Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1304/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt. 1, ust.6-8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 16, art. 104
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 185 par. 1, art. 207 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 424/08 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia od J. W. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 lipca 2008 r. o sygn. akt II SA/Łd 424/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń rodzinnych, uchylając zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Mocą decyzji z dnia [...] października 2006 r. Prezydent Miasta Łodzi przyznał J. W. następujące świadczenia rodzinne:

- zasiłek rodzinny na dziecko E. W. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r.,

- zasiłek rodzinny na dziecko P. W. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r.,

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko P. W. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r.

Kolejną decyzją z dnia [...] września 2007 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie w części dotyczącej okresu przyznanych świadczeń i orzekł o przyznaniu J. W. zasiłku rodzinnego na dzieci: E. W. i P. W. na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] lipca 2007 r. oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko P. W. na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] lipca 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] września 2007 r. J. W. złożyła pisemne oświadczenie, że od dnia [...] lipca 2007 r. zmieniła adres zamieszkania na: Z., ul. [...]. Mając na względzie, iż organem właściwym do przyznania świadczeń jest organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy, uznano, że przyznane świadczenia nie przysługują odpowiednio od dnia [...] lipca 2007 r. oraz od dnia [...] sierpnia 2007 r. Jednocześnie, postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. nr [...] wniosek J. W. przekazano, zgodnie z właściwością, do rozpoznania Miejsko – Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Z.

Powyższe rozstrzygnięcia nie zostały przez stronę zaskarżone, wobec czego stały się ostateczne.

Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Prezydent Miasta Łodzi, działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku rodzinnego pobranego w okresie od dnia [...] sierpnia 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. w kwocie [...] zł oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego, pobranego w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. w wysokości [...] zł, co łącznie z odsetkami stanowi kwotę [...] zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. wskazała, że od dnia [...] lipca 2007 r. była wprawdzie zameldowana w Z., ale faktycznie do końca sierpnia zamieszkiwała w Łodzi. Złożone przez nią oświadczenie odnośnie zamieszkiwania w Z. od dnia [...] lipca 2007 r. było pomyłkowe. Dopiero po przeprowadzce do Z. w dniu [...] września 2007r. zaczęła starać się o świadczenia rodzinne w nowym miejscu zamieszkania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania.

W motywach decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Stosownie bowiem do treści ust. 2 tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenie uważa się: 1) świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenie rodzinne przyznane i wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji przepisów zabezpieczenia społecznego do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Zgodnie zaś z treścią art. 3 pkt 11 ustawy, organem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych jest wójt, burmistrz bądź prezydent miasta, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenia lub otrzymującej świadczenia. Z dniem [...] lipca 2007 r. strona zmieniła miejsce zamieszkania, co spowodowało, że Prezydent Miasta Łodzi przestał być organem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych na rzecz J. W. Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, że w dniu [...] września 2007 r. J. W. złożyła własnoręcznie podpisane oświadczenie, w którym stwierdziła, że zamieszkuje w Z. od dnia [...] lipca 2007 r. Oświadczenie to nie było następnie przez stronę kwestionowane, tak w toku postępowania w przedmiocie zmiany ostatecznej decyzji przyznającej świadczenia, jak i w toku obecnie prowadzonego postępowania. J. W. nie podważała też nigdy ustaleń zawartych w decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] września 2007 r.

Organ II instancji stwierdził, że wyjaśnienia złożone przez J. W. w odwołaniu od decyzji uznał za niewiarygodne i sformułowane wyłącznie w celu uniknięcia konsekwencji niedopełnienia obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o zmianie sytuacji osobistej strony. Zgodnie bowiem z treścią art. 25 ww. ustawy, w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba pobierająca takie świadczenia zobowiązana jest do niezwłocznego poinformowania o tym organu wypłacającego świadczenie. O obowiązku tym J. W. była powiadomiona też w treści decyzji przyznającej świadczenia.

Organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, gdyż w sprawie zachodzą przesłanki wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. świadczenia zostały pobrane pomimo ustania prawa do ich pobierania od Prezydenta Miasta Łodzi, zaś strona została prawidłowo pouczona zarówno o warunkach przyznania prawa do świadczeń, jak i o obowiązku informowania o wszelkich zmianach w swej sytuacji osobistej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję J. W. przedstawiała okoliczności towarzyszące złożeniu oświadczenia z dnia [...] września 2007 r. Podniosła przy tym, że o świadczenia rodzinne występowała w Z. z chwilą, gdy rzeczywiście tam się przeprowadziła. Z uwagi na fakt zamieszkiwania w Łodzi pobierała jeszcze świadczenia do końca sierpnia 2007 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 30 lipca 2008 r. skarżąca poparła skargę i oświadczyła, że jej wniosek o umorzenie należności z tytułu pobrania zasiłku, złożony na skutek informacji uzyskanych od organu I instancji, został rozstrzygnięty odmownie. Złożyła przy tym kserokopię decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. o odmowie umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, oceniając legalność zaskarżonej decyzji, uznał, że narusza ona przepisy proceduralne, co w konsekwencji mogło prowadzić do naruszenia prawa materialnego, a zatem miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Rodzaje nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zostały określone w ust. 2 powołanego artykułu. Za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1). Powołany przepis warunkuje zatem prawidłowość decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia od wykazania przez organ orzekający spełnienia przez stronę określonych w nim przesłanek, a więc zbadania zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymania wypłaty tych świadczeń w całości lub w części oraz ustalenia faktu pouczenia strony o braku prawa do ich pobierania.

Przystępując do oceny zaskarżonej decyzji przez pryzmat postanowień przywołanego przepisu, Sąd wskazał, że strona spełniała przesłanki warunkujące przyznanie jej świadczeń rodzinnych, co jednoznacznie potwierdził organ I instancji w decyzji z dnia [...] października 2006 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Poza sporem pozostaje przy tym okoliczność, że w dniu [...] września 2007 r. skarżąca złożyła oświadczenie, w którym stwierdziła, że zamieszkuje w Z. od dnia [...] lipca 2007 r. Nie budzi także wątpliwości kwestia pouczenia strony o obowiązku powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego (zmianach liczby członków rodziny, uzyskania dochodu lub "innych zmianach"). Analiza wyjaśnień strony dowodzi jednak, że skarżąca z braku dostatecznej wiedzy i rozeznania w kwestii prawidłowości wypełnienia druku "Oświadczenia" z dnia [...] września 2007 r. wskazała, że zamieszkuje w Z. od dnia [...] lipca 2007 r., podczas gdy w miejscowości tej była jedynie zameldowana i do czasu ukończenia remontu w mieszkaniu przy ul. [...], nadal w okresie zasiłkowym wskazanym w decyzji z dnia [...] października 2006 r. zamieszkiwała w Łodzi.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy, opierając decyzję w przedmiocie zwrotu świadczeń na pierwszej z przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń), nie wykazał dostatecznie, na jakiej podstawie zakwestionował wiarygodność tychże oświadczeń i przyjął, że są one sformułowane wyłącznie w celu uniknięcia konsekwencji niedopełnienia obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o zmianie sytuacji osobistej strony. W przypadku powzięcia wątpliwości w tym zakresie organ odwoławczy powinien był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w granicach wyznaczonych postanowieniami art. 136 kpa. Wyjaśnienie tych okoliczności niewątpliwie warunkowało prawidłowość rozstrzygnięcia organu odwoławczego.

Sąd zwrócił uwagę, że zakres uprawnień decyzyjnych organu odwoławczego uregulowany został w art. 138 § 1 i § 2 kpa. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy może: 1) utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy; 2) uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy bądź uchylić decyzję i umorzyć postępowanie I instancji; 3) umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 wskazanego artykułu ); 4) uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części (§ 2 ww. artykułu). W rozpoznawanej sprawie, przy braku należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy w sposób nieuprawniony skorzystał z unormowania wskazanego w art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Zostało ono bowiem zastrzeżone dla sytuacji, gdy organ odwoławczy podziela stanowisko organu I instancji, a ustalony stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości, w rozumieniu art. 7 kpa. W sytuacji zaś, gdy przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co ze względu na podniesione w odwołaniu zarzuty niewątpliwie miało miejsce, obowiązkiem organu, poprzedzającym wydanie decyzji, było rozważenie możliwości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 136 kpa, celem uzupełnienia dowodów i materiałów w tej sprawie.

Sąd stwierdził ponadto, że organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 15 kpa. Zgodnie bowiem z tym przepisem postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega, w wyniku wniesienia odwołania przez podmiot do tego legitymowany, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest bowiem weryfikacja decyzji, a ponowne rozpatrzenie sprawy administracyjnej. Tymczasem, mimo podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzutów, organ odwoławczy nie przeprowadził stosownego postępowania wyjaśniającego.

Sąd zwrócił także uwagę na kwestię należytego pouczenia strony o konieczności niezwłocznego powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, a więc kwestię wykazania przez organ, że strona była należycie pouczona o konieczności spełnienia tego obowiązku. Zawarta w formularzu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego ogólna klauzula wyrażająca się w sformułowaniu: "w przypadku zmiany liczby członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku, zwłaszcza ukończenia przez dziecko 25 roku życia, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne" – w ocenie Sądu – precyzuje jedynie oczywiste zmiany w tym zakresie (takie jak: zmiana liczby członków, dochodu), w żadnej zaś mierze nie wskazuje, choćby przykładowo, na czym miałyby polegać "inne zmiany" i czy w katalogu tychże zmian mieści się również zmiana adresu zameldowania strony.

Zdaniem Sądu, sam fakt zmiany adresu zameldowania nie pociągał za sobą utraty prawa do świadczeń rodzinnych. Skarżąca nadal spełniała przesłanki do przyznania jej tego świadczenia, określone w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto okolicznością poza sporem jest, iż skarżąca nie pobrała dwukrotnie świadczeń rodzinnych. W okresie od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. pobierała świadczenia w Łodzi, a z chwilą zamieszkania w Z. podjęła inicjatywę w kwestii uzyskania tychże świadczeń w nowym miejscu zamieszkania.

WSA w Łodzi stwierdził, że całokształt podniesionych uchybień powoduje, że sprawa zwrotu świadczeń rodzinnych przez skarżącą nie została należycie wyjaśniona, a tym samym w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które w konsekwencji prowadzić mogło do naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, stosując przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi. Opierając skargę kasacyjną na podstawach naruszenia prawa materialnego i procesowego, wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Stawiając zarzut naruszenia prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej wskazał na uchybienie treści następujących przepisów: art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 16 kpa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, bowiem sąd administracyjny, oceniając legalność decyzji administracyjnej, będącej przedmiotem skargi, jest związany tak, jak organ administracji i strona, uprzednio wydaną decyzją ostateczną (decyzja z dnia [...] września 2007 r. w przedmiocie zmiany okresów przyznania świadczeń rodzinnych), która w sprawie niniejszej nie była przecież przedmiotem skargi; art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zmiana decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatku z nim związanego, która została dokonana ostateczną decyzją, nie powoduje, iż świadczenie uprzednio wypłacone nie jest świadczeniem nienależnie pobranym; art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię, a polegającą na przyjęciu, że w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia w przypadku występowania w obrocie prawnym decyzji ostatecznej o pozbawieniu określonego uprawnienia badane są przyczyny pozbawienia tych uprawnień w sytuacji, gdy w takim przypadku bada się jedynie, czy prawidłowo określono wysokość nienależnie pobranych świadczeń; art. 25 ust. 1 w związku z art. 23 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię, a polegające na przyjęciu, że organ administracji winien wymienić w swych decyzjach wszystkie okoliczności, które mają wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w sytuacji, gdy strona, składając wniosek o przyznanie świadczeń, wie, co stanowiło podstawy ich przyznania, w tym również, że świadczenie przyznaje i wypłaca ten organ administracji, na terenie którego strona ma miejsce zamieszkania, zaś zmiana miejsca zamieszkania jest podstawą do zmiany uprzednio wydanej decyzji o przyznaniu świadczeń.

Podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, kasator zwrócił uwagę na uchybienie następującym przepisom: art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 15, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie tych norm, jak i brak wykazania, że ewentualne uchybienia miały wpływ na wynik sprawy; art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wykroczenie poza granice sprawy określonej przedmiotem prowadzonego postępowania, albowiem odrębnym jest postępowanie zmierzające do uchylenia decyzji ostatecznej o nabyciu prawa i to postępowanie zakończyło się wydaniem decyzji ostatecznej, od postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a Sąd dokonał w istocie oceny decyzji poprzedzającej wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, a więc decyzji zmieniającej, co jest niedopuszczalne; art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego, niespójność, pominięcie występowania w obrocie prawnym decyzji ostatecznej, zmieniającej uprzednio wydaną decyzję o przyznaniu świadczeń (jej skutki, jak i brak wskazań co do dalszego postępowania, a odnoszących się również do skutków prawnych decyzji ostatecznej).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem zawiera usprawiedliwione podstawy, co sprawia, że zasługuje na uwzględnienie.

Decyzją z dnia [...] października 2006 r. Prezydent Miasta Łodzi przyznał J. W. następujące świadczenia rodzinne:

- zasiłek rodzinny na dziecko E. W. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r.,

- zasiłek rodzinny na dziecko P. W. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r.,

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko P. W. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r.

Zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba pobierająca takie świadczenia zobowiązana jest do niezwłocznego poinformowania o tym organu wypłacającego świadczenie. W przepisie tym chodzi o wszelkie zmiany, które w jakikolwiek sposób wpływają na przyznane prawo do świadczeń rodzinnych, w tym zwłaszcza o takie zmiany, które mają wpływ na właściwość organu. O obowiązku tym skarżąca była pouczona w decyzji z dnia [...] października 2006 r.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. ten sam organ zmienił powyższe rozstrzygnięcie w części dotyczącej okresu przyznanych świadczeń i orzekł o przyznaniu J. W. zasiłku rodzinnego na dzieci: E. W. i P. W. na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] lipca 2007 r. oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko P. W. na okres od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] lipca 2007 r. Zmiana okresów przyznanych wcześniej świadczeń wynikała ze zmiany właściwości organu, spowodowanej z kolei zmianą miejsca zamieszkania J. W., o czym strona powiadomiła organ w dniu [...] września 2007 r., wyjaśniając, że od dnia [...] lipca 2007 r. zamieszkuje w Z. przy ul. [...].

Jak wynika ze sprawy, decyzja ta nie była kwestionowana przez stronę w administracyjnym toku instancji, a zatem uzyskała przymiot ostateczności, w rozumieniu art. 16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Jej konsekwencją jest więc decyzja z dnia [...] marca 2008 r., wydana przez Prezydenta Miasta Łodzi, działającego na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6-8 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 kpa i orzekającego o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku rodzinnego pobranego w okresie od dnia [...] sierpnia 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. w kwocie [...] zł oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego, pobranego w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. w wysokości [...] zł, co łącznie z odsetkami stanowi kwotę [...] zł.

Niezrozumiałym więc jest, dlaczego Sąd I instancji uwzględnił skargę J.W., skoro decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jest jedynie skutkiem decyzji o zmianie okresów wcześniej przyznanych jej świadczeń, a o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach wpływających na przyznane prawo do świadczeń skarżąca była pouczona. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest nieprawidłowe, nie było bowiem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, mocą której utrzymano decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] marca 2008 r.

W takim stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 185 § 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji materialnej skarżącej, dlatego też, stosując art. 207 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odstąpił od zasądzenia od niej na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi kosztów postępowania kasacyjnego.