Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 687/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2187
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kramek, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Renata Nawrot (spr.), , Protokolant sekr. sąd. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi H. T. i A. T. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2019 r. znak [...] w przedmiocie nakazu przeprowadzenia robót budowlanych przy zabytku I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących H. T. i A. T. solidarnie kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2019 r. znak: [...]Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: organ odwoławczy, Minister), na podstawie art. 7 pkt 1, art. 49 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. 2018 poz. 2067 ze zm., dalej: ustawa o ochronie zabytków) oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2018 poz. 2096, dalej: k.p.a.), uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] (dalej: organ I instancji, WKZ) z dnia [...] czerwca 2018 r. Nr [...] w części dotyczącej terminu wykonania nakazanych prac i wyznaczył nowy termin do dnia 31 maja 2019 r., a w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. Nr [...] WKZ nałożył na H. i A. T. (dalej: strona, skarżący) obowiązek przeprowadzenia - w terminie do dnia 31 października 2018 r. - robot budowlanych przy budynku stajni wpisanym do rejestru zabytków, położonym na terenie zespołu folwarcznego

w P., gm. [...], polegających na:

1. uzupełnieniu zawalonych fragmentów murów wzdłużnych (elewacji wschodniej i zachodniej) budynku wraz z odtworzeniem otworów okiennych,

2. uzupełnieniu okładziny kamiennej i spoin oraz naprawie korony zachowanych odcinków murów wzdłużnych budynku,

3. częściowym przemurowaniu południowej ściany szczytowej w partiach, które utraciły stabilność (zwichrowanych i odchylonych),

4. odtworzeniu drewnianego stropu belkowego,

5. remoncie zachowanych elementów konstrukcji więźby dachowej wraz

z uzupełnieniem jej zawalonej partii,

6. wykonaniu pokrycia dachowego,

7. montażu instalacji odprowadzającej wody opadowe poza mury budynku.

Obowiązek ten organ I instancji nałożył po dokonanych 9 sierpnia 2017 r. oględzinach budynku, podczas których stwierdzono, że w wyniku silnego wiatru zawaleniu uległa część konstrukcji dachowej wraz z pokryciem dachowym. Zniszczeniu uległy również ściany wzdłużne w tej części stajni. W toku postępowania administracyjnego WKZ zlecił nadto wykonanie opinii o stanie technicznym stajni wraz ze wskazaniem koniecznych do wykonania prac zabezpieczających i remontowych budynku. Zgodnie z treścią ww. opinii o stanie technicznym budynku stajni (nr 12)

w zespole folwarcznym wraz ze wskazaniem koniecznych do wykonywania prac zabezpieczających i remontowych budynku, opracowanej w styczniu 2018 r. przez inż. bud. S. Z. uszkodzenia i zniszczenia w przedmiotowym obiekcie wynikają przede wszystkim z braku podejmowania bieżących remontów przy pokryciu dachowym. Drewniane elementy konstrukcyjne więźby dachowej i stropu belkowego narażone były na bezpośrednie oddziaływanie czynników atmosferycznych, stąd silne zawilgocenie i rozkład drewna. Wieloletnie zaniedbania w obiekcie doprowadziły do dwuosiowego wyboczenia i rozwarstwienia części cokołu muru szczytowego południowego oraz odspojeń okładzin kamiennych, uszkodzeń ścianki kolankowej, uszkodzeń otworów okiennych i ślusarki okiennej na odcinkach muru zachodniego

i wschodniego. Drugim czynnikiem deformującym obiekt było zdarzenie klimatyczne, czyli wichura w 2017 r., w wyniku której nastąpiło zawalenie środkowej części obiektu.

Zdaniem organu I instancji częściowe zniszczenie obiektu, bez podjęcia określonych prac zabezpieczających, prowadzić może do dalszego pogorszenia stanu

i w konsekwencji zupełnej destrukcji zabytku. Pozostawienie w części zawalonego budynku i nie podejmowanie koniecznych prac rekonstrukcyjnych i remontowych może spowodować zupełną dewastację zabytku na skutek szkodliwego działania warunków atmosferycznych, a także zniszczenie częściowo zachowanej autentycznej zabytkowej substancji.

WKZ wyjaśnił, że ze względu na zawalenie się środkowej części budowli, dla zachowania jej integralności konieczna jest rekonstrukcja utraconych fragmentów murów oraz drewnianego stropu i więźby dachowej. Brak wzmocnienia południowej ściany szczytowej grozi jej zawaleniem z uwagi na obserwowane odchylenie

i zwichrowanie. Dla właściwego zabezpieczenia murów konieczna jest naprawa korony zachowanych murów, uzupełnienie okładziny kamiennej i spoinowania. Zaniechanie odtworzenia stropu pozbawi budynek elementów spinających mury. Dla przywrócenia integralności budynku niezbędne jest uzupełnienie więźby dachowej i odtworzenie pierwotnej formy dachu. Brak wykonania szczelnego pokrycia dachowego przyczyni się do narażenia elementów wewnętrznej konstrukcji dachowej i stropowej na niewłaściwe działanie wody opadowej.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wywiedli, że nałożony na nich zakres obowiązków został sformułowany w sposób nieprecyzyjny. Organ ten nakazał bowiem wykonanie określonych prac nie mając w tym zakresie żadnych szczegółowych informacji tj. projektów budowlanych. Opinia rzeczoznawcy, na którą powołuje się organ, nie zawiera konkretnych czynności, jakie miałyby być przeprowadzone. Autor opinii sam wskazuje na konieczność dalszych uszczegółowień, których organ I instancji nie dokonał. Nie wskazano również żadnych parametrów (wielkości) prac, materiałów, jakie miałyby być użyte przy pracach. Organ I instancji pominął również fakt, że gros budynku było wykonane z materiałów nowszych (nieautentycznych, niezabytkowych), sprzecznie z zasadami nie tylko restaurowania budynków, ale również z zasadami sztuki budowlanej.

Wskazaną na wstępie decyzją z [...]stycznia 2019 r. Minister uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania prac i wyznaczył nowy termin do dnia 31 maja 2019 r., w pozostałej części zaś utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy ustalił, że 9 sierpnia 2017 r. organ I instancji przeprowadził kontrolę stanu zachowania budynku stajni. Podczas oględzin ustalono, że budynek jest w bardzo złym stanie technicznym, a w wyniku wichury zawaleniu uległa część konstrukcji dachu wraz z pokryciem dachowym. Częściowemu zniszczeniu uległy także ściany wzdłużne obiektu. Prawidłowość ww. ustaleń potwierdziła, sporządzona na potrzeby toczącego się przed Ministrem postępowania w sprawie skreślenia przedmiotowego budynku z rejestru zabytków, opinia Oddziału Terenowego w P.Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 29 grudnia 2017 r. W opinii tej stwierdzono, że przedmiotowa stajnia zachowana jest w obrysie murów obwodowych. Po stronie północnej konstrukcja dachu częściowo zawaliła się - w tym miejscu ściany zachowały się do wysokości przyziemia. W pozostałych partiach murów zaobserwowano ubytki cegieł i zaprawy, miejscowe rozwarstwienia ścian. Więźba dachowa zmurszała, pozbawiona pokrycia. Brak rynien i rur spustowych. Obiekt jest silnie zawilgocony. Minister miał na względzie także treść opinii sporządzonej przez inż. bud. S. Z. w styczniu 2018 r. Rzeczoznawca stwierdził w niej, że choć aktualnie zakres zniszczenia budynku jest znaczny, to jednak jego remont jest w dalszym ciągu możliwy. W celu przywrócenia stabilności bryły budynku oraz zabezpieczenia jej przed negatywnym oddziaływaniem czynników zewnętrznych konieczne będzie m.in. przemurowanie uszkodzonych bądź zawalonych partii murów wraz z konserwacją partii zachowanych, wykonanie stężenia poprzecznego bryły za pomocą stropu, jak również gruntowny remont dachu z odtworzeniem jego zawalonej części oraz wykonanie pokrycia, zapewniającego odpowiednią izolację.

Mając powyższe na uwadze Minister wywiódł, że zły stan zachowania budynku oraz konieczność przeprowadzenia przy nim robót budowlanych, które zabezpieczą go przed całkowitym zniszczeniem nie budzi wątpliwości. Aktualnie obiekt nie jest prawidłowo zabezpieczony przed destrukcyjnym działaniem czynników atmosferycznych, co przyczyniło się m.in. do znacznego zawilgocenia i korozji konstrukcji oraz częściowego zawalenia się dachu oraz partii elewacji wschodniej

i zachodniej. Wobec tego organ I instancji miał uzasadnione podstawy do wydania decyzji nakazującej podjęcie określonych działań przy zabytku. W ocenie organu odwoławczego, pomimo zaistniałych zniszczeń, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przesądza o możliwości podjęcia prac remontowych, które przyczynią się do zachowania tego przedmiotowego obiektu w zasobie dziedzictwa narodowego.

Zdaniem organu odwoławczego szczegółowe kwestie w zakresie sposobu wykonania robót budowlanych przy przedmiotowym zabytku będą mogły być analizowane na etapie postępowania w sprawie uzyskiwania pozwolenia, o którym mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, którego istotą jest dokonywana przez wojewódzkiego konserwatora zabytków ocena wpływu wnioskowanych prac na przedmiot ochrony konserwatorskiej. W składanym wniosku

o wydanie pozwolenia konserwatorskiego, strony będą miały wówczas możliwość poszerzenia bądź rozwinięcia zakresu i rodzaju prac, jaki został określony w nakazie.

Końcowo Minister ocenił, że WKZ działając zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonał starannej analizy dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, co pozwoliło mu na sformułowanie w sentencji decyzji zakresu prac, których wykonanie jest niezbędne ze względu na występujące zagrożenie zniszczeniem przedmiotowego zabytku. Ponadto, strony zostały skutecznie powiadomione o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania nakazu, jak również o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz składania wniosków i zastrzeżeń w tej sprawie przed wydaniem decyzji. Jednocześnie uznano, że organ I instancji określił zasadny termin wykonania nakazanych prac, podyktowany aktualnym stanem zachowania przedmiotowego budynku oraz koniecznością podjęcia stosunkowo szybkiej ingerencji, najlepiej przed rozpoczęciem kolejnego sezonu zimowego. Niemniej jednak, z uwagi na upływ ww. terminu, jak również w celu umożliwienia zobowiązanym uzyskania stosownych pozwoleń na realizację nakazu, organ odwoławczy wyznaczył nowy termin wykonania prac, określonych w zaskarżonej decyzji.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której zarzucili:

1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i 77, k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i jego dowolnej, wybiórczej ocenie, skutkujące naruszeniem zasady prawdy obiektywnej i zasady pogłębionego zaufania obywateli do państwa, poprzez pominięcie w postępowaniu dowodowych informacji zawartych w ekspertyzie technicznej dotyczących złego stanu technicznego budynku stajni, skutkiem czego przekroczono zasadę uznania administracyjnego nakładając na stronę obowiązki ponad miarę;

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 49 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1,2 oraz 6 ustawy o ochronie zabytków poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji,

w której zniszczony budynek stajni nie może zostać odbudowany,

3. naruszenie prawa materialnego tj. art. 40 ustawy o ochronie zabytków poprzez niewydanie zaleceń pokontrolnych jak też brak wyjaśnienia, dlaczego organ II instancji za prawidłowe uważa odstąpienie od zasady wydania zaleceń pokontrolnych.

Mając na uwadze powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazali, że organ odwoławczy uznając zasadność nakazania przeprowadzenia prac określonych w decyzji organu I instancji wydał decyzję o charakterze dowolnym, z przekroczeniem zasady uznania administracyjnego.

Skarżący powołali się na opinię dotyczącą stanu budynku, w której stwierdzono, że "do całkowitej rekonstrukcji przeznaczona będzie zawalona strefa o powierzchni F=345 m2 oraz częściowa odbudowa (co najmniej) 50% wewnętrznej konstrukcji ciesielskiej 5-cio traktu od strony południowej (...) Mur szczytowy południowy ze względu na swe zwichrowanie będzie wymagał częściowej rozbiórki i ponownego wymurowania. Do bardzo istotnych zagadnień będzie rekonstrukcja murów zachodniego i wschodniego wraz z oknami". Rzeczoznawca wskazał również, że podjęcie prac remontowych przy przedmiotowym obiekcie będzie obejmowało duży zakres robot, co jest związane z wysokimi nakładami finansowymi. Obecnie budynek jest prawie całkowicie zniszczony. stopień zniszczenia budynku jest znaczny, brak jest zdecydowanej większości konstrukcji budynku. Organ nie wskazuje, w oparciu o jakie dokumenty (projekty, plany, rzuty), budynek miałby być odbudowany, a zakres prac wskazuje, że celem organu jest praktyczne wybudowanie budynku stajni niejako od nowa. Nadto, odbudowana stajnia nie będzie zabytkiem, a jedynie nowym budynkiem stanowiącym pseudo-zabytek. Niezachowana byłaby jego dawna substancja

w przeważającym zakresie, ponieważ dla jego dalszego istnienia konieczne byłoby wzniesienie go na nowo, przy użyciu nowych materiałów i z reguły przy zastosowaniu nowych technologii.

Zdaniem skarżących, zaskarżona decyzja przekracza zasadę tzw. uznania administracyjnego właśnie wobec faktu, że zakres prac stanowi w istocie o tym, że mamy do czynienia z budową budynku włącznie z fundamentami. Nadto organ nałożył na skarżących obowiązek odbudowania budynku i doprowadzenia go do stanu, w jakim nie znajdował się w dacie wpisania do rejestru zabytków. Budynek był już wówczas zniszczony, remontowany za pomocą niehistorycznych technologii (pokrycie dachu eternitem, brak oryginalnej konstrukcji dachowej, inne technologie budowy ścian stajni).

Organ II instancji bezkrytycznie zaaprobował decyzję organu I instancji, który nałożył obowiązki, które bez pogłębionej analizy, wykraczają poza dyspozycję art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, jako mające charakter odtworzeniowy. Bez odniesienia się do okoliczności faktycznych i przestawienia oceny w tym zakresie, nie sposób jednoznacznie stwierdzić, czy tego rodzaju prace mają jeszcze charakter zabezpieczający zabytek przed dalszą jego degradacją, czy już odtworzeniowy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz.1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 49 ust. 1 ustawy

o ochronie zabytków, który stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.

Zatem jedną z koniecznych przesłanek dla nałożenia obowiązków na osobę dysponującą zabytkiem jest więc m.in. niezbędność tych działań dla zachowania substancji zabytku. W tym celu konieczne jest zebranie materiałów dowodowych na okoliczność stanu zabytku i aktualnie posiadanych przez niego wartości zabytkowych, tak aby nałożone obowiązki były adekwatne do celu, który ma zostać osiągnięty przez ich wykonanie. Obowiązki nałożone na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków powinny być bowiem rzeczywistymi działaniami mającymi na celu ratowanie zagrożonego obiektu.

Z kolei zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą praworządności organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że organ ten jest obowiązany rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone lub odzwierciedlone w aktach sprawy oraz że organ powinien rozpatrzyć te dowody w ich wzajemnej łączności. Rozpatrując materiał dowodowy, organ administracji publicznej nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu ani też uwzględnić dowodu, którego nie ma w aktach sprawy (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r., II OSK 223/12, publ. CBOSA).

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę niniejszą organ II instancji potraktował materiał dowodowy wybiórczo i jednostronnie, przyjmując za udowodnienie okoliczności, które uzasadniały wydane rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy pominął w zasadzie fakt – na który od początku postępowania administracyjnego zwracali uwagę skarżący - że jak wskazano w opinii

o stanie technicznym budynku stajni sporządzonej w styczniu 2018 r. obiekt można zaliczyć do stanu katastrofalnego. Niezbędny zakres prac remontowych będzie więc polegał na: wymianie belek stropowych, utrata nośności (50%), wymianie podciągów, utrata nośności (50%), wymianie podsufitki i podłogi, utrata nośności (100%), wzmocnienie ścianki kolankowej, wymianie płatwi skrajnych (100%), wymianie zastrzałów wieszarowych (50%), wymianie rozpornic (50%), wymianie słupów więźby dachowej (40%), wymianie krokwi (50%) oraz wymianie łacenia i pokrycia dachowego (100%). Wśród elementów konstrukcyjnych kwalifikujących się do dalszej eksploatacji wymieniono jedynie mury szczytowe budynku, odcinki murów zewnętrznych podłużnych (3) o l=11m i 28m oraz układ słupów wewnętrznych (k. 8 opinii o stanie technicznym budynku stajni (nr 12) w zespole folwarcznym wraz ze wskazaniem koniecznych do wykonania prac zabezpieczających i remontowych budynków). Również z protokołu kontroli nieruchomości, przeprowadzonej w dniu 9 sierpnia 2017 r., wynika jednoznacznie, że stan zachowania obiektu jest bardzo zły. Stan budynku obrazuje także dołączona do protokołu rozprawy dokumentacja fotograficzna.

Organ odwoławczy, nie rozważając powyższego, dokonał oceny, że obiekt wymaga natychmiastowego zabezpieczenia przed dalszą degradacją, jednak nie ustalił, czy wskazany wyżej, tak znaczny, stopień zniszczenia zabytku, wskutek braku remontów oraz zdarzenia klimatycznego, które miało miejsce w lipcu i sierpniu 2017 r., uzasadniało jego dalszą ochronę konserwatorską. Sąd podziela argumenty skarżących, że organ odwoławczy nie ustalił czy technicznie możliwe jest zachowanie starych elementów budynku czy też obiekt budowlany de facto wymaga wykonania robót rekonstrukcyjnych w takim zakresie, że po ich wykonaniu nie będzie można już stwierdzić, że nowowybudowany budynek nadal jest zabytkiem, lecz będzie tylko jego imitacją.

Sąd nie kwestionuje tego, że co do zasady każdy zabytek nieruchomy podlega ochronie konserwatorskiej, co powoduje konieczność utrzymywania go w należytym stanie technicznym oraz podejmowania czynności i wykonywania robót mających na celu zabezpieczenia jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Podstawową zasadą wyrażoną w art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków jest bowiem zasada nakazującą ochronę zabytków i sprawowanie opieki nad zabytkami bez względu na stan zachowania. Nie oznacza to jednak, że organy ochrony konserwatorskiej zwolnione są z obowiązku wnikliwego zbadania każdego indywidualnego przypadku zarówno pod kątem spełnienia przesłanek z art. 49 ustawy o ochronie zabytków, jak też zasadności i celowości ewentualnych robót budowlanych w kontekście utrzymywania statusu zabytku w odniesieniu do określonej nieruchomości.

Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że nie można niejako automatycznie zakładać, że każdy obiekt nieruchomy, wpisany do rejestru zabytków, którego remont wymaga w rzeczywistości przeprowadzenia pełnej jego rekonstrukcji, co zostało potwierdzone opinią biegłych (wyrok NSA z dnia 28 lipca 1994 r., I SA 1140/93, ONSA.OZ 1997, nr 2, poz. 7) lub dotknięty tzw. "śmiercią techniczną" (wyrok NSA

z dnia 16 listopada 2001 r., I SA 906/00, Monitor Prawniczy 2001, nr 24, s. 1196) powinien być w każdym przypadku objęty postępowaniem nakazowym określonym

w art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Trudno przecież oczekiwać od właściciela zabytku nieruchomego, aby zakres robót budowlanych nakazanych przez organ sprowadzał się w istocie do pełnej rekonstrukcji (odbudowy) zniszczonego zabytku. Skoro w art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków jest mowa o konieczności przeprowadzenia robót w celu ochrony zabytku przed jego uszkodzeniem lub zniszczeniem to brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu w przypadku, gdy zniszczenie zabytku już nastąpiło, ze względu na wieloletnie zaniedbania, nie tylko zresztą ze strony właściciela zabytku ale także organu ochrony konserwatorskiej, którego działania kontrolne i nakazowe są zdecydowanie spóźnione.

Ponownie rozpatrując sprawę organ II instancji uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w składzie orzekającym. Najistotniejsza do rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy pozostaje wątpliwość, czy ewentualne roboty budowlane są celowe ze względu na brak możliwości ochrony zabytku przed jego całkowitym zniszczeniem, na co również wskazują skarżący. Jak podniesiono w skardze, odbudowa stajni polegać będzie w zasadzie na wzniesieniu budynku na nowo łącznie z fundamentami, przy użyciu nowych materiałów i przy zastosowaniu nowych technologii. W całości wymienić należy pokrycie dachowe i podłogi, a wobec całkowitej utraty nośności, wzmocnienie ścianki kolankowej, wymiana płatwi skrajnych oraz wymiana łacenia. Zwrócono także uwagę, że znaczna część budynku była wykonana z materiałów nieautentycznych, niezabytkowych. Chodzi m.in. o ściany z pustaków i dach z eternitu. Obowiązkiem organu było w takim przypadku szczególnie wnikliwe ustosunkowanie się do argumentów skarżących wskazujących na brak technicznych możliwości wykonania robót budowlanych oraz całkowity brak ich sensu. Ocena techniczna organu w takim przypadku powinna być poprzedzona rozważeniem sporządzenia odpowiedniej ekspertyzy wskazującej zarówno na możliwości techniczne przeprowadzenia robót budowlanych, jak i ich wpływ na zachowanie zabytku i realną szansę na przywrócenie mu prawidłowego stanu technicznego. Rozważania organu w tym przedmiocie powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem organ odwoławczy całkowicie pominął w swoich rozważaniach odniesienie do stopnia zniszczenia zabytku oraz możliwości technicznych wykonania robót budowlanych, ograniczając się jedynie do powielenia stosunkowo oczywistych twierdzeń dotyczących konieczności ochrony zabytku nieruchomego. Najistotniejsza do rozstrzygnięcia przez organ pozostawała wątpliwość, czy ewentualne roboty budowlane są w istocie celowe ze względu na brak możliwości ochrony zabytku przed jego całkowitym zniszczeniem, co podnosili skarżący.

Końcowo Sąd zauważa, że względy natury ekonomicznej, na które powołują się skarżący, nie mogą przesądzać o zaniechaniu działań mających na celu zachowanie substancji i wartości zabytkowej przedmiotowego budynku, na co słusznie wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Niemniej jednak obowiązkiem organu było przeprowadzenie wnikliwego postępowania dowodowego w zakresie stanu zniszczenia budynku i jednoznaczne wskazanie, czy obiekt będący przedmiotem prowadzonego postępowania ma realną szansę na ochronę przed całkowitym unicestwieniem ze względu na stopień jego zniszczenia. Konieczność przeprowadzenia takiego postępowania jest tym bardziej uzasadniona, że stan budynku jest nie tylko wynikiem długoletnich zaniedbań ze strony obecnych właścicieli, na co wskazuje organ odwoławczy, ale również poprzednich właścicieli, w tym Skarbu Państwa, a także długotrwałego braku właściwego nadzoru ze strony organów odpowiedzialnych za ochronę konserwatorską i spóźnionej reakcji organu. Bez wątpienia bowiem wcześniejsza ingerencja organu pozwoliłaby na znacznie skuteczniejsze realizowanie celów ustawowych i ochronę zabytku przed jego całkowitym zniszczeniem. Jak wynika bowiem ze znajdującej się w aktach sprawy karty ewidencyjnej sporządzonej w sierpniu 1991 r. obiekt bezwzględnie należało objąć ochroną konserwatorską, wskazując na konieczność wykonania remontów stropów i naprawę murów, szczególnie ściany zachodniej.

Brak odpowiedniego postępowania wyjaśniającego we wskazanym wyżej zakresie stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. a brak właściwej oceny stanu faktycznego i możliwości zastosowania określonych rozwiązań prawnych stanowi naruszenie art. 80 kpa i 107 § 3 k.p.a. Z kolei nieodniesienie się organu II instancji do argumentów podnoszonych przez skarżących stanowiło naruszenie art. 15 k.p.a.

W ocenie Sądu wszystkie te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli prawidłowe zastosowanie art. 49 ust. 1 ustawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt. I sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 k.p.a.