Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 983/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6, art. 64c par. 1 -3, art. 80 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 9 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2021 roku w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi Starosty [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej Starosty [...] kwotę 4682 (cztery tysiące sześćset osiemdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 983/20

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256)- dalej: k.p.a.; art. 17 § 1, art. 18, art. 64c § 3, § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) -dalej u.p.e.a.; Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. po rozpatrzeniu zażalenia Starosty [...] na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 88.182,81 zł; uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 36.060,02 zł.

Z akt sprawy wynika, iż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [....] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł., w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 17 grudnia 2018 o nr [...] obejmujące niepodatkowe należności budżetowe - zwrot dotacji niewykorzystanej za 2012 r. (numer systemowy organu egzekucyjnego 409031) oraz nr [...] obejmujące niepodatkowe należności budżetowe – zwrot dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem za 2012 r. (numer systemowy organu egzekucyjnego 409032), wystawione przez Starostę [...].

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...] o nr: [...],[...],[...],[...] dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej spółki, prowadzonych odpowiednio przez: B S.A, C S.A., D S.A., E S.A. W/w zawiadomienia o zajęciu zostały skutecznie doręczone zobowiązanej spółce oraz dłużnikom zajętej wierzytelności w dniu 19 grudnia 2018 r. W następstwie dokonanych czynności egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 84.093,34 zł, na które składały się: wyliczona na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. opłata manipulacyjna w kwocie 14.015,56 zł oraz naliczone na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. koszty egzekucyjne za zajęcie rachunków bankowych w kwocie 70.077,78 zł. Powstałe koszty egzekucyjne zostały pobrane od zobowiązanej spółki.

Z akt sprawy wynika nadto, że prawomocnym wyrokiem z dnia 17 czerwca 2019 r., I SA/Lu 90/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...], stanowiącą podstawę wystawienia w/w tytułów wykonawczych z dnia 17 grudnia 2018 o nr [...].

Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A w Ł., na podstawie tytułów z dnia 17 grudnia 2018 o nr[...]. Ponadto w dniu 16 grudnia 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zwrotu na rzecz zobowiązanej spółki pobranej kwoty kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 84.093,34 zł oraz kwoty 4.089,47 zł tytułem odsetek.

Następnie wydanym na wniosek wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] obciążył Starostę [...] kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 88.182,81 zł.

Uzasadniając organ egzekucyjny przywołał podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia oraz przedstawił wyliczenie powstałych kosztów egzekucyjnych, kształtujące się w następujący sposób:

1. odnośnie tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409031

- 990,75 zł z tytułu opłaty manipulacyjnej,

- 4.953,76 zł z tytułu opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych spółki;

2. odnośnie tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409032

- 13.024,80 zł z tytułu opłaty manipulacyjnej,

- 65.124,02 zł z tytułu opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych spółki.

Ponadto na kwotę, którą obciążono wierzyciela składała się kwota odsetek zwróconych zobowiązanej spółce, wyliczonych na dzień 16 grudnia 2019 r., w wysokości 4.089,47 zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Starosta [...] zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4, oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2, art. 7, art. 8, art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich zastosowanie z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ocenie strony, sytuacja taka ma miejsce w powyższej sprawie, w której wysokość naliczonych przez organ egzekucyjny kosztów jest niewspółmierna do nakładu pracy i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych. Ponadto Starosta [...] zarzucił naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne stwierdzenie, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel.

Z uwagi na powyższe, strona wnosiła o uchylenie kwestionowanego postanowienia.

Zaskarżonym niniejszą skargą postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 36.060,02 zł., na którą składały się: kwota kosztów egzekucyjnych 31.594,54 zł oraz odsetki ustawowe w wysokości 4.465,48 zł

Uzasadniając organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz określone w art. 64b ustawy wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te, co do zasady, obciążają zobowiązanego. Ustawodawca wprowadził jednak wyjątek od powyższej regulacji, przewidując odpowiedzialność wierzyciela (niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym) za ww. koszty m. in. w sytuacji opisanej w art. 64c § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że podstawę wydania tytułów wykonawczych z dnia 17 grudnia 2018 o nr [...] w oparciu, o które organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. Sp. z o.o. w Ł., stanowiła decyzja samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], która została wyeliminowana z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 czerwca 2019 r., I SA/Lu 90/19. Wobec powyższego powstałe wskutek dokonanych czynności egzekucyjnych koszty egzekucyjne, pobrane od zobowiązanej spółki w dniu 27 grudnia 2018 r., w łącznej wysokości 84.093,34 zł zostały w dniu 16 grudnia 2019 r. zwrócone wraz z wyliczonymi na ten dzień odsetkami w kwocie 4.089,47 zł.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy wyjaśnił, iż celem wyegzekwowania należności objętych w/w tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych A, prowadzonych przez: B S.A, C S.A., D S.A., E S.A., o czym powiadomił zobowiązaną spółkę oraz dłużników zajętych wierzytelności. Podjęte w toku postępowania egzekucyjnego czynności wygenerowały koszty egzekucyjne, które zostały wyegzekwowane od zobowiązanej spółki, a następnie zwrócone wraz z odsetkami, z uwagi na umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego ostatecznej decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych z dnia 17 grudnia 2018 r. Zasadne zatem było obciążenie tymi kosztami wierzyciela egzekwowanych wierzytelności w oparciu o przepis art. 64c § 3 u.p.e.a.

Odnosząc się do spornej kwestii wysokości naliczonych kosztów egzekucyjnych Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że zostały one obliczone na podstawie art. 64 § 1 u.p.e.a., który to przepis zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich. Zgodnie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 (tj. świadczenia z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę) wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W myśl art. 64 § 3 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. W myśl art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do podniesionej w zażaleniu argumentacji dotyczącej braku uwzględnienia w analizowanej sprawie wykładni zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te utraciły jedynie walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyroku wskazał, że powstanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne jest następstwem uchylania się przez zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Tym samym to ich negatywna postawa powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Celem egzekucji administracyjnej, a co za tym idzie także opłat z nią związanych, jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji, tj. spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Środków egzekucyjnych oraz związanych z nimi opłat nie można kwalifikować jako sankcji wobec podmiotu nie wywiązującego się z określonych prawem obowiązków. Pełnią one raczej funkcję stymulacyjno – wychowawczą, a konieczność poniesienia opłat zasadniczo obciąża zobowiązanego. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Odnosząc się do skutków ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych kosztów egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Organ odwoławczy wskazał, że w analizowanej sprawie organ egzekucyjny na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynność egzekucyjną, tj. zajęcie wierzytelności w wysokości 5% oraz opłatę manipulacyjną w wysokości 1%. Na dzień wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia, brak jest interwencji ustawodawcy we wskazanym wyżej zakresie co oznacza, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej dokonując oceny zgodności z prawem ustalonej w zaskarżonym postanowieniu wysokości kosztów, nadal działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. Zgodnie natomiast z art. 7 Konstytucji RP organy władzy działają na podstawie i w granicach prawa, stosownie zaś do treści art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Administracyjne organy egzekucyjne nie są zatem uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonalnych regulacji prawnych, czy działania wbrew tym przepisom. Wobec powyższego biorąc pod uwagę skuteczność egzekucji, a także konieczność zapewnienia funkcji fiskalnej obniżenie w niniejszej sprawie kosztów egzekucyjnych z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne oraz z tytułu opłaty manipulacyjnej do ich minimalnej wartości określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym, stanowiłoby naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Tym samym w ocenie organu odwoławczego zasadne jest wyliczenie ciążących na Staroście [...] kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem, jako punktu odniesienia - górną granicę kosztów z tytułu zajęcia nieruchomości, tj. kwotę 34 200 zł Art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. dotyczący kosztów egzekucyjnych pobieranych za zajęcie nieruchomości, przewiduje bowiem ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości (przepis ten jest jedynym, który wskazuje maksymalną wysokość przedmiotowych kosztów za czynność egzekucyjną mającą wpływ na bieg terminu przedawnienia i bezpośrednie wykonanie obowiązku). W przypadku dokonania zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Tym samym zdaniem organu odwoławczego, niezasadne byłoby obciążenie opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości 34.200 zł. Prowadzenie egzekucji z innej wierzytelności jest bowiem mniej skomplikowane, niż prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Skoro zatem, przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić inny nakład pracy. Zatem, w związku z brakiem ustawowych regulacji, opłata za zajęcie wierzytelności musi być niższa niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawce w kwocie 34.200 zł dla 8%. Wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Wobec powyższego, skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie 34. 200 zł, to są podstawy do przyjęcia, zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano organ egzekucyjny ustalając opłatę egzekucyjną za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej spółki wyliczył ją na kwotę: 4.953,76 zł odnośnie tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409031 oraz 65.124,02 zł odnośnie tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409032. Tym samym, jedynie opłata za zajęcie rachunków bankowych spółki, dokonana w oparciu o tytuł wykonawczy oznaczony numerem systemowym 409032 przekracza w/w maksymalny poziom, w związku z powyższym została ona obniżona do kwoty 21.375 zł.

Przechodząc do kwestii wysokości opłaty manipulacyjnej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że jest ona pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej należności. W przypadku opłaty manipulacyjnej, zasadne jest przyjęcie analogicznego sposobu jej ustalania, tak jak opłaty za czynności, poprzez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.. Przyjmując zatem jako podstawę wskazaną ww. przepisie maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200 zł, stanowiącą 8% egzekwowanej należności, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności, nie może być wyższa niż 4 275 zł.

W niniejszej sprawie ustalona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna została wyliczona w następujący sposób: 990,75 zł odnośnie tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409031 oraz 13.024,80 zł odnośnie tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409032. Tym samym, jedynie opłata manipulacyjna tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409032 przekracza w/w maksymalny poziom, w związku z powyższym została ona obniżona do kwoty 4.275 zł.

Jednocześnie, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wynikające z zastosowanych stawek procentowych (tj. 5% w przypadku opłaty za czynności oraz 1% w przypadku opłaty manipulacyjnej) koszty egzekucyjne, nie powodują zerwania związku między czynnościami organu egzekucyjnego, a wysokością opłat z tytułu ponoszonych kosztów za dokonanie tych czynności.

Ponadto na powstałe koszty egzekucyjne składa się kwota 4.465,48 zł tytułem odsetek od zwróconej zobowiązanej spółce kwoty 84.093,34.

Reasumując organ odwoławczy wskazał, iż w wyniku zastosowanej metodyki miarkowania kosztów egzekucyjnych, wysokość ustalonych kosztów egzekucyjnych konieczne było uchylenie postanowienia organu I instancji w całości i określenie ciążących na wierzycielu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 36.060,02 zł.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Starosta [...] zarzucił naruszenie: - art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.pe.a. poprzez ich zastosowanie z pominięciem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r, sygn. akt SK 31/14 oraz w oderwaniu od okoliczności, które każdorazowo powinny być uwzględniane przy orzekaniu o wysokości kosztów egzekucyjnych, tj. czasochłonności podjętych czynności egzekucyjnych, nakładu pracy organu egzekucyjnego, poziomu skomplikowania czynności oraz efektywności podjętych działań i ustalenie przez organ, wysokości kosztów egzekucyjnych poprzez odniesienie się do wysokości opłat z tytułu zajęcia nieruchomości;

- art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 190 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji uznanie przez organ odwoławczy, że organ egzekucyjny prawidłowo uzależnił wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej jedynie od wysokości egzekwowanej należności przy jednoczesnym braku uwzględnienia wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego oraz obciążenie skarżącego maksymalną wysokością tych opłat, pomimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r (SK 31/14) niezgodności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat;

- art. 7, art. 8. art. 77, art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek ustalenia wysokości kosztów, niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego i niewskazanie rzeczywistych wydatków i kosztów związanych z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, jak również braku uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz arl. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Z uwagi na powyższe wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając wniesioną skargę storna ponowiła argumentację dotyczącą braku adekwatności tak wysokiej kwoty ustalonych kosztów egzekucyjnych do nakładu pracy poniesionej przez organ egzekucyjny, co poparła przytaczając obszernie stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Strona zakwestionowała także, w jej ocenie zupełnie nielogiczne i dowolne, odwołanie się przez organ egzekucyjny do maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości - 34.200 zł, jako punktu odniesienia do ustalenia maksymalnej kwoty opłat za inne czynności egzekucyjne przewidziane ustawą. Ponadto pomimo zastosowanego wzorca, w ocenie skarżącej organ egzekucyjny nadal nie odniósł się do kwestii, adekwatności podejmowanych działań i ustalonych opłat.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] uchylające w całości postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] wydane w przedmiocie obciążenia wierzyciela – Starosty [...] kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 17 grudnia 2018 o nr [...] obejmujących niepodatkowe należności budżetowe - zwrot dotacji niewykorzystanej za 2012 r. (numer systemowy organu egzekucyjnego 409031) oraz niepodatkowe należności budżetowe – zwrot dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem za 2012 r. (numer systemowy organu egzekucyjnego 409032)

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. 2020 r., poz. 1427) – dalej: u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonego postanowienia.

Dokonana przez Sąd analiza zarzutów przedmiotowej skargi, jak również jej uzasadnienia pozwala na stwierdzenie, że istotą sporu pomiędzy stronami, pozostaje kwestia wysokości kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono stronę skarżącą, ustalonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z pominięciem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. W tym wyroku Trybunał orzekł, że 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Przechodząc do oceny zasadności przedmiotowej skargi wskazać na wstępie należy, że kwestie związane z powstaniem i wysokością kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 u.p.e.a.

Jak wynika z treści art. 64 § 1 u.p.e.a. w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne organ egzekucyjny z zastrzeżeniami, o których mowa w § 2 i § 4, pobiera opłaty, których wysokość określono w pkt 1-14 powołanego przepisu. Ponadto z treści art. 64 § 6 u.p.e.a. wynika, iż organ egzekucyjny jest uprawniony do pobrania opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych nie mniej jednak niż 1zł 40 gr. Moment powstania obowiązku uiszczenia opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej określa przepis art. 64 § 9 u.p.e.a.

Dalej wskazać należy, iż stosownie do treści art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 §1, § 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Jak wynika z treści art. 64c § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne, co do zasady obciążają zobowiązanego. Jednakże w § 3 powołanego przepisu ustawodawca przewidział odstępstwa od ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego wskazując, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

W niniejszej sprawie, z załączonych do skargi akt administracyjnych wynika, iż w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] wystawionych przez Starostę [...], Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] zawiadomieniami z dnia 19 grudnia 2018 r. dokonał skutecznych i odpowiadających wymogom u.p.e.a. zajęć rachunków bankowych zobowiązanej spółki, prowadzonych przez B S.A., C S.A., D S.A., E S.A. W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 84.093,34 zł, które to koszty zostały ściągnięte od zobowiązanej spółki.

Z akt sprawy wynika nadto, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 17 czerwca 2019 r., I SA/Lu 90/19 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..] nr[...], stanowiącą podstawę prawną wystawienia wobec A z o.o. z siedzibą w Ł. w/w tytułów wykonawczych z dnia 17 grudnia 2018 r. Następstwem powyższego było umorzenie przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] prowadzonego wobec zobowiązanej spółki postępowania egzekucyjnego, co nastąpiło postanowieniem z dnia [...] oraz dokonanie w dniu 16 grudnia 2019 r. na rzecz spółki zwrotu kwoty 84.093,34 zł pobranej tytułem kosztów postępowania egzekucyjnego, powiększonej o należne stronie odsetki ustawowe w kwocie 4.089,47 zł., wyliczone na dzień zwrotu w/w kwoty.

Wobec powyższego organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a., postanowieniem z [...] obciążył wierzyciela egzekwowanych należności - Starostę [...] - powstałymi kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 88.182,81 zł. Na powyższą kwotę składały się: 1) odnośnie tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409031 – kwota 990,75 zł z tytułu opłaty manipulacyjnej oraz kwota 4.953,76 zł z tytułu opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych spółki; 2) odnośnie tytułu wykonawczego oznaczonego numerem systemowym 409032- kwota 13.024,80 zł z tytułu opłaty manipulacyjnej oraz kwota 65.124,02 zł z tytułu opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych spółki. Ponadto wierzyciel został obciążony kwotą 4.089,47 zł tytułem odsetek od zwróconej zobowiązanej spółce kwoty 84.093,34 zł, wyliczonych na dzień 16 grudnia 2019 r.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia strony skarżącej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. powołanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] uchylił w całości postanowienie organu I instancji i orzekł o obciążeniu wierzyciela egzekwowanych należności kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 36.060,02 zł. Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, iż organ odwoławczy uwzględniając treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., jak również fakt, iż na dzień wydania kwestionowanego skargą postanowienia brak było ingerencji ustawodawcy, co do obowiązku ustalenia maksymalnych wysokości opłaty manipulacyjnej oraz opłaty egzekucyjnej, określonych w zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisach u.p.e.a., uznał za zasadne wyliczenie ciążących na Staroście [...] kosztów egzekucyjnych, z zastosowaniem jako punktu odniesienia art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Przepis ten, jako jedyny określa bowiem maksymalną opłatę za dokonaną czynność egzekucyjną – zajęcia nieruchomości, określoną na 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Organ odwoławczy uznał, że prowadzenie egzekucji z innej wierzytelności jest mniej skomplikowane niż prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Skoro w przypadku skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34 200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić inny nakład pracy. Tym samym, w związku z brakiem ustawowych regulacji, opłata za zajęcie wierzytelności musi być niższa, niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawce w kwocie 34 200 zł dla 8%. Wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności.

Wobec powyższego, skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie 34 200 zł, to są podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł. W przypadku opłaty manipulacyjnej organ egzekucyjny przyjął analogiczny sposób ustalenia jej wysokości, tj. przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla czynności zajęcia nieruchomości kwotę 34 200 zł stanowiącą 8% egzekwowanej należności ustalono, że maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności, nie może być wyższa niż 4 275 zł.

Przechodząc do istoty sporu Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do zaistnienia ustawowych przesłanek obciążenia Starosty [...] – wierzyciela egzekwowanych należności, kosztami postępowania egzekucyjnego. W tym zakresie przypomnieć po raz kolejny należy, że zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia) jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. należy odnosić do sytuacji, gdy wyjście na jaw wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem nastąpi po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Przepis ten nadaje prawo dłużnikowi do wyrównania uszczuplenia jego majątku spowodowanego działaniami egzekucyjnymi państwa wobec dłużnika, zmierzającymi do wypełnienia przez niego obowiązku, który jak się okazało w wyniku innych zdarzeń prawnych nie istniał. W związku z powyższym umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych na podstawie decyzji administracyjnej, która została wyeliminowana z obrotu prawnego już po pobraniu od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego, a co za tym idzie obowiązek zwrotu pobranych kwot wraz z ustawowymi odsetkami, nie może obciążać organu egzekucyjnego. Zatem niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej z winy wierzyciela skutkuje obciążeniem go kosztami egzekucyjnymi (opłaty i wydatki) wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi (por. wyroki WSA w Łodzi z 26 kwietnia 2018, III SA/Łd 111/18; z 26 września 2018 r., III SA/Łd 593/18; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 października 2018 r., I SA/Go 344/18; wyrok NSA z 29 stycznia 2019 r., I GSK 2578/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, fakt wyeliminowania z obrotu prawnego, prawomocnym wyrokiem Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 czerwca 2019 r., I SA/Lu 90/19 ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], stanowiącej podstawę wystawienia w dniu 17 grudnia 2018 r. tytułów wykonawczych wobec A. Sp. z o.o. w Ł., niewątpliwie wypełnia przesłankę określoną w art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a.

Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji oznacza, że nie cechował jej przymiot legalności. Wobec tego wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w oparciu o taką decyzję musi być uznane za niezgodne z prawem, bowiem u podstaw tego postępowania leżał niezgodny z prawem akt.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny orzekając w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 o niezgodności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, stwierdził, że brak określenia górnej granicy tych opłat powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Jednocześnie Trybunał stwierdził, że dla właściwej realizacji wyroku Trybunału konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych.

Wobec wyraźnego brzmienia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zostały wyposażone w atrybut mocy powszechnie obowiązującej. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skutki wywierane przez wyroki Trybunału Konstytucyjnego, wydawane w kwestii konstytucyjności aktów prawnych, są zróżnicowane, w zależności od treści rozstrzygnięcia. W zakresie, w jakim wyroki te stwierdzają niezgodność aktu z Konstytucją, bezpośrednim skutkiem jest utrata przez akt mocy obowiązującej.

Orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w orzeczeniu. Wyrok Trybunału dotyczy bowiem tzw. pominięcia prawodawczego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowane jest stanowisko, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, że wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw aktu administracyjnego (wydanej decyzji/postanowienia). W tej kwestii wypowiadał się już wielokrotnie NSA, przykładowo w wyrokach z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 oraz z dnia 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3701/18. Podzielając prezentowaną w tych wyrokach argumentację należy wskazać, że wyrok TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie powoduje - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Odnosząc te ogólne uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu analizowanego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat.

Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest zatem wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Jednakże stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (art. 8 ust. 2). Niezbędne jest więc powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej spółki, dokonując ich zajęcia.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Bez wątpienia prowadzenie egzekucji wiąże się z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych w postaci opłat egzekucyjnych i wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny.

Jak wynika z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 (zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zajęcie wynagrodzenia za pracę – przyp. Sądu) wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Natomiast zgodnie z art. 64 § 4 u.p.e.a. Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Wobec skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego, to jest zajęcia środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych zobowiązanej spółki, a co za tym idzie pobranymi od spółki kosztami egzekucyjnymi, które to koszty zostały następnie zwrócone spółce wraz z należnymi odsetkami, Sąd uznał, że zasadne było obciążenie Starosty [...], jako wierzyciela egzekwowanych należności, opłatą egzekucyjną oraz opłatą manipulacyjną. W ocenie Sądu trafnie w tej mierze odwołano się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. zgodnie z którym opłaty pobrane za zajęcie nieruchomości wynoszą 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. W ocenie Sądu organy zasadnie wskazały, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to co do opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4) i opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) należy uwzględnić mniejszy nakład pracy organu egzekucyjnego. Dlatego w sposób uprawniony przyjęły, że w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. w/w opłaty winny być proporcjonalnie obniżone, przy przyjęciu za punkt odniesienia górny limit opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

W konsekwencji, Sąd zaaprobował stanowisko organów, iż skoro opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności i maksymalna jej kwota nie może przekroczyć 34.200 zł, to zachowując proporcje 5% opłata egzekucyjna za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej może wynosić maksymalnie 21.375 zł. Ustalona w ten sam sposób 1 % opłata manipulacyjnej może wynosić maksymalnie 4 275 zł. Powyżej przedstawiony sposób określania górnej granicy opłaty egzekucyjnych został zaakceptowany przez NSA w wyrokach z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 2094/18, z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 407/19 i z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2549/17 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy jednak zaznaczyć, że określone w art. 64 § 1 u.p.e.a. opłaty egzekucyjne (w tym określona w pkt 4 opłata za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych), jak i wymieniona w art. 64 § 6 u.p.e.a. opłata manipulacyjna stanowią opłaty za czynności organu egzekucyjnego podejmowane w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. W niniejszej sprawie łączna wysokość tych opłat, stanowiąca sumę opłat obliczonych oddzielnie od każdego z dwóch tytułów wykonawczych, w kwocie 31.594,54 zł, jest w ocenie Sądu nieproporcjonalna i nieadekwatna do nakładu pracy poczynionego przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, iż podjęte przez organ egzekucyjny czynności polegały na sporządzeniu w dniu 19 grudnia 2018 r., przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, czterech zawiadomień o zajęciu czterech rachunków bankowych zobowiązanej spółki; przesłaniu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego zawiadomień o dokonanych zajęciach oraz odpisów tytułów wykonawczych (zobowiązanej spółce), a nadto na sporządzeniu i doręczeniu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz dokonaniu zwrotu na rzecz zobowiązanej spółki kwoty 84.093,34 zł pobranej tytułem kosztów postępowania egzekucyjnego, powiększonej o należne stronie odsetki ustawowe w kwocie 4.089,47 zł. Biorąc pod uwagę wszystkie wymienione czynności egzekucyjne Sąd uznał, że wyliczone opłata egzekucyjna za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłata manipulacyjna nie uwzględniają pracochłonności, czasochłonności i stopnia skomplikowania czynności, jakie podejmował organ. Zdaniem Sądu istnieje racjonalna zależność między wysokością opłat a czynnościami organu egzekucyjnego, za które została naliczony. W niniejszej sprawie naliczone opłaty są stosunkowo wysokie i pozostają w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podjętych przez organ w niniejszej sprawie.

Reasumując Sąd stwierdza, że organ egzekucyjny miał prawo do naliczenia przedmiotowych opłat, w wysokości ustalonej w oparciu o wytyczne zawarte w powołanym powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jednak opłaty te, a w szczególności ich łączna kwota, powinna być jednak obliczona w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary. Wysokość opłat nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia, powinna być adekwatna do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjnych i poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności.

Rozpatrując sprawę ponownie organy egzekucyjne będą zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu.

Ponadto organy egzekucyjne odniosą się do stwierdzonej przez Sąd rozbieżność, co do wskazanej w postanowieniach organów obu instancji, kwoty odsetek wypłaconych zobowiązanej spółce od zwróconej jej w dniu 16 grudnia 2019 r. kwoty 84.093,34 zł pobranej tytułem kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi to odsetkami stosownie do treści powołanego wcześniej art. 64c § 3 u.p.e.a. obciążono wierzyciela. W postanowieniu Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia 30 kwietnia 2020 r. wypłacone A odsetki zostały wskazane w kwocie 4.089,47 zł, natomiast w zaskarżonym niniejszą skargą postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] w kwocie 4.465,48 zł. W ocenie Sądu, skoro jak podnosi organ egzekucyjny, pobrana od w/w spółki kwota 84.093,34 zł tytułem powstałych kosztów egzekucyjnych została jej zwrócona wraz z wyliczonymi na dzień zwrotu, to jest 16 grudnia 2019 r., odsetkami ustawowymi w kwocie 4.089,47 zł, to tylko ta kwota odsetek może zostać doliczona do łącznej kwoty kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. Obciążenie wierzyciela kwotą odsetek wyższą od kwoty zwróconej zobowiązanej spółce stanowiłoby zdaniem Sądu niczym nieuzasadnione przysporzenie po stronie organu egzekucyjnego.

Z przedstawionych powyżej względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] uznając to za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz,U. z 2018 r., poz. 265)

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

d.j.