Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 561/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.2,ust.3,ust.3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7,art.10 par.1,art.11,art.77 par.1,art.80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 561/11 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 czerwca 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek, WSA Urszula Zięba, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2011r., sprawy ze skargi J.W., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 21 stycznia 2011r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń, Pracowniczych, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 stycznia 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwana dalej: "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku skarżącej J.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, decyzją z dnia 8 listopada 2010r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez płatnika wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 55.299,52 zł, w tym:

• składki na ubezpieczenia społeczne za okres od 04/1999r. do 11/1999r., od 04/2000r. do 05/2000r., 10/2000r. oraz okres od 02/2001r. do 12/2001r. w kwocie 15.358,43 zł;

• składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 06/1999r. do 11/1999r. oraz od 11/2000r. do 12/2001r. w kwocie 5.189,09 zł;

• odsetki za zwłokę naliczone na dzień 6 kwietnia 2010r. w kwocie 34.752,00zł.

Organ stwierdził w decyzji i uzasadnił z jakich względów uznał, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074), a także w u.s.u.s.

Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i podniosła, iż była wspólniczką spółki, której zaległości dotyczą, ale nigdy nie uczestniczyła w prowadzeniu działalności gospodarczej. Skarżąca pracuje i nie zdecydowała się na rezygnację z zatrudnienia w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie Zakładu w sprawie umorzenia należności, jednakże od listopada 2010r. skróciła wymiar czasu pracy do pół etatu, by móc zapewnić choremu synowi opiekę, udział w zajęciach i prowadzenie ćwiczeń terapeutycznych wykonywanych codziennie z rodzicem, w związku z czym obecny dochód skarżącej po odliczeniu zajęcia ZUS daje kwotę 492,08 zł. Skarżąca podniosła nadto, iż nie ma możliwości podjęcia dodatkowej pracy zarobkowej, gdyż konieczność opieki nad chorym synem, wymagania związane z podjęciem przez niego nauki w szkole, dodatkowo utrudniają wykonywanie pracy zarobkowej. Obecnie uzyskiwane przez skarżącą dochody po odjęciu kwot zajęcia egzekucyjnego są niższe niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla rodzica rezygnującego z pracy zarobkowej, o przyznanie którego skarżąca mogłaby się starać w związku z orzeczeniem niepełnosprawności wobec syna. Nadto wskazano, że, gdyby wynagrodzenie nie podlegało zajęciu, skarżąca mogłaby kontynuować pracę zarobkową i z tego dochodu opłacać, profesjonalną terapię syna i opiekę na czas swojej nieobecności. Dodatkowo regularne spłaty należności z tytułu opłat mieszkaniowych i zaciągniętych kredytów są koniecznością i odbywają się kosztem zdrowia rodziców skarżącej. Zdaniem skarżącej, organ pozbawiając ją połowy dochodu zastosował środek zbyt uciążliwy, uniemożliwiający pokrycie kosztów utrzymania skarżącej i jej syna, jak i jego rehabilitacji. Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej, uniemożliwiająca spłatę należności ma charakter stały, zajęcie połowy dochodu nie tylko uniemożliwia skarżącej zapewnienie bytu, ale również nie pozostawia możliwości poprawienia sytuacji majątkowej i spłacenia długu w przyszłości.

Organ rozpatrując wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał następujących ustaleń.

Skarżąca wraz z J.W. oraz J.S. w okresie od 28 września 1998r. do 31 grudnia 2001r. prowadzili działalność gospodarczą Zakład Mechaniczny "W" s.c. Wspólnicy nie dokonywali wpłat na ubezpieczenie społeczne, w związku z tym na koncie płatnika powstało zadłużenie, od którego naliczono odsetki.

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązał J.W. oraz J.W., jako wspólników spółki cywilnej "W" do zapłaty należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Powyższą decyzję zaskarżono do Sądu Okręgowego w K. VII Wydział Ubezpieczeń Społecznych. Wyrokami z dnia 5 listopada 2008r. i 16 września 2009r. odwołanie, a następnie apelacja zostały oddalone.

Zadłużenie Spółki skierowano na drogę przymusowego dochodzenia. W latach 2000 i 2001 dokonano zajęcia rachunku bankowego i zajęcia zostały częściowo zrealizowane. W dniu 27 sierpnia 2003r. rachunek został zamknięty. Ponownie dokonano zajęcia rachunku bankowego w Banku BPH w 2005r., który w dniu 3 stycznia 2006r. zwrócił tytuły z uwagi na likwidację rachunku Spółki. J. W. w dniu 14 listopada 2002r. zwrócił się z wnioskiem o restrukturyzację swoich należności. Decyzją z dnia 11 marca 2004r. postępowanie restrukturyzacyjne zostało umorzone z uwagi na utratę statusu przedsiębiorcy. W dniu 10 marca 2010r. dokonano zajęcia świadczenia J.W. oraz wynagrodzenia J.W., egzekucja jest skuteczna i pozostaje aktualna.

Skarżąca jest mężatką, jednakże pozostaje z mężem, M.S. w nieformalnej separacji, samotnie wychowuje 8-letniego syna J., zamieszkuje wraz z rodzicami J. i M.W., z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe.

Według zaświadczenia z Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 11 stycznia 2010r. Państwo W. nie korzystają z pomocy tego Ośrodka. Skarżąca oświadczyła, iż nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy.

Zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 15 listopada 2010r. J.W. wykazała za:

• 2002r. przychód/dochód w kwocie 3.233,61 zł;

• 2003r. przychód/dochód w wysokości 0,00 zł.

Skarżąca pracowała na umowę o dzieło, w miesiącu 03/2009r. uzyskując z tego tytułu 600,00zł a w 07/2009r. odpowiednio 200,00zł. Z przedstawionych informacji PIT wynika, iż skarżąca w 2009r. uzyskała z pracy na rzecz Instytutu ‘A" Sp. z o.o. przychód w łącznej wysokości921,00 zł (dochód 670,80 zł), a z pracy na rzecz "E" Sp. z o.o. przychód w wysokości4.163,48 zł (dochód 3.718,48 zł). Natomiast według informacji z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS podstawy wymiaru składek w okresie od 01/2010r. do 11/2010r. kształtowały się w przedziale 2.326,94 zł - 2.517,84 zł.

Według przedłożonego porozumienia zmieniającego z dnia 26 października 2010r., skarżąca od dnia 1 listopada 2010r. pracuje w "E" w wymiarze czasu pracy 1/2 etatu z wynagrodzeniem w wysokości 1.250,00 zł brutto miesięcznie.

Rodzice skarżącej uzyskują dochód ze świadczenia emerytalnego:

• J.W. w wysokości 1 .798,81 zł brutto (1.498,92 zł netto);

• M.W. w kwocie 1.869,39 zł brutto (1.556,14 zł netto).

W zaświadczeniu z dnia 5 stycznia 2010r. Urząd Miasta i Gminy M. poinformował, iż zarówno J. W. jak i Jej rodzice nie figurują w ewidencji podatkowej, jako podatnicy podatku rolnego i podatku od nieruchomości. Natomiast według zaświadczenia ze Starostwa Powiatowego w M. z dnia 8 lutego 2010 r., skarżąca nie figuruje w operacie ewidencji gruntów i budynków powiatu myślenickiego.

Skarżąca przedłożyła zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, według którego rodzina osiąga dochód w łącznej wysokości 5.558,00 zł, a koszty utrzymania rodziny to 4.454,52 zł. Organ w uzasadnieniu decyzji przywołał szczegółowo zarówno kwoty poszczególnych przychodów, jak i wydatków rodziny.

Nadto skarżąca oświadczyła, iż jej rodzice zaciągnęli kredyt bankowy i wpłacili kwotę 61.700,00 zł na poczet zaległości wobec Zakładu, obecnie spłata rat kredytu, która wraz z zajęciem 25% świadczenia emerytalnego ojca, J.W. stanowi równowartość jego emerytury. W związku z powyższym, po odjęciu kwot przekazywanych na poczet spłaty zadłużenia od dochodów wszystkich członków rodziny w gospodarstwie pozostaje 275,00 zł na osobę na miesiąc.

J.W. oświadczyła, iż jest chora na łuszczycę, która jest leczona objawowo, jej matka cierpi na miażdżycę, nadciśnienie, jest po przebytym zawale a ojciec ma cukrzycę, nadciśnienie, dyskopatię, dnę moczanową, astmę, jest po przebytym udarze mózgu.

Według przedstawionej dokumentacji medycznej syn skarżącej cierpi na autyzm dziecięcy, wymaga wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, terapii specjalistycznej i kształcenia. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 listopada 2010r. J.S. został zaliczony do osób niepełnosprawnych do 30 listopada 2012r. z powodu całościowych zaburzeń rozwojowych (12-C) od dzieciństwa. Syn wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto M.W. złożyła w dniu 6 stycznia 2010r. oświadczenie, że stan jej zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu, zrezygnowała z operacji guza w głowie, by spłacić jak najwięcej rat zaciągniętego kredytu na spłatę należności wobec ZUS.

Organ rozpoznając sprawę stwierdził, iż wobec skarżącej, zobowiązanej do opłacenia należności figurujących na koncie Spółki "W", nie zachodzi ważny interes stwarzający możliwość zastosowania instytucji umorzenia należności na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Zgodnie z tym przepisem Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998r.,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2001r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Z uwagi na to, że J.W. nie mogła skorzystać z możliwości restrukturyzacji zadłużenia figurującego na koncie spółki, gdyż utraciła status przedsiębiorcy, organ badał przesłanki umorzenia na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Wobec prowadzonej względem skarżącej egzekucji organ stwierdził, iż brak jest podstaw do twierdzenia, iż w ramach podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległe składki nie zostaną uregulowane w całości. Nie wyczerpano więc przesłanki całkowitej nieściągalności.

Organ stwierdził także, iż brak podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej: "rozporządzenie").

Organ oceniając sytuację materialną i rodzinną skarżącej stwierdził, iż mając szczególnie na uwadze chorobę syna skarżącej, koszty, nakład czasu i utrudnienia w funkcjonowaniu rodziny z tym związane, właściwym jest uznanie, iż sytuacja rodziny jest trudna. W ocenie organu, skarżąca nie jest jednak pozbawiona możliwości opłacenia należności wobec Zakładu. Rodzina posiada różne źródła dochodów pozwalające, nawet przy zastosowaniu środka przymusowego dochodzenia należności, na opłacanie wszystkich niezbędnych wydatków. Oceniając sytuację majątkową skarżącej, na podstawie całokształtu sprawy organ uznał, że jej niezbędne potrzeby życiowe są zaspokajane i konieczność spłaty zadłużenia nie stanowi zagrożenia dla funkcjonowania rodziny i zaspokajania przez nią podstawowych potrzeb życiowych.

Strona nie wykazała w toku postępowania, ażeby jej sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Biorąc pod uwagę, że umorzenie należności zarezerwowane jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, w ocenie organu względy takie nie uzasadniają, w tym wypadku, podjęcia decyzji korzystnej dla skarżącej.

Odnosząc się do zarzutu, iż skarżąca nie uczestniczyła w prowadzeniu działalności gospodarczej, a była tylko wspólnikiem Spółki, Zakład wyjaśnił, że skarżąca, jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą na własny rachunek i ryzyko, zobligowana jest z mocy prawa do regulowania należności publicznoprawnych, w tym także składkowych.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła, że organ w uzasadnieniu decyzji przeprowadza analizę sytuacji rodzinno-finansowej skarżącej nie uwzględniając wszystkich przedstawionych przez skarżącą elementów (np. że skarżąca nie jest klientem Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej - pobiera zasiłek pielęgnacyjny; podjęła też kroki zmierzające do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji nieumorzenia zaległości skarżąca będzie zmuszona zrezygnować z zatrudnienia i pobierać świadczenie pielęgnacyjne), jak również nie uwzględnia całości zapisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia (uwzględnia jedynie sytuację całkowitej nieściągalności, zagrożenie dla funkcjonowania rodziny i zaspokajania podstawowych potrzeb, a bez uwzględnienia przewidzianej w tychże przepisach sytuacji ważnego interesu zobowiązanego).

W obecnej sytuacji rodzinnej i finansowej są podstawy by przypuszczać, ze należności nie zostaną uregulowane w całości. Jedyna racjonalna ekonomicznie decyzja skarżącej, czyli rezygnacja z pracy i pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, do którego uprawnia skarżącą orzeczenie o niepełnosprawności syna będzie oznaczać, że ani zaległe składki ani narastające odsetki nie będą opłacane (świadczenie pielęgnacyjne nie podlega zajęciu), wystąpi więc sytuacja całkowitej nieściągalności. Jednocześnie syn nie będzie miał zapewnionej niezbędnej ilości godzin rewalidacji i rehabilitacji, co zmniejszy jego szansę na samodzielne funkcjonowanie w przyszłości, a tym samym nieobciążanie systemu pomocy społecznej. Wreszcie, składki skarżącej emerytalne i rentowe będą opłacane w niskiej kwocie, przez burmistrza miasta. Powrót na rynek pracy po kilkunastoletnim okresie sprawowania opieki będzie praktycznie niemożliwy.

Wobec powyższego zarówno interes dłużnika, jak i ogólnospołeczny przemawiają za umorzeniem zaległych należności, co pozwoli skarżącej pozostać aktywną zawodowo, opłacać składki na ubezpieczenie samodzielnie, zapewnić wystarczającą ilość zajęć rewalidacyjnych dziecku, co w przyszłości da mu szansę na niestanie się beneficjentem opieki społecznej.

Nie jest więc prawdą, że nie zachodzi ważny interes stwarzający możliwość zastosowania instytucji umorzenia należności na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Sytuacja ograniczenia do minimum rewalidacji syna i rezygnacji z leczenia innych członków rodziny oraz doraźne pożyczki bankowe pozwoliły rodzinie nie popaść w spiralę zadłużenia, jednak taka sytuacja nie może trwać dłużej.

Jeśli uwzględnić całość dochodów rodziny oraz obciążeń związanych ze spłatą kredytów zaciągniętych by uregulować zaległości w ZUS, kwot zajętych na podstawie tytułów wykonawczych, kwota którą faktycznie dysponuje rodzina przypadająca na członka gospodarstwa domowego wynosi 554 zł. Z tej kwoty powinny zostać uregulowane rachunki, koszty leczenia, dojazdów do pracy i do poradni specjalistycznych. De facto jest to kwota niższa niż próg dochodów przy których przysługują zasiłki z pomocy społecznej w rodzinie, w której jest niepełnosprawne dziecko.

Wskazując na powyższe skarżąca podkreśliła, że organ nie rozpatrzył wszystkich przesłanek, od których winno być uzależnione umorzenie zaległości wobec ZUS, co w konsekwencji winno skutkować uchyleniem decyzji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Należy podkreślić, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje podstawę prawną w u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu. Jak stanowi art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko w wypadku ich całkowitej nieściągalności (w niniejszej sprawie nie ma sporu, że w związku z prowadzoną wobec skarżącej egzekucją nie może być mowy o całkowitej nieściągalności należności), albo, w odniesieniu wyłącznie do ubezpieczonych będących płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

To, że decyzje wydawane na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. mają uznaniowy charakter, potwierdza treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r. ( sygn. akt III UZP 6/04, OSNP 2004/16/285 ), w której stwierdzono, iż przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzących w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. może lecz nie musi umorzyć zaległości. Podobnie wypowiadał się też Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt II GSK 141/07 ), a także inne sądy administracyjne np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ( wyrok z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2427/06 ).

Oparcie decyzji na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego, oznacza, że organ administracji nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta - Prawo administracyjne, PWN Warszawa 1984 ). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowania jest m.in. przy użyciu wyrażenia "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym.

Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3, ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a.

Powyższe nie oznacza, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny, tzn. wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma takiego obowiązku, to żądania nie uwzględnia się przy jednoczesnym braku wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich przesłanek takiego działania.

Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, iż zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzje na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, który w sprawach o umorzenie składek ubezpieczeniowych musi być akcentowany szczególnie wyraźnie, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Podkreślić należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia szczególnie wnikliwego przeanalizowania wymagają wskazywane przez wnioskującego o umorzenie okoliczności wskazujące na ciężkie skutki materialne spłaty zadłużenia.

W przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się dowolności w działaniu organów. Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - organ, w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia.

Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącą oraz podniesione przez nią okoliczności. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.

Stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zważywszy na treść normatywną tych przepisów, podstawę faktyczną dla odmowy umorzenia należności składkowych stanowi ocena stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej i ustalenie, że dalsza spłata należności z tytułu zaległych składek nie spowoduje ciężkich skutków, o których w tym przepisie mowa. A także to, czy sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W toku postępowania ustalono, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej. Prowadząc działalność gospodarczą skarżąca obowiązana była do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, nie dopełniła jednak tego obowiązku. Nie opłacając należnych składek przez okres prowadzenia działalności doprowadziła do powstania wobec ZUS zadłużenia, o umorzenie którego teraz wystąpiła. Nie zmienia tych okoliczności zarzut skarżącej, że de facto to wspólnicy tę działalność prowadzili.

Organ przy aktywnym udziale skarżącej dokonał ustaleń i miał wiedzę na temat sytuacji majątkowej skarżącej (dochody rodziny, zestawienie wydatków na poszczególnych członków rodziny, kredyty i inne obciążenia), stanu zdrowia Jej syna i rodziców. Zdaniem sądu organ dokonał analizy sytuacji skarżącej w oparciu o przywołane w treści decyzji przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia. Jak wskazano wyżej organy dokonały ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnych kosztów utrzymania skarżącej i jej rodziny (wydatki na jedzenie, ubranie, utrzymanie domu, bieżące potrzeby). Te wydatki, a także źródła przychodów rodziny zostały bardzo szczegółowo przywołane w treści zaskarżonej decyzji. Organ nie postąpił dowolnie stwierdzając, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej jest trudna, ale skarżąca ma możliwości spłaty zaległych składek. Organ wskazał, iż rodzina posiada różne źródła dochodów (w kwocie przekraczającej 5.000,00 zł miesięcznie) pozwalające, nawet przy zastosowaniu środka przymusowego dochodzenia należności, na opłacanie wszystkich niezbędnych wydatków. Oceniając sytuację majątkową skarżącej, na podstawie całokształtu sprawy organ uznał, że jej niezbędne potrzeby życiowe są zaspokajane i konieczność spłaty zadłużenia nie stanowi zagrożenia dla funkcjonowania rodziny i zaspokajania przez nią podstawowych potrzeb życiowych.

Zestawienie uzyskiwanych przychodów z ponoszonymi wydatkami jest koniecznością przy ocenie istnienia przesłanki do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Takiego zestawienia i analizy organ dokonał.

W sprawie przywołane zostały okoliczności stanu faktycznego, niekwestionowane przez organ i przez niego przeanalizowane w kontekście przesłanek uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ na podstawie tej analizy doszedł jednak do uprawnionej konkluzji (szczegółowo uzasadnionej), że brak jest podstaw do zastosowania wobec skarżącej ulgi w postaci umorzenia zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne.

Podjęciu decyzji zbudowanej w oparciu o uznanie administracyjne towarzyszy konieczność wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony. Powyższe dokonuje się na podstawie stanu faktycznego ustalonego w oparciu o zebrane i ocenione dowody. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że przy wydaniu decyzji opartej na zasadzie swobodnego uznania nie doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, jeżeli albo części koniecznych dowodów nie przeprowadzono, albo nie poddano analizie z punktu widzenia przesłanek zawartych w przepisie stanowiącym podstawę decyzji, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

W przypadku domagania się umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 28 au.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ zobowiązany jest dokonać oceny istnienia przesłanek umorzenia na tej podstawie, mając na uwadze wszakże, iż ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną obciąża zainteresowanego wnioskodawcę (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 34/07 ).

Uwzględniając szczególny charakter postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie, stwierdzić należy, iż właśnie z tych względów postępowanie wyjaśniające w takich sprawach organy powinny prowadzić szczególnie starannie, z wykluczeniem stosowania przez organ zachowań automatycznych, którym sprzyja niewątpliwie specyfika umorzenia należności jako instytucji stosowanej wyjątkowo (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt III AUa 2617/04 ).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie trudno zarzucić organom dowolność, czy automatyzm, bowiem rzetelnie przywołano i uzasadniono okoliczności związane z odmową umorzenia należności. W konsekwencji należy stwierdzić, iż organy orzekające w sprawie wskazały na podjęte ustalenia i istniejące elementy stanu faktycznego, a także wyciągnęły z nich wniosek, iż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia.

Argumenty skarżącej, że w przyszłości może zrezygnuje z pracy zawodowej, by wyłącznie zająć się niepełnosprawnym synem, a to spowoduje konieczność wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego i uniemożliwi egzekucję składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności, jak chce skarżąca. Po pierwsze organ oceniając sytuację rodzinną i majątkową skarżącej bada rzeczywiste okoliczności, a w dacie oceny dokonanej przez organy skarżąca pozostawała w gospodarstwie domowym wraz z rodzicami, i każdy z dorosłych członków rodziny uzyskuje dochody (z wynagrodzenia za pracę lub emerytury).Nadto, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007r., sygn. akt II UK 216/06, "przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia". A z taką sytuacją, zdaniem Sądu, mamy w tej sprawie do czynienia.

Po wtóre organ nie może uzależniać decyzji od hipotetycznych okoliczności (tu rezygnacja z pracy), a jeżeli one staną się faktem to nastąpi zmiana okoliczności faktycznych uzasadniająca złożenie kolejnego wniosku o umorzenie, czy rozłożenie na raty. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Zatem każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej lub członka rodziny, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

W ocenie Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

Organy obu instancji prawidłowo wywiązały się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności Prezes ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że organ II instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach swojego rozstrzygnięcia.

Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżąca była bowiem pouczona o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jej szczególnie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

Końcowo należy wskazać, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi zaś wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 151 p.p.s.a.