Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 697/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 2,  art. 53 ust. 1, 6,  art. 76 ust. 1, 2, 7
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
article: par. 5 ust. 1,  par. 9 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2009 nr 142 poz 1160
law: Rozporządzenie Ministra polityki Społecznej z dnia 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.), Andrzej Góraj, Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "k.p.a.", art. 10 ust. 2 pkt 4 i ust. 7 pkt 2 w związku z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm.), dalej: "ustawa o promocji zatrudnienia (...)", utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] nr [...] orzekającą o obowiązku zwrotu przez M. P. nienależnie pobranego świadczenia, tj. stypendium w okresie odbywania stażu w kwocie 3.989,60 zł brutto, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, co następuje:

M. P. została zarejestrowana w Urzędzie Pracy [...] w dniu [...] marca 2015 r. jako osoba bezrobotna. Prezydent [...] decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. orzekł o uznaniu wymienionej z dniem [...] marca 2015 r. za osobę bezrobotną oraz o odmowie przyznania prawa do zasiłku.

W dniu [...] marca 2016 r. M. P. zostało wydane skierowanie na rozmowę wstępną do Centrum [...] Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w [...] w związku z możliwością odbycia stażu. Następnie, w dniu [...] marca 2016 r., wymienionej zostało wydane skierowanie do CPD MSW w [...] z datą przyjęcia na staż w dniu [...] kwietnia 2016 r.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] orzekł o przyznaniu M. P. prawa do stypendium w wysokości 120% kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, miesięcznie w okresie odbywania stażu, od dnia [...] kwietnia 2016 r.

W dniu [...] kwietnia 2016 r. Urząd Pracy [...] wygenerował raport o zbiegu tytułów ubezpieczenia - dane z usługi ZUS U3, z którego wynika, że M. P. w okresie od dnia [...] marca 2016 r. do dnia [...] marca 2016 r. była zgłoszona przez płatnika nr NIP [...], jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, co potwierdził także raport ZUS-U1 Prawo wygenerowany w dniu [...] maja 2016 r. Wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wynosiła 400 zł.

W dniu [...] maja 2016 r. M. P. złożyła w Urzędzie Pracy [...] oświadczenie, w którym podały, że została bezprawnie zgłoszona do ZUS jako pracownik w terminie [...] marca 2016 r. przez płatnika składek J. Z. Oświadczyła, że nie wykonywała żadnej pracy, nie podpisywała umowy i nie pracowała nawet na podstawie ustnego zlecenia. Podała również, że w dniach [...] marca 2016 r. uczestniczyła w rekrutacji C[...] MSWiA, a w dniu [...] marca 2016 r. zgłosiła się do Urzędu Pracy [...] w celu uzyskania skierowania na badania. Skierowanie odebrała w dniu [...] marca 2016 r., kilkakrotnie jeździła na badania i w dniu [...] marca 2016 r. odbyła ostatnią wizytę lekarską u lekarza medycyny pracy.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Urząd Pracy [...], że w dniu [...] czerwca 2016 r. M. P. złożyła pismo w sprawie bezprawnego zgłoszenia do ZUS pracownika przez płatnika składek J. Z. Analiza dokumentów zewidencjonowanych w Centralnym Rejestrze Ubezpieczonych wykazała, że w okresie od dnia [...] marca 2016r. do dnia [...] marca 2016 r. ww. ubezpieczona została zgłoszona przez płatnika składek J. Z. NIP [...] do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy zlecenia. W konsekwencji dokonanego zgłoszenia płatnik składek złożył za ww. dokumenty rozliczeniowe za miesiąc marzec 2016 r. Ponadto w toku postępowania wyjaśniającego ZUS uzyskał następujące dokumenty: umowę zlecenie nr [...] zawartą w dniu [...] marca 2016 r. między ww. ubezpieczoną jako zleceniobiorcą a J. Z. jako zleceniodawcą, rachunek do powyższej umowy wystawiony na kwotę brutto 400 zł, przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia [...] marca 2016 r. z tytułu wykonywanej przez M. P. pracy, przekaz pocztowy wystawiony na kwotę 299,01 zł, dokument zgłoszeniowy ZUS ZUA z datą powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych od dnia [...] marca 2016 r.

Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w [...], pismem z dnia [...] lipca 2016 r. poinformowała Urząd Pracy [...], że w podmiocie, którego właścicielem jest J. Z. NIP [...] nie zostały przeprowadzone czynności kontrolne. M. P. pierwotnie złożyła skargę w dniu [...] kwietnia 2016 r., a następnie w dniu [...] maja 2016 r. skarga ta została częściowo wycofana, a wymieniona zwróciła się do PIP z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli i podjęcie środków prawnych w celu wyrejestrowania jej z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. Pismem z dnia [...] maja 2016 r. wymieniona została pouczona, że organem właściwym do rozpatrzenia jej skargi jest ZUS. Z załączonej dokumentacji wynikało, że J. Z. zarejestrował wymienioną do ubezpieczenia społecznego z kodem wskazującym na zatrudnienie w oparciu o umowę cywilnoprawną.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] orzekł o utracie przez M. P. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] marca 2016 r. Decyzji tej nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji.

Następnie Prezydent [...], po wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną organu z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], orzekającą o przyznaniu M. P. prawa do stypendium w okresie odbywania stażu, decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] uchylił ww. decyzję i umorzył postępowanie w sprawie przyznania stypendium w całości.

Pismem z dnia [...] października 2016 r. Urząd Pracy [...] zawiadomił wymienioną o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu stypendium za staż dla bezrobotnych.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] Prezydent [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez M. P. nienależnie pobranego świadczenia, tj. stypendium w okresie odbywania stażu, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, w kwocie 3.989,60 zł brutto.

Od powyższej decyzji wymieniona złożyła odwołanie do Wojewody [...], wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. Motywując powołaną na wstępie decyzję z dnia [...] lutego 2017 r. wskazał, że zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...) osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast w myśl art. 76 ust. 2 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (1), świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (2).

Organ odwoławczy podniósł również, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnym jest osoba (...) zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia (...), zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Natomiast stosownie do art. 33 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3 pozbawia statusu bezrobotnego bezrobotnego, który nie spełnia warunków o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2.

Organ odwoławczy wskazał, iż z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że stypendium z tytułu odbywania stażu wypłacone za okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] lipca 2016 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem, co obliguje wymienioną do zwrotu za ten okres wypłaconego stypendium. Wymieniona w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna, tj. [...] marca 2015 r., została pouczona, że utrata statusu osoby bezrobotnej następuje w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co potwierdziła własnoręcznym podpisem, czego dowodem jest "Informacja dla osób zgłaszających się w celu rejestracji jako osoba bezrobotna". Z powyższej informacji wynika również, że osoba bezrobotna ma obowiązek powiadomić urząd pracy w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej (...) oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. Nie ulega zatem wątpliwości, że M. P. była świadoma ciążących na niej obowiązków.

Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ I instancji wykazało, że wymieniona w okresie posiadania statusu bezrobotnego, od dnia [...] marca 2016 r. do dnia [...] marca 2016 r., podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako osoba wykonująca umowę zlecenie u J. Z. NIP [...]. Tym samym z dniem [...] marca 2016 r. przestała spełniać warunki do posiadania statusu osoby bezrobotnej i pobierania stypendium z tytułu odbywania stażu, które zostało wypłacone za okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] lipca 2016 r. w łącznej wysokości 3.989,60 zł.

W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie M. P. świadomie wprowadziła w błąd Urząd Pracy [...] odbywając staż, za który pobierała stypendium. Wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia uniemożliwia nabycie statusu osoby bezrobotnej oraz nabycie prawa do świadczeń z tym statusem związanych. Ze statusu osoby bezrobotnej mogą korzystać tylko osoby poza zatrudnieniem lub niewykonujące innej pracy zarobkowej. Zatem jakakolwiek aktywność mająca na celu uzyskiwanie zarobków, mieszcząca się w ramach tego, co uznawane jest w ustawie jako zatrudnienie, lub inna praca zarobkowa, stanowi przesłankę utraty tego statusu i to niezależnie od jej wymiaru czasowego, czy wysokości uzyskiwanych dochodów.

Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, zaskarżona decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nie narusza prawa i nie może być zmieniona.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. M. P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. i umorzenie postępowania w sprawie obowiązku zwrotu stypendium, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W motywach skargi skarżąca podniosła, że organy orzekające naruszyły zasadę prawdy obiektywnej i obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, co skutkowało błędnym ustaleniem, jakoby była ona zatrudniona u J. Z. w okresie [...] marca 2016 r. W rzeczywistości przepracowała u wymienionego kilka dni, jednakże było to w lutym, a nie w marcu 2016 r., na co wskazuje już sam numer zawartej umowy zlecenia - [...]. Gdyby bowiem umowa została zawarta w marcu 2016 r., to nosiłaby numer [...].

Skarżąca wskazała, że nie może jej obciążać okoliczność, że to J. Z. nie dopełnił obowiązku zgłoszenia jej do ubezpieczenia w lutym 2016 r. Obciążanie jej obowiązkiem zwrotu stypendium z tego powodu, że płatnik składek nierzetelnie prowadzi dokumentację i unika obowiązków związanych ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, jest bezpodstawne i niezrozumiałe.

Skarżąca zaznaczyła również, że w okresie odbywania stażu (kwiecień - lipiec 2016 r.) nie świadczyła żadnej innej pracy, zatem nie ma racji organ twierdząc, iż nastąpił zbieg tytułów ubezpieczenia. Jednakże nawet gdyby uznać ustalenia organów za prawidłowe, to skoro została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego w okresie [...] marca 2016 r., zaś staż rozpoczęła od dnia [...] kwietnia 2016 r., to nie może być mowy o jakimkolwiek zbiegu tytułów ubezpieczenia, albowiem okresy te nie pokrywają się w żadnej części.

Skarżąca podkreśliła, że od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] lipca 2016 r. rzetelnie i sumiennie wykonywała obowiązki związane ze stażem w C[...] MSWiA. Zaskarżona decyzja prowadzi do sytuacji, w której świadczyła pracę nieodpłatnie, albowiem zmuszona została do zwrotu otrzymanego wynagrodzenia pomimo faktycznego odbycia stażu i przepracowania okresu, za jaki uzyskała stypendium.

Skarżąca dodała, że nie miała żadnej wiedzy o tym, że w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy zlecenia musi zgłosić ten fakt urzędowi pracy. Zlecenie u J. Z. było podjęte na próbę, nie podpisała z nim żadnej umowy, nie informował on skarżącej o tym, że w związku ze zleceniem podlega zgłoszeniu do ZUS. Zgłoszenie jej osoby do ZUS nastąpiło już po rozpoczęciu stażu, ona zaś dowiedziała się o tym fakcie dopiero w dniu [...] maja 2016 r. Również wynagrodzenie (częściowe) otrzymała dopiero po podjęciu stażu. Podpisując przed rozpoczęciem stażu oświadczenie, że nie była zatrudniona oraz nie otrzymała wynagrodzenia, podała prawdę i nikogo nie wprowadziła w błąd.

Skarżąca podkreśliła, że nikt podczas skierowania na staż nie pouczył jej, że jeżeli we wcześniejszym okresie (tj. przed rozpoczęciem stażu) wykonywała umowę cywilnoprawną, to wobec tego nie może odbywać stażu. Nie wiedziała w szczególności o tym, że może zostać zmuszona do zwrotu wynagrodzenia za pracę nawet w sytuacji, gdy w czasie stażu nie świadczyła żadnej pracy, a obowiązki związane ze stażem wykonywała sumiennie i uczciwie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. orzekającą o obowiązku zwrotu przez M. P. nienależnie pobranego świadczenia, tj. stypendium w okresie odbywania stażu, w kwocie 3.989,60 zł brutto.

Podstawę materialnoprawną ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy bezrobotnym jest osoba (...) niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej (...) zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W myśl art. 53 ust. 1 i 6 ww. ustawy, bezrobotni mogą zostać skierowani do odbycia stażu, a w czasie jego odbywania przysługuje im stypendium. Z art. 53 ust. 6 ustawy wynika, że stypendium przysługuje wyłącznie w okresie odbywania stażu, co oznacza, że nie przysługuje w przypadku, gdy staż został zakończony wskutek upływu czasu, na jaki została zawarta umowa stażowa lub w związku z pozbawieniem bezrobotnego możliwości kontynuowania stażu. Stypendium takie nie przysługuje również wówczas, gdy osoba odbywająca staż zostanie pozbawiona statusu osoby bezrobotnej.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, odbycie stażu ma na celu zdobycie przez bezrobotnego nowych kwalifikacji, które pozwolą mu uzyskać zatrudnienie. Stypendium stażowe nie jest wynagrodzeniem za pracę, lecz jest instrumentem, przy wykorzystaniu którego organ zatrudnienia stara się podnieść kwalifikacje i umiejętności bezrobotnego, tak aby wzmocnić jego pozycję na rynku pracy. Kwestie dotyczące szczegółowego sposobu i trybu organizowania stażu uregulowane są w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych (Dz. U. Nr 142, poz. 1160). Zgodnie z § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia, starosta zawiera z organizatorem umowę, o której mowa w art. 53 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia (...) określając w niej wskazane w tym przepisie elementy. Starosta może, po wysłuchaniu organizatora stażu, rozwiązać z nim umowę o odbycie stażu na wniosek bezrobotnego odbywającego staż lub z urzędu (§ 9 ust. 1 rozporządzenia) w przypadku niezrealizowania przez organizatora programu stażu lub niedotrzymywania warunków jego odbywania, jak również może na wniosek organizatora lub z urzędu, po zasięgnięciu opinii organizatora i wysłuchaniu bezrobotnego, pozbawić bezrobotnego możliwości kontynuowania stażu w określonych przypadkach (§ 9 ust. 2 rozporządzenia). Z przywołanych regulacji prawnych wynika, że bezrobotny nie zawiera z pracodawcą umowy o pracę (pozostaje osobą bezrobotną), a więc nie wchodzi z nim w stosunek pracy. Przyjmujący na staż nie jest więc w ścisłym znaczeniu pracodawcą, zaś ta forma aktywizowania bezrobotnych nie jest w ścisłym znaczeniu tego słowa zatrudnieniem. Kwestie związane z przyjmowaniem osób bezrobotnych na staż pozostawione są swobodzie stron umowy, tj. właściwemu organowi i pracodawcy. Umowa stażowa to rodzaj umowy cywilnoprawnej (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 135/13; publ. LEX nr 1480125).

Przenosząc powyższe uwagi natury ogólnej na stan niniejszej sprawy wskazać należy, że M. P. zarejestrowała się w Urzędzie Pracy [...] i decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2015 r. została uznana za osobę bezrobotną z dniem [...] marca 2015 r. bez prawa do zasiłku.

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. przyznano skarżącej prawo do stypendium w wysokości 120% kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...) miesięcznie, w okresie odbywania stażu, od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2016 r.

Stosownie do art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...), osoba, która pobierała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do zwrotu świadczenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenia zdrowotne.

Natomiast w myśl art. 76 ust. 2 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne w rozumieniu ust. 1 uważa się między innymi: (1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, (2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

Z treści ww. przepisów wynika, że ustawodawca wprowadził obowiązek zwrotu "nienależnie pobranego świadczenia" a nie "świadczenia nienależnego", co oznacza, że pojęcia te nie są tożsame. "Świadczenie nienależne" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy. Wspomniane rozróżnienie pojęć, przyjęte zostało w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle instytucji zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (por. wyroki NSA: z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09; z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 981/10; z dnia z 4 października 2011 sygn. akt I OSK 762/11; publ. CBOSA). A zatem warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej - polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania i subiektywnej - polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia (art. 76 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy).

Z kolei "świadome wprowadzenie w błąd organu", o którym mowa w art. 76 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, jak podnosi się w orzecznictwie, nie ogranicza się jedynie do tzw. zamiaru bezpośredniego. Hipotezę przepisu wyczerpują zarówno działania podejmowane z zamiarem bezpośredniego wprowadzenia organu w błąd, jak i działania realizowane z zamiarem pośrednim, który przejawia się w tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi. Wprowadzenie organu w błąd, w przypadku braku bezpośredniości zamiaru, może zatem nastąpić również poprzez przemilczenie istotnych dla sprawy okoliczności (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt II SA/Op 368/10; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 251/11; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/GI 83/2012; publ. CBOSA). Podkreślić również należy, że powołane wyżej unormowania art. 76 ust. 1 i 2 ww. ustawy posiadają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że wystąpienie okoliczności przewidzianych wskazanymi przepisami obliguje właściwy organ do podjęcia określonego rozstrzygnięcia.

Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organy w niniejszej sprawie, skarżąca w dniach [...] marca 2016 r. - [...] marca 2016 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia, o czym nie powiadomiła urzędu pracy. O okoliczności tej organ powziął wiadomość z pisma ZUS z dnia [...] sierpnia 2016 r. sporządzonego na podstawie dokumentów zewidencjonowanych w Centralnym Rejestrze Ubezpieczonych, w którym wskazano, że w ww. okresie skarżąca została zgłoszona przez płatnika składek J. Z. (NIP [...]) do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy zlecenia. W konsekwencji dokonanego zgłoszenia płatnik składek złożył dokumenty rozliczeniowe za miesiąc marzec 2016 r. Ponadto ZUS uzyskał następujące dokumenty: umowę zlecenie nr [...] zawartą w dniu [...] marca 2016r. między ww. ubezpieczoną jako zleceniobiorcą a J. Z. jako zleceniodawcą, rachunek do powyższej umowy zlecenia wystawiony na kwotę brutto 400 zł, przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia [...] marca 2016 r. z tytułu wykonywanej przez M. P. pracy, przekaz pocztowy wystawiony na kwotę 299,01 zł, dokument zgłoszeniowy ZUS ZUA z datą powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych od dnia [...] marca 2016 r.

Fakt ten legł u podstaw utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej. Następstwem zaś utraty statusu osoby bezrobotnej stało się wznowienie postępowania w zakresie przyznania stypendium stażowego. Należy bowiem zauważyć, że stypendium takie może otrzymać jedynie osoba legitymująca się statusem osoby bezrobotnej. Skoro skarżąca taki status utraciła, to brak było podstaw do wydania decyzji przyznającej jej stypendium stażowe.

Z akt sprawy wynika, że Prezydent [...] decyzją z dnia [...] września 2016 r. orzekł o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] marca 2016 r. oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Od decyzji tej nie został złożony środek odwoławczy. Skarżąca utraciła więc status osoby bezrobotnej i tym samym od ww. daty nie przysługiwały jej jakiekolwiek uprawnienia dla bezrobotnych przewidziane ustawą o promocji zatrudnienia (...), a więc m.in. prawo do skierowania na staż i prawo do stypendium z tytułu odbywania stażu.

Następnie, w związku ze wznowieniem postępowania administracyjnego, w dniu [...] października 2016 r. Prezydent [...] orzekł o uchyleniu decyzji własnej z dnia [...] marca 2016 r. o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium w okresie odbywania stażu, tj. od dnia [...] kwietnia 2016 r. oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania stypendium w całości. Decyzja ta również nie była przedmiotem zaskarżenia do organu wyższego stopnia i stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji.

Podkreślić należy, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych zawartą w art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie lub w ustawach szczególnych. Decyzja ostateczna obowiązuje więc tak długo, dopóki nie zostanie zmieniona lub uchylona przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Jest to tzw. domniemanie mocy obowiązującej decyzji. Wydanie nowej decyzji jest więc jedynym sposobem całkowitego lub częściowego pozbawienia decyzji jej mocy obowiązującej (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2006, s. 101)

W przedmiotowej sprawie dotyczącej zwrotu stypendium stażowego uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne. W okolicznościach niniejszej sprawy wymóg uprzedniego uchylenia i zmiany decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane, jak wykazano powyżej, został spełniony.

Z powołanych wyżej przepisów art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...) wynika, że warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest wystąpienie następujących przesłanek: muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia; pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności; pobierający świadczenie złożył nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszował dokumenty albo zaszły inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu.

Pierwsza z ww. przesłanek, o czym była mowa powyżej, została spełniona. Ponadto, jak wynika z akt sprawy skarżąca zarejestrowała się w Urzędzie Pracy [...] jako bezrobotna w dniu [...] marca 2016 r. i w trakcie tej rejestracji otrzymała egzemplarz "Informacji dla osób zgłaszających się w celu rejestracji jako osoba bezrobotna", zapoznała się z nią i zobowiązała do jej przestrzegania, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. W części tej informacji dotyczącej statusu bezrobotnego jednoznacznie wyjaśniono, że status bezrobotnego posiada osoba, która nie wykonuje innej pracy zarobkowej tzn. nie wykonuje pracy lub nie świadczy usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Natomiast w części odnoszącej się do obowiązków bezrobotnego zawarto pouczenie, że bezrobotny zobowiązany jest do zawiadomienia urzędu pracy w terminie 7 dni o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego. Skarżąca została również pouczona o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w związku z niespełnieniem warunków wymienionych w ustawie o promocji zatrudnienia (...). W dniu rejestracji skarżąca złożyła również oświadczenie, że została pouczona o warunkach zachowania statusu bezrobotnego. Ponadto, w dniu [...] marca 2016 r. skarżąca podpisała zobowiązanie do informowania Urzędu Pracy [...] o każdej zmianie mającej wpływ na kwalifikowalność do projektu "Aktywizacja osób w wieku 30 lat i powyżej pozostających bez pracy w [...]". Podpisała również "Oświadczenie bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu" potwierdzając, że zapoznała się z przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r., poz. 149 ze zm.), a także z treścią rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu dla bezrobotnych (Dz. U. Nr 142, poz. 1160), o czym jest mowa w pkt 9 "Oświadczenia".

Oceniając treść i zakres pouczeń, zgodzić należy się z organem, że były one prawidłowe i skuteczne, zaś skarżąca była świadoma znaczenia określonych faktów, w tym okoliczności decydujących o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, której przysługują określone w ustawie świadczenia. Wbrew zarzutom skargi, skarżąca otrzymała informację pełną, jasną i nie wymagającą dokonywania jakichkolwiek interpretacji jej treści, a zatem w sposób zrozumiały została pouczona o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i była świadoma, co należy rozumieć pod pojęciem statusu bezrobotnego, jego utraty, a także o skutkach i przyczynach takiego stanu rzeczy. Była również świadoma obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego oraz możliwości powstania takiej sytuacji. Podkreślić należy, że z akt administracyjnych nie wynika, aby w czasie odbierania pouczeń, ani w okresie późniejszym, skarżąca zgłaszała organowi, że nie rozumie pojęcia "bezrobotny", obowiązków bezrobotnego, czy konsekwencji ich niedotrzymania. Przy czym skarżąca, co zostało już podniesione, potwierdziła własnoręcznym podpisem, zapoznanie się z otrzymanymi informacjami (pouczeniami), zobowiązując się do ich przestrzegania. Z powyższych względów nie można uznać za zasadne zarzutów skarżącej o braku należytego poinformowania jej o obowiązkach wynikających z przyznania statusu osoby bezrobotnej oraz skierowania na staż, a także o konsekwencjach nieprzestrzegania tych obowiązków.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2869/14 (publ. CBOSA), w którym wskazano: "W ramach pouczenia udzielanego w trakcie rejestracji organ nie jest w stanie przewidzieć sytuacji faktycznych, w których wobec bezrobotnego będą stosowane przepisy o statusie bezrobotnego, a więc także przepisy regulujące ustanie prawa do pobierania świadczenia. Wymaganie zatem od organu takiego konkretnego pouczenia nie tylko nie wynika z przepisów, ale także byłoby zobowiązaniem do czynności niemożliwych. O ile w trakcie trwania bezrobocia dochodzi do sytuacji, w których należałoby skonkretyzować pouczenie, obowiązkiem organu byłoby udzielenie bezrobotnemu szczegółowych informacji. Warunkiem nałożenia na organ zatrudnienia takiego obowiązku jest jednak obciążenie bezrobotnego obowiązkiem aktywnego uczestniczenia w kształtowaniu swojej sytuacji prawnej. Jeśli zatem bezrobotny nie wie, czy określone działania (...) i otrzymywanie z tego tytułu przychodów, spowodują ustanie prawa do pobierania świadczenia wypłacanego mu jako osobie bezrobotnej, powinien sam zwrócić się do organu o dodatkowe pouczenie. Zaniedbanie w tym zakresie skutkuje, że można go obarczyć winą za pobieranie nienależnego świadczenia".

Podsumowując należy stwierdzić, że skarżąca miała świadomość ciążących na niej obowiązków jako osoby bezrobotnej i skutków nie wywiązania się z nich, w tym w postaci utraty statusu osoby bezrobotnej i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Podnieść również należy, że udzielone skarżącej pouczenie zostało zawarte w odrębnej ulotce, którego egzemplarz otrzymała, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia.

Również, odnośnie pozostałych zarzutów i argumentów skargi stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. Skarżąca, jakkolwiek już na etapie postępowania administracyjnego, podnosiła, że została "bezprawnie" zgłoszona do ubezpieczenia, a pracę u płatnika składek J. Z. wykonywała w lutym 2016 r., to jednak na te okoliczności nie przedstawiła żadnych dowodów.

Ponadto skarżąca w skardze stwierdziła, że w okresie odbywania stażu (kwiecień - lipiec 2016 r.) bezspornie nie świadczyła żadnej pracy, a zatem nie może być mowy o jakimkolwiek zbiegu tytułów do ubezpieczenia. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że decyzja w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia została wydana w niniejszej sprawie nie dlatego, że skarżąca świadczyła pracę w czasie odbywania stażu, co zresztą nie miało miejsca, lecz dlatego, że została skierowana na staż i uzyskała stypendium pomimo, że w tym czasie nie spełniała przesłanek warunkujących przyznanie statusu osoby bezrobotnej w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...), bowiem w dniach [...] marca 2016 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia, co wynika z ustaleń poczynionych przez ZUS na podstawie danych ewidencyjnych.

Podkreślić również należy, że w dalszej części skargi skarżąca podniosła: "dodaję, że nie miałam żadnej wiedzy o tym, że w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy zlecenia muszę zgłosić ten fakt urzędowi pracy. Zlecenie u J. Z. było podjęte na próbę, nie podpisałam z nim żadnej umowy, nie informował mnie o tym, że w związku ze zleceniem podlegam zgłoszeniu do ZUS. Nie wiedziałam, że muszę kogokolwiek dodatkowo informować o tym, że próbuję we własnym zakresie znaleźć pracę, kiedy pracy tej jeszcze nie uzyskałam. Poszukiwanie pracy nie jest przecież czymś nagannym, a to, że trafiłam na osobę nieuczciwą nie powinno działać na moją niekorzyść". Z powyższego wynika, że skarżąca - co sama przyznała - "podjęła zlecenie" u J. Z., przy czym nie sposób uznać, wobec wielokrotnego pouczenia jej o obowiązkach wynikających ze statusu osoby bezrobotnej, że skarżąca nie była świadoma skutków niezgłoszenia faktu wykonywania pracy z tytułu umowy zlecenia w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej, a także co należy rozumieć pod pojęciem nienależnego świadczenia oraz jakie przyczyny mogą spowodować wydanie orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Tym samym okoliczność niezgłoszenia faktu wykonywania pracy obciąża negatywnymi skutkami skarżącą. Zaznaczyć przy tym należy, że moment wystąpienia okoliczności, na skutek których pozbawiono skarżącą statusu osoby bezrobotnej nastąpił przed skierowaniem jej na staż i powstaniem prawa do stypendium, co oznacza, że będąc prawidłowo pouczoną powinna mieć ona świadomość wypłacania jej świadczenia (stypendium), pomimo zaistnienia przesłanki pozbawiającej ją tego statusu.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu, uzasadnione jest stanowisko organów, że warunki do uznania świadczenia za nienależnie pobrane zostały w niniejszej sprawie spełnione i słusznie skarżąca została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego stypendium. Sąd nie stwierdził naruszeń prawa skutkujących wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Końcowo na marginesie należy wskazać, że zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia (...) starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części jeżeli występuje jedna z przesłanek określonych w ww. przepisie. Zatem skarżąca może ubiegać się o odroczenie płatności, rozłożenie na raty lub umorzenie nienależnie pobranego świadczenia.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.