Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1116/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 2, 34, 35, 37, ust. 3 pkt 1-2, art. 40 ust. 1 pkt 1-4, ust. 2b pkt 2, ust. 2c pkt 1-4, art. 41 ust. 1, ust. 4, ust. 4b, art. 53 ust. 6, art. 76 ust. 2 pkt 1, 2, art. 76 ust. 7
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Dnia 8 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2018 roku sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 pkt 2, 12, 34, 35, art. 10 ust. 2 pkt 4, art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 33 ust. 4 pkt 1, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1065, ze zm.), Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania W.K., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego: stypendium z tytułu uczestnictwa w szkoleniu od 6 do 14 września 2014 r. w kwocie 332,50 zł brutto, kosztów szkolenia należnych instytucji szkoleniowej w kwocie 1 190,00 zł, kosztów przejazdu na szkolenie w kwocie 257,40 zł, stypendium z tytułu odbywania stażu w okresie od 13 lipca do 30 listopada 2015 r. w kwocie 4 621,30 zł brutto, kosztów badań lekarskich w kwocie 32,00 zł, co stanowi łącznie 6 433,20 zł brutto.

W uzasadnieniu organ I instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że na mocy decyzji Starosty [...] z dnia 17 sierpnia 2010 r. W.K. uzyskała status osoby bezrobotnej od dnia 17 sierpnia 2010 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnego.

Z uwagi na powzięcie informacji o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w okresie od 1 września 2014 r. do 28 lutego 2015 r. Starosta Zduńskowolski decyzją z dnia 15 lutego 2016 r. pozbawił W.K. statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 września 2014 r.

Od decyzji tej skarżąca wniosła odwołanie.

Wojewoda [...] decyzją z dnia 21 kwietnia 2016 r. uchylił decyzję Starosty [...] z dnia 15 lutego 2016 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W dniu 24 maja 2016 r. Starosta [...] wydał decyzję o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 września 2014 r.

Decyzją z dnia 11 lipca 2016 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji zalecił organowi I instancji zbadać, czy skarżąca w związku z uczestnictwem w projekcie była zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.

Powiatowy Urząd Pracy w Z. pismem z dnia 21 lipca 2016 r. wezwał skarżącą do złożenia odpowiednich wyjaśnień.

W dniu 2 sierpnia 2016 r. do Powiatowego Urzędu Pracy w Z. wpłynęło pismo skarżącej. W piśmie tym skarżąca wskazała, że odbywała szkolenie w godz. od 8°° do 14°° od poniedziałku do piątku. Staż odbywała od godz. 7°° do 15°° od poniedziałku do piątku. Skarżąca podała także imię i nazwisko pracownika PUP w Z., który udzielał jej informacji.

W dniu 8 września 2016 r. Starosta [...] wydał decyzję o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 września 2014 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżąca nie spełniała od dnia 1 września 2014 r. wymaganych warunków do posiadania statusu osoby bezrobotnej, ponieważ od 1 września 2014 r. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu. Utrata statusu osoby bezrobotnej nastąpiła z dniem 1 września 2014 r. z powodu podlegania na podstawie odrębnych przepisów obowiązkowi ubezpieczenia społecznego jako osoba pobierająca stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu w Fundacji RAZEM.

Od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie.

Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia 8 września 2016 r.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 15 lutego 2017 r. sygn. III SA/Łd 1035/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargę tę oddalił.

Postanowieniem z dnia 31 maja 2017 r. Starosta [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie:

- decyzji nr [...] z dnia 11 września 2014 r. o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium od 6 do 14 września 2014 r. w wysokości 120 % podstawowej wysokości zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, co stanowi kwotę 997,40 zł brutto miesięcznie pod warunkiem, że liczba godzin szkolenia wynosi nie mniej niż 150 godzin miesięcznie, w przypadku niższego wymiaru godzin szkolenia wysokości stypendium ustala się proporcjonalnie do ilości godzin określonej w programie szkolenia,

- decyzji nr [...] z dnia 16 lipca 2015 r. o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium w wysokości 120 % kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. 997,40 zł brutto miesięcznie w okresie odbywania stażu od 13 lipca 2015 r.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...] uchylił decyzję z dnia 11 września 2014 r. o przyznaniu prawa do stypendium od 6 do 14 września 2014 r. i odmówił skarżącej przyznania prawa do stypendium na ten okres.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...] uchylił decyzję z dnia 16 lipca 2015 r. o przyznaniu prawa do stypendium od 13 lipca 2015 r. i odmówił skarżącej przyznania stypendium za okres od 13 lipca do 30 listopada 2015 r.

Od decyzji tych skarżąca nie wniosła odwołań i stały się one ostateczne.

Decyzją z dnia [...] Starosta [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego: stypendium z tytułu uczestnictwa w szkoleniu od 6 do 14 września 2014 r. w kwocie 332,50 zł brutto, kosztów szkolenia należnych instytucji szkoleniowej w kwocie 1 190,00 zł, kosztów przejazdu na szkolenie w kwocie 257,40 zł, stypendium z tytułu odbywania stażu w okresie od 13 lipca do 30 listopada 2015 r. w kwocie 4 621,30 zł brutto, kosztów badań lekarskich w kwocie 32,00 zł, co stanowi łącznie 6 433,20 zł brutto.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wniosła o umorzenie "sprawy". Skarżąca podkreśliła, że odbyła szkolenie w okresie od 6 do 14 września 2014 r., a dziesięć miesięcy później odbyła staż od 13 lipca do 30 listopada 2015 r., czyli "wykonała swoją pracę w 100 %" za co miała zapłacone wcześniej za szkolenie, a później za odbyty staż. Nie wzięła niczego za darmo. Otrzymała wynagrodzenie za swoją pracę.

Organ II instancji podzielając stanowisko organu I instancji stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza w sposób bezsporny, iż skarżąca w okresie pozostawania w ewidencji osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w Z. została zakwalifikowana do udziału w projekcie "A– najlepszy sklep internetowy". W ramach projektu uczestniczyła w szkoleniu w okresie 3 września – 5 listopada 2014 r. oraz stażu zawodowym w okresie 1 grudnia 2014 r. – 27 lutego 2015 r. Z pisma Fundacji Razem z dnia 2 lutego 2016 r. wynikało, że skarżąca od 1 września 2014 r. do 28 lutego 2015 r. pobierała stypendium szkoleniowe i stażowe oraz była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych. Przed rozpoczęciem szkolenia i stażu skarżąca otrzymała informację dla bezrobotnych. Pierwsze pouczenie o prawach i obowiązkach bezrobotnego nastąpiło podczas rejestracji w dniu 17 sierpnia 2010 r. w "Informacji dla bezrobotnych". W pouczeniu tym wskazane zostały m.in.: przesłanki uznania za bezrobotnego, przesłanki utraty statusu bezrobotnego, obowiązki bezrobotnego (w tym m.in. wskazanie, że bezrobotny zobowiązany jest zawiadomić w ciągu 7 dni urząd pracy o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz o zaistnieniu okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego. Przytoczono również treść art. 76 ustawy, czyli przesłanki zwrotu nienależnie pobranego świadczenia). Skarżąca otrzymała podobne informacje także w dniach 10 marca 2011 r. i 4 czerwca 2014 r. Kolejne pouczenie w postaci "Informacji o prawach i obowiązkach związanych z uczestnictwem w szkoleniu" skarżąca otrzymała w dniu 5 września 2014 r., z chwilą skierowania jej na szkolenie. Następnie w dniu 10 lipca 2015 r., tj. przed skierowaniem na staż skarżąca otrzymała "Oświadczenie bezrobotnego" z dnia 10 lipca 2015 r., gdzie również zostały opisane prawa i obowiązki bezrobotnego. Skarżąca otrzymała zatem informację pełną, jasną i nie wymagającą dokonywania jakichkolwiek interpretacji jej treści. W sposób zrozumiały została pouczona o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i była w pełni świadoma tego co należy rozumieć pod pojęciem nienależnego świadczenia oraz skutkach i przyczynach, a także możliwości powstania takiej sytuacji. W ocenie organu II instancji, z akt administracyjnych nie wynika, aby w czasie odbierania powyższych pouczeń i w czasie późniejszym skarżąca zgłaszała organowi, że nie rozumie pojęcia bezrobotny, obowiązków bezrobotnego i konsekwencji ich niedotrzymania. Powinnością skarżącej było dokładne zapoznanie się z treścią tych dokumentów jeszcze przed złożeniem podpisu lub bezpośrednio po tej czynności. W interesie skarżącej było zgłoszenie się do Powiatowego Urzędu Pracy w Z., celem wyjaśnienia sytuacji, w jakiej się znalazła. Prowadzone na tą okoliczność postępowanie wyjaśniające przez organy zatrudnienia w sprawie dotyczącej utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej i prawa do stypendium nie potwierdziły w sposób jednoznaczny, by skarżąca z tych możliwości skorzystała i poinformowała PUP w Z. o udziale w projekcie. Gdyby skarżąca zgłosiła fakt udziału w projekcie w dniu 1 września 2014 r., nie mogłaby posiadać status osoby bezrobotnej. Brak zdolności i gotowości do podjęcia pracy jest przesłanką negatywną, która nie pozwala na uzyskanie i posiadanie statusu osoby bezrobotnej. Uznać zatem należy, że skarżąca w czasie posiadania statusu bezrobotnego zataiła fakt udziału w projekcie, pomimo właściwego pouczenia w tym zakresie. Udział w szkoleniu w okresie: 3 września – 5 listopada 2014 r., a następnie odbycie stażu zawodowego w okresie: 1 grudnia 2014 r. – 27 lutego 2015 r. w projekcie "A. – najlepszy sklep internetowy" w ramach projektu współfinansowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki stanowi okoliczność wykluczającą możliwość korzystania z uprawnień związanych ze statusem bezrobotnego, tj. np. szkolenia, stażu z tytułu których przyznawane jest stypendium czy też z zasiłku dla bezrobotnego z Funduszu Pracy. Organ II instancji podkreślił, że skarżąca nie zaskarżyła decyzji z dnia [...] w sprawach utraty stypendiów z tytułu odbywania szkolenia i stażu. Decyzje te stały się ostateczne. Decyzja w sprawie zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia nie ma charakteru uznania administracyjnego, a organ administracji nie może uzależniać swego stanowiska od jakichkolwiek innych niż przedstawione w treści art. 76 ust. 2 ustawy okoliczności.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności związane z odbywaniem przez nią stażu. Zdaniem skarżącej, organ powinien był ustalić, czy w związku z uczestnictwem w projekcie była zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Szkolenie w Fundacji RAZEM nie kolidowało w żadnym momencie z podjęciem pracy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 3).

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skarga nie jest zasadna.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca kwestionując zasadność decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń: stypendium z tytułu uczestnictwa w szkoleniu, kosztów szkolenia, kosztów przejazdu na szkolenie, stypendium z tytułu odbywania stażu, kosztów badań lekarskich, zarzuca organom administracji nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz ocenę okoliczności odbywania przez nią stażu i uczestnictwa w projekcie Fundacji RAZEM.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy bezrobotnym jest osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, lit. i, j, l oraz osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieucząca się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli spełnia dodatkowo warunki określone w lit. a-m. W myśl art. 40 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy starosta inicjuje, organizuje i finansuje z Funduszu Pracy szkolenia bezrobotnych w celu podniesienia ich kwalifikacji zawodowych i innych kwalifikacji zwiększających szansę na podjęcie lub utrzymanie zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej, w szczególności w przypadku: braku kwalifikacji zawodowych; konieczności zmiany lub uzupełnienia kwalifikacji; utraty zdolności do wykonywania pracy w dotychczas wykonywanym zawodzie; braku umiejętności aktywnego poszukiwania pracy. Organizacja szkoleń polega na kierowaniu osób na szkolenia (art. 40 ust. 2b pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Finansowanie szkoleń osób skierowanych przez starostę jest realizowane ze środków publicznych, w szczególności ze środków Funduszu Pracy, Europejskiego Funduszu Społecznego lub ze środków programów Unii Europejskiej i polega na: finansowaniu kosztów szkoleń instytucjom szkoleniowym; wypłacaniu stypendiów osobom skierowanym na szkolenia; finansowaniu kosztów przejazdów lub kosztów zakwaterowania i wyżywienia związanych z udziałem w szkoleniach; finansowaniu kosztów badań lekarskich lub psychologicznych (art. 40 ust. 2c pkt 1-4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Bezrobotnemu w okresie odbywania szkolenia, na które został skierowany przez starostę, przysługuje stypendium finansowane ze środków Funduszu Pracy (art. 41 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Wysokość stypendium wynosi miesięcznie 120% zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, jeżeli miesięczny wymiar godzin szkolenia wynosi co najmniej 150 godzin; w przypadku niższego miesięcznego wymiaru godzin szkolenia wysokość stypendium ustala się proporcjonalnie, z tym że stypendium nie może być niższe niż 20% zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 (art. 41 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). W przypadku skierowania na szkolenie bezrobotnego, koszty tego szkolenia są finansowane z Funduszu Pracy (art. 41 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Starosta może wyrazić zgodę na sfinansowanie, w formie zwrotu, całości lub części poniesionych przez skierowanego bezrobotnego, kosztów z tytułu przejazdu na szkolenie (art. 41 ust. 4b ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Bezrobotni mogą także zostać skierowani do odbycia stażu, a w czasie jego odbywania przysługuje im stypendium (art. 53 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Stosownie do art. 53 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium w wysokości 120% kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, wypłacane przez starostę; przepisy art. 41 ust. 6 oraz art. 80 stosuje się odpowiednio. Za okres, za który przysługuje stypendium, zasiłek nie przysługuje. Stosownie do art. 2 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy koszty badań lekarskich lub psychologicznych mających na celu: stwierdzenie zdolności bezrobotnego do wykonywania pracy, uczestnictwa w szkoleniu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, odbywania stażu, wykonywania prac społecznie użytecznych, określenie szczególnych predyspozycji psychofizycznych wymaganych do wykonywania zawodu – przeprowadzanych na wniosek powiatowego urzędu pracy, są finansowane z Funduszu Pracy. Należy także wskazać, że stypendium to kwota wypłacana bezrobotnemu lub innej uprawnionej osobie w okresie odbywania szkolenia, stażu (art. 2 ust. 1 pkt 35 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Z art. 41 ust. 1 i art. 53 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że stypendium przysługuje wyłącznie bezrobotnemu w okresie odbywania odpowiednio szkolenia i stażu. Staż oznacza nabywanie przez bezrobotnego umiejętności praktycznych do wykonywania pracy przez wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą (art. 2 ust. 1 pkt 34 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Szkolenie oznacza pozaszkolne zajęcia mające na celu uzyskanie, uzupełnienie lub doskonalenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub ogólnych, potrzebnych do wykonywania pracy, w tym umiejętności poszukiwania zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 37 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Stypendia szkoleniowe i stażowe nie są wynagrodzeniem za pracę. Są instrumentami służącymi podniesieniu kwalifikacji i umiejętności bezrobotnego, tak aby wzmocnić jego pozycję na rynku pracy. Świadczenia z tytułu odbywania szkolenia i stażu nie przysługują zatem osobie, która nie ma statusu osoby bezrobotnej.

Stosownie do art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenia zdrowotne. Zgodnie z art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy za nienależnie pobrane świadczenia uważa się: świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (pkt 1); świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2). W orzecznictwie wskazuje się, że pojęcia "świadome wprowadzenie w błąd" organu, nie można ograniczać jedynie do tzw. zamiaru bezpośredniego. Hipotezę wskazanego unormowania wyczerpują zarówno działania podejmowane z zamiarem bezpośredniego wprowadzenia organu w błąd, jak i działania realizowane z zamiarem pośrednim, który przejawia się w tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi (por. wyrok WSA w Opolu z 30 września 2010 r., II SA/Op 368/10; wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 maja 2011 r., II SA/Bd 251/11). Przywołane powyżej unormowania posiadają charakter bezwzględny, a zatem wystąpienie okoliczności przewidzianych wskazanymi przepisami obliguje organ zatrudnienia do podjęcia określonego rozstrzygnięcia.

W rozpatrywanej sprawie decyzją z dnia 8 września 2016 r. Starosta [...] orzekł o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 września 2014 r. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał tę decyzję w mocy. Wyrokiem z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 1035/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę skarżącej na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]. Wyrok ten jest prawomocny. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W wyroku z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2322/11 NSA stwierdził, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, jeżeli w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w niej zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem. Uprawomocnienie się orzeczenia oznacza, że zawarte w nim stanowisko jest wiążące wobec wszystkich organów wskazanych w art. 170 p.p.s.a. (por. wyrok WSA w Lublinie z 26 stycznia 2012 r., II SA/Lu 936/11). Skoro moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. oznacza, że podmioty wymienione w tym przepisie muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63). Uprawomocnienie się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 1035/16 oznacza zatem, że wiążąca jest zawarta w jego uzasadnieniu ocena prawna prawidłowości stanowiska organów administracji co do tego, iż skarżąca utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 1 września 2016 r. Konsekwencją utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej było wznowienie postępowania w zakresie przyznania stypendium szkoleniowego i stażowego oraz wydanie przez Starostę [...] w dniu [...] decyzji o uchyleniu decyzji z dnia 11 września 2014 r. o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium szkoleniowego od 6 do 14 września 2014 r. i odmowie przyznania prawa do stypendium na ten okres oraz uchyleniu decyzji z dnia 16 lipca 2015 r. o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium stażowego od 13 lipca 2015 r. i odmowie przyznania stypendium za okres od 13 lipca do 30 listopada 2015 r. Od decyzji tych skarżąca nie wniosła odwołań i stały się one ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Przyjmuje się, że decyzja ostateczna jest prawidłowa, dlatego organ administracji, który w znanych sobie okolicznościach wydał wadliwą decyzję uprawniającą, jest tą decyzją związany do czasu jej zmiany w sposób przewidziany prawem (por. wyrok NSA z 20 lipca 1981 r., SA 1461/81, ONSA 1981, nr 2, poz. 72). W istocie rzeczy decyzja ostateczna oznacza, że sprawa została rozstrzygnięta definitywnie (por. wyrok NSA z 15 lipca 1998 r., II SA 730/98). Funkcją ochrony trwałości decyzji ostatecznej jest nie tylko ochrona praw nabytych strony, lecz także ochrona porządku prawnego (por. wyrok NSA z 29 marca 1996 r., III SA 335/95, "Serwis Podatkowy" 1997, nr 7, s. 51).

Jak wynika z poczynionych przez organy ustaleń w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Wojewody [...] z dnia [...], uznanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi za bezsporne w prawomocnym wyroku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 1035/16, skarżąca w okresie od 3 września 2014 r. do 5 listopada 2015 r. uczestniczyła w szkoleniu, a w okresie od 1 grudnia 2014 r. do 28 lutego 2015 r. odbywała staż zawodowy, które zorganizowane zostały przez Fundację RAZEM w ramach projektu "A. – najlepszy sklep internetowy". Z tytułu uczestnictwa w szkoleniu współfinansowanym przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Działania 7.4 "Niepełnosprawni na rynku pracy" Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki skarżąca uzyskała z dniem rozpoczęcia szkolenia prawo do stypendium szkoleniowego w wysokości 8,46 zł brutto za godzinę szkolenia, od którego organizator szkolenia odprowadzał składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe. W okresie natomiast od 1 grudnia 2014 r. do 28 lutego 2015 r. skarżąca odbywała staż zawodowy z tytułu którego pobierała stypendium stażowe, od którego również Fundacja RAZEM odprowadzała składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe (zaświadczenie z dnia 8 stycznia 2016 r., umowy nr 2/III/2014 z dnia 1 września 2014 r. dotycząca zasad uczestnictwa w projekcie "A. – najlepszy sklep internetowy"). W wyroku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 1035/16 sąd stwierdził, że okoliczność powyższą dodatkowo potwierdził organizator szkolenia – Fundacja RAZEM w piśmie z dnia 2 lutego 2016 r. wskazując również, iż wszyscy uczestnicy projektów szkoleniowych i szkoleniowo-stażowych są informowani o konieczności dokonania wyboru pomiędzy rejestracją w PUP jako osoba bezrobotna, a uczestnictwem w szkoleniu i pobieraniem stypendium szkoleniowego i stażowego w celu uniknięcia podwójnego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto osoby zarejestrowane jako bezrobotne, które uczestniczą w szkoleniu i otrzymują z tego tytułu stypendium są informowane o konieczności wyrejestrowania się w PUP i otrzymują w tym celu stosowne zaświadczenie potwierdzające okoliczność uczestnictwa w szkoleniu. Takie same informacje zawarte były w piśmie Fundacji RAZEM skierowanym do PUP w Z. z dnia 10 maja 2016 r., do którego załączono kopię "Deklaracji uczestnictwa w projekcie" skarżącej z dnia 1 września 2014 r., która zawiera potwierdzone czytelnym podpisem oświadczenie skarżącej, że jest ona osobą nieaktywną zawodowo (niezarejestrowaną w urzędzie pracy) i kopię "Deklaracji dotyczącej zasiłku szkoleniowego", z której wynika, że skarżąca zadeklarowała chęć pobierania stypendium szkoleniowego w ramach projektu. W wyroku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 1035/16 sąd za bezsporne uznał także, iż skarżąca jako osoba bezrobotna w związku z udziałem w szkoleniu i stażu organizowanym w ramach projektu "A. – najlepszy sklep internetowy" przez Fundację RAZEM, otrzymała stypendium szkoleniowe i stażowe i z tego tytułu została zgłoszona do ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, wypadkowego i zdrowotnego. Sąd wskazał przy tym, że powyższą okoliczność potwierdza znajdujący się w aktach sprawy raport ZUS-U1 Status z dnia 4 grudnia 2015 r. (k. 43 akt administracyjnych). Nadto w wyroku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 1035/16 sąd ocenił, że skarżąca została prawidłowo pouczona o przesłankach warunkujących zachowanie (bądź utratę) statusu osoby bezrobotnej. Sąd wskazał, że świadczy o tym "Informacja dla bezrobotnych", zawierająca pouczenie o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej, którą skarżąca własnoręcznie podpisała w dniu 4 czerwca 2014r. i z której wynika obowiązek zawiadomienia o nabyciu innego tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego lub społecznego i że bezrobotnym może być osoba, która m.in. nie podlega na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca mogła też uzyskać w PUP informacje na temat skutków wzięcia udziału w projekcie z punktu widzenia zachowania statusu osoby bezrobotnej.

W ocenie sądu, nie budzi zatem wątpliwości, że skarżąca utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 1 września 2014 r. Tym samym od dnia 1 września 2014 r. nie przysługiwały jej jakiekolwiek uprawnienia dla bezrobotnych przewidziane ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a więc m.in. prawo do skierowania jej na szkolenie i staż oraz prawo do stypendiów z tytułu odbywania szkolenia i stażu, pokrycia przez Starostę [...] kosztów szkolenia, przejazdów i badań lekarskich. Należy także wskazać, że jeżeli okolicznością powodującą brak prawa do pobierania stypendiów jest utrata statusu bezrobotnego, to organ wydający decyzję w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń związany jest w tym zakresie ostateczną decyzją o pozbawieniu statusu bezrobotnego podobnie jak ostatecznymi decyzjami o odmowie przyznania prawa do świadczeń (stypendiów za odbycie szkolenia i stażu). Kwestionowanie przez skarżącą prawidłowości ustaleń organów administracji, że utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 1 września 2014 r. jest na tym etapie postępowania bezskuteczne. Decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (stypendium) nie jest więc decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Natomiast organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest przede wszystkim ustalić, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania zasiłku, czy zostały one wypłacone oraz czy pobierający świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Trzeba także wskazać, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądowej jest kwestia domagania się zwrotu nienależnie pobranych stypendiów szkoleniowego i stażowego oraz zwrotu kosztów szkolenia, przejazdów i badań lekarskich. Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej – polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania i subiektywnej – polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia. Jak wynika z poczynionych już rozważań, pierwsza z wymienionych przesłanek została spełniona. W niniejszym postępowaniu organy wykazały, że skarżąca została we właściwy sposób pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do świadczenia, jak i ciążących na niej obowiązkach ("Informacja dla bezrobotnych" z dnia 17 sierpnia 2010 r., z dnia 10 marca 2011 r., z dnia 4 czerwca 2014 r., "Informacja o prawach i obowiązkach związanych z uczestnictwem w szkoleniu" z dnia 5 września 2014 r., "Oświadczenie bezrobotnego" z dnia 10 lipca 2015 r.). Jak już wyżej wskazano, kwestia właściwego pouczenia skarżącej o okolicznościach powodujących zachowanie (bądź utratę) statusu bezrobotnego była też poddana ocenie sądu w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 5 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 1035/16. W wyroku tym sąd uznał pouczenia w tym zakresie za prawidłowe. Sąd zwrócił też uwagę, że skarżąca mogła uzyskać w PUP informacje na temat skutków wzięcia udziału w projekcie z punktu widzenia zachowania statusu osoby bezrobotnej. Nadto należy wskazać, że z pism Fundacji Razem z dnia 2 lutego i 10 maja 2016 r. wynika, że w związku z uczestnictwem w projekcie skarżąca również przez Fundację RAZEM była informowana o konieczności wyboru pomiędzy byciem zarejestrowaną w PUP osobą bezrobotną a pobieraniem stypendium z tytułu uczestniczenia w projekcie. Co więcej, z deklaracji uczestnictwa w projekcie z dnia 1 września 2014 r. wynika, że w zakresie statusu na rynku pracy w chwili przystąpienia do projektu skarżąca złożyła niezgodne z prawdą oświadczenie, że jest nieaktywna zawodowo i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Zawierając w dniu 5 września 2014 r. umowę o przeprowadzenie szkolenia wskazanego przez uczestnika w ramach środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z Powiatowym Urzędem Pracy w Z., a więc już w czasie uczestniczenia w projekcie, zobowiązała się z kolei do zawiadomienia Urzędu w terminie 7 dni o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub pozarolniczej działalności gospodarczej oraz zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego lub stypendium (§ 2 ust. 5 umowy).

W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, że skarżąca nie była świadoma i nie rozumiała znaczenia określonych faktów, w tym okoliczności decydujących o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, z którym związane są określone w ustawie świadczenia. Zdaniem sądu, skarżąca otrzymała informacje pełne, jasne i nie wymagające dokonywania jakichkolwiek interpretacji ich treści. W sposób zrozumiały została pouczona o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej. Była świadoma tego, co należy rozumieć pod pojęciem statusu bezrobotnego, jego utraty oraz skutkach i przyczynach takiego stanu rzeczy. Była również świadoma tego, co należy rozumieć pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego oraz skutkach i przyczynach, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem, zapoznanie się z otrzymanymi informacjami (pouczeniami), zobowiązując się do ich przestrzegania. Skarżąca miała świadomość ciążących na niej obowiązków jako osobie bezrobotnej i skutków nie wywiązania się z nich, w tym w postaci utraty statusu osoby bezrobotnej.

Mając na uwadze przedstawiony wyżej stan faktyczny i prawny rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przesłanki do uznania świadczeń za nienależnie pobrane zostały spełnione i zasadnie organy zobowiązały skarżącą do ich zwrotu.

Na marginesie rozważań wskazać, że zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części jeżeli występuje jedna z przesłanek określonych w tym przepisie ustawy. Skarżąca może zatem złożyć do Starosty [...] stosowny wniosek o odroczenie płatności, rozłożenie na raty lub umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

D.Cz.