Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 813/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4, art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Dnia 7 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] września 2017 roku przy udziale sprawę ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej I. oddala skargę, II. przyznaje radcy prawnemu [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...]- (cztery [...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P. decyzją z [...] czerwca 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. B. (dalej: "strona", "beneficjent") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] grudnia 2015 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] lutego 2006 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] [...] lipca 2006 r. wydał postanowienie o spełnieniu przez stronę wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, natomiast decyzją z [...] marca 2007 r., nr [...], przyznał stronie rentę strukturalną od stycznia 2007 do grudnia 2016 roku w wysokości [...] zł. W decyzji tej beneficjent pouczony został m.in. o zobowiązaniu do informowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokość renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia, a także o tym, że w przypadku, gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Powyższa decyzja odebrana została osobiście przez stronę [...] marca 2007 r.

W związku z waloryzacją świadczeń emerytalnych Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzjami z [...] marca 2008 r., [...] marca 2009 r., [...] lutego 2010 r., [...] lutego 2011 r., [...] marca 2012 r., [...] marca 2013 r. oraz [...] marca 2014 r. zmienił odpowiednio wysokość pobieranej przez beneficjenta renty strukturalnej.

Podczas weryfikacji beneficjentów pobierających renty strukturalne – pod kątem równoczesnego pobierania emerytury rolniczej – w bazie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia ustalono, że strona pobiera rentę strukturalną oraz emeryturę rolniczą. Z rejestru wynikało, że beneficjent pobiera emeryturę od 2007 roku. W odpowiedzi na wystosowane zapytanie, KRUS Placówka Terenowa w [...] przysłała [...] lipca 2014 r. pisemne oświadczenie, z którego wynikało, że świadczenie emerytalne zostało przyznane stronie od [...] marca 2007 r. w kwocie [...]zł, a także że jest corocznie waloryzowane. Na dzień [...] marca 2014 r. świadczenie emerytalne strony wyniosło [...] zł.

Decyzją z [...] września 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] zmienił wysokość przysługującej stronie renty strukturalnej ustalając ją od lipca 2014 roku na kwotę [...]zł. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją z [...] sierpnia 2015 r. stwierdził nieważność tej decyzji.

Zawiadomieniem z [...] października 2014 r. organ I instancji poinformował beneficjenta o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznanej renty strukturalnej, aby następnie decyzją z [...] grudnia 2014 r. ustalić tę kwotę w łącznej wysokości [...] zł. Na skutek złożonego odwołania Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją z [...] lipca 2015 r. uchylił decyzji pierwszoinstancyjną, przekazując organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...] września 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję, w której zmienił beneficjentowi od marca 2007 roku wysokość pobieranej renty strukturalnej.

Z kolei w dniu [...] grudnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznanej renty strukturalnej w łącznej wysokości [...] zł.

W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej beneficjent, wnosząc o jej uchylenie, wskazał na naruszenie art. 75 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r., nie zgadzając się ze stanowiskiem jakoby nie działał w dobrej wierze. Zdaniem odwołującego doszło do przedawnienia roszczeń organu ARiMR. Odwołujący wskazał także na swoją trudną sytuację ekonomiczną.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, wskazał, że odwołujący pobrał nienależne płatności z tytułu przyznanej renty strukturalnej. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...], w nawiązaniu do wydanego [...] lipca 2006 r. postanowienia, po spełnieniu przez odwołującego warunków wymaganych do przyznania i wypłaty renty strukturalnej, przyznał odwołującemu rentę strukturalną od stycznia 2007 do grudnia 2016 roku. Jak podkreślił organ odwoławczy, jednym z warunków przyznania renty strukturalnej było to, aby rolnik miał ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników (§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielenia pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich). Na skutek przeprowadzonej przez Biuro Powiatowe ARiMR w [...] weryfikacji beneficjentów okazało się, że odwołującemu od marca 2007 roku zostało przyznane świadczenie emerytalne. Odwołujący bezspornie nabył w dniu [...] marca 2007 r. prawo do emerytury rolniczej i pobierał jednocześnie rentę strukturalną w pełnej wysokości. Tymczasem, jak podniósł w dalszej kolejności organ ARiMR, w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Brak informacji ze strony odwołującego oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odnośnie pobierania przez stronę jednocześnie dwóch powyższych świadczeń spowodowało, że okoliczność ta nie została uwzględniona przy kolejno wydawanych decyzjach w przedmiocie zmiany wysokości renty strukturalnej.

Zdaniem organu II instancji w sprawie nie ma zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004 odnoszący się do sytuacji, w której dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, a błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydając w dniu [...] marca 2007 r. decyzję o przyznaniu odwołującemu renty strukturalnej nie miał świadomości, że odwołujący – znając warunki uzyskania i wypłaty tej renty – w dniu [...] marca 2007 r. wystąpi z wnioskiem do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznanie emerytury rolniczej. Organ ARiMR zwrócił także uwagę na to, że odwołujący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej oświadczył, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty powyższego świadczenia. Ponadto, zobowiązał się do pisemnego informowania Agencji o wszelkich faktach mających wpływ na wysokość i przyznanie renty strukturalnej. Pomimo tego odwołujący nie przedłożył żadnego pisma, w którym poinformowałby organ ARiMR o powyższych okolicznościach.

W ocenie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. nie zasługuje również na uwagę argumentacja odwołującego dotycząca art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004. Nie zaistniały bowiem podstawy do przyjęcia, że odwołujący działał w warunkach dobrej wiary, co pozwoliłoby na zastosowanie czteroletniego okresu przedawnienia. Odwołujący pomimo oświadczenia oraz pouczenia o obowiązku niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku, obowiązku tego nie dopełnił. Dbając należycie o swoje interesy powinien wywiązać się z nałożonych na niego obowiązków. Nawet ewentualne działania KRUS, związane z zawiadomieniem organów ARiMR o uzyskaniu przez stronę emerytury, nie zwalniałoby odwołującego z tych obowiązków. Organ odwoławczy nie dał wiary wyjaśnieniom beneficjenta, według których pozostawał on w przekonaniu, że otrzymane świadczenia w ich wysokości są mu całkowicie należne. Zauważył bowiem, że skoro odwołujący znał warunki i tryb przyznawania renty strukturalnej, otrzymał postanowienie o spełnieniu wstępnych warunków przyznania powyższego świadczenia, jak również zapoznał się z uzasadnieniem doręczanych mu licznych decyzji oraz sposobem wyliczenia otrzymanych świadczeń, powinien zorientować się, że kwota pobieranej renty strukturalnej nie została pomniejszona o kwotę pobranej emerytury. Odwołujący miał zatem pełną świadomość, że w okresie od [...] marca 2007 r. otrzymywał rentę strukturalną bez uwzględnienia pomniejszenia ze względu na zbieg świadczeń. Jednocześnie w sprawie nie minął podstawowy, dziesięcioletni termin przedawnienia, jako że pierwsze powiadomienie o pobraniu nienależnie płatności miało miejsce [...] października 2014 r. (w związku z doręczeniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania), zaś pierwsza płatność przekazana została [...] maja 2007 r.

Reasumując organ odwoławczy uznał, że strona pobrała nienależną płatność z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł i nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na odstąpienie od obowiązku zwrotu tej kwoty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004, przez jego niezastosowanie i nieuznanie, że zachodzą przesłanki do braku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, 2) art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004, przez jego niezastosowanie i uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przyjęcia, że skarżący działał w dobrej wierze, co uzasadniałoby zastosowanie czteroletniego okresu przedawnienia dla roszczenia o zwrot nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, 3) art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez nieuwzględnienie okoliczności, zgodnie z którą już w momencie wydawania decyzji przyznającej rentę strukturalną skarżący spełniał przesłanki umożliwiające otrzymanie emerytury rolniczej, co powinno doprowadzić organ administracji publicznej do bezzwłocznej interwencji w sprawie, uniemożliwiającej powstanie zaległości w tak wielkich rozmiarach, 4) art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez zaniechanie czuwania nad tym, aby skarżący nie poniósł szkody wynikającej z powodu nieznajomości prawa.

W uzasadnieniu skargi beneficjent podniósł, że na dzień wydania decyzji w sprawie renty strukturalnej nie pobierał świadczeń z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jako że pobieranie tych świadczeń nastąpiło dopiero na podstawie decyzji KRUS z [...] marca 2007 r. W dniu, w którym skarżący odbierał decyzję był już w wieku uprawniającym do uzyskania emerytury. Uprawnienie do uzyskania emerytury skarżący nabył już we wrześniu 2006 roku. Organ ARiMR musiał być tej okoliczności świadomy, a pomimo to nie zwrócił na to uwagi. Skarżący podkreślił przy tym, że samo pouczenie było dla niego niezrozumiałe, a jego sens dotarł do skarżącego dopiero kiedy Biuro rozpoczęło sprawę dotyczącą zwrotu pieniędzy. Powyższy stan utrzymywał się przez siedem lat i w tym okresie nie wydarzyło się nic, co mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której skarżący wykryłby swój błąd i zapobiec powstaniu znacznego zadłużenia, którego dziś nie jest w stanie spłacić. W ocenie skarżącego nie może on ponosić negatywnych skutków działania systemu, w którym pomimo istnienia wyraźnych regulacji nakazujących pomniejszenie renty strukturalnej o kwotę otrzymanej emerytury rolniczej zainteresowany organy, to jest ARiMR i KRUS, nie wymieniają się w tym zakresie informacjami. Skarżący nigdy, działając świadomie, nie dopuściłby do sytuacji prowadzącej do całkowitego załamania jego sytuacji finansowej na ostatnie lata życia. Przez cały ten czas działał w dobrej wierze i w zaufaniu do organów administracji, które przyznały mu świadczenia.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

W piśmie procesowym z [...] września 2017 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, poparł swoją dotychczasową argumentację. Zwrócił dodatkowo uwagę na treść pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, podnosząc, że dla niego rozpoczęcie pobierania świadczenia emerytalnego nie stanowiło żadnej zmiany – oba wydarzenia były bardzo zbliżone czasowo. Nie podejrzewał, że nie dochowuje w tym zakresie swoich obowiązków. Także dalsze pouczenia, zawarte w decyzjach waloryzacyjnych, wobec braku zmiany sytuacji nic w tym zakresie nie zmieniały. Sytuacja, w której skarżący pozostawał w nieświadomości, że pobiera nienależne świadczenia utrzymywała się przez siedem kolejnych lat. Skarżący zwrócił jednocześnie uwagę na swój zaawansowany wiek i brak wykształcenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z [...] czerwca 2016 r. nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który stosownie do art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

W realiach kontrolowanej sprawy organ ARiMR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od marca 2007 do lipca 2014 roku, wskazując na okoliczność jednoczesnego pobierania przez skarżącego w tym okresie renty strukturalnej w pełnej wysokości oraz emerytury rolniczej, co nota bene stanowiło podstawę uprzedniej zmiany wysokości renty strukturalnej w odrębnie wydanej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] września 2015 r. Skarżący nie podważa orzeczonego obowiązku zwrotu płatności – co do zasady – ani określonej przez organ ARiMR jego wysokości. Istota sporu do jakiego doszło pomiędzy stronami niniejszego postępowania sprowadza się do stwierdzenia, czy wobec skarżącego nie zachodzą okoliczności zwalniające go spod powyższego obowiązku, to jest przesłanki z art. 73 ust. 4 lub ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2004 r. Nr 141, poz. 18 ze zm., dalej: "rozporządzenie 796/2004").

Wskazać zatem trzeba, że stosownie do art. 73 ust. 1 rozporządzenia 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Zgodnie jednak z art. 73 ust. 4 tego rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Jak wynika już z art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy pozostają pomiędzy stronami bezsporne. Nie budzi zwłaszcza wątpliwości, że decyzją z [...] marca 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał skarżącemu od [...] stycznia 2007 r. do [...] grudnia 2016 r. rentę strukturalną, która po raz pierwszy wypłacona została [...] maja 2007 r. Skarżący natomiast w dniu [...] marca 2007 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie emerytury rolniczej, który to wniosek został pozytywnie załatwiony decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] marca 2007 r., przyznającej tę emeryturę od [...] marca 2007 r. – bezterminowo.

Już w tym miejscu podnieść należy, odnosząc się także do argumentacji przedstawionej na poparcie skargi, że na gruncie przywołanych powyżej okoliczności organ ARiMR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności nie ze względu na samo osiągnięcie przez skarżącego wieku emerytalnego przed dniem wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną, lecz ze względu na jednoczesne pobieranie przez skarżącego renty strukturalnej w pełnej wysokości oraz emerytury rolniczej, co pozostawało w sprzeczności z § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191, dalej: "rozporządzenie RM"). Ten ostatni przepis przewiduje bowiem, że w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Nie jest natomiast sporne pomiędzy stronami niniejszego postępowania, że skarżącemu została przyznana emerytura już po wydaniu decyzji w sprawie renty strukturalnej, przez co o kwotę tej emerytury – w oparciu o § 14 ust. 1 rozporządzenia RM – renta strukturalna powinna ulec zmniejszeniu. Stąd też za nietrafne trzeba uznać twierdzenia skarżącego, w których zmierza on do wykazania, że organ ARiMR już na moment wydania decyzji w sprawie renty strukturalnej powinien zrewidować fakt pobierania przez skarżącego emerytury rolniczej, skoro z powyższych okoliczności niezaprzeczalnie wynika, że skarżący nie pobierał jeszcze wówczas jakiejkolwiek emerytury.

Wobec tego nie można także uznać, aby zasadny był – w rozważanym zakresie – zarzut naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004. Przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, w której dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu i jednocześnie błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1933/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem w realiach kontrolowanej sprawy ani organ ARiMR, ani inny organ błędu takiego nie popełnił. Nie była i nie jest kwestionowana przez którąkolwiek ze stron prawidłowość decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] marca 2007 r. przyznającej skarżącemu rentę strukturalną. Nienależny charakter części z przyznanych w niej płatności wynika z okoliczności, która wystąpiła już po jej wydaniu – przyznania skarżącemu emerytury rolniczej w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] marca 2007 r. – a której to okoliczności nie sposób poczytywać w kategorii błędu któregokolwiek z organów administracji publicznej.

Przechodząc do podnoszonej przez skarżącego kwestii przedawnienia stwierdzić należy, że w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 jako zasadę przyjęto dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności z wyjątkami sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze. W świetle tej regulacji uznanie, że skarżący działał w dobrej wierze powoduje przyjęcie krótszego, czteroletniego okresu przedawnienia, przez co – mając na względzie, że został on po raz pierwszy powiadomiony o nieuzasadnionych charakterze dochodzonych płatności [...] października 2014 r. – doszłoby do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności wypłaconych przed dniem [...] października 2010 r.

To, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej lub w złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Pojęcia te wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie. Ich istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest zaś ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności. Strona będąca w złej wierze nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom (zob. wyrok NSA z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, CBOSA).

W ocenie Sądu w ramach kontrolowanej sprawy nie sposób przyjąć, aby skarżący pozostawał w dobrej wierze, brak jest bowiem takich okoliczności, które usprawiedliwiałyby jego przekonanie o tym, że pomimo przyznania mu prawa do emerytury rolniczej, przysługuje mu także prawo do renty strukturalnej w pełnej wysokości. Podkreślić trzeba, że skarżący w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] marca 2007 r. o przyznaniu renty strukturalnej został w sposób wyraźny i jednoznaczny pouczony o tym, że "w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury" (pkt 3 pouczenia zawartego w decyzji). Pouczenie to stanowiło powtórzenie treści § 14 ust. 1 rozporządzenia RM, natomiast skarżący występując o przyznanie renty strukturalnej zadeklarował, że znane są mu zasady jej przyznawania i wypłaty. W tych okolicznościach, skoro skarżącemu przyznana została emerytura rolnicza, powinien on wiedzieć, że wypłacana renta strukturalna w niezmienionej mimo to wysokości, jest wypłacana w kwocie nienależnej. Nie jest zasadne oczekiwanie przez skarżącego, aby organ ARiMR wystosował do niego w tym względzie dalsze jeszcze pouczenia. Braku wiedzy skarżącego nie usprawiedliwia również podnoszona przez niego okoliczność niezrozumienia kierowanych do niego pouczeń, co miałoby wynikać chociażby z zaawansowanego wieku skarżącego czy jego wykształcenia. Nic nie stało bowiem na przeszkodzie, aby skarżący – należycie dbając o swoje interesy – w takiej sytuacji wystąpił do organu ARiMR o wyjaśnienie powstałych wątpliwości. W przeciwnym razie, skarżącemu można przypisać co najmniej niezachowanie należytej staranności, co z kolei wyłącza możliwość uznania jego działania w dobrej wierze.

Zauważyć również trzeba, że to bezpośrednio na skarżącym spoczywał obowiązek poinformowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, w terminie 14 dnia od dnia ich zaistnienia, co wynikało nie tylko z pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej (pkt 2), lecz nade wszystko z § 23 rozporządzenia RM. O obowiązku tym pouczano skarżącego także przy okazji każdego zwiększenia wysokości przysługującej mu renty strukturalnej, spowodowanego waloryzacją najniższego świadczenia emerytalnego. Skarżący w tych okolicznościach nie może przerzucać odpowiedzialności za zaistniałą sytuację na nienależyty system wymiany informacji o podmiotach pobierających emeryturę rolniczą – pomiędzy KRUS a organami ARiMR. Ewentualna współpraca tych organów pozostawałaby bez wpływu na obowiązek informacyjny ciążący na skarżącym z mocy prawa. Pomimo wielokrotnego pouczania skarżącego o tym obowiązku nie tylko nie podjął on żadnych działań, aby samodzielnie poinformować organ ARiMR o przyznanym mu prawie do emerytury, lecz w dalszej perspektywie, aby przekazywać do tego organu wiadomości o zmianie wysokości wynikającego stąd świadczenia.

Mając na uwadze powyższe za bezzasadny uznać trzeba zarzut naruszenia art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia 796/2004. Skarżący nie może także skutecznie zarzucić naruszenia art. 8 czy art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23). Brak w konsekwencji podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., w pkt I. sentencji wyroku oddalono skargę.

O kosztach zastępstwa prawnego udzielonego w ramach prawa pomocy postanowiono w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 250 P.p.s.a.