Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 204/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J.P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] odmawiającą przyznania zasiłku celowego specjalnego.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że Prezydent W., po rozpoznaniu wniosku J.S., decyzją z dnia [...] października 2012 r. odmówił przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł - przeznaczonego na zakup leków oraz w wysokości [...] zł - przeznaczonego na dopłatę do czynszu. Organ pierwszej instancji podkreślił, że w trakcie postępowania ustalono, iż J.S. mieszka z córką i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi [...] zł i przewyższa kryterium dochodowe wskazane ustawą o pomocy społecznej, a ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego nie przysługuje mu pomoc w formie zasiłku celowego. Organ uznał ponadto, że w przypadku J.S. nie ma zastosowania przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy. W decyzji wskazano również, że średnia wysokość zasiłku przyznanego przez OPS w pierwszym półroczu 2012 r. wynosiła [...] zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.S..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), określających zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym art. 2, art. 8, art. 39 i art. 41 oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne podkreślając, że spełnienie kryteriów do przyznania zasiłku celowego nie oznacza, iż po stronie wnioskodawcy istnieje roszczenie o przyznanie świadczeń w żądanej wysokości. Organ rozpoznając wniosek musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudniej sytuacji materialnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło, że zasiłki przyznawane na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej dotyczą osób, które spełniają kryterium dochodowe. Zgodnie zaś z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowego może być przyznany 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Organ odwoławczy podtrzymał ocenę organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło m.in. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., OSK 1416/07, w którym wskazano, że "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości". Zdaniem organu w przypadku J.S. sytuacja taka nie występuje.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.S. zarzucając, że wydane w sprawie decyzje są wadliwe i nie uwzględniają jego sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej, która jest krytyczna. Skarżący zaznaczył, że ma 70 lat, jest inwalidą I grupy i jest bardzo schorowany, po licznych operacjach. W tej sytuacji powinien mu być przyznany zasiłek na zakup leków i czynsz.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej".

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, dochód skarżącego, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł zaś [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej, tj. 542 zł. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo zatem uznały, że w związku z przekroczeniem przez skarżącego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy.

W ocenie Sądu słusznie też stwierdzono, że w przypadku skarżącego nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż powołany przepis wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie art. 41 jest znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej, nie zaś dochód wnioskodawcy.

Z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu w art. 41 ustawy o pomocy społecznej i brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na zakup leków oraz w wysokości [...] zł na opłatę czynszu za listopad 2011 r.

Wskazać należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący uzyskuje stały, miesięczny dochód w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, który we wrześniu 2012 r. wyniósł [...] zł Posiada on ponadto majątek w M., którego wartość określona została na kwotę [...] zł. Córka skarżącego, prowadząca osobne gospodarstwo, z tytułu opieki nad nim pobiera zaś świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł i - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy – pomaga mu i partycypuje w opłatach za mieszkanie w wysokości [...] zł. Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że w świetle przedstawionych okoliczności, sytuacja wnioskodawcy, znana organom od dawna, nie jest sytuacją wyjątkową i szczególną, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Za zdarzenia o charakterze szczególnym, w rozumieniu powołanego wyżej art. 41 ustawy o pomocy społecznej, wbrew podnoszonym przez skarżącego twierdzeniom, nie można uznać konieczności zakupu lekarstw czy też opłatę za zaległy czynsz. Istotne jest przy tym, że z akt sprawy wynika, iż skarżący zajmuje mieszkanie bez tytułu prawnego, zajmowany lokal jest zadłużony, a wyrokiem z dnia 15 listopada 2011 r. zasądzona została eksmisja z zajmowanego mieszkania z prawem do lokalu socjalnego. Powyższe okoliczności dodatkowo uzasadniały odmowę uwzględnienia wniosku strony o przyznanie zasiłku z przeznaczeniem na opłatę czynszu za mieszkanie. Zgodzić się ponadto trzeba z organami orzekającymi, że posiadając majątek o znacznej wartości (nieruchomość w M.) skarżący ma możliwość zadbania o poprawę swojej sytuacji finansowej. Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawca przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Jak wskazały organy administracji publicznej OPS dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności musi udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Zdaniem Sądu organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącego do otrzymania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego i nie można zarzucić, że odmawiając wnioskowanego świadczenia, organy pomocy społecznej naruszyły granice uznania administracyjnego. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 oraz art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.