Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3178/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 183, art. 184, art. 189, art. 204 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 76, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 4, art. 5, art. 11, art. 13
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Jarecka Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1172/17 w sprawie ze skargi Z.Y.H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Z. Y. H. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1172/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. Y. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Z. Z. H. 22 lipca 2015 r. złożył do Wojewody [...]ego wniosek o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2016r., nr [...], odmówił potwierdzenia skarżącemu posiadania obywatelstwa polskiego.

Skarżący złożył odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucając przede wszystkim wadliwe uznanie, że nie jest dzieckiem ślubnym i ustalenie, że skarżący wraz z matką utracili obywatelstwo polskie na skutek nabycia obywatelstwa izraelskiego.

Decyzją z dnia [...] marca 2016r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2012 r. poz. 161), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ II instancji wskazał, że ze względu na datę wszczęcia postępowania w sprawie o potwierdzenie skarżącemu posiadania obywatelstwa polskiego mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 2 kwietnia 2009r. o obywatelstwie polskim. Dla ustalenia podstawy nabycia i utraty obywatelstwa polskiego miarodajne są natomiast przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu. Ponieważ skarżący urodził się [...] listopada 1947r. w [...]/Niemcy/, dla ustalenia jego statusu obywatelstwa polskiego stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.). Organ ustalił, że skarżący urodził się jako C.-J. C., syn D. i [...]. Obecnie zamieszkuje w Izraelu i posługuje się izraelskim paszportem nr [...] wystawionym na dane Z. Y. H.. Skarżący utrzymuje, że urodził się jako dziecko ślubne, gdyż jego rodzice zawarli związek małżeński w Niemczech w marcu 1947 r., jednakże - pomimo wezwań organów I i II instancji - nie poparł tego wiarygodnym dowodem, w tym odpisem aktu małżeństwa swoich rodziców. Przedłożony do akt sprawy organu I instancji odpis orzeczenia Okręgowego Sądu Rabinackiego [...] z dnia [...] marca 2015r., Nr akt [...], wydany w sprawie z powództwa Z. Y. H. o poświadczenia małżeństwa nie jest w ocenie organu tego rodzaju dowodem. Mając także na uwadze pismo z dnia 18 sierpnia 2010r. z Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości, organ uznał, że stanowi on dowód na zawarcie przez rodziców skarżącego małżeństwa w formie religijnej. Organ nie jest władny do kwestionowania tego orzeczenia. Inną natomiast kwestią jest czy związek ten był skuteczny na gruncie przepisów państwowych obowiązujących w dniu zawarcia tego związku i w miejscu jego zawarcia. Organ wskazał, że w podawanej przez skarżącego i wynikającej z ww. orzeczenia dacie zawarcia zawiązku małżeńskiego (marzec 1947 r.) obywateli polskich (a bezsprzecznie byli nimi wówczas oboje rodzice strony) obowiązywała ustawa z dnia 2 sierpnia 1926r. o prawie właściwym, dla stosunków prywatnych międzynarodowych (Dz.U. Nr 101, poz. 581 ze zm.), która regulowała m.in. kwestię zawarcia małżeństwa przez obywateli polskich poza granicami Polski. W szczególności art. 13 ust. 1 i 2 tej ustawy stanowił, że forma zawarcia małżeństwa podlega prawu, obowiązującemu w miejscu zawarcia związku małżeńskiego. Przy czym do ważności małżeństwa, zawartego poza granicami Polski, wystarczyło zachowanie formy przepisanej przez prawa ojczyste obojga małżonków. Przesłanki ważności małżeństwa zawartego w Niemczech w marcu 1947r. przez obywateli polskich uregulowane zostały w art. 11 dekretu z dnia 25 września 1945 r. - Prawo małżeńskie (Dz.U. Nr 48, poz. 270). Zgodnie z tymi przepisami, zawarcie związku małżeńskiego następowało przez złożenie przez przyszłych małżonków publicznie przed urzędnikiem stanu cywilnego w obecności dwóch świadków zgodnego oświadczenia, że wstępują w związek małżeński. Ówcześnie w Niemczech obowiązywał Niemiecki Kodeks Cywilny (Burgerliches Gesetzbuch) z 1896 r., dalej "BGB", który w zakresie formy zawarcia małżeństwa stanowił, że "małżeństwo zawiera się w ten sposób, że narzeczeni, osobiście i równocześnie obecni, oświadczają przed urzędnikiem stanu cywilnego, że chcą ze sobą zawrzeć małżeństwo" (§ 1317). Kodeks ten uznawał zatem jako wyłączną i obowiązkową cywilną formę zawarcia małżeństwa. Chcący zawrzeć związek małżeński przed duchownym swojego wyznania, mogli to uczynić po formie cywilnej. Jednak wyznaniowa forma nie wywoływała żadnych skutków cywilno prawnych. Równocześnie w okupowanych wówczas Niemczech obowiązywało prawo okupacyjne. Jednym z aktów tego prawa była ustawa nr 16 z dnia 20 lutego 1946r. Prawo małżeńskie, wydana przez Międzynarodową Radę Kontroli. Zgodnie z § 11 tej ustawy, małżeństwo dla jego skuteczności wymagało złożenia oświadczeń przed urzędnikiem stanu cywilnego lub osobą wykonującą publicznie obowiązki urzędnika stanu cywilnego i rejestrującą małżeństwa w księdze małżeństw. Formę małżeństwa regulował § 13 tej ustawy, zgodnie z którym małżeństwo zawierało się w ten sposób, że narzeczeni oświadczali przed urzędnikiem stanu cywilnego osobiście i przy jednoczesnej obecności, że chcą zawrzeć ze sobą związek małżeński. W świetle zatem również tych przepisów małżeństwa wyznaniowe pozbawione były skutków cywilnych. W związku z tym organ uznał, że zawarty w Niemczech związek małżeński nie wywołał skutków cywilnych w Niemczech, a co za tym idzie - na mocy przywołanych wyżej przepisów ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych - również w Polsce.

W toku postępowania odwoławczego pełnomocnik skarżącego przedłożył do akt sprawy certyfikat potwierdzający, jego zdaniem, zawarcie związku małżeńskiego przez D. i [...] małż. H. sporządzony w języku angielskim i hebrajskim (przedłożono tłumaczenie). Organ ocenił ten dokument jako Ketubę, czyli umowę religijną, która może być traktowana jako przyrzeczenie zawarcia małżeństwa. Umowa taka nie wywiera skutków prawnych w świetle prawa polskiego, jak i niemieckiego, a więc miejsca zawarcia małżeństwa. Nawet, jeżeli przyjąć, że załączona do akt Ketuba mogłaby mieć moc dowodową na okoliczność zawarcia przez rodziców skarżącego religijnego małżeństwa (wg religii mojżeszowej) w marcu 1947r. w Niemczech, to małżeństwa religijne nie miały wówczas mocy prawnej, jeżeli przy tym nie dochowano wymaganej przez prawo miejsca zawarcia związku małżeńskiego cywilnej formy zawarcia małżeństwa, skutkującej jego ważnością również w świetle ówczesnego prawa polskiego. Zdaniem organu materiał zgromadzony w sprawie wskazuje, że rodzice skarżącego zawarli przed jego narodzinami związek małżeński w formie religijnej (w dniu [...] marca 1947 r. w Niemczech) i ze skutkami wyłącznie w zakresie wyznaniowym. Zawarcie takiego związku nie było jednak skuteczne w świetle ówczesnego prawa niemieckiego. Nie zachowali oni także formy przepisanej przez ich prawo ojczyste (polskie). Oznacza to, że dla stosunków prywatnych międzynarodowych małżeństwo to nie wywołało w ówczesnym polskim prawie żadnych skutków prawnych.

Organ ocenił także zaświadczenie wydane przez USC w [...] z 23 stycznia 2017r. świadczące o tym, że zawarcie związku małżeńskiego miało miejsce w koszarach [...] w [...] przed głównym rabinem i że w Urzędzie Stanu Cywilnego nie odnaleziono żadnego wpisu do rejestru. W akcie urodzenia C.-J. C. rodzice są wpisani jako małżonkowie. Należy zatem, zdaniem organu wnioskować, że zgodnie z obowiązującym w tamtych czasach prawem przed sporządzeniem aktu urodzenia sprawdzono, czy małżeństwo zostało zawarte zgodnie z obowiązującym prawem. Zgodnie z prawem niemieckim Pan C. był traktowany przed urzędem jako ślubne dziecko swoim rodziców. W opinii Ministra przedmiotowych wyjaśnień nie można uznać za dowód na zawarcie związku małżeństwa przez rodziców wnioskodawcy czy też występowanie matki strony pod nazwiskiem ojca, w jego akcie urodzenia. Po zakończeniu II wojny światowej osoby przebywające na terytorium Niemiec nie posiadały żadnych dokumentów tożsamości a ich rejestracja następowała wyłącznie na podstawie oświadczeń. Przedłożony akt urodzenia skarżącego stanowi dowód tylko tego, w przedmiocie czego został wystawiony. Akt urodzenia może zatem wskazywać wiarygodnie jedynie na miejsce i datę narodzin wskazanego w nim dziecka. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014r., poz. 1741 ze zm.) akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. W chwili sporządzenia niemieckiego aktu urodzenia skarżącego, tj. w dniu [...] września 1948 r. w Polsce obowiązywał dekret z dnia 25 września 1945 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z art. 42 (1) dekretu wpisy w księgach stanu cywilnego stanowią dowód zupełny zdarzeń w nich stwierdzonych pod warunkiem, że księgi są prawidłowo prowadzone. Dowód niezgodności zarejestrowanych faktów z prawdą jest dopuszczalny. W myśl art. 42 (2) dekretu wyciągi oraz odpisy skrócone i zupełne mają moc dowodową równą wpisom do ksiąg stanu cywilnego. W odniesieniu do zagranicznych aktów stanu cywilnego znaczenie ma art. 28 (1) dekretu, zgodnie z którym akt stanu cywilnego, sporządzony zagranicą nie przed polskim urzędnikiem stanu cywilnego, może być wpisy do właściwych ksiąg jedynie na mocy zezwolenia okręgowej władzy nadzorczej. Zagraniczny akt urodzenia korzystał z mocy dowodowej równej aktowi stanu cywilnego sporządzonego przez polskie władze wyłącznie wówczas, gdy został wpisany do polskich ksiąg zgodnie z art. 28 (1) dekretu. Brak transkrypcji aktu stanu cywilnego w przewidziany prawem sposób pozbawiał go mocy dowodowej na gruncie obowiązujących w chwili zdarzenia przepisów. Zdaniem organu, powyższe ustalenia, a także brak dowodu w postaci odpisu niemieckiego aktu małżeństwa rodziców strony, nie dają podstaw do przyjęcia, że Z. Y. H. urodził się jako dziecko ślubne. Oceny braku skuteczności w świetle prawa polskiego religijnego małżeństwa rodziców strony zawartego w Niemczech w 1947r. nie może zmienić też fakt, iż w niektórych dokumentach pochodzących z okresu pobytu rodziców strony w obozie przesiedleńców w Niemczech stan cywilny matki strony określany jest jako "zamężna", a także, iż w części z tych dokumentów figuruje pod nazwiskiem C. (nazwisko ojca strony). Dokumenty te nie nawiązują bowiem (nawet pośrednio) do aktu małżeństwa rodziców skarżącego. Przyczyną tego był fakt, iż zostały sporządzone wyłącznie na podstawie oświadczeń i deklaracji osób, których dotyczą. Skoro zatem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza, że Z. Y. H. urodził się jako dziecko ślubne, to zgodnie z art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego skarżący, jako dziecko nieślubne, mógł nabyć obywatelstwo polskie z mocy prawa przez urodzenie, wyłącznie wówczas, gdyby obywatelstwo to w dacie jego urodzenia posiadała jego matka. Status obywatelstwa polskiego ojca strony pozostaje bez znaczenia dla ustalenia, czy Z. Y. H. nabył obywatelstwo polskie i go nie utracił na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Następnie organ wskazał, że istotne jest ustalenie, czy M. C. z domu W. nabyła obywatelstwo polskie i nie utraciła go do dnia narodzin skarżącego. Pozyskane w toku postępowania przed organem I instancji dowody wiarygodnie potwierdzają, że matka wnioskodawcy nabyła obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego i posiadała je w dniu urodzenia się wnioskodawcy tj. w dniu [...] listopada 1947 r., który nabył obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ww. ustawy. W ocenie organu, matka skarżącego utraciła obywatelstwo polskie z mocy prawa na podstawie art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego przez nabycie obywatelstwa izraelskiego, w dniu [...] października 1948 r., a wraz z nią utracił obywatelstwo polskie na podstawie przepisu art. 11 ustawy, jej małoletni wówczas syn - Z. Y. H., który również w tej dacie nabył obywatelstwo izraelskie. Jeżeli bowiem nieślubne dziecko nabyło obywatelstwo polskie przez urodzenie z matki posiadającej to obywatelstwo, to w sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, stanowiących o utracie przez matkę obywatelstwa polskiego, jako małoletnie dziecko wraz z matką traciło obywatelstwo polskie.

W skardze na powyższą decyzję Z. Y. H. zarzucił naruszenie: art. 20 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, polegające na założeniu, że dokumentem niezbędnym do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego jest akt małżeństwa rodziców skarżącego, podczas gdy przepis ten wymaga wyłącznie dołączenia do wniosku dokumentów, potwierdzających informacje w nim zawarte, bez oznaczenia rodzaju tych dokumentów; art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2016r. poz. 2064), polegające na uznaniu, że załączony do akt sprawy odpis aktu urodzenia skarżącego nie stanowi dowodu jego pochodzenia ze związku małżeńskiego doniosłego prawnie, podczas gdy zgodnie z tym przepisem oznaczenie w akcie sianu cywilnego osoby jako urodzonej ze związku małżeńskiego rodziców jest równoznaczne z pozostawaniem przez nich w tym związku w chwili urodzenia dziecka, o ile okoliczność ta nie została skutecznie podważona w postępowaniu sądowym; art. 49 § 1 oraz art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2015r. poz. 1792) poprzez bezzasadne rozstrzygnięcie przez polski organ administracji o braku doniosłości prawnej ślubu rodziców skarżącego na terenie Niemiec oraz nie uznanie załączonego wyroku Sądu Rabinackiego w [...]; art. 1145 oraz art. 1146 k.p.c. - poprzez ich niezastosowanie, polegające na nieuznaniu orzeczenia Okręgowego Sądu Rabinackiego [...] z dnia [...] marca 2015 r. w zakresie pozostawania przez rodziców skarżącego w formalnym związku małżeńskim zawartym w dniu [...] marca 1947 r. na terytorium Niemiec; art. 76 § 1 k.p.a., polegające na uznaniu, że wpis rodziców skarżącego w akcie urodzenia jako małżonków, zaświadczenie z dnia 23 stycznia 2017 r. wydane przez USC w [...] oraz pismo Wydziału ds. obywateli, porządku publicznego i bezpieczeństwa USC w [...] z dnia 22 czerwca 2015r., a nadto orzeczenie Okręgowego Sądu Rabinackiego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nie stanowią dowodów wystarczających dla przyjęcia, że małżeństwo rodziców skarżącego zostało zawarte i było prawnie wiążące; art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., wyrażające się w braku rozpatrzenia przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wszechstronny i wyczerpujący, co doprowadziło do błędnego uznania, że skarżący nie wykazał, jakoby jego rodzice zawarli ważny związek małżeński.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną. W ocenie Sądu organ dokonał niepełnej oceny zebranych w sprawie dowodów, nie ustalił istotnych okoliczności w sprawie, a zatem naruszył art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. i w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonał także wadliwej wykładni przepisów ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, tj. art. 11 i 13 w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że dla oceny czy skarżący nabył obywatelstwo polskie z urodzeniem, decydujące znaczenie ma to czy jego rodzice zawarli skuteczny prawnie związek małżeński na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dacie jego urodzenia. Uznał także, że organ dokonał prawidłowej wykładni prawa niemieckiego tj. Niemieckiego Kodeksu Cywilnego z 1898 r. (BGB), który stanowi w art. 1317 o formie zawarcia zawiązku małżeńskiego – przed urzędnikiem stanu cywilnego, co świadczy o świeckiej formie zawierania małżeństwa na terytorium Niemiec. Wywody organu w tym zakresie są klarowne i brak jest podstawy do ich kwestionowania. Sąd nie podzielił natomiast poglądów organu, że dla oceny skuteczności zawarcia związku małżeńskiego decydujące jest wyłącznie prawo miejsca zawarcia związku małżeńskiego. Wynika to z brzmienia art. 13 ust. 2 ustawy z 2 sierpnia 1926 r., zgodnie z którym dla ważności małżeństwa zawartego poza granicami Polski, wystarczy zachowanie formy przypisanej dla prawa ojczystego małżonków, jako wyjątek od wyrażonej w art. 13 ust. 1 tej ustawy zasady oceny formy zawarcia małżeństwa wg prawa obowiązującego w miejscu jego zawarcia. W ocenie Sądu prawem ojczystym obojga rodziców było prawo polskie, ponieważ oboje z rodziców posiadali obywatelstwo polskie. Na okoliczność zawarcia małżeństwa przez jego rodziców skarżący przedłożył: wyrok Sądu Rabinackiego w [...] z [...] marca 2015 r. w którym potwierdzono, że jego rodzice zawarli związek małżeński w religii mojżeszowej w Niemczech w obozie dla uchodźców i wyemigrowali do Izraela [...] października 1948 r., Ketube; zaświadczenie wydane przez USC w [...] z 23 stycznia 2017 r.; dokumenty z obozu przesiedleńczego w Niemczech pochodzące z [...], z których wynika, że matka skarżącego określana była jako "zamężna". Organ uznał, że orzeczenie sądu rabinackiego w [...] stanowi dowód na zawarcie wyłącznie religijnego związku małżeńskiego. W ocenie Sądu orzeczenie to, z mocy art. 1145 r. K.p.c. jest wiążące dla organów państwa Polskiego. Jest orzeczeniem sądu państwa obcego ostatecznym i wykonalnym i świadczy o zawarciu przez rodziców skarżącej ważnego związku małżeńskiego wg prawa hebrajskiego. Odnosi skutek pod warunkiem, że prawem ojczystym obojga małżonków byłoby prawo hebrajskie (art. 13 ust. 2 ustawy z 2 sierpnia 1926 r.). Sąd nie podzielił w związku z tym zarzutu skargi, że na podstawie tylko tego dowodu należy przyjąć za udowodniony fakt zawarcia skutecznego związku małżeńskiego przez rodziców skarżącej wg prawa innego niż hebrajskie. Dokument ten potwierdza wyłącznie zawarcie wyznaniowego związku małżeńskiego, co wynika wprost z jego treści i w tym zakresie wiąże Państwo Polskie. Należy zatem ocenić, czy w świetle prawa polskiego obowiązującego w dacie zawarcia związku wyznaniowego dopuszczalna była taka forma tej czynności prawnej (zawarcia małżeństwa wyznaniowego). Zgodnie z obowiązującym w dacie zawierania wyznaniowego związku małżeńskiego dekretem prawo małżeńskie z 25 września 1945r. (D.U. 1945, poz. 270), dla skuteczności zawarcia związku małżeńskiego konieczne było, zgodnie z art. 11 złożenie przed urzędnikiem stanu cywilnego w obecności dwóch świadków zgodnego oświadczenia, że wstępują w związek małżeński. Sąd nie podzielił wywodu organu, że jedynym dowodem na zawarcie małżeństwa jest akt małżeństwa. Przy ocenie skuteczności zawarcia związku małżeńskiego decydujące jest złożenie oświadczenia woli przez oboje przyszłych małżonków o wstąpieniu w związek małżeński. Akt stanu cywilnego (akt małżeństwa) stanowi jedynie dowód potwierdzający ten stan. Małżeństwo jest więc ważne po złożeniu stosownych oświadczeń woli przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Oznacza to, że złożenie takich oświadczeń woli przed rabinem takich skutków nie wywołuje.

Odnosząc się do wywodów skargi co do wadliwej oceny zebranych w sprawie dowodów przedłożonych przez skarżącego, Sąd stwierdził, że istotnie z art. 1355 BGB wynikało, że po zawarciu związku małżeńskiego żona nosi nazwisko męża. W niemieckim akcie urodzenia skarżącego wpisano panieńskie nazwisko matki "[...]" oraz nazwisko rodowe "C." a więc nazwisko ojca dziecka. Także dziecko otrzymało nazwisko C.. W aktach znajduje się akt urodzenia dziecka, w którym widnieje nazwisko rodowe matki takie jak nazwisko ojca, zaświadczenie z USC w [...], z informacją, że doszło do zawarcia związku małżeńskiego przed rabinem, że nie odnaleziono żadnego wpisu do rejestru, że w akcie urodzenia skarżącego wpisani są oboje rodzice i że zgodnie z ówczesnym prawem przed sporządzeniem aktu urodzenia sprawdzano, czy małżeństwo zostało zawarte zgodnie z prawem oraz stwierdzeniem, że zgodnie z prawem niemieckim skarżący traktowany powinien być jako ślubne dziecko swoich rodziców. W ocenie Sądu organ nie dokonał w sposób wyczerpujący oceny tych dowodów, co stanowi o naruszeniu przez niego art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Konieczna jest ocena tych dowodów w świetle obowiązującego wówczas prawa niemieckiego w kontekście powoływanych m.in. w piśmie z [...], zobowiązujących urzędnika sporządzającego akt urodzenia do weryfikowania przesłanek skuteczności zawarcia związku małżeńskiego. Brak wyczerpującej oceny tych dowodów nie pozwala na odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 76 k.p.a. Sąd wskazał, że w sytuacji, w której nie dałoby się ustalić, że rodzice skarżącego zawarli ważny związek małżeński, zastosowanie miałby art. 5 ustawy z 1950 r. dotyczący dzieci nieślubnych. Organ nie zaprzecza, że z chwilą urodzenia skarżącego nabył on, jako dziecko nieślubne, obywatelstwo po matce, obywatelce polskiej. Organ przyjął, że matka skarżącego miała obywatelstwo polskie, które poprzez nabycie obywatelstwa izraelskiego, na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. utraciła, a wraz z nią jej syn. Organ przyjął także, że nie ma do niej zastosowania art. 13 tej ustawy. Sąd przytoczył tezę wyroku NSA z 6 maja 2015r., sygn. akt II OSK 2407/13, że: "jeżeli nieślubne dziecko nabyło obywatelstwo polskie przez urodzenie z matki posiadającej to obywatelstwo to w sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego stanowiących o utracie przez matkę obywatelstwa polskiego jako małoletnie dziecko wraz z matką traciło obywatelstwo polskie". Stwierdził, że NSA w ww. sprawie podzielił pogląd organu I instancji, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 13 ww. ustawy i wskazał na konieczność dokonania wykładni systemowej art. 11 ustawy z 1920r. opartej na przepisach Genewskiej Deklaracji Praw Dziecka przyjętej przez Ligę Narodów w dniu 26 września 1924 r. Deklaracja nakazywała otoczyć dzieci szczególną opieką i statuowała zasadę jednolitości obywatelstwa rodziców i dzieci. Sąd zaznaczył, że z okoliczności faktycznych stanowiących podstawę ww. wyroku wynika, że dziecko urodziło się w Niemczech a ojciec nie był znany. Pojawia się jednak pytanie jak należy wykładać te przepisy w sytuacji, gdy ojciec dziecka jest znany, ma obywatelstwo polskie i nigdy go nie utracił, rodzice mieszkali po przybyciu do Izraela razem, a tylko matka utraciła obywatelstwo polskie, obywatelstwo, którego z małżonków należy przyjąć za uzasadniające spełnienie zasady jednolitości obywatelstwa rodzica i dziecka. Deklaracja Praw Dziecka z 1924 r. przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Ligii Narodów w 1924 r. zawierała 5 postulatów działania na rzecz dobra dzieci poprzez rozwój fizyczny i duchowy, stałą opiekę, zapewnienie pomocy, zapewnienie właściwego przygotowania do życia, prawie do wychowania w wierze). Dopiero jednak Zgromadzenie Ogólne ONZ 20 listopada 1955 r. proklamowało Deklarację Praw Dziecka wskazując na 10 zasad mających służyć zapewnieniu dzieciom "szczęśliwego dzieciństwa, gwarancji korzystania z praw i swobód". Zasada 3 stanowiła prawo do nazwiska i obywatelstwa które powstawało z chwilą przejścia na świat, zasadę wychowania przez obojga rodziców, którzy mają obowiązek zagwarantowania dziecku opieki, wychowania, ochrony (zasada 6). Izraelskie prawo o obywatelstwie z 1952 r. (Nationality Law 5712-1952) przewidywało w części 1 pkt 2b1 nabycie obywatelstwa poprzez m.in. przybycie do Izraela jako imigrant. Oznacza to, że nabycie obywatelstwa następowało z mocy prawa. Inaczej mówiąc: dziecko przybywając z rodzicami do Izraela chcąc nie chcąc nabywało obywatelstwo izraelskie. Jednocześnie prawo polskie tj. ustawa z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego w art. 1 stanowiło, że obywatel polski nie może być jednocześnie obywatelem państwa obcego. W art. 10 tej ustawy wymienione były przypadki utraty obywatelstwa polskiego przez: 1. nabycie obcego obywatelstwa; 2. przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody wyrażonej w przypadku wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu. Osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich. Wynikało to z faktu pierwszeństwa obowiązku odbycia służby wojskowej w państwie polskim. Sąd zaznaczył, że w powoływanym przez organ, a nie mającym zdaniem organu zastosowania, art. 13 ustawy z 1920 r. określono skutki nadania lub utraty obywatelstwa rozciągając je na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, w wieku do lat 18. Zdaniem Sądu, wykładnia gramatyczna tego przepisu wskazuje, że skutki utraty lub nabycia rozciągają się na żonę i jego dzieci. Nie ma w nim mowy o tym, że dzieci mają być dziećmi jego żony i takiego skutku nie można domniemywać. Organ ustalił, że skarżący jako dziecko swej matki - obywatelki polskiej nabył obywatelstwo polskie. Jednocześnie ustalił, że skoro matka utraciła to obywatelstwo poprzez nabycie obywatelstwa izraelskiego, to razem z nią na podstawie art. 11 ustawy z 1920 r. utracił je także skarżący. W ocenie Sądu taka wykładnia przepisów powołanej ustawy nie jest dopuszczalna. Obywatelstwo stanowi więź prawną pomiędzy osobą fizyczną a państwem, na mocy której osoba fizyczna ma określone prawa i obowiązki wobec państwa, a państwo – analogicznie – ma obowiązki i prawa wobec tej osoby fizycznej. Dokonując oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego należy poddać wykładni normy zawarte w art. 5 i art. 13 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Kwestię nabycia przez skarżącego obywatelstwa polskiego regulował przepis zawarty w art. 5. Skarżący, jak wywodzi organ, jako dziecko nieślubne obywatelki polskiej nabył polskie obywatelstwo przez urodzenie. Status obywatelstwa matki rozciągał się bowiem z mocy tego przepisu także na jej nieślubne dzieci. W chwili urodzenia skarżący był zatem polskim obywatelem. Polskimi obywatelami byli w tejże chwili także oboje jego rodzice. W ocenie Sądu, dalsze losy statusu obywatelskiego skarżącego (jego utrata) nie zależały od statusu obywatelskiego jego matki. Do 18 roku życia skarżący dzielił status obywatelstwa swojego ojca – także polskiego obywatela. Zdaniem Sądu, z normy prawnej zawartej w art. 13 ustawy z 1920 r. wynika, że skutki utraty obywatelstwa rozciągały się na dzieci mężczyzny, który to obywatelstwo tracił, niezależnie, czy ów mężczyzna był kawalerem, czy też pozostawał w związku małżeńskim oraz niezależnie od tego, czy jego dziecko pochodziło z małżeństwa, czy też było pozamałżeńskie. Skoro zatem ojciec skarżącego nie utracił, a czemu nie zaprzecza organ, obywatelstwa polskiego do czasu ukończenia przez skarżącego 18 roku życia, to skarżący do tego czasu zachował polskie obywatelstwo. Organ w takim wypadku powinien zbadać czy skarżący po ukończeniu 18 lat nie utracił go, zgodnie z obowiązującym prawem obywatelstwa. Pod rządami ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, dziecko w wieku do 18 lat dzieliło status obywatelstwa swego ojca, niezależnie od tego, czy obywatelstwo polskie nabyło na podstawie art. 5 od niego, jako dziecko ślubne, czy też od swojej matki będącej polską obywatelką, jako dziecko nieślubne. Tylko utrata polskiego obywatelstwa przez ojca takiego dziecka, przed ukończeniem przez nie 18 roku życia skutkowała, na podstawie przepisu zawartego w art. 13 ustawy, utratą obywatelstwa polskiego przez to dziecko. Utrata przed tym terminem obywatelstwa polskiego przez matkę pozostawała bez znaczenia. W związku z tym organ dokonał wadliwej wykładni przepisów ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego przyjmując, że dziecko wraz z matką traci obywatelstwo polskie z momentem nabycia przez matkę obywatelstwa innego państwa. Stanowi to o naruszeniu przez organ art. 13 ustawy z 1920 r.

Za zasadne Sąd uznał zarzuty naruszenia art. 20 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim w zakresie w jakim organ przyjął obowiązek wykazania wyłącznie aktem małżeństwa swego pochodzenia z małżeństwa. Przepis art. 20 tej ustawy nie nakłada bowiem na stronę obowiązku dołączenia do wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego aktu małżeństwa, a jedynie wskazuje na dane i informacje jakie powinien zawierać wniosek, co oznacza że ustawodawca dopuścił możliwość przedstawiania różnorakiego rodzaju dowodów na wskazywane przez stronę twierdzenia faktyczne. Sąd nie podzielił natomiast wywodów skargi, że akt urodzenia skarżącego, który jest dokumentem urzędowym, potwierdza bezpośrednio fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodziców. Stanowi on dowód urodzenia się dziecka w określonym dniu, miejscu i pochodzenie od określonych rodziców, dowód zdarzeń w nich stwierdzonych – co wynika z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (D.U. 2014, poz.1741). Zapisy w tym akcie, o ile wynikałoby to z niemieckiego prawa mogłyby jedynie pośrednio stanowić dowód na ślubne pochodzenie dziecka. Zdaniem Sądu, zarzut naruszenia art. 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. prawo o aktach stanu cywilnego nie jest trafny. Do oceny skuteczności zawartego związku małżeńskiego nie miały zastosowania przepisy obecnie obowiązującej ustawy z 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe z uwagi na datą zdarzenia powodującego skutki stanowiące podstawę wniosku. Czyni to niezasadnymi zarzuty skargi w zakresie naruszenia art. 49 § 1 i 50 tej ustawy. Wbrew wywodom skargi, organ ocenił też moc dowodową wyroku Sądu Rabinackiego w [...] przyjmując, że stanowi on dowód na zawarcie wyznaniowego związku małżeńskiego, co czyni nieskutecznym zarzut naruszenia art. 1145 i 1146 K.p.c.

Określając wytyczne dla organu Sąd podniósł, że organ ponownie rozpoznając sprawę powinien ocenić przedstawione przez skarżącego dokumenty, z których pośrednio wynika, że jego rodzice byli małżeństwem, w tym akt urodzenia skarżącego, w którym umieszczono dane na temat obojga rodziców w świetle obowiązującego w dacie urodzenia skarżącego dekretu z 22 stycznia 1946 r. prawo rodzinne (Dz. U. R. P. Nr 6, poz. 52) w tym art. 17, który stanowił, że dzieci z małżeństwa noszą nazwisko ojca. W przypadku ustalenia, że doszło do skutecznego zawarcia związku małżeńskiego, oczywistym będzie, że skarżący nabył obywatelstwo polskie po ojcu. Gdyby okazało się, że na podstawie wszystkich dostępnych dowodów, a nie tylko wyroku Okręgowego Sądu Rabinackiego, nie ma przekonujących dowodów o zawarciu ważnego związku małżeńskiego, skarżący także nabył obywatelstwo polskie, ale po matce. Sąd podkreślił, że zgodnie z zaprezentowaną w uzasadnieniu tego wyroku wykładnią prawa materialnego utrata obywatelstwa polskiego przez matkę nie skutkuje utrata obywatelstwa przez niepełnoletnie dziecko w szczególności w sytuacji, gdy ojciec dziecka jest znany. Wskazał też na możliwość dowodzenia pochodzenia dziecka od określonych rodziców i z małżeństwa każdym dostępnym środkiem dowodowym.

Skargą kasacyjną Minister zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 56 ust. 2 i art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim w powiązaniu z art. 5, art. 11 pkt 1 i art. 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. z 1920 r. nr 7 poz. 44 ze zm.) polegające na:

- przyjęciu przez WSA, że zebrane w sprawie dowody nie zostały w pełni ocenione i nie ustalono istotnych okoliczności w sprawie, podczas gdy organ dokonał pełnej oceny materiału dowodowego, która była zgodna z logiką i zasadami doświadczenia życiowego oraz ustalił wszystkie istotne w sprawie okoliczności, w tym fakt "nieślubnego" pochodzenia skarżącego,

- pominięciu przez WSA, że w zaświadczeniu z USC w [...] zawarto informację, że doszło do zawarcia związku małżeńskiego przed rabinem i że nie odnaleziono żadnego wpisu do rejestru, co ma istotne znaczenie dla oceny całości materiału dowodowego pod kątem wykazania ślubnego pochodzenia skarżącego,

- stwierdzeniu przez WSA, że organ pominął fakt wpisania nazwiska matki analogicznego jak nazwisko ojca w akcie urodzenia dziecka oraz informację z USC w [...], że zgodnie z ówczesnym prawem przed sporządzeniem aktu urodzenia sprawdzano, czy małżeństwo zostało skutecznie zawarte, podczas gdy organ uwzględnił te okoliczności w treści rozstrzygnięcia, odniósł się do nich i prawidłowo je ocenił;

II. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

1) art. 20 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. polegające na stwierdzeniu przez WSA za zasadne zarzutów naruszenia przez organ art. 20 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009r., podczas gdy przepis ten odnosi się do innej procedury administracyjnej tj. do nadania obywatelstwa polskiego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a przedmiotowa sprawa dotyczy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego i w związku z tym ten przepis nie ma do niej zastosowania;

2) art. 11 pkt 1 w zw. z art. 13 i art. 5 ustawy z 1920 r. polegające na przyjęciu błędnej wykładni, że w przypadku gdy ojciec dziecka jest znany, to dziecko które nabyło obywatelstwo polskie po matce, nie może go utracić w sytuacji, gdy matka i dziecko nabyli obywatelstwo izraelskie, a ojciec nie stracił obywatelstwa polskiego (z uwagi na objęcie go powszechnym obowiązkiem wojskowym), podczas gdy w ocenie organu prawidłowa wykładnia art. 11 pkt 1 ustawy z 1920r., uwzględniając wykładnię systemową, jest taka, że również dziecko z tytułu nabycia obywatelstwa obcego razem z rodzicem traciło obywatelstwo polskie;

3) art. 13 ustawy z 1920 r. polegające na przyjęciu błędnej wykładni, że w przypadku gdy ojciec dziecka jest znany, to obywatelstwo ojca chroni utratę przez dziecko obywatelstwa polskiego w przypadku ziszczenia się przesłanek z art. 11 pkt 1 ustawy z 1920r. i że w takiej sytuacji dziecko do 18 roku życia dzieli status obywatelstwa swojego ojca, podczas gdy art. 13 ustawy z 1920r. rozciąga jedynie utratę i nadanie obywatelstwa polskiego na żonę i dzieci mężczyzny, którego dotyczy utrata lub nadanie i jest on odrębną regulacją od art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r., i nie wyłącza zastosowania art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. Błędna jest wykładnia przyjmująca, że fakt posiadania obywatelstwa przez ojca/męża danej osoby wyłącza możliwość utraty obywatelstwa przez te osoby (tj. żonę, dzieci) na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. Prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że przepis art. 13 ustawy z 1920 r. wskazuje jedynie następstwa prawne utraty obywatelstwa przez mężczyznę, któremu przyznawano wówczas zwyczajowo szczególny status prawny, jako "głowie rodziny" w stosunku do innych jej członków, nie ogranicza zaś możliwości zmiany obywatelstwa przez poszczególnych członków rodziny. W konsekwencji błędnej wykładni, WSA niewłaściwie zastosował art. 13 ustawy z 1920 r. w przedmiotowej sprawie.

Z uwagi na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz Ministra Spraw kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W ocenie Ministra fakt ślubnego pochodzenia skarżącego nie został udowodniony, gdyż zebrane w tym zakresie dowody są niewystarczające żeby potwierdzić tę okoliczność. Istotne w sprawie jest, iż główne dowody potwierdzające pochodzenie wnioskodawcy jako dziecka ślubnego wynikały w ocenie organu z dokumentów opartych jedynie na złożonych oświadczeniach. Ponadto, zdaniem Ministra, nie bez znaczenia jest również fakt, iż uzyskane w spawie dokumenty nie mogą być uznane za mające moc dokumentów urzędowych w zakresie ślubnego pochodzenia skarżącego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Z. Y. H. wniósł o jej oddalenie i przyznanie mu od organu kosztów postępowania poniesionych w niniejszej sprawie, w tym kosztów zastępstwa prawnego przed NSA, według norm przepisanych. W piśmie tym podniesiono m.in., że brak jest jakichkolwiek podstaw, by podważać rzetelność dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę. Dokumenty przez niego przedłożone są w swojej treści spójne i potwierdzają w sposób nie budzący wątpliwości pochodzenie Z. Y. H. ze związku małżeńskiego jego rodziców.

W piśmie z dnia 23 listopada 2017 r. Z. Y. H. przedłożył dokument uzyskany z ITS - International Tracing Service (Międzynarodowa Służba Poszukiwań), z którego jego zdaniem wynika, że M. C. (z domu W.) jest córką P. W. i S. W. (z domu M.). Matka wnioskodawcy jest oznaczona w nim jako C., co zdaniem wnioskodawcy wskazuje bezspornie, że pozostawała w związku małżeńskim z D. C..

Pismem z dnia 6 czerwca 2018 r. Z. Y. H. załączył do akt zaświadczenie wydane przez Urząd Stanu Cywilnego w [...] z 29 maja 2018r., w którym wskazano, że wpis w rejestrze urodzin Urzędu Stanu Cywilnego w [...] pod nr [...] z 1947 r. potwierdza, że zgodnie z prawem niemieckim M. C. z domu W. jest żoną nauczyciela D. C., a urodzone w dniu [...] listopada 1947 r. w [...] dziecko C.-J. jest ich ślubnym dzieckiem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna - pomimo zasadności niektórych podniesionych w niej zarzutów - nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadne okazały się te zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, w których Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podnosi, że Sąd błędnie ocenił podjęte przez organy działania zmierzające do wyczerpującego wyjaśnienia przedmiotowej sprawy, zebrania materiału dowodowego i dokonania jego oceny (art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.). Zupełnie inną kwestią jest bowiem zgromadzenie przez organy materiału dowodowego i dokonanie oceny wynikających z niego okoliczności (co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie), a inną uznanie przez Sąd pierwszej instancji powyższej oceny za wadliwą. W sytuacji, gdy organowi nie można skutecznie zarzucić nienależytego zgromadzenia materiału dowodowego oraz niedokonania jego oceny, prawidłowość wyciągniętych przez organ wniosków ocenia się w kontekście wynikającej z art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, z której wynika obowiązek oceny poszczególnych dowodów z osobna oraz wszystkich dowodów we wzajemnej ich łączności, z uwzględnieniem zasady równej mocy środków dowodowych, zawartej w art. 75 § 1 k.p.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie orzekające organy dokonały oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, z tym że oceny tej dokonały z przekroczeniem zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, tj. z naruszeniem art. 80 k.p.a. Wychodząc bowiem z prawidłowego, wynikającego również z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego założenia, że fakt zawarcia małżeństwa może być udowodniony nie tylko aktem stanu cywilnego, ale że okoliczność tą można udowadniać również innymi dowodami (por. wyroki NSA: z dnia 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 497/17; z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2528/12; z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 2289/10; z dnia 10 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 804/11), organy dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oceniły wartość dowodową dokumentów z przekroczeniem zasady ustanowionej w art. 80 k.p.a. Organy – jak już wyżej wskazano - winny ocenić dowody we wzajemnej ich łączności. Dotyczy to świadectwa urodzenia Z. Y. H., wyjaśnień Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 23 listopada 2016 r. (potwierdzonych pismem tego Urzędu z dnia 29 maja 2018r. – przedłożonym w toku postępowania kasacyjnego) w sprawie wpisu w księdze urodzin Urzędu Stanu Cywilnego w [...] pod numerem [...] z roku 1947, wyjaśnień Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie wpisu do księgi małżeństw C. /W./ i pisma Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Hamburgu z dnia 1 grudnia 2016r., w którym powołano się na informacje uzyskane przez Konsulat z Urzędu Stanu Cywilnego w [...].

O ile bowiem należy podzielić stanowisko, że samo znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie Okręgowego Sądu Rabinackiego w [...] z dnia [...] marca 2015r. - poświadczające, że rodzice skarżącego przybyli do Izraela już jako małżeństwo i byli traktowani jako małżeństwo zgodnie z prawem izraelskim do dnia ich śmierci i mieli dwoje dzieci - oraz Ketuba (tradycyjna umowa podpisywana na dowód zawarcia związku małżeńskiego), świadczyły jedynie o zawarciu przez nich związku małżeńskiego w formie wyznaniowej, niewywołującej skutków cywilnych zarówno na gruncie prawa niemieckiego jak i polskiego (na mocy przepisów ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych – Dz. U. Nr 101, poz. 581 – art. 13 pkt 1 i 2 tej ustawy), to jednak stwierdzić należy, że z przywołanych powyżej dokumentów wynika, że wpis w rejestrze Urzędu Stanu Cywilnego w [...] pod numerem [...] z roku 1947 potwierdza, że zgodnie prawem niemieckim M. C. z domu W, jest żoną nauczyciela D. C. i urodzone w dniu [...] listopada 1947r. w [...] dziecko C.-J. jest ślubnym dzieckiem [...] i D. C..

W świadectwie urodzenia wystawionym przez Urząd Stanu Cywilnego w [...] w dniu 6 lutego 2015r., a dotyczącym wpisu w rejestrze urodzin Urzędu Stanu Cywilnego w [...] pod numerem [...] z roku 1947, jako matkę C.-J. C. wpisano [...] C. (nazwisko panieńskie W.) i jako ojca D. C..

Dodatkowo w piśmie z dnia 29 maja 2018 r. Urząd Stanu Cywilnego w [...] w nawiązaniu do pisma z dnia 23 listopada 2016 r. zaświadczył ponownie, że wpis w księdze urodzin potwierdza, że zgodnie z prawem niemieckim M. C. z domu W. jest żoną D. C., a urodzone w dniu [...] listopada 1947r. w [...] dziecko C.-J. jest ślubnym dzieckiem [...] i D. C..

Także Urząd Stanu Cywilnego w [...], w piśmie z dnia 29 grudnia 2016r., dotyczącym wyjaśnień w sprawie wpisu do księgi małżeństw C. /W./, również stwierdził, że w akcie urodzenia C.-J. C. rodzice są wpisani jako małżonkowie, a zatem należy wnioskować, że zgodnie z obowiązującym w tamtych czasach prawem przed sporządzeniem aktu urodzenia zostało sprawdzone, czy małżeństwo zostało zawarte zgodnie z obowiązującym prawem. Wskazano, że zgodnie z prawem niemieckim Pan C. był traktowany przed urzędem jako ślubne dziecko swoich rodziców.

Podkreślenia też wymaga, że akt urodzenia jest dokumentem urzędowym określającym datę i miejsce urodzenia osoby oraz pochodzenie. W okolicznościach niniejszej sprawy należy zatem przyjąć, że w rejestrze urodzin Urzędu Stanu Cywilnego w [...] dokonano rejestracji urodzenia C.-J. C. jako dziecka ślubnego. Wymienieni zostali oboje rodzice dziecka jako małżonkowie o tożsamym nazwisku, nazwisko dziecka jest tożsame z nazwiskiem ojca i matki, przy czym podano również nazwisko rodowe matki. Brak jest zatem podstaw prawnych do kwestionowania prawidłowości sporządzenia świadectwa urodzenia skarżącego i informacji pochodzących z Urzędu Stanu Cywilnego w [...] i Urzędu Stanu Cywilnego w [...]. Jeżeli akt urodzenia skarżącego wskazywał, że rodzice w dniu jego narodzin byli małżeństwem, a jednocześnie z innych dokumentów (także dotyczących wyjazdu z Polski) też wynika, że rodzice Z. Y. H. w chwili jego urodzin i wyjazdu z Polski byli małżeństwem, to opierając się na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, przyjąć trzeba, że ustalenie, iż w dacie narodzin Z. Y. H. jego matka pozostawała w związku małżeńskim z jego ojcem pozostaje w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Przywołany powyżej, a znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, dawał w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawy do uznania, że Z. Y. H. (C.-J. C.) jest dzieckiem ślubnym [...] i D. C..

Wskazać bowiem należy na treść art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego, który zrównuje zagraniczne dokumenty urzędowe z polskimi dokumentami urzędowymi pod względem ich mocy dowodowej, co do zasady nie wymagając ich legalizacji. Zagranicznym dokumentem urzędowym jest dokument sporządzony przez organ państwa obcego, w ramach powierzonych mu kompetencji, we właściwej formie, przy czym miejsce wystawienia dokumentu nie jest istotne. Ponadto, zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Przy czym zaistnienie określonych zdarzeń nie musi być na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego w każdym przypadku wykazane za pomocą dowodów wskazujących na te zdarzenia bezpośrednio. Okoliczności te mogą wynikać z innych ustalonych faktów na podstawie wnioskowań (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 633/10, LEX nr 1071290).

Opierając się zatem na powyższych zasadach przyjąć należy, że wskazane dokumenty stanowią podstawę ustalenia, że w dacie narodzin Z. Y. H. jego matka pozostawała w związku małżeńskim z jego ojcem, a co za tym idzie skarżący był dzieckiem ślubnym. W konsekwencji stwierdzić należy, iż Z. Y. H. nabył obywatelstwo polskie po swoim ojcu D. C., który - co nie było przedmiotem sporu w sprawie - posiadał w dniu jego urodzin obywatelstwo polskie.

Stosownie do art. 4 pkt 1 obowiązującej w dniu urodzenia skarżącego ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7 poz. 44) obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie. Z kolei art. 5 zdanie 1 tej ustawy stanowił, że przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne - obywatelstwo matki. Skoro zatem Z. Y. H. nabył obywatelstwo polskie przez urodzenie po swoim ojcu, to w niniejszej sprawie należało ustalić, czy nie doszło do utraty obywatelstwa polskiego przez jego ojca do czasu ukończenia przez Z. Y. H. 18 lat, co wiązałoby się z utratą tego obywatelstwa przez Z. Y. H.. Ustalenia wymaga także kwestia, czy Z. Y. H. nie utracił obywatelstwa po osiągnięciu 18 roku życia.

Z powyższych względów zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Podzielić należy zarzut skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 11 pkt 1 i art. 13 w zw. z art. 5 powołanej wyżej ustawy. Nie można zaakceptować poglądu Sądu pierwszej instancji, iż niezależnie od źródła nabycia obywatelstwa - po matce przez dziecko nieślubne, czy po ojcu przez dziecko ślubne - status obywatelstwa dziecka zawsze podążał za statusem obywatelstwa jego ojca, jeżeli był on obywatelem polskim.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym jeżeli nieślubne dziecko nabyło obywatelstwo polskie przez urodzenie z matki posiadającej to obywatelstwo, to w sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, stanowiącym o utracie przez matkę obywatelstwa polskiego, jako małoletnie dziecko wraz z matką traciło obywatelstwo polskie (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1938/17; z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2407/13 – publik. CBOSA). Jeżeli zatem małoletnie dziecko na podstawie art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920r. nabywało obywatelstwo po matce (dzieci nieślubne), to również traciło to obywatelstwo wraz z jego utratą przez matkę. Jeżeli zaś dziecko nabywało obywatelstwo polskie po ojcu (dziecko ślubne), to traciło je w momencie utraty obywatelstwa polskiego przez ojca (do ukończenia przez dziecko 18 roku życia). Nielogiczna i sprzeczna z prawem jest wykładnia powyższych przepisów dokonana przez Sąd pierwszej instancji, w tym art. 13 i art. 11 tej ustawy, przyjmująca, że jeżeli dziecko nabyło obywatelstwo polskie po matce, to utrata obywatelstwa polskiego przez matkę (przed ukończeniem przez dziecko 18 roku życia) pozostawała bez znaczenia dla obywatelstwa małoletniego dziecka, gdyż tylko utrata obywatelstwa polskiego przez ojca nieślubnego dziecka przed ukończeniem przez dziecko 18 roku życia, skutkowała utratą obywatelstwa polskiego przez to dziecko. Trafne jest wyrażone w skardze kasacyjnej stanowisko organu, że art. 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. rozciąga jedynie utratę i nadanie obywatelstwa polskiego na żonę i dzieci tracącego lub nabywającego obywatelstwo polskie jak i stanowisko, że przepis art. 13 ustawy jest odrębną regulacją od art. 11 pkt 1 tej ustawy i nie wyłącza zastosowania art. 11 pkt 1 ustawy.

Zasadnie zarzucono także Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 20 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim przez jego niewłaściwe zastosowanie. Przepis ten odnosi się bowiem do proceduralnej i organizacyjno-technicznej strony instytucji nadania obywatelstwa polskiego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (reguluje treść wniosku o nadanie obywatelstwa polskiego i załączników do wniosku). Nie mógł mieć zatem w niniejszej sprawie zastosowania.

Pomimo zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i w przedstawionym wyżej zakresie zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania, skarga kasacyjna nie mogła odnieść zamierzonego skutku, gdyż zaskarżony wyrok uchylający decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. odpowiada prawu. Zaskarżona decyzja - co wyżej wykazano - została wydana z naruszeniem art. 80 k.p.a., o czym wyżej już była mowa. To zaś skutkowało niedostatecznym ustaleniem kwestii ewentualnej utraty obywatelstwa polskiego przez ojca Z. Y. H. i przez Z. Y. H..

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy zobowiązany będzie - przyjmując wyrażone powyżej stanowisko o ślubnym pochodzeniu skarżącego i nabyciu przez niego obywatelstwa polskiego po ojcu - dokonać ustaleń, czy ojciec skarżącego utracił bądź nie utracił obywatelstwa polskiego przed ukończeniem przez Z. Y. H. 18 roku życia (co skutkowałoby utratą tego obywatelstwa przez skarżącego), a także czy wnioskodawca sam tego obywatelstwa nie utracił po osiągnięciu 18 roku życia.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.