Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 2419/00
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ: Izba Skarbowa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Bogusław Szumacher Sędziowie NSA Edyta Anyżewska NSA Małgorzata Tomaszewska /spr./ Protokolant Elżbieta Cymanowska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na postanowienie Izby Skarbowej z dnia 5 września 2000 r. Nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Gd 2419/00

U z a s a d n i e n i e

Urząd Skarbowy na postawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 11.01.2000 r. nr [...],[...],[...]obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, wszczął wobec Spółki z o.o. "B" w C. postępowanie egzekucyjne. W celu wyegzekwowania powyższych należności pismami z dnia 18.01.2000 r. nr [...] i nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności dłużnika w Banku C S.A. I Oddział w C. i w Spółce " D" S.A. Grupa E w Ł. W dniu 30.05 2000 r. poborca skarbowy spisał protokół o stanic majątkowym zobowiązanej Spółki. Wobec bezskuteczności działań egzekucyjnych, postanowieniem z dnia 31.05.2000 r. nr [...] Urząd Skarbowy w C. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne w trybie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.), w którym wymienił kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela.

Na powyższe postanowienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w S. wniósł zażalenie, w którym ustosunkował się do wymienionych w nim kosztów egzekucyjnych. Pismem z dnia 01.08.2000 r. sprecyzował, iż zażalenie to należy potraktować jako wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonej egzekucji wobec Spółki "B".

W związku z powyższym Urząd Skarbowy wydał postanowienie z dnia 16.08.2000 r. nr [...] w sprawie ww. kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela - Oddział ZUS określając ich wysokość w kwocie 4.389,10 zł.

Oddział ZUS w S. pismem z dnia 25.08.2000 r. na powyższe postanowienie wniósł zażalenie, w którym żąda jego uchylenia i "orzeczenia" o obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego, tj. Spółkę "B". Oddział ZUS nie kwestionuje samej wysokości kosztów egzekucyjnych. Kwestionuje natomiast zasadność obciążenia ww. kosztami wierzyciela. Stwierdza bowiem, powołując art. 7 i 64 § 3 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, iż wierzyciel ponosi koszty, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego i koszty celowe "niezbędne do prowadzenia egzekucji". W przedmiotowym postępowaniu organ egzekucyjny po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji z wierzytelności dłużnika, nie podjął prób ich wyegzekwowania z udziałów Spółki "B" w Spółce Akcyjnej "D" Grupa E w Ł. Nadto Urząd Skarbowy jako "profesjonalny aparat egzekucyjny" nie podjął czynności zmierzających do wyjaśnienia powyższych kwestii. Strona żaląca stwierdza też naruszenie przez organ egzekucyjny art. 97 § l i 2 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem strony to, że ruchomości zobowiązanej Spółki zostały wywiezione przez p. R. B. nie przesądza o własności tych ruchomości, a tym samym o bezskuteczności egzekucji z nich. Pozbawienie zobowiązanego "faktycznego władztwa" nad maszynami i urządzeniami poprzez ich wywiezienie przez p. R. B., nie pozbawia zobowiązanego tytułu własności do nich, w związku z czym egzekucja z nich mogła być prowadzona, a koszty wyegzekwowane. Egzekucji bowiem podlegają ruchomości zobowiązanego znajdujące się zarówno w jego władaniu jak i we władaniu innej osoby, jeśli nie zostały spod niej wyłączone. Natomiast odstąpienie organu egzekucyjnego od egzekucji z ruchomości zobowiązanego świadczy o "nieudolności i nieznajomości uprawnień jakimi dysponuje profesjonalny aparat egzekucyjny oraz braku chęci wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego". Konsekwencją takiego postępowania organu egzekucyjnego jest przerzucenie obowiązku uiszczenia spornych kosztów na wierzyciela i ich ściągniecie w "najłatwiejszy dla siebie sposób".

Strona żaląca zauważa nadto, że w przedmiotowym postępowaniu organ egzekucyjny naruszył przepis art. 80 § 2 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nie przesłanie wierzycielowi odpisu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika.

Izba Skarbowa postanowieniem z dnia 9 maja 2000 nr [...] utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie, podając w uzasadnieniu, co następuje:

Przedmiotem sporu w sprawie jest zasadność obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek ZUS Oddział w S. przez Urząd Skarbowy wobec Spółki z o. o. "B" w C.

Zgodnie z art. 64 § 3 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Chodzi tu o takie sytuacje, w których w toku postępowania egzekucyjnego nastąpiło takie zubożenie zobowiązanego, że organ egzekucyjny nie jest w stanie ściągnąć od niego kosztów egzekucyjnych.

W przedmiotowej sprawie podstawą dokonania czynności egzekucyjny - zastosowania środków wobec dłużnika Spółki z o. o. "B" w C. i naliczenia spornych kosztów egzekucyjnych były tytuły wykonawcze ZUS Oddział w S. nr [...],[...],[...]obejmujące składki na ubezpieczenie społeczne.

Organ egzekucyjny by ściągnąć powyższe należności kierując się zasadą wyrażoną w art. 7 § l i 2 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zastosował środki przewidziane w art. 67 tej samej ustawy i spośród tych środków wybrał środki mogące prowadzić bezpośrednio do skuteczności egzekucji.

Jak wynika z akt sprawy ww. tytuły wykonawcze ZUS wystawione na ww. Spółkę "B" wpłynęły do Urzędu Skarbowego w dniu 13.01.2000 r. Już w dniu 18.01.2000 r. organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne i pismami - zawiadomieniami nr [...]i [...]dokonał zajęcia wierzytelności dłużnika w "D" S.A. Grupa E w Ł. i na rachunku bankowym w C S.A. I Oddział w C. Wymienione środki okazały się skuteczne tylko do kwoty 241,48 zł (wpłaty w lutym i marcu 2000 r.). Organ egzekucyjny usiłował także zrealizować tytuły wykonawcze z ruchomości dłużnika. Jednakże ustalenia dokonane w tym celu wykazały, iż dłużnik majątku ruchomego nie posiadał. Maszyny do szycia i inne urządzenia stanowiące wyposażenie zakładu były własnością Spółki "D" Grupa E w Ł., a Spółce "B" były jedynie użyczone. Zatem dłużnik nie posiadał wobec nich praw własności i egzekucja z nich nie mogła być prowadzona. Ustalono też, że 100% udziałów w Spółce "B" w C. posiadała Spółka "D" Grupa E (a nie odwrotnie). Po sprzedaży przez Spółkę ,,D" Grupa E w dniu 5 kwietnia 2000 r. (pismo Spółki "D" z Ł. z dnia 01.06.2000 r.) całości swoich udziałów p. R. B., wywiózł on ruchomości z zakładu w C. Zatem de facto, będąca dłużnikiem ZUS, Spółka "B" w C. od kwietnia br. przestała istnieć. W związku z czym dokonanie jakichkolwiek skutecznych czynności wobec dłużnej Spółki były skazane na niepowodzenie.

Reasumując powyżej wskazane ustalenia, stwierdzić należy, iż Urząd Skarbowy w celu realizacji tytułów ZUS podjął czynności bez zbędnej zwłoki i wyczerpał możliwości mogące prowadzić do skutecznej realizacji ww. tytułów. W związku z czym bezzasadny jest zarzut strony, iż Urząd Skarbowy jako "profesjonalny aparat egzekucyjny" w sposób nieudolny i z nieznajomością swoich uprawnień prowadził przedmiotową egzekucję. Zwłaszcza w kontekście tego, że zgodnie z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 23.12.1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1997 r. Nr 1, poz. 1 z późn. zm.) Zakłady Ubezpieczeń Społecznych są organami egzekucyjnymi w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w zakresie egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z wierzytelności pieniężnych i rachunków bankowych.

W myśl art. 26 § 2 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21.05.1999 r. w sprawie sposobu postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (Dz.U. Nr 50, poz. 510) wierzyciel, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym przystępuje niezwłocznie z urzędu do egzekucji swoich należności na postawie tytułów wykonawczych przez siebie wystawionych. Zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł prowadzić egzekucję świadczeń objętych ww. tytułami we własnym zakresie i we własnym zakresie ponosić koszty egzekucyjne, a w przypadku ich wyegzekwowania zgodnie z art. 64 § 5 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym przypadłyby one na rzecz ZUS. Nadto tytuły wykonawcze przesłane przez ZUS do realizacji Urzędowi Skarbowemu obejmują należności z okresu od maja do sierpnia 1999 r. Stąd ZUS, mając uprawnienia do prowadzenia egzekucji w zakresie środków podanych w § 5 ust. 2 ww. rozporządzenia, mógł podjąć działania w tym kierunku, tym bardziej, że podjęta bezpośrednio po stwierdzeniu istnienia zaległości egzekucja, rokowałaby większą skuteczność ściągnięcia należności od Spółki.

Zauważyć też należy, iż zgodnie z § 5 ust. 2 i 3 wyżej powołanego rozporządzenia, wierzyciel który posiada uprawnienia do prowadzenia egzekucji we własnym zakresie, przesyła tytuły wykonawcze urzędowi skarbowemu dopiero wówczas, gdy prowadzona we własnym zakresie egzekucja okazała się bezskuteczna.

Przekazując tytuły urzędowi skarbowemu wierzyciel winien przekazać posiadane informacje o majątku i źródłach dochodu zobowiązanego.

W świetle powyższego zarzut strony dotyczący braku skuteczności w działaniu Urzędu Skarbowego należy uznać za nieuzasadniony.

Bezspornym w sprawie jest fakt, że Urząd Skarbowy w celu ściągnięcia należności objętych tytułami przesłanymi przez ZUS dokonał zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym dłużnika i wierzytelności wynikających z umów kooperacyjnych W związku z tym powstały wydatki i koszty egzekucyjne przewidziane § 1 ust. 1 pkt 4 i 11 oraz § 1 ust. 2 i ust. 3, 4 i 5 wyżej powołanego rozporządzenia w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzania publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości - w kwocie 4.630,00 zł. W związku z wyegzekwowaniem poprzez zastosowanie ww. środków egzekucyjnych kwoty 241,48 zł, do zapłaty pozostała kwota określona zaskarżonym postanowieniem Urzędu Skarbowego w wysokości 4.389,10 zł.

Na postanowienie Izby Skarbowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wnioskując powyższe strona skarżąca zarzuciła:

- naruszenia przez organ egzekucyjny art. 80 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nie doręczenie wierzycielowi odpisu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanej,

- naruszenia art. 7 § 2 ww. ustawy poprzez nie przestrzeganie zasady celowości prowadzenia egzekucji i nie zastosowanie środka prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku.

W ocenie strony skarżącej zastosowane przez Urząd Skarbowy środki egzekucyjne, tj. zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym dłużnika i zajęcie wierzytelności w Spółce "D" Grupa E w Ł. doprowadziły do wyegzekwowania kwoty 241,48 zł, co w zestawieniu z ogólnym zadłużeniem objętym tytułami wykonawczymi podważa ich skuteczność.

- naruszenia art. 64 § l powołanej ustawy, bowiem obowiązek ponoszenia kosztów egzekucyjnych leży po stronie zobowiązanego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy organ egzekucyjny zastosował wszystkie prawem przewidziane środki egzekucyjne zmierzające do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, a egzekucja mimo to stała się bezskuteczna.

W przedmiotowej sprawie zdaniem ZUS taka przesłanka nie wystąpiła, bowiem Urząd Skarbowy jedynie usiłował podjąć egzekucję z ruchomości zobowiązanej Spółki. Po przeszukaniu przez poborcę skarbowego pomieszczeń Spółki i stwierdzeniu, że majątek jej został zabrany przez p. R. B., umorzył postępowanie egzekucyjne, czym naruszył także art. 97 § 1 i 2 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nie wykorzystanie przysługujących mu uprawnień wynikających z ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w przedmiocie egzekucji z ruchomości. Strona skarżąca stwierdza, że Urząd Skarbowy powinien zająć ruchomości wywiezione ze Spółki przez p. R. B., zawiadomić osobę, która według ustaleń organu egzekucyjnego może rościć sobie prawo do tych ruchomości, następnie oczekiwać 14 dni na żądanie wyłączenia zajętych ruchomości, a po upływie tego terminu podjąć dalsze czynności egzekucyjne w stosunku do tego majątku. Takich działań nie podjął, mimo, że dokonanie zajęcia ruchomości leżało także w interesie organu egzekucyjnego.

Ponadto strona skarżąca zauważa sprzeczność w ustaleniach organu egzekucyjnego i organu II instancji dotyczących spornych ruchomości.

Strona skarżąca nie zgadza się też ze stwierdzeniem organu II instancji w przedmiocie egzekucji własnej wierzyciela. Podaje, że Oddział ZUS podjął egzekucję ww. należności z rachunku bankowego, do którego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej prowadzonej przez wierzyciela i Urząd Skarbowy. Na dowód powołuje pismo banku C S.A. Oddział w C. z dnia 23.11.1999 r. W takich sytuacjach, jak zauważa strona skarżąca, egzekucję przejmuje organ egzekucyjny.

Odpowiadając na zrzuty podniesione w skardze Izba Skarbowa podtrzymała dotychczasowe stanowisko i argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 64 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161) wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeśli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Przepis ten jest odstępstwem od zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego i ma zastosowanie w sytuacjach, gdy prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie budzi wątpliwości, jednakże w toku jego prowadzenia sytuacja finansowa i majątkowa zobowiązanego jest taka, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych.

Zatem koniecznym warunkiem do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonywujący, iż nie mogą być one z określonych przyczyn ściągnięte od zobowiązanego.

Sąd uznał, iż w rozważanej sprawie organy egzekucyjne dopełniły powyższego obowiązku, bowiem wskazały okoliczności świadczące o niemożności wyegzekwowania spornych kosztów egzekucyjnych od Spółki z o.o. "B" w C. Organ egzekucyjny celem ściągnięcia od Spółki "B" składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 66.244,60 zł na podstawie wystawionych przez stronę skarżącą tytułów wykonawczych nr [...],,[...],[...]z dnia 11 stycznia 2000 r. w pierwszej kolejności zastosował najmniej uciążliwy dla zobowiązanej Spółki środek egzekucyjny (art. 67 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) a jednocześnie - jak słusznie wywodzi Izba Skarbowa - mogący bezpośrednio prowadzić do wykonania obowiązku, czyli podjął egzekucję z wierzytelności dłużnika dokonując ich zajęcia na rachunku bankowym zobowiązanej Spółki i wierzytelności w Spółce "D" Grupa E w Ł. Ponieważ zastosowany środek okazał się skuteczny tylko do kwoty 241,48 zł (wpłaty w lutym i marcu 2000 r.), organ przystąpił do egzekucji z ruchomości Spółki, przy czym przeprowadzone w tym zakresie ustalenia wykazały, że Spółka "B" nie posiada żadnego majątku ruchomego nadającego się do egzekucyjnego zajęcia. Faktem jest, że Spółka "B" była wyposażona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, w maszyny do szycia i inne urządzenia, ale jak bezspornie ustalono nie były one jej własnością a zostały Spółce użyczone przez jej jedynego udziałowca tj. Spółkę z o.o. "D" Grupa E w Ł. Podobnie zobowiązana Spółka nie posiadała żadnej nieruchomości. Należy także pamiętać, iż maszyny do szycia i inne urządzenia stanowiące wyposażenie Spółki "B" zostały wywiezione z Zakładu w C. nie przez zobowiązaną, ale przez nowego udziałowca tej Spółki R. B., który - zgodnie z informacją przesłaną przez "D" S.A. Grupa E w Ł. z dnia 1 czerwca 2000 r. - nabył całość udziałów w tej Spółce w dniu 5 kwietnia 2000 r.

Z tą też datą dokonano zmiany nazwy Spółki na Przedsiębiorstwo Handlowo - Produkcyjne "F" Spółka z o.o.

Mając powyższe na uwadze oraz treść art. 97 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - zasadnie więc uznał organ egzekucyjny, iż z ruchomości tych egzekucja nie mogła być prowadzona. Zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, a Spółka "B" będąca zobowiązaną w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, nie posiadała ruchomości stanowiących jej własność. Nadto w dacie dokonywania ustaleń dotyczących majątku zobowiązanej, ruchomości tych nie było już w Zakładzie w C., a przy tym nie były one zbyte przez zobowiązaną Spółkę, nie można więc wywodzić o zastosowaniu w sprawie art. 58 K.c. W tej sytuacji prowadzone postępowanie egzekucyjne należało umorzyć, co też uczynił Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 31 maja 2000 r. nr [...], albowiem oczywistym było, iż nie wyegzekwuje się od zobowiązanej Spółki kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 1 pkt 9 ustawy).

Przedstawiony stan rzeczy - zdaniem Sądu - uzasadniał obciążenie strony skarżącej kosztami egzekucyjnymi, zwłaszcza gdy zważy się, że ZUS był wierzycielem uprawnionym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1997 r. Nr 1, poz. 1) i mógł wcześniej, jeszcze przed wystawieniem tytułów wykonawczych (11.01.2000 r.) przystąpić do egzekucji własnej należnych mu składek. W roku 1999 organ egzekucyjny nie prowadził egzekucji tychże należności, podjął je dopiero w styczniu 2000 r., tak więc nie można mówić o zbiegu egzekucji w roku 1999.

Odnosząc się do naruszenia przez organ egzekucyjny przepisu art. 80 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy stwierdzić, iż to uchybienie przepisom postępowania nie ma wpływu na wynik rozważanej sprawy.

Z tych też przyczyn Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w wyroku.