Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2152/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 (4) ust. 1, srt. 36 (5), atr 36 (6), art. 36 (8) ust. 11, ust. 14,
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 5 pkt. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1209
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedlliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego

z siedzibą w [...] w uchwale nr [...] z dnia [...] stwierdziła, że A. S., [...], uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że zdający otrzymał: z zadania z zakresu prawa karnego - ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego - ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego - ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego - ocenę dostateczną, zaś z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - ocenę dobrą.

Pracę z zakresu prawa gospodarczego oceniało dwóch egzaminatorów. Pierwszy z egzaminatorów – A., oceniając zachowanie wymogów formalnych wskazał, iż w pracy w sposób prawidłowy zastosowano normę art. 210 § 1 k.s.h., pomijając jednak brak kompetencji pełnomocnika ustanowionego uchwałą zgromadzenia wspólników do reprezentacji sprzedawcy do nabywcy będącego spółką akcyjną. W ocenie egzaminatora w pozostałym zakresie praca spełnia wymogi formalne wskazane w zadaniu egzaminacyjnym.

W zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji egzaminator wskazał, iż w pracy nie przewidziano w ogóle regulacji co do przeniesienia posiadania, wskazując jedynie, że kupujący oświadczyli,

iż przedmiot umowy odebrali i nie odnosząc się do kwestii pozostawania pojazdu we władztwie faktycznym dzierżawcy będącym posiadaczem zależnym. Z tego względu przyjęte rozwiązanie nie może zostać zaakceptowane. Ponadto egzaminator podniósł, że odwołujący nie przewidział żadnej regulacji dotyczącej stosunków między stronami umowy sprzedaży a dzierżawcą przed nabyciem przez kupujących własności pojazdu, a zastrzeżenie odsetek nie uwzględnia obecnego stanu prawnego, w którym różnicowane są odsetki ustawowe (art. 359 § 2 k.c. i odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 § 2 k.c.). Egzaminator podniósł również, iż odwołujący się rozwiązując kwestię prawa pierwokupu z jednej strony (w § 2 ust. 1) zastrzegł zawarcie umowy pod warunkiem zawieszającym odwołując się do jego opisu w § 4. Z kolei w § 4 nie opisał tego warunku, lecz zawarł informację o oświadczeniu uprawnionego z prawa pierwokupu o tym, że nie będzie realizować tego prawa. W ocenie egzaminatora powoduje to zasadnicze wątpliwości co do treści umowy (zastrzeżenia warunku) i nie pozwala na uznanie by również w omawianym zakresie zadanie zostało wykonane w sposób spójny i logiczny. Egzaminator wskazał także, iż z treści oświadczenia zawartego w § 4 wynika niejasna sugestia co do dokonanego rozwiązania przed zawarciem umowy sprzedaży stosunku dzierżawy. Czynienie tego rodzaju założenia nie znajduje uzasadnienia w treści zadania (z którego wynika kategorycznie, że w momencie sprzedaży umowa dzierżawy obowiązywała) i musi być ocenione negatywnie, jako próba uniknięcia rozwiązania dalszych istotnych kwestii merytorycznych postawionych przed zdającym w zadaniu egzaminacyjnym. W rezultacie egzaminator przyjął, iż zadanie nie zostało rozwiązane w zakresie sposobu wydania przedmiotu sprzedaży, zastrzeżenia prawa pierwokupu i rozstrzygnięcia kwestii stosunków między stronami umowy sprzedaży

a dzierżawcą. Dokonując oceny w zakresie kryterium poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu

z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator wskazał, iż w płaszczyźnie ochrony interesów kupujących ocenione negatywnie musi zostać zastrzeżenie prawa do odstąpienia od umowy. Przyjmując, że kupujący są odpowiedzialni za zapłatę proporcjonalnej części rat zastrzeżono bowiem prawo do odstąpienia przez sprzedawcę od całości umowy wyłącznie

w przypadku niezapłacenia należności z tytułu rat przez kupującego nr 1. Powoduje to, że kupujący nr 2 jest narażony na negatywne skutki (odstąpienie od umowy również w części dotyczącej nabywanego przezeń udziału) w sytuacji od niego niezależnej (dotyczącej wyłącznie obowiązków wykonywanych przez kupującego nr 1).

Oceniając język, styl i staranność pracy egzaminator zauważył, iż w tej płaszczyźnie wykonanie zadania budzi zasadnicze zastrzeżenia. U umowie znajdują się niespójności logiczne i redakcyjne (np. wskazane już odwołanie się w § 1 do warunku mającego być wskazanym w § 4 i brak takiego warunku w tej jednostce). Ponadto odwołujący się niedbale operuje językiem prawniczym i niedbale redagował pracę (np. wskazał w § 1 ust. 4 treści uchwały jako wyrażającej zgodę na przeniesienie "posiadania własności pojazdu", odwoływał się do uchwały wspólników wyrażającej zgodę na przeniesienie "posiadania" pojazdu w § 4 ust. 1 lit. d) umowy, przytoczył niejasne co do swej treści i pozbawione umocowania w treści zadania oświadczenie dzierżawy w § 4 ust. 1 lit. c), zaniechał wymienienia załączników mimo odwoływania się do nich w kolejnych postanowieniach umowy). W rezultacie egzaminator ocenił pracę jako bardzo niestaranną, pozbawioną logicznej spójności i wskazującą na niewłaściwe rozumienie przez odwołującego się podstawowych pojęć języka prawnego (własności i posiadania). W podsumowaniu egzaminator wskazał, że skala popełnionych błędów, a także wysoce niestaranna redakcja umowy, w połączeniu z wyraźnie dostrzegalnym poszukiwaniem przez odwołującego się uniknięcia rozwiązywania niektórych kwestii merytorycznych wyłaniających się na tle zadania poprzez eliminację stosunku dzierżawy ze stanu faktycznego przed datą wydania pojazdu powoduje, że ogólny poziom merytoryczny pracy nie pozwala na jej pozytywną ocenę.

Drugi z egzaminatorów - B, oceniając zachowanie wymogów formalnych wskazała, iż w pracy nie uwzględniono, że na mocy art. 210 k.s.h. możliwe jest ustanowienie w drodze uchwały wspólników pełnomocnika spółki do zawierania umowy z członkiem zarządu, co jest wyjątkiem od wyrażonej w treści art. 201 k.s.h. zasady, że jedynym uprawnionym do reprezentacji spółki

z ograniczona odpowiedzialnością jest zarząd spółki. Jako wyjątek od zasady przepis art. 210 k.s.h. nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Nie może być on zatem stosowny dla ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania spółki przy czynnościach (umowach) z podmiotami innymi niż członek zarządu. W ocenie egzaminatora pozostałe wymogi formalne zostały zachowane. W zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów i umiejętności ich interpretacji egzaminator wskazał, iż odwołujący w sposób prawidłowy dostrzegł konieczność zastosowania regulacji art. 230 k.s.h., jednakże wskazał, że uchwała zgromadzenia wspólników sprzedającego wyraża zgodę na "przeniesienie posiadania własności". W ocenie egzaminatora świadczy to o tym, że odwołujący się nie odróżnia posiadania od prawa własności, co stanowi elementarny błąd i świadczy o niewystarczającej znajomości przepisów prawa cywilnego. Egzaminator wskazał również, że odwołujący się w swojej pracy uwzględnił założenia zadania odnośnie prawa pierwokupu dzierżawcy oraz zastrzeżenia własności do czasu całkowitego uiszczenia ceny sprzedaży, ale pominął założenie, że przeniesienie posiadania nastąpi

w terminie późniejszym niż zawarcie umowy oraz że przedmiot umowy znajduje się

u osoby trzeciej, a więc tym samym w tym zakresie odwołujący się nie wykonał zadania.

Odnośnie poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje egzaminator wskazał, iż zgodnie z zadaniem wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny być uregulowane w jej treści w sposób jasny i nie budzący wątpliwości. W ocenie egzaminatora niejasna jest treść § 4 ust. 1 lit. c., bowiem zawiera on opis oświadczenia osoby trzeciej

o niewykonywaniu prawa pierwokupu, jednocześnie ze zrzeczeniem się roszczeń

z tytułu "rozwiązanego stosunku zobowiązaniowego określonego w zdaniu poprzedzającym , którego przedmiotem był pojazd opisany w § 1 ust. 1 umowy". Zdaniem egzaminatora zapis ten można interpretować co najmniej na dwa sposoby: "stosunek zobowiązaniowy" to zastrzeżone w umowie dzierżawy prawo pierwokupu pojazdu, ale w takim przypadku w razie niekorzystania z tego prawa trudno doszukać się po stronie dzierżawcy jakichkolwiek roszczeń, a ponadto w takim rozumieniu tej regulacji umowa powinna przewidywać przeniesienie posiadania przedmiotu umowy. Drugi sposób rozumienia tego zapisu, za czym przemawiają oświadczenia kupujących, że przedmiot umowy odebrali (§ 4 ust. 2 lit. c i ust. 3 lit c), nakazywałyby przyjąć, że "stosunek zobowiązaniowy" to umowa dzierżawy, która została rozwiązana przed zawarciem umowy sprzedaży. To z kolei zdaniem egzaminatora oznacza, że zdający w tym zakresie nie wykonał zadania, bowiem pominął założenie, że umowa dzierżawy jest realizowana. Wątpliwości egzaminatora wzbudziło również przewidziane dla sprzedającego w § 5 umowy prawo odstąpienia od umowy w przypadku niezapłacenia przez jednego z kupujących "poszczególnych" rat ceny. Egzaminator wskazał, że sformułowanie "poszczególnych rat" nie jest jasne, bardziej prawidłowym byłoby wskazanie "którejkolwiek raty". Ponadto ten zapis budzi wątpliwości czy sprzedający ma prawo odstąpić od umowy w całości, tzn. również ze skutkiem wobec drugiego z kupujących.

Oceniając język, styl i staranność pracy egzaminator wskazał, iż użyty w pracy język co do zasady odpowiada standardom profesjonalnego języka prawniczego, praca jest uporządkowana redakcyjnie, spójna i logiczna, jednak zawierająca liczne błędy merytoryczne, które nie dają podstaw do pozytywnej oceny pracy.

Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, w uchwale nr [...] z dnia [...] Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] wskazała, iż zdający A. S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W dniu [...] maja 2016 r. odwołanie od ww. uchwały wniósł zdający A. S., zarzucając:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 364 ust. 1 i 10, art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnym oraz nieobiektywnym sprawdzeniu w toku postępowania egzaminacyjnego przygotowania prawniczego skarżącego clo samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i umiejętności jego praktycznego zastosowania z naruszeniem ustawowych kryteriów oceny;

2) art. 36 ustawy o radcach prawnych poprzez stwierdzenie, że zdając uzyskał wynik negatywny z egzaminu radowskiego z zakresu prawa gospodarczego, gdy tymczasem obiektywna i odpowiadająca prawu ocena zadania egzaminacyjnego prowadzi do oceny tej pracy w stopniu wyższym niż ocena niedostateczna,

w związku z czym do uzyskania przez zdającego pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego;

3) art. 366 ust. 2 i art. 365 ust. 4 ustawy o radcach prawnych poprzez podjęcie

w dniu [...] zaskarżonej uchwały nr [...] o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, w sytuacji gdy ocena rozwiązania zadania z prawa gospodarczego nie była średnią arytmetyczną ocen cząstkowych przyznanych niezależnie przez każdego z dwóch egzaminatorów, ponieważ egzaminator A wystawił ocenę cząstkową zadania z zakresu prawa gospodarczego w dniu 18.04.2016 r.

II. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 8 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a poprzez:

a) nieuwzględnienie przy ocenie pracy odwołującego się z dziedziny prawa gospodarczego oczywistych omyłek pisarskich, mimo że obiektywna i pogłębiona analiza pracy egzaminacyjnej wskazuje jednoznacznie na ich zaistnienie;

b) niewyjaśnienie czy i w jakim zakresie egzaminatorzy oceniający pracę odwołującego się z dziedziny prawa gospodarczego stosowali podczas dokonywania jej oceny stosowali tzw. "opis istotnych zagadnień", podczas gdy jest to ustanowiony dla Komisji Egzaminacyjnej wzór poprawnego rozwiązania zadania, zawierający standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika;

c) ocenienie sporządzonej umowy realizującej zadanie z prawa gospodarczego na potrzeby egzaminu radcowskiego w sposób wskazujący na przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów skutkujący zastosowaniem subiektywnego i dowolnego kryterium oceny, a w konsekwencji do podjęcia decyzji wykraczającej poza granice tzw. "luzu decyzyjnego";

d) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji niejednoznaczne i niebudzące wątpliwości uzasadnienie decyzji o niezakwalifikowaniu pracy odwołującego się

w czterostopniowym przedziale ocen pozytywnych (3-6).

W oparciu o ww. zarzuty A. S. wniósł o uchylnie zaskarżonej uchwały [...] r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...]. Stwierdzenie, że A. S., [...], uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego, ewentualnie na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. w [...].

Ponadto na podstawie art. 75 § 1 - 2 i 78 § 1 k.p.a. odwołujący się wniósł

o dopuszczenie dowodu z:

1. karty informacyjnej [...],

2. zapisów konsultacji lekarskich [...],

3. skierowania z dnia [...] do Poradni [...],

4. skierowania z dnia [...] do Poradni [...],

- na okoliczność stanu chorobowego zdającego w dniu [...], który miał wpływ na zaistnienie oczywistych omyłek pisarskich w pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego;

5. oświadczenia skarżącego, o którego odebranie w trybie art. 83 § 3 k.p.a. wnoszę oraz odczytu zapisów trzeciej części egzaminu radcowskiego złożonych na nośniku pendrive

- na okoliczność zaistnienia w sporządzonej na potrzeby zadania z prawa gospodarczego umowie sprzedaży rzeczy ruchomej oczywistych omyłek pisarskich celem ich sprostowania w ten sposób, że w miejsce błędnego oznaczenia w:

a) § 2 ust. 1 odesłania do warunku zawieszającego opisanego w "§ 4 ust. 1" na prawidłowe "§ 6 ust. 1";

b) § 1 ust. 4 przeniesienia "posiadania własności" na prawidłowe "własności";

c) § 4 ust. 1 lit. d przeniesienia "posiadania" na prawidłowe "własności".

Pismem z dnia 13 lipca 2016 r. odwołujący się wniósł dodatkowo

o dopuszczenie dowodu z:

1.skierowania wykonania w trybie pilny zabiegów fizjoterapeutycznych z dnia [...]. wystawionego w [...] Specjalistycznej Przychodni [...],

2. karty ustalającej termin zabiegów rehabilitacyjnych ręki lewej (magnetron, wirówka wodna ręki, laseroterapia punktowa) w dniach [...] w placówce medycznej [...],

- na okoliczność stanu chorobowego zdającego w dniu [...]

Uchwałą z dnia [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości Na podstawie art. 36 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, z późn.zm.), po rozpatrzeniu odwołania pana A. S. od uchwały nr [...] z dnia [...] Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Komisja uznała, że odwołanie pana A. S. w zakresie oceny niedostatecznej za pracę z zakresu prawa gospodarczego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż - jak słusznie stwierdzili egzaminatorzy A i B - zawiera ona szereg elementarnych błędów formalno- materialnoprawnych.

Odnosząc się zaś do zawartego w odwołaniu zarzutu o charakterze proceduralnym, iż uzasadnienie oceny cząstkowej jednego z egzaminatorów zostało sporządzone w dniu 18 kwietnia 2016 r., podczas gdy uchwała w sprawie ustalenia jej wyniku z egzaminu radcowskiego została podjęta w dniu 17 kwietnia 2016 r., należy stwierdzić, że jest to zarzut całkowicie bezzasadny. Jak bowiem wynika z zawartych w aktach sprawy wyjaśnień egzaminatora - A, uzasadnienie to zostało przez niego podpisane w dniu 17 kwietnia 2016r., a opatrzenie go datą 18 kwietnia 2016r. wynikało z oczywistej omyłki w trakcie komputerowego edytowania tego dokumentu. Fakt, iż uzasadnienie oceny cząstkowej zostało sporządzone i podpisane przez egzaminatora w dniu 17 kwietnia 2016r., a więc w dniu poprzedzającym ustalenie wyniku odwołującego z egzaminu radcowskiego, potwierdził także Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w piśmie z dnia 23 maja 2016 r., znajdującym się w aktach sprawy.

Konkludując Komisja stwierdziła, że odwołanie jest bezzasadne. Oceny niedostateczne wystawione przez egzaminatorów z Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] nie naruszają art. 36(5) ust. 2 oraz art. 36(4) ust. 1, 6 i 10 ustawy o radcach prawnych. Ocena pracy odwołującego, dokonana przez egzaminatorów, uwzględnia wytyczne oceny pracy egzaminacyjnej, o których mowa w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Egzaminatorzy, uwzględniając poziom pracy odwołującego, prawidłowo zastosowali skalę ocen, o której mowa w art. 36(4) ust. 10 ww. ustawy, wykazując, że odwołujący nie jest przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając na uwadze powyższe, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości uznała, że sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego nie wskazuje, aby odwołujący się był należycie przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Tym samym nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania w tym zakresie i podwyższenia oceny z trzeciej części egzaminu radcowskiego do oceny pozytywnej.

Reasumując organ stwierdził, że skoro ostatecznie zdający otrzymał ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa gospodarczego, a przy tym brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania, to w konsekwencji należy podtrzymać ocenę negatywną z egzaminu radcowskiego. Zgodnie bowiem z art. 36 ust. 1 ustawy, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, co w przedmiotowej sprawie nie ma miejsca.

Pismem z dnia [...] września 2016r. A. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę, zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 36(4) ust. 1 i 10, art. 36 5 ust. 2 u.r.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnym oraz nieobiektywnym sprawdzeniu w toku postępowania egzaminacyjnego przygotowania prawniczego skarżącego do samodzielnego

i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i umiejętności jej praktycznego zastosowania z naruszeniem ustawowych kryteriów oceny, pomimo, że praca skarżącego spełniała kryteria formalne i materialnoprawne oraz uwzględniała interes strony reprezentowanej na potrzeby zadania egzaminacyjnego.

2. art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że bez znaczenia dla procesu oceny pozostaje to, czy praca egzaminacyjna "posiada pozytywne aspekty", czy polecenia zadania odnoszące się do sformułowania postanowień przeniesienia posiadania zostały skonstruowane w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości oraz na dokonaniu oceny pracy egzaminacyjnej według kryterium "perspektywy (uzasadnionej) satysfakcji klienta",

a także psychologicznych cech osobowościowych egzaminowanego, co

w konsekwencji doprowadziło do zastosowania przy ocenie pracy zdającego przesłanek niewymienionych w ustawowych wytycznych oceny, w tym nieobiektywnej i powierzchownej oceny cech osobowościowych egzaminowanego oraz bez uwzględnienia i wyważenia pozytywnych walorów pracy, w tym także niejasnych poleceń zadania egzaminacyjnego.

3. art. 36 (6) ust. 1 u.r.p. poprzez stwierdzenie, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskie z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy obiektywna i odpowiadająca prawu ocena zadania egzaminacyjnego prowadzi do oceny tej pracy w stopniu wyższym niż ocena niedostateczna, a w konsekwencji do uzyskania przez zdającego pozytywnego wyniku przeprowadzonego egzaminu radcowskiego.

II. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 10 k.p.a. poprzez nieumożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów wskutek pominięcia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia:

a) wniosku o przeprowadzenie dowodów z dokumentów oraz oświadczenia,

b) argumentów oraz wniosku dowodowego zawartego w piśmie procesowym skarżącego z dnia 25.07.2016 r., a w konsekwencji niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie,

2. art. 123 § 1 i 2 k.p.a. poprzez niewydanie postanowienia w sprawie istotnej kwestii wynikającej w toku postępowania rozstrzygającej o istocie sprawy, tj. w sprawie odmowy lub dopuszczenia wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę.

3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, podczas gdy sporządzona przez zdającego praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego spełniała wszystkie ustawowe kryteria pozytywnej oceny;

4. art. 36(5) ust. 2, 3 i 4 u.r.p. poprzez dokonanie oceny pracy i sporządzenie jej uzasadnienia przez egzaminatora – A. - w obecności Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, w tym drugiego egzaminatora - B, podczas gdy czynności oceny wraz ze sporządzeniem uzasadnienia rozwiązania zadania egzaminacyjnego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy;

5.art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

a) podjęcie uchwały z dnia [...] utrzymującej w mocy uchwałę z dnia [...] Komisji Egzaminacyjnej I stopnia pomimo nie rozpatrzenia

i ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały co do zasadności argumentacji i zarzutów przytoczonych w odwołaniu z dnia 12.05.2016 r., podczas gdy na Komisji Egzaminacyjnej II stopnia spoczywał obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, czyli wzięcia pod uwagę wszystkich elementów pracy-w tym postawionych zarzutów, argumentacji i pozytywnych jej aspektów;

b) ocenienie sporządzonej umowy realizującej zadanie z prawa gospodarczego na potrzeby egzaminu radcowskiego w sposób wskazujący na przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów skutkującej zastosowaniem subiektywnego i dowolnego kryterium oceny, a w konsekwencji do podjęcia decyzji wykraczającej poza granice tzw. "luzu decyzyjnego";

c) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń

i zarzutów strony skarżącej;

d) dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie egzaminowanego na podstawie akt "pana L. N.".

Z podanych wyżej przyczyn skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego

z oryginału dokumentów:

1. wynik badania Pozytonowej Tomografii Komputerowej (dalej: PET/CT) z Centrum Onkologii w B [...].,

2. wynik badania Rezonansem Magnetycznym (dalej: RM) z [...] Centrum Onkologii (dalej: ZCO) w S [...],

3. wynik badania RM z [...] CO w S. [...],

4. skierowanie do ortopedy z Gabinetu Radioterapii ZCO w S. [...],

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z Dz.U. z 2016 poz.233).

Zgodnie art. 36 (4) ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36 (5). Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania

z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 36⁶ ).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U.z 2013 poz. 1209 ze zm.)

Zgodnie z § 5 p. 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą

w [...] w uchwale [...], uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego

z części egzaminu radcowskiego obejmującej zadanie z zakresu prawa gospodarczego oceniona stosownie do mających zastosowanie w objętych nią kwestiach faktycznoprawnych przepisów prawa - został prawidłowo uwzględniony

i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Wbrew twierdzeniom skarżącego w niewłaściwy sposób określił on reprezentację "Bukowiec" Sp. z o.o. przy czynności prawnej sprzedaży udziału

w prawie własności samochodu na rzecz "Beniowa" S.A. nie uwzględnił bowiem faktu, iż jedynie sprzedaż ¼ udziału w prawie własności samochodu na rzecz członka zarządu spółki sprzedawcy powinna odbyć się zgodnie z dyspozycją art. 210 § 1 Kodeksu spółek handlowych, a sprzedaż pozostałych 3/4 udziału - zgodnie

z dyspozycją art. 201 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Za istotne uchybienie należy także uznać całkowite pominięcie przez skarżącego konieczności uregulowania w sporządzonej umowie kwestii przeniesienia posiadania samoistnego pomiędzy sprzedającym i kupującymi, w kontekście znajdowania się przedmiotu sprzedaży w posiadaniu zależnym dzierżawcy, w sposób zgodny z wymaganiami art. 350 Kodeksu cywilnego.

Kolejnym istotnych uchybieniem pracy A. S. było nieprawidłowe określenie przedmiotu uchwały zgromadzenia wspólników "Bukowiec" Sp. z o.o. jako zgody na "przeniesienie posiadania własności pojazdu" (§ 1 ust. 4 umowy), względnie zgody na przeniesienie posiadania przedmiotu umowy na Kupujących" (§ 4 ust. 1 lit. d umowy).

Powyższe sformułowania nie wskazują ani na - wymaganą od radcy prawnego - staranność i precyzję w wyrażaniu myśli, ani na znajomość art. 230 Kodeksu spółek handlowych, której sprawdzenie było jednym z założeń egzaminacyjnych. Brak jest bowiem jakichkolwiek przesłanek pozwalających na uznanie, że pisząc

o "przeniesieniu posiadania" egzaminowany w sposób oczywisty miał na myśli "przeniesienie własności".

Jak zauważył organ brak precyzji w wyrażaniu myśli przez zdającego ujawnił się także w innych fragmentach jego pracy, w szczególności w § 2 ust. 1 - zawierającym nieprawidłowe odesłanie, w § 4 ust. 1 pkt c zd. 2 - zawierającym niejasne sformułowanie dotyczące "rozwiązania stosunku zobowiązaniowego", czy też w § 4 ust. 1 lit. e - zawierającym niestosowany w obrocie gospodarczym skrót "fak." (stanowiący zapewne próbę ominięcia rozstrzygnięcia wątpliwości co do użycia liczby pojedynczej lub mnogiej).

Zgodzić się również należy z oceną oceniających, iż w § 6 ust. 2 umowy egzaminowany zbyt ogólnikowo - a tym samym wbrew wytycznym zamieszczonym

w pkt 2 "Informacji dla zdającego" - zastrzegł odsetki na wypadek opóźnienia

w spłacie którejkolwiek z rat, nie precyzując ani ich wysokości, ani charakteru -

w kontekście art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego oraz art. 4a ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych.

Ponadto skarżący zastrzegł w § 6 ust. 3 umowy obowiązek zapłaty quasi- kary umownej na rzecz sprzedawcy, w § 6 ust. 4 umowy sformułował obowiązek ubezpieczenia przez kupujących przedmiotu sprzedaży (którzy ani nie byli jeszcze jego właścicielami, ani też nie mogli faktycznie z niego korzystać z uwagi na wykonywaną umowę dzierżawy), oraz zamieścił w § 7 ust. 4 umowę prorogacyjną

o treści niezgodnej z interesami reprezentowanych stron.

Wobec powyższego za uzasadnione uznać stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości, że sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego nie wskazuje, aby odwołujący się był należycie przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Do zarzutu, że uzasadnienie oceny cząstkowej jednego z egzaminatorów zostało sporządzone w dniu 18 kwietnia 2016 r., podczas gdy uchwała w sprawie ustalenia jej wyniku z egzaminu radcowskiego została podjęta w dniu 17 kwietnia 2016 r., szczegółowo ustosunkował się organ w treści zaskarżonej uchwały i uznać należy ze wyjaśnienia te są wyczerpujące i wiarygodne. Jak wynika z zawartych

w aktach sprawy wyjaśnień egzaminatora - A, uzasadnienie to zostało przez niego podpisane w dniu 17 kwietnia 2016r., a opatrzenie go datą 18 kwietnia 2016r. wynikało z oczywistej omyłki w trakcie komputerowego edytowania tego dokumentu. Fakt, iż uzasadnienie oceny cząstkowej zostało sporządzone

i podpisane przez egzaminatora w dniu 17 kwietnia 2016r., a więc w dniu poprzedzającym ustalenie wyniku odwołującego z egzaminu radcowskiego, potwierdził także Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w piśmie z dnia [...], znajdującym się w aktach sprawy.

W ocenie Sądu za niefortunne uznać należy powołanie w treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały imienia i nazwiska innej osoby. Jednakże nie budzi wątpliwości, że zapis ten stanowił oczywistą omyłkę, którą organ sprostował postanowieniem

z dnia [...]. Bez wątpienia treść uchwały dotyczy oceny pracy sporządzonej przez skarżącego.

Bez wpływu na wynik sprawy pozostają kwestie stanu zdrowia skarżącego

i dlatego nie mogły wpłynąć na zmianę oceny sporządzonej pracy egzaminacyjnej.

Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił