Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 386/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 64e § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 15, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138§1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2021r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Zarządu Województwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Zarządu Województwa kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym przez pełnomocnika Województwa "[...]" (dalej jako: "Wierzyciel", "[...]", "Samorząd Województwa", "skarżący", "wnioskodawca") – radcę prawnego T. W. (dalej jako: "pełnomocnik", "pełnomocnik skarżącego") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej "[...]" z "[...]", znak sprawy: "[...]" (dalej jako: "DIAS", "organ odwoławczy", "organ II instancji") po rozpatrzeniu zażalenia Województwa z 10 października 2019 r., na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego "[...]" (dalej jako: "Naczelnik US", "NUS", "organ I instancji", "organ egzekucyjny") z "[...]", znak sprawy: "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku - "[...]" (dalej jako: "Zobowiązana", "Spółka"), którymi na mocy postanowienia z "[...]", znak: "[...]", obciążono Wierzyciela, w łącznej kwocie "[...]" zł - utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Z przedstawionych do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem z 4 września 2019 r. nr "[...]", Województwo "[...]", działając jako Wierzyciel, zwróciło się do NUS, jako organu egzekucyjnego, z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie "[...]" zł, powstałych w wyniku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego z majątku Zobowiązanej, ze względu na "ważny interes publiczny", ponieważ obciążenie kosztami egzekucyjnymi, nie znajduje gospodarczego uzasadnienia.

Postanowieniem z "[...]", NUS odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. Na powyższe postanowienie Wierzyciel złożył zażalenie, w którym nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: "K.p.a.") w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako "u.p.e.a."), poprzez brak dokonania wnikliwej analizy i oceny dowodów, w szczególności Wieloletniej Prognozy Finansowej Województwa "[...]" na lata 2019-2039 (dalej jako: "WPF na lata 2019-2039"). Zdaniem "[...]" naruszenie przez organ egzekucyjny zasady swobodnej oceny dowodów polegało na stwierdzeniu, że zapłata kosztów egzekucyjnych nie spowoduje powstania istotnego uszczerbku i nie doprowadzi do wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków finansowych, co było dowodem błędnej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Wierzyciel zarzucił również organowi I instancji, że nie odniósł się do zadłużenia finansowego Samorządu Województwa, a jedynie wskazał, że pozostające do zapłaty koszty egzekucyjne, stanowią tylko 0,005% jego przewidywanych przychodów i wydatków. Ponadto, zarzucił naruszenie art. 64e §3 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §2 pkt 1 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy obciążenie Wierzyciela obowiązkiem zapłaty kosztów egzekucyjnych jest gospodarczo nieuzasadnione. Podniósł też, że obowiązek zapłaty tak wysokich kosztów egzekucyjnych stanowić będzie uszczerbek dla wydatków budżetu Samorządu Województwa oraz ograniczy wykonywanie obowiązków publicznych, które są obowiązkami statutowymi, świadczonymi na rzecz społeczności całego regionu. Województwo zaznaczyło również, że realizacja projektów współfinansowanych ze środków europejskich wpisuje się w katalog zadań własnych Samorządu Województwa, służących wspieraniu inwestycji związanych z rozwojem regionalnym. Wskazał także na trudną jego sytuację finansową, widoczną w WPF na lata 2019-2039, według której, łączna kwota długu na "[...]" 2018 r. - wynosiła "[...]" zł. Zaznaczył również, że wskazana wyżej kwota będzie stale rosnąć, w związku z dużym obciążeniem finansowym, związanym z absorbcją środków unijnych skierowanych na inwestycje, umożliwiające ożywienie gospodarcze regionu. Podniósł też, że przy tak dużym zadłużeniu Samorząd Województwa ma problem z utrzymaniem się w granicach wskaźników zadłużenia określonych w ustawie o finansach publicznych. Ponadto, zwrócił również uwagę na zbliżającą się nową perspektywę finansową Unii Europejskiej na lata 2021-2027, z którą wiążą się możliwości realizacji nowych, wieloletnich przedsięwzięć współfinansowanych środkami unijnymi, jednakże ich podjęcie będzie wymagało zabezpieczenia środków na wkład własny Województwa, co wymusi zaciąganie kolejnych kredytów. Wskazał też, że bardzo dużym obciążeniem finansowym jest ciągły rozwój i utrzymanie "[...]" oraz Sieci Szerokopasmowej.

Postanowieniem z "[...]" utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ ten podniósł, że w rozpatrywanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny istnienia przesłanek określonych wart. 64e §2 pkt 2 oraz §3 u.p.e.a., tj. "ważnego interesu publicznego", przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych oraz "braku uzasadnienia gospodarczego" w obciążeniu Wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów. Organ II instancji podkreślił też, że zgodnie z art. 64e §1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W myśl §2 tego artykułu, koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Natomiast w świetle §3 powyższej regulacji, koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w §2 pkt 1, jeżeli obciążenie Wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. DIAS zauważył też, że wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych zawarte wart. 64e §2 u.p.e.a., jest wyczerpujące i w przypadku stwierdzenia jednej z okoliczności wskazanych w tym przepisie, organ egzekucyjny może umorzyć koszty egzekucyjne. Użycie przez ustawodawcę w art. 64e §1 u.p.e.a. zwrotu "może" oznacza, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych stosowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Organ może zastosować jednak uznanie administracyjne dopiero wtedy, gdy za umorzeniem przemawiają przesłanki określone w §2 i §3 powyższego artykułu. Jeżeli natomiast żadna z tych przesłanek w sprawie nie występuje, to sięganie po "instytucję" uznania staje się zbędne, gdyż stan faktyczny po prostu nie odpowiada hipotezie normy prawnej zawartej w art. 64e §1 u.p.e.a. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, a rozstrzygnięcie będzie miało charakter związany. Brak przesłanek zawsze skutkować będzie odmową uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ nie ma możliwości wyboru między pozytywnym, a negatywnym dla strony rozstrzygnięciem. DIAS odwołał się w tym miejscu do stanowiska WSA w Gliwicach wyrażonego w wyroku z 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1456/14 (orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.qov.pl). Ponadto, nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie powyższych przesłanek może, działając w ramach uznania administracyjnego, odmówić umorzenia kosztów egzekucyjnych, co oznacza, że odmowa ich umorzenia nie narusza prawa, zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (wyrok WSA we Wrocławiu z 3 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2093/14).

Zaznaczył także, że w świetle art. 64e §1 u.p.e.a., ciężar udowodnienia przesłanek warunkujących umorzenie w całości lub w części kosztów egzekucyjnych spoczywa na wnioskodawcy, który powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, a uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione przez organ w toku postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy zauważył również, że powołana instytucja ma służyć przede wszystkim pomocy podmiotom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na zapłatę kosztów egzekucyjnych. Przytoczone zatem we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dowody, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie. Wnioskodawca powinien więc wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do zapłaty kosztów egzekucyjnych jest obiektywnie niemożliwe bez pomocy państwa oraz, że nie był w stanie wywiązać się z obowiązku zapłaty kosztów egzekucyjnych, bez uszczerbku dla jego funkcjonowania. DIAS zaznaczył też, że obowiązkiem skarżącego wnioskującego o umorzenie jest przedłożenie dla potrzeb konkretnego postępowania takich danych, które w sposób wyczerpujący obrazowałyby jego sytuację w kontekście możliwości umorzenia kosztów egzekucyjnych. Podkreślił natomiast, że w przedmiotowej sprawie "[...]" nie wykazało przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e §1 u.p.e.a.. Organ II instancji, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazał także, że instytucja umorzenia jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych. Takiej staranności organ po stronie Wierzyciela nie dostrzegł.

DIAS przedstawił następnie przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego i etapy ustalania kosztów egzekucyjnych. Wskazał również, że postanowienie NUS w przedmiocie obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, zostało poddane kontroli instancyjnej w wyniku której, zostało utrzymane w mocy. Od rozstrzygnięcia organu II instancji wniesiona została następnie skarga do WSA w Olsztynie, który wyrokiem z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 149/19, oddalił przedmiotową skargę. W dalszej kolejności "[...]", reprezentowane przez Zarząd, zwróciło się do NUS o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego z majątku Zobowiązanej. Organ odwoławczy odnosząc się do zaskarżonego rozstrzygnięcia i stanowiska Wierzyciela zawartego w zażaleniu zaznaczył, że nietrafny jest argument, iż obciążenie skarżącego obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Stwierdził ponadto, że określenie "gospodarcze uzasadnienie" zawarte w art. 64e §3 u.p.e.a., nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy, o zasadności udzielenia ulgi. Wystąpienie przesłanki gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do jego sytuacji finansowej, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy Wierzyciel znajduje się w takiej sytuacji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków. Przy ocenie wskazanej wyżej przesłanki należy uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób ulgi, mając na uwadze ogólną sytuację finansową kraju (wyrok WSA w Krakowie z 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1467/15). Zaznaczyć trzeba, że instytucja umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, jako wyjątek od zasady zapłaty tych kosztów (nieściągalnych od zobowiązanej) przez Wierzyciela, opierać się musi wyłącznie na podstawie bezspornych, udowodnionych faktów. Podkreślił też, że koszty postępowania egzekucyjnego, nie mogą być traktowane jako te należności, które można zaspokoić w dalszej kolejności, po spłaceniu innych należności, a w przypadku braku środków na ich zapłatę, jako te należności, które powinny zostać przez organ egzekucyjny, umorzone. DIAS dodał także, że skarżący, kierując tytuły wykonawcze do realizacji organowi egzekucyjnemu, winien mieć świadomość, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego i braku możliwości uregulowania kosztów egzekucyjnych przez Zobowiązaną, zostanie obciążony tymi kosztami i powinien zabezpieczyć środki pozwalające na ewentualne ich pokrycie. Zaznaczył też, że pozycja "[...]" nie różni się od pozycji innych wierzycieli. Przekazując zatem tytuły wykonawcze do realizacji przez inny organ egzekucyjny, Wierzyciel powinien uwzględnić możliwość obciążenia kosztami prowadzonej egzekucji. Przyjęcie poglądu przeciwnego prowadziłoby do uznania, że przesłanka "ważnego interesu publicznego" będzie spełniona w każdej sprawie z udziałem Województwa (jak i innych podmiotów realizujących zadania o dużej doniosłości społecznej), i prowadziłoby do umarzania kosztów egzekucyjnych względem tego podmiotu w każdej analogicznej sprawie. Tym samym, przyjęcie takiej interpretacji art. 64e u.p.e.a. statuowałoby pozanormatywne nieobciążanie "[...]" kosztami egzekucyjnymi. W tym zakresie organ powołał stanowisko WSA w Krakowie, sformułowane w wyroku z 4 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 781/12.

Od powyższego rozstrzygnięcia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie (dalej jako: "skarga") wywiódł pełnomocnik skarżącego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucano naruszenie:

1. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 15 K.p.a. w zw. z art. 127 K.p.a. w zw. z art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie, czym naruszona została zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, gdyż organ II instancji nie rozpoznał przedmiotowej sprawy na nowo, nie ustosunkował się w żaden sposób do przedłożonych przez stronę dokumentów, a mianowicie WPF na lata 2019-2039, stanowiącej załącznik do Uchwały Sejmiku "[...]" oraz Budżetu Województwa "[...]" na 2019 r., stanowiącego załącznik do Uchwały Sejmiku Województwa "[...]"z "[...]";

• art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 §1 K.p.a., art. 77 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie, polegające na tym, że organ II instancji nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego, nie wziął pod uwagę dokumentów finansowych przedłożonych przez stronę, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, zasadę praworządności, prawdy obiektywnej, oraz zasadę pogłębiana zaufania obywateli, co z kolei skutkowało uznaniem przez organ II instancji, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych;

• art. 6 §1 u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu stanu prawnego sprawy istotnej okoliczności prawnej, że wierzyciel miał oparty na normie prawnej, wynikającej ze wskazanego przepisu, bezwzględny obowiązek podjęcia czynności zmierzającej do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zagrożony na wypadek niedopełnienia tego obowiązku zarzutem naruszenia dyscypliny finansów publicznych, co w konsekwencji skutkowało uznaniem przez organ, że nie zachodzi przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci istnienia ważnego interesu publicznego.

2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 64e §1 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §3 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie, w postaci uznania, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, polegająca na tym, że obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione, podczas gdy obciążenie Zarządu Województwa kosztami wpłynie negatywnie na i tak już złą kondycję finansową Województwa, co z kolei przełoży się na pogorszenie sytuacji gospodarczej regionu, gdyż Województwo będzie miało ograniczone możliwości realizowania projektów własnych z udziałem środków Unii Europejskiej;

• art. 64e §1 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §2 pkt 2 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie, w postaci uznania, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, polegająca na tym, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, podczas gdy za taki należy uznać realizowanie przez Zarząd Województwa projektów własnych, mających bardzo duże znaczenie dla całego regionu oraz to, że poniesienie kosztów egzekucyjnych jest sprzeczne z interesem społecznym, jak również z zakazem nadmiernej ingerencji w prawa majątkowe. Skarżący wniósł również o uchylenie w całości postanowienia DIAS z "[...]"oraz poprzedzającego go postanowienia NUS z "[...]"

W uzasadnieniu skargi wskazał także, że w świetle przepisu art. 138 K.p.a. decyzja organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji. Realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania, przepis art. 138 K.p.a. ukształtował postępowanie przed organem odwoławczym - co do zasady - jako postępowanie merytoryczne. Merytoryczny bądź merytoryczno-reformacyjny charakter mają w związku z tym również decyzje tego organu (art. 138 §1 pkt 1 i pkt 2 zdanie pierwsze K.p.a.). Procesowym wyrazem merytorycznych kompetencji organu drugiej instancji jest treść jego rozstrzygnięcia w sprawie. Organ ten utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję bądź uchyla ją i sam rozstrzyga o istocie sprawy. Wynik postępowania organu odwoławczego nie sprowadza się do oddalenia odwołania bądź uznania tego środka za uzasadniony. Organ orzekając merytorycznie utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jeżeli w wyniku przeprowadzonego przez siebie procesu stosowania prawa ustala konsekwencje prawne tożsame z konsekwencjami ustalonymi przez organ pierwszej instancji. Identyczne reguły obowiązują organ w postępowaniu zażaleniowym. Organ odwoławczy rozpatrujący zażalenie na postanowienie w przedmiocie umorzenia kosztów postępowania jest obowiązany orzekać merytorycznie, a nie jedynie kontrolnie.

Jak wywodził pełnomocnik skarżącego w nawiązaniu do powyższego, organ odwoławczy nie przeprowadził procesu stosowania prawa w prawidłowy sposób, lecz ograniczył się do skontrolowania postanowienia organu egzekucyjnego i utrzymał to postanowienie w mocy stwierdzając, że rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa. Jego zdaniem organ II instancji nieprawidłowo przeprowadził też etap ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ ten winien odnieść się do zarzutów dotyczących ustaleń dowodowych poczynionych przez organ I instancji. Wskazał także, że strona w zażaleniu wskazała, że organ egzekucyjny naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, poprzez brak wnikliwej oceny dowodów, w szczególności WPF na lata 2019-2039, dokumentującej sytuację finansową "[...]". Zauważył również, że organ I instancji nie odniósł się w żaden sposób do zadłużenia finansowego Województwa. Wskazał jedynie, że pozostające do zapłaty koszty egzekucyjne stanowią zaledwie 0,005% przewidywanych przychodów i wydatków Wierzyciela. Podniósł także, że organ odwoławczy w uzasadnieniu dokonanego rozstrzygnięcia, w ogóle nie odniósł się do dokumentów finansowych przedłożonych przez skarżącego. Nie rozpatrzył twierdzeń Województwa, dotyczących jego trudnej sytuacji finansowej. W ocenie "[...]" stanowi to naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określonej wart. 15 K.p.a.. Pełnomocnik skarżącego wskazał następnie na konieczność odpowiedniego stosowania w postępowaniu egzekucyjnym zasad ogólnych postepowania administracyjnego. W jego ocenie DIAS nie respektował również w swoim postępowaniu wartości istotnych z punktu widzenia zasad ogólnych, takich jak zasada prawdy obiektywnej, zasada zaufania obywateli do władzy publicznej, oraz zasada praworządności.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego, organ odwoławczy dopuścił się również naruszenia art. 6 §1 u.p.e.a., gdyż przy ustalaniu, czy zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, całkowicie pominął to, że Wierzyciel miał ustawowy obowiązek skierowania tytułu wykonawczego do wykonania, jak również to, że w toku przeprowadzonej przez niego egzekucji, skarżący nie odzyskał żadnych należności. Ponadto, organ ten nie wziął pod uwagę wysokości kosztów obciążających Wierzyciela, które są wysokie i nieproporcjonalne do poniesionych przez organ egzekucyjnych wydatków. W jego ocenie, brak uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności podważa dokonanie przez organ prawidłowej analizy tego, czy w przedmiotowej sprawie zaistniał ważny interesem publiczny przemawiający za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Dodał też, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 64e §1 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §3 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie, w postaci uznania, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, polegająca na tym, że obciążenie Wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Pełnomocnik skarżącego wywiódł również, że obciążenie Województwa kosztami egzekucyjnymi wpłynie negatywnie na i tak jego złą kondycję finansową, co z kolei przełoży się na pogorszenie sytuacji gospodarczej regionu, gdyż Województwo będzie miało ograniczone możliwości realizowania projektów własnych z udziałem środków Unii Europejskiej, które służyć mają ogółowi społeczeństwa. Zaznaczył również, że organy całkowicie pominęły w swojej analizie sprawy przedstawionego im w WPF na lata 2019-2039, który obrazuje złą kondycję finansową skarżącego. Ze wskazanego powyżej dokumentu, który został przedłożony wraz z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych, wprost wynika, że w latach 2019 i 2020 jego wydatki przekraczają dochody. To z kolei świadczy o tym, że konieczność zapłaty dodatkowych kosztów, wynikających z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pogorszy sytuację finansową "[...]", a to z kolei skutkować będzie niemożnością realizowania zadań jednostki samorządu terytorialnego. Omówił następnie w sposób dokładny stan zadłużenia Województwa w kolejnych latach od 2018 r. aż do 2020 r. Opisał także istotniejsze przedsięwzięcia i inwestycje wpływające na budżet Województwa.

Pełnomocnik skarżącego podniósł również, że przesłankę umorzenia kosztów egzekucyjnych, polegającą na tym, że obciążenie Wierzyciela obowiązkiem ich uiszczenia byłoby gospodarczo nieuzasadnione należy utożsamiać z taką sytuacją, w której wyegzekwowanie tych kosztów może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków, co w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, że Województwo może utracić możliwość realizacji projektów własnych, które są bardzo istotne dla rozwoju całego regionu. Mając na względzie powyższe, w jego ocenie w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka do umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci tego, że obciążenie Wierzyciela obowiązkiem ich uiszczenia byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.

Wyrokiem z 9 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/OI 90/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej jako: "WSA w Olsztynie") oddalił skargę Zarządu "[...]" na postanowienie "[...]" z "[...]" o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: "NSA"), na skutek skargi kasacyjnej, wyrokiem z 3 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2439/20 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę tut Sądowi do ponownego rozpoznania. NSA uznał, że Sąd I instancji nie dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonego postanowienia poprzez pryzmat przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych określonych w art. 64e §2 pkt 2 oraz §2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z §3 u.p.e.a., a jedynie bezkrytycznie powielił argumenty organu odwoławczego.

Zarządzeniem z 28 maja 2021 r. (k. 100) Przewodnicząca Wydziału I WSA w Olsztynie skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 P.p.s.a. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Uchylenie zaskarżonego aktu następuje w szczególności w przypadku, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 §1 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Uwzględniając zapadły w niniejszej sprawie wyrok NSA z 3 lutego 2021 r. sygn. akt lII FSK 2439/21, Sąd ma ponadto na uwadze, że zgodnie z art 190 P.p.s.a., przy ponownym rozpoznawaniu danej sprawy jest związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, przy czym ocena ustaleń faktycznych jest pochodną oceny wykładni (a w konsekwencji zastosowania) przepisów postępowania. W tym sensie orzeczenie NSA może pośrednio wiązać Sąd I instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, co do oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracyjne - co w dalszym rzędzie może wskazywać, jednak nie wprost, jaki powinien być kierunek rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 20 października 2020 r., sygn. akt II FSK 3130/19).

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych kontrola legalności postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego ma charakter ograniczony. Sąd nie może bowiem nakazać organowi administracji publicznej podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Należy to do jego wyłącznej kompetencji. Kontrola ta zatem ogranicza się do zbadania, czy wydanie rozstrzygnięcia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanego umorzenia. Ponadto, orzeczenie uznaniowe może być przez Sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Tak też stało się w tej sprawie, co podkreślił NSA w wyroku z 3 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2439/21 (będącym następstwem skargi kasacyjnej skarżącego z 16 lipca 2020 r.). Dlatego też, w niniejszej sprawie Sądowa kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy organ odwoławczy badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e u.p.e.a. przesłanek, jak również tego, czy organ ten w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w sprawie. Przy uwzględnieniu oczywiście treści art 190 P.p.s.a., który stwierdza, że przy ponownym rozpoznawaniu danej sprawy Sąd jest związany wykładnią dokonaną przez NSA, zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 64e §1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.

Według art. 64e §2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

W myśl art. 64e §3 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w §2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

Podstawę wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego (co znalazło swój wyraz również w złożonej skardze) w wysokości "[...]" zł (wysokość obciążenia wynikająca z postanowienia NUS z "[...]" i utrzymującego je postanowienia DIAS z "[...]"), stanowiły następujące okoliczności faktyczne podniesione przez skarżącego (jako podstawy do jego złożenia):

1. obowiązek zapłacenia wysokich kosztów egzekucyjnych, który stanowić będzie uszczerbek dla wydatków budżetu Samorządu Województwa, a środki pieniężne przeznaczone na koszty powstałe w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego ograniczą wykonywanie obowiązków publicznych, będących obowiązkami statutowymi wykonywanymi na rzecz społeczności całego regionu,

2. zła sytuacja Samorządu Województwa wynikająca z załączonych do wniosku dokumentów (WPF na lata 2019-2039, stanowiących załącznik do Uchwały Sejmiku Województwa "[...]" z "[...]" oraz Budżet Województwa "[...]" na 2019 r., stanowiącego załącznik do ww. Uchwały). Skarżący podniósł we wniosku również, że najlepiej określa to wysokość łącznej kwoty długu, która na dzień "[...]" 2018 r. wyniosła "[...]" zł.. Dodała też, że z WPF na lata 2019-2039 wynika, że zadłużenie to w roku 2019 wzrośnie do kwoty sięgającej "[...]" mln zł i aż do roku 2022 utrzymywać się będzie na poziomie ponad "[...]" mln zł.. Wzrost zadłużenia spowodowany jest zaciągnięciem w 2018 r. kredytu w wysokości "[...]" zł i planowanym do zaciągnięcia w 2019 r. kolejnym kredytem w kwocie "[...]" zł, z przeznaczeniem na pokrycie deficytu budżetu Województwa, wynikającego z rosnących wydatków na wkład własny do przedsięwzięć inwestycyjnych (głównie dotyczących rozbudowy dróg wojewódzkich), realizowanych z udziałem środków unijnych. Samorząd Województwa chce bowiem pozyskać jak najwięcej środków unijnych na inwestycje mające w celu zwiększenia atrakcyjności gospodarczej regionu,

3. zbliżająca się nowa perspektywa finansowa UE na lata 2021-2027 i wiążące się z tym możliwości realizacji nowych wieloletnich przedsięwzięć współfinansowanych środkami unijnymi, skutkować będzie koniecznością zabezpieczenia środków na wkład własny Samorządu Województwa, a to z koli wymusi zapewne zaciąganie kolejnych kredytów. Podkreślił też, że tego typu sytuacja, w połączeniu z i tak już dużym zadłużeniem powodują, że "[...]" ma problem z utrzymaniem się w granicach wskaźników zadłużenia określonych w ustawie o finansach publicznych uwidocznionych w WPF na lata 2019-2039,

4. bardzo duże obciążenie finansowe związane z ciągłym rozwojem i utrzymaniem "[...]", którego wydatki związane z funkcjonowaniem w roku 2019 zaplanowano na kwotę ponad "[...]" zł.. W latach 2020 - 2023 środki na ten cel zaplanowano w kwotach odpowiednio: "[...]" zł, "[...]" zł, "[...]" mln zł i "[...]" mln zł.. Skarżący dodał też, że w 2018 r. "[...]" przekazało spółce "[...]" (zarządcy "[...]") środki w wysokości ponad "[...]" zł, w celu dokonania całkowitej spłaty zadłużenia (z tytułu emisji obligacji),

5. ponoszenie znaczących wydatków na utrzymanie Sieci Szerokopasmowej, które w założeniach realizacji tego projektu pokazywały jedynie niewielką część obecnie ponoszonych wydatków. Opracowanie koncepcji budowy sieci zawierało koszt zajęcia pasa drogowego w wysokości "[...]" zł, zaś w rzeczywistości Województwo planuje na ten cel wydatkować prawie "[...]" zł w 2019 r. i po "[...]" zł rocznie w latach 2020 - 2025.

Skarżący (co powtórzył w skardze jego pełnomocnik) wskazał również, że środki, które "[...]" będzie musiało przeznaczyć na nieskuteczną egzekucję mógłby przeznaczyć na (zgodnie z jedną z najważniejszych zasad dysponowania środkami publicznymi), jak najpełniejsze zaspokojenie potrzeb regionalnej społeczności. Dodał też, że w przypadku zobowiązań finansowych wynikających z nieprawidłowo realizowanych projektów z udziałem środków unijnych, w sytuacji ich bezskutecznej egzekucji, to na Samorządzie Województwa ciąży obowiązek pokrycia pełnego zwrotu niewyegzekwowanych od Beneficjenta środków. Podkreślił również, że mając na uwadze obecną sytuację finansową budżetu państwa oraz podmiotów szczebla regionalnego, znaczne przerzucanie ciężaru finansowania kosztów egzekucyjnych na jednostki samorządu terytorialnego, zdecydowanie obniży możliwość ponoszenia wydatków na realizację powierzonych im zadań. Dodał też, że obciążenie kosztami egzekucyjnymi jednostki tego samego sektora budżetowego byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Województwo jako jednostka budżetowa koszty swojej działalności pokrywa ze środków przekazywanych, m.in. z budżetu państwa, co z kolei prowadzi do tego, że jego obciążenie kosztami stanowi pośrednie obciążenie wspomnianego budżetu państwa.

Mając na uwadze stan prawny oraz wyżej wskazane przez skarżącego (powtórzone przez jego pełnomocnika w skardze) okoliczności (pkt od 1 do 5) uzasadniające (w ich ocenie) zastosowanie art. 64e §2 i §3 u.p.e.a, należy zauważyć, że organ odwoławczy (jak i wcześniej NUS) w swoim rozstrzygnięciu pominął wiele istotnych dla sprawy okoliczności. Praktycznie nie ustalił też stanu faktycznego sprawy, przyjmując w tym zakresie bezkrytycznie ustalenia poczynione przez organ I instancji. Nie poddał także analizie kluczowych dowodów, które zostały przedłożone przez "[...]", celem uzasadnia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych za zasadny, tj.: WPF na lata 2019-2039, stanowiącego załącznik do Uchwały Sejmiku Województwa "[...]" z "[...]" oraz Budżetu "[...]" na 2019 r., stanowiącego załącznik do ww. Uchwały. Mając więc świadomość tych dowodów oraz podnoszonych przez skarżącego okoliczności (wskazanych wcześniej w pkt 1-5) i w oparciu o nie (skoro miał, co do nich wątpliwości), obowiązkiem DIAS było poczynienie ustaleń faktycznych, odnośnie sytuacji finansowej skarżącego i skutków oddziaływania tej sytuacji na regionalną wspólnotę samorządową. Tymczasem w uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy jedynie skwitował istotne (w ocenie skarżącego) okoliczności w sprawie, poparte złożonymi dowodami - kilku lakonicznymi zdaniami:

• "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej "[...]" wskazuje, że w przedmiotowej sprawie Województwo "[...]"nie wykazało przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e §1 u.p.e.a." (s. 3 postanowienia II instancyjnego),

• "Nietrafny jest argument, iż obciążenie Wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych byłoby gospodarczo nieuzasadnione, gdyż może negatywnie wpłynąć na wykonywanie przez niego zadań, a mając na uwadze publicznoprawny charakter zobowiązań uregulowanie kosztów egzekucyjnych w konsekwencji obciąży budżet państwa." (s. 4 postanowienia II instancyjnego),

• "Za chybiony uznać należy argument, iż obciążenie Wierzyciela jest gospodarczo nieuzasadnione." (s. 5 postanowienia II instancyjnego).

Co wymaga podkreślenia, Sąd w dokonanym rozstrzygnięciu nie znalazł żadnej poszerzonej analizy przedłożonych przez stronę dowodów i ich wpływu na sytuację finansową Województwa i w tym kontekście wywodu prawniczego dlaczego w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania art. 64e §2 pkt 1 i pkt 2 oraz §3 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §1 u.p.e.a. A jak słusznie stwierdził WSA w Kielcach w wyroku z 18 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 6/21: "(...) Negatywne zaś rozstrzygnięcie w sprawie powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.". To wyraźnie też pokazuje, że organ II instancji, pomijając zgromadzony materiał dowodowy oraz statuowane przez skarżącego okoliczności faktyczne i nie poddając ich praktycznie w ogóle analizie i ich nie uzupełniając (mając w tym zakresie wątpliwości) uchybił, jak słusznie zauważył pełnomocnik skarżącego art. 7 K.p.a. i art. 77 par. 1 K.p.a. Zdaniem Sądu ta sytuacja pokazuje wyraźnie, że w kwestiach, mogących mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy DIAS pozostał praktycznie bierny, pozostawiając je poza sferą swojego zainteresowania. Za nieznajdujące potwierdzenia w faktach należy również uznać stwierdzenie, że: "Organ pierwszej instancji podjął (...) wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (...)". Było wręcz przeciwnie. Co istotne też, Sąd nie doszukał się w aktach administracyjnych żadnych ustaleń własnych DIAS. Nie pozyskał on żadnego dowodu. Nie przeprowadził również żadnej czynności, mającej na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Cały ciężar dowodowy przerzucając na Województwo. Trzeba również podkreślić, że skoro organ odwoławczy twierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że przedstawione przez niego projekty są zagrożone, z uwagi na obciążenie go kosztami egzekucyjnymi, to powinien wezwać skarżącego do przedłożenia uzupełniających dowodów na tę okoliczność. W tym kontekście Sąd nie znalazł również szczegółowej analizy przedłożonej przez Województwo dokumentacji, wskazującej na jego "niedobrą sytuację finansową". Co istotne, bierność ta dotyczy organów obu instancji. W tym miejscu na uwagę zasługuje wyrok NSA z 25 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2340/21, który w jednej z tez stwierdził, iż: "Przepisy stanowiące podstawę żądania umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zawierają regulacji stanowiącej, że strona ma obowiązek przytoczenia wszystkich możliwych argumentów i dowodów uzasadniających wniosek o umorzenie kosztów w piśmie wszczynającym to postępowanie.". Skoro tak, to tym bardziej organ II instancji powinien podjąć stosowne kroki w celu należytego wyjaśnienia stanu faktycznego, potwierdzonego zebranym materiałem dowodowym. Ja zauważył bowiem WSA w Kielcach w wyroku z 18 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 6/21, z czym Sąd się pełni zgadza, iż: "W sprawie o umorzenie należności na organie administracyjnym spoczywa obowiązek nie tylko dokładnego ustalenia i analizy stanu faktycznego, ale i należytego rozważenia wystąpienia przesłanek umorzenia. (...).". Tym samym DIAS naruszył również, jak słusznie zauważył pełnomocnik skarżącego art. 80 K.p.a. Zgodnie z wyrażoną w nim normą organ odwoławczy zobowiązany jest do oceny całego materiału dowodowego i do wypowiedzenia się odnośnie co do jego wagi dowodowej oraz stwierdzonych na jego podstawie faktów. Takie postępowanie DIAS powoduje też, że nie jest realizowana zasada przekonywania (art. 11 K.p.a.), w szczególności gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów i dowodów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie zatem okoliczności, dowody i zarzuty skarżącego wskazywane w sprawie, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane. Tymczasem w tej sprawie tak się nie stało. A jak zauważył WSA w Gdańsku w wyroku z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 411/21, z czym Sąd się w pełni zgadza, z postanowienia musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Takie działanie nie wzbudza zaufania do organów państwa, a to powoduje, że również statuowany przez pełnomocnika skarżącego zarzut naruszenia art. 8 K.p.a należy uznać za uzasadniony. Ponadto, DIAS swoim postępowaniem doprowadził do naruszenia zasady dwuinstancyjności, określonej w art. 15 K.p.a. w zw. z art. 138 §1 pkt 1 K.p.a.

Nie jest też prawdą, jak wskazuje organ odwoławczy, że w świetle art. 64e §1 u.p.e.a. ciężar udowodnienia przesłanek wskazujących umorzenie kosztów egzekucyjnych (w całości lub w części) spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy, który powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, a uznanie czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione przez organ w toku postępowania administracyjnego. Choć z istoty przedmiotowego postępowania można taki wniosek wysnuć to DIAS, jako gospodarz tego postępowanie winien także pamiętać o treści art. 7 K.p.a. i art. 77 §1 K.p.a., a co za tym idzie realizować i przestrzegać jednocześnie wskazanych tam postanowień (zobowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz do rozpatrzenia tego materiału w całości). Jak słusznie bowiem zauważył NSA w wyroku z 3 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2439/21 (będącym wynikiem skargi kasacyjnej): "(...) Niemniej jednak nie oznacza to, że cały ciężar postępowania dowodowego należy do skarżącego, jak twierdzi organ odwoławczy i Sąd pierwszej instancji. Żaden przepis prawa nie zwalnia organu z obowiązków określonych w art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. w sprawach w przedmiocie umorzenia należności. Zatem organ nie może przyjąć wyłącznie biernej postawy w zakresie zbierania dowodów, jak uczynił to w niniejszej sprawie, ale powinien dążyć do ustalenia, w miarę możliwości, rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Może to uczynić chociażby poprzez wezwanie skarżącego do przedłożenia dowodów, których według organu brakuje do pełnego obrazu sytuacji finansowej skarżącego lub ukierunkowania organu na dowody, które organ może uzyskać. (...)", (k. 86 akt sądowych).

Sąd nie znalazł również, w przyjętym przez DIAS rozstrzygnięciu - jasnego stanowiska, dlaczego organ ten uznał, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, na które powoływał się skarżący wnioskując o udzielenie ulgi, a pełnomocnik skarżącego w złożonej skardze (art. 64e §2 i §3 u.p.e.a.). W tym miejscu należy zauważyć, co nie uszło uwadze Sądu, że podobny wniosek (o zbliżonej treści) został już raz złożony przez Województwo w roku 2017 r. (k. 10-12 akt sądowych). W tym przypadku Naczelnik "[...]" Urzędu Skarbowego "[...]" przychylił się do stanowiska zaprezentowanego przez skarżącego i umorzył postanowieniem z "[...]" koszty egzekucyjne (k. 13-16 akt sądowych). Zgodnie z ww. przepisem, koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w §2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Zważywszy na wniosek skarżącego o umorzenie kosztów egzekucyjnych podyktowany ważnym interesem publicznym oraz tym, że obciążenie go tymi kosztami nie znajduje gospodarczego uzasadnienia można przyjąć, co wskazał NSA w wyroku z 3 lutego 2021 r., że "[...]" wnioskowało o umorzenie kosztów na podstawie art. 64e §2 pkt 2 oraz §2 pkt 1 w związku z §3 tego przepisu, przy czym wskazywało na wystąpienie drugiej z wymienionych w pkt 1 przesłanek, tj., że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Jak zauważył w wyroku NSA z 12 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3297/21: "Katalog przesłanek, od wystąpienia których ustawodawca uzależnia fakultatywne udzielenie ulgi, zawartych w art. 64e §2 pkt 1-3 u.p.e.a., jest katalogiem zamkniętym. Przesłanki te są od siebie niezależne i powinny być interpretowane oddzielnie, jako określające w sposób samoistny przesłanki dopuszczalności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Mają one charakter nieostry, a zarazem szczególny, co w praktyce wiąże się z koniecznością badania każdorazowo wskazywanych przez stronę oraz ustalonych w toku postępowania okoliczności.".

Co istotne też "[...]" wskazało (potwierdzając to w skardze z 10 stycznia 2021 r. - k. 3-7 akt sądowych oraz złożonym wcześniej zażaleniu z 10 października 2019 r. - k. 4 akt administracyjnych) na:

• łączną kwotę długu, która na dzień "[...]" 2018 r. wyniosła "[...]" zł.. Dodało też, że z WPF na lata 2019-2039 wynika, że zadłużenie to w roku 2019 wzrośnie do kwoty sięgającej "[...]" zł i aż do roku 2022 utrzymywać się będzie na poziomie ponad "[...]" zł. Wzrost zadłużenia spowodowany jest zaciągnięciem w 2018 r. kredytu w wysokości "[...]" zł i planowanym do zaciągnięcia w 2019 r. kolejnym kredytem w kwocie "[...]" zł, z przeznaczeniem na pokrycie deficytu budżetu wynikającego z rosnących wydatków na wkład własny do przedsięwzięć inwestycyjnych (głównie dotyczących rozbudowy dróg wojewódzkich), realizowanych z udziałem środków unijnych,

• obowiązek zapłacenia tak wysokich kosztów egzekucyjnych stanowić będzie uszczerbek dla wydatków budżetu samorządu województwa, a środki pieniężne przeznaczone na koszty powstałe w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego ograniczają wykonywanie obowiązków publicznych, będących obowiązkami statutowymi wykonywanymi na rzecz społeczności całego regionu (utrzymanie szpitali, szkół, budowa i remonty dróg, infrastruktury kolejowej itd.),

• zbliżającą się nową perspektywę finansową UE na lata 2021-2027 i wiążące się z tym możliwości realizacji nowych wieloletnich przedsięwzięć współfinansowanych środkami unijnymi, skutkować będzie koniecznością zabezpieczenia środków na wkład własny Samorządu Województwa, a to z kolei wymusi zapewne zaciąganie kolejnych kredytów. Podkreśliło też, że tego typu sytuacja, w połączeniu z i tak już dużym zadłużeniem powodują, że "[...]" ma problem z utrzymaniem się w granicach wskaźników zadłużenia określonych w ustawie o finansach publicznych uwidocznionych w WPF na lata 2019-2039,

• bardzo duże obciążenie finansowe związane z ciągłym rozwojem i utrzymaniem "[...]", którego wydatki związane z funkcjonowaniem w roku 2019 zaplanowano na kwotę ponad "[...]" zł. W latach 2020 - 2023 środki na ten cel zaplanowano w kwotach odpowiednio: "[...]" zł, "[...]" zł, "[...]" zł i "[...]" zł.. Dodało też, że w 2018 r. "[...]" przekazało spółce "[...]" (zarządcy "[...]") środki w wysokości ponad "[...]" zł, w celu dokonania całkowitej spłaty zadłużenia (z tytułu emisji obligacji),

• ponoszenie znaczących wydatków przez Samorząd Województwa na utrzymanie Sieci Szerokopasmowej, które w założeniach realizacji tego projektu pokazywały jedynie niewielką część obecnie ponoszonych wydatków. Opracowanie koncepcji budowy sieci zawierało koszt zajęcia pasa drogowego w wysokości "[...]" zł, zaś w rzeczywistości Województwo planuje na ten cel wydatkować prawie "[...]" zł w 2019 r. i po "[...]" zł rocznie w latach 2020 - 2025.

Przedmiotowych okoliczności (co już wcześniej podkreślono) organ odwoławczy nie rozważył w świetle przesłanek z art. 64e §2 i §3 u.p.e.a. Nie odniósł się do nich również w dokonanym rozstrzygnięciu. Nie zwrócił również uwagi, na co wskazał (choć lakonicznie) organ I instancji, a co stanowi jedno z nielicznych odniesień do sytuacji finansowej Województwa i jest powiązane z argumentami przez niego podnoszonymi, że: "(...) Pozostające do zapłaty koszty egzekucyjne stanowią zaledwie 0,005% przewidywanych przychodów i wydatków wierzyciela. (...)", - (s. 5 postanowienia I instancyjnego). Trudno więc uznać, że organ odwoławczy dokonał rzetelnej kontroli stanowiska przyjętego przez NUS. Zaznaczyć trzeba też, że to jedno z nielicznych stwierdzeń, które można jakkolwiek powiązać z podnoszonymi przez stronę argumentami oraz treścią przedłożonych na ich poparcie dowodami. Pozostałe wypowiedzi zaś stanowią jedynie ogólniki, których związek z podnoszonymi przez "[...]" okolicznościami i przedłożonymi na ich poparcie dowodami jest wątpliwy. Na uwagę w tym miejscu zasługuje wyrok NSA z 25 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2340/21, który stwierdza, że: "W każdym przypadku złożenia wniosku o umorzenie należnych kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, czy zachodzą okoliczności (przesłanki) wskazane m.in. w przepisie art. 64e §2 pkt 2 u.p.e.a. Przesłanki te powinny być oceniane indywidualnie w zależności od ustalonych okoliczności faktycznych występujących w konkretnej, rozpoznawanej sprawie. Przepisy stanowiące podstawę żądania umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zawierają regulacji stanowiącej, że strona ma obowiązek przytoczenia wszystkich możliwych argumentów i dowodów uzasadniających wniosek o umorzenie kosztów w piśmie wszczynającym to postępowanie.". Co istotne też, na co winien zwróci uwagę organ odwoławczy: "W postępowaniu w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ, w ramach przesłanki ważnego interesu publicznego, powinien również zbadać, czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną do ich poniesienia." - wyrok WSA w Białymstoku z 26 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Bk 75/21. Mając na uwadze te rozważania, należy zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącego, że organ ten dopuścił się również naruszenia przepisów prawa materialnego, t.j. art. 64e §2 pkt 1 i pkt 2 oraz §3 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §1 u.p.e.a..

Uwagę Sądu zwróciło również uchybienie proceduralne DIAS, rozpoznającego przedmiotową sprawę, które skutkowałoby tym, że uzasadnienie rozstrzygnięcia sprawy, tak w zakresie prawnym, ale przede wszystkim w zakresie faktycznym - musiałby przejąć na siebie Sąd. Tymczasem, zasadą tego postępowania jest to, że Sąd nie ma kognicji do merytorycznego rozpatrywania sprawy administracyjnej i formułowania uzasadnienia rozstrzygnięcia. Jego rolą jest kontrola prawidłowości działań organu, na podstawie kryterium legalności. Zgodnie z treścią art. 107 §1 pkt 6 i §3 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a., postanowienie musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia przyporządkowanej do ustalonego stanu faktycznego, z przytoczeniem treści przepisów prawa. Analiza przyjętego rozstrzygnięcia DIAS (jak i wcześniej organu I instancji) wyraźnie pokazuje, że trudno uznać, że organ odwoławczy realizuje w praktyce normy wynikające z ww. art. 107 §1 pkt 6 i §3 K.p.a. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu uzasadnienie faktyczne zostało zawężone w istocie do kilku lakonicznych stwierdzeń, odnoszących się do okoliczności przedstawionych przez skarżącego, jako tych które uzasadniają w ocenie Województwa zastosowanie art. 64e §2 pkt 1 i pkt 2 oraz §3 u.p.e.a. w zw. z art. 64e §1 u.p.e.a. oraz zgłoszonych na ich poparcie dowodów. W tym miejscu należało przywołać wyrok WSA w Krakowie z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1496/14, w którym Sąd ten wyraźnie stwierdził, iż: "(...) prawidłowe uzasadnienie, to takie które zawiera ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazuje, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Organ powinien zatem należycie uzasadnić, jak rozumie przepisy mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie i dlaczego należy je przyporządkować do konkretnych warunków stanu faktycznego danej sprawy.(...)". Nie wolno przy tym zapominać, że uzasadnienie dokonanego rozstrzygnięcia powinno być skonstruowane w sposób jasny, przystępny i zrozumiały oraz umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której jest mowa w art. 11 K.p.a. Jak zauważył bowiem WSA w Warszawie w wyroku z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08: "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy", (zob. też wyrok WSA w Krakowie z 13 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 353/21). Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok WSA Krakowie z 20 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 450/21). Sąd zwraca również uwagę na to, że poza rozstrzygnięciem uzasadnienie jest jedyną częścią, w której mogą się pojawić treści merytoryczne. Jest też jedyną częścią, gdzie organ tłumaczy od strony merytorycznej dlaczego podjął takie a nie inne rozstrzygnięcie. Dlatego też powinno być ono skrupulatnie i jasno sformułowane, tak aby adresat zrozumiał motywy, którymi kierował się organ dokonując danego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu organ powinien także wskazać wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty, które uznał za udowodnione.

Jeżeli zaś chodzi o uzasadnienie prawne to winno ono polegać na precyzyjnym wyjaśnieniu podstawy prawnej orzeczenia (dlaczego można tę właśnie podstawę przyporządkować do ustalonego w danej sprawy stanu faktycznego). Chodzi również o wytłumaczenie motywów, dlaczego DIAS zastosował dany przepis. Powinno być ono także wywodem prawniczym, mającym na celu wykazanie, że wydane rozstrzygnięcie jest wynikiem poprawnego, logicznego procesu stosowania normy prawa materialnego. Jego funkcją jest bowiem sformułowanie umotywowanej oceny stanu faktycznego sprawy w świetle konkretnego przepisu prawa oraz wykazanie związku pomiędzy tą oceną, a treścią dokonanego w sprawie rozstrzygnięcia. Jak wskazuje w wyroku WSA w Gliwicach z 17 stycznia 2017 (sygn. akt IV SA/Gl 556/16): "Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma być dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.". Organ nie może też ograniczyć się do przytoczenia przepisów prawa oraz ich treści, ale powinien również wskazać na ich relację do stanu faktycznego sprawy i to do stanu w pełni ustalonego (co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca). Tego wszystkiego w postanowieniu organu II instancji, zdaniem Sądu zabrakło.

Jeżeli zaś chodzi o uzasadnienie faktyczne to ten element powinien cechować logiczny związek z rozstrzygnięciem oraz kompletność użytych motywów, które do tego rozstrzygnięcia posłużyły. Na uwagę w tym miejscu zasługuje wyrok WSA Gliwice z 17 stycznia 2017r., sygn. akt IV SA/Gl 556/16, w którym Sąd ten stwierdził, że: "(...) Braki uzasadnienia faktycznego nie pozwalają stronie na poznanie przesłanek rozstrzygnięcia, a Sądowi na dokonanie kontroli jego prawidłowości, czyniąc tym naruszenie art. 107 §3 KPA.". Nie jest też rzeczą skarżącego doszukiwanie się i domyślanie uzasadnienia faktycznego dla przyjętego przez organ stanowiska, skoro tenże takiego nie przedstawił, albo przedstawił je w sposób lakoniczny i pozorny. Stoi to bowiem w sprzeczności z obowiązkiem poszanowania praw skarżącego oraz jej gwarancji procesowych. Organ nie może więc, poza wskazaniem przepisów oraz ich treści - kilkoma zdawkowymi zdaniami uzasadniać swojego rozstrzygnięcia. Jak stwierdziła bowiem w komentarzu do art. 107 K.p.a. Barbara Adamiak (w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 17, Warszawa 2021/Legalis): "Najistotniejsze wadliwości uzasadnienia to: niepełność, (...) pozorność uzasadnienia, (...) - J. Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej, (...).". Taki sposób uzasadnienia, w ocenie Sądu nie spełnia wyżej opisanych kryteriów, co znacznie też uniemożliwia ocenę prawidłowości i legalności działań organu. Brak w uzasadnieniu zaskarżanego postanowienia ustaleń oraz jakiegokolwiek rozważenia okoliczności związanych z przedmiotem postępowania stanowi, zdaniem Sądu naruszenie dyspozycji art. 107 §3 K.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wadliwe uzasadnienie nie pozwala również na ocenę, czy przy jego wydaniu organ nie dopuścił się tez dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy.

Odnosząc się w końcu do zarzutu pełnomocnika skarżącego naruszenia art. 6 §1 u.p.e.a., to w ocenie Sądu jest on bezzasadny. W pierwszej kolejności należy podnieść, iż jest on słabo umotywowany, a tym samym nie do końca zrozumiały. Ponadto, brak jest w aktach administracyjnych sprawy, a przede wszystkim w wydanych rozstrzygnięciach potwierdzenia negowania przez organy obu instancji obowiązku o którym wspomina pełnomocnik skarżącego: "wierzyciel miał oparty na normie prawnej, wynikającej ze wskazanego przepisu, bezwzględny obowiązek podjęcia czynności zmierzającej do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zagrożony na wypadek niedopełnienia tego obowiązku zarzutem naruszenia dyscypliny finansów publicznych, co w konsekwencji skutkowało uznaniem przez organ, że nie zachodzi przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci istnienia ważnego interesu publicznego.".

Wobec powyższego Sąd, na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Uznając je za przedwczesne. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy DIAS winien uwzględnić rozważania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku, w szczególności zaś ustalając w sposób prawidłowy stan faktyczny, odnosząc się jednocześnie do okoliczności podnoszonych przez pełnomocnika w skardze, a wcześniej przez Samorząd Województwa we wniosku. Uwzględniając przy tym zebrany w sprawie materiał dowodowy (uzupełniają go w razie konieczności).

O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 §2 P.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).