Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 851/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 60 ust. 1, art. 61, art. 64, art. 103 ust. 2, art. 107 ust. 5e
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 15
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 września 2021 r. sprawy ze skargi I. J. i A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ pierwszej instancji") z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] wydaną w przedmiocie ustalenia A.J. i I.J. (dalej: "skarżący") opłaty za pobyt matki Z.K. w Domu Pomocy Społecznej.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. 2020 r. poz.1876 ze zm.; dalej: "u.p.s.").

Z akt sprawy wynika, że wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. organ pierwszej instancji w pkt 1, ustalił osobie zobowiązanej A.J. kwotę opłaty za pobyt matki w DPS w okresach:

- od 1 września 2016r., do 31 stycznia 2017r., w wysokości 966,40 zł miesięcznie,

- od 1 lutego 2017r., do 31 marca 2017r., w wysokości 970,68 zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2017r., do 30 czerwca 2017r., w wysokości 985,18 zł miesięcznie,

- od 1 lipca 2017r., do 31 sierpnia 2017r., w wysokości 1.053,69 zł miesięcznie,

- od 1 września 2017r., do 31 stycznia 2018r., w wysokości 980,33 zł miesięcznie,

- od 1 lutego 2018r., do 31 października 2018 r., w wysokości 50,96 zł miesięcznie,

- od 1 lutego 2019r., do 31 lipca 2019r., w wysokości 292,03 zł miesięcznie,

- od 1 sierpnia 2019r., do 31 stycznia 2020r., w wysokości po 377,01 zł miesięcznie,

- od 1 czerwca 2020r., w wysokości 186,59 zł miesięcznie, wnoszonej w terminie do 15 dnia danego miesiąca.

W pkt 2 decyzji, organ ustalił kwotę opłaty za pobyt matki w DPS osobie zobowiązanej I.J. w okresach:

- od 1 do 31 stycznia 2017r., w wysokości 974,95 zł,

- od 1 lutego 2017r., do 31 marca 2017r., w wysokości 970,67 zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2017r., do 30 czerwca 2017r., w wysokości 985,17 zł miesięcznie,

- od 1 lipca 2017r., do 31 sierpnia 2017r., w wysokości 1.053,69 zł miesięcznie,

- od 1 września 2017r., do 31 stycznia 2018r., w wysokości 980,33 zł miesięcznie,

- od 1 lutego 2018r., do 31 marca 2018r., w wysokości 1.909,70 zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2018r., 31 października 2018r., w wysokości 1.975,70 zł miesięcznie,

- od 1 listopada 2018r. do 31 stycznia 2019r., w wysokości 2.026,66 zł miesięcznie,

- od 1 lutego 2019r. do 31 marca 2019r., w wysokości 1.734,63 zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2019r., do 31 lipca 2019r., w wysokości 1.986,61 zł miesięcznie,

- od 1 sierpnia 2019r., do 31 stycznia 2020r., w wysokości 1.901,63 zł miesięcznie,

- od 1 lutego 2020r., 31 marca 2020r., w wysokości 2.278,64 zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2020r., do 31 maja 2020r., w wysokości 2.615,99 zł miesięcznie,

- od 1 czerwca 2020r., w wysokości 2.429,40 zł miesięcznie, wnoszonej w terminie do 15 dnia danego miesiąca.

Organ wskazał, że opłata za miniony okres winna być uregulowana w terminie do 14 dni, gdy decyzja stanie się ostateczna, w pkt 3 podał, że pozostałą kwotę, stanowiącą różnicę między obowiązującym średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS, a opłatami wnoszonymi przez osoby obowiązane zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 w okresie od 1 września do 31 grudnia 2016r., wnosiła Gmina Miasto [...].

W uzasadnieniu ww. decyzji organ wyjaśnił na wstępie, że ponownie prowadzi postępowanie w przedmiocie wydania decyzji osobom obowiązanym, ustalającej wysokość opłaty za pobyt Z.K. w DPS począwszy od 1 września 2016r. w związku z decyzją SKO z dnia [...] stycznia 2020r., nr [...], uchylającą decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2019r., nr [...], w przedmiocie ustalenia opłaty skarżącym, w której organ odwoławczy uznał tą decyzję za przedwczesną, wydaną z pominięciem skutecznego zawarcia umowy oraz wskazał, iż przesłanie projektu umowy A.J. określającej kwotę opłaty w drodze wyliczenia matematycznego na zasadach art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. nie stanowi umowy, której ustalenia wysokości opłaty winny opierać się o negocjacje i zgodne oświadczenia stron umowy.

Organ I instancji wskazał, że ustalając opłatę osobom obowiązanym, swoje rozstrzygnięcie oparł o treść wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 12 września 2018r., uchylającego wydane wcześniej decyzje: SKO z dnia [...] grudnia 2017r., nr [...] oraz Prezydenta z dnia [...] lipca 2017r., nr [...], ustalając opłatę obu obowiązanym w jednej decyzji oraz zastosował się do wskazań SKO z decyzji [...] stycznia 2020r., wprowadzając szeroki element negocjacji, a także działał w ramach obowiązujących w tym zakresie przepisów. Decyzja swoim rozstrzygnięciem obejmuje okres 2016-2020, z uwagi na brak ostatecznej decyzji kształtującej opłatę osobom obowiązanym za wskazany okres.

Następnie organ pierwszej instancji zrelacjonował przebieg postępowania administracyjnego przeprowadzonego w sprawie oraz podjęte w jego toku czynności. Wyjaśnił, że poprzez kolejne decyzje zmieniające aktualizował wysokość opłat za pobyt Z.K. w DPS, biorąc pod uwagę zaistniałe zmiany kosztów utrzymania mieszkańców DPS oraz zmiany sytuacji dochodowych zarówno mieszkanki, jak i osób obowiązanych.

Organ podał, że opłata ustalona niniejszą decyzją A.J., wynika z braku zgody na zawarcie przez stronę dobrowolnej umowy, a jej wysokość obliczona została w oparciu o osiągane przez zobowiązanego dochody, ustalone w zgromadzonej w latach 2016-2019 dokumentacji.

Następnie organ szczegółowo przedstawił sytuację rodzinną i dochodową skarżącego na przestrzeni ww. lat.

Odnośnie roku 2016 dochody ustalono w wywiadzie sporządzonym 8 czerwca 2016r. przez OPS [...] w oparciu o oświadczenie skarżącego oraz wydruk z listy płac żony skarżącego za miesiąc maj 2016r. Skarżący zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego i wynagrodzenia za pracę żony skarżącego. Miesięczny dochód z ww. działalności gospodarczej to 5.988,94 zł, miesięczny dochód żony - 4.044,67 zł, miesięczny dochód rodziny - 10.033,61 zł, natomiast miesięczny dochód na osobę w rodzinie to 2.508,40 zł. Dochód ten kwalifikuje skarżącego do ponoszenia opłaty max. do kwoty 966,40 zł miesięcznie - dochód 2.508,40 zł pomniejszony o 1542 zł, tj. 300% kryterium dochodowego dla osoby gospodarującej w rodzinie obowiązującego od października 2015 r.

Dochody za 2017 r. ustalono w wywiadzie sporządzonym 20 kwietnia 2017r. w oparciu o oświadczenie skarżącego, wydruk z listy płac żony skarżącego za miesiąc marzec 2017r., zaświadczenie o zarobkach z dnia 30 marca 2017r. uzyskiwanych przez skarżącego w firmie [...] sp. z o.o., kopię zeznania podatkowego PIT-36L za rok 2016, kopię PIT/B za rok 2016. Rodzina utrzymuje się z dochodów skarżącego z działalności gospodarczej, a także z tytułu umowy o pracę oraz wynagrodzenia za pracę żony skarżącego. W okresie od stycznia 2017r., do czerwca 2017r. dochody w rodzinie wynosiły: miesięczny dochód z działalności - 17.899,83 zł, miesięczny dochód z umowy o pracę skarżącego - 2.156,72 zł, miesięczny dochód żony 4.384,75 zł, miesięczny dochód rodziny 24.441,30 zł, natomiast miesięczny dochód na osobę w rodzinie 6.110,33 zł. Dochód ten kwalifikuje skarżącego do ponoszenia opłaty max. do kwoty 4.568,33 zł miesięcznie. Natomiast od lipca 2017 r. dochody rodziny są niższe, w związku z nieotrzymywaniem przez skarżącego profitów z tytułu umowy o pracę zawartą ze spółką [...]. W związku z czym od lipca 2017 r., miesięczny dochód rodziny wynosi 22.284,58 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi 5.571,15 zł miesięcznie. Osiągany dochód kwalifikuje skarżącego do ponoszenia opłaty max. do kwoty 4.029,15 zł miesięcznie.

Dochody za 2018 r. ustalono w oparciu o dokumentację złożoną przez skarżącego w OPS: oświadczenie z dnia 13 września 2018r., kopię zeznania podatkowego PIT-37 za rok 2017 dot. dochodów żony, wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za rok 2018 z działalności prowadzonej przez skarżącego, oświadczenie z dnia 2 listopada 2018r. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i dwójką dzieci, rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia żony, dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą, która od stycznia 2018r. przynosi straty, a od lipca 2017r., nie pobiera wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w firmie [...]. W związku z czym dochody skarżącego w okresie od stycznia 2018r. do września 2018r. wynosiły: miesięczny dochód z działalności - 0,00 zł, miesięczny dochód z umowy o pracę skarżącego - 0,00 zł, miesięczny dochód żony - 6.371,83 zł, miesięczny dochód rodziny - 6.371,83 zł, natomiast miesięczny dochód na osobę w rodzinie - 1.592,96 zł. Dochód ten kwalifikuje skarżącego do ponoszenia opłaty maksymalnie w wysokości 50,96 zł miesięcznie. Jednocześnie w oświadczeniu z dnia 2 listopada 2018r. skarżący podał, iż od października 2018r., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, wyprowadził się od żony i dzieci, utrzymuje się z oszczędności, nie płaci alimentów na dzieci ale uczestniczy w ich utrzymaniu. W okresie od października do grudnia 2018r. skarżący nie osiągał dochodów, zatem nie kwalifikował się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS.

Dochody za 2019 r. ustalono w oparciu o dokumentację złożoną przez skarżącego, tj. pismo z dnia 22 kwietnia 2019r., skierowane do organu, wywiad przeprowadzony przez OPS zakończony w dniu 30 lipca 2019r. Skarżący podał, że w dalszym ciągu prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe względem żony i dwójki dzieci, sytuacja ta ma charakter przejściowy, nie jest zatrudniony na umowę o pracę, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga na bieżąco dochody udokumentowane wydrukiem podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2019r., tj. dochody w wysokości 2.395,03 zł miesięcznie. Osiągany w okresie od stycznia do czerwca 2019r., dochód kwalifikuje skarżącego do ponoszenia opłaty maksymalnie w wysokości 292,03 zł miesięcznie, gdyż 300% kryterium dochodowego dla osoby gospodarującej w rodzinie obowiązującego od października 2018 r. wynosi 1.584 zł zaś dla osoby samotnie gospodarującej 2.103 zł.

Zgodnie z wywiadem z dnia 30 lipca 2019r., skarżący wraz z żoną i dziećmi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina od lipca 2019r., utrzymuje się z wynagrodzenia żony oraz prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Małżeństwo posiada rozdzielność majątkową, jednakże jak wskazał organ, fakt ten nie wpływa na sposób ustalenia dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej, rodzina mieszka i gospodaruje wspólnie i fakt ten przesądza o wspólnym gospodarowaniu. W związku z czym dochody w rodzinie skarżącego w okresie od lipca 2019r., do dnia wydania decyzji wynoszą: miesięczny dochód z działalności - 2.395,03 zł, miesięczny dochód żony - 5.449,02 zł, miesięczny dochód rodziny - 7.844,05 zł, - miesięczny dochód na osobę w rodzinie 1.961,01 zł. Osiągany dochód na osobę w rodzinie kwalifikuje skarżącego do ponoszenia opłaty maksymalnie w wysokości 377,01 zł miesięcznie.

Dochody za 2020 r. ustalone w oparciu o dokumentację złożoną przez skarżącego do wywiadu z dnia 25 czerwca 2020r., tj. oświadczenie z 25 czerwca 2020r. oraz PIT-36L wskazują na zmianę sytuacji dochodowej począwszy od marca 2020r. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką dzieci. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza w roku podatkowym 2019 przyniosła stratę. Rodzina utrzymuje się z pensji żony, która w marcu 2020r. wyniosła - 5.500,00 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 1.375,00 zł, w kwietniu 2020r. - 6.013,39 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 1.503,35 zł zaś w maju 2020r. - 7.082,37 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 1.770,59 zł. Organ podał, że przed marcem 2020r. i po maju 2020r., skarżący nie zgłaszał zmiany sytuacji dochodowej rodziny, zatem organ przyjął, iż w styczniu i lutym 2020r., rodzina osiągała dochody z poborów żony skarżącego ustalonych od lipca 2019r. (5.449,02 zł), tj. 1.362,26 zł na osobę w rodzinie. Osiągany w okresie od stycznia do kwietnia 2020r., dochód nie kwalifikuje skarżącego do ponoszenia opłaty za okres od lutego do maja 2020r. Następnie osiągany od maja 2020r., dochód na osobę w rodzinie kwalifikuje do ponoszenia opłaty od czerwca 2020r. maksymalnie w wysokości 186,59 zł miesięcznie.

Kolejno organ wskazał, że czynności podejmowane w prowadzonym postępowaniu względem drugiej osoby obowiązanej – I.J. nie doprowadziły do przeprowadzenia wywiadu, bądź ustaleniem jej sytuacji osobistej i dochodowej. Organ ten stan rzeczy potraktował jako okoliczność wskazaną w art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., mając na względzie, iż w kosztach utrzymania Z.K. w DPS winny partycypować dwie osoby obowiązane - córka i syn. Po ustaleniu sytuacji dochodowej brata naliczył skarżącej opłatę w wysokości różnicy pomiędzy obowiązującym w danym okresie kosztem utrzymania, opłatą naliczoną mieszkance oraz bratu. Organ przyjął powyższy sposób ustalenia opłaty skarżącej począwszy od 1 stycznia 2017r., biorąc pod uwagę fakt, iż we wcześniejszym okresie, tj. do końca 2016r., skarżąca nie kwalifikowała się do ponoszenia opłaty.

Od powyższej decyzji skarżący wnieśli odwołanie, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, a także błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że skarżąca nie odbierała korespondencji, w sytuacji gdy taka korespondencja nigdy do niej nie docierała.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 5 marca 2021 r., SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia oraz wnioski organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania, jakoby skarżąca nie miała zapewnionego czynnego udziału w postępowania z uwagi na niedoręczanie jej korespondencji na adres zamieszkania, a organy nie przeprowadziły wszechstronnego postępowania dowodowego. Wskazał, że organ pierwszej instancji podejmował wszelkie możliwe działania mające na celu ustalenie sytuacji dochodowej strony. Podał, że skarżąca posiada wiedzę o toczącym się od 4 lat postępowaniu, o ciążącym na osobach zobowiązanych obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS oraz o konieczności przedłożenia dokumentów o jej sytuacji dochodowej i rodzinnej. Mimo wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu i przyjęcia kierowanej do niej korespondencji, skarżąca i tak nie odebrała korespondencji i nie przedstawiła informacji dotyczących jej sytuacji dochodowej i rodzinnej, co potwierdza pismo Konsula Generalnego w [...] z dnia 9 października 2020r. Jak wskazał organ odwoławczy, strona uchylając się od kontaktu z organem, nie odbierając kierowanej do niej korespondencji, uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu rodzinnego, nie udostępniając informacji dotyczącej jej sytuacji osobistej i finansowej sama pozbawiła się możliwości przedstawienia tych okoliczności, a tym samym i wpływu na wysokość ustalonej opłaty.

W ocenie organu drugiej instancji, prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji wykonał zalecenia zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 12 września 2018r., sygn. akt II SA/Rz 214/18 oraz podjął wszelkie możliwe działania mające na celu ustalenie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący reprezentowani przez fachowego pełnomocnika – adwokata, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wnieśli o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

- art. 107 ust. 1 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. w zw. z § 2 ust. 1, 3, 4 i 5 Rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, poprzez zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji brak zrelatywizowania uzyskiwanych w Szkocji dochodów do kosztów życia w tym kraju, co doprowadziło do uznania, że dochody i koszty utrzymania w Szkocji odpowiadają wartościom uzyskiwanym w Polsce podczas gdy tak nie jest z uwagi na wiele wyższe koszty życia w tym kraju, jak również brak ustalenia faktycznej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej,

- art. 61 ust. 1 u.p.s., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżącą zobowiązana jest do ponoszenia opłaty z tytułu pobytu jej matki w DPS w sytuacji gdy nie zostało ustalone, ani wyjaśnione jakie są jej rzeczywiste dochody i sytuacja materialna, a także poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe pozwalające zobowiązać ją do opłacania pobytu jej matki w DPS w sytuacji gdy nie zostało ustalone, ani wyjaśnione jakie są jej rzeczywiste dochody i sytuacja materialna,

- art. 64 pkt 2 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie i niezwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS pomimo, że przepis ten dopuszcza zwolnienie, a skarżąca utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, co spowodowane jest utratą pracy z powodu ogłoszenie upadłości przez firmę, w której dotychczas była zatrudniona, a takie zdarzenie należy interpretować jako zdarzenie losowe, niezależne od skarżącej,

- art. 107 ust. 1 w zw. z art. 107 ust. 5e u.p.s., poprzez ich niezastosowanie w stosunku do skarżącej i nie przeprowadzenie z nią wywiadu w formie elektronicznej,

- art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez jego niezastosowanie i w szczególności nie przeprowadzenie ze skarżącą wywiadu środowiskowego w drodze telefonicznej,

- art. 61 ust 2d- 2f u.s.p., poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie:

a) że można mówić o odmowie zawarcia umowy, w sytuacji gdy organ chciał zawrzeć wyłącznie umowę adhezyjną i nie przyjmował żadnych argumentów podczas prowadzonych negocjacji;

b) że skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w sytuacji gdy taki wywiad w ogóle nie był z nią przeprowadzany, a była ona gotowa na przyjęcie urzędników;

c) że organ może domniemywać odmowy zawarcia umowy w stosunku do skarżącej, w sytuacji gdy nie zaproponował jej negocjacji warunków umowy, a iluzoryczne negocjacje były prowadzone wyłącznie ze skarżącym,

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji brak zebrania całego materiału dowodowego, w tym zaniechanie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, co skutkowało zaniechaniem ustalenia faktycznej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej, a w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwej decyzji i co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne wyliczenie kwoty zobowiązania finansowego skarżących,

- art. 138 § 1 i 2 k.p.a., poprzez utrzymanie przez organ w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo iż istniały przesłanki do uchylenia tej decyzji i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia,

- art 75 i art 78 k.p.a. przez nieprzeprowadzenia dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy a w szczególności zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i alimentacyjnego wobec skarżącej, pomimo posiadania aktualnego adresu zamieszkania zobowiązanej,

- art 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 104 § 1 i 2 , art. 107 § 1 i 3 w zw. z art 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wobec skarżącej, w szczególności przy braku przeprowadzania wywiadu środowiskowego, alimentacyjnego i możliwości podpisania umowy z kierownikiem MOPS, możliwości zwolnienia jej od opłat na podstawie art. 64 u.p.s., co miało wpływ na kwotę wyliczenia zobowiązania wobec skarżącej,

- art. 153 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie i wydanie przedmiotowej decyzji w oderwaniu od wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego,

- art. 39 k.p.a. poprzez uznanie, że "Uchwała nr 49/2018 Zarządu Poczty Polskiej S.A" ma pierwszeństwo przed bezwzględnie obowiązującym w tym zakresie art. 39 k.p.a.

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że:

a) skarżąca spełnia kryterium dochodowego określone w przepisie art. 61 u.p.s.,

b) skarżąca nie odbierała korespondencji, w sytuacji gdy taka korespondencja nigdy do niej nie docierała,

c) skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w sytuacji gdy taki wywiad w ogóle nie został z nią przeprowadzony, a była ona gotowa na przyjęcie urzędników i wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie elektronicznej lub zdalnej.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 61 ust. 1 u.p.s. organ wskazał, że wobec nowelizacji ustawy i jednoznacznej treści ust. 2e ww. przepisu należy uznać go za chybiony. Brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a tym samym brak ustalenia sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej strony w obecnym stanie prawnym umożliwia organowi ustalenie spornej opłaty bez względu na wysokość uzyskiwanych dochodów i kryterium dochodowego. Odnosząc się do naruszenia art. 64 pkt 2 u.p.s. podał, że zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS jest postępowaniem wnioskowym, a taki w przedmiotowej sprawie wniosek nie został złożony. W kwestii odmowy zawarcia umowy, SKO wyjaśniło, że negocjacja kwoty ustalanej w umowie w oparciu o art. 103 ust. 2 u.p.s. nie polega na przyjęciu przez organ propozycji każdej kwoty, jako jedynej możliwej do ponoszenia przez osobę obowiązaną, bez wnikliwego rozpatrzenia jej w kontekście całości sytuacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Przedmiotem postępowania jest decyzja ustalająca opłatę za pobyt osoby w DPS.

Ustawa o pomocy społecznej w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Osoby zobowiązane, sposób ustalania wysokości odpłatności określa art. 61 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.

2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

2d. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

W sprawie bezsporne jest że Z.K. decyzją Prezydenta Miasta [...] została umieszczona w dps w [...] przy ul. [...], gdzie zamieszkała w dniu 9 października 2012 r. Z akt sprawy wynika, że Z. K. jest stanu wolnego ma dwoje dzieci. Jest osobą leżącą, wymaga pomocy przy wielu czynnościach życia codziennego, całodobowej opieki i rehabilitacji. Cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa, zanik podkorowy mózgu i móżdżku, wodogłowie nieaktywne, ma problemy z chodzeniem.

Aktualnie nie budzi wątpliwości ustalona względem niej wysokość należności, której mieszkanka na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała stanowiąca równowartość 70 % dochodu. Prawidłowo organy powołały kolejne Zarządzenia Prezydenta Miasta [...], którymi zmieniano kwotę należności.

W sprawie nie ulega również wątpliwości, że uiszczona przez mieszkankę dps kwota odpłatności nie pochłaniała całej kwoty.

Zatem w dalszej kolejności obowiązek ponoszenia obowiązku odpłatności przechodzi na małżonka i zstępnych.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ( Dz.U. z 2019.1690 ). Decyzje ustalające opłatę mieszkańca domu pomocy społecznej za pobyt w tym domu, wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowują moc.

Decyzje lub umowy ustalające opłatę osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 1, za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wydane lub zawarte przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowują moc do dnia w nich określonego, jednak nie dłużej niż do dnia 1 stycznia 2021 r. ( ust.2). Nowelizacja z 19.07.2019 r. jednoznacznie rozstrzygnęła, że chodzi tu o decyzję, której adresatem jest osoba kierowana do dps, a nie ta osoba i inne podmioty zobowiązane do ponoszenia odpłatności na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. Stroną pierwszej decyzji wydanej w sprawie odpłatności był jedynie mieszkaniec. Zadaniem organu było wyjaśnienie, które decyzje wcześniej wydane zachowują moc oraz jak to się przekłada na ich udział w niniejszym postępowaniu.( wyrok WSA w Białymstoku z 23 marca 2021 r., II SA/Bk 88/21). W ocenie Sądu organ I instancji należycie wyjaśnił kwestię odpłatności mieszkanki dps -Z.K., uregulowaną decyzją z [...] października 2012 r. zmienianą kolejnymi decyzjami wydanymi w stosunku do tej mieszkanki. Za pomocą fachowych i konkretnych wyliczeń przedstawionych za pomocą tabelki, przedstawił szczegółowe wyliczenia tej odpłatności za poszczególne okresy, a następnie wpływ ustalonej w ten sposób odpłatności na odpłatność skarżących.

Aktualnie przedmiotem postępowania jest wyłącznie odpłatność skarżących – A. i I.J.

Początkowo organ decyzję kierował wyłącznie do A.J., z uwagi na nie odbieranie korespondencji przez I.J. kierowaną do niej tak na adres w kraju, jak i za granicę. Po wyroku WSA w Rzeszowie z 12 września 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 214/18, zgodnie ze wskazówkami Sądu postępowanie prawidłowo toczyło się względem obu zobowiązanych, w myśl zasady, że zarówno obowiązek ponoszenia opłat za dom pomocy społecznej, jak również wysokość tych opłat uzależniona jest od składu rodziny osób należących do kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i od ich dochodu, a także od określonego kryterium dochodowego.

Przyjęta przez organy początkowa data płatności w stosunku do każdego ze skarżących, A.J. – wrzesień 2016r ., I.J. – styczeń 2017 r. związana jest z ustaleniem możliwości płatniczych każdego z nich ze względu na przyjęte w u.p.s. kryterium dochodu zwolnionego z obowiązku ponoszenia obowiązku odpłatności, co w sprawie nie było kwestionowane.

Toczące się względem skarżącego A.J. postępowanie od 2016 r., wygenerowało szereg przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, każdorazowo ustalających sytuację dochodową skarżącego. Również w aktualnie prowadzonym postępowaniu wywiad został przeprowadzony i uwzględnia sytuację dochodową skarżącego, której co należy podkreślić skarżący w zasadzie nie kwestionował.

Skarżący A.J. podważał wysokość nałożonych na niego obowiązków płatniczych podnosząc brak zdolności finansowych na poziomie ustalonym przez organ oraz brak utrzymywania relacji z matką. Skarżąca I.J. zarzucała brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i przyjęcie w związku z tym nierealnych zdolności finansowych.

A.J., jak wykazało szczegółowo przeprowadzone i opisane przez organ I instancji postępowanie otrzymywał dochody, których łączna wysokość kwalifikowała go do ponoszenia opłaty za pobyt mamy w dps. Należy podkreślić, że ustalenia w tym zakresie organ oparł na rozległym materiale dowodowym, w którym znalazły się tak kolejno przeprowadzone wywiady środowiskowe, zeznania podatkowe, jak również wyjaśnienia skarżącego. Nie powiodła się podjęta w toku postępowania próba wykazania, że skarżący wyprowadził się od żony i dzieci oraz, że zamieszkuje pod innym adresem ( pismo z 2 listopada 2018 r.). Wysłana na podany przez niego adres korespondencja nie została odebrana. Pracownik socjalny, który udał się pod wskazany adres nie zastał skarżącego, a od obcej osoby, zamieszkującej w pobliżu, uzyskał informację, że A.J. nigdy nie mieszkał i nie mieszka pod wskazanym adresem.

Nie przyniosła oczekiwanego przez skarżącego rezultatu zawarta w toku postępowania małżeńska umowa majątkowa wyłączająca wspólność ustawową, zawarta 12 stycznia 2018 r. Ustalany każdorazowo w nowych okolicznościach dochód skarżącego kwalifikował go do obowiązku ponoszenia odpłatności. Należy również podkreślić, że na etapie skargi do Sądu skarżący nie kwestionował tych ustaleń. Skarga w zasadzie sprowadza się wyłącznie do zarzutów dotyczących ustalenia dochodu I.J.

Nie można się również zgodzić z podnoszonymi przez skarżącego w odwołaniu zarzutami dotyczącymi kierowania do niego umów o charakterze adhezyjnym. Umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. nie oznacza, że organ zawiera z zobowiązanym umowę na każdą kwotę, jaką ten zobowiąże się płacić. Zawarcie umowy ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, niż wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b). Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2077/20 : "Umowa w sprawie pomocy na rzecz osób bliskich jest alternatywnym wobec decyzji administracyjnej rozwiązaniem ustalenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Podpisanie takiej umowy oparte jest na założeniu ponoszenia odpłatności, a nie całkowitego zwolnienia z tego obowiązku. Zawarcie takiej umowy ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach ustalonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Odmowa zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. przez osobę należącą do kręgu osób określonego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. może spowodować konieczność ustalenia osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat w drodze decyzji administracyjnej. Zatem ponoszenie opłat niższych niż ich wymiar określony decyzją administracyjną oraz daty innej niż umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej jest niemożliwe. ( tak w Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 13 marca 2019 r. II SA/Rz 1343/18).

Zatem zaproponowana skarżącemu umowa przez organ nie miała charakteru adhezyjnego. Jej treść determinowały zapisy ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się zaś do podnoszonej przez skarżącego okoliczności pozostawania w złych relacjach z matką i braku kontaktu z nią, Sąd stwierdza, że została ona podniesiona na potrzeby postępowania. Sąd zauważa, że w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym 8 czerwca 2016 r. skarżący stwierdził, że pozostaje w stałym kontakcie telefonicznym z matką, osobistym rzadszym z uwagi na odległość. Z kolei w wywiadzie z 20 kwietnia 2017 r. oświadczył już, że nie utrzymuje kontaktów z matką ze względu na brak chęci ze strony matki.

Prawidłowo jednak organ I instancji wyjaśnił, że obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w dps jest niezależny od relacji rodzinnych, a jest wyłącznie wynikiem obowiązków alimentacyjnych spoczywających na dzieciach względem rodziców. Zwolnić się całkowicie z tej opłaty można na wniosek, pod warunkiem przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczeniu, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej- art. 64 a u.p.s. Zatem zgodnie z wolą ustawodawcy na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 1441 zd. pierwsze k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do dps. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w dps.

W świetle powyższego skarga A.J. okazała się bezzasadna.

Odnośnie odpłatności ustalonej względem I.J., Sąd także uznaje ją za prawidłową. Skarżąca próbuje podważyć stanowisko organów wskazując, że nie został przeprowadzony z nią wywiad środowiskowy, a organ wyciągnął negatywne skutki z faktu uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu, pomimo tego, że wyraziła wolę kontaktu z urzędnikami, a żadna przesyłka w toku postępowania nie została jej doręczona. Konfrontując twierdzenia skarżącej z przebiegiem postępowania ocenić je należy jako nadużycie.

Jak wyjaśnił organ I instancji skarżąca brała udział w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego na rzecz matki w 2012 i 2013 r. ( uzasadnienie decyzji organu I instancji z [...] listopada 2019 r. str. 7). Ustalono wówczas, że nie osiągała dochodów kwalifikujących ją do ponoszenia odpłatności. Jak podniósł organ na skutek kierowanej do niej korespondencji mogła nawiązać kontakt z organem, jednak nie uczyniła tego, a kolejne próby kierowania do niej korespondencji skończyły się niepowodzeniem:

- kierowana do skarżącej przesyłka z 31 marca 2017 r. na adres w kraju ( podwójna awizajca),

- kierowane przez organ do Urzędu Gminy [...] pismo z 11 kwietnia 2017 r., celem wyjaśnienia czy skarżąca nadal jest zameldowana pod tym adresem,

- kierowane do skarżącej zawiadomienie z 23 lipca 2018 r. nr [...] wysłane zarówno na znajdujący się w aktach adres w kraju, jak również za granicą nie zostały podjęte( kierowana do skarżącej przesyłka na adres za granicą wróciła z adnotacją adresat nieznany).

Na podstawie informacji uzyskanych od skarżącego A.J. organ ustalił, że skarżąca nie zamieszkuje pod adresem w kraju, i że przebywa w [...] ( pismo z 2 listopada 2018 r.).

Wobec niemożności skutecznego doręczenia organ podjął próbę doręczenia przesyłki za pośrednictwem Konsula. Pismem z 17 maja 2019 r. Konsulat poinformował, że 16 kwietnia 2019 r. skarżąca odebrała zawiadomienie dotyczące przekazania pism lecz do dnia sporządzania pisma tj. 17 maja 2019 r. nie kontaktowała się z Konsulatem Generalnym RP w [...] celem wyrażenia zgody na dobrowolne przyjęcie pism. Fakt dostarczenia pism został potwierdzony przez pocztę brytyjską.

Kolejnym pismem z 28 maja 2019 r. Konsulat Generalny RP w [...] wskazał, że skarżąca nie wyraziła woli przesłuchania drogą e-mail ze względu na brak możliwości dojazdu do siedziby Konsulatu w ciągu najbliższych 3 miesięcy. Nie kontaktowała się ponownie celem ustalenia kolejnej wizyty.

Po uchyleniu przez Kolegium decyzji organu I instancji z 28 listopada 2019 r. organ ponownie za pośrednictwem Konsulatu Rzeczypospolitej Polskiej podjął próbę doręczenia przesyłek kierowanych do skarżącej, ale również ta okazała się bezskuteczna ( pismo z 1 października 2020 r.). 16 lipca 2020 Konsulat Rzeczypospolitej Polskiej otrzymał od skarżącej wiadomość e-mail, że wyraziła wolę przyjęcia przesyłek. Wysłane do adresata przesyłki zostały zwrócone przez pocztę brytyjską w dniu 24 sierpnia i 28 września 2020 r. z adnotacją adresat nie podjął przesyłki. Wniosek dotyczący udzielenia pomocy prawnej w zakresie przesłuchania I.J. nie został również zrealizowany. W odpowiedzi na wezwanie I.J. wyraziła wolę przesłuchania, lecz drogą e-mail przekazała informację, że ze względu na panującą sytuację związaną z pandemią COVID-19 jest bezrobotna i ma ciężką sytuację finansową i nie może ponieść kosztów podróży do Konsulatu.

Z kolei z dołączonej do odwołania korespondencji z Konsulatem wynika, że e-mailem 16 czerwca 2020 r. Konsulat poinformował skarżącą, że ze względu na stan epidemii przeprowadzenie przesłuchań przez Konsula zostało zawieszone do marca wskazując przybliżony termin przesłuchania na sierpień. W odpowiedzi skarżąca poinformowała, że nie będzie w stanie w najbliższym czasie spotkać się z Konsulem w [...], ponieważ 20 maja w związku z pandemią straciła pracę i pozostaje na zasiłku dla bezrobotnych. Podniosła jednocześnie, że nie uchyla się od zobowiązań finansowych z tytułu pobytu mamy w dps, a także wyraziła chęć przesłuchania telefonicznego, bądź w miejscu zamieszkania. Podobnie przedstawiała się nadesłana korespondencja e-mail z 7 września 2020 r. Konsul zwrócił się do skarżącej z prośbą o ustalenie dogodnego terminu cele przesłuchania, na co skarżąca udzieliła odpowiedzi, że w związku z pandemią hotel, w którym pracowała ogłosił upadłość, a jej sytuacja finansowa nie pozwala jej na swobodne poróżowanie.

Sąd zgadza się z dokonaną przez organy oceną zachowania skarżącej. Należy zwrócić uwagę, że postępowanie związane z umieszczeniem matki skarżącej w dps jest prowadzone od 2012 r. Jak podkreślał organ skarżąca brała udział w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Miała zatem świadomość zarówno umieszczenia matki w dps, jak również związanej z tym odpłatności, pomimo tego przez tak długi czas nie kontaktowała się z organem, a wręcz unikała kontaktu. Po interwencji podjętej za pośrednictwem Konsulatu skarżąca nadal nie poddała się wywiadowi środowiskowemu, zasłaniając się pandemią. Wyrażając z jednej strony wolę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zrobiła jednak nic by wywiad został przeprowadzony.

Podjęta przez skarżącą próba nawiązania kontaktu z Konsulatem miała jedynie charakter pozornych czynności, które nie mogą przysłonić długoletniego postępowania przed organem, w którym skarżąca nie podejmowała współpracy. W ocenie Sądu takie zachowanie musi zostać ocenione negatywnie i tak też prawidłowo oceniły to organy. Wobec bezspornej kwoty należności, kwoty ustalonej mieszkańcowi dps, a także kwoty należnej od skarżącego A.J., nie budzi również wątpliwości Sądu ustalona skarżącej kwota stanowiąca różnicę pomiędzy dwiema wyżej wymienionymi należnościami.

Bezzasadne okazały się również podnoszone przez skarżącą zarzuty naruszenia wskazanych przepisów. Powołany przez skarżącą art. 15 o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. 2020 r., poz. 1842) stanowi, że ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie:

1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz,

2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub

3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy.

Przepis ten w sprawie nie miał zastosowania. Na żadnym etapie postępowania skarżąca nie podnosiła, że przebywała na kwarantannie, by skorzystać z dyspozycji tego przepisu.

Nie może również odnieść oczekiwanego rezultatu powoływany przez nią art. 107 ust. 5e u.p.s. Za pomocą tego przepisu skarżąca próbowała z kolei wywieść możliwość przesłuchania jej w formie elektronicznej bądź telefonicznej. Treść z kolei tego przepisu brzmi: Kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego wypełnia się w postaci papierowej lub elektronicznej za pomocą systemu teleinformatycznego udostępnianego bezpłatnie przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.

5f. System teleinformatyczny, o którym mowa w ust. 5e, zapewnia, po zatwierdzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, niezmienność i integralność danych uzyskanych od osoby, z którą został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy.

Powyżej wskazane przepisy nie zastępują obowiązku przeprowadzenia osobistego wywiadu środowiskowego, a jedynie możliwość wypełnienia kwestionariusza wywiadu środowiskowego, czyli czynności technicznej towarzyszącej przeprowadzanemu wywiadowi środowiskowemu na podstawie art. 107 u.p.s. wskazując, ze istnieje możliwość skorzystania z formularza udostępnianego w formie elektronicznej.

Sposób i terminy przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego określa natomiast rozporządzenie Ministra Pracy Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ( Dz.U. z 2017r., poz. 1788)

Nie uzasadnione są również zarzuty nie doręczenia skarżącej kierowanych do niej przesyłek, w tym na adres za granicą, z czego skarżąca wywodzi zarzut naruszenia art. 39 k.p.a. W aktach znajduje się dowód podjętej próby doręczenia – "czerwona zwrotka", na której figuruje adnotacja adresat się wyprowadził. Skarżąca próbuje wywieść z tego korzystne dla siebie skutki w postaci zarzucenia organowi braku doręczenia jej pism w postępowaniu i zaprzeczeniu by uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Tymczasem to na skarżącej spoczywał obowiązek powiadomienia organu o każdej zmianie miejsca zamieszkania. Organ początkowo kierował przesyłki na figurujący w aktach adres skarżącej. Po nieudanych próbach doręczenia i w związku ze spoczywającym na organie obowiązkiem ustalenia sytuacji majątkowej wszystkich podmiotów, na których spoczywał obowiązek opłaty za pobyt Z.K. w dps podjął próbę ustalenia aktualnego adresu skarżącej, o czym była mowa we wcześniejszej części uzasadnienia, ostatecznie podjęto próbę doręczenia przez Konsula. I choć ta w końcu przyniosła rezultat, to i tak nie udało się przeprowadzić ze skarżącą wywiadu.

Bezzasadne są zarzuty niezastosowania się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z 12 września 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 214/18, które dotyczyły głównie nałożenia obowiązku ustalenia sytuacji majątkowej obu skarżących. Nałożony prze Sąd obowiązek wynikający z resztą z przepisów ustawy nie może prowadzić do absurdu, tj. sytuacji, w której działanie organu zostanie sparaliżowane przez postępowanie podmiotów zobowiązanych. Naprzeciw tego rodzaju sytuacjom został wprowadzony art. 61 ust. 2e u.p.s., który organ I instancji prawidłowo zastosował.

Chybiony okazał się również zarzut nie zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia odpłatności. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zwolnienie z obowiązku ponoszenia tej opłaty to dwie różne sprawy administracyjne, rozstrzygane odrębnymi decyzjami. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, wyraził pogląd zgodnie z którym: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.". W uzasadnieniu tej uchwały NSA zauważył, że z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.