Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1575/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja - Klimczyk, Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Asesor WSA Monika Krywow, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2021 r. sprawy ze skargi S. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor [...] Oddziału w L. (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266, dalej: u.s.u.s.) odmówił S. F. (dalej: wnioskodawca, zobowiązany, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 360.146,80 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: lipiec 2006 r. – kwiecień 2007 r., kwiecień 2009 r. - kwiecień 2011 r., czerwiec 2011 r. - styczeń 2012 r., marzec 2012 r. - kwiecień 2013 r., czerwiec 2017 r. - luty 2018 r. w łącznej kwocie 270.404,41 zł, w tym z tytułu:

- składek -113.595,21 zł,

- odsetek - 156.786,00 zł,

- koszty upomnienia - 23,20 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: styczeń 2009 r. - marzec 2011 r., czerwiec 2011 r. - styczeń 2013 r., marzec 2013 r. - grudzień 2013 r., maj 2014 r., czerwiec 2017 r. - sierpień 2017 r., listopad 2017 r. - luty 2018 r. w łącznej kwocie 63.613,30 zł, w tym z tytułu:

- składek -14.759,69 zł,

- odsetek - 48.705,00 zł,

- koszty upomnienia -148,61 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres: listopad 2007 r., styczeń 2009 r. - marzec 2011 r., czerwiec 2011 r. - maj 2012 r., wrzesień 2012 r.- listopad 2012 r., marzec 2013 r. - kwiecień 2013 r., czerwiec 2017 r. - styczeń 2018 r. w łącznej kwocie 26.129,09 zł, w tym z tytułu:

- składek -13.282,97 zł,

- odsetek – 12.733,00 zł,

- koszty upomnienia - 113,12 zł.

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: Rozporządzenie) odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 91.503,54 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: lipiec 2006 r. – kwiecień 2007 r., kwiecień 2009 r. - kwiecień 2011 r., czerwiec 2011 r. - styczeń 2012 r., marzec 2012 r. - styczeń 2013 r., czerwiec 2017 r. - luty 2018 r. w łącznej kwocie 61.423,14 zł, w tym z tytułu:

- składek - 34.464,94 zł,

- odsetek - 26.935,00 zł,

- koszty upomnienia - 23,20 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: styczeń 2009 r. - marzec 2011 r., czerwiec 2011 r. - styczeń 2013 r., marzec 2013 r. - grudzień 2013 r., maj 2014 r., czerwiec 2017 r. - sierpień 2017 r., listopad 2017 r. - luty 2018 r. w łącznej kwocie 25.821,30 zł, w tym z tytułu:

- składek -14.759,69 zł,

- odsetek - 10.913,00 zł,

- koszty upomnienia - 148,61 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres: listopad 2007 r., styczeń 2009 r. - marzec 2011 r., czerwiec 2011 r. - maj 2012 r., wrzesień 2012 r. - listopad 2012 r., czerwiec 2017 r. - styczeń 2018 r. w łącznej kwocie 4.259,10 zł, w tym z tytułu:

- składek - 2.354,98 zł,

- odsetek -1.791,00 zł,

- koszty upomnienia -113,12 zł.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskodawca w dniu 17 kwietnia 2020 r. zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wskazał, że zadłużenie powstało w wyniku nieregulowania zobowiązań przez kontrahentów. Podał, że zatory płatnicze spowodowały brak płynności finansowej, co w konsekwencji doprowadziło do utraty pracowników i konkurencyjności na rynku budowlanym.

Z ustaleń ZUS wynika, że wnioskodawca zlikwidował działalność gospodarczą 1 marca 2018 r. W okresie jej prowadzenia nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Następnie ZUS odnośnie przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek wskazał, że kwestię tę reguluje art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące między innymi skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat.

ZUS wskazał, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu [...] r. i sukcesywne były kierowanie należności do egzekucji, co spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i trwać będzie do zakończenia postępowania.

Po dokonaniu analizy zgromadzonej dokumentacji ZUS wskazał, że wnioskodawca utrzymuje się z renty w wysokości 1.916,26 zł brutto miesięcznie. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 479,06 zł. Do wypłaty pozostaje kwota 1.131,74 zł netto. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w wysokości 300,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 200,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 100,00 zł. Posiada on zobowiązania finansowe dochodzone w trybie egzekucji komorniczej. Nie jest właścicielem nieruchomości, ani ruchomości.

Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, że wobec zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do jego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania.

Zdaniem ZUS w przypadku składek wnioskodawcy nie mają również zastosowania przesłanki dotyczące umorzenia zaległych składek wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s., gdyż zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym przez Dyrektora ZUS Oddział w C.. W ramach egzekucji dokonano zajęcia rachunków bankowych. Ponadto dokonano zajęcia świadczenia rentowego, z którego dokonywane są potrącenia. Egzekucja jest skuteczna. W ciągu ostatnich 6 miesięcy udało się wyegzekwować kwotę 807,84 zł. Ponadto naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W ocenie ZUS brak jest podstaw prawnych do umorzenia zaległości jako całkowicie nieściągalnych i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Rozpatrując możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w oparciu w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydane na jego podstawie Rozporządzenie, ZUS stwierdził, że rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiłaby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia). Niemniej, w ocenie ZUS zadeklarowany przez wnioskodawcę stan materialny umożliwia zaspokojenie potrzeb życiowych (żywność, środki czystości itp.). Ponadto zobowiązany nie wskazał, czy posiada inne źródła dochodów i nie zasygnalizował, aby miał trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W toku postępowania wnioskodawca nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z tym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Ponadto zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej, ani innych form wsparcia.

ZUS stanął na stanowisku, iż przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie zachodzi w powyższej sprawie.

W ocenie ZUS nie zachodzi również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Co prawda we wniosku zobowiązany podniósł kwestię złego stanu zdrowia i dołączył dokumentację potwierdzającą problemy [...], [...] i [...]. Niemniej, ZUS wskazał, że przesłanka umorzenia należności wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jej rodziny uniemożliwia mu całkowicie uzyskanie dochodu. Natomiast wnioskodawca z uwagi na stan zdrowia otrzymuje świadczenie rentowe. Tak więc wskazana wyżej przesłanka nie zachodzi w niniejszej sprawie.

ZUS uznał także, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma w przypadku wnioskodawcy zastosowania, gdyż ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, by poniósł on jakiekolwiek straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Natomiast powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej.

W skardze na decyzję organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącego zarzucił:

1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na wadliwym przyjęciu, wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia w stosunku do skarżącego należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, pomimo realizacji przesłanek do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek, a to z uwagi na okoliczność, iż egzekucja wskazanych należności pozbawia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również z uwagi na sytuację zdrowotną ubezpieczonego - choroby przewlekłe;

2. naruszenie prawa materialnego tj. § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, pomimo występowania u skarżącego chorób przewlekłych, iż uzyskiwanie przez niego świadczenia rentowego, uniemożliwia zastosowanie wskazanej przesłanki umorzenia;

3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezebranie całokształtu materiału dowodowego, w szczególności w zakresie sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego i poprzestaniu przez organ na przyjęciu, iż "materiał dowodowy jest niejednoznaczny".

Stawiając powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wywodził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wypłacana skarżącemu renta wynosi 1.131,74 zł, a po opłaceniu wszystkich wydatków pozostaje mu do dyspozycji kwota 500 zł, która uwzględniając jego sytuację życiową, a w szczególności stan jego zdrowia, nie pozwala na zaspokojenie wszystkich najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.

Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, że przedłożona do akt sprawy dokumentacja medyczna potwierdza występowanie u skarżącego schorzeń o charakterze przewlekłym. Tak więc stan zdrowia pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, co realizuje dyspozycję normy § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego okoliczność uzyskiwania przez skarżącego dochodu w postaci renty, wbrew stanowisku ZUS, nie stanowi przesłanki negatywnej dla zastosowania przywołanego przepisu Rozporządzenia. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 12 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1001/19).

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wskazuje, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych instrumentach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374) niniejszą sprawę skierowano na posiedzenie niejawne, w składzie 3 sędziów, odstępując od wymaganej prawem rozprawy, o czym strony były poinformowane z zachowaniem prawa do pisemnej wypowiedzi.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania.

Sąd przeprowadzając kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdził, że narusza ona prawo, co powoduje konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365).

Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Trzeba jednak podkreślić, że decyzje w sprawach umorzenia zaległych składek ZUS mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. Dlatego też, chociaż taki zarzut w skardze nie został podniesiony Sąd zobligowany był rozpoznać sprawę również w aspekcie przedawnienia. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na lipiec 2006 r.

Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 K.p.a.) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s.

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Oczywiście Sąd ma także na uwadze treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w myśl którego bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Natomiast ZUS w zaskarżonej decyzji poprzestał jedynie na ogólnym stwierdzeniu, że w sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu [...] r. i sukcesywne były kierowanie należności do egzekucji. Niemniej, ani w zaskarżonej decyzji, jak również w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji jakich tytułów wykonawczych dotyczy prowadzone postępowanie egzekucyjne, czy wszystkie zaległe składki, a zwłaszcza te najstarsze zostały objęte tytułami wykonawczymi (jeżeli nie to uległy one przedawnieniu). Brak jest także informacji, kiedy tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącemu. Nie wiadomo więc, czy doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które następuje dopiero od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony.

Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się postępowanie.

Zatem odniesienie się do przedawnienia, przeanalizowanie, czy jakieś należności składkowe nie uległy przedawnieniu było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na daty powstania zaległych należności. Nie można uznać za wystarczające tylko autorytatywnego stwierdzenia, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu, bez szczegółowego wyjaśnienia tej kwestii.

Zdaniem Sądu niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a.

Stosownie bowiem do treści art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ponadto ZUS nie czyniąc szczegółowych ustaleń w zakresie przedawnienia naruszył także art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się szczegółowo do tego zagadnienia.

Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji rozpoznanie zarzutów naruszenia prawa materialnego jest przedwczesne. Najpierw musi być bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny.

Natomiast Sąd zauważa, że dokumentacja medyczna, na którą powołuje się pełnomocnik skarżącego jest nieaktualna.

ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien zatem wyjaśnić i wykazać to w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy.

Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Natomiast nie może zostać uwzględniony wniosek pełnomocnika skarżącego o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości należności. W rozpoznawanej sprawie nie może bowiem mieć zastosowania art. 145a P.p.s.a. Przepis ten przyznaje sądom administracyjnym kompetencję, na zasadzie wyjątku od ogólnej zasady wydawania przez sądy administracyjne orzeczeń o charakterze kasacyjnym, do orzekania merytorycznego w danej sprawie. Należy jednak podkreślić, że zastosowanie art. 145a P.p.s.a. wymaga spełnienia szeregu przesłanek, zarówno o charakterze pozytywnym, jak i negatywnym, przewidzianych w tym przepisie. Po pierwsze sąd powinien uwzględnić skargę i uchylić zaskarżony akt z powodu naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy lub stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu. Po drugie, w sprawie muszą występować okoliczności uzasadniające zobligowanie organu do określonego działania. I wreszcie po trzecie, merytoryczne rozstrzygnięcie w danej sprawie nie może być pozostawione uznaniu administracyjnemu. Uznaniowy charakter danego rozstrzygnięcia stanowi zatem bezwzględną przesłankę wyłączającą możliwość skorzystania przez sąd z instytucji przewidzianej w art. 145a P.p.s.a. (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 603). Skoro zatem decyzja umarzająca należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy to nie ma do niej zastosowania instytucja przewidziana w art. 145a P.p.s.a.

O kosztach postepowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od ZUS na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł, tytułem wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł, określone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1800). Skarżący był bowiem ustawowo na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. zwolniony od kosztów sądowych.