Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 469/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 400
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jednolity
article: art 145 par 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec,, sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2014 r. sprawy ze skargi B.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej B. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...]

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt. 31 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 400), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Pani B. M., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].10.2013 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania w/w uprawnień kombatanckich z tytułu ukrywania w czasie okupacji osoby narodowości żydowskiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 22 ust. 1 Ustawy o kombatantach, o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Z treści tego przepisu wynika, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku, rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego oraz,

o ile nie w pierwszej kolejności, poparcie tego wniosku odpowiednimi dowodami.

Dowody te, winny dokumentować działalność kombatancką lub działalnością równorzędną z kombatancką wnioskodawcy lub podleganie przez mego represjom określonym w ustawie. Ograniczenie się wyłącznie do uprawdopodobnienia okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów Ustawy o kombatantach... nie jest wystarczające.

Kierownik Urzędu rozpatrywał wniosek strony przez pryzmat dyspozycji przepisu art. 2 ust. 31 ustawy o kombatantach stosownie, do którego treści uprawnienia kombatanckie należne są za dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci.

W niniejszej sprawie analiza twierdzeń strony nie pozwała na uznanie jej wniosku za zasadny. Tak rozumiany przepis ustawy nie może być uznany za adekwatny dla okoliczności podnoszonych przez samą zainteresowaną. W ocenie organu nie budzi, bowiem wątpliwości fakt, iż z literalnego brzmienia art. 2 ustawy o kombatantach (gdzie mowa jest o "działalności"), oraz z treści ust. 31 ww. artykułu, w którym mowa jest o "dawaniu schronienia", jako konkretnej formie owej działalności wynika, iż do uzyskania uprawnień kombatanckich w oparciu o treść ww. przepisu wymagane jest wykazanie określonej formy aktywności.

Prawidłowość powyższego rozumienia art. 2 ust. 31 ustawy o kombatantach potwierdza orzecznictwo sądowe. W wyroku NSA z dn. 10 kwietnia 2002 r. w sprawie o sygn. akt V SA 2224/01 wskazano, iż przez pojęcie dawania schronienia należy rozumieć przede wszystkim udostępnianie miejsca, w którym osoby ukrywające się mogły przebywać i ukrywać się. W ww. wyroku sąd stwierdził, iż (...) W sprawie niniejszej niewątpliwa jest okoliczność że dwie osoby narodowości żydowskiej ukrywały się w stodole gospodarstwa rolnego należącej do rodziców skarżącego, za ich wiedz i wodą. W rozumieniu ustany, oni właśnie dawali schronienie, bowiem oni dysponowali miejscem, gdzie ukrywali się Żydzi. Skarżący był wówczas dzieckiem, który mając w 1942 r. - 7 lat, nie mógł mieć wpływu na decyzję o "dawaniu schronienia" Pomoc jaką okazywał (..) nie może być uznana za spełnienie przesłanki określonej w ustawie, która zawęża grono osób, które mogą otrzymać uprawnienia kombatanckie z tego tytułu (..)" Osoby ukrywające brały na siebie ciężar i ryzyko podjętej decyzji. Na nich spoczywał obowiązek dostarczania żywności, środków medycznych, oraz innych niezbędnych rzeczy. Musiała to być działalność ciągła, trwająca pewien czas, ukierunkowana na osiągnięcie określonego celu - uratowania życia zagrożonym osobom. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dn. 24.02.2005 r. (sygn. akt II SA/Lu 81/05) stwierdził, iż: "przywołany przepis, w zakresie prawidłowej jego wykładni musi uwzględniać takie okoliczności:, jak:

specyfikę okresu wojny, obowiązujące w tym czasie na terenie okupowanego kraju prawodawstwa narzuconego przez okupanta; charakteru tego prawa, zwłaszcza jego represyjności; świadomości jego obowiązywania, w tym zwłaszcza konsekwencji jego naruszenia realizowanych na zasadach odpowiedzialności zbiorowej, świadomego sprzeciwu wobec niego, wyrażającego się w świadomej woli braku podporządkowania temuż prawu i to mimo grożących konsekwencji świadomości i woli pomocy albo współpracy osobom innej narodowości albo prowadzącym walkę z okupantem; świadomości podejmowanego w ten sposób ryzyka" (por. wyrok NSA a dnia 25.05.2010 r. sygn. akt II OSK 912/09oraz wyrok NSA z 08.02.2013 r. sygn. akt II OSK 1891/11 .

Strona w piśmie z dnia 17.01.2014 r. wskazuje, iż rodzice przed podjęciem decyzji o rozpoczęciu ukrywania pytali ją o zgodę. Jednak zdaniem organu nie można przyjąć, iż to strona podjęła decyzję o udzielaniu schronienia. Pani B. M. w swoich wyjaśnieniach z dnia 17.01.2014 r. wskazała również, iż właścicielami gospodarstwa gdzie ukrywano osobę narodowości żydowskiej byli jej rodzice. Nawet gdyby uznać fakt ukrywania osoby narodowości żydowskiej w gospodarstwie rodziców strony za udowodnioną to jak wynika z relacji wnioskodawczyni pomagała dostarczać żywność ukrywanej osobie. Na pytanie organu odnośnie obowiązków związanych z ukrywaniem osoby narodowości żydowskiej strona udzieliła odpowiedzi, iż jej obowiązkiem był "stały kontakt z S. czy jest czy gdzieś poszedł". Nie sposób również wyobrazić sobie, jakie działania realizowane przez stronę mogłyby wyczerpywać normatywną przesłankę "dawania schronienia".

Strona na potwierdzenie swoich twierdzeń zawartych we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich przedstawiła kopię zdjęcia klasowego, na którego odwrocie są nazwiska uczniów między innymi widnieje tam nazwisko J. J. oraz kopię karty Centralnego Komitetów Żydów Polskich wydanej z Archiwum Instytutu Żydów Polskich. Powyższe dokumenty jednak nie mogą być uznane za dowody potwierdzające ukrywanie przez stronę osoby narodowości żydowskiej. Strona przedłożyła również oświadczenie świadka p. B. S. W celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego Kierownik Urzędu postanowieniem z dnia [...].11.2013 r. dopuścił dowód z ustnego przesłuchania świadka. W protokole przesłuchania z dnia [...].12.2013 r. świadek zeznała, iż to rodzice strony ukrywali osobę narodowości żydowskiej.

Skargę na powyższą decyzje wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pani B. M., podkreślając, iż w trakcie okupacji w jej rodzinnym domu otrzymał schronienie osoba narodowości żydowskiej. Skarżąca była wówczas osobą pełnoletnią i to ona według jej twierdzeń nosiła mu jeść, opiekowała się i ostrzegała go przed niebezpieczeństwem. Rodzice mieli inne zajęcia. Dlatego uważa decyzję organu za krzywdzącą.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012, poz. 270 ze zm. zwanej w dalszej części p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy nie będąc jednak zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, związanym zarzutami i wnioskami skargi, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia.

Zgodnie z art. 2 pkt 31 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: z 26 marca 2012 r., Dz. U. z 2012 r. poz. 400) za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci.

W związku z tym, że ustawa nie zawiera legalnej definicji zwrotu "dawać schronienie", to zgodnie z ustalonymi regułami wykładni językowej przyjąć należy, że domniemanie przemawia za potocznym (etnicznym) znaczeniem tego pojęcia. W języku potocznym zwrot ten znaczy tyle, co udzielić, zapewnić komuś miejsce, gdzie można schronić się bezpiecznie (słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1981, t. III, s. 188). Wynika z tego, że podstawą uzyskania uprawnienia kombatanckiego jest spełnienie wyłącznie przesłanki przedmiotowej w postaci zapewnienia osobom wskazanym w przepisach ustawy miejsca, gdzie można się bezpiecznie schować, ukryć. Dawanie takiego schronienia, o jakim mowa w tej normie prawa, aby pozwalało to na przyznanie uprawnień kombatanckich musi wiązać się, z groźbą kary śmierci, w przypadku ujawnienia osób ukrywających się. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie groźba taka istniała.

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się do uznania, czy skarżąca podjęła decyzję o udzieleniu schronienia. Zdaniem organu, cyt. " nawet gdyby uznać fakt ukrywania osoby narodowości żydowskiej w gospodarstwie rodziców strony za udowodnioną to jak wynika z relacji wnioskodawczyni pomagała ona dostarczyć żywność. Na pytanie organu odnośnie obowiązków związanych z ukrywaniem osoby narodowości żydowskiej strona udzieliła odpowiedzi, iż jej obowiązkiem był "stały kontakt z S. czy jest czy gdzieś poszedł". Nie sposób również wyobrazić sobie, jakie działania realizowane przez stronę mogłyby wyczerpywać normatywną przesłankę "dawania schronienia"....

Powyższe sformułowanie nie uzasadnia dlaczego w ocenie organu stanowisko przedstawione przez stronę skarżącą nie zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, iż jak wskazano na wstępie ustawa warunkuje przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanki "dawania schronienia" wymienionym w niej podmiotom. W konsekwencji "dawanie schronienia" w danym gospodarstwie podmiotom wymienionym w art. 2 pkt 31 w rzeczywistości było działaniem realizowanym w tej czy innej formie przez domowników, którzy wspólnie zamieszkując i gospodarując, niezależnie od możliwości podejmowania decyzji w kwestii udzielenia schronienia, podlegali obowiązującej wtedy tzw. odpowiedzialności zbiorowej W przypadku zdekonspirowania miejsca pobytu ukrywających się partyzantów, groziły zatem skarżącej jako osobie jak wskazuje wówczas pełnoletniej takie same konsekwencje jak rodzicom. Skoro zatem zgodnie z oświadczeniem skarżącej, decyzję o udzieleniu schronienia rodzice podjęli wspólnie z nią oraz miała ona nie tylko świadomość, że rodzice ukrywają osobę narodowości żydowskiej, ale faktycznie to na niej ciążył obowiązek zapewnienie tej osobie opieki poprzez jej żywienie, ostrzeganie przed niebezpieczeństwem, kontakt, czyli de facto dawanie jej schronienia, to trudno bronić stanowiska, pozbawiającego ją z tego tytułu uprawnień tylko dlatego, że prawnymi właścicielami gospodarstwa byli jej rodzice.

Zarówno wiek skarżącej oraz okoliczności faktyczne sprawy nie pozwalają zatem na przyjęcie, jak zrobił to organ, braku działań po stronie skarżącej, które wyczerpują przesłankę "dawania schronienia" .

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 w/w ustawy.