Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 293/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 28 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej jako: "Kolegium") decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. ([...]), po rozpatrzeniu odwołania B. R. (dalej jako: "strona", "skarżąca") utrzymało w mocy, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ś., decyzję Dyrektora Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 7 grudnia 2021 r. ([...]), odmawiającą przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na jej małżonka J. R.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Strona wnioskiem złożonym w dniu 25 listopada 2022 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. R.

Do wniosku strona załączyła m. in.: orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia 8 lipca 2021 r. o stopniu niepełnosprawności zaliczające jej męża od 28 kwietnia 2021 r. do 31 lipca 2022 r., do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 listopada 2021 r. ustalono m. in., że mąż choruje nowotwór złośliwy płuca prawego i jest po przyjęciu całego cyklu chemioterapii i radioterapii. W wywiadzie szczegółowo opisana zakres opieki sprawowanej przez stronę nad mężem. Ustalono, że opiekę nad mężem sprawuje strona.

Organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 9 grudnia 2021 r. odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie spełnia ona warunków jego przyznania. W podstawie prawnej i w uzasadnieniu prawnym decyzji administracyjnej organ przywołał m. in. art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. – dalej jako: "u.ś.r."). W uzasadnieniu faktycznym decyzji administracyjnej jako przyczynę odmowy wskazał natomiast, powołując obszernie ustalenia wywiadu środowiskowego na fakt, że sprawowana opieka nad mężem nie ma charakteru ciągłego, regularnej opieki, a zakres czynności jaki wykonuje strona nie wyklucza możliwości jednoczesnego wykonywania pracy.

Strona w odwołaniu podniosła m. in., że stan zdrowia męża pogorszył się. W dniu 10 grudnia 2021 r. został skierowany do Zakładu Teleradioterapii w D. Centrum Onkologii we W. i przyjął kolejną dawkę radioterapii. W chwili obecnej strona wykonuje przy mężu codzienną higienę, czynności pielęgnacyjne, podawanie leków, mierzenie ciśnienia, sprzątanie, pranie, prasowanie, sporządzanie posiłków, opłacanie rachunków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych. Dodała, że niepełnosprawny nie wychodzi już z domu, nie ma zatem mowy o poruszaniu się samochodem, strona musi asystować mu przy każdym ruchu, gdyż potrafi się przewrócić. Niepełnosprawny jest pod stałym nadzorem onkologa, który w najbliższym czasie ma decydować o jego dalszej chemioterapii.

W dniu 17 lutego 2022 r. do Kolegium wpłynęła informacja od organu I instancji, z której wynika, że w dniu 15 lutego 2022 r. podopieczny zmarł.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Odnosząc się do wskazanych podstaw wyłączenia prawa do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia zanegowało wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (tu: lat 54). W tym względzie przywołało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2021 r. (sygn. akt K 38/13) orzekające o niezgodności ww. zapisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniło dlaczego po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego data powstania niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odniesieniu zaś do drugiej z podstaw odmowy przyznania świadczenia Kolegium w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji. Powołując się na art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyjęło, że istotne znaczenie ma przede wszystkim okoliczność, czy konieczny zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej. Przytaczając za wywiadem środowiskowym czynności, w których strona pomaga mężowi wyjaśniło, że mogą być one realizowane także przez osobę aktywną zawodowo i nie dotyczą zapewnienia opieki i pomocy osób drugich. Kolegium uznało, że strona nie spełnia warunku przyznania świadczenie pielęgnacyjnego ze względu na zakres i charakter opieki sprawowanej względem żony, który wykluczałby aktywność zawodową.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium strona zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego J. R. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia i nie ma związku między rezygnacją przez nią zatrudnienia a sprawowaną opieką;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a. art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, że J. R. nie wymaga stałej opieki swojej żony, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

W skardze strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym akcie oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie z kolei do art. 145 § 1 pkt 2-3 p.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, sąd stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. Jednocześnie w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt

1 i 2 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd umarza to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W przypadku braku wskazanych uchybień, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczy interpretacji przepisów prawa podatkowego wydanych w indywidualnych sprawach).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji Kolegium wykazała, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja administracyjna Kolegium nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego w stopniu skutkującym jej uchyleniem.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem.

Na wstępie należy jednak zauważyć, że w dniu 15 lutego 2022 r. niepełnosprawny mąż skarżącej zmarł. Kolegium trafnie przyjęło, że śmierć osoby wymagającej opieki w trakcie postępowania w przedmiocie przyznania opiekunowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi przesłanki do jego umorzenia. Jak podnosi się bowiem w orzecznictwie sądowym, prawo do tego świadczenia - pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych wymogów określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidzianych dla tego świadczenia - obejmuje cały okres sprawowania przez opiekuna nad osobą niepełnosprawną opieki, po złożeniu przez tego opiekuna wniosku o przyznanie świadczenia. W konsekwencji zatem śmierć w trakcie okresu świadczeniowego "osoby podlegającej opiece", nie świadczy o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019 r., III SA/Gd 613/18, publik. CBOSA).

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji administracyjnej Kolegium stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie Kolegium utrzymało w mocy odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia powołując się - za organem I instancji – na niespełnienie przez nią jednej z pozytywnych przesłanek opisanych z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co w sprawie jest zasadniczą osią sporu: istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna.

Świadczenie pielęgnacyjne jest, obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wskazanym w tym przepisie osobom - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepisy te formułują pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj.: stopień znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (1), pozostawanie opiekuna i osoby niepełnosprawnej w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym (2) oraz ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna (3).

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że mąż skarżącej ma orzeczony stopień znacznej niepełnosprawności. Ma rację skarżąca, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przesądza o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Orzeczenie to wiążę organy administracji publicznej. Jest też bezsporne, że skarżąca spełniła drugi z cytowanych powyżej warunków, bo należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem i tym samym jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Małżonkowie są bowiem związani obowiązkiem alimentacyjnym (art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Sporne w sprawie było zaś spełnienie przez skarżącą trzeciego warunku: opieki nad niepełnosprawnym uniemożliwiającej podjęcie lub zmuszającej do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). Świadczenie pielęgnacyjne przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje bowiem wskazanej w nim osobie, która sprawuje stałą lub długotrwałą opiekę m. in. nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, której zakres i rozmiar niepozwala opiekunowi na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia (innej pracy zarobkowej).

Przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji sprawowania opieki. Przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r. w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (por. art. 3 pkt 22 u.ś.r.).

Z treści art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece, w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie pracy zarobkowej lub zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma kompensować potencjalny utracony dochód z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia aktywności zarobkowej i zawodowej.

Nie każda opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym będzie uniemożliwiać zatrudnienie, gdyż nie można czynić z góry założenia, że konieczne będzie udzielanie takiej osobie opieki kompleksowej przez cały czas (wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., II SA/Łd 79/22, publik. CBOSA). W ocenie Sądu to konkretne okoliczności opieki determinują spełnienie pozytywnej przesłanki przyznania świadczenia w postaci istnienia przeszkody w podjęciu przez skarżącego aktywności zarobkowej i zawodowej. Dlatego w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, publik. CBOSA).

Ponadto na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie bowiem z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, z późn. zm.) w celu weryfikacji tych wątpliwości. Można dodać ponadto, iż stosownie do przepisu art. 23 ust. 4b u.ś.r., w przypadku, o którym mowa w ust. 4aa, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą wystąpić do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, jeżeli okoliczności te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej decyzji administracyjnej Kolegium, należy wskazać, że w spornym zakresie jej uzasadnienie zawiera analizę w zakresie prawnych i faktycznych okoliczności sprawowanej opieki.

Sama lektura utrzymanej w mocy decyzji administracyjnej organu I instancji wskazuje, że przyjął on szerszą podstawę prawną i faktyczną dla uzasadnienia swojej odmowy. Stwierdził, że obok niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., skarżąca nie spełniła również przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Oba zasadnicze motywy uzasadnienie rozstrzygnięcia organu I instancji, obszernie uzasadnione, były przez skarżącą kwestionowane w odwołaniu. Były przedmiotem zarzutów odwołania wniesionego do Kolegium. Kolegium, w uzasadnieniu decyzji własnej, do obu odniosło się merytorycznie.

Dla porządku dodać w tym miejscu trzeba, że jest prawidłowe krytyczne stanowisko Kolegium wobec motywów decyzji administracyjnej organu I instancji o zastosowaniu w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w pełni podziela pogląd Kolegium, wywodzony z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (I K 38/13, publik. OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym przez organ I instancji, nie miała istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Skutkiem bowiem wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. (ewentualnie 25.) roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Kolegium (jak i organ I instancji) wskazało natomiast prawidłowo, jako podstawę prawną decyzji administracyjnej, m. in. na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wbrew zarzutom skargi prawidłowo rozstrzygnęło, że w ustalonych okolicznościach sprawy skarżąca nie spełniła przesłanki sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym mężem, której zakres i rozmiar nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) lub zmuszał do rezygnacji z zatrudnienia, co stanowiło zasadniczą przyczynę odmowy. W uzasadnieniu decyzji administracyjnej trafnie oceniło, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy skarżąca nie spełniła m. in. przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie miało związku z koniecznością opiekowania się niepełnosprawną w stopniu znacznym mężem). Uzasadnienie faktyczne takiego stanowiska, zawarte w decyzji administracyjnej Kolegium jest prawidłowe i wyczerpujące. Wskazuje istotne w sprawie fakty i dowody z których one wynikają. Spełnia więc wymogi art. 107 § 3 K.p.a.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo ocenionego przez Kolegium wynika, że skarżąca nie spełniła przesłanki przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Materiał dowodowy jaki poddano analizie uprawniał do wyprowadzenia wniosku, że motywy skarżącej o niepodejmowaniu zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) nie miały związku z koniecznością opiekowania się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że skarżąca mieszkała razem z niepełnosprawnym mężem i synem. Skarżąca (lat 46) była bierna zawodowo. Do dnia 31 października 2021 r. na podstawie umowy zlecenia wykonywała w domu pracę dla [...] Sp. z o. o., z której zrezygnowała ponieważ – jak oświadczyła - miała za dużo obowiązków, praca zajmowała jej bardzo dużo czasu, a żeby zarobić "parę groszy" musiała "bardzo dużo kokard zrobić", za jedną sztukę otrzymywała 0,05 gr (dowód: Wywiad środowiskowy z dnia 26 listopada 2021 r., załączone do Wywiadu środowiskowego Oświadczenie skarżącej z dnia 26 listopada 2021 r., Zaświadczenie z dnia 8 listopada 2021 r., wszystkie w aktach admin.). Od dnia 24 listopada 2021 r. była zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna pracy bez prawa do zasiłku (dowód: Raport – aktualny status osoby w urzędzie z dnia 30 listopada 2021 r., w aktach admin.), a źródłem utrzymania rodziny były świadczenia pomocy społecznej: zasiłek stały, okresowy, pielęgnacyjny, rodzinnych oraz świadczenie wychowawcze (dowód: Protokół przesłuchania świadka z dnia 26 listopada 2021 r., w aktach admin.). W świetle zasad doświadczenia życiowego mało prawdopodobnym jest, że po wydaniu w dniu 8 lipca 2021 r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jej małżonka, zrezygnowała i nie podejmowała zatrudnienia tylko i wyłącznie z uwagi na konieczność opiekowania się mężem. Jego niepełnosprawność istnieje już od kwietnia 2021 r. Kolegium wskazało na niekwestionowane w skardze do Sądu ustalenie wywiadu środowiskowego, że także w tym okresie pracowała chałupniczo. Jeśli więc była wstanie pracować chałupniczo i opiekować się niepełnosprawnym mężem, to nie można mówić, że zakres opieki usprawiedliwiał rezygnację z tej pracy, późniejszą bierność zawodową i zarobkową skarżącej. Z treści jej oświadczeń wynikało, że zrezygnowała z zatrudnienia m. in. bo była niezadowolona z wynagrodzenia za pracę.

Organy obu instancji nie kwestionowały także faktu zaangażowania się skarżącego w opiekę nad mężem, jego stanu zdrowia i koniecznością jego wsparcia przez skarżącą. Jednak z całą stanowczością Sąd stwierdza, że sama konieczność sprawowania opieki nie mogła stanowić w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć należy, że choć mąż legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak zakres opieki w powiązaniu z jej schorzeniami nie zajmował skarżącej takiej ilości czasu, która uniemożliwiałaby jej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Orzeczona istotna niepełnosprawność męża skarżącej wiązała się z chorobami układu oddechowego i krążenia (oznaczonymi symbolem 07 – S). Wynikała z choroby nowotworowej płuca prawego leczonej chemioterapią i radioterapią. Pomoc skarżącej (pomimo że wykonywana w sposób prawidłowy) w znacznej mierze ograniczała się jednak do typowych czynności dnia codziennego, ustalonych w trakcie wywiadu środowiskowego, niekwestionowanych w skardze do Sądu, takich jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, ścielenie łóżka, zakupy, wykupienie recepty, wizyty lekarskie, podawanie leków, wykonywanie mężowi wieczorem zastrzyku, towarzyszenie mężowi w podróżach na wizyty lekarskie, na spacerach, w wyjściach do kościoła. Są to czynności prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby także aktywne zarobkowo i zawodowo. Nie ulega bowiem wątpliwości, że czynności te mogły być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny. Nie dotyczą tylko wąskiego grona osób, co do których istnieje konieczność zapewniania opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Czynności tzw. porządku dziennego mogą być wykonywanie w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej. Ponadto większość z powyższych czynności nie jest wykonywana codziennie i nie ma ściśle określonych ram czasowych.

W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono też, że mąż skarżącej poruszał się o własnych siłach, bez pomocy i udziału innych osób. Nie był osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną, przez co wymagającą stałej opieki i pomocy. Samodzielnie spożywał posiłki, samodzielnie dbał o higienę osobistą. Niepełnosprawny nie wymagał czynności stricte pielęgnacyjnych, jedynie pomocy w wykonywaniu niektórych z nich (pomoc w myciu, goleniu i dojściu do toalety) i okresowo, po chemioterapii i radioterapii (od 3 do 5 dni) lub czasami, gdy źle się czuł. Ustalone okoliczności tej opieki świadczą, że skarżąca nie musiała wykonywać względem swojego męża takich zabiegów opiekuńczych związanych z higieną, które wymagałyby jej stałej obecności i zaangażowania. Mogły być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagały od skarżącej rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby takiej jak wykonywana chałupniczo do końca października 2021 r.

Dla Sądu nie uszło przy tym uwadze, że przed wydaniem decyzji przez Kolegium stan męża skarżącej mógł ulec pogorszeniu z powodu przyjmowania kolejnych dawek radioterapii. Mimo to, w skardze do Sądu zakres faktycznej opieki został opisany w sposób bardzo ogólny i zgodny z ustaleniami Kolegium. Nie został poparty przy tym żadnym dokumentem, choćby zaświadczeniem lekarskim. Nie było podstaw do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie istniał związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Trafna jest ocena Kolegium, że konieczne jest odróżnienie świadczenia stałej pomocy osobie bliskiej, będącego elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. Stałość opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc, a nie opieka.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że żądane świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie skarżąca wykonywała opiekując się mężem, nie mógł być przyznany. Forma zapewnianej mężowi pomocy nie tworzyła konieczności udzielenia rekompensaty dla skarżącej w postaci wnioskowanego świadczenia, gdyż ustalony stan faktyczny wskazywał na możliwość kontynuacji lub podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej bez uszczerbku dla sprawowanej opieki. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym prawidłowo wskazuje się, że przy ubieganiu się o tego typu świadczenie, zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może się ograniczać do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy).

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut skargi naruszenia przez Kolegium art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a. art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew orzeczeniu o niepełnosprawności, że J. R. nie wymaga stałej opieki swojej żony i nie musiała ona rezygnować z zatrudnienia. W kontrolowanej przez Sąd sprawie materiał dowodowy, wymagany do rozstrzygnięcia sprawy, został zgromadzony, a kwestią sporną jest w istocie wyłącznie jego ocena. Kwestie istotne dla sprawy w sposób dostateczny już ustalono i wyjaśniono na podstawie zebranego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 listopada 2021 r.

Z ustaleń poczynionych w jego trakcie bezspornie wynikało, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, były do pogodzenia z równoczesną pracą zarobkową, choćby w systemie chałupniczym, wykonywaną w domu, w nieregulowanych godzinach pracy, w niepełnym wymiarze czasowym. Całokształt ustaleń faktycznych odnoszących się do zakresu czynności opiekuńczych nie uzasadniał podglądu, że sprawowana przez skarżącą opieka była na tyle intensywna, że stanowiła obiektywną przeszkodę dla wykonywani lub podjęcia zatrudnienia (innych form zarobkowania). W niniejszej sprawie wykazano, że zaangażowanie skarżącej w opiekę nad mężem nie było przeszkodą w podjęciu takiej aktywności. Nie zachodził związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżąca zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodatkowo podkreślenia wymaga, że skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie uprawdopodobniła w toku postępowania, że poszukiwała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęcie pracy było niemożliwe z powodu konieczności sprawowania opieki nad podopiecznym.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem, jak i kwestii związanych, z podnoszonych ogólnie w skardze do Sądu kwestii: opieki nad mężem, jego niesamodzielnością, wymogiem nadzoru, podawania i przygotowywania posiłków, robienia zakupów, dawkowania leków i pomocy przy czynnościach higienicznych, załatwiania spraw urzędowych oraz wsparcia psychicznego. Konkretne w tym zakresie poczyniło Kolegium i znalazły one odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji administracyjnej. Zawierała ona wyczerpujące uzasadnienie prawne i faktyczne dla podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które - w ocenie Sądu - odpowiada prawu. Rację ma Kolegium, bo brak było w sprawie bezpośredniego i ścisłego związku między zaprzestaniem pracy przez skarżącą i niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem i w konsekwencji należało uznać, że nie została w sprawie spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Przechodząc do zarzutów koncentrujących się wokół wymienionych w skardze tez i poglądów prawnych zamieszczonych w przywołanych wyrokach sądów administracyjnych Sąd, co do zasady poglądy te podziela. Skarżąca nie wykazała jednak, aby w kontrolowanej sprawie Kolegium naruszyło którekolwiek z zaprezentowanych w skardze stanowisk w stopniu uzasadniającym uchylenia kontrolowanego aktu administracyjnego.

W konsekwencji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a. art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. jak również art. 17 ust. 1 pkt 4, jak również art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., albowiem zarówno skarżąca, jak i Kolegium, wnosili o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.