Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 853/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c/,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par.1,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 97 poz 963
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 186 poz 1 art. 49 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 612/2009 z dnia 7 lipca 2009 r. ustanawiające wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji  wywozowych do produktów rolnych (wersja przekształcona).

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Zofia Przegalińska Protokolant Milena Dąbkowska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Krajowej Spółki Cukrowej S.A. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 grudnia 2013 r.; sygn. akt V SA/Wa 1771/13 w sprawie ze skargi Krajowej Spółki Cukrowej S.A. w T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2013 r.; nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji wywozowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 12 grudnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1771/13 oddalił skargę K. S.A. w T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji wywozowej oraz zobowiązania do ich zwrotu.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu [...] września 2006 r. do Agencji Rynku Rolnego (dalej ARR) wpłynął wniosek skarżącej Spółki o wypłatę refundacji WPR1 nr [...] z [...] sierpnia 2006 r. do ilości 250 000 kg cukru, wywiezionego na podstawie wyciągów z pozwolenia o nr [...] i [...] W dniu 27 listopada 2006 r. skarżąca przedłożyła w ARR kirgiską deklarację celną z 21 października 2006r. (nr druku [...]) zawierającą w polu nr 1 zapis IM-40 (typ deklaracji), w polu nr 37 kod procedury 4000 00 (dopuszczenie towaru do swobodnego obrotu), w polu 38 masa netto 500.000 kg, a w polu 47 informacje o opłatach (cło importowe 30%, VAT 20%, opłata celna 0,15% z odręcznym zapisem kwoty). Deklaracja ta dotyczyła dwóch wniosków WPR. Skarżąca przedłożyła także listy przewozowe o właściwych numerach

Decyzją z [...] grudnia 2006 r., nr [...] Prezes ARR udzielił skarżącej refundacji wywozowej do wniosku WPR1 nr [...] na kwotę 276.109 zł. Płatność została zrealizowana przez ARR w dacie [...] stycznia 2007 r.

W celu zapewnienia poprawności przebiegu procesu naliczania i wypłaty refundacji wywozowych ARR podjęła działania dotyczące porównania importowych dokumentów celnych przedłożonych przez skarżącą Spółkę do ARR z analogicznymi dokumentami znajdującymi się w Republice Kirgiskiej, celem potwierdzenia ich zgodności i autentyczności. Na skutek podjętych działań w ramach zagranicznej pomocy prawnej, uzyskano od kirgiskiej administracji celnej kopię deklaracji o numerze druku [...] dotyczącą wniosków WPR1 nr [...] i [...]

W dniu 4 lutego 2010 r. do ARR wpłynęło pismo Ministerstwa Finansów z 3 lutego 2010 r. przekazujące kopię pisma Państwowej Służby Celnej przy Rządzie Republiki Kirgiskiej nr [...] z [...] listopada 2009 r. informujące o prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym dotyczącym przedstawionych deklaracji oraz o stwierdzeniu sfałszowania m.in. deklaracji nr [...]. Z przekazanej przez władze celne Republiki Kirgiskiej informacji wynikało, że stwierdzono niezgodność danych z dokumentu celnego nr [...] oraz sfałszowanie przedmiotowej deklaracji. Z dołączonej kopii deklaracji nr [...] wynika, że dotyczyła ona innego towaru - sera tylżyckiego, natomiast cukier odprawiono z zastosowaniem procedury IM-71 (WOG) na podstawie deklaracji nr [...]. W piśmie z 10 sierpnia 2011 r. kirgiska administracja celna potwierdziła, że deklaracje objęte postępowaniem wyjaśniającym nie zostały objęte procedurą IM-40 (dopuszczenie do swobodnego obrotu). Stwierdziła, że w przypadku przedmiotowych deklaracji przedłożonych przez polskich eksporterów cukru w celu otrzymania refundacji miało miejsce fałszerstwo dokumentów.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 13 ust. 1-3 ustawy z 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 633 ze zm.; dalej: ustawa o ARR) z uwzględnieniem przepisów art. 49 ust. 1, art. 15-17 rozporządzenia Komisji (WE) nr 612/2009 z 7 lipca 2009 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz. Urz. WE L 186 z 17 lipca 2009 r., ze zm., str. 1-58; dalej: rozporządzenie nr 619/2009), Prezes ARR decyzją z 25 kwietnia 2012 r. ustalił wysokość nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji wywozowej wypłaconej przez ARR spółce do wniosku WPR1 nr 06/0282/01 w wysokości 276.109 zł oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu wymienionej kwoty wraz z należnymi odsetkami liczonymi jak od zaległości podatkowych.

W wyniku rozpoznania odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając jej słuszność pod względem faktycznym i prawnym.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał przepisy prawa stanowiące podstawę prawną decyzji oraz wyjaśnił ich znaczenie w rozpatrywanej sprawie. Wskazał dowody, na podstawie których uznał, iż deklaracja celna importowa z 21 października 2006 r., nr [...] przedłożona przez skarżącą jako dowód dokonania przywozu towaru do kraju przeznaczenia jest nieautentyczna i w rzeczywistości dotyczy innego towaru, natomiast deklaracja o nr [...], przy której faktycznie odprawiono przedmiotowy towar została sporządzona w trybie IM-71 (Wolna Strefa Gospodarcza). Deklaracja celna o tym samym numerze identyfikacyjnym jak deklaracja złożona przez skarżącą ([...]), uzyskana od kirgiskiej administracji celnej, nie potwierdza zatem spełniania warunku ustalonego w art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 612/2009 (art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999) determinującego otrzymanie refundacji wywozowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę K. S.A. w T., jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.

Jak wynika z uzasadnienia, w ocenie Sądu pierwszej instancji organy słusznie uznały, że spółka nie przedstawiła dokumentu celnego potwierdzającego spełnienie wymogu określonego w art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999 (art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 612/2009) uprawniającego do refundacji, dlatego należało przyjąć, że refundacja w stosunku do towaru objętego wnioskiem WPR1 nr [...] jest nienależna i zgodnie z art. 49 ust. 1 rozporządzenia nr 612/2009 podlega zwrotowi wraz z odsetkami.

Sąd nie podzielił zarzutów, że postępowanie nie potwierdziło jednoznacznie, z uwagi na nieustalenie winnych "rzekomego fałszerstwa", że skarżąca przedstawiła nieprawdziwą deklarację celną. Podkreślił, że organy w postępowaniu administracyjnym nie mogą rozstrzygać o kwestiach prawno-karnych, tj. nie wskazują osób odpowiedzialnych za falsyfikację dokumentów, nie badają winy czy niewinności podmiotu korzystającego z refundacji, dokonują tylko weryfikacji dokumentów stanowiących podstawę do wypłaty tego świadczenia. Stanowisko władz celnych kirgiskich, przy braku przeciwstawnych dowodów, niewątpliwie wskazuje, że skarżąca przedstawiła do wniosku o refundację nieautentyczny wywozowy dokument celny, jest istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia. Tym samym w sprawie nie zostały naruszone przepisy art. 7 i art. 77 kpa, ponieważ wszystkie istotne dla sprawy okoliczności i zdarzenia zostały wyjaśnione i wprost wskazują na odpowiedzialność skarżącej Spółki, której co najmniej można przypisać winę nieumyślna.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji złożenie nieprawdziwej kirgiskiej deklaracji celnej oznaczało – w myśl rozporządzenia nr 2988/95 – nieprawidłowość, która spowodowała nieuzasadniony wydatek z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnej w postaci nienależnie wypłaconej refundacji wywozowej. Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego, wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty (...) w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. Skarżąca składając w ARR nieautentyczną deklarację celną importową w celu rozliczenia wypłaty zaliczkowanej refundacji wywozowej naruszyła przepisy art. 15 ust. 3 i art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 800/1999 (odpowiednio art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 2 rozporządzenia nr 612/2009). Biorąc pod uwagę, w jakich okolicznościach refundacja została wypłacona skarżącej, tj. na podstawie nieautentycznego dokumentu celnego, należy stwierdzić, że jest ona nienależna i zgodnie z art. 49 ust. 1 rozporządzenia nr 612/2009 (art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999) podlega zwrotowi wraz z odsetkami.

Sąd stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła powoływana przez skarżącą okoliczność siły wyższej. Wyjaśnił, że pojęcie to winno być rozumiane jako niezwykłe okoliczności, będące poza kontrolą handlowca, których konsekwencji, mimo zachowania należytej staranności nie można było uniknąć inaczej niż kosztem znacznej straty. W przedmiotowej sprawie to skarżąca na skutek zawartej umowy z kontrahentem zagranicznym i następstw z tym związanych przedstawiła nieprawdziwą kirgiską deklarację celną. Zatem to skarżąca jest wyłącznie odpowiedzialna za wybór kontrahenta i tym samym nie występuje tu przypadek siły wyższej. Nie są też dla przedmiotowej sprawy siłą wyższą zamieszki i obalenie rządu Republiki Kirgistanu w 2005 r. i 2010 r. W Ocenie Sądu, skarżąca Spółka nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu, poza gołosłownymi twierdzeniami, że te zjawiska miały jakikolwiek wpływ na przedstawienie przez nią fałszywych dokumentów. Podobnie bezzasadne są zarzuty podkreślające, że Republika Kirgistanu jest krajem o jednym z najwyższych wskaźników percepcji korupcji. Sama skarżąca nawiązała kontakty z przedsiębiorcami i to ona powinna kierować się ograniczonym zaufaniem w zakresie wzajemnych stosunków. Przedsiębiorca, który zamierza dokonać eksportu towaru do określonego kraju powinien przed złożeniem wniosku o wydanie pozwolenia na taki wywóz dokładnie upewnić się, czy nie występuje żadne zagrożenie mogące uniemożliwić wykonanie tego eksportu. Decyzję o eksporcie z refundacją do tego kraju towaru podjęła skarżąca Spółka na swoją odpowiedzialność i ryzyko, dlatego tłumaczenia wskazujące na korupcję nie mogą odnieść pożądanego rezultatu.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo. Prezes ARR po zebraniu materiału dowodowego dokonał następnie jego oceny, która znalazła wyraz w uzasadnieniu decyzji I instancji. Wskazano w nim, które fakty organ uznał za udowodnione, a także którym dowodom odmówił wiarygodności i dlaczego. Podkreślić należy, iż prowadząc postępowanie w celu stwierdzenia, czy wymogi określone przepisami prawa wspólnotowego zostały spełnione, organ dokonuje oceny materiału dowodowego w ramach swobodnej oceny dowodów i nie ma obowiązku dalszego ich poszukiwania jeśli uzna, że stan faktyczny sprawy został dostatecznie ustalony. W tym zakresie, przyjmując za prawdziwe dokumenty uzyskane drogą oficjalną i tym samym nie dając wiary dokumentom przedłożonym przez stronę postępowania organ nie przekroczył zasady swobodnej oceny materiału dowodowego.

Orzeczenie Sądu pierwszej instancji zaskarżyła Krajowa Spółka Cukrowa S.A. w T., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: ppsa.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) naruszenie art. 3 § 1 ppsa w związku z art. 141 § 4 ppsa, poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli działania organów administracji i wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 ppsa, polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącą w skardze do WSA zarzutu braku wszechstronnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, w tym w szczególności braku ustosunkowania się przez WSA do zarzutu pominięcia wniosku Spółki o "wystąpienie do Państwowej Służby Celnej przy Rządzie Republiki Kirgiskiej z pytaniem, na jakiej podstawie kirgiskie organy celne przekazały Agencji Rynku Rolnego informację o nieautentyczności kirgiskiej deklaracji celnej złożonej przez ARR przez Spółkę";

2) naruszenie art. 3 § 1 ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 kpa, poprzez bezpodstawne wydanie wyroku przez Sąd I instancji, pomimo niewyjaśnienia należycie wszystkich okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim okoliczności i zdarzeń mających wpływ na odpowiedzialność Spółki;

3) naruszenie art. 3 § 1 ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa w zw. z art. 4 ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą (Dz.U. Nr 97, poz. 963 ze zm., dalej: ustawa o administrowaniu) poprzez nieuprawnione zastosowanie art. 4 tej ustawy i w konsekwencji tego błędne zaakceptowanie stanowiska organów administracji, że wyłączenia z zastosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przewidziane w art. 4 ustawy o administrowaniu, a w szczególności wyłączenie z zastosowania art. 80 kpa, znajduje zastosowanie w sprawie rozliczenia refundacji wywozowej;

4) naruszenie art. 3 § 1 ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa w zw. z art. 1 rozporządzenia Rady (WE, EuroAtom) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (dalej: rozporządzenie Rady nr 2988/95) poprzez błędne zaakceptowanie przez Sąd I instancji nieprawidłowego zastosowania przez organy administracji art. 1 rozporządzenia Rady nr 2988/95 i uznanie za prawidłowe, stanowiska organów administracji, zgodnie z którym działanie Spółki związane z wywozem cukru do Republiki Kirgistanu stanowi nieprawidłowość, a wypłacona Spółce refundacja została pobrana z naruszeniem prawa, co w konsekwencji doprowadziło do nałożenia na Spółkę obowiązku zwrotu otrzymanej refundacji wywozowej wraz z należnymi odsetkami;

5) naruszenie art. 3 § 1 ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa wzw. z art. 49 ust. 4 akapit 2 rozporządzenia Komisji nr 612/2009 poprzez błędne zaakceptowanie przez Sąd I instancji nieprawidłowego zastosowania przez organy administracji art. 49 ust. 4 akapit 2 rozporządzenia Komisji nr 612/2009 i bezpodstawne przyjęcie, że do działań Spółki związanych z wywozem cukru do Republiki Kirgistanu ma zastosowanie wyrażone w tym przepisie domniemanie, że "działania jakiejkolwiek strony trzeciej mającej bezpośredni lub pośredni związek z formalnościami koniecznymi do wypłaty refundacji, łącznie z działaniami spółek nadzoru, przypisywane są beneficjentowi".

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu środka prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 zdanie pierwsze ppsa zakres kontroli instancyjnej, poza przypadkami nieważności postępowania, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, jest zdeterminowany granicami środka zaskarżenia. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje sprawy ponownie, a jedynie w świetle podniesionych zarzutów.

Niniejsza skarga kasacyjna została oparta w przeważającej części na zarzutach naruszenia przepisów postępowania.

W pierwszej kolejności oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego objęty został zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa, jego zasadność bowiem wykluczałaby możliwość merytorycznego odniesienia się do pozostałych, objętych zarzutami skargi kasacyjnej nieprawidłowości (por. wyroki NSA: z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1293/13; z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II GSK 937/12).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych przepisem art. 141 § 4 ppsa. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w kwestionowanym zakresie.

Z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika zaś, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa skarżąca w istocie polemizuje ze stanowiskiem Sądu I instancji co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, czego skutecznie uczynić nie można (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1099/13).

Odnosząc się w następnej kolejności do zarzutu z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej należy wskazać, że powołana na tę okoliczność argumentacja, odnosząca się do ustaleń w zakresie kirgiskiej deklaracji celnej, nie dowodzi jeszcze o tym, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa.

Zgodnie z art. 7 kpa, wyrażającym zasadę prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast, w myśl art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

W stanie sprawy organ był zobowiązany, w świetle przepisów prawa unijnego i krajowego, do kontroli prawidłowości realizacji przez beneficjenta przyznanej mu refundacji wywozowej z tytułu wywozu cukru poza obszar celny Wspólnoty, a w przypadku stwierdzenia naruszeń w tym zakresie do orzeczenia o jej zwrocie oraz nałożenia kary pieniężnej. Przeprowadzone w tym zakresie postępowanie wyjaśniające nie narusza wspomnianych wcześniej reguł postępowania. Z akt sprawy wynika, że organ dokonał ustaleń z uwzględnieniem materiału dowodowego uzyskanego w ramach pomocy prawnej od kirgiskich władz państwowych. Z przesłanych dokumentów wynika, że przedłożone przez beneficjenta deklaracje celne mające potwierdzić wywóz cukru poza obszar celny Wspólnoty zostały sfałszowane.

Z pisma administracji celnej Republiki Kirgiskiej z 2 lipca 2010 r. znak: [...] wynika bowiem, że będąca przedmiotem zapytania m.in. deklaracja nr [...] jest falsyfikatem i nie poświadcza odprawy w trybie "dopuszczenie do swobodnego obrotu" (IM-40) dokonanej przez organy celne Republiki Kirgiskiej. Z przekazanej przez władze Republiki Kirgiskiej dokumentacji wynika też, że towar objęty deklaracją importową nr [...] odprawiono z zastosowaniem procedury IM-71 (wolny obszar gospodarczy). Opisana nieprawidłowość miała kluczowe znaczenie dla załatwienia sprawy. Potwierdzała ona brak wymaganego przepisami prawa dokumentu, z którego wynikałoby, że cukier został wywieziony poza obszar celny Wspólnoty, a także, że został wprowadzony do swobodnego obrotu na terytorium Republiki Kirgiskiej lub innego kraju trzeciego.

Stąd też, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do wydania przedmiotowych decyzji, a jego legalność nie powinna budzić uzasadnionych wątpliwości, skoro pochodzi w zasadniczej części od kirgiskich władz państwowych i został uzyskany w ramach międzypaństwowej pomocy prawnej, przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Natomiast wnosząca skargę kasacyjną, poza ogólnikową argumentacją, nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dokumentów, które podważałyby ich wiarygodność.

Z powyższych względów za niezasadny należało uznać zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutu z pkt 3 petitum skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że nie znajduje on również oparcia w stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej przepisy ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą (Dz. U. z 2004 r. Nr 97, poz. 963) mają zastosowanie, w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego, do obrotu towarami z krajami trzecimi, w takim zakresie, w jakim obrót ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami prawa (art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy). Z jej treści wynika, że ma ona zastosowanie m.in. do spraw, w których wymagane jest uzyskanie pozwolenia na wywóz towaru z obszaru celnego Wspólnoty z zastosowaniem refundacji (art. 3 ust. 1 pkt 4 tej ustawy). Przez obrót towarami z krajami trzecimi, według art. 2 pkt 5 powołanej ustawy, należy rozumieć przywóz towarów pochodzących z kraju trzeciego na obszar celny Wspólnoty lub wywóz towarów do kraju trzeciego z obszaru celnego Wspólnoty niezależnie od sposobu ich przemieszczania przez granicę, a także związane z tym nadawanie upoważnień podmiotom dokonującym takiego obrotu w zakresie towarów rolno-spożywczych. Natomiast krajem trzecim w rozumieniu art. 2 pkt 13 tej ustawy są kraje niebędące członkami Wspólnoty Europejskiej.

Za chybiony należy zatem uznać pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej, że przepisy ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą mają zastosowanie wyłącznie do postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia, czy też zastosowania środków administracyjnych, a więc w bardzo ścisłym zakresie, natomiast w pozostałym zakresie należy stosować przepisy ustawy z 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1702 ze zm.). Z przepisów ustawy powołanej jako druga (art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. c/) oraz rozdziału 6) wynika bowiem, że odwołuje się ona do rynku producentów cukru, a nie wymiany towarowej cukru z krajami trzecimi.

W stanie sprawy, przedmiotem postępowania było wymierzenie kary pieniężnej, co nastąpiło po tym jak organ ustalił, że strona zawnioskowała o nienależną refundację wywozową na wywóz cukru do Republiki Kirgiskiej. Oznacza to, że organ prawidłowo zastosował art. 4 ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą. W myśl tego przepisu z zastrzeżeniem warunków i zasad określonych w przepisach prawa wspólnotowego, w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 10, art. 57 § 5, art. 58-60, art. 75, art. 76 § 2 i 3, art. 77 § 2-4, art. 78-88 oraz art. 97-103. Tym samym w sprawie brak było podstaw do stosowania art. 80 k.p.a., statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów.

Na marginesie wypada jedynie zauważyć, że gdyby hipotetycznie przyjąć, że w sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych, a nie przepisy ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą, to z uwagi na treść art. 7 ust. 1 ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych brak byłoby podstaw do zastosowania art. 7 i art. 77 § 1 kpa, na których został oparty zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 tej ustawy, jeżeli przepisy ustawy albo przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji przez dyrektorów oddziałów terenowych oraz Prezesa Agencji, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Tak więc sposób sformułowania zarzutów kasacyjnych, w sposób nawzajem się wykluczający, podważa również ich skuteczność.

Z powyższych względów zarzut z pkt 3 petitum skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny.

Odnosząc się do zarzutu z pkt 4 petitum skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji błędne zaakceptowanie nieprawidłowego zastosowania przez organ art. 1 rozporządzenia nr 2988/95 i uznanie za nieprawidłowy wywóz przez spółkę cukru do Republiki Kirgiskiej, co w pełni nie odpowiada ustawowym wymogom.

Z treści art. 1 rozporządzenia nr 2988/95 wynika, że jest on przepisem materialnym (określa cel regulacji oraz wprowadza definicję "nieprawidłowości"), a nie procesowym, a więc zarzut naruszenia tego przepisu (przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie) powinien być oparty na pkt 1 art. 174 ppsa, ewentualnie w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ppsa, a nie jak przyjął autor skargi kasacyjnej - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa. Wynika to z faktu wyraźnego rozdziału w art. 174 ppsa podstaw kasacyjnych na materialne (pkt 1) i procesowe (pkt 2). W każdym bądź razie jego niewłaściwe zastosowanie powinno wynikać z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, a nie wykreowanego przez stronę na potrzeby skargi kasacyjnej, co miało miejsce w rozpoznawanej skardze kasacyjnej.

Dodać też trzeba, że, wskazany przepis składa się z dwóch jednostek redakcyjnych: "W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego (ust. 1). Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem (ust. 2)."

Obligowało to wnoszącą skargę kasacyjną, stosownie do art. 176 ppsa, do wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu, która w jej ocenie została naruszona przez Sąd, czego w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do poszukiwania właściwej podstawy kasacyjnej, czy też do jej poszerzania.

Na marginesie powyższych rozważań wypada jedynie zauważyć, że z argumentacji podniesionej w ramach tego zarzutu wynika, że autor skargi kasacyjnej próbował w ten sposób zakwestionować przypisywane spółce nieprawidłowości w związku z wywozem cukru do Republiki Kirgiskiej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymagało to jednak wskazania konkretnych okoliczności, popartych dowodami, jak też konkretnych przepisów procesowych, których naruszenia miałby dopuścić się Sąd I instancji.

W skardze kasacyjnej podniesiono naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa. Według pierwszego z wymienionych przepisów sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zatem, wnosząca skargę kasacyjną powinna była wykazać, że Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji według niedopuszczalnych kryteriów, lub też z przekroczeniem dopuszczalnych granic tej kontroli, w wyniku czego doszło do zastosowania niewłaściwego środka, czego w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło.

Z powyższych względów za niezasadny należało uznać zarzut z pkt 4 petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutu z pkt 5 petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że w myśl art. 49 ust. 4 akapit 2 rozporządzenia nr 612/2009 działania jakiejkolwiek strony trzeciej mającej bezpośredni lub pośredni związek z formalnościami koniecznymi do wypłaty refundacji, łącznie z działaniami spółek nadzoru, przypisywane są beneficjantowi.

Ustalenia w tym zakresie należą do sfery faktów. Tym samym kwestionując ustalenia w tym zakresie wnosząca skargę kasacyjną powinna była wskazać konkretne przepisy procesowe, które jej zdaniem zostały naruszone, co miałoby doprowadzić w konsekwencji do podjęcia wadliwego orzeczenia, czego w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło. Jak wcześniej zostało wykazane zarzut oparty na art. 7 i art. 77 § 1 kpa okazał się nieskuteczny.

Wyrażone przez stronę stanowisko, co do braku podstaw przypisywania jej odpowiedzialności za stwierdzone nieprawidłowości, nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Trzeba bowiem podkreślić, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje fakt, na jakim etapie i w wyniku jakich działań doszło do sfałszowania deklaracji celnej, która następnie została przedstawiona przez beneficjenta refundacji wywozowej do rozliczenia. Jak wynika bowiem z powołanego wcześniej przepisu, konsekwencje prawne, bez względu na okoliczności sprawy, obciążają beneficjenta.

W sprawie nie ma natomiast wątpliwości, że beneficjentem refundacji wywozowej była skarżąca spółka, a skoro tak to wszelkie stwierdzone nieprawidłowości, które spowodowały lub mogły spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem, obciążają spółkę.

Z powyższych względów za niezasadny należało uznać zarzut z pkt 5 petitum skargi kasacyjnej.

Podsumowując, skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.