Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 54/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 169 ust. 5 pkt 2, ust. 1, art. 61, art. 67,
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity
article: art. 8a ust. 4,
journal: Dz.U. 2013 poz 1414
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym -  tekst jednolity.
article: art. 14a ust. 3, art. 17 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 265 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn.
article: art. 4 ust. 6, art. 5 ust. 1,
journal: Dz.U. 2012 poz 1138
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca), Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Jerzy Strzebinczyk, , Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 września 2015 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nadmiernie otrzymanych dopłat do biletów ulgowych oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

W. G. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą "A" [...], po wygraniu przetargu w trybie Prawa zamówień publicznych, zawarł z Gminą L. następujące umowy: z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], której przedmiotem był dowóz uczniów do "B" w L.; z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], której przedmiotem był dowóz uczniów do szkół na terenie Gminy L. na podstawie biletów miesięcznych wydawanych przez wykonawcę; z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], której przedmiotem był dowóz uczniów niepełnosprawnych do "B" w L. oraz "C" w L. na podstawie biletów miesięcznych wydawanych przez wykonawcę, umowę nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., której przedmiotem był dowóz uczniów do szkół na terenie Gminy L. na podstawie biletów miesięcznych wydawanych przez wykonawcę, o jednolitej treści. Zgodnie z § 4 ust. 5 tych umów, wynagrodzenie Wykonawcy obejmowało całość usług wykonywanych przez w danym miesiącu.

Poza wynagrodzeniem od Gminy L. z tytułu wykonywania powyższych umów W. G. uzyskiwał na podstawie umowy nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. z Województwem D., od września 2012 r. do stycznia 2014 r., dopłaty do biletów ulgowych w łącznej kwocie 172.680,65 zł. Według Marszałka Województwa D. były to świadczenia nienależne. W związku z tym wszczął w dniu [...] marca 2014 r. postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nienależnie pobranych dopłat na podstawie powołanej umowy z dnia [...] stycznia 2012 r.

W dniu [...] sierpnia 2014 r. organ I instancji decyzją nr [...] nakazał W. G. zwrot nadmiernie otrzymanych dopłat w kwocie 172.680,65 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Według organu W. G. naruszył przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (Dz.U. z 2013 r. poz. 1414), których według art. 1b pkt 1 tej ustawy nie stosuje się do osób odbywających podróż na podstawie wykupionych od przewoźnika na rzecz tych osób legitymacji lub biletów uprawniających do ulgowych przejazdów. W. G. zawarł bowiem z Gminą L. umowę, w ramach której gmina ta wykupywała bilety ulgowe na dowóz dzieci niepełnosprawnych do szkół. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję I instancji.

W. G. wniósł od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażając niezadowolenie, a także wskazując, że działania jego firmy "są wykonywane w oparciu o zawarte umowy, do których nikt nikogo nie zmuszał". Według niego Urząd Marszałkowski był informowany o stanie spraw. Rozliczenia za sprzedaż biletów ulgowych miesięcznych następowały oficjalnie, w oparciu o program zakupiony i zainstalowany zgodnie z umową z Urzędem Marszałkowskim i późniejszy aneks, stanowiącym o stosowaniu ulg. Skarżący wskazał, że z uwagi na długi okres rozpatrywania sprawy jego firma popadła w zadłużenie, gdyż przez 4 miesiące wykonywał usługi bez dopłat.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Podkreśliło, że skarżący nie podnosi konkretnych zarzutów w stosunku do zaskarżonej decyzji, a jedynie kwestionuje ją "w całokształcie". W kwestiach szczegółowych organ odwołał się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r. uzupełniającym do skargi, posługując się profesjonalnym pełnomocnikiem skarżący podniósł następujące zarzuty wobec zaskarżonej decyzji:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 5a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, w zw. z art. a ust. 3 oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2004 r. Nr 256, poz. 2572) przez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem przez organ, że skarżący nie był uprawniony do naliczania ulg na bilety zakupywane przez gminę na podstawie umów zawartych ze skarżącym na przewóz dzieci niepełnosprawnych i otrzymania z tego tytułu dotacji, a w konsekwencji przyjęcia, że dotacja została pobrana przez skarżącego w nadmiernej wysokości;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie przez organ, że wypłacone skarżącemu w okresie od września 2012 r. do stycznia 2014 r. środki dotacji tytułu dopłat do biletów ulgowych stanowią dotacje pobrane w nadmiernej wysokości i jako takie podlegają zwrotowi do budżetu państwa, gdy przywołany przepis nie znajduje zastosowania w niniejszym stanie faktycznym;

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik prawy, tj.:

- art. 7 i 77 k.p.a. przez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie, w szczególności:

- ustalenie okoliczności, czy Województwo D. posiadało wiedzę o umowach zawieranych przez skarżącego z Gminą L. i o fakcie wykorzystywania przyznanej dotacji na realizację tych umów, ustalenia, jakie były dokładne zapewniania i wyjaśnienia ze strony Województwa D. składane skarżącemu, a dotyczące możliwości wykorzystania przyznanej dotacji na powołany cel,

- nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka L. C. oraz pozostałych pracowników Wydziału Transportu Urzędu Marszałkowskiego we W., nieustalenie przez organ odległości pomiędzy miejscem zamieszkania osób niepełnosprawnych, na których bilety dotacja została zakwestionowana przez organ, a szkołą (ośrodkiem), do którego były dowożone przez skarżącego;

b) art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, wskutek czego doszło do wydania rozstrzygnięcia bez zgromadzenia pełnego materiału dowodowego oraz bez oceny (rozpatrzenia) całokształtu materiału dowodowego;

c) art. 75 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z zeznań świadka L. C. oraz pracowników Wydziału Transportu Urzędu Marszałkowskiego we W., gdy z wyjaśnień złożonych przez skarżącego jednoznacznie wynika, że na podstawie wyjaśnień i informacji przekazywanych przez tych pracowników Urzędu Marszałkowskiego skarżącemu, pozostawał on w zaufaniu do władzy publicznej i w przekonaniu, iż sposób realizowania przez niego dotacji na podstawie umowy zawartej z Województwem D., w związku z zawartymi przez niego umowami z Gminą L. i rozliczania tej dotacji jest prawidłowy.

Biorąc to pod uwagę wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji I instancji.

W uzasadnieniu podniesiono, że w ocenie skarżącego nie można się zgodzić z wykładnią przepisów art. 5a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (w zw. z art. 14a ust. 3 oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, dokonaną przez organ, który niewłaściwie zastosował przepis art. 1b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. Wadliwa interpretacja przepisów i ich niewłaściwe zastosowanie doprowadziło do przyjęcia przez organ, że wypłacone skarżącemu w okresie od września 2012 r. do stycznia 2014 r. środki dotacji z tytułu dopłat do biletów ulgowych stanowią dotacje pobrane w nadmiernej wysokości i jako takie podlegają zwrotowi do budżetu państwa.

Wskazano, że przepisy ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego regulują uprawnienia do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego w regularnych przewozach osób, wykonywanych przez uprawnionych przewoźników kolejowych i autobusowych. Takim przewoźnikiem jest skarżący. Przepisy ustawy, o której mowa w art. 1b określają wyłączenia w zakresie jej stosowania. Organ uznał, że wobec skarżącego zastosowanie ma art. 1b ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że przepisów ustawy nie stosuje się do osób odbywających podróż na podstawie wykupionych od przewoźnika na rzecz tych osób legitymacji lub biletów uprawniających do ulgowych przejazdów, z zastrzeżeniem art. 5a. Organ natomiast całkowicie pominął art. 5a ustawy, który stanowi, iż w przypadku nabywania przez gminę biletów miesięcznych dla dzieci w celu wykonania obowiązku określonego w art. 14a ust. 3 oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572) uwzględnia się ulgi, o których mowa w art. 4 ust. 6 i art. 5 ust. 1.

Skarżący podkreślił, że wykonywał przewozy zgodnie z obowiązującym prawem i z umową z dnia [...] stycznia 2012 r., której przedmiotem były zasady przekazywania skarżącemu jako przewoźnikowi dopłat do przewozów pasażerskich z tytułu stosowania obowiązujących ulg ustawowych w tych przewozach. Zgodnie z § 3 umowy, uprawnienie do otrzymania dopłat przewoźnik nabywa, gdy spełni określone w nim wymogi, tj. posiada zezwolenia na wykonywanie objętych dopłatami przewozów regularnych, stosuje kasy rejestrujące, przedstawia wykaz linii, na której prowadzi przedmiotowe przewozy i dostarcza do Urzędu zestawienie dopłat za miesięczny okres rozliczeniowy. Skarżący spełnił wszystkie te przesłanki. Zgodnie z § 5 umowy, dopłaty były mu przekazywane po wstępnej weryfikacji dokumentów rozliczeniowych, o których mowa w tej umowie.

Skarżący w związku z wygraniem przetargu zawierał z Gminą L. kolejne umowy, na podstawie których gmina ta nabywała bilety także w celu realizacji obowiązków, o których mowa w art. 14 i 17 ustawy o systemie oświaty. W ocenie skarżącego należy więc przyjąć, że był on uprawniony zgodnie z art. 5a ustawy do naliczania ulg do biletów kupowanych przez Gminę L. na podstawie zawartej ze skarżącym umowy i otrzymania z tego tytułu dopłat. Nie można w tym stanie rzeczy przyjąć za usprawiedliwione twierdzeń, jakoby skarżący otrzymał dotację w nadmiernej wysokości. W stanie faktycznym spray nie zachodzi bowiem wyłączenie przedmiotowe, o jakim mowa w art. 1b ust. 1 pkt 1 ustawy.

Skarżący wskazał na uchybienia organu przepisom postępowania, w tym art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. Organ nie podjął bowiem jakichkolwiek czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie, w szczególności żadnych ustaleń w przedmiocie czy Województwa D. posiadało jakąkolwiek wiedzę w zakresie umów zawieranych przez skarżącego z Gminą L. i o fakcie wykorzystania przyznanej przez Województwo dotacji na realizację tych umów. Organ nie podjął żadnych czynności weryfikacji złożonych przez skarżącego wyjaśnień, mającej na celu ustalenie o informacjach uzyskiwanych przez skarżącego w Urzędzie Marszałkowskim o możliwości wykorzystania przez niego przyznanej dotacji. W tym celu organ winien był przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków, w szczególności pracownika Urzędu – L. C., a także pozostałych pracowników Wydziału Transportu Urzędu Marszałkowskiego we W.

Istotna dla oceny sprawy wydaje się także okoliczność, że organ nie podjął działań celem wyjaśnienia odległości od miejsca zamieszkania poszczególnych dzieci, w tym niepełnosprawnych, na rzecz których Gmina L. dokonywała zakupu biletów u skarżącego, a szkołą (ośrodkiem), do którego były one dowożone przez skarżącego jako przewoźnika. Organ nie mógł więc poprawnie zweryfikować możliwości zastosowania względem skarżącego przepisu art. 5a ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego. Pozwala to na przyjęcie, iż organ nie podjął niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zaistniałego w sprawie. Obowiązkiem organu w postępowaniu administracyjnym jest dokładne ustalenie stanu faktycznego i na tej podstawie dokonanie oceny zgodnie z przepisami prawa. Celem postępowania administracyjnego jest bowiem prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy indywidualnej. Jest to możliwe, gdy organ administracji publicznej - zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej - podejmie wszelkie czynności zmierzające do wszechstronnego zbadania sprawy. Organ taki, zgodnie z art. 7 k.p.a., jest zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego jaśnienia stanu faktycznego.

Mając na uwadze przedstawioną argumentację, skarżący zarzucił, że organy obu instancji nie przeprowadziły wszechstronnych ustaleń niezbędnych do prawidłowej oceny stanu faktycznego. Stanowi to o naruszeniu art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ nie podjął jakichkolwiek czynności dla weryfikacji wyjaśnień skarżącego, szczególnie w celu wyjaśnienia, dlaczego skarżący był przekonany o prawidłowości swego postępowania w naliczaniu ulg. Mając na uwadze treść otrzymanych w Urzędzie Marszałkowskim wyjaśnień i zapewnień o prawidłowości realizowanej przez niego umowy, działając w zaufaniu do władzy publicznej, był przekonany, że jego postępowanie i wysokość naliczanych przez niego ulg są właściwe. W ocenie skarżącego Województwo, zgodnie z postanowieniami umowy, przed wypłatą dotacji powinno było dokonać weryfikacji celu i wysokości, na jaki jest wypłacana. Skarżący nie może bowiem ponosić odpowiedzialności za nierzetelne wykonywanie władzy przez organ.

Na wypadek, gdyby Sąd nie podzielił zarzutów, skarżący wskazał, że nawet gdyby przyjąć stanowisko organu, że skarżący błędnie naliczał ulgi do biletów w wysokości 78%, należało uznać za zasadne naliczanie ulgi w wysokości 49%. Ewentualna kwota podlegająca zwrotowi przez skarżącego winna uwzględniać tę okoliczność.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie weryfikuje działalności administracji publicznej według zasad słuszności, sprawiedliwości społecznej, czy celowości podjętych rozstrzygnięć. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 p.p.s.a.).

Oceniając według tych kryteriów legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń dających podstawę do uwzględnienia skargi.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnia również okoliczności nie wskazane w skardze, mające wpływ na tę ocenę. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może jednak rozpoznać legalności innej sprawy administracyjnej niż tej, w której wniesiono skargę.

Kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne było prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (zwanej dalej ustawą) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Z 2013 r. poz. 885, zwana dalej u.f.p.).

Przedmiotem sprawy jest zwrot dopłat do biletów ulgowych o charakterze dotacji celowej na rzecz przewoźników wykonującym krajowe autobusowe przewozy pasażerskie z tytułu stosowania obowiązujących ustawowych ulg w przewozach pasażerskich. Według art. 8a ust. 1 ustawy, koszty finasowania ustawowych uprawnień do bezpłatnych lub ulgowych przejazdów pokrywane są z budżetu państwa. Zgodnie z art. 8a ust. 2, samorządy województw, z zastrzeżeniem ust. 2a, przekazują przewoźnikom wykonującym krajowe autobusowe przewozy pasażerskie dopłaty do tych przewozów z tytułu stosowania obowiązujących ustawowych ulg w przewozach pasażerskich, z zastrzeżeniem ust. 4.

Według art. 8a ust. 4 ustawy, uprawnienie do otrzymywania dopłat, o których mowa w ust. 2, nabywa przewoźnik, który:

1) posiada zezwolenie na wykonywanie przewozów regularnych osób w krajowym transporcie drogowym, wydane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm.);

2) stosuje kasy rejestrujące posiadające pozytywną opinię ministra właściwego do spraw finansów publicznych, które umożliwiają określenie kwoty dopłat do przewozów w podziale na poszczególne kategorie ulg ustawowych;

3) zawarł umowę z samorządem województwa określającą zasady przekazywania przewoźnikom dopłat.

Zasady zwrotu dotacji reguluje natomiast ustawa o finansach publicznych Zgodnie z art. 169 ust. 1 dotacje udzielone z budżetu państwa:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi do budżetu państwa wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15. dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt. 1 lub pkt. 2.

Dotacjami pobranymi w nadmiernej wysokości, według ust. 2, są dotacje otrzymane z budżetu państwa w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, umowie lub wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania. Zwrotowi do budżetu państwa, według ust. 4, podlega część dotacji wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości.

Według art. 169 ust. 5 pkt 2 u.f.p. odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu państwa nalicza się, począwszy od dnia stwierdzenia nieprawidłowego naliczenia lub nienależnego pobrania dotacji - z zastrzeżeniem, że jeśli dotacja stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, odsetki nalicza się od dnia przekazania dotacji beneficjentowi. Niedokonanie zwrotu dotacji w terminie, o którym mowa w art. 169 ust. 1 u.f.p., skutkuje wydaniem na podstawie art. 169 ust. 6 u.f.p. przez organ lub innego dysponenta części budżetowej, który udzielił dotacji, decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego naliczane są odsetki.

Według art. 61 ust. 1 pkt 1 u.f.p. organem I instancji właściwym w sprawie zwrotu dotacji udzielonych z budżetu państwa jest w stosunku do należności budżetu państwa - minister, wojewoda oraz inni dysponenci części budżetowych. Organem odwoławczym od decyzji w sprawie zwrotu dotacji wydanych w I instancji przez marszałka województwa jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. W myśl art. 67 u.f.p., w sprawach dotyczących zwrotu dotacji nieuregulowanych w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej "k.p.a."), i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.).

Organy orzekające ustaliły, że część dotacji udzielona skarżącemu z tytułu dopłat do biletów ulgowych za okres od września 2012 r. do stycznia 2014 r., w łącznej kwocie 172.680,65 zł, została pobrana w nadmiernej wysokości. Zobowiązuje to skarżącego do jej zwrotu, wraz z odsetkami za zwłokę. U podstaw takiego stanowiska legły następujące ustalenia.

Z materiału dowodowego sprawy wynika, że dotacji udzielono skarżącemu na podstawie powołanej umowy z dnia [...] stycznia 2012 r. (Nr [...]), zawartej na czas określony od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2014 r. z Województwem D., w sprawie szczegółowych zasad przekazywania Przewoźnikowi dopłat do przewozów pasażerskich z tytułu stosowania obowiązujących ulg ustawowych w tych przewozach. Dotacje wypłacano w okresach miesięcznych, na podstawie przedkładanych zestawień dopłat do krajowych regularnych przewozów autobusowych z tytułu stosowania obowiązujących ulg ustawowych. W okresie od września 2012 r. do stycznia 2014 r. skarżący wykazał w miesięcznych zestawieniach m. in. dopłaty w wysokości 78% od biletów miesięcznych dla dzieci i młodzieży dotkniętych inwalidztwem lub niepełnosprawnością (kod ulgi 25), na łączną kwotę 172.680,65 zł.

|Okres |Liczba biletów |Wartość dopłaty |

|IX 2012 r. |19 |19.198,55 zł |

|X2012r. |9 |9.094,05 zł |

|XI 2012 r. |9 |9.094,05 zł |

|XII 2012 r. |10 |10.104,50 zł |

|I 2013 r. |10 |10.104,50 zł |

|II 2013 r. |10 |10.104,50 zł |

|III 2013 r. |10 |10.104,50 zł |

|IV 2013 r. |10 |10.104,50 zł |

|V2013r. |10 |10.104,50 zł |

|VIII 2013 r. |11 |10.951,16 zł |

|IX 2013 r. |11 |10.951,16 zł |

|X2013r. |13 |12.942,28 zł |

|XI 2013 r. |14 |13.937,84 zł |

|XII 2013 r. |13 |12.942,28 zł |

|I 2014 r. |13 |12.942,28 zł |

|SUMA |172 |172.680,65 zł |

Powyższe kwoty dopłat przekazano na rachunek bankowy skarżącego.

W toku postępowania wykazano, że dopłaty te wynikały wyłącznie z biletów zakupionych przez Gminę L. na podstawie powołanych już umów zawartych ze skarżącym. Skarżący wykonywał przewozy był w ramach posiadanych zezwoleń na przewozy regularne osób w krajowym transporcie drogowym. Miesięczne wynagrodzenie za przewóz obliczane było na podstawie rzeczywistej liczby uczniów przewożonych w danym miesiącu (zgłaszanych przez gminę) i ceny brutto biletów miesięcznych, wynoszącej odpowiednio 285 zł (przy pierwszej umowie) i 280,80 zł (przy drugiej umowie). Gmina L., w oparciu o te umowy nabywała ulgowe bilety miesięczne w komunikacji autobusowej na rzecz niepełnosprawnych uczniów z jej terenu. Skarżący przyjął, że kwota płacona co miesiąc przez gminę L. za bilety na dowóz dzieci niepełnosprawnych wynosi 22% ceny biletów i obejmuje ulgę w wysokości 78% (1.010,45 zł na bilet przy pierwszej umowie i 995,56 zł na bilet przy drugiej umowie), podlegającą zwrotowi z budżetu państwa za pośrednictwem Województwa D. Według organów orzekających takie rozliczenie ceny biletów byłó jednak niezgodne z przepisami ustawy.

Według Sądu to stanowisko organów jest trafne. Artykuł 1b ust. 1 ustawy zawiera bowiem zamknięty katalog wyłączeń podmiotowych. Chodzi o wykaz podmiotów, do których nie stosuje się przepisów ustawy, niemogących korzystać z uprawnień do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, uregulowanych w ustawie. Do tej kategorii należą, zgodnie z art. 1b ust. 1 pkt 1 ustawy, osoby odbywające podróż na podstawie wykupionych od przewoźnika na rzecz tych osób legitymacji lub biletów uprawniających do ulgowych przejazdów, z zastrzeżeniem art. 5a, który stanowi, że w przypadku nabywania przez gminę biletów miesięcznych dla dzieci w celu wykonania obowiązku określonego w art. 14a ust. 3 oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) uwzględnia się ulgi, o których mowa w art. 4 ust. 6 i art. 5 ust. 1, tj. ulgi 49% przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pośpiesznych oraz przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego autobusowego w komunikacji zwykłej i pośpiesznej, na podstawie imiennych biletów miesięcznych, dla dzieci i młodzieży w okresie od rozpoczęcia odbywania obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego do ukończenia gimnazjum, szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej - publicznej lub niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej, nie dłużej niż do ukończenia 24. roku życia.

Co do zasady przepisy ustawy nie mają zastosowania do osób odbywających podróż na podstawie wykupionych od przewoźnika na ich rzecz biletów uprawniających do ulgowych przejazdów. Przewoźnik nie będzie mógł więc wystąpić o zwrot dopłat do tego rodzaju biletów. Wyjątek dotyczy jedynie sytuacji, gdy gmina nabywa bilety miesięczne od przewoźnika realizując obowiązki z art. 14a ust. 3 i art. 17 ust. 3 ustawy o systemie oświaty, w celu zapewnienia dzieciom, których miejsce zamieszkania przekracza określoną odległość od placówek przedszkolnych i szkolnych, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do tych ośrodków. Według art. 14a ust. 3 ustawy o systemie oświaty, jeżeli droga dziecka pięcioletniego z domu do najbliższego publicznego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej lub publicznej innej formy wychowania przedszkolnego przekracza 3 km, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka lub zwrot kosztów przejazdu dziecka i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice. Według art. 17 ust. 3 tej ustawy, jeżeli droga dziecka z domu do szkoły, w której obwodzie dziecko mieszka przekracza odległości wymienione w ust. 2 (czyli 3 km - w przypadku uczniów klas I - IV szkół podstawowych oraz 4 km - w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjów), obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka albo zwrot kosztów przejazdu dziecka środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice, a do ukończenia przez dziecko 7 lat - także zwrot kosztów przejazdu opiekuna dziecka środkami komunikacji publicznej (pkt 1 ), a gdy nie przekracza tych odległości, gmina może zorganizować bezpłatny transport, zapewniając opiekę w czasie przewozu. W tego rodzaju przypadkach ustawodawca zastrzegł wyłącznie ulgę 49%, o której mowa w art. 4 ust. 6 i art. 5 ust. 1 ustawy o uprawnieniach. Nie ma tym samym możliwości skorzystania, na podstawie tego przepisu, z ulgi 78%.

Jak jednak trafnie przyjął organ, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy nie można było zastosować art. 5a ustawy. Bilety ulgowe zostały nabyte przez gminę L. na rzecz uczniów w celu realizacji obowiązków wynikających z przepisów ustawy o systemie oświaty. Były to jednak obowiązki wynikające z art. 14a ust. 4 i art. 17 ust. 3a tej ustawy, dotyczące dowozu do placówek oświatowych dzieci niepełnosprawnych. Nie były to zatem obowiązki gminy uregulowane przez art. 14a ust. 3 oraz art. 17 ust. 3, do których odwołuje się przepis art. 5a tej ustawy, które nietrafnie wskazuje skarżący. Wbrew żądaniom skarżącego brak było zatem podstaw do zastosowania tej regulacji. Artykuł 14a ust. 4 ustawy stanowi, że obowiązkiem gminy jest zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 14 ust. 1a bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka umożliwiającego dzieciom, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku, o którym mowa w art. 14 ust. 3, albo zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) i rodzicami, opiekunami lub opiekunami prawnymi, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice, opiekunowie lub opiekunowie prawni. Według art. 17 ust. 3a tej ustawy, obowiązkiem gminy jest: zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21 roku życia (pkt 1); zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2); zwrot kosztów przejazdu ucznia, o którym mowa w pkt 1 i 2, oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka, wymienionych w pkt 1 i 2, na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice (pkt 3). Ponadto, co podkreślono już powyżej, przepis art. 5a ustawy o uprawnieniach przewiduje wyłącznie ulgę 49%. Strona naliczyła natomiast ulgę 78%, która - nawet gdyby zakup biletów przez gminę L. w sprawie następował w celu wykonania obowiązków z art. 14a ust. 3 i art. 17 ust. 3, a nie obowiązków z art. 14a ust. 4 i art. 17 ust. 3a - nie mogłaby znaleźć zastosowania.

Organy orzekające zatem prawidłowo przyjęły, że w sprawie ma zastosowanie art. 1b ust. 1 pkt 1 ustawy i że był brak podstaw do zastosowania przez skarżącego ulgi 78% i wystąpienia do Urzędu Marszałkowskiego o jej zwrot. W tej sytuacji przyjęcie ulgi 49% i żądania jej zwrotu przez skarżącego także nie znajduje podstaw. Nie było też podstaw do żądania określenia odległości od miejsca zamieszkania dzieci do szkoły, Ponikwą w tym przypadku nie ma to znaczenia.

Jeżeli chodzi o powoływanie się przez skarżącego na wiedzę pracowników organu I instancji o tym, że podstawą wniosków o zwrot dopłat do biletów ulgowych była umowa zawarta z gminą L., organy orzekające wskazały trafnie, że z treści obowiązujących przepisów i umowy z dnia [...] stycznia 2012 r. zawartej przez skarżącego z Województwem D. wynikało jasno, że warunkiem wypłaty skarżącemu dopłat było złożenie wykazu linii, na których prowadził dotowane przewozy i zestawienia należnych dopłat za miesięczne okresy rozliczeniowe, według wzoru (§ 3 pkt. 3 i 4 umowy). Dopłaty przekazywano po wstępnej weryfikacji dokumentów rozliczeniowych, wymienionych w § 3 pkt 4, czyli rozliczeń należnych dopłat (§ 6 pkt 1 umowy). Weryfikacji nie podlegały bilety sprzedane przez skarżącego i umowy stanowiące postawę ich wystawienia. Nie był on więc obowiązany do ich przedkładania z rozliczeniami miesięcznymi i nie stanowiło to ustawowego warunku przekazania środków. Wnioskowane przez skarżącego kwoty dotacji zostały mu więc wypłacone przez samorząd województwa. Umowy z Gminą L. i bilety wystawione na ich podstawie organ I instancji uzyskał i zbadał z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa dopiero na etapie postępowania w przedmiocie zwrotu dotacji, które zakończyło się podjęciem zaskarżonej decyzji. Świadczy to o tym, że wbrew twierdzeniom skarżącego organ I instancji nie miał wiedzy na etapie przyznawania dotacji o umowie skarżącego z Gminą L. Sąd stwierdza ponadto, że nawet gdyby było inaczej, nie mogłoby to wpłynąć na inny kierunek przyjętego rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji. Istotne w rozpatrywanej sprawie jest bowiem to, że skarżący uzyskał przedmiotowe dotacje niezgodnie z powołanymi przepisami prawa.

Biorąc pod uwagę wyłączenie z art. 1b ust. 1 pkt 1 ustawy i niemożność zastosowania art. 5a tej ustawy, Sąd uznał, że wypłacone skarżącemu w okresie od września 2012 r do stycznia 2014 r. środki dotacji z tytułu dopłat do biletów ulgowych 78%, w łącznej kwocie 172.680,65 zł, to dotacje pobrane w nadmiernej wysokości i z tego względu podlegają zwrotowi do budżetu państwa z odsetkami za zwłokę. Dopłaty do przewozów z tytułu stosowania przez przewoźników ustawowych ulg stanowią pomoc publiczną, odsetki za zwłokę są według art. 169 ust. 5 pkt 2 u.f.p. liczone są od dnia przekazania miesięcznych kwot dotacji ich beneficjentowi, do dnia ich zwrotu.

Sąd nie podzielił zarzutów skargi odnośnie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli art. 7, 8 i 77 k.p.a. Stan faktyczny sprawy został bowiem dokładnie wyjaśniony. Wnioskowane przesłuchanie skarżącego czy pracowników organu I instancji nie mogło wpłynąć na podjęte rozstrzygnięcie, którego treść była zdeterminowana regulacją obowiązujących przepisów, a nie sugerowanym przez skarżącego stanem świadomości pracowników organu. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący nie informował organu I instancji o umowach zawieranych przez niego z Gminą L., choć była to istotna okoliczność w rozpatrywanej sprawie.

W świetle powołanych okoliczności Sąd nie stwierdził zarzucanych w skardze naruszeń przepisów prawa i z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.