Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 1131/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art . 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 107 § 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz radcy prawnego [...] kwotę 295,20 (słownie dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia pełnomocnika za udzieloną pomoc prawną z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek M. B. – zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zaległości z tytułu:

- składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od stycznia do grudnia 2017 r., w kwocie 5 593,66 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia 29 stycznia 2018 r., w wysokości 6 314 zł,

- składek na Fundusz Pracy, za okres od lutego do grudnia 2017 r., w kwocie 907,22 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia 29 stycznia 2018 r., w wysokości 481 zł.

Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2018 r. skarżący wystąpił do ZUS o umorzenie jego zaległości składkowych, z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu swojego wniosku zaznaczył, że nie posiada żadnego majątku, jak również oszczędności, przy tym dodał, że od lat cierpi na poważne dolegliwości zdrowotne, na skutek których, do roku 2015, był wielokrotnie hospitalizowany. Dolegliwości te odczuwa w dalszym ciągu, na dowód czego przedłożył stosowne dokumenty.

ZUS, decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., odmówił skarżącemu umorzenia jego zaległości. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ podkreślił, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, zarówno jeżeli chodzi o przesłanki umorzenia, wskazane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze. zm., zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych), jak i w przypadkach wskazanych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem).

Odnośnie sytuacji materialno-bytowej skarżącego organ ustalił, że aktualnie jest on zatrudniony na podstawie umowy o pracę, zawartą na czas określony (do 31 maja 2018 r.), z którego to tytułu skarżący otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1 572,42 zł. Dodatkowo pobiera świadczenie w wysokości 750 zł netto miesięcznie, które zostało mu przyznane do 31 października 2019 r., a także uzyskuje inne dochody, w wysokości 300 zł.

Jego wydatki w ujęciu miesięcznym to: opłaty za mieszkanie – 200 zł, opłaty eksploatacyjne – 220 zł, koszty leczenia – 500 zł, koszty zakupu wyżywienia – 600 zł, koszty zakupu odzieży – 200 zł, koszty utrzymania dziecka – 200 zł.

Skarżący posiada mieszkanie o pow. ok, 19,59 m2, w którym obecnie zamieszkuje.

Jego zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów wynoszą ponad 240 000 zł. Z tego spłacany jest tylko kredyt na mieszkanie, a także należności alimentacyjne. Łączne wydatki skarżącego z tego tytułu wynoszą miesięcznie 670 zł.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością jego zaległości, gdyż posiada majątek, z którego możliwa jest egzekucja.

Odnośnie pozostałych przesłanek umorzenia, zdaniem ZUS, nie sposób jest stwierdzić, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna i że ma charakter trwały. Obecnie skarżący (od 2016 r.) nie korzysta już z pomocy społecznej, co zaś się tyczy jego stanu zdrowia, to ZUS zauważył, że skarżący nie przestawił aktualnej dokumentacji medycznej.

Niezależnie od powyższego organ podkreślił, że interes publiczny w dochodzeniu należności publicznoprawnych przemawia przeciwko uwzględnianiu wniosku skarżącego.

W związku z wydaną decyzją skarżący zwrócił się do ZUS o ponowne rozpatrzenie jego sprawy.

ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2018 r., utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [.]czerwca 2018 r. W tym zakresie organ podkreślił, że powstanie zadłużenia po stronie skarżącego nie było efektem nadzwyczajnego zdarzenia. Jednocześnie przyznał, że skarżący cierpi na liczne schorzenia, jednocześnie zauważył jednak, że nie przeszkadza mu to w wykonywaniu pracy zarobkowej.

Organ odnosząc się do sytuacji materialnej skarżącego podkreślił również, umorzenie jego zaległości nie poprawi znacząco jego kondycji finansowej, gdyż pozostali wierzyciele w dalszym ciągu będą dochodzili swoich należności.

Niezależnie od powyższego organ dodał, że nie można akceptować sytuacji, w której skarżący reguluje swoje niektóre zobowiązania cywilnoprawne, preferując spłatę tychże należności, w stosunku do należności publicznoprawnych. Poza tym interes publiczny przemawia za egzekwowaniem należności za rzecz ZUS.

Decyzja ZUS z dnia [...] września 2018 r. została podpisana przez "Kierownika Centrum" K. G. i Starszego Inspektora A. F., bez wskazania, że osoby te działają z czyjegokolwiek upoważnienia.

Skargę na decyzję ZUS z [...]września 2018 r. wniósł skarżący podnosząc, że cierpi na przewlekłą chorobę i nie jest w stanie spłacić swoich zaległości bez uszczerbku własnego utrzymania i utrzymania dziecka, na które płaci alimenty, a które korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi należnościami.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 107 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., zwanej dalej K.p.a.) decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Ponadto z art. 268 a K.p.a. wynika uprawnienie organu administracji do upoważnienia w formie pisemnej jego pracowników, do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym między innymi do wydawania decyzji.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyzje w indywidualnych sprawach, w tym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, wydaje zakład ubezpieczeń społecznych. Zakładem zaś kieruje Prezes Zakładu, który jest osobą uprawnioną do podpisywania decyzji. Na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych sprawach. Oznacza to, że pracownicy ZUS mogą być upoważnieni do wydawania decyzji, tj. do podpisywania decyzji "z upoważnienia Prezesa ZUS", nie mogą zaś wydawać decyzji we własnym imieniu. W każdym więc wypadku powinno być wyraźnie zaznaczone, że dany pracownik podpisuje decyzję w imieniu osoby uprawnionej.

W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja, wydana w następstwie złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, podpisana została przez "Kierownika Centrum" K. G.", a także starszego inspektora A. F. bez wskazania, że osoby te łącznie, albo którakolwiek z nich samodzielnie działa z upoważnienia Prezesa ZUS. Ponadto w aktach sprawy brak jest stosownego upoważnienia dla tych osób do wydawania decyzji administracyjnych.

W treści decyzji wskazano, że jako organ rozpoznający ponownie sprawę występuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. B. W samej decyzji nie zaznaczono jednak, iż działa on jako – Centrum Umorzeń, choć jedna z podpisujących ją osób podpisała się jako Kierownik Centrum. Informacja o tym wynika jedynie z pisma przewodniego, zalegającego w katach sprawy.

Z regulaminu organizacyjnego ZUS wynika, że w niektórych oddziałach Zakładu mogą być tworzone komórki organizacyjne, takie jak Centrum Umorzeń, tak więc w przypadku realizacji obowiązków organu, w ramach właściwości tej komórki organizacyjnej, w decyzji winno być to wyraźnie zaznaczone.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że utworzenie w ZUS jednostki zajmującej się m.in. obsługą wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek - tzw. Centrum Umorzeń - jest kwestią wewnętrzną ZUS, o charakterze organizacyjnym, a wobec tego nie ma wpływu na ustawowo uregulowane kompetencje do wydawania przez ZUS decyzji, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organem wydającym decyzję jest bowiem ZUS, a nie Centrum Umorzeń czy też Oddział Zakładu w B. B. Zatem Kierownik Centrum Umorzeń nie ma samoistnych kompetencji do wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, a może to czynić wyłącznie jako pracownik ZUS, działający z upoważnienia Prezesa ZUS, na co powinien wyraźnie wskazywać podpis pod decyzją, a samo upoważnienie winno znajdować się w aktach sprawy.

W niniejszym przypadku Kierownik Centrum nie tylko nie wskazała, że działa z upoważnienia Prezesa ZUS, ale również w aktach spraw brak jest jakiegokolwiek upoważnienia czy też udzielonego jej pełnomocnictwa do podpisywania w jego imieniu decyzji.

Niezależnie pod powyższego zauważyć też należy, pod zaskarżoną decyzją podpisała się nie tylko Kierownik Centrum, ale również druga osoba, w przypadku której nie sposób nawet stwierdzić, jaką funkcję piastuje w owym Centrum Umorzeń czy też oddziale Zakładu. W jej przypadków również brak jest stwierdzenia, iż działa ona na podstawie udzielonego jej upoważnienia do podpisywania decyzji, a także że czyni to w imieniu Prezesa ZUS.

Mając na uwadze powyższe podkreślić więc należy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie sposób jest stwierdzić czy w imieniu Prezesa ZUS działały obie te osoby łącznie czy tylko jedna z nich, skoro ich umocowanie czy tez umocowania nie zostały wykazane. Tak więc nawet gdyby przyjąć, że Kierownik Centrum działa w sprawie w imieniu podległej jej jednostki z upoważnienia Prezesa, to i tak sposób reprezentacji organu pozostaje niejasny.

W tym miejscu należy zwrócić również uwagę, że wykazanie umocowania określonych osób do działania imieniem organu nie może być przedmiotem ustaleń sądu, czynionych z urzędu, gdyż okoliczności te winny wynikać w sposób jasny i jednoznaczny z akt sprawy. Pełnomocnik ZUS nie też podjęła inicjatywy w kierunku wykazania umocowania pracowników tego organu do podpisywania decyzji, pomimo tego, że przedmiotowa wadliwość była już powodem uchylenia zaskarżonych decyzji w innych sprawach (sprawy I SA/Rz 805/18 i I SA/Rz 595/18).

Wobec powyższego stwierdzić więc należy, że w sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć wpływ na treść wydanej decyzji, gdyż w ich efekcie powstaję wątpliwość czy decyzja została należycie podpisana i wobec tego weszła do obrotu prawnego. W związku z tym decyzja ta podlega uchyleniu.

W ponownie przeprowadzonym postepowaniu organ będzie zobowiązany do wykazania w sposób jednoznaczny uprawnienia podpisującej decyzję osoby do dokonania tej czynności w imieniu Prezesa ZUS, wyjaśniając jednocześnie czy upoważnienie to zostało udzielone dla jednej osoby czy też wszystkich, których podpisy na niej widnieją.

Opisana wyżej wadliwość nie jest jedynym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż poczynione w niej ustalenia faktyczne również są niepełne. Odnosząc się bowiem do sytuacji materialnej skarżącego ZUS, w pierwotnie wydanej decyzji zaznaczył, opierając się na oświadczeniu wnioskodawcy, że jest on zatrudniony na podstawie umowy o pracę, obowiązującej do dnia 31 maja 2018 r., tymczasem już momencie wydawania tego rozstrzygnięcia, tj. 14 czerwca 2018 r., jak również w dacie rozstrzygania w sprawie, w wyniku ponownego jej rozpoznania (14 września 2018 r.), upłynął okres obowiązywania tej umowy. Organ nie odniósł się do tego w jakikolwiek sposób. Tymczasem mając informacje o czasowym zatrudnieniu skarżącego i wygaśnięciu jego umowy winien był uzupełnić ustalenia w zakresie tego czy zatrudnienie jest kontynuowane. Zaniechanie ze strony organu w tym zakresie uznać należy za naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a., mogące mieć wpływ na ustalenie sytuacji skarżącego, a więc rozstrzygnięcie jego sprawy.

W ponowienie przeprowadzonym postępowaniu organ więc winien uzupełnić ustalenia w tym zakresie.

W zakresie zaprezentowanej oceny materiału dowodowego, który jak stwierdzono powyżej jest niepełny, organ wyraził pogląd, że skarżący preferuje spłatę niektórych swoich zobowiązań, o charakterze cywilnoprawnym, w stosunku do zaległości wobec ZUS, czemu sprzeciwia się troska o interes publiczny. Twierdzenie takie nie jest zasadne jednak w stosunku do wszystkich zobowiązań cywilnoprawnych, gdyż należy wziąć pod uwagę również szczególny charakter niektórych nich, takich jak np. te wynikające z obowiązków alimentacyjnych, jak również rozważyć na ile realizacja których z nich służy zabezpieczeniu podstawowych potrzeb zobowiązanego. Tak więc ZUS winien odnieść się do charakteru spłacanych przez skarżącego należności i celowości ich realizacji w konkretnym przypadku, a nie ograniczać się do generalnych i ogólnych stwierdzeń w tym zakresie, co do braku podstaw do stosowania preferencji w spłacie zobowiązań.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję.

Na podstawie art. 250 P.p.s.a. i § 2 pkt 1 oraz § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, zwane dalej rozporządzeniem) Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego, w osobie radcy prawnego, wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną, w wysokości 240 zł. Na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia, kwotę wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powiększono o kwotę podatku od towarów i usług, liczonego według stawki podstawowej, w wysokości 55,20 zł.