Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 822/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 31 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1235
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) Sędzia NSA Zdzisław Kostka Protokolant asystent sędziego Joanna Zięba – Gula po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 496/14 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia 1. prostuje z urzędu komparycję zaskarżonego wyroku w ten sposób, że po słowach: "stwierdzenia nieważności" w miejsce "decyzji" wpisać "postanowienie", 2. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 496/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Warszawie oddalił skargę [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego ("SKO" lub "Kolegium") w Radomiu z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Jak wynika z przytoczonego w powyższym wyroku stanu faktycznego sprawy administracyjnej Burmistrz Gminy i Miasta Mogielnica na wniosek [...] (dalej: "inwestor") prowadził postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie pięciu elektrowni wiatrowych, linii energetycznych wraz z kablami sterowania oraz niezbędnych urządzeń elektroenergetycznych i dróg dojazdowych w Mogielnicy. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. Burmistrz nałożył na inwestora obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko ww. przedsięwzięcia.

W dniu 20 września 2013 r. i 14 października 2013 r. stowarzyszenie zgłosiło do Burmistrza wniosek o dopuszczenie do ww. postępowania w trybie art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2013 r., poz. 1235 ze zm., zwana dalej: "Udioś"), powołując się na swoje cele statutowe. Postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. Burmistrz dopuścił stowarzyszenie do udziału w prowadzonym przez siebie postępowaniu na prawach strony.

W dniu 2 grudnia 2013 r. do Kolegium wpłynął wniosek [...] o wszczęcie, na podstawie art. 157 § 1 i § 2 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; zwana dalej: "K.p.a.") i art. 65 ust. 2 Udioś, postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Burmistrza z dnia [...] listopada 2012 r. oraz o wstrzymanie z urzędu wykonania tego postanowienia. Jako podstawę powyższego Stowarzyszenie wskazało zarzuty dotyczące rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu przedmiotowego aktu, tj. art. 63 ust. 4 i art. 65 ust. 3 Udioś oraz art. 124 § 2 K.p.a.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] Kolegium, działając na podstawie art. 31 § 1 i § 2 K.p.a., po rozpoznaniu wniosku stowarzyszenia, orzekło o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Burmistrza Gminy i Miasta Mogielnica z dnia [...] listopada 2012 r. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie przez Kolegium, że wnioskujące Stowarzyszenie nie posiada interesu społecznego do żądania wszczęcia postępowania nieważnościowego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (i jego uzupełnieniu) Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. znak [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3, art. 123 i art. 144 K.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium, po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie podało, że stowarzyszenie zostało dopuszczone do udziału w postępowaniu na prawach strony na podstawie art. 44 ust. 1, 2 i 3 Udioś, który jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 31 K.p.a. Zdaniem Kolegium, z uprawnień wynikających z przepisu art. 44 Udioś organizacja ekologiczna korzysta tylko w postępowaniu zwykłym.

W ocenie Kolegium wniosek stowarzyszenia o stwierdzenie nieważności postanowienia Burmistrza z dnia [...] listopada 2012 r. powinien być rozpoznany i załatwiony zgodnie z art. 31 K.p.a. Zatem organ, do którego wniosek skierowano, zobowiązany jest zbadać, czy po stronie podmiotu wnioskującego występują obydwie przesłanki określone w tym przepisie.

Zdaniem Kolegium cele statutowe Stowarzyszenia uzasadniają wszczęcie postępowania, brak jest natomiast spełnienia drugiej ustawowej przesłanki do powyższego, bowiem stowarzyszenie nie wykazało, że za wszczęciem postępowania przemawia interes społeczny.

W skardze złożonej do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego i poprzedzającego je postanowienia. Wydanym rozstrzygnięciom zarzucił, że zostały wydane:

1. z wadą prawną skutkującą koniecznością wznowienia postępowania z mocy art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 126 K.p.a., natomiast w przypadku postanowienia z dnia [...] marca 2014 r. również w zw. z art. 138 § 2 K.p.a., gdyż w zakończonym ostatecznie w dniu [...] marca 2014 r. postępowaniu nie brał udziału, bez własnej winy, inwestor;

2. z błędną wykładnią art. 157 § 2 w zw. z art. 126 K.p.a. oraz w przypadku postanowienia z dnia [...] marca 2014 r. również w związku z art. 138 § 2 K.p.a., gdyż Kolegium niezasadnie uznało, że organizacja ekologiczna, biorąca udział na prawach strony w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa i związanym z przeprowadzeniem oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, na podstawie art. 44 ust. 1 Udioś musi udokumentować zaistnienie interesu społecznego przemawiającego za wszczęciem na jej wniosek postępowania w sprawie nieważności rozstrzygnięć administracyjnych, wydanych w jego trakcie.

3. z naruszeniem art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a. z powodu uznania braku istnienia interesu społecznego, uzasadniającego uwzględnienie wniosku Stowarzyszenia w sprawie wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności postanowienia Burmistrza z dnia [...] listopada 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniosło o jej oddalenie.

W motywach wyroku oddalającego skargę WSA w Warszawie stwierdził, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało istnienia interesu społecznego, a złożony wniosek o wszczęcie postępowania nie został poparty stosownymi argumentami.

W konsekwencji sąd I instancji przyjął, że ogólnikowo sformułowany wniosek nie może być uznany za spełniający wymóg wykazania przez organizację społeczną przesłanek z art. 31 § 1 K.p.a. i nie może prowadzić do uznania, iż Stowarzyszenie wykazało istnienie interesu społecznego uzasadniającego przystąpienie do udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym. W ocenie tegoż sądu podane przez stronę skarżącą okoliczności mają charakter bardzo ogólny i nie pozwalały na uznanie, że został wykazany w rozpoznawanej sprawie administracyjnej związek pomiędzy celami statutowymi strony a interesem społecznym.

Skargą kasacyjną – reprezentowane przez pełnomocnika − [...] zaskarżyło w całości ww. wyrok sądu I instancji.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuca naruszenie przepisów art. 3 § 2 pkt 2 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (wówczas: t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: "Ppsa") w zw. z art. 6 i 8 oraz art. 157 § 2 K.p.a. i w zw. z art. 31 § 1 i 2 K.p.a. poprzez wadliwe uznanie, że brak wykazania przez skarżące Stowarzyszenie interesu społecznego jest wystarczającą przesłanką do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia nakładającego na inwestora obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe Stowarzyszenie wnosi o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania,

2. zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z podatkiem od towarów i usług w obowiązkowej wysokości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Stowarzyszenie podnosi, że sąd I instancji analizował wyłącznie kwestie związane z legitymacją procesową Stowarzyszenia, mimo iż powinien był w pierwszej kolejności rozstrzygnąć kwestie zasadności odmowy wszczęcia samego postępowania administracyjnego. W ocenie strony skarżącej kasacyjnie Kolegium nie sprostało prawidłowemu rozstrzygnięciu złożonego wniosku, albowiem skoro ujawniono zostały przesłanki stwierdzenia nieważności, organ zobligowany był do wydania "decyzji stwierdzającej nieważność zaskarżonej decyzji". Jeśli takich przesłanek organ nie stwierdzi, to jego rozstrzygnięcie powinno zawierać odmowę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wydanej również w formie decyzji. Tymczasem SKO w Radomiu nie wydało decyzji administracyjnej odpowiadającej wymaganiom określonym w art. 107 K.p.a., a ograniczyło się do wydania postanowień kwestionujących możliwość złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia przez Stowarzyszenie i dopuszczenie jego do udziału w sprawie. Na wsparcie tych wywodów powołano się na motywy zawarte w wyroku II SA/Wr 148/99 (OPS 2001, nr 1, poz.16).

Prawidłowe rozpoznanie sprawy powinno polegać na bądź na odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia lub na wszczęciu takiego postępowania. Dopiero po formalnym wszczęciu postępowania organ mógł rozważać kwestię udziału w nim organizacji społecznej na prawach strony. Wadliwie WSA w Warszawie miał nie dostrzec, że odmowę wszczęcia postępowania argumentowano wyłącznie nie dostrzeżeniem interesu społecznego we wszczęciu postępowania nieważnościowego.

Wykładnia przepisu art. 157 § 2 K.p.a. powinna zmierzać do ustalenia w toku postępowania administracyjnego czy inwestor nie osiągnął w wyniku wydania źródłowego postanowienia Burmistrza z dnia [...] listopada 2012 r. nieuzasadnionych korzyści, nie osiągnął celów zakazanych przez prawa lub też szkodliwych dla środowiska lub ludzi. Udział Stowarzyszenia w takim postępowaniu nieważnościowym nie jest bowiem sprawą nadrzędną, a jedynie faktem występowania w roli wnioskodawcy samego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej Ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się zaistnienia enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania, zatem przedmiotową skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami.

W pierwszej kolejności sprostowania wymaga sentencja wyroku WSA w Warszawie, albowiem podano w niej, że przedmiotem sprawy sądowadministracyjnej była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności "decyzji", podczas gdy w istocie przedmiotem sprawy była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia. Stosownie do art. 156 § 1 Ppsa sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem wniosku Stowarzyszenia skierowanym do SKO w Radomiu było domaganie się stwierdzenia nieważności postanowienia Burmistrza Gminy i Miasta Mogielnica, a nie "decyzji", przeto tak powinien być określony przedmiot sprawy. Odmienne ujęcie w zaskarżonym wyroku należy traktować – z uwagi na motywy zaskarżonego wyroku – jako oczywistą omyłkę. Z tych względów, oraz uwzględniając treść art. 156 § 3 Ppsa, wedle którego jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji, postanowić należało, jak w pkt. I sentencji niniejszego wyroku.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Obszerne wywody zawarte w skardze kasacyjnej odnośnie formy rozstrzygania wniosku o stwierdzenie nieważności źródłowego postanowienia Burmistrza Gminy i Miasta Mogielnica z dnia [...] listopada 2012 r. oraz powoływanie się w tym aspekcie na wyrok wydany w sprawie II SA/Wr 148/99 (s. 6 skargi kasacyjnej) są zupełnie chybione, albowiem oderwane od przedmiotu sprawy i obowiązującego w dacie podejmowania zaskarżonego postanowienia stanu prawnego. Stowarzyszenie żądało w swym wniosku stwierdzenia nieważności postanowienia Burmistrza, a nie decyzji. Niesporne jest, że źródłowe postanowienie organu gminy wydane było na podstawie art. 63 ust. 1 Udioś, takie postanowienie stwierdzające obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko jest postanowieniem zaskarżalnym zażaleniowo (art. 65 ust. 2 Udioś), przeto stosuje się do niego przepis art. 126 K.p.a., dopuszczający stosowanie wobec takiego postanowienia przepisów odnośnie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156-159), z tym, że zamiast decyzji, o której mowa w art. 158 § 1 Kodeksu – wydaje się postanowienie. Już chociażby z tego względu wywody zawarte w części skargi kasacyjnej eksponujące obowiązek Kolegium wydania decyzji administracyjnej są z gruntu chybione. Nietrafne było także przywołanie wskazanego uprzednio wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu, skoro zapadł on w innym stanie prawnym i faktycznym.

Istota sprawy sprowadza się do oceny legalności odmowy wszczęcia postępowania na żądanie Stowarzyszenia postanowienia wydanego na podstawie art. 63 ust. 1 Udioś, a stwierdzającego obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na to środowisko. Ściślej – chodzi tu o dopuszczalność badania przesłanki wszczęcia postępowania nieważnościowego z inicjatywy organizacji społecznej w aspekcie ziszczenia się przesłanki ujętej w art. 31 § 1 K.p.a. in fine, tj. badania, czy za wszczęciem postępowania nieważnościowego przemawia "interes społeczny".

Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej, stwierdzić należy, że Stowarzyszenie podnosi w nim naruszenie art. 31 § 1 K.p.a., a z motywów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wynika jednoznacznie, że jej przedmiotem jest przepis art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a. w zakresie, w jakim sąd I instancji zaaprobował stanowisko organu, iż skarżące kasacyjnie Stowarzyszenie nie wykazało istnienia interesu społecznego przemawiającego za wszczęciem postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia Burmistrza Gminy i Miasta Mogielnica z dnia [...] listopada 2012 r. Stowarzyszenie ponadto wywodzi, że skoro nie ma zakazu domagania się wszczęcia postępowania nadzwyczajnego z urzędu, to jakiekolwiek rozważania w kwestii wykazania przez Stowarzyszenie istnienia "interesu społecznego" w uruchomieniu trybu nadzwyczajnego mają być indyferentne.

Powyższy zarzut nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach.

Przystępując do wyjaśnienia stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego co do niezasadności wniesionego w tej sprawie środka odwoławczego zauważyć należy, że zgodnie z treścią art. 31 § 1 K.p.a. "Organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: 1/ wszczęcia postępowania, 2/ dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny". Natomiast według art. 31 § 2 K.p.a. organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie.

Z przepisu tego wynikają dwa podstawowe prawa procesowe organizacji społecznej: po pierwsze – prawo do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego; a po wtóre – prawo żądania dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. Powyższe prawa mogą zostać wyprowadzone po spełnieniu ustawowych przesłanek inicjatywy procesowej organizacji społecznej, które muszą wystąpić łącznie. Jest to przesłanka w postaci uzasadnionego celu statutowego oraz przesłanka stanowiąca, że przemawia za tym interes społeczny (patrz: glosa B. Adamiak do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2005 r., II GSK 125/05; porównaj także: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2014 r., II GSK 501/13, www.CBOSA.nsa.gov.pl). Zarówno SKO w Radomiu jak i sąd I instancji stwierdzili, że wniosek dotyczący wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia jest uzasadniony celami statutowymi Stowarzyszenia. Sporna jest natomiast kwestia spełnienia drugiej z przesłanek w postaci "przemawiania za tym interesu społecznego".

Nie budzi wątpliwości, że pojęcie interesu społecznego, o którym mowa w art. 31 § 1 K.p.a., nie zostało ustawowo zdefiniowane, co oznacza, że temu pojęciu treść nadaje organ administracji publicznej w procesie stosowania norm prawa materialnego w konkretnej sprawie. Rozstrzyganie kwestii udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym dotyczącym innej osoby musi być połączone z rozważeniem, czy za tym udziałem przemawia interes społeczny. Zatem wniosek o wszczęcie postępowania musi zawierać wszelkie argumenty za nim przemawiające. Innymi słowy, to na organizacji społecznej żądającej wszczęcia postępowania ze względu na interes społeczny, ciąży obowiązek wykazania istnienia takiego interesu społecznego w danym postępowaniu (zob. wyrok NSA z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 122/11, www.CBOSA.nsa.gov.pl). Wskazać trzeba, że organ nie jest zobowiązany do każdorazowego uwzględniania wniosku organizacji społecznej tylko z tej przyczyny, iż charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności. Musi towarzyszyć temu dodatkowa ocena, że organizacja wystąpiła w celu ochrony interesu społecznego. Przy czym podnieść należy, że nie można łączyć kwestii istnienia interesu społecznego z wstępnym ustaleniem zasadności wnioskowanego przez organizację sposobu zakończenia postępowania. W fazie wszczęcia postępowania nie podlegają badaniu przesłanki istotne w stadium rozpoznawczym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010 r., II OSK 139/09, CBOSA). Natomiast w niniejszej sprawie zarówno wniosek organizacji społecznej żądającej wszczęcia postępowania, jak i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez SKO w Radomiu, nie zawierają wskazania jakie to wartości Stowarzyszenie zamierza chronić w tym postępowaniu. Również skarga kasacyjna nie konkretyzuje tego interesu społecznego. We wniosku skupiono się na wykazaniu zarzutów przeciwko postanowieniu z dnia [...] listopada 2012 r. w kontekście rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), natomiast kwestia wystąpienia przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności, co już wyżej wskazano, nie jest brana pod uwagę w fazie wszczęcia postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można akceptować sytuacji, w której organizacja społeczna przerzuca cały ciężar ustalenia istnienia konkretnego interesu społecznego w uruchomieniu postępowania administracyjnego na organ. Takiej konkretyzacji nie stanowi wskazanie w podstawie wniosku art. 157 § 1 i 2 K.p.a. (patrz: s. 5 skargi kasacyjnej), który w zakresie § 1 określa organ właściwy do stwierdzenia nieważności aktu, a w § 2 stanowi, że "postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu". W sytuacji gdy organizacja społeczna żąda wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej innej osoby, to musi spełniać ustawowe przesłanki z art. 31 § 1 K.p.a. Dopiero gdy organ uzna żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu.

Wniosek Stowarzyszenia o stwierdzenie nieważności postanowienia Burmistrza z dnia [...] listopada 2012 r. zmierzał do uruchomienia odrębnej procesowo sprawy administracyjnej, od postępowania, w którym Stowarzyszenie to już zostało dopuszczone do udziału – sprawy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie pięciu elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą. Trafnie zatem co do reguły, uznał WSA w Warszawie, że SKO w Radomiu uprawnione i zarazem zobowiązane było do oceny tego wniosku w aspekcie art. 31 § 1 K.p.a.

Argumentacja, że stwierdzenie nieważności postanowienia rażąco naruszającego prawo leży w interesie społecznym prowadziłaby do wniosku, że w każdej sprawie mającej związek ze statutową działalnością organizacji społecznej ta organizacja mogłaby żądać wszczęcia postępowania nadzwyczajnego wyłącznie na podstawie zarzutu, że postanowienie, które miałoby być skontrolowane w tym postępowaniu rażąco narusza prawo. Tak szerokie rozumienie interesu społecznego, o którym mowa w art. 31 § 1 K.p.a. godziłoby w zasadę trwałości ostatecznych aktów administracyjnych. Konieczne jest zatem wykazanie, że funkcjonowanie w obrocie prawnym aktu, któremu zarzuca się wadę nieważności wywołuje skutki nie dające się pogodzić z interesem społecznym. We wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego postanowienia Stowarzyszenie tego wymagania nie spełniło.

Powyższe okoliczności wskazują na zasadność stanowiska sądu I instancji, przedstawione bowiem uzasadnienie wniosku Stowarzyszenia nie było wystarczające dla wykazania istnienia interesu społecznego w prowadzeniu postępowania nieważnościowego z inicjatywy tej konkretnej organizacji społecznej. Tak sformułowany wniosek nie może być uznany za spełniający wymóg wykazania przez organizację społeczną przesłanek z art. 31 § 1 K.p.a. i nie może prowadzić do uznania, że Stowarzyszenie wykazało istnienie interesu społecznego uzasadniającego wszczęcie postępowania nieważnościowego. Podane przez skarżącą kasacyjnie okoliczności miały bardzo ogólny charakter. Podkreślić należy, że bez skonkretyzowania interesu społecznego i bez odniesienia go do poszczególnej, indywidualnej sprawy, organizacja społeczna nie może skutecznie skorzystać z instytucji przewidzianej w art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a. Dodatkowo zdaje się umykać uwadze stronie skarżącej kasacyjnie, że źródłowe postanowienie Burmistrza Gminy Mogielnica z dnia [...] listopada 2012 r. nakładało na inwestora obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Skoro celem statutowym Stowarzyszenia jest m. in. utrzymanie warunków i jakości życia mieszkańców, to przekonanie się, czy te warunki nie zostaną aby naruszone realizacją przedsięwzięcia, będzie możliwe tylko w razie wszechstronnego zbadania warunków realizacji elektrowni wiatrowych w ramach postępowania prowadzonego w reżimie Udioś.

Sąd nie podziela natomiast stanowiska WSA w Warszawie wyrażonego w zaskarżonym wyroku, że interes organizacji społecznej do występowania w cudzej prawie musi mieć, w każdym przypadku, niższą rangę niż interes strony. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że intencją ustawodawcy było dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze reprezentanta interesu społecznego niezależnie od tego, jaki jest jej stosunek do sprawy. Organizacja społeczna może zatem również popierać żądanie strony, jeżeli uzna za możliwe pogodzenie interesu jednostkowego stron postępowania z interesem społecznym. Z treści art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a. nie wynikają bowiem żadne prerogatywy dla interesu społecznego, który, ze względu na udział organizacji społecznej w postępowaniu, powinien uzyskać pierwszeństwo przed interesem strony i odwrotnie − ze względu na pierwszeństwo interesu indywidualnego należy ograniczać udział organizacji społecznej w postępowaniu do przypadków wyjątkowych.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie Stowarzyszenia sąd I instancji nie mógł przy dokonywaniu oceny legalności zaskarżonego postanowienia zastosować konstrukcji prawnej wynikającej z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, skoro w sprawie nie ujawniono naruszeń prawa zezwalających na uwzględnienie skargi z powodu wskazanych w tym przepisie przesłanek. Jednocześnie uznać należy, że właściwie oddalono wniesioną skargę wobec jej niezasadności, w trybie art. 151 Ppsa. W konsekwencji nie mogły odnieść skutku zarzuty naruszenia przepisów art. 3 § 2 pkt 2 Ppsa oraz art. 6 i 8 K.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę orzec należało o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 Ppsa.