Wyrok NSA, sygn. akt II SA 3861/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 646  Prawo własności przemysłowej
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 7, art. 8 pkt 1, art. 8 pkt 3
journal: Dz.U. 1985 nr 5 poz. 17
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych.
Teza: Mimo wykorzystania w znaku towarowym elementów zapożyczonych z przepisów prawnych, norm technicznych czy stanu wiedzy znak ten posiada zdolność rejestracyjną, o ile posiada funkcję oznaczenia pochodzenia towaru, pozwalając tym samym przeciętnemu odbiorcy na identyfikowanie z określonym przedsiębiorcą towarów oznaczanych wspomnianym znakiem.

TEZY

Mimo wykorzystania w znaku towarowym elementów zapożyczonych z przepisów prawnych, norm technicznych czy stanu wiedzy znak ten posiada zdolność rejestracyjną, o ile posiada funkcję oznaczenia pochodzenia towaru, pozwalając tym samym przeciętnemu odbiorcy na identyfikowanie z określonym przedsiębiorcą towarów oznaczanych wspomnianym znakiem.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2002 r. sprawy ze skargi "UP" S.A. w W. na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 28 września 1999 r. (...) w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 11 sierpnia 1994 r. Zakłady Przemysłu Tłuszczowego w W., zwane dalej "uczestnikiem postępowania", złożyły podanie o zarejestrowanie znaku towarowego słowno-graficznego "MR" dla oznaczania margaryny. W świetle opisu tego znaku jest on koloru czerwonego, zaś jego grafikę obrazuje załączona fotografia. Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia 17 lipca 1997 r. (...) dokonano na rzecz uczestnika postępowania rejestracji znaku słowno-graficznego "MR", wpisując go do rejestru znaków towarowych pod numerem 97133 dla oznaczania margaryny.

W dniu 18 maja 1999 r. "UP" S.A. w W., zwana dalej "skarżącą", złożyła do Urzędu Patentowego wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji wyżej wymienionego znaku towarowego. Według skarżącej jest ona następcą prawnym (...) Zakładów Przemysłu Tłuszczowego w K., które produkowały m.in. margarynę oznaczoną zgodnie z Polską Normą Margaryna PN-77/A-86907, jako "masło roślinne". Cytowana norma rozróżniała trzy rodzaje masła roślinnego: MR, Vita i Nova. Zdaniem skarżącej oznaczenie MR jest nazwą rodzajową margaryny, informując jednocześnie o jej składzie i właściwościach. Zatem, każdy z producentów tej margaryny ma prawo oznaczać ją znakiem MR. W tej sytuacji w rejestracji znaku towarowego "MR", dla oznaczania margaryny "masło roślinne", skarżąca upatruje zawłaszczenia tego znaku przez uczestnika postępowania.

Decyzją Urzędu Patentowego z dnia 28 września 1999 r. (...) oddalono wniosek o unieważnienie spornego znaku towarowego. W ocenie tego organu sporny znak towarowy, składający się dwóch czerwonych liter M i R pisanych dużymi literami o charakterystycznej grafice, nie może być utożsamiany przez przeciętnego odbiorcę z nazwą rodzajową margaryny "masło roślinne". Znak ten, jako całość, posiada funkcję odróżniającą dla oznaczania nim margaryny. Margaryna oznaczana tym znakiem jest identyfikowana przez nabywców jako produkt wytwarzany przez uczestnika postępowania. Powoływanie się przez skarżącą na Polską Normę PN-77/A-86907 nie uzasadnia unieważnienia tego znaku towarowego. Cytowana norma nie obowiązywała w dacie zgłoszenia znaku do rejestracji. Inna jest też grafika spornego znaku towarowego, zawierająca litery "MR", od użytej w omawianej Polskiej Normie. Ponadto, jeszcze przed wejściem w życie omawianej Polskiej Normy, uczestnik postępowania oznaczał produkowaną przez niego margarynę znakiem MR z kwiatem słonecznika. Trudno zatem uznać, aby rejestracja spornego znaku towarowego naruszała zasady współżycia społecznego /art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych/. Nie dopatrzono się także naruszenia art. 8 pkt 3 cytowanej ustawy. Użycie w omawianym znaku liter "MR" nie wprowadza bowiem w błąd nabywców margaryny, że kupując ten produkt nabywają tłuszcz pochodzenia zwierzęcego. W ocenie Urzędu Patentowego litery "MR" nie informują o żadnych właściwościach margaryny. Natomiast stanowią nazwę fantazyjną, nie odnoszącą się do żadnego określonego towaru.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 4, art. 7 i art. 8 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych /Dz.U. nr 5 poz. 17 ze zm./, zwanej dalej "ustawą o znakach towarowych". Stosownie do art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy znakiem towarowym może być znak nadający się do odróżniania towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw. W świetle zaś ust. 2 powołanego artykułu znakiem towarowym może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma plastyczna, melodia lub inny sygnał dźwiękowy bądź zestawienie tych elementów. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o znakach towarowych jako znak towarowy może być zarejestrowany tylko znak, który ma dostateczne znamiona odróżniające w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego. Stosownie do ust. 2 cytowanego artykułu nie ma dostatecznych znamion odróżniających znak, który stanowi tylko nazwę rodzajową towaru lub informuje jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytworzenia, składzie, funkcji lub przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie nie dające wystarczających podstaw odróżniających pochodzenie towaru. Zgodnie z art. 8 ustawy o znakach towarowych niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego /pkt 1/ oraz zawiera dane niezgodne z prawdą /pkt 3 cytowanego artykułu/.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do byłej Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym. Odwołanie to, jako skarga, zostało przekazane przez Urząd Patentowy do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, stosownie do art. 318 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej /Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508/, zwanej Prawem własności przemysłowej.

W piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2002 r. skarżąca podtrzymała prezentowane stanowisko w przedmiocie istnienia podstaw dla unieważnienia spornego znaku towarowego. W szczególności, według skarżącej, pisane pospolitą czcionką oznaczenie słowne omawianego znaku MR, będące skrótem nazwy rodzajowej "masło roślinne", nie spełnia funkcji odróżniającej, a zatem rejestracja tego znaku zapadła z naruszeniem art. 7 ustawy o znakach towarowych. Ponadto rejestracja spornego znaku narusza art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, gdyż przepis par. 17 lit. "a" rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 lipca 1930 r. o dozorze nad wyrobem i obiegiem tłuszczów jadalnych /Dz.U. nr 53 poz. 453 ze zm./, zakazywał nadawaniu masłu dodatkowego oznaczenia "masło roślinne". Tym samym sporny znak towarowy zawiera informacje niezgodne z prawdą, co z kolei stanowi przeszkodę dla jego rejestracji w świetle art. 8 pkt 3 ustawy o znakach towarowych. Dodatkowo powołała się na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 5 czerwca 1995 r. (...), w której odmówiono Zakładom Przemysłu Tłuszczowego "B." w B.-B. rejestracji znaku słownego "MR" dla oznaczania tłuszczy roślinnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 21 ustawy o NSA Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Innymi słowy, NSA nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje odpowiednich świadczeń, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Analizując pod tym kątem skargę, nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zdolność ochronną znaków towarowych zarejestrowanych lub zgłoszonych do rejestracji przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej /Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508/, zwanej Prawem własności przemysłowej, a zatem przed 22 sierpnia 2001 r., ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Stosownie do art. 315 ust. 1 Prawa własności przemysłowej prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. W świetle zaś ust. 3 cytowanego artykułu ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Zatem, ocena zdolności ochronnej spornego znaku towarowego podlega przepisom ustawy o znakach towarowych.

Skarżąca generalnie zakwestionowała możliwość wykorzystania przez uczestnika postępowania w spornym znaku towarowym liter "MR", które w świetle poprzednio obowiązującej Polskiej Normy PN-77/A-86907 Margaryna stanowiły skrót masła roślinnego, będącego jednym z rodzajów margaryn. I tak, stosownie do pkt 1.2.8 cytowanej normy, masło roślinne MR to emulsja rafinowanych tłuszczów roślinnych o określonym składzie osnowy - z mlekiem i wodą, z dodatkiem emulgatora, lecytyny, barwnika, soli, cukru, ze zwiększoną ilością witamin i ewentualnie środków konserwujących; kwasy tłuszczowe masła roślinnego MR zawierają co najmniej 20 procent NNKT oraz nie więcej niż 10 procent kwasów (...).

Praktyka wykorzystywania w znakach towarowych elementów zapożyczonych z przepisów prawnych, norm technicznych czy stanu wiedzy może mieć niekorzystny wpływ na zdolność odróżniającą takiego znaku towarowego. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy znak towarowy nawiązuje do nazwy rodzajowej towaru, który ma być tym znakiem oznaczany. Zdolność odróżniająca takiego znaku towarowego może być wówczas osłabiona. Towar oznaczany takim znakiem towarowym może bowiem nie być identyfikowany przez przeciętnego odbiorcę z produktem wytwarzanym przez określonego przedsiębiorcę. Natomiast funkcja oznaczenia pochodzenia towaru /usługi/, wskazująca na to, że towar nim opatrzony pochodzi od przedsiębiorcy używającego tego znaku, ewentualnie od innych osób związanych z danym przedsiębiorcą, stanowi podstawowy cel znaku towarowego. Niemniej, na gruncie ustawy o znakach towarowych za daleko idące byłoby odmawianie znakowi towarowemu takiego charakteru tylko z racji użycia, czy nawiązania w nim do elementów zawartych w przepisach prawnych, normach czy stanie wiedzy. Zdaniem Sądu decydująca w tym zakresie powinna być ocena, czy mimo użycia w znaku towarowym wspomnianych wyżej elementów, znak ten spełnia swą funkcję odróżniającą, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o znakach towarowych. Jeżeli ta funkcja znaku jest zachowana, brak byłoby uzasadnienia dla jego unieważnienia, o ile oczywiście nie zaszły przeszkody dla jego rejestracji, o których mowa w art. 8 i art. 9 ustawy o znakach towarowych. Natomiast brak dostatecznych znamion odróżniających takiego znaku stanowi przeszkodę dla jego rejestracji /art. 7 ustawy o znakach towarowych/, a tym samym podstawę dla unieważnienia znaku towarowego /art. 29 ustawy o znakach towarowych/.

Cytowany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o znakach towarowych w sposób przykładowy, a zarazem nader szeroki, wymienia oznaczenia nadające się do odróżniania w obrocie towarów lub usług określonego przedsiębiorcy od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorców. Są to w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma plastyczna, melodia lub inny sygnał dźwiękowy bądź zestawienie tych elementów, które tym samym mogą pełnić rolę znaku towarowego. Znak towarowy, co wymaga podkreślenia, powinien być oceniany jako całość. Brak było zatem podstaw, aby w kontekście funkcji odróżniającej omawianego znaku, odrębnie oceniać jego warstwę słowną /MR/ oraz warstwę graficzną.

Według Urzędu Patentowego zgłoszony do rejestracji przez uczestnika postępowania, a następnie zarejestrowany znak towarowy słowno-graficzny MR, będący tzw. znakiem fantazyjnym, spełniał, i nadal pełni, funkcję odróżniającą w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o znakach towarowych. Decydującymi w tej mierze elementami, co zaakcentowano w zaskarżonej decyzji, jest, obok czerwonego koloru zastrzeżonego dla tego znaku, charakterystyczna jego grafika. W rezultacie, jak ustalono w zaskarżonej decyzji, margaryna oznaczana tym znakiem jest identyfikowana przez nabywców jako produkt wytwarzany przez uczestnika postępowania.

Skarżąca w całym toczącym się postępowaniu, w tym także i w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2002 r., nie podważyła tych wszystkich istotnych dla sprawy ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji, odnoszących się do grafiki i koloru omawianego znaku słowno-graficznego MR, nadających mu wyróżniający charakter, co ostatecznie decyduje o zdolności rejestrowej tego znaku towarowego. Natomiast zawarte w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2002 r. stwierdzenie skarżącej, odnośnie pospolitego charakteru użytej czcionki, mogące sugerować, iż omawiany znak towarowy jest znakiem słownym, nie zaś słowno-graficznym, nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem, czy choćby pogłębionym wywodem.

Nie jest uzasadnieniem dla unieważnienia spornego znaku towarowego przywołana przez skarżącą decyzja Urzędu Patentowego z dnia 5 czerwca 1995 r. (...), w której odmówiono Zakładom Przemysłu Tłuszczowego "B." w B.-B. rejestracji znaku słownego "MR" dla oznaczania tłuszczów roślinnych. Skarżąca nie wskazała na rzeczywiste powody, powołane w tej decyzji, które legły u podstaw odmowy rejestracji słownego znaku towarowego "MR". W świetle tej decyzji każdy z producentów masła roślinnego ma prawo do stosowania oznaczenia będącego skrótem nazwy MR. Dopiero sposób zapisu tego skrótu, poprzez nadanie mu przykładowo szczególnej, charakterystycznej formy graficznej, może spowodować, że to pospolite oznaczenie nabędzie zdolność odróżniającą i zostanie znakiem towarowym. Natomiast takiej cechy odróżniającej nie mają same litery "MR", pozbawione jakiejkolwiek grafiki, trudno postrzegalne, co miało miejsce w odniesieniu do znaku zgłoszonego przez Zakłady Przemysłu Tłuszczowego "B." w B.-B.

Sporny znak towarowy słowno-graficzny MR w takiej postaci, jaki został zarejestrowany, nie jest nazwą rodzajową dla margaryny. Rejestracja tego znaku nie mogła więc naruszyć art. 7 ustawy o znakach towarowych, zakazującego m.in. nadawanie znakowi nazwy rodzajowej towaru.

Natomiast zupełnie inną sprawą, wykraczającą poza przedmiot niniejszego postępowania, a do czego znaczenie przywiązuje skarżąca, jest to, czy użycie na opakowaniach, w których sprzedawana jest margaryna, napisu "masło roślinne", narusza prawo. Jak to bowiem wywodziła skarżąca przepis par. 17 lit. "a" powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 lipca 1930 r. o dozorze nad wyrobem i obiegiem tłuszczów jadalnych zakazywał nadawaniu masłu dodatkowego oznaczenia "masło roślinne", w czym skarżąca upatrywała naruszenie w spornej rejestracji przepisu art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych. Zdaniem Sądu na potrzeby niniejszej sprawy bezprzedmiotowe są wywody skarżącej w powyższej kwestii. Natomiast ich aktualność mogłaby być rozważana w sytuacji, gdyby przedmiotem unieważnienia był znak towarowy "masło roślinne". Taka zaś sytuacja nie zachodzi w sprawie, gdyż przedmiotem unieważnienia jest znak słowno-graficzny MR. Omawiany znak towarowy nie może więc być poczytany jako przejaw naruszenia cytowanych wyżej przepisów. Tym samym trudno byłoby upatrywać, aby słowno-graficzny znak towarowy MR zawierał także informacje niezgodne z prawdą w rozumieniu art. 8 pkt 3 ustawy o znakach towarowych, stanowiąc przeszkodę dla jego rejestracji.

W zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się także zasadności zarzutu skarżącej w przedmiocie nierozpatrzenia przez Urząd Patentowy całego materiału dowodowego, z naruszeniem art. 77 par. 1 Kpa, poprzez niedopuszczenie dowodu z powołanej już decyzji z dnia 5 czerwca 1995 r. nr PP Z-116097, w której odmówiono Zakładom Przemysłu Tłuszczowego "B." w B.-B. rejestracji znaku słownego "MR" dla oznaczania tłuszczów roślinnych. Skarżąca bowiem w postępowaniu spornym nie powoływała się na tę decyzję. Uczyniła to dopiero w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2002 r. Ponadto decyzja ta nie dawała argumentów dla uwzględnienia wniosku skarżącej o unieważnienie spornego znaku towarowego. Wręcz przeciwnie. Wskazywała bowiem, o czym była już mowa, na możliwość zarejestrowania znaku towarowego, zawierającego litery "MR", także i przez innych przedsiębiorców, o ile literom tym zostanie nadana charakterystyczna forma graficzna, w następstwie której oznaczenie to nabędzie zdolność odróżniającą.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie można więc dopatrzyć się, aby naruszała ona prawo.

W tym stanie orzeczono jak wyżej na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.