześnie uwagę na to, że wynikający z powoływanego art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych zakaz dotyczy osób wykonujących zawód sędziego i prokuratora, a nie komornika, który nie jest pracownikiem wymiaru sprawiedliwości, jak również, że nie istnieją przeszkody do wpisu na listę radców prawnych osób wykonujących inne zawody.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 26 i art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych nie jest usprawiedliwiony.

Na wstępie rozważań zwrócić należy uwagę na zastosowany w rozpoznawanej sprawie tryb postępowania administracyjnego, w ramach którego rozpoznany został wniosek skarżącego (art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.). Zgodnie z powyższym przepisem organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony.

W literaturze wskazuje się na cechy szczególne postępowania określonego przepisem art. 162 § 1 k.p.a., albowiem odnosi się ono do ograniczenia trwałości decyzji ostatecznej (por. J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 764-765). Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji nie ma na celu usunięcia określonego rodzaju wadliwości zawartej w decyzji, ale służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji prawidłowej z uwagi na szczególne względy powstałe po jej wydaniu (decyzja stała się bezprzedmiotowa; strona nie dopełniła zastrzeżonego w decyzji warunku). Przy takim rozumieniu tej instytucji, nie może być ona stosowana zamiennie z innymi trybami nadzwyczajnymi (np. wzruszeniem decyzji tworzącej prawa nabyte na podstawie art. 155 k.p.a.; stwierdzeniem nieważności decyzji na podstawie art. 156 k.p.a.) i służyć eliminowaniu zawartych w decyzji wadliwości niezależnie od ich charakteru (tzw. zasada niekonkurencyjności trybów postępowań szczególnych).

Skarżący nie sformułował w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia przepisu art. 162 § 1 k.p.a., poprzez które podjąłby próbę obalenia prawidłowości zastosowanego przez organ w sprawie trybu rozpoznania jego wniosku o uchylenie uchwały z dnia 22 lipca 1998 r., przez co rozważenie przez Naczelny Sąd Administracyjny stawianych przez skarżącego zarzutów naruszenia prawa materialnego musi być prowadzone z uwzględnieniem szczególnego charakteru postępowania w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji (uchwały), w tym przede wszystkim przesłanek uznania ostatecznego aktu administracyjnego za bezprzedmiotowy.

W literaturze przyjmuje się, że bezprzedmiotowość decyzji, będąca przesłanką stwierdzenia jej wygaśnięcia, wynika z ustania prawnego bytu elementu stosunku materialnoprawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej (zgaśnięcie podmiotu, zniszczenie lub przekształcenie rzeczy, rezygnacja z uprawnień przez stronę), a także z powodu zmiany stanu faktycznego uniemożliwiającej wykonanie decyzji lub zmiany w stanie prawnym w przypadku, gdy powoduje ona taki skutek (por. J. Borkowski, tamże, s. 765; T. Woś, Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji administracyjnej jako bezprzedmiotowej (art. 162 k.p.a.), Państwo i Prawo 1992, nr 7, s. 51-52).

Zawieszenie prawa wykonywania przez skarżącego zawodu nastąpiło w stanie prawnym obowiązującym w dacie podjęcia uchwały Rady OIRP w O., który określał podstawę podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Podstawą materialnoprawną uchwały z dnia 22 lipca 1998 r. był art. 28 ustawy o radcach prawnych, w którym ustawodawca wprowadził do regulacji ustawowej instytucję zawieszenia uprawnień radcowskich w sytuacji podjęcia przez radcę prawnego pracy określonego rodzaju. Konsekwencją podjęcia ww. uchwały było zawieszenie prawa do wykonywania przez skarżącego zawodu radcy prawnego. Oceniając jednocześnie kwestię wykonywania tego rozstrzygnięcia, przyjąć należy, że uchwała ta ustanawiając stan zawieszenia przyznanego wcześniej uprawnienia, nie może być zaliczana do aktów administracyjnych, które zostają wykonane, ponieważ z treści uchwały nie wynika jednorazowość takiego wykonania. Uchwała "wiąże", występuje tu ciągłość zawieszenia prawa, a więc przedmiot stosunku prawnego nie przestaje istnieć. Przy rozpoznawaniu wniosku J. B. o uchylenie uchwały z dnia 22 lipca 1998 r., odnosząc się do powoływanej przez skarżącego podstawy jej bezprzedmiotowości, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. podniosła, że wnioskodawca pomimo, iż został zawieszony w czynnościach komornika sądowego, to nie został odwołany z tego stanowiska, a zatem nie nastąpiła okoliczność zaprzestania wykonywania wskazanego w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych zawodu lub zajęcia, powodująca odzyskanie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Ocena Rady OIRP w O., dotycząc kwestii zaprzestania pracy w organach wymiaru sprawiedliwości, odnosiła się więc w istocie do ustalenia, czy nowy stan faktyczny, na który powołał się wnioskodawca (rozumiany jako zawieszenie w czynnościach komornika) spowodował, że podjęta wcześniej uchwała o zawieszeniu stała się bezprzedmiotowa.

W literaturze prezentowane jest stanowisko, że podstawa faktyczna "stanowi konieczną podstawę i oparcie każdej decyzji administracyjnej i gdy przestanie ona istnieć, decyzja traci moc wiążącą. Każda decyzja zawiera niejako dorozumianą klauzulę, zgodnie z którą wiąże tylko tak długo, jak długo istnieją stosunki faktyczne które stanowiły podstawę decyzji (klauzula rebus sic stantibus). Ponieważ decyzja administracyjna zawiera regulację powinnego zachowania się dla konkretnego stanu faktycznego, gdy stan ten przestaje istnieć, staje się bezprzedmiotowa ta regulacja" (T. Woś, tamże, s. 54). Podzielając w całości powyższy pogląd, przyjąć zatem należy, że w niniejszej sprawie bezprzedmiotowość uchwały organu samorządu radcowskiego zawieszającej prawo wykonywania przez skarżącego zawodu mogłaby podlegać rozważeniu w kontekście zmiany stanu faktycznego, który powodowałby nieadekwatność utrzymywania w nowych warunkach w mocy stosunku prawnego skonkretyzowanego tą uchwałą. Nowopowstały stan faktyczny polegający na zaprzestaniu przez skarżącego pracy w organach wymiaru sprawiedliwości, stanowiącej zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, podstawę zawieszenia uprawnień radcowskich, powiązany byłby więc z powstaniem braku niezbędnego (podmiotowego) elementu stosunku administracyjnoprawnego w wyniku utraty przez stronę właściwości (kwalifikacji) niezbędnych do utrzymywania nałożonych na nią ograniczeń w wykonywaniu zawodu radcy prawnego.

Na tle tak kwalifikowanych podstaw stwierdzenia bezprzedmiotowości uchwały, skarżący zarzucił dokonanie przez Sąd błędnej wykładni art. 26 ustawy o radcach prawnych. W związku z powyższym zarzutem, przypomnieć należy, że powołując się na podstawę skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest wskazać konkretny przepis prawa materialnego, określić jak zastosowany przepis należy interpretować i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego wykładnia jest błędna (w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię), lub też uzasadnić na czym polega wadliwe zastosowanie przepisu (w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie). Powiązany z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczyć może zarówno przepisu wskazanego przez Sąd jako przepis, który miał zastosowanie w sprawie (był podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia), jak też przepisu, który winien być zastosowany przy rozpoznawaniu sprawy administracyjnej, choć nie został przez Sąd I instancji w tym zakresie za taki uznany.

Tak rozumianego wymogu nie spełnia sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 26 ustawy o radcach prawnych. Skarżący zarzucił dokonanie przez Sąd błędnej wykładni art. 26 ustawy o radcach prawnych wyjaśniając, że jego zdaniem przepis ten odnosi się do wykonywania zawodu komornika, a nie sprawowania przez niego funkcji. Wskazując na sposób, w jaki należy interpretować art. 26 cyt. ustawy, skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wyjaśnił jednakże w jakim kontekście w ramach rozstrzyganej sprawy administracyjnej - rozstrzygnięcia dotyczącego instytucji zawieszenia uprawnień radcowskich - podnosi tak określony zarzut naruszenia przepisu art. 26 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego.

Próba podważenia wydanego w trybie art. 162 § 1 k.p.a. rozstrzygnięcia dotyczącego obowiązywania (wykonywania) uchwały o zawieszeniu prawa wykonywania zawodu radcy prawnego może być dokonana za pomocą argumentacji prawnej (zarzutów) nie wykraczającej poza przedmiot rozpatrywanej sprawy administracyjnej. Wprowadzony w art. 26 ustawy zakaz wpisu osoby wykonującej zawód komornika na listę radców prawnych oraz wykonywania przez taką osobę zawodu radcy prawnego nie ma związku z sytuacją prawną skarżącego, który będąc już wpisanym na listę radców prawnych, wniósł o stwierdzenie wygaśnięcia uchwały zawieszającej jego uprawnienia zawodowe. Przepis art. 26 ustawy nie stanowił materialnoprawnej podstawy uchwały o zawieszeniu wykonywania zawodu, nie mógł również stanowić (przy wadliwym niezastosowaniu prawa materialnego) faktycznej podstawy materialnoprawnej kontrolowanego rozstrzygnięcia organu wydanego w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 162 § 1 k.p.a., co czyni powołany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 26 cyt. ustawy nieskutecznym.

Wykładnia art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w przekonaniu strony skarżącej błędna, stanowi podstawę drugiego zarzutu. Skarżący wskazuje tu na wadliwość uznania komornika sądowego za "organ pomocniczy" wymiaru sprawiedliwości, a w konsekwencji niemożność zastosowania instytucji zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego w stosunku do komorników sądowych.

Kontrola kasacyjna powyższego zarzutu nie wykazała jego zasadności, albowiem orzekające w sprawie organy, przy prawidłowym rozumieniu powołanego przepisu, nie miały podstaw do stwierdzenia bezprzedmiotowości uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia 22 lipca 1998 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, zawieszenie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego następuje w wypadku podjęcia pracy w organach wymiaru sprawiedliwości, w organach ścigania lub kancelarii notarialnej. Wobec zaliczenia przez Sąd komornika sądowego do pomocniczych organów wymiaru sprawiedliwości, a przez to uznania, iż powołanie na to stanowisko jest równoważne podjęciu pracy w organach wymiaru sprawiedliwości, spór skoncentrował się zatem na określeniu zakresu podmiotowego stosowania art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Punkt wyjściowy rozważań stanowi określenie statusu prawnego komornika sądowego. Publicznoprawny status komornika określa regulacja prawna - ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, nadając komornikowi status funkcjonariusza publicznego, działającego przy sądzie rejonowym (art. 1 ustawy o komornikach sądowych). Komornik sądowy będąc szczególnego rodzaju organem państwowym - organem egzekucyjnym (art. 758 k.p.c.), wyposażonym przez państwo we władcze kompetencje w celu wykonywania orzeczeń sądowych w drodze przymusowej egzekucji, został organizacyjnie powiązany z władzą sądowniczą. Podlegając sądowi (sąd sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami egzekucyjnymi komornika) oraz nadzorowi prezesa właściwego sądu rejonowego (art. 3 ustawy o komornikach sądowych), komornik prowadzi działalność zawodową na własny rachunek poprzez swoją kancelarię w ramach rewiru komorniczego (art. 3a tejże ustawy).

Rozważając zasadność postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, stwierdzić trzeba, że komornika sądowego nie można zaliczyć do organów władzy sądowniczej. Trybunał Konstytucyjny odnosząc się do pozycji prawnej komornika, wielokrotnie w swoich orzeczeniach wskazywał na brak podstaw do zaliczenia komorników do tego rodzaju organów władzy. W wyroku z dnia 20 stycznia 2004 r., sygn. SK 26/03, OTK-A 2004/1/3, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że komornik nie jest "ani organem wymiaru sprawiedliwości, ani nie jest elementem struktury którejkolwiek z władz konstytucyjnych". W wyroku z dnia 17 maja 2005 r., sygn. P 6/04, OTK-A 2005/5/50, Trybunał dodatkowo wyjaśnił, że komornicy są "organizacyjnie i funkcjonalnie powiązani z władzą sądowniczą, bowiem działają przy sądzie rejonowym, nie będąc jednak organami władzy sądowniczej i nie sprawując wymiaru sprawiedliwości" (por. podobną tezę w wyroku TK z 3 grudnia 2003 r., sygn. K 5/02, OTK-A 2003/9/98). Również w piśmiennictwie nie jest kwestionowane stanowisko, że komornik nie jest organem wymiaru sprawiedliwości, gdyż do jego zadań nie należy sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji RP (por. A. Marciniak, Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji. Komentarz, Warszawa 2007, s. 16-17).

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, że komornika sądowego należy zaliczyć do pomocniczych organów tej władzy, niemniej powyższa ocena prawna nie została przez Sąd w uzasadnieniu szerzej wyjaśniona. W literaturze przedmiotu spotykane jest określenie komornika mianem "pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości" (por. A. Marciniak, tamże, s. 17 i powołane tam piśmiennictwo: K. Lubiński, Status publicznoprawny komornika sądowego, w: Analiza i ocena ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, red. K. Lubiński, Sopot 2000, s. 16), ale tak rozumiana "pomocniczość" nie ma charakteru normatywnego i wynika jedynie z akcentowanego usytuowania komornika przy sądzie rejonowym i pozostawania prowadzonych przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości.

Przy ocenie, czy powołanie na stanowisko komornika jest przeszkodą w wykonywaniu zawodu radcy prawnego, stanowiąc podstawę zawieszenia uprawnień zawodowych na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, nie można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mieć na uwadze organizacyjnej specyfiki wykonywania funkcji komornika i podkreślanego tu działania komornika przy sądzie rejonowym, a więc funkcjonalnego powiązania komornika z władzą sądowniczą (organami wymiaru sprawiedliwości). Nie nasuwa wątpliwości stwierdzenie, że zawieszenie uprawnień radcowskich, zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy, następuje między innymi w wypadku podjęcia pracy w sądzie, jako organie wymiaru sprawiedliwości. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1452) komornik sądowy, działając przy sądzie rejonowym, był jednocześnie pracownikiem tego sądu. Taki status komornika jako pracownika sądu rejonowego powodował, że osoba wpisana na listę radców prawnych z chwilą powołania przez ministra sprawiedliwości na stanowisko komornika, musiała zostać zawieszona w prawach wykonywania zawodu radcy prawnego, albowiem do dnia 31 grudnia 2001 r. status pracowniczy komornika, jako pracownika sądu rejonowego, był równoznaczny z podjęciem pracy w organie wymiaru sprawiedliwości. Podstawowym celem uchwalenia ustawy z 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz zmianie niektórych innych ustaw, było usprawnienie egzekucji sądowej i o ile ustawa ta pozbawiła komornika statusu pracownika sądu (na mocy art. 6 ust 2 tejże ustawy z dniem 1 stycznia 2002 r. nastąpiło rozwiązanie stosunków pracy z komornikami) wprowadzając zasadę, że czynności wchodzące w zakres ustawowych zadań komornika wykonuje on tylko na własny rachunek, na co zwraca właśnie szczególną uwagę skarżący w uzasadnieniu powołanego w skardze kasacyjnej zarzutu, o tyle, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwolnienie państwa z obowiązku finansowania działalności egzekucyjnej, przy zachowaniu wszystkich instrumentów kontroli nad działalnością komorników usytuowanych przy sądach rejonowych nie spowodowało, iż fakt powołania określonej osoby na stanowisko komornika został wyłączony spod hipotezy art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W takim też zakresie wynik wykładni przywołanego przepisu dokonany przez Sąd I instancji, który nie stwierdził naruszenia prawa przez organy odmawiające stwierdzenia wygaśnięcia uchwały o zawieszeniu prawa do wykonywania przez skarżącego zawodu radcy prawnego jest, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowy.

Przy wykładni sformułowania "osoba podejmująca pracę w organach wymiaru sprawiedliwości" należy mieć na uwadze, że pomimo, iż zakres podmiotowy art. 28 ust. 1 ustawy o radcach prawnych został skonstruowany w sposób opisowy, bez wyszczególnienia konkretnych zawodów nim objętych, jak to ma miejsce przy art. 26 ustawy (sędzia, prokurator, notariusz, komornik, asesor lub aplikant sądowy, prokuratorski i notarialny), to jednak przyjąć należy, że krąg zawodów, z którymi powiązany jest obowiązek zawieszenia prawa wykonywania zawodu radcy prawnego obejmuje "podjęcie pracy" w każdym z zawodów wymienionych w art. 26 tej ustawy, a ponadto poszerzony jest jeszcze dodatkowo o adwokata (wymienionego odrębnie w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy) oraz inne osoby nie pełniące wymienionych powyżej zawodów, a zatrudnione w organach wymiaru sprawiedliwości, w organach ścigania lub notariacie. Pojęcie "podjęcie pracy" w odniesieniu do organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo braku możliwości uznania komornika za pracownika sądu rejonowego, nie może być jednak ograniczone jedynie do nawiązania stosunku pracy przez pracownika z pracodawcą w rozumieniu przepisów prawa pracy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższy termin również należy odnosić do sytuacji prawnej komornika i jego organizacyjnego powiązania z sądem rejonowym, przy którym działa.

Wzgląd na celowość wprowadzenia w ustawie o radcach prawnych regulacji odnoszącej się do zakazu łączenia przez osobę wykonującą zawód radcy prawnego określonej funkcji lub zajęcia w ramach innych zawodów prawniczych nakazuje przyjąć, że podobnie jak osoba wykonująca zawód komornika nie może zostać wpisana na listę radców prawnych, tak i osoba posiadająca już taki wpis, w przypadku powołania na komornika, pozbawiona jest tymczasowo prawa wykonywania zawodu radcy prawnego, gdyż uprawnienie to pozostaje zawieszone tak długo, jak długo pozostaje ona komornikiem i nie zostanie odwołana z tego stanowiska (art. 15 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji). Za takim rozumieniem przepisu art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy przemawia rola instytucji zawieszenia prawa wykonywania zawodu w stosunku do osób wymienionych w art. 26 ustawy, albowiem skuteczność działania zakazu łączenia zawodu radcy prawnego z funkcją komornika (oraz pozostałymi funkcjami wymienionymi w tymże przepisie) zagwarantowana została wprowadzeniem w ustawie mechanizmu automatycznego zawieszenia uprawnień radcy prawnego w sytuacji, gdy podejmuje się on pracę w innych zawodach. Bezwzględny zakaz łączenia zatrudnienia w charakterze radcy prawnego z innymi zawodami prawniczymi jest w takim przypadku złagodzony uprawnieniem do tymczasowego zawieszenia posiadanych uprawnień, które umożliwia ułatwiony powrót do czynnego wykonywania zawodu radcy prawnego, aniżeli miałoby to miejsce w sytuacji wprowadzenia w ustawie sankcji obligatoryjnego skreślenia z listy radców prawnych osób powołanych na stanowisko komornika lub notariusza.

Odmienna wykładnia art. 28 ust. 1 ustawy o radcach prawnych prowadziłaby do nieracjonalnego wyniku, albowiem nie jest możliwe zachowanie przez komornika prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego przy jednoczesnym zakazie jego wykonywania przez tę osobę, o czym stanowi explicite art. 26 cyt. ustawy. Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, uzasadnionym jest przyjęcie stanowiska, że podjęcie pracy w organach wymiary sprawiedliwości w rozumieniu art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych obejmuje powołanie przez Ministra Sprawiedliwości osoby wykonującej zawód radcy prawnego na stanowisko komornika.

Odnosząc się do faktu zawieszenia skarżącego w czynnościach komorniczych uchwałą Komisji Dyscyplinarnej Komorników Sądowych z dnia 12 maja 2006 r. do czasu prawomocnego zakończenia toczącego się przeciwko niemu postępowania karnego, w całości należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że powyższa okoliczność nie stanowi o bezprzedmiotowości podjętej uchwały organu samorządu radcowskiego i nie oznacza, iż w rozpoznawanej sprawie znikła przeszkoda uniemożliwiająca skarżącemu powrót do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zawieszenie komornika w czynnościach powoduje niedopuszczalność pełnienia przez komornika obowiązków oraz skutkuje zawieszeniem wszelkich pełnionych przez komornika funkcji w samorządzie komorniczym. Bez znaczenia pozostaje tu powoływana przez skarżącego okoliczność wyznaczenia, zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, jego zastępcy zarządzeniem prezesa sądu apelacyjnego, albowiem zastępca komornika wykonuje czynności w takim przypadku zawsze na rachunek zastępowanego (art. 27a ust. 1 ustawy), który do momentu odwołania przez Ministra Sprawiedliwości wskutek rezygnacji z pełnienia obowiązków, ukarania prawomocnym orzeczeniem dyscyplinarnym karą wydalenia ze służby komorniczej lub z innej przyczyny wymienionej w art. 15 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, nadal pełni funkcję komornika.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.