Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2079/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 4 i 5, i art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 7, 77 par. 1,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie: WSA Monika Sawa WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Protokolant referent stażysta Agnieszka Kołtuniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2020 r. sprawy ze skargi S. K. i D. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "organ" lub "Minister") decyzją z [...] lipca 2019 r utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] maja 2019 r. odmawiającą potwierdzenia na rzecz S. K. i D. W. (dalej jako "skarżące") prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i K. małż. T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], byłym województwie [...].

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżące wnioskiem z [...] marca 2006 r. wystąpiły do Wojewody o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małż. T. nieruchomości w [...], w byłym województwie [...], na którą składały się: [...] ha ziemi w tym [...] ha ogrodu i [...] ha działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym z zakładem gastronomicznym, masarnią, oborą, piwnicą, magazynem masarni-chłodnią oraz studnią. Do wniosku dołączono: 1) kopię karty ewakuacyjnej K. T. nr [...];[...]) kopię zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] października 1946 r. informującego, że M. T. jest repatriantem 3) kopie oświadczeń świadków: B. K., M. B. i S. I.; 4) kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 1990 r. sygn. akt [...] stwierdzającego, że spadek po K. T. nabył mąż M. T. oraz córki: S. K. i D. W., po 1/3 części; 5) kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 1990 r. sygn. akt [...], stwierdzającego, że spadek po M. T. nabyły córki: S. K. i D. W., po 1/2 części.

Wojewoda decyzją z [...] września 2017 r. odmówił potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister, na skutek odwołania skarżących, decyzją z [...] listopada 2017 r. uchylił decyzję z [...] września 2017 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że Wojewoda powinien wystąpić do właściwych archiwów krajowych z prośbą o udostępnienie, w przypadku odnalezienia, dokumentów dotyczących repatriacji rodziny T. oraz pozostawionej przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wojewoda decyzją z [...] maja 2019 r. odmówił skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że realizując wytyczne Ministra, pismami z [...] maja 2018 r. zwrócił się do Archiwum Akt Nowych w [...] oraz Archiwum Państwowego we [...], Oddział w [...] o pomoc w odnalezieniu dokumentów świadczących o repatriacji małż. T. na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz potwierdzających pozostawienie przez nich nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], w byłym województwie [...]. O ww. dokumenty wystąpiono również pismem z [...] lipca 2018 r. do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej [...]. W przypadku Archiwum Państwowego we [...], Oddział w [...] oraz Archiwum Akt Nowych w [...] czynności te nie doprowadziły do uzyskania jakichkolwiek dokumentów potwierdzających pozostawienie przedmiotowej nieruchomości (pisma z [...] czerwca 2018 r. oraz z [...] lipca 2018 r.). Z kolei Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej [...] przy piśmie z [...] października 2018 r. nr [...] przekazał dokument uzyskany z urzędu [...] z [...] sierpnia 2018 r. nr [...], z którego tłumaczenia sporządzonego przez tłumacza przysięgłego wynika, że w zasobach Archiwum Państwowego w obwodzie [...] na [...] również nie odnaleziono jakichkolwiek dokumentów potwierdzających pozostawienie przez rodzinę T. nieruchomości.

Wojewoda zauważył dalej, że z art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097), powoływanej dalej jako "ustawa", wynika, że do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub w wykonaniu wezwania organu, osoba ubiegająca się o to prawo winna dołączyć: dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3; dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, w którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub w art. 3 ustawy; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób; oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Mimo poczynionych przez Wojewodę wszelkich możliwych działań w celu zgromadzenia materiału dowodowego potwierdzającego pozostawienie przez małż. T. przedmiotowej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie uzyskano żadnych wiarygodnych dowodów, z których wynikałoby, kto był jej właścicielem (współwłaścicielem) oraz dowodów świadczących o rodzaju i powierzchni tej nieruchomości. Przedłożone natomiast do akt sprawy oświadczenia świadków: S. I. z [...] kwietnia 1990 r. oraz B. K. i M. B. z [...] marca 1965 r. nie mogą stanowić wiarygodnych dowodów w prowadzonym postępowaniu, ponieważ nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy, tj. z oświadczeń tych nie wynika, czy świadkowie byli osobami bliskimi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.), osób wskazanych przez nich jako współwłaściciele pozostawionej nieruchomości lub ich spadkobierczyń ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Ponadto oświadczenie S. I. nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Z kolei oświadczenie B. K. i M. B. zawiera jedynie lakoniczną informację, że M. T. w latach 1936-1941 prowadził zakład [...] oraz jadłodajnię z wyszynkiem piwa w [...]. Dowód ten nie zawiera więc informacji o tym, kto był właścicielem nieruchomości, ani żadnych danych o rodzaju i powierzchni nieruchomości. Z dowodu tego nie wynika również, że nieruchomość ta została pozostawiona w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Fakt pozostawienia nieruchomości o skonkretyzowanym rodzaju i powierzchni potwierdza zatem oświadczenie tylko jednego świadka i to niespełniające wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy, w tym złożone bez rygoru odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy. Dowodu takiego nie można było zatem uznać za wystarczający i wiarygodny, tym bardziej, że świadek ograniczył się do złożenia podpisu pod treścią z góry przygotowanego oświadczenia, zawierającego szereg szczegółowych danych o rodzaju i powierzchni poszczególnych budynków, bez wyjaśnienia skąd informacje te były mu znane. S. I. podała jedynie, że była sąsiadką M. i K. T. W ocenie Wojewody sąsiad, nie posiadający fachowej wiedzy specjalistycznej, nie może znać wymiarów budynków innej osoby z dokładnością do jednego metra, jeśli nie brał udziału w pomiarach tych obiektów lub nie oglądał dokumentów urzędowych zawierających takie dane. Takich informacji S. I. zaś nie przekazała. W tej sytuacji, zdaniem Wojewody, skarżące nie spełniły wymogu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, tj. nie dołączyły do wniosku dokumentów wymienionych w art. 6 ustawy. W sprawie nie spełniono ponadto wymogów, o których mowa w art. 2 ustawy, ponieważ strony nie przedłożyły dowodów należycie potwierdzających, że małż. T. pozostawili jako współwłaściciele nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Również czynności podjęte z urzędu przez Wojewodę (pisma do właściwych archiwów w kraju i za granicą) nie doprowadziły do uzyskania dokumentów potwierdzających pozostawienie przez ww. osoby nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister decyzją z [...] lipca 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżących, utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2019 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy. Jedną z tych przesłanek jest przysługiwanie prawa własności nieruchomości, w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Minister zauważył dalej, że konstrukcja art. 6 ustawy nadaje określoną rangę dowodom w niej wymienionym. Z jego treści wynika bowiem, że dowody z dokumentów mają większą moc dowodową niż zeznania świadków, które mogą być przedłożone w przypadku braku urzędowego opisu mienia, orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny lub innych dokumentów. Zeznania te, jak każdy inny dowód, podlegają ocenie zarówno co do ich treści, jak i wiarygodności. Po dokonaniu analizy przedłożonych przez skarżące oświadczeń świadków Minister uznał, że nie zostały one złożone przed notariuszem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, gdyż notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisów świadków. Aby oświadczenia spełniły ustawowo określone wymogi, świadkowie winni natomiast w obecności notariusza wskazać, jakie posiadają informacje na temat pozostawionej nieruchomości, a następnie notariusz winien sam spisać słowa świadków i potwierdzić, że oświadczenia faktycznie złożono przed nim, jak również powinny zawierać zapis, że złożono je pod rygorem odpowiedzialności karnej. Z oświadczeń tych nie wynika ponadto, czy świadkowie byli osobami bliskimi w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także nie wiadomo, ile lat mieli B. K. i M. B. w chwili wybuchu II wojny światowej. Skoro znajdujące się w aktach oświadczenia nie zostały sformułowane w ww. sposób, nie mogą stanowić dowodu na okoliczność pozostawienia przez poprzedników prawnych skarżących majątku poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister zauważył dalej, że Wojewoda pismami z 27 lipca 2007 r. i 8 sierpnia 2016 r. informował skarżące, że przedłożone oświadczenia nie mogą być przyjęte jako dowód w sprawie, gdyż nie spełniają wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy. Przy piśmie z 20 marca 2017 r. skarżące poinformowały, że świadek S. I. zmarła i nie ma możliwości uzupełnienia jej zeznań. Jednocześnie nie zgłosiły wniosku dowodowego o przesłuchanie innych osób, które spełniałyby wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy. Wojewoda, mając na uwadze treść art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a."), występował dodatkowo do szeregu instytucji o udzielenie informacji niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Poszukiwanie jednak w zbiorach archiwalnych dokumentów dotyczących mienia pozostawionego przez małż. T. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie przyniosło efektów. Zdaniem Ministra, Wojewoda umożliwił skarżącym uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornej nieruchomości, na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W konsekwencji prawidłowo odmówił skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty, skoro nie wykazały one, że ich poprzednicy prawni pozostawili poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, które były ich własnością.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżące wniosły o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając im naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie całego materiału dowodowego odnośnie do ustalenia okoliczności pozostawienia przez małż. T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a także nierozpatrzenie materiału dowodowego, choćby co do przedstawionego przez skarżące planu nieruchomości sporządzonego przez rzeczoznawcę oraz poprzez uznanie, że skarżące nie udowodniły, by wszyscy świadkowie nie byli osobami bliskimi dla skarżących, a także ile świadkowie B. K. i M. B. mieli lat w chwili wybuchu II wojny światowej, podczas gdy wykazanie tych okoliczności spoczywało na organie;

2. art. 8 § 1 i § 2 K.p.a poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania, każdorazowe wydawanie decyzji odmownych co do żądania wniosku i wskazywanie odmiennej argumentacji na uzasadnienie decyzji, a także prowadzenie postępowania w sposób tendencyjny;

3. art. 75 § 1 i § 2 K.p.a. poprzez niedopuszczenie jako dowód pisemnych oświadczeń trzech świadków, oględzin, opinii biegłych, jak i uzupełniającego przesłuchania skarżących, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy;

4. art. 80 K.p.a. poprzez brak zebrania i rozważenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i przez to nieprawidłowe uznanie, że nie została udowodniona okoliczność pozostawienia przez poprzedników prawnych skarżących nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy żaden z zebranych dowodów nie negował faktu pozostawienia mienia przez ww. osoby;

5. art. 107 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., polegające na braku wnikliwego i logicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, niezamieszczeniu obowiązkowych elementów uzasadnienia, wymaganych przepisami prawa, a w szczególności braku wskazania przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej poszczególnym dowodom;

6. art. 11 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie, że skarżącym nie przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości;

7. art. 6 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że tylko i wyłącznie dowody spełniające warunki z art. 6 ust. 5 ustawy mogą zastąpić dowody wymienione w art. 6 ust. 4 ustawy, a także nieprawidłowe przyjęcie, że z oświadczeń świadków musi wynikać ich ewentualnie pokrewieństwo z małż. T., jak i ich wiek w chwili wybuchu II wojny światowej.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że złożone przez skarżące oświadczenia świadków są prawidłowe. Choć oświadczenie S. I. nie zawiera klauzuli o złożeniu go pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, to z całą pewnością zostało złożone poprawnie, w myśl obowiązującego wówczas prawa, które nie wymagało podania przedmiotowej klauzuli. Oświadczenie to złożono ponadto i podpisano w obecności notariusza, zatem przed osobą zaufania publicznego, która zgodnie z etyką zawodową musiała pouczyć świadka o ewentualnej konsekwencji składania nieprawdziwych oświadczeń. Świadek zmarła przed opublikowaniem obecnej ustawy, a zatem nie miała możliwości uzupełnienia swojego oświadczenia. Zdaniem skarżących, również wskazanie przez ww. świadka twierdzenia, że: "od urodzenia do chwili wysiedlenia przebywaliśmy razem i utrzymywaliśmy kontakty sąsiedzkie", choć nie wprost, to jednak pozwala wyciągnąć wniosek, że świadek nie była osobą bliską dla właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Odnosząc się natomiast do twierdzenia Wojewody, że ww. świadek nie mógł mieć wiedzy o dokładnych wymiarach budynku, dlatego jego oświadczenia nie można uznać za wartościowe, skarżące wskazały, że żaden z przepisów ustawy nie wymaga od świadka podawania źródła posiadania takiej wiedzy. Podobnie nieuzasadnione wątpliwości zostały przez organy przejawione co do oświadczeń B. K. i M. M., którzy to świadkowie wskazali w oświadczeniu, że: "w powyższym okresie (tj. od 1936 r. do 1941 r.) mieszkaliśmy w [...] z M. T. utrzymywaliśmy stałe kontakty osobiste dlatego powyższe okoliczności są nam dokładnie znane". Przez takie wyrażenie również, choć nie wprost, można wysnuć wniosek, że świadkowie nie byli dla właścicieli i skarżących osobami bliskimi. Świadkowie ci wskazali przy tym konkretny okres, w którym mieszkali po sąsiedzku z M. T. Żaden ponadto ustawy nie wymaga podawania informacji odnośnie do wieku świadka. W ocenie skarżących, powyższe okoliczności mogły zostać wyjaśnione poprzez sprawdzenie danych z ewidencji ludności, czego nie dokonano na żadnym z etapie postępowania. Co więcej, organy nie przeprowadziły całościowego postępowania dowodowego, w myśl art, 75 § 1 i § 2 K.p.a., choć mogły dokonać oględzin pozostałej nieruchomości, skorzystać z opinii biegłego oraz uzupełniająco przesłuchać skarżące, celem wyjaśnienia okoliczności sprawy. Z art. 7 i art. 8 K.p.a. wynika natomiast, że to na organie prowadzącym postępowania spoczywa obowiązek aktywnego udziału w postępowaniu i podejmowanie czynności nie tylko na wniosek stron, ale i przede wszystkim z urzędu. Organy pominęły także dowód w postaci przedstawionego planu nieruchomości, który sporządził niezależny rzeczoznawca.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody są zgodne z prawem.

Stosownie do art. 2 ustawy, prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości, o ile spełnia on wymagania określone w pkt 1 i 2 powołanego przepisu, tj. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje natomiast wszystkim lub niektórym spadkobiercom (art. 3 ust. 2 ustawy).

Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie, by ubiegający się o rekompensatę mogli zrealizować swoje prawo. Brak spełnienia jednej z nich powoduje wydanie przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy).

Z uwagi na tak ukształtowane przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o przyznanie takiego prawa kluczowa jest kwestia, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. Tylko bowiem właściciel lub jego spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które – zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 4 ustawy – jest niezbywalne. W art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy wymieniono natomiast przykładowo, jakie źródła dowodowe mogą służyć ustaleniu właścicieli pozostawionych nieruchomości.

Koniecznym jest przy tym wskazanie, że postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 742/10 i z 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 900/12; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To ona, zgodnie z art. 6 ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w miejscowości [...] w byłym województwie [...] wystąpiły skarżące. Do wniosku załączyły kopię karty ewakuacyjnej K. T. nr [...]; kopię zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] października 1946 r. informującego, że M. T. jest repatriantem; kopie oświadczeń świadków: B. K., M. B. i S. I.; kopie postanowień Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 1990 r. stwierdzających nabycie spadku po K. T. i M. T.

Mając na uwadze treść art. 6 ust. 5 ustawy zaznaczenia wymaga, że zeznanie świadka jest zawsze oświadczeniem jego wiedzy o określonych faktach, odtwarzającym te fakty. Zeznania te powinny być jednak oceniane w kontekście okoliczności danej sprawy oraz pozostałych, zgromadzonych w niej dowodów. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżące na dowód potwierdzenia posiadania przez M. i K. małż. T. przedmiotowej nieruchomości oraz jej rodzaju i powierzchni, nie przedłożyły organom (oprócz oświadczenia S. I. z [...] kwietnia 1990 r.) żadnych innych dokumentów urzędowych (jak np. urzędowy opis mienia), ani prywatnych, które charakteryzowałyby pozostawione mienie i wskazywałyby na jego właściciela lub współwłaścicieli. Zauważyć przy tym należy, że Wojewoda, wbrew twierdzeniom skargi, również podejmował próby zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego. Występował bowiem do szeregu instytucji archiwalnych z prośbą o pomoc w odnalezieniu jakichkolwiek dokumentów świadczących o repatriacji małż. T. na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz potwierdzających pozostawione przez nich mienie w miejscowości [...] (vide: pisma z [...] maja 2018 r. skierowane do Archiwum Akt Nowych w [...] oraz Archiwum Państwowego [...], Oddział w [...] oraz pismo z [...] lipca 2018 r. skierowane do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej [...]). W odpowiedzi ww. instytucje poinformowały, że nie dysponują jakimikolwiek dokumentami potwierdzającymi pozostawienie przedmiotowej nieruchomości przez ww. osoby (vide: pisma z [...] czerwca 2018 r. nr [...], z [...] lipca 2018 r. nr [...] oraz pismo Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej [...] z [...] października 2018 r. nr [...], przy którym przekazano dokument pozyskany z urzędu [...] nr [...] z [...] sierpnia 2018 r.).

Wobec powyższego za konieczne organy uznały dokonanie oceny oświadczeń świadków S. I. z [...] kwietnia 1990 r. oraz B. K. i M. B. z [...] marca 1965 r. przedłożonych przez skarżące. Jak trafnie jednak zauważyły, oświadczenia te nie mogą stanowić wiarygodnych dowodów w prowadzonym postępowaniu, ponieważ nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy, tj. nie wynika z nich, czy świadkowie byli osobami bliskimi, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, osób wskazanych przez nich jako współwłaściciele pozostawionej nieruchomości lub ich spadkobierczyń ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Ponadto, oświadczenie S. I. nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Z kolei oświadczenie B. K. i M. B. zawiera jedynie lakoniczną informację, że M. T. w latach 1936-1941 prowadził zakład [...] oraz jadłodajnię z wyszynkiem piwa w [...]. Dowód ten nie zawiera więc informacji o tym, kto był właścicielem nieruchomości, ani żadnych danych o rodzaju i powierzchni nieruchomości. Z dowodów tych nie wynika również, czy nieruchomość ta została pozostawiona w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Fakt pozostawienia nieruchomości o skonkretyzowanym rodzaju i powierzchni potwierdza więc oświadczenie tylko jednego świadka, jednak niespełniające wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy, w tym przede wszystkim złożone bez rygoru odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi co do zasady mogą stanowić dowód w sprawie, ale nie jedyny dowód na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Z kolei oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, ale mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność (abstrahując od oceny wiarygodności tych oświadczeń), gdyż w sytuacji, gdy brak urzędowego opisu mienia bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie (por. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2014 r. sygn. akt I OSK 371/13, LEX nr 1569535).

W tej sytuacji prawidłowo organy orzekające uznały, że w sprawie nie zostało udowodnione, w sposób wskazany w art. 6 ust. 4 i ust. 5 ustawy, że na datę opuszczenia mienia, małż. T. przysługiwało prawo własności do nieruchomości wskazanej we wniosku o rekompensatę. Z żadnego bowiem dokumentu zgromadzonego w sprawie nie wynika w sposób bezsporny, aby ww. osoby w dniu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również w dniu wybuchu wojny w 1939 r., były właścicielami przedmiotowego mienia.

Koniecznym jest również wskazanie, że skarżące, mimo dwukrotnego poinformowania przez Wojewodę, że przedłożone oświadczenia świadków nie mogą stanowić dowodu na okoliczność pozostawienia mienia oraz wezwania ich o przedłożenie takich dokumentów (por. pisma z 27 lipca 2007 r. k-34 oraz z 8 sierpnia 2016 r. k-46) z uprawnienia tego nie skorzystały i nie przedłożyły żadnych dokumentów wymienionych w art. 6 ust. 4 ustawy, ani też żadnych innych, które świadczyłyby, że ich poprzednicy prawni byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości w dniu jej opuszczenia. Jak już natomiast wskazano powyżej, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Zgodzić się wprawdzie należy ze skarżącymi, że w przypadku braku dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i ust. 5 ustawy organ prowadzący postępowanie powinien podjąć wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem prócz zobowiązania skarżących do przedłożenia dokumentów, z których wynikałoby prawo własności ich poprzedników prawnych do nieruchomości opuszczonej, Wojewoda występował do szeregu instytucji w celu uzyskania dokumentacji niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia, jednak bezskutecznie, na co zwrócono uwagę powyżej W tej sytuacji za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące błędnego ustalenia przez organ stanu faktycznego sprawy i błędnego uzasadnienia prawnego, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 § 1 i § 2 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., jak również naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez pominięcie przez organy dowodu w postaci planu nieruchomości, który sporządził niezależny rzeczoznawca. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby dokument taki w toku postępowania został złożony. Skarżące nie przedłożyły go również w toku postępowania sądowego.

W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżące zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Skarżące nie udowodniły bowiem, że na dzień opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, M. i K. małż. T. byli właścicielami nieruchomości w [...]. Organy orzekające, wbrew twierdzeniom skargi, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadniły swoje orzeczenia (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.