Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 629/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 122, art. 166, art. 167, art. 174 ust. 3, art. 176, art. 178 ust. 3, art. 187
journal: Dz.U. 2009 nr 168 poz 1323
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej.
article: art. 7, art. 33, art. 34, art. 410, art. 424 par. 1, art. 433 par. 1 i par. 2, art. 437 par. 1,  art. 452 par. 1, art. 457 par. 3, art.
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
article: par. 9 ust. 2, par. 11, par. 12
journal: Dz.U. 2010 nr 31 poz 159
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do  funkcjonariuszy celnych.
article: art. 145 par. 1, pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. spraw ze skarg M. P. i D. R. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 3 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego [...] z dnia 5 marca 2015 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej [...] na rzecz skarżącego M. P. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych oraz na rzecz skarżącego D. R. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 5 marca 2015r. nr [...], wydanym na podstawie art. 167, art. 169 ust. 1 i ust. 5 w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej z dnia 27 sierpnia 2009r. (Dz. U. z 2009r. Nr 168, poz. 1323 ze zm.) i § 9 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. z 2010r. Nr 31, poz. 159), młodszy referent celny D. R. – specjalista Służby Celnej Urzędu Celnego w G. - został uznany winnym tego, że w dniu 21.10.2014 roku wykonując obowiązki służbowe w Oddziale Celnym Nabrzeże [...] Urzędu Celnego w G., wprowadził się w stan uniemożliwiający ich wykonanie, tj. w stan po użyciu alkoholu, którego obecność o godz. 22:16 w wydychanym powietrzu, przy użyciu analizatora wydechu [...], wersja 7111, nr fabryczny [...], stwierdzono w ilości 0,93 mg/l, a w wyniku badań krwi (próbka [...]) 1,89‰, tj. o naruszenie art. 166 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej,

oraz

aspirant celny M. P. - specjalista Służby Celnej Urzędu Celnego w G. - został uznany winnym tego, że w dniu 21.10.2014 roku wykonując obowiązki służbowe w Oddziale Celnym Nabrzeże [...] Urzędu Celnego w G., wprowadził się w stan uniemożliwiający ich wykonanie, tj. w stan po użyciu alkoholu, którego obecność o godz. 22:00 w wydychanym powietrzu, przy użyciu analizatora wydechu [...], wersja 7111. nr fabryczny [...], stwierdzono w ilości 1,08 mg/l, a w wyniku badań krwi ( próbka [...]) 2.41‰,tj. o naruszenie art. 166 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej.

Funkcjonariuszom została w związku z tym wymierzona kara dyscyplinarna wydalenia ze służby ( art. 167 ust. 1 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej).

Uzasadniając wydane orzeczenie organ pierwszej instancji wskazał, że podstawę faktyczną wszczęcia postępowań dyscyplinarnych stanowiły materiały dowodowe zebrane w czasie pełnienia przez ww. służby w dniu 21 października 2014r.

W toku postępowania dyscyplinarnego ustalono, że w dniu 21.10.2014 roku funkcjonariusze celni D. R. i M. P. w czasie pełnienia służby w Oddziale Celnym Nabrzeże [...] Urzędu Celnego w G. wprowadzili się w stan uniemożliwiający wykonywanie obowiązków służbowych, tj. w stan po spożyciu alkoholu, którego obecność w krwi obwinionych ostatecznie ustalono podczas badania krwi na okoliczność zawartości alkoholu etylowego wykonanego w Laboratorium Kryminalistycznym KWP w G.

D. R. podał, że leczy się z załamania nerwowego i depresji u psychiatry i psychologa od czerwca 2014 roku i podjął leczenie farmakologiczne z uzależnienia alkoholowego oraz terapię od dnia 24.10.2014 roku. Wyjaśnił, iż powodem dla którego nie potrafił odmówić wypicia alkoholu w pracy było załamanie nerwowe związane z natłokiem obowiązków.

Organ ustalił, że D. R. w Służbie Celnej pracuje prawie 8 lat. Zadania wykonywał sumiennie

Z kolei M. P. wyjaśnił, że nie miał zamiaru wypić przyniesionego alkoholu w pracy, miała być to forma podziękowania. Podał, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, jak również problemy D. R., o których rozmawiali, postanowili otworzyć przyniesiony przez niego alkohol i go wypić.

Organ ustalił, że M. P. w Służbie Celnej pracuje od 22 lat, ocena okresowa funkcjonariusza z dnia 3 stycznia 2014 roku była pozytywna, podobnie jak oceny z poprzednich lat.

Organ wyjaśnił, że funkcjonariusze celni zobowiązani są do fachowego, rzetelnego, zgodnego z prawem i bezstronnego, prawidłowego, sprawnego i terminowego wykonywania powierzonych im obowiązków i zadań oraz przestrzegania regulaminu służby w sposób zapewniający ochronę interesów Państwa i Obywateli. Ciążą na nich szczególne obowiązki związane z wykonywaniem funkcji publicznych. Powoduje to, że nawet jednorazowy przypadek pełnienia służby w stanie nietrzeźwym uzasadnia zastosowanie kary w postaci wydalenia ze Służby Celnej.

Powołując treść art. 122 ustawy o Służbie Celnej organ wskazał, że funkcjonariusz jest obowiązany w szczególności: dochować obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania ( pkt 1); godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią ( pkt 5). Natomiast zgodnie z art. 166 pkt 8 ustawy naruszeniem obowiązków służbowych w szczególności jest wprowadzenie się w stan ograniczający zdolność wykonywania zadania służbowego albo uniemożliwiający jego wykonanie.

Dalej podano, że katalog kar dyscyplinarnych określa przepis art. 167 ustawy. Na zaostrzenie wymiaru kary mają wpływ między innymi okoliczności wymienione w art. 167 ust.5 pkt 1 i 3, tj. działanie z motywacji zasługującej na szczególne potępienie albo w stanie po spożyciu alkoholu lub użyciu innego podobnie działającego środka oraz poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza istotne zakłócenie realizacji zadań Służby Celnej lub naruszenie dobrego imienia Służby Celnej.

Zdaniem organu pełnienie przez obwinionych służby w stanie nietrzeźwym stanowiło naruszenie obowiązków wynikających z art. 122 ustawy o Służbie Celnej. Tym samym należało uznać, że funkcjonariusze w sposób rażący naruszyli ciążące na nich obowiązki służbowe.

Organ wyjaśnił ponadto, że dokonując wymiaru kary wzięto pod uwagę fakt, że status funkcjonariusza celnego cechuje wyższy od innych urzędników stopień odpowiedzialności za wypełnianie obowiązków służbowych. Pełnienie służby w stanie po spożyciu alkoholu powoduje nie tylko zagrożenie związane z ryzykiem nierzetelnego wykonywania niejednokrotnie bardzo skomplikowanych obowiązków, ale godzi w powagę, prestiż i zaufanie do całej Służby Celnej jako instytucji. Jest również wysoce lekceważące wobec osób poddanych działaniu urzędu, zobowiązanych do rzeczowej współpracy z nietrzeźwym funkcjonariuszem.

W następstwie odwołań od ww. orzeczenia wniesionych przez M. P. i D. R., Dyrektor Izby Celnej orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia 3 czerwca 2015r. nr [...], działając na podstawie art. 167 ust. 1 pkt 10 oraz art. 169 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, uznał oby funkcjonariuszy za winnych zarzucanych im czynów oraz utrzymał karę wydalenia ze Służby Celnej.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Celnej przywołując dotychczasowy przebieg postępowania wskazał, że poza sporem jest fakt, że w dniu 21 października 2014r. ww. funkcjonariusze spożywali alkohol w trakcie wykonywania obowiązków służbowych.

Organ odwoławczy podał, że wyjaśnienia stron złożone dnia 3 czerwca 2015r. co do okoliczności zdarzenia są niespójne. Funkcjonariusze w odmienny sposób określili między innymi termin pożyczki, która miała być powodem "wdzięczności" M. P. Odmiennie został też określony rodzaj spożywanego alkoholu i metoda jego spożycia.

Dalej wskazano, że nie można zaakceptować zachowania funkcjonariuszy naruszających zasady etyki, w szczególności spożywania alkoholu i przebywania w służbie w stanie nietrzeźwości.

W ocenie organu odwoławczego na obniżenie kary może wpłynąć zachowanie w trakcie postępowania dyscyplinarnego. Oprócz przyznania się do winy i wyrażonej skruchy, strony mataczyły. Wskazane przez funkcjonariuszy motywy postępowania także nie zasługiwały na uwzględnienie. Trudna sytuacja życiowa, czy problemy rodzinne nie usprawiedliwiają sięgania po alkohol w miejscu służby.

W związku z powyższym zasadnym było wydalenie funkcjonariuszy ze służby.

M. P. i D. R. skierowali do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargi na ww. orzeczenie organu. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz poprzedzającego go orzeczenia dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego.

M. P. zarzucił orzeczeniu naruszenie:

1. art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 437 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, polegające na zaniechaniu rozpoznania zarzutów i wniosków zawartych w odwołaniu obwinionego co skutkowało faktycznym zaniechaniem rozpoznania przez organ odwoławczy sprawy w granicach wniesionego środka odwoławczego, które zostały zakreślone kierunkiem wniesionego środka, zakresem zaskarżenia

i podniesionymi zarzutami,

2. art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, względnie art. 178 ust 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, polegające na zaniechaniu sporządzenia uzasadnienia zawierającego wskazanie faktycznych i prawnych podstaw, które zaważyły za podjętym przez organ odwoławczy rozstrzygnięciu, a tym samym przekroczenie granic uznania w postępowaniu wywołanym wniesionym przez obwinionego odwołaniem,

3. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej oraz

art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej przejawiające się w braku odniesienia ustawowych okoliczności warunkujących wymiar kary do ustalonych w sprawie okoliczności stanu faktycznego oraz pominięciu okoliczności łagodzących, a tym samym wydaniu orzeczenia w zakresie kary bez względu na całokształt okoliczności i. dowodów ujawnionych w toku przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego;

4. zarzucono rażącą niewspółmierność wymierzonej kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej w stosunku do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego wynikającą z nieuwzględnienia okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego następstw i skutków, pobudek działania obwinionego jego zachowania się przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu, jak również wynikającą z nieuwzględnienia dotychczasowego długoletniego, nienagannego przebiegu służby obwinionego, które to okoliczności nie uzasadniały orzeczenia najsurowszej z możliwych do wymierzenia obwinionemu kar dyscyplinarnych.

Z kolei D. R. zarzucił orzeczeniu naruszenie:

1. art. 437 §1 k.p.k w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej oraz art. 187 ustawy o Służbie Celnej poprzez faktyczne stosowanie przepisów k.p.a. przy rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, co przejawiało się w samej sentencji orzeczenia - ponownego rozstrzygnięcia o uznaniu obwinionego za winnego zarzucanych mu czynów (pomijając już fakt, że obwinionemu zarzucono jeden czyn), kiedy to organ odwoławczy orzeka jedynie w przedmiocie zaskarżonego orzeczenia - o jego utrzymaniu w mocy, zmianie bądź uchyleniu, a przepisy kpa. nie mają w przedmiotowej sprawie zastosowania;

2. art. 433 § 1 i § 2 k.p.k., art. 424 § 1 k.p.k. oraz art. 178 ust. 3 pkt 6) ustawy o Służbie Celnej w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej polegające na wydaniu orzeczenia dyscyplinarnego, które jest niekompletne, albowiem nie rozpoznano sprawy w granicach środka odwoławczego - nie odniesiono się do sprecyzowanych zarzutów zawartych w odwołaniu, wskazano na nowe niekorzystne ustalenia poczynione przez organ odwoławczy, nie wskazując na czym one miały polegać, zaś uzasadnienie orzeczenia dyscyplinarnego, poza przywołaniem i zacytowaniem przepisów ustawy o Służbie Celnej oraz ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie zawiera uzasadnienia prawnego i faktycznego pozwalającego na odczytanie stanowiska organu co do okoliczności podnoszonych w odwołaniu oraz celowości odstąpienia od kar mniej dolegliwych;

3. art. 7 k.p.k. i 410 k.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej w zw. z art. art. 167 ust. 4 tej ustawy przejawiające się w pominięciu okoliczności łagodzących i tym samym wydaniu orzeczenia w zakresie kary bez względu na całokształt okoliczności i dowodów z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania;

4. zarzucono rażącą niewspółmierność orzeczonej kary dyscyplinarnej poprzez wymierzenie kary dyscyplinarnej niewspółmiernej do przewinienia, w sytuacji gdy biorąc pod uwagę okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, pobudki działania obwinionego, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby obwinionego - nie uzasadniał wymierzenia tego rodzaju kary.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o ich oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Na rozprawie w dniu 22 października 2015r. Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. III SA/Gd 629/15 oraz

III SA/Gd 630/15 i prowadzić łącznie jedne akta pod sygn. III SA/Gd 629/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargi zasługiwały na uwzględnienie.

Ocenie Sądu podlegał przebieg postępowań dyscyplinarnych wszczętych przeciwko M. P. i D. R.; zadaniem Sądu było sprawdzenie zgodności tego postępowania z obowiązującymi przepisami prawa, tj. czy postępowanie zostało wszczęte i toczyło się zgodnie z przepisami Rozdziału 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "ustawą", a także, czy zastosowana wobec funkcjonariusza kara mieści się w katalogu kar dyscyplinarnych wymienionych w art. 167 ust. 1 tej ustawy.

Zgodnie z art. 166 ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariusze celni podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych, w szczególności za - niedopełnienie obowiązków służbowych wynikających ze złożonego ślubowania oraz przepisów prawa (pkt 1). Użyte w przepisie słowo "podlegają" wskazuje na brak uznaniowości organu, a więc – że w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązków służbowych funkcjonariusz karany jest dyscyplinarnie. Z treści ustawy wynika ponadto, że funkcjonariusz celny obowiązany jest w szczególności: dochowywać obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania, rzetelnie i terminowo wykonywać powierzone zadania; godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią (art. 122 ustawy). Winien zatem tak wykonywać obowiązki służbowe, by dochować staranności, aby wykonywać je zgodnie ze złożonym pisemnie ślubowaniem, o treści: "Świadomy podejmowanych obowiązków funkcjonariusza celnego ślubuję wiernie służyć Rzeczypospolitej Polskiej, przestrzegać zasad Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i obowiązującego porządku prawnego, rzetelnie wykonywać powierzone mi zadania oraz strzec dobrego imienia służby, honoru i godności funkcjonariusza, a także przestrzegać zasad etyki funkcjonariusza Służby Celnej." (art. 83 ust. 1 ustawy).

Na funkcjonariuszach celnych ciążą szczególne obowiązki związane z wykonywaniem funkcji publicznych. Funkcjonariusz celny winien wyróżniać się nieskazitelnym charakterem, co sprowadza się do godnego zachowania zarówno na służbie jak i w życiu prywatnym, tak, by nie nastręczać jakichkolwiek wątpliwości, co do rzetelności i bezstronności funkcjonariusza przy pełnieniu obowiązków służbowych. Te szczególne wymagania zapewnić mają realizację zasady zaufania obywateli do Państwa. W wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności niektórych przepisów ustawy o Służbie Celnej z Konstytucją podkreślano, że funkcjonariuszy celnych obowiązuje generalny zakaz postępowania niezgodnego z prawem (por. wyrok TK z dnia 19 października 2004 r. o sygn. akt K 1/04, Lex Nr 127308 oraz wyrok TK z dnia 13 lutego 2007 r. o sygn. akt K 46/05, Lex Nr 245355).

Sama ocena wagi naruszenia obowiązków służbowych i dobór adekwatnej do nich kary należy do organów dyscyplinarnych, bowiem sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się w istocie do oceny, czy organ rozstrzygający badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, jak również czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt. II SA/Bk 357/09, dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego).

W ocenie Sądu, stan faktyczny rozpatrywanych spraw nie budzi wątpliwości. Nie budzi też wątpliwości, że postawione skarżącym zarzuty wskazywały na konieczność zastosowania środka dyscyplinarnego.

W dniu 21 października 2014 roku młodszy referent celny D. R. oraz aspirant celny M. P. wykonując obowiązki służbowe w Oddziale Celnym Nabrzeże [...] Urzędu Celnego w G., wprowadzili się w stan uniemożliwiający ich wykonanie tj. w stan po użyciu alkoholu, dopuścili się zatem naruszenia art. 166 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej. Powołany wyżej przepis stanowi, że funkcjonariusze podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych, w szczególności za wprowadzenie się w stan ograniczający zdolność wykonywania zadania służbowego albo uniemożliwiający jego wykonanie. Organy uznały nadto, że swoim czynem obaj funkcjonariusze dopuścili się naruszenia obowiązków wynikających z art. 122 ustawy. Organ odwoławczy w podstawie zaskarżonego orzeczenia powołał się na naruszenia art. 122 pkt 1 i 5 ustawy tj. funkcjonariusz celny obowiązany jest dochowywać obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania ( pkt 1) oraz godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią (pkt 5).

Karami dyscyplinarnymi są wymienione w art. 167 ust. 1 ustawy:

1) upomnienie;

2) nagana;

3) nagana z ostrzeżeniem;

4) zakaz podwyższania stopnia służbowego przez 2 lata;

5) zakaz awansowania na wyższe stanowisko przez 2 lata;

6) obniżenie stopnia służbowego;

7) przeniesienie na niższe stanowisko;

8) zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych przez 2 lata;

9) pozbawienie stopnia oficerskiego lub generalskiego;

10) wydalenie ze Służby Celnej.

Art. 167 ust. 4 ustawy określa zaś ustawowe dyrektywy wymiaru kary. Stosownie do treści tego przepisu, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia obowiązków ciążących na funkcjonariuszu, pobudki jego działania, zachowanie funkcjonariusza przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Obowiązkiem organów dyscyplinarnych prowadzących postępowanie jest również uwzględnienie okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego (art. 167 ust. 5 i ust. 6 ustawy ).

W rozpoznawanej sprawie, poza przepisami ustawy o Służbie Celnej ma również zastosowanie wydane na podstawie delegacji ustawowej (art. 186 ustawy o Służbie Celnej) rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 31, poz. 159), zwanego dalej " rozporządzeniem".

Z kolei jak wynika z treści art. 187 ustawy w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 ustawy - "Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy" - stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego.

Przechodząc do oceny zasadności złożonych skarg w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów natury procesowej, tylko bowiem niewadliwie przeprowadzone postępowanie daje organowi podstawę do wydania orzeczenia.

Postanowieniami organu pierwszej instancji z dnia 20 października 2014 r. wszczęto postępowania dyscyplinarne, osobno wobec każdego ze skarżących, o naruszenie art. 166 pkt 8 ustawy (k-10 i 64 akt adm.). Postanowienia zawierały podstawę prawną wskazującą obowiązujące w dniu ich wydania przepisy prawa, kwalifikację prawną zarzucanego czynu (przewinienia) przez zacytowanie ww. przepisów ustawy.

W uzasadnieniu przedmiotowych postanowień powołano także art. 176 ustawy. Tym samym omawiane postanowienia spełniały dyspozycję art. 174 ust. 3 ustawy, bowiem zawierały informacje dotyczące wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przez właściwy organ, precyzowało zarzut, zawierało krótkie uzasadnienie faktyczne i pouczenia o prawach obwinionego, w tym – o prawie do obrony i wyboru obrońcy.

Po przeprowadzeniu czynności dowodowych, o których mowa w rozporządzeniu, organ pierwszej instancji wydał w dniu 30 grudnia 2014 r. postanowienie o połączeniu obu postępowań dyscyplinarnych do wspólnego prowadzenia. W podstawie prawnej tego postanowienia powołano art. 187 ustawy w związku z art. 34 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, z późn. zm.), dalej zwanej "k.p.k.". Art. 34 § 1 k.p.k. stanowi, że sąd właściwy dla sprawców przestępstw jest również właściwy dla pomocników, podżegaczy oraz innych osób, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy, jeżeli postępowanie przeciwko nim toczy się jednocześnie. W myśl § 2 art. 34 k.p.k. sprawy osób wymienionych w § 1 powinny być połączone we wspólnym postępowaniu; przepis art. 33 stosuje się odpowiednio.

Ww. przepisy k.p.k. regulują kwestię właściwości z łączności w sprawach karnych i określają tzw. łączność przedmiotową. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia z dnia 12 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II KO 21/11 art. 34 k.p.k. "zezwala co prawda na łączne rozpoznanie spraw kilku sprawców, ale muszą to być sprawy albo o przestępstwa osób współdziałających (współsprawstwo, podżeganie, pomocnictwo), albo o inne czyny, ale między nimi musi wówczas zachodzić ścisły związek. Pojęcie ścisłego związku, choć nie jest zdefiniowane ustawowo ani wyjaśnione przez orzecznictwo lub doktrynę procesu karnego (jako przykład wskazuje się jedynie przestępstwo kradzieży i przestępstwo paserstwa), zakłada istnienie więzi i w to w kwalifikowanej postaci (ścisłej), która oznacza, że między czynami musi zachodzić powiązanie o charakterze funkcjonalnym (np. swoiste następstwo zdarzeń, wynikających z pierwszego z popełnionych czynów, wykorzystanie przez kolejnego ze sprawców warunków stworzonych przez pierwszego), a nie tylko prosta koincydencja miejsca lub czasu popełnienia przestępstw, lub też tożsamość pokrzywdzonego." ( publ. LEX nr 794976).

Z powyższego wynika, że błędem ze strony organu było połączenie obu postępowań dyscyplinarnych do wspólnego prowadzenia. Pomiędzy nimi nie zachodzi bowiem związek o jakim mowa w art. 34 k.p.k. ( łączność przedmiotowa). Mamy w tym przypadku do czynienia właśnie z koincydencją miejsca i czasu popełnienia obu przewinień dyscyplinarnych. Obie sprawy nie łączą się również podmiotowo, co wadliwie stwierdził organ w uzasadnieniu ww. postanowienia. Łączność podmiotowa, o której mowa w art. 33 k.p.k. występuje wówczas, gdy ta sama osoba została oskarżona o kilka przestępstw, a sprawy należą do właściwości różnych sądów tego samego rzędu. Wady jakimi dotknięte są wydane w sprawie orzeczenia są m.in. następstwem błędu, jaki popełnił organ pierwszej instancji wydając ww. postanowienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że połączenie spraw do wspólnego prowadzenia doprowadziło do wydania najpierw przez organ pierwszej instancji, a później organ odwoławczy, jednego rozstrzygnięcia, w którym orzeczono o winie i karze obu funkcjonariuszy.

Zgodnie z art. 178 ust. 3 ustawy orzeczenie dyscyplinarne powinno zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne.

Powołana ustawa nie określa precyzyjnie, w jaki sposób powinno zostać sporządzone uzasadnienie orzeczenia. Nie zwalania to jednak organu z obowiązku wnikliwego i starannego wyjaśnienia, czym kierował się wydając orzeczenie dyscyplinarne o ukaraniu funkcjonariusza celnego. Należy się tutaj bowiem dodatkowo odwołać do treści art. 424 § 1 k.p.k. w związku z art. 187 ustawy, który stanowi, że uzasadnienie winno zawierać wskazanie, jakie fakty zostały uznane za udowodnione lub nie udowodnione, na jakich w tej mierze organ oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Osoba ukarana ma prawo poznać motywy, którym organ kierował się uznając, że funkcjonariusz naruszył obowiązki służbowe, jak również z jakich powodów wymierzył mu karę dyscyplinarną wskazaną w orzeczeniu. Dokonując jej wymiaru organ wybiera jedną z kar znajdujących się w katalogu 10 kar określonych art. 167 ust.1 ustawy. Wybór ten nie może być jednak dowolny, lecz winien uwzględniać okoliczności łagodzące, jak i zaostrzające jej wymiar, określone w art. 167 ust. 4-6 ustawy. Sąd stoi przy tym na stanowisku, że w treści uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego organ winien się szczegółowo odnieść do każdej z okoliczności wymienionych w art. 167 ust. 4 ustawy.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że zaskarżone orzeczenia zostały wydane z naruszeniem art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy w związku z art. 167 ust. 4-6 ustawy oraz art. 424 § 1 k.p.k. ( orzeczenie pierwszej instancji ) i art. 457 § 3 k.p.k. ( orzeczenie drugiej instancji) w związku z art. 187 ustawy, nie zawierają one bowiem uzasadnień, które spełniają wymagane przepisami prawa wymogi.

Treść uzasadnienia orzeczenia organu pierwszej instancji jest bardzo lakoniczna. Sprowadza się w znacznej części do pasujących w zasadzie do każdej sprawy elementów uzasadnienia, co najpierw polega na przytoczeniu treści mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa, a następnie stwierdzeń, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie przesądza o dopuszczeniu się przez obwinionych zarzucanych im czynów i tym samym ich wina nie budzi wątpliwości.

Organ stwierdził nadto, że na zaostrzenie wymiaru kary mają wpływ między innymi okoliczności wymienione w art. 167 ust. 5 pkt 1 i 3 ustawy, tj. działanie z motywacji zasługującej na szczególne potępienie albo w stanie po spożyciu alkoholu lub użyciu innego podobnie działającego środka oraz poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza istotne zakłócenie realizacji zadań Służby Celnej lub naruszenie dobrego imienia Służby Celnej. W tym miejscu należy zauważyć, że przepis art. 167 ust. 5 pkt 1 ustawy, w zakresie w jakim mówi o działaniu w stanie po spożyciu alkoholu, nie może mieć w sprawie zastosowania z uwagi na rodzaj popełnionego przez skarżących przewinienia.

Sąd zauważa, że pomimo powołania się na treść art. 167 ust. 4 ustawy organ pierwszej instancji nie odniósł się szczegółowo do każdej z okoliczności wymienionych w tym przepisie. Z uzasadnienia nie wynika również, czy organ uwzględnił okoliczności przemawiające na korzyść obwinionych, co zarzucano w odwołaniach oraz w skargach (art. 167 ust. 5 ustawy ).

Nadto, istotną wadą tego orzeczenia, jak również orzeczenia organu odwoławczego, jest brak w nich odniesienia się do ustawowych dyrektyw i przesłanek wymiaru kary na tle okoliczności każdej z rozpoznawanych oddzielnie. Fakt, że skarżący dopuścili się popełnienia takiego samego przewinienia dyscyplinarnego nie zwalniał organów od dokonania odrębnej - w stosunku do każdego z nich - oceny kryteriów wymiaru kary. Okoliczności o których mowa w art. 167 ust. 4-6 ustawy nie były przecież w obu sprawach jednakowe. Brak odniesienia ustawowych okoliczności warunkujących wymiar kary do ustalonych w sprawach okoliczności stanu faktycznego oraz pominięcie okoliczności łagodzących stanowi naruszenie powołanych wyżej przepisów jak również art. 7 k.p.k. i 410 k.p.k. w zw. z art. 187 ustawy, co zarzucali obaj skarżący w swoich skargach.

Odnośnie uzasadnienia orzeczenia organu odwoławczego wskazane wyżej uchybienia również miały miejsce.

Należy zauważyć, że w rozporządzeniu brak jest przepisów regulujących przebieg postępowania odwoławczego, natomiast § 12 stanowi, że w postępowaniu odwoławczym przepisy § 8 ust. 1-4 i § 9 ust. 2 stosuje się odpowiednio. Zasadne jest zatem odwołanie się do mających odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.k.

Sąd podziela stanowisko obu skarżących, że wydając orzeczenie organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 433 § 1 i 2 k.p.k. Zgodnie z ich treścią organ odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje. Organ odwoławczy jest też obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej. W uzasadnieniu swojego orzeczenia organ odwoławczy w dwóch zdaniach odniósł się ogólnie do zarzutów odwołań. Tymczasem odwołania te zawierały szereg zarzutów, w tym D. R. zarzucił naruszenie szeregu wskazanych w odwołaniu przepisów ustawy i k.p.k. Zarzuty te pozostały bez odpowiedzi. Organ dopuścił się tym samym również naruszenia mającego odpowiednie zastosowanie w sprawie przepisu art. 457 § 3 k.p.k. w myśl którego, w uzasadnieniu należy podać, czym kierował się organ wydając orzeczenie oraz dlaczego zarzuty i wnioski odwołania organ uznał za zasadne albo niezasadne. Zarzut naruszenia tego przepisu został postawiony w skardze M. P. Sąd wskazuje, że nawet wówczas, gdy zdaniem organu odwoławczego zarzuty odwołania są całkowicie bezzasadne, to nie może pominąć zgłoszonych zarzutów. Jego obowiązkiem jest ustosunkować się do każdego z nich oraz wykazać dlaczego nie zasługują na uwzględnienie.

Wychodząc poza granice sprawy organ dokonał nowych, niekorzystnych dla stron ustaleń, co z kolei stanowi naruszenie art. 452 § 1 k.p.k. w związku z art. 187 ustawy, w myśl którego organ odwoławczy nie może przeprowadzić postępowania dowodowego co do istoty sprawy. Taka możliwość nie wynika również z przepisów rozporządzenia. § 11 stanowi, że organ odwoławczy rozpoznaje odwołanie z uwzględnieniem dokumentów będących podstawą wydania orzeczenia przez organ pierwszej instancji oraz własnym stanowiskiem tego organu w sprawie. Tymczasem organ odwoławczy w toku posiedzenia w dniu 3 czerwca 2015 r. na którym, zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia miało dojść do wydania orzeczenia dyscyplinarnego dokonał nowych ustaleń w sprawie. Odnosząc się do tego w uzasadnieniu swojego orzeczenia stwierdził, że wyjaśnienia stron złożone dnia 3 czerwca 2015r. co do okoliczności zdarzenia są niespójne, a w dalszej części, że strony mataczyły, nie wyjaśniając na czym mataczenie miałoby polegać.

Sąd podziela również zarzut naruszenia art. 437 § 1 k.p.k., w myśl którego po rozpoznaniu środka odwoławczego sąd orzeka o utrzymaniu w mocy, zmianie lub uchyleniu zaskarżonego orzeczenia w całości lub w części. Przepis ten ściśle określa kompetencje orzecznicze organu odwoławczego, co oznacza, że podjęte przez niego rozstrzygnięcie musi przyjąć postać jednego z orzeczeń wskazanych w tym przepisie. Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego odwołania, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie, jest nieprawidłowe. Taka sytuacja ma miejsce dopuszczalne. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że poddane kontroli Sądu orzeczenie Dyrektora Izby Celnej, jako orzeczenie wydane na etapie postępowania odwoławczego zawiera rozstrzygnięcie, w którym organ postanowił uznać każdego ze skarżących winnym zarzucanym mu czynów oraz utrzymał karę wydalenia ze Służby Celnej. Tak sfomułowania sentencja przedmiotowego orzeczenia nie odpowiada żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 437 § 1 k.p.k.

Na koniec odnosząc się do postawionego w obu skargach zarzutu rażącej niewspółmierności orzeczonej kary dyscyplinarnej do popełnionego przewinienia, Sąd stwierdza, że z uwagi na wskazanymi wyżej wady, jakimi dotknięte są oba wydane w sprawie orzeczenia, odnoszenie się do tego zarzutu jest przedwczesne.

W takim stanie sprawy Sąd stwierdził, że dostrzeżone w niniejszej sprawie uchybienia przepisów normujących postępowanie dyscyplinarne w zakresie ciążącego na organach wyczerpującego wykazania, że została wypełniona, przyznana ustawowo, swoboda orzekania, spowodowały konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej oraz orzeczenia organu pierwszej instancji.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Orzekając ponownie w sprawie organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności winien dokonać rozłączenia obu spraw do oddzielnego rozpoznania ( art. 34 § 3 k.p.k.).

Wymierzając karę dyscyplinarną obu funkcjonariuszom organy dyscyplinarne zobligowane będą uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organy winny zatem zastosować dyrektywy wymierzania kary zawarte w art. 167 ust. 4 ustawy oraz uwzględnić okoliczności przemawiające tak na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionych ( art. 167 ust. 5 i 6 ustawy), co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych orzeczeń. W przypadku organu odwoławczego winien on nadto szczegółowo odnieść się do ewentualnych zarzutów zawartych w odwołaniach od orzeczeń organu pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił w pkt 1 wyroku orzeczenia organów obu instancji.

Mając na uwadze, że obaj skarżący byli reprezentowani przez profesjonalnych pełnomocników, a także że uwzględniono obie skargi, Sąd o kosztach orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. ( pkt 2 wyroku).