Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 553/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,b i c ;  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za rok 2010 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, na podstawie: 1) art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), 2) art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.), 3) art. 3 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386 i Nr 148, poz. 1551), 4) § 11 ust. 1 i 2 w związku z § 14 ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 roku Nr 174, poz. 1809 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem rolnośrodowiskowym) - po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa (ARiMR) w O. nr [...] z dnia [...] r. o odmowie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych dla A.J. (dalej skarżąca) - Dyrektor Oddziału Regionalnego (DOR) ARiMR we W. utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Rozstrzygnięcie podjęto w następującym stanie faktycznym.

Dnia [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR w O. wpłynęło postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B.(nr [...]), przekazujące wniosek skarżącej z dnia [...] r. o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego, pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w przypadku przeniesienia posiadania wszystkich działek rolnych lub ich części położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010. Organ przekazujący powołał się na art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym przejmujący składa wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek przez przekazującego. Do wniosku skarżącej dołączono umowę przekazania posiadania i prawa użytkowania gruntów rolnych oraz przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego i ONW z dnia [...] r., zgodnie z którą T. G.(dalej: przedstawiciel ustawowy), działając jako przedstawiciel ustawowy J. G. (dalej: nieletnia przekazująca (córka, wnuczka) przekazał [...] działek w zakresie użytkowania rolniczego i kontynuacji programu rolnośrodowiskowego skarżącej.

Dnia [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR w O. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie płatności na rok 2010 z zaznaczonym celem złożenia - zmiana do wniosku i z deklaracją następujących pakietów programu rolnośrodowiskowego: Pakiet P01 Utrzymanie łąk ekstensywnych, Wariant P0lb - Półnaturalne łąki dwukośne - [...]ha; Pakiet S02 - Rolnictwo ekologiczne, Wariant S02b02 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) - [...] ha, Wariant S02d01 - Uprawy sadownicze w tym jagodowe (z certyfikatem zgodności) - [...] ha, Wariant S02d02 - Uprawy sadownicze w tym jagodowe (z certyfikatem zgodności) - [...] ha. Dodatkowo wniesiono o zwiększenie płatności z tytułu położenia części deklarowanego gospodarstwa na obszarach Natura 2000.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O., postanowieniem z dnia [...]r., przekazał powyższy wniosek skarżącej do Kierownika Biura Powiatowego w B. Z kolei, postanowieniem z dnia [...] r., Kierownik Biura Powiatowego w B. przekazał Kierownikowi Biura Powiatowego w O. z powrotem ten wniosek. W tej sytuacji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O., wnioskiem z dnia [...] r., zwrócił się do Prezesa ARiMR o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego zaistniałego pomiędzy Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w O. a Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w B.

Dnia [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR w O. wpłynęła umowa dzierżawy gruntu rolnego oraz umowa przekazania posiadania działki rolnej (protokół przekazania) z dnia [...] r. Zgodnie z zapisami wskazanych dokumentów, reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego małoletnia przekazująca wydzierżawiła skarżącej działkę rolną nr [...], położoną w miejscowości L., gmina N. Dzierżawca zobowiązał się do kontynuowania na tej działce programu rolnośrodowiskowego do dnia [...] r.

Jednocześnie pismem z dnia [...] r. skarżąca zwróciła się z prośbą o pouczenie w zakresie skutecznego przeniesienia uprawnienia do uzyskania płatności w ramach realizacji programu rolnośrodowiskowego, zaznaczając, że prośba dotyczy umowy z dnia [...] r. Z pytaniem, jakie dokumenty należy organowi przedłożyć, aby skutecznie przejąć uprawnienia strony przekazującej do pozyskania płatności rolnośrodowiskowych do przejętej działki w sprawach, w których organ nie wydał jeszcze decyzji w przedmiocie przyznania płatności za 2009 i 2010 r., a także, czy strona ma złożyć jeden wniosek, czy dwa odrębne, na każdy z nierozliczonych okresów. W odpowiedzi strona została pisemnie pouczona, że w przypadku ubiegania się o płatności z dwóch kolejnych sezonów należy złożyć dwa odrębne wnioski.

Dnia [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR w O. wpłynęło pismo Zastępcy Prezesa ARiMR w sprawie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego. Zgodnie z jego treścią Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. został uznany za właściwy organ do rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2010.

W tym stanie faktycznym, decyzją (nr [...]) z dnia [...] r. Kierownik BP ARiMR w O. odmówił przyznania skarżącej płatności rolnośrodowiskowej za rok 2010. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że przedstawiciel ustawowy małoletniej przekazującej (córki), która przekazała skarżącej (babci) zadeklarowane przez nią działki ewidencyjne i rolne, nie przedstawił zgody Sądu do dokonywania w imieniu małoletniej czynności przekraczających zwykły zarząd jej majątkiem.

Dalej w uzasadnieniu organ wskazał, że w skład gospodarstwa skarżącej weszły następujące grunty rolne:

1.Działka nr [...], oraz działki o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...]położone w miejscowości S., gmina O., przekazane uprzednio umową przekazania prawa użytkowania gruntów rolnych z dnia [...] r. przez matkę małoletniej przekazującej w zakresie prawa użytkowania rolniczego i kontynuacji programu rolnośrodowiskowego na rzecz małoletniej córki, która zobowiązała się kontynuować na przejętych gruntach program rolnośrodowiskowy rozpoczęty przez matkę. Rodzice, jako przedstawiciele ustawowi nieletniej, wyrazili w przedmiotowej umowie zgodę na dokonanie tego działania przez ich córkę.

2. Działki o numerach: [...], obręb G., [...] obręb Ł., [...] obręb P., [...],[...] i [...] - obręb R., [...],[...],[...] i [...] - obręb T., przekazane przez przedstawiciela ustawowego na rzecz małoletniej córki na mocy umowy przekazania prawa użytkowania gruntów rolnych z dnia [...] r., zastąpionej później umową przekazania prawa użytkowania gruntów rolnych z dnia [...] r., zgodnie z którą przedstawiciel ustawowy przekazał w zakresie prawa rolniczego użytkowania i kontynuacji programu rolnośrodowiskowego następujące działki rolne: nr [...], obręb G., nr [...], obręb Ł., nr [...], obręb P. - gmina S.K., nr [...] (część działki), nr [...], i nr [...] - obręb R., gmina Z., nr [...],[...],[...] - obręb T., gmina S., nr [...], obręb S. O., nr [...],[...],[...] i [...] - Obręb S., gmina O., nr [...] i [...], obręb B., gmina O., nr [...],[...],[...],[...].[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb L. K., gmina N. Na mocy wskazanej umowy małoletnia córka, reprezentowana przez przedstawicieli ustawowych, przyjęła przekazane działki i zobowiązała się do ich rolniczego wykorzystywania w zakresie wymogów płatności ONW oraz do kontynuacji na tych działkach programu rolnośrodowiskowego;

3. Pozostałe działki wymienione we wniosku na rok 2010, (za wyjątkiem działek o nr [...] i [...], obręb L., gmina D., które nie zostały przekazane skarżącej), jak wynika z pisma przedstawiciela ustawowego, zostały użyczone w 2006 r. małoletniej córce rzez rodziców i na których z dniem [...] r. rozpoczęto realizację pięcioletniego programu rolnośrodowiskowego.

W uzasadnieniu, organ I instancji odnosząc się do działek wymienionych w punkcie 1 wyjaśnił, że zostały one przekazane na rzecz małoletniej córki na mocy umowy datowanej na dzień [...] r. a ponieważ umowa ta nie zawiera innych dat, należy przyjąć, że grunty zostały przekazane w dniu jej podpisania. Wniosek małoletniej córki o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, w którym zadeklarowano działki wymienione w umowie z dnia [...] r. wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR w O. dopiero w dniu [...] r., czyli po upływie 35 dni od daty przeniesienia posiadania części gospodarstwa, a zatem z uchybieniem terminu o którym mowa w § 14 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Skutkiem tego uchybienia, zdaniem organu, jest wygaśnięcie prawa do ubiegania się o płatność rolnośrodowiskową. Tym samym małoletniej córka do przejętych od matki działek nie przysługuje płatność rolnośrodowiskową, a zatem płatność ta nie może przysługiwać również skarżącej. Powołując się na orzecznictwo, organ podkreślił, że skoro małoletnia przenosząca nie nabyła prawa do płatności rolnośrodowiskowej do przekazanych jej działek rolnych, nie może tego prawa przenieść na skarżącą (wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 listopada 2009 r., sygnatura: III S.A./Kr 763/2007).

Organ w uzasadnieniu ponadto wskazał, że z dostarczonych umów przekazania prawa użytkowania gruntów rolnych, dotyczących działek wymienionych zarówno w punkcie 1 i 2, wynika, że zostały one zawarte pomiędzy dzieckiem, reprezentowanym przez rodziców a rodzicami dziecka - przedstawicielami ustawowymi małoletniej córki. W ocenie organu I instancji zarówno zawieranie umów użyczenia gruntów rolnych jak i przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego poprzednich posiadaczy części gospodarstwa to dokonywanie czynności prawnych. Zgodnie z art. 98 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.), żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych pomiędzy dzieckiem a jednym z rodziców, chyba, że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo, że dotyczy należnych od drugiego z rodziców środków utrzymania. Przekazanie gruntów rolnych do użytkowania małoletniemu dziecku w ocenie organu I instancji nie stanowi bezpłatnego przysporzenia na rzecz dziecka, bowiem przekazywane grunty nie weszły w skład majątku dziecka. W ocenie organu to przekazanie wymaga uzyskania zgody sądu, o której mowa w art. 101 § 3 k.r.o. Zgodnie z przywołanym przepisem, rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Brak zgody sądu powoduje, że dokonane w imieniu dziecka czynności są nieważne, a jak wynika z akt sprawy takiej zgody sądu nie ma. Natomiast, w ocenie organu I instancji przekazanie na rzecz małoletniego dziecka gruntów, na których ciąży pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe i przejęcie tego zobowiązania w imieniu dziecka przekracza granice zwykłego zarządu. Z tych też przyczyn małoletnia córka, której odmówiona została płatność za rok 2009 nie ma możliwości przekazać prawa do tej płatności na rzecz skarżącej.

Dalej organ wskazał, że taka sama argumentacji ma zastosowanie do działek wymienionych w punkcie 3. Działki te przekazane skarżącej przez małoletnią przekazującą (wnuczkę) to działki, które wcześniej przekazali jej rodzice i przejęli w jej imieniu zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Oznacza to, że już wtedy doszło do naruszenia art. 98 § 2 k.r.o. Odnośnie działki nr [...] przejętej na mocy umowy dzierżawy z dnia [...] r., organ wskazał, iż skarżąca nie złożyła na rok 2010 wniosku z deklaracją działki nr [...], a zatem nie ma podstaw do przyznania do niej płatności rolnośrodowiskowych. Nawet gdyby uznać, że zadeklarowała wymienioną działkę, to przekazująca, jak wykazano wcześniej, nie przejęła skutecznie zobowiązania rolnośrodowiskowego w związku z uchybieniem terminu, o którym mowa w § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła od jej uchylenie z powodu rażącej niezgodności z prawem. Podważała także wcześniejsze, ostateczne decyzje administracyjne wydane na rzecz małoletniej przekazującej.

Po rozpoznania odwołania, jak już wskazano, zaskarżoną decyzja organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wykazał, że grunty rolne położone na [...] działkach ewidencyjnych, jakie skarżąca zadeklarowała we wniosku z dnia [...] r. zostały przejęte od małoletniej przekazującej na podstawie umowy z dnia [...] r.

W tym zakresie organ podniósł, że przepisy prawa w tym przede wszystkim § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przewidziały możliwość uzyskania płatności rolnośrodowiskowej przez nowego posiadacza działek w przypadku przejęcia ich od innego producenta, który uprzednio ubiegał się o płatności rolnośrodowiskowe. Wskazał, że dla skuteczności przekazania zobowiązań przez poprzedniego producenta rolnego jak i skuteczności przejęcia tych zobowiązań przez nowego posiadacza konieczne jest spełnienie wszystkich wymagań jakie zostały nałożone przez ustawodawcę w § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Ponadto zobowiązanie rolnośrodowiskowe musi być realizowane w sposób ciągły i nieprzerwany. Powołał się w tym zakresie organ na wyroku WSA w Krakowie z dnia 04.11.2007 r., (sygn. akt III SA/Kr 763/07), gdzie Sąd wskazał: "(...) Podkreślić należy, że prawo do płatności rolnośrodowiskowej jest prawem o charakterze publicznoprawnym, kształtowanym decyzją administracyjną. Nie może być więc przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Prawo do płatności rolnośrodowiskowej jest ściśle związane z gospodarstwem rolnym, służy realizacji określonych celów dotyczących gospodarstwa rolnego, stąd też przeniesienie tego prawa na inny podmiot możliwe jest tylko w tych przypadkach, w których przepisy dotyczące tej płatności przewidują taką możliwość (...)".

W tym kontekście, organ podniósł, że niepełnoletnia przekazująca jako poprzedni wnioskodawca płatności rolnośrodowiskowej na zadeklarowane przez skarżącą działki nie otrzymała płatności rolnośrodowiskowej za rok 2009. Nastąpiło to z dwóch podstawowych względów. Po pierwsze, wniosek małoletniej przekazującej w zakresie części działek dotyczył gruntów przejętych od matki i został złożony z uchybieniem 35-ciodniowego terminu materialno-prawnego, o którym mowa w § 14 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Po wtóre, umowy, na podstawie których rodzice małoletniej dokonywali przekazywania gruntów pomiędzy sobą a małoletnią należy uznać za nieważne, bowiem były zawarte z naruszeniem art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o. i art. 101 § 3 k.r.o. To stanowisko znalazło odzwierciedlenie w ostatecznej decyzji Kierownika BP ARiMR w O. nr [...] z dnia [...] r. utrzymanej w mocy przez Dyrektora OR ARiMR we W. decyzją z dnia [...] r. (znak własny [...]). Te ustalenia, zdaniem organu, bezpośrednio rzutują na rozstrzygnięcie w zakresie przyznania płatności rolnośrodowiskowej dla skarżącej do działek uprzednio deklarowanych we wniosku małoletniej przekazującej. Skoro bowiem za rok 2009 płatność nie została przyznana małoletniej przekazującej z uwagi na nieskutecznie przejęcie gruntów od rodziców, to nie można uznać małoletniej przekazującej za posiadacza gospodarstwa rolnego, a tym samym o nie można przyznać takiej płatności skarżącej, jako kolejnemu przejmującemu przedmiotowe działki rolne.

W zakończeniu uzasadnienia organ odwoławczy podniósł, że postępowanie prowadzone przed organem I instancji odbyło się zgodnie z zasadami kpa, strona miała możliwość wypowiedzieć się co do zebranego materiału oraz zapewnione czynne uczestniczenie w postępowaniu.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, skarżąca wniosła o unieważnienie decyzji organów obu instancji, ponieważ rażąco naruszają prawo. Jednocześnie wystąpiła o unieważnienie decyzji Dyrektora DOR we W. z dnia [...] r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej małoletniej przekazującej na 2009 r. oraz unieważnienie wcześniejszej decyzji organu pierwszej instancji, ponieważ tych decyzji skarżącej nie doręczono, tym samym skarżącą pozbawiono prawa do udziału w postępowaniu i wszelkich uprawnień procesowych, a w decyzjach tych rozstrzygnięto w przedmiocie praw i obowiązków skarżącej.

Skarżąca zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie prawa, a mianowicie:

1. Wydanie jej z naruszeniem właściwości miejscowej, rzeczowej, instancyjnej, "czasowej", a więc z rażącym naruszeniem art. 19, art. 157 kpa. Zdaniem skarżącej, właściwość organów Agencji wygasła w dniu [...] r., kiedy to powinny być stronie wypłacone płatności, po tym czasie strona nabywa uprawnienia odszkodowawcze jakie może egzekwować przed sądem cywilnymi. Ponadto, organ błędnie uznał swoją właściwość rzeczową, poprzez rozstrzygnięcie o przekroczeniu czynności zwykłego zarządu, a to sfera, która podlegać może jedynie kontroli sądowej. Organem właściwym dla spraw płatności skarżącej jest Kierownik BP ARiMR w B. Nadto organ w trybie zwykłym unieważnił poprzednie ostateczne decyzje wydane na rzecz małoletniej;

2. Wydanie jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a wiec z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez rażące narusza: art. 6, 7, 8, 9, 10, 50, 64 § 2, 75, 77, 78, 80, 97 § 1 pkt 4,110 i 107 § 3 kpa, art. 44, 53,140 i 710 k.c., art. 31, 42 Konstytucji, art. 3 i 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, art. 3 ustawy o ewidencji producentów, art.101 k.r.i.o.;

3. Wydanie jej w sprawie, która była już uprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną – przez uznanie, że matka małoletniej córki nie ma przymiotu producenta rolnego, podczas gdy w 2006 r. była wpisana do ewidencji producentów, a więc z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 kpa;

4. Skierowanie wcześniejszych decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie, bowiem małoletnia przekazująca już wtedy posiadaczem gruntów rolnych nie była, a więc z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 4 kpa;

5. Zawieranie wad powodującą jej nieważność z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 kpa), idzie o wady, która skarżąca wskazała powyżej.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. podtrzymał swoją argumentację i stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżącej nie może zostać przyznana płatność rolnośrodowiskowa za rok 2010 jako przejmującej działki od nieletniej przekazującej (wnuczki). W roku 2009 małoletnia przekazująca, występująca jako poprzedni wnioskodawca, płatności rolnośrodowiskowej na zadeklarowane przez skarżąca działki nie otrzymała. Natapiało to z powodu, że wniosek nieletniej przekazującej w zakresie części działek (przejętych od matki) został złożony z uchybieniem 35-ciodniowego terminu materialno-prawnego, o którym mowa w § 14 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Ponadto z powodu, że umowy, na podstawie których rodzice małoletniej dokonywali przekazywania gruntów pomiędzy sobą a małoletnią nie mogą zostać uwzględnione, ze względu na fakt, iż zostały zawarte z naruszeniem art. 98 § 2 k.r.o. i art. 101 § 3 k.r.o.

Dalej organ w odpowiedzi podniósł, że zarzut naruszenia właściwości czasowe należy uznać za bezpodstawny. Organem właściwym do wydania decyzji z zakresu płatności rolnośrodowiskowych jest kierownika biura powiatowego Agencji bez względu na to, czy decyzja ta zostanie wydana w terminie określonym przepisami rozporządzenia rolnośrodowiskowego, czy też z jego przekroczeniem. Twierdzenie, iż kompetencja ta przechodzi na sąd powszechny nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Ponadto Kierownik BP ARiMR w O. był obligowany do wydania decyzji w sprawie na podstawie rozstrzygnięcia sporukompetencyjnego przez Prezesa ARiMR. Także, zdaniem organu, zarzuty rozstrzygania w decyzjach o nieważności umów cywilnoprawnych nie jest uzasadniany. Organ administracyjny bowiem ma prawo, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, do nieuwzględnienia poszczególnych dowodów w tym także umów jakie strona przedłożyła w sprawie. Chybiony jest także zarzut, iż w decyzji adresowanej do małoletniej przekazującej rozstrzygane były jakikolwiek kwestie związane uprawnieniem skarżącej do uzyskania płatności. Każda z wnioskujących uzyskała odrębne decyzje: małoletnia przekazująca za rok 2009 i 2010 odmowę płatności, natomiast skarżąca odmowę za rok 2010

Również, zdaniem organu, zarzuty naruszenie przez organ szeregu przepisów z zakresu kpa, k.c., k.r.i.o., Konstytucji i innych aktów, w tym w odniesieniu do rozstrzygnięć odnoszących się do małoletniej przekazującej, są bezzasadne. Stanowią bowiem nieuzasadnioną interpretację przepisów lub stwierdzeń zawartych w decyzjach. W decyzjach tych organ nie rozstrzygał ani o ograniczeniu praw człowieka, ani o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej ani też o zdolności małoletniej przekazującej do czynności prawnych. Odnosząc się do nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] r. o odmowie przyznania małoletniej przekazującej płatności za rok 2009 i 2010, organ wskazał, że jej przedstawiciel ustawowy wystąpił do właściwego organu o stwierdzenie ich nieważności. Chybione jest również twierdzenie, iż stronę pozbawiono udziału w postępowaniu.

Wskazać należy, że w sprawie skarżąca złożyła także pisma procesowe: z [...] r. i drugie z tego samego dnia - prostujące to pierwsze, oraz z [...] r. Podtrzymała w nich stanowisko zawarte w skardze. Zawarła także wniosek o unieważnienie decyzji dyrektora [...] r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowych dla małoletniej przekazującej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako naruszających prawo i interes skarżącej, ponieważ w ich uzasadnieniach rozstrzygnięto w przedmiocie praw i obowiązków skarżącej. W pismach tych podniosła, że płatność rolnośrodowiskowa za 2010 r., pierwotnie wnioskowane przez małoletnia przekazująca, może przysługiwać wyłącznie jednemu podmiotowi. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji tym uprawnionym podmiotem była skarżąca a nie nieletnia przekazująca, dlatego postępowania wobec niepełnoletniej winno być umorzone. Podniosła także, że organem właściwym w sprawie skarżącej jest Kierownik Biura Powiatowego Agencji w Bielsku-Białej.

Na rozprawie skarżąca przedłożyła dodatkowo pismo procesowe z dnia [...] r. oraz ksero wyroku WSA z [...] r. (sygn. akt. III [...]); pismo BP Agencji w B. z dnia [...] r., postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20.02.12 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy rolne.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

W świetle przedstawionych powyżej przesłanek stwierdzenia legalności rozstrzygnięć administracyjnych, uznać należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd w niniejszej sprawie, jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (DOR ARiMR) we W. z dnia [...] r. Decyzja utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. o odmowie przyznania skarżącej płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za rok 2010, podjęta w związku z wnioskiem skarżącej z dnia [...] r. (skorygowanym wnioskiem z dnia [...] r.) o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w związku przekazaniem gospodarstwa rolnego – posiadania działek rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach PROW 2004 -2006.

Wskazać należy, że wymieniona w skardze decyzja Dyrektora OR ARiMR we W. z dnia [...] r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej małoletniej przekazującej na 2009 rok oraz poprzedzającej ją decyzja organu pierwszej instancji są przedmiotem odrębnego postępowania sądowego, zawieszonego w związku z wszczęciem przez stronę administracyjnego postępowania w sprawie ich nieważności. Nie są więc przedmiotem tego postępowania te decyzję, jaki i podniesione wobec nich w skardze zarzuty.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest odmowa przyznania skarżącej płatności rolnośrodowiskowych do gruntów rolnych, przejętych w drodze umów zawartych przez skarżącą z niepełnoletnią przekazującą (wnuczką): Umowy z dnia [...] r., zawartej pomiędzy ojcem nieletniej przekazującej, działającym jako jej przedstawiciel ustawowy, a skarżącą, o przekazaniu posiadania i prawa użytkowania gruntów rolnych ([...] działek) oraz przejęciu i kontynuowaniu zobowiązania rolnośrodowiskowego. Umowy z dnia [...] r. dzierżawy gruntu rolnego oraz umowa przekazania posiadania działki rolnej Zgodnie z zapisami, reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego małoletnia przekazująca (wnuczka) wydzierżawiła skarżącej (babci) działkę rolną nr [...]. Dzierżawca zobowiązała się do kontynuowania na tej działce programu rolnośrodowiskowego.

Jak trafnie wskazały organy Agencji zastosowanie w sprawie ma - wydane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej – (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. 2004 r. Nr 174, poz. 1809 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem rolnośrodowiskowym), w szczególności jego § 14.

Zgodnie z postanowieniami § 14 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie płatności rolnośrodowiskowej nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części (...), na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje producentowi rolnemu, na rzecz którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części (...), jeżeli w terminie 35 dni od dnia tego przeniesienia złoży on wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji i zobowiąże się do kontynuowania realizacji programu rolnośrodowiskowego do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego. Stosownie do § 14 ust. 2 tego rozporządzenia, do wniosku, o którym mowa w ust. 1, dołącza się kopię umowy sprzedaży lub innej umowy, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych.

Powyższe przepisy przewidują więc możliwość uzyskania płatności rolnośrodowiskowej przez nowego posiadacza działek w przypadku przejęcia ich od innego producenta rolnego. Może to niewątpliwie nastąpić w przypadku skutecznego przejęcia tych działek od innego producenta, który uprzednio realizował płatności rolnośrodowiskowe. Dla skuteczności przekazania zobowiązań przez poprzedniego producenta rolnego jak i skuteczności przejęcia tych zobowiązań przez nowego posiadacza konieczne jest spełnienie wszystkich wymagań, jakie zostały nałożone przez ustawodawcę w § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Ponadto wskazać należy, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe musi być realizowane w sposób ciągły i nieprzerwany.

Sąd orzekający podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że prawo do płatności rolnośrodowiskowej jest prawem o charakterze publicznoprawnym, kształtowanym decyzją administracyjną. Nie może być więc przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Prawo do płatności rolnośrodowiskowej jest ściśle związane z gospodarstwem rolnym, służy realizacji określonych celów dotyczących gospodarstwa rolnego, stąd też przeniesienie tego prawa na inny podmiot możliwe jest tylko w tych przypadkach, w których przepisy dotyczące tej płatności przewidują taką możliwość (wyroku WSA w Krakowie z dnia 04.11.2007 r., sygn. akt III SA/Kr 763/07).

W tym zakresie wskazać należy - jak wynika z przedstawionych przez skarżącą umów przejęcia użytkowania gruntów, że zostały one zawarte przez skarżącą z niepełnoletnią przekazującą (wnuczką), która była reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego. Na podstawie tych umów niepełnoletnia przekazująca przekazała skarżącej w użytkowanie grunty rolne objęte programem rolnośrodowiskowym. Przekazująca grunty w chwili zawierania umowy nie była osobą pełnoletnią. Zresztą, z samej treści umów wynika, że zgodę na przekazanie gruntów w imieniu małoletniej wyraził jej przedstawiciele ustawowy.

Sprawy zarządzania majątkiem małoletniej przez przedstawiciela ustawowego reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej w dalszych częściach uzasadnienia w skrócie jako "k.r.o." Zgodnie z art. 101 tej ustawy, rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską (§ 1). Zarząd sprawowany przez rodziców nie obejmuje zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku (§ 2). Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko (§ 3).

Wynika z tej regulacji, że rodzice (jako przedstawiciele ustawowi) nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Miernikiem czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu jest ciężar gatunkowy dokonywanej czynności, jej skutki w sferze majątku małoletniego, wartości przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i ochrona jego interesów życiowych. Konsekwencją braku zezwolenia Sądu opiekuńczego z art. 101 § 3 k.r.o. jest nieważność dokonanej czynności (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 30 kwietnia 1977 r., III CZP 73/76 - OSNCP z 1978 r., nr 2, poz. 19).

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt sprawy (wskazanych umów) przedstawiciel ustawowy małoletniej przekazał skarżącej działki rolnych w bezpłatne użytkowanie, a skarżąca zobowiązała się działki te wykorzystywać rolniczo. Bez wątpienia rozporządzenie tak znacznym majątkiem dziecka i to bez powstania przysporzenia majątkowego po stronie dziecka, jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd. W myśl, zatem powołanych wyżej przepisów, przejęcie przez skarżącą w sposób prawidłowy od niepełnoletniej gruntów wymagało zyskania zgody sądu rodzinnego. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby taka zgodę została wydana.

Konsekwencją tego stanu w sprawie jest uznanie przekazania do użytkowania gruntów w oparciu o wskazane umowy, za nieskuteczne, a w dalszej kolejności odmówienie przyznania skarżącej płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych do wskazanych w tych umowach działek.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, na co trafnie zwróciły uwagę organy Agencji, że w świetle treści §14 rozporządzenia, nie można wykluczyć takiej sytuacji, w której zmiana producenta rolnego może nastąpić więcej niż jeden raz. Wówczas każdy przypadek zmiany producenta należy po kolei analizować z punktu widzenia spełnienia przesłanek z § 14, jeżeli bowiem nowy producent nie nabył skutecznie prawa do płatności rolnośrodowiskowej które przysługiwało poprzedniemu, to tym samym nie może nastąpić jego przeniesienie na kolejnego producenta.

Jak już podniesiono, możliwość uzyskania płatności rolnosrodowiskowej przez skarżącą, jako nowego posiadacza działek w przypadku ich przejęcia, zależy także od tego czy poprzednikowi (w sprawie nieletniej przekazującej) przysługiwało uprawnienia związane z realizacją płatności rolnośrodowiskowe. Oznacza to, że jeżeli za rok 2009 przedmiotowa płatność nie przysługiwała małoletniej przekazującej z uwagi na nieskutecznie przejęcie gruntów od poprzedników - rodziców, to nie można uznać małoletniej przekazującej za posiadacza gospodarstwa rolnego, a tym samym nie można przyznać takiej płatności skarżącej, jako kolejnemu przejmującemu przedmiotowe działki rolne.

W sprawie, jak wynika z akt, na co wskazały organy Agencji, w roku 2009 małoletniej przekazującej, występującej jako poprzedni wnioskodawca, płatności rolnośrodowiskowa na zadeklarowane przez skarżącą działkach płatności nie przysługiwała. Wynika to z powodu, że umowy, na podstawie których rodzice małoletniej dokonywali przekazywania gruntów pomiędzy sobą a małoletnią nie mogą zostać uwzględnione. Z tych umów wynika, że zostały one zawarte pomiędzy dzieckiem, reprezentowanym przez rodziców a rodzicami dziecka - przedstawicielami ustawowymi małoletniej. Zostały, więc one zawarte z naruszeniem art. 98 § 2 k.r.o. regulującego stosunki majątkowe pomiędzy rodzicami i dziećmi, jednoznacznie przesądzającego, że żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba, że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo, że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. Niewątpliwie przekazanie gruntów rolnych do użytkowania małoletniemu dziecku nie stanowi bezpłatnego przysporzenia na rzecz dziecka, bowiem przekazywane grunty nie weszły w skład majątku dziecka.

Ponadto niemożliwość uzyskania przedmiotowych płatności przez małoletnią przekazującą wynika z faktu, że jej wniosek w zakresie części działek (przejętych od matki) został złożony, jak trafnie wskazały organy, z uchybieniem 35-ciodniowego terminu materialno-prawnego, o którym mowa w § 14 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie złożyła na rok 2010 wniosku z deklaracją działki nr 384 a zatem nie ma podstaw do przyznania do niej płatności rolnośrodowiskowych.

Nie trafny jest w tym kontekście zarzut skargi, rozstrzygania w zaskarżonej decyzji o uprawnieniach małoletniej przekazującej. Jak już podkreślono, jeśli kolejny producent (wnioskodawca) nie nabył skutecznie prawa do płatności rolnośrodowiskowych, które wcześniej przysługiwały innemu – poprzedniemu producentowi, tym samym nie może ich przenieść na kolejnego producenta (wnioskodawcę). Dlatego, skoro w sprawie mamy z taką sytuacją, (przekazywania gruntów i zobowiązań rolnośrodowiskowych), konieczne było ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych dotyczących przenoszenia posiadania działek pomiędzy rodzicami a małoletnią, a nie tylko pomiędzy małoletnią przekazującą a skarżącą, a by w następstwie tych ustaleń można było ustalić czy zostały spełnione przesłanki zawarte w § 14 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Ustalenie tych okoliczności może nastąpić w oparciu o wszelkie dowody w tym odnoszące się do oceny prawidłowości wcześniejszego przenoszenia zobowiązań rolnośrodowiskowych,

Zatem, rozpoznając wniosek skarżącej o kontynuację przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2010, zasadnie było uznanie przekazania do użytkowania gruntów w oparciu o wskazane umowy, za nieskuteczne. Konsekwencją zaś takiej konstatacji, winno być, odmówienie przyznanie skarżącej płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, od wskazanych w tych umowach działek.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia właściwości, organy zasadnie uznały go za bezpodstawny. Organem właściwym o wydania decyzji z zakresu płatności rolnośrodowiskowych jest kierownika biura powiatowego Agencji bez względu na to, czy decyzja zostanie wydana w terminie określonym przepisami rozporządzenia rolnośrodowiskowego, czy też z jego przekroczeniem. Ponadto w sprawie Kierownik BP ARiMR w O. był obligowany do wydania decyzji w oparciu o stanowisko Prezesa ARiMR rozstrzygające spór kompetencyjny. Zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego, przejmujący składa wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek przez przekazującego.

W tym stanie uznać należy, że badana decyzja odpowiada prawu, Sąd nie stwierdził także naruszenia przepisów proceduralnych w sposób mających istotnych wpływ na wynika sprawy, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.