Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 513/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5b, art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2020 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2019 r, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 480,00 zł (słownie złotych: czterysta osiemdziesiąt 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. O. (dalej jako: strona, skarżący, zobowiązany, wnioskodawca) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2019 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej zwana "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, dalej zwana "u.s.u.s.") w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 13 marca 2019 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w [...] o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając wniosek wskazał na dwa prawomocne wyroki sądowe (z dnia 7.11.2016 r. na kwotę netto 249.289 zł i z dnia 23.09.2015 r. na kwotę 305.343,80 zł) oraz postanowienia o bezskutecznej egzekucji prowadzonej na rzecz zobowiązanego wobec jego dłużnika A Sp. z o.o. w likwidacji. Dodatkowo wnioskodawca przedstawił oświadczenie o dokonaniu cesji zwrotnej (dokument potwierdzający zaległość firmy B Sp. z o.o. wobec zobowiązanego). Wyjaśnił, że prowadzona przez niego firma poniosła koszty z tytułu wynagrodzenia zatrudnionych pracowników (około 50 osób) przez co do dnia dzisiejszego ma naliczane należności i odsetki karne w Urzędzie Skarbowym, Urzędzie Gminy i innych instytucjach.

Decyzją z dnia 6 maja 2019 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 280.420,40 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2001 r. do grudnia 2018 r. w łącznej kwocie 193.300,60 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od sierpnia 2001 r. do lutego 2019 r. w łącznej kwocie 73.302,52 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych - za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2008 r.

Ponadto Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 112.238,15 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres od lutego 2001 r. do grudnia 2018 r. w łącznej kwocie 50.188,89 zł

b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres od sierpnia 2001 r. do lutego 2019 r. w łącznej kwocie 57.849,52 zł,

c) Fundusz Pracy – za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2018 r. w łącznej wysokości 4.199,74 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu analizy zebranych w sprawie dokumentów ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Uzasadniając to stanowisko wskazał na terminy przedawnienia należności z tytułu składek, na treść art. 24 ust. 5 a i b u.s.u.s. i stwierdził, że wobec zaległości za okres od lutego 2001 r. do września 2018 r. zostały podjęte czynności skutkujące zawieszeniem biegi terminu przedawnienia poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego kolejno w latach 2004, 2007, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018. Oceniając zasadność wniosku w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwierdził, że żadna z nich nie została spełniona. Możliwość umorzenia należności składkowych została także przeanalizowana z punktu widzenia przesłanek, które pozwalają na umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365 – dalej jako: "rozporządzenie") wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Nie godząc się z powyższą decyzją zobowiązany pismem z dnia 23 maja 2019 r. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku ponownie wskazał na swoją sytuację życiową. Wyjaśnił, że po wykreśleniu go z zarządu spółki w KRS, nie posiada dochodów z umowy o pracę. Natomiast dochód otrzymywany z wynajmu mieszkania (400 zł) przeznacza na zajęcie Komornika Sądowego. Zobowiązany podniósł także kwestię udzielanej przez Unię Europejską pomocy, zwracając się z zapytaniem czy przypadku strony nie można zastosować pomocy de minimis, z której wnioskodawca nigdy nie korzystał, a stanowi ona kwotę 200.000,00 euro dla każdego przedsiębiorcy. Ponownie zaakcentował, że przez ponad 20 lat zatrudniał kilkadziesiąt osób rocznie, a ostatecznie z problemami pozostał sam.

Opisaną na wstępie decyzją z 30 września 2019 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, aprobując stanowisko w niej zawarte. Rozpatrując ponownie zgromadzony materiał dowodowy organ II instancji zgodził się, że ustalony stan faktyczny nie dawał podstaw do stwierdzenia żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tym względzie organ wskazał, na okoliczności powołane przez skarżącego, w tym, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką osiągającą dochód w wysokości 1633,78 zł netto oraz synem osiągającym dochód w wysokości 1808,10 zł netto. Sam uzyskuje dochód z wynajmu mieszkania w wysokości 400 zł netto miesięcznie i nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych źródeł pomocy. Stałe wydatki związane z utrzymaniem zobowiązany oszacował na kwotę 1350,00 zł. Wnioskodawca jest żonaty (pomimo faktu rozdzielności majątkowej małżonka zamieszkuje pod tym samym adresem, uzyskując dochód z wykonywanej umowy o pracę). Zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą zajmującą się produkcją konstrukcji metalowych i ich części. Posiada nieruchomość w miejscowości [...] dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] (zabezpieczoną wpisem hipotecznym), niskiej wartości rynkowej samochody (tj. Fiat [...] z 1996r., oraz Mercedes – Benz [...] z 1993r.) oraz inne składniki mienia ruchomego o wartości 3.000 zł. Zobowiązany jest obciążony również zobowiązaniami pieniężnymi w bankach w wysokości 30.000,00 zł płatnych po 600,00 zł miesięcznie oraz innymi zobowiązaniami w kwocie 7.000,00 zł płatnymi po 600,00 zł miesięcznie. Organ wskazał ponadto na przedłożoną przez stronę dokumentację w postaci: oświadczenia przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis z 26 marca 2019 r., formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z 26 marca 2019 r., postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 23 listopada 2018r., wyroku Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Gospodarczy z 23 września 2015 r., postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z 20 października 2016 r., postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z 7 listopada 2016 r., postanowienia Sądu Rejonowego w [...], [...] Wydział Gospodarczy z 12 kwietnia 2019 r., oświadczenia o dokonaniu cesji z 7 listopada 2002 r., nakazu zapłaty z 29 stycznia 2015 r., aktu notarialnego z 28 października 2011 r., zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT 36L za 2018 r., zapisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2019 r.

Analizując zebrany materiał dowodowy organ zwrócił uwagę, że na majątku nieruchomym skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Dotychczas nie został stwierdzony brak możliwości egzekucyjnego dochodzenia należności przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i nie może zaniechać prób wyegzekwowania zadłużenia. W stosunku do wnioskodawcy nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Brak jest również podstaw, by przypuszczać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Prezes ZUS zgodził się również ze stanowiskiem organu I instancji, że w sprawie nie zachodzą uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek, określone w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W tym zakresie uznano, że zgromadzona dokumentacja dotyczącą sytuacji gospodarstwa domowego zobowiązanego nie potwierdza, aby uregulowanie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek uniemożliwiła mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Analizując sytuację skarżącego pod kątem przesłanki określonej w § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia, organ odwołał się do przyjętych w zaskarżonej decyzji ustaleń faktycznych. Ponownie podkreślono, że zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dziećmi, a zatem przy ocenie zaistnienia ww. przesłanki, uwzględnić należy w budżecie domowym uzyskiwany wspólny dochód. Zakład wskazał również na obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego małżonki zobowiązanego.

Wobec braku przeciwwskazań zawodowych czy trwałych i całkowitych przeciwwskazań zdrowotnych do pracy zarobkowej po stronie skarżącego, poprawa sytuacji finansowej gospodarstwa domowego jest w ocenie organu możliwa.

W sprawie nie wykazano ponadto, aby podjęcie spłaty należności z tytułu nieopłaconych składek, przykładowo w układzie ratalnym, pozbawiło skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej, która niewątpliwie jest formą wsparcia stanowiącą dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony ma charakter definitywny.

Powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Organ zwrócił uwagę, że zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, iż jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Decydując się na jej założenie przedsiębiorca powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Uwzględniając przedmiot prowadzonej działalności oraz jej zasięg uznano również, że nie zostały także spełnione wszystkie przesłanki określone w przepisach wspólnotowych (tj. art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.).

W rezultacie w sprawie nie stwierdzono podstaw do umorzenia przedmiotowych należności.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Podniesiono zarzuty naruszenia:

- art. 28 ust. 3 u.s.u.s., przez przyjęcie, że brak jest spełnienia przez skarżącego którejkolwiek przesłanki uznania całkowitej nieściągalności składek, czyli że brak jest przesłanki do umorzenia zaległych składek na tej podstawie - gdy tymczasem mając na uwadze długotrwałość prowadzonej bez rezultatów egzekucji należności ZUS bezskuteczność egzekucji wobec skarżącego wydaje się oczywista,

- art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., polegające na zaniechaniu wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, co doprowadziło organ m. in. do błędnych ustaleń, w szczególności polegających na:

• uznaniu, że skarżący jest w stanie spłacać układ ratalny,

• braku analizy dotyczącej możliwości poczynienia oszczędności z osiąganych przez skarżącego dochodów,

• pominięciu przyczyn powstania należności składkowych bez winy skarżącego,

• pominięciu rozważań na temat tego, czy egzekwowanie należności przez ZUS nie doprowadzi do konieczności korzystania przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy państwa,

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przez bezzasadne uznanie, że konieczność uregulowania zadłużenia nie uniemożliwi skarżącemu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przez przyznanie wyższości interesowi społecznemu przed interesem prywatnym wnioskodawcy wskutek błędnie zastosowanego uznania administracyjnego.

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, przez ograniczenie badania spełnienia przez skarżącego przesłanki umorzenia należności - jedynie do przesłanek wymienionych "w szczególności", z pominięciem ogólnej przesłanki wynikającej z ust. 1,

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, przez brak rozważenia możliwości umorzenia należności w zakresie samych odsetek,

- art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., przez brak szczegółowego wyjaśnienia i wykazania w uzasadnieniu decyzji twierdzenia o braku przedawnienia wszystkich zaległości składkowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: [P.p.s.a.], w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontroli Sądu poddana została decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2019 r. dotycząca odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 280.420,40 zł oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 112.238,15 zł.

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W ocenie Sądu, organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie naruszył, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przepis art. 7, art. 77 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. w związku z art. 24 ust. 4 i ust. 5 i ust. 5b u.s.u.s., z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych regulujących kwestię przedawnienia przedmiotowych należności składkowych i odsetek.

Stosownie do art. 107 § 1 i 3 K.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i sądowi kontrolującemu decyzję- odczytać kierunek rozważań, jak i tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 K.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Bez wątpienia przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 405/18, dostępny, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił wystarczająco kwestii wymagalności przedmiotowych należności z tytułu składek, będących przedmiotem wniosku skarżącego. Przypomnieć należy, że należności te dotyczą lat 2001 - 2019, co powinno skłonić organ do zbadania kwestii ewentualnego przedawnienia tych należności. Jak podnosi się w orzecznictwie, na tle przepisu art. 28 u.s.u.s., w przypadku stwierdzenia przedawnienia należności niemożliwe jest dalsze prowadzenie postępowania z wniosku o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 561/18). Dodatkowo, konieczność określenia prawidłowej wysokości zobowiązania ciążącego na zobowiązanym wynika nie tylko z potrzeby ustalenia, czy istnieje przedmiot postępowania, ale również z tego powodu, że wielkość należności, umorzenia których domaga się strona, ma znaczenie dla oceny możliwości ich spłaty bez zagrożenia (lub też z zagrożeniem) dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny (przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia). Przy rozstrzyganiu tej kwestii zawsze niezbędne jest bowiem zestawienie wielkości należności, o umorzenie których wnosi strona, z jej możliwościami płatniczymi, dochodami i stanem majątkowym (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Op 450/17).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ zweryfikował w pierwszej kolejności to, czy nie przedawniły się należności będące przedmiotem wniosku strony. Jak wskazano powyżej, nie ma wątpliwości co do tego, że w razie ustalenia, że ww. należności (bądź jakaś ich część) uległy przedawnieniu, koniecznym byłoby umorzenie przedmiotowego postępowania w całości lub w części. Bezprzedmiotowym bowiem byłoby badanie przesłanek umorzenia wymienionych w u.s.u.s. i rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w stosunku do należności, które nie obciążają już skarżącego, gdyż uległy przedawnieniu.

Skoro sporne należności dotyczą lat 2001 - 2019 (a więc co do zasady podlegały one najpierw dziesięcioletniemu, a następnie, tj. od 1 stycznia 2012 r., pięcioletniemu terminowi przedawnienia), zatem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powinien wyjaśnić, czy wystąpiły przesłanki zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia tych należności (zob. art. 24 ust. 5a-5e i ust. 6 u.s.u.s.), gdyż tylko w takiej sytuacji należności składkowe byłyby nadal wymagalne. W realiach tej sprawy organ tego nie uczynił.

W decyzji z 6 maja 2019 r. organ poza stwierdzeniem, że w sprawie nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone i wskazaniem, że Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości należącej do zobowiązanego oraz powołaniem się na podjęte czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego kolejno w latach 2004, 2007, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018. - nie przedstawił żadnej analizy dotyczącej biegu terminu przedawnienia i jego zawieszenia w odniesieniu do poszczególnych należności.

Z kolei w decyzji z 30 września 2019 r. organ wskazał jedynie na fakt dokonania na majątku nieruchomym skarżącego zabezpieczenia hipotecznego, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne, bowiem w stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...].

Zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Zauważyć jednak należy, że Sąd w składzie orzekającym podziela ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) należy interpretować przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można bowiem stracić z pola widzenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97), w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r. poz. 613 z późn. zm. - dalej: O.p.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wprost wywodzonym ze stanowiska Trybunału, panuje pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Opolu z 4 kwietnia 2014 r., sygn. Akt I SA/Op 566/13; wyrok WSA w Łodzi z 17 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 496/13; wyrok WSA we Wrocławiu z 30 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 524/14; wyrok NSA z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1197/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1272/17).

Wypowiadając się w kwestii przyjęcia takiego stanowiska odnośnie do niezakwestionowanej wprost przez Trybunał normy art. 70 § 8 O.p sądy poddawały pod rozwagę to, czy doszło do tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Wskazywano mianowicie, że zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne.

W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/Po 461/01, publ. OSP z 2003/2 s. 73-75; M. Wiącek, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 20011, s. 269; uchwała NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06).

Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007), "stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem".

Prezentowane powyżej poglądy orzecznictwa i doktryny dały podstawę do ukształtowania się wykładni spornej w tej sprawie normy art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w której sądy administracyjne opowiadają się za uwzględnieniem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1410/17; w Kielcach z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 26/18; w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 339/18). Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2706/17 zaprezentował tożsame stanowisko. Podkreślił równocześnie, że rozstrzygając w ten sposób Sąd nie stwierdza niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s., lecz odmawia jedynie zastosowania tego przepisu z uwagi na jego sprzeczność z aktem wyższego rzędu, tj. z Konstytucją.

Z przytoczonych rozważań wprost wynika dopuszczalność, a wręcz obowiązek, zastosowania ocen prawnych wyrażonych przez Trybunał na tle brzmienia konkretnego przepisu prawa, także do innych regulacji prawnych o analogicznej treści. Zatem pomimo tego, że przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się bezpośrednio do art. 70 § 6 O.p. (a z wypowiedzi Trybunału wynika, że także do tożsamego – w istotnym dla tej sprawy zakresie - w swej treści art. 70 § 8 O.p.), to jednak, co wynika z przedstawionych rozważań, ma on również zastosowanie do normy prawnej zawartej w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ze względu na podobieństwo regulacji. Dzieje się tak za sprawą obowiązku prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu, pozwalającej na zastosowanie ocen zawartych w ww. orzeczeniu trybunalskim do normy prawnej zawartej wprawdzie w innym akcie prawnym, ale o prawie dosłownym brzmieniu. Nie sposób bowiem pominąć, przy ocenie konstytucyjności tej regulacji, stwierdzenia Trybunału, iż przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieli dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe (tu: należności składkowe).

Tym samym, ustanowienie zabezpieczeń hipotecznych w stosunku do przedmiotowych należności, nie wyklucza przedawnienia się tych należności.

W dalej czynionych rozważaniach wyjaśnić należy, że z przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obecnie obowiązującym) wynika, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

W stanie prawnym obowiązującym w czasie powstania części przedmiotowych należności (począwszy od 2001 r.) przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Na mocy art. 24 ust. 2 u.s.u.s. za należności z tytułu składek uważa się składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Z kolei dzień, w którym składki stają się wymagalne, w relacjach płatnik składek - ZUS następuje w terminie płatności, przypadając (w zależności od rodzaju płatnika) na 5, 10 lub 15 dzień następnego miesiąca (art. 47 ust. 1 u.s.u.s.). Z dniem 1 stycznia 2012 r. przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony przez określenie 5-letniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2 tej ustawy). Według zatem zasady wynikającej z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Istotne jest przy tym, że w przepisie art. 24 u.s.u.s. przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia, tj. jego zawieszenie (układ ratalny, podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek - art. 24 ust. 5a, 5b) oraz przerwanie (ogłoszenie upadłości - 5c).

Powyższe oznacza, że o ile nie doszło do przedawnienia spornych należności przed dniem 1 stycznia 2012 r., to zastosowanie do nich będzie miał pięcioletni termin przedawnienia, liczony jednak od 1 stycznia 2012 r.

W zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do powyższych kwestii, nie wskazał kiedy upływa termin przedawnienia poszczególnych należności, nie podał, czy wystąpiły w stosunku do poszczególnych należności przesłanki zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia. Tymczasem była to kwestia zasadnicza, od której należało rozpocząć ocenę stanu faktycznego sprawy. Poza stwierdzeniem w decyzji I Instancji, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone oraz lakonicznym wyjaśnieniem, że wobec zaległości za okres od lutego 2001r. do września 2018 r. podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, który poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego kolejno w latach 2004, 2007, 2013, 2014, 2015, 2016 i 2018 będzie trwał do czasu zakończenia egzekucji, organ nie dokonał analizy podejmowanych działań w kontekście przedawnienia oraz zdarzeń skutkujących zawieszeniem czy przerwą biegu przedawnienia dochodzonych należności (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.), gdyż tylko w takiej sytuacji należności składkowe byłyby nadal wymagalne. Organ II instancji wskazał jedynie na okoliczność prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego – ale nie omówił szczegółowo przebiegu tego postępowania, jak i jego wpływu na kwestię przedawnienia poszczególnych należności. Zatem, Zakład nie dokonał żadnych ustaleń dotyczących wymagalności składek egzekwowanych od skarżącego.

W aktach brak jest również materiałów dotyczących tych zagadnień, a znajdująca się w aktach administracyjnych organu I instancji (k.24) i organu II instancji (k.19) "Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym", zawiera jedynie informacje dotyczące numerów tytułów wykonawczych i numerów rachunków bankowych z których prowadzona była egzekucja oraz informacje, że egzekucja była nieskuteczna czy częściowo skuteczna. Na tej podstawie nie można zweryfikować czy i kiedy została skutecznie wszczęta egzekucja w odniesieniu do jakich należności, a zatem czy doszło do zdarzeń skutkujących zawieszeniem lub przerwą biegu terminu przedawnienia.

W ocenie Sądu, znajdująca się w aktach administracyjnych, bardzo lakoniczna dokumentacja dotycząca wyżej opisanego zagadnienia budzi zasadnicze wątpliwości, a co istotniejsze nie pozwala na jakąkolwiek rzetelną weryfikację ewentualnych okresów zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia poszczególnych należności objętych wnioskiem strony o umorzenie.

W rezultacie przyjąć należy, że w sprawie nie poczyniono wyczerpujących ustaleń odnośnie kwestii przedawnienia należności. W szczególności nie zostało wykazane, że zaszła przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zgodnie z którym, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W aktach sprawy brakuje dowodów na to, że skarżący został powiadomiony o przeprowadzonej czynności egzekucyjnej, co jest niezbędne dla wystąpienia zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Nie potwierdzono zatem, czy spełniony został niezbędny warunek zawieszenia biegu terminu przedawnienia, nie przedstawiono jakichkolwiek dowodów, które pozwoliłyby zweryfikować powyższą okoliczność. Nadto zaniechano rozważań w tym zakresie.

Jak wyżej zaznaczono, wynikający z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. wymóg uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji przewidziany został po to, aby strona miała możliwość zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia. Wymóg ten ma również znaczenie dla kontroli sądowoadministracyjnej, albowiem wskazane powyżej braki powodują, że Sąd obecnie kontrolujący sprawę nie ma możliwości zbadania prawidłowości stanowiska organu w omawianym zakresie. Ma to istotne znaczenie o tyle, że ewentualne przedawnienie należności lub ich części obligowałoby organ do umorzenia postępowania (w całości lub w części) jako bezprzedmiotowego. Kwestia ta również nie poddaje się kontroli Sądu z uwagi na lakoniczność wywodów, brak wyczerpujących ustaleń faktycznych i uzasadnienia prawnego w tym zakresie.

Nadto Sąd zauważa, że analiza procesu decyzyjnego Zakładu w ramach przepisów normujących zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawartych w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz w oparciu o akta sprawy wskazuje, iż narusza on przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia. W szczególności zastrzeżenia Sądu dotyczą sposobu uzasadnienia stanowiska organu rentowego w zakresie braku wystąpienia w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy.

W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

W rozpatrywanej sprawie organy nie stwierdziły podstaw do umorzenia skarżącemu zaległych składek, przyjmując, że nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., jak też zdaniem organów nie zaistniały szczególne okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku skarżącego na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia.

W ocenie Sądu, takie rozstrzygnięcie należało uznać za przedwczesne, albowiem analiza sytuacji zobowiązanego w kontekście przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowych nie spełnia wymogów wszechstronnego rozpatrzenia sprawy w rozumieniu art. 7 i 77 K.p.a.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wprawdzie ustawodawca nie zdefiniował uzasadnionych przypadków dających podstawę do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jednak upoważnił właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie. Oznacza to, że w drodze delegacji ustawowej zdefiniowano uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że takie uzasadnione przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 pkt 1), w szczególności w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), jak też w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3).

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, organ oceniając przesłankę umorzenia należności wynikającą z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, arbitralnie stwierdził brak podstaw jej wystąpienia. Wskazując na wysokość dochodu uzyskiwanego w ramach gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z córką i synem, obejmującego dochód córki (ok. 1.633,78 zł netto miesięcznie) i dochód syna (1.808,10 zł), a także ponoszone w tym gospodarstwie domowym stałe miesięczne wydatki (1.350,00 zł) oraz wskazując na okoliczność wspólnego zamieszkiwania z małżonką zobowiązanego, w tym obowiązku partycypowania jej w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że aktualna sytuacja strony ma charakter trwały. Wprawdzie takie zawężone zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków wynikało z braku właściwego ich udokumentowania przez stronę, jednakże zdaniem Sądu, nie zwalniało to organu z podjęcia odpowiednich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09). W ocenie Sądu, organ nie wykazał, że pomimo egzekwowania należności skarżący będzie w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Nie ma wątpliwości, że te ustalenia wymagają odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie, że w sytuacji finansowej zobowiązanego spłata należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017 r., II GSK 5568/16, CBOSA). Organ w tej sprawie nie wykazał na czym opiera swój wniosek. Wskazując na oświadczone przez stronę dochody i ponoszone wydatki w gospodarstwie domowym, nie przeprowadził w oparciu o te ustalenia jakiejkolwiek analizy, tj. czy pozostałe po potrąceniu stałych miesięcznych wydatków środki pozwalają na spłatę zadłużenia, bez zagrożenia dla egzystencji gospodarstwa domowego skarżącego i jego rodziny. W konsekwencji nie ocenił, czy kwota, jaką dysponuje skarżący na codzienne utrzymanie, pozwala mu na spłatę ciążących na nim zaległości. Wprawdzie w zaskarżonej decyzji organ wymienił z jakich źródeł skarżący wraz z rodziną się utrzymuje, jednak nie określił, jaką sumą może tak naprawdę dysponować w przedziale miesięcznym i jak się ona odnosi do koniecznych wydatków związanych z codziennym utrzymaniem. Tymczasem, jak wskazuje się w orzecznictwie, przewidziana w art. 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Stąd, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, organ obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać czy jego dochody, w ocenie organu, byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych, czego w tej sprawie nie uczynił. Za niewystarczające należało więc uznać ograniczenie się przez organ do stwierdzenia, że skarżący nie korzysta ze wsparcia ze strony pomocy społecznej, a zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna strony ma charakter definitywny, skoro skarżący znajduje się w wieku czynności zawodowej. Podnieść również należy, że nieskorzystanie przez stronę z form pomocy społecznej nie stoi w sprzeczności z deklaracją skarżącego o trudnej sytuacji finansowej. Ponadto w ocenie Sądu, w sposób pobieżny organ odniósł się do akcentowanej w decyzji możliwości zastosowania wobec strony możliwości układu ratalnego. Rozważenie układu ratalnego musi zostać poprzedzone analizą, że strona będzie w stanie uiścić zaległości we wskazanych w przybliżeniu częściach. Tymczasem organ nie wskazał na takie możliwości strony.

W konsekwencji Sąd stwierdza, że ocena organu w zakresie tego, czy w wyniku spłaty zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny została dokonana w sposób niepełny, powierzchowny, z pominięciem istotnych dla sprawy ustaleń. Treść zaskarżonej decyzji w zasadzie sprowadza się do opisania dowodów, które zebrano w sprawie oraz nie popartego rzeczową argumentacją stwierdzeń o możliwości wyegzekwowania długu w dalszej perspektywie czasowej. Akta administracyjne sprawy, jak również uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazują, że organ odwoławczy nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania jego stanowiska, co do nie wystąpienia w sprawie przesłanki do umorzenia należności, w szczególności na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż sprawa winna być ponownie przeanalizowana, w szerszym zakresie niż to uczyniono w zaskarżonej decyzji. W tych ramach organ uwzględni powyższe rozważania Sądu, przede wszystkim ustali, kiedy upływa termin przedawnienia dla poszczególnych należności jak i poczyni ustalenia odnośnie ewentualnego wystąpienia przesłanek zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia należności i zgromadzi stosowną dokumentację w tym zakresie, w tym materiały źródłowe z postępowania egzekucyjnego. Powyższe powinno mieć przejrzyste odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązany będzie przy tym dokonać wykładni przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uwzględniającej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie K 40/12 i przedstawione w niniejszym uzasadnieniu stanowisko Sądu w tym zakresie. Dla prawidłowego zastosowania właściwych regulacji prawnych będą miały też istotne znaczenie normy intertemporalne, jako rozstrzygające o zastosowaniu, bądź nie, nowych regulacji prawnych do stanów faktycznych już zaistniałych, ale trwających w czasie.

W przypadku stwierdzenia, w jakiej wysokości w sprawie pozostały nieprzedawnione należności składkowe organ przeprowadzając postępowanie powinien jeszcze raz dokonać wnikliwej i szczegółowej oceny aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności. W szczególności zbadać, czy po zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jest on w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie wobec Zakładu.

Reasumując, stwierdzone wyżej uchybienia powodują, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad postępowania określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych.