Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 848/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-01-14 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

M. W. wystąpił do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem (uczniem liceum ogólnokształcącego), małżonkowie nie posiadają żadnego majątku, od marca br. nie osiągają żadnych dochodów, skarżący od marca 2014 r. leczy chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych, był rehabilitowany i dwukrotnie operowany, z uwagi na brak efektów zastosowanego leczenia został skierowany na kolejną operację (co potwierdza dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach podatkowych), ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy, obecnie skarżący i jego rodzina otrzymują pomoc od rodziców skarżącego, którą określił "na poziomie poniżej minimum egzystencji".

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2015 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: 1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych małżonków za 2014 r. bądź stosownego zaświadczenia

z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z małżonków za ten rok; 2) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich

i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;

w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; 3) oświadczenia, czy małżonkowie są zarejestrowani jako osoby bezrobotne; jeśli tak - przedłożenia decyzji/zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy; 4) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu/domu, w tym za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, TV itp.) oraz wydatków ponoszonych przez skarżącego na odpłatne leczenie (w tym zakup leków, rehabilitację); 5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 6) w związku z brakiem dochodów oraz zasobów pieniężnych oświadczenia, czy skarżący lub jego żona w okresie ostatnich sześciu miesięcy ubiegali się o przyznanie oraz czy otrzymali jakiekolwiek świadczenia

z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość (odpis decyzji);

7) oświadczenia w przedmiocie otrzymywanej przez małżonków pomocy od rodziców skarżącego - wskazania jej wysokości, rodzaju i częstotliwości wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy);

8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia skarżącego wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów oraz dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku skarżącego. W zarządzeniu tym poinformowano skarżącego,

że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 17 lipca 2015 r. wniósł o przedłużenie do dnia 7 sierpnia 2015 r. terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów. Wyjaśnił,

że nie ma możliwości skontaktowania się ze skarżącym, który prawdopodobnie przebywa na leczeniu bądź na urlopie. Wskazał, że nie dysponuje żądaną obszerną dokumentacją; wymaga ona zgromadzenia i przeanalizowania z udziałem skarżącego.

Zarządzeniem z dnia 23 lipca 2015 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek pełnomocnika.

W dniu 10 sierpnia 2015 r. pełnomocnik złożył kolejny wniosek o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów o 14 dni, powtarzając argumentację podniesioną w poprzednim wniosku.

Zarządzeniem z dnia 12 sierpnia 2015 r. przedłużono wnioskodawcy termin do wykonania zarządzenia z dnia 23 czerwca 2015 r. do dnia 21 sierpnia 2015 r.

Pomimo dwukrotnego przedłużenia terminu do złożenia dokumentów szczegółowo wskazanych w zarządzeniu z dnia 23 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył:

– kopie wyciągów z rachunku bankowego skarżącego za okres od 20 marca do 19 lipca 2015 r., na którym we wskazanym okresie nie dokonano żadnych transakcji i którego saldo wynosiło 74,05 zł;

– mało czytelne kopie zdjęć stron internetowych banków obrazujących stan konta

w Banku [...] S.A. za okres od 1 kwietnia do 21 sierpnia 2015 r., na którym jedynymi księgowanymi operacjami były opłaty bankowe oraz stan konta za okres od

1 kwietnia do 21 sierpnia 2015 r., którego saldo końcowe było ujemne i wynosiło 0,52 zł, przy czym z dowodów tych nie sposób wywieść, kto jest posiadaczem tych rachunków;

– kopię wniosku o rozliczenie konta płatnika składek RD-3, złożonego przez skarżącego w ZUS w dniu 23 lipca 2015 r.;

– kopie pisma i zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], z których wynika, że zaległości podatkowe skarżącego wynoszą 292.406,70 zł.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku stwierdził, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 848/15 odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia M. W. wniósł sprzeciw zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.".

Zdaniem wnioskodawcy, wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a referendarz sądowy dokonał błędnej oceny jego sytuacji majątkowej

w odniesieniu do możliwości uiszczenia wpisu. Ponadto odmowa uwzględnienia złożonego wniosku pozbawia stronę prawa do sądu, gdyż nie będzie w stanie zapłacić wpisu

w niniejszej sprawie i wpisów w licznych sprawach, które toczą się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku. Do sprzeciwu nie załączono żadnych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. wszczętej przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r.

poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Rozpatrując ponownie wniosek M. W. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.

Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie,

o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym

o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wyżej wymaganiom.

Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA

z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08, LEX nr 532213). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II OZ 1400/07, LEX nr 1012957). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się

o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04,

z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 470/05, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 P.p.s.a.,

i zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową

i majątkową wnioskodawcy.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca złożył jedynie część żądanych dokumentów.

W tak ustalonym stanie sprawy Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, gdyż nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej wciąż nie jest możliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych (kluczowych) okoliczności. Skarżący w żaden sposób nie odniósł się do tej części wezwania, która pozwoliłaby ustalić, czy małżonkowie faktycznie nie dysponują żadnymi środkami pieniężnymi a ich sytuacja finansowa i życiowa jest tak trudna, jak zostało to opisane we wniosku - skarżący nie przedstawił bowiem wyciągów z rachunków bankowych swojej małżonki, pominął kwestię, czy małżonkom zostały przyznane świadczenia z pomocy społecznej i czy w ogóle o taką pomoc się ubiegali oraz nie wyjaśnił charakteru pomocy udzielanej małżonkom przez swoich rodziców, nie przedstawił także dokumentów obrazujących kwotę wydatków związanych z kosztami eksploatacji zajmowanego domu.

Prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony możliwa jest jedynie wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko dochody i oszczędności (bądź ich brak) swoje, ale także osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (w tym przypadku żony) oraz gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie własne i rodziny.

W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez skarżącego wykazane. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku o przyznanie mu prawa pomocy.

Mając na uwadze, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, nie można przyjąć, że dokonał on wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.

Zdaniem tutejszego Sądu opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa,

z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego

z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe.

Reasumując, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji, Sąd uznał,

że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych

i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.