Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1112/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy: article: art. 200 i art. 200 a
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1568/18 w sprawie ze skargi G.J. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 11 lipca 2018 r. nr BR.5154.4.2018 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 18 kwietnia 2018 r. nr WT/SD-5154.3254.11.2018 oraz umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1568/18 oddalił skargę G.J. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 11 lipca 2018 r. nr BR.5154.4.2018 w przedmiocie stypendium doktoranckiego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Rektor Uniwersytetu [...] decyzją z dnia 11 lipca 2018 r. nr BR.5154.4.2018, na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), art. 200 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 w związku z art. 43 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 207 ust. 1 oraz art. 94 ust. 1 i ust. 6 oraz art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej w skrócie "p.s.w."), § 12 ust. 1, § 13 ust. 2 i § 14 ust. 3 oraz § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696) oraz § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1501), § 3 ust. 1 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich doktorantom Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik do Zarządzenia Rektora [...] Nr 25/2015 z dnia 1 lipca 2015 r. oraz Załącznik nr 2 do Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich, a także § 4 i § 8 ust. 2 Zarządzenia Nr 66/2017 Rektora [...] z dnia 28 września 2017 r. w sprawie przyznawania stypendiów doktoranckich na Uniwersytecie [...], po rozpatrzeniu wniosku G.J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 18 kwietnia 2018 r. nr WT/SD-5154.3254.11.2018 odmawiającą przyznania wyżej wymienionemu stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2015/2016.

W uzasadnieniu decyzji podał, że przedmiotowe rozstrzygnięcie wydano w związku z wnioskiem G.J. o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2015/2016 oraz w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt I OSK 593/17. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że wyżej wymieniony w dniu 28 października 2015 r. złożył wniosek o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej w roku akademickim 2015/2016 na podstawie art. 200a p.s.w., a następnie w dniu 29 października 2015 r. wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2015/2016 na podstawie art. 200 p.s.w. Rektor [...] decyzją z dnia 18 listopada 2015 r. nr 1/2015, na podstawie art. 200a p.s.w., przyznał stronie stypendium doktoranckie z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych obowiązujących doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów Wydziału [...] w roku akademickim 2015/2016 w kwocie 800 zł miesięcznie od dnia 1 października 2015 do dnia 31 września 2016 r. Z kolei decyzją z 24 listopada 2015 r. nr 2/3254/2015 Rektor odmówił przyznania stypendium doktoranckiego na podstawie art. 200 p.s.w., która po ponownym rozpoznaniu sprawy została utrzymana w mocy decyzją z dnia 25 stycznia 2016 r. nr 5171-8/2016. Rozstrzygnięcie to G.J. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 605/16 oddalił skargę. Po rozpoznaniu wniesionej przez wyżej wymienionego skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt I OSK 593/17 uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję z dnia 25 stycznia 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 24 listopada 2015 r.

Rektor [...] wskazał, że G.J. decyzją z dnia 9 września 2014 r. nr Psik-416-18/14, wydaną przez Prorektora ds. studenckich i kształcenia, został przyjęty na studia na podstawie art. 43 ust. 3 pkt 4 i ust. 4 pkt 2 p.s.w. jako cudzoziemiec, który może podejmować i odbywać kształcenie oraz uczestniczyć w badaniach naukowych i pracach rozwojowych, na podstawie decyzji Rektora na zasadach odpłatności. Przyjęcie go na zasadach odpłatności gwarantowało mu uzyskanie stypendium wypłacanego przez Biuro Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej obecnie Narodową Agencję Wymiany Akademickiej, które doktorant otrzymuje na podstawie § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych. Stypendium ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego na studia doktoranckie doktorant otrzymuje od roku akademickiego 2014/2015 na cały okres trwania studiów (4 lata), tj. do roku akademickiego 2017/2018 – z tą też chwilą odbywa studia jako stypendysta strony Polskiej na podstawie art. 43 ust. 4 pkt 1 p.s.w. W tym samym okresie G.J., jako cudzoziemiec, mógł ubiegać się w roku akademickim 2015/2016 o zwiększenie stypendium doktoranckiego na podstawie art. 200a p.s.w. i skorzystał z tej możliwości, składając w dniu 28 października 2015 r. wniosek o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych obowiązujących doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów Wydziału [...]. W dniu 18 listopada 2015 r. decyzją nr 1/2015 doktorant otrzymał, na podstawie art. 200a p.s.w., przedmiotowe stypendium doktoranckie w kwocie 800 zł w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r., a zatem nie może już otrzymać stypendium doktoranckiego na tej samej podstawie, co stypendium doktoranckie z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych. Organ zaznaczył, że zwiększenie to jest finansowane z dotacji podmiotowej Uczelni otrzymywanej na podstawie art. 94b ust. 1 pkt 5 p.s.w. na dofinansowanie zadań projakościowych i mogą ubiegać się o nie zarówno doktoranci studiujący na zasadach obowiązujących obywateli polskich, jak i na innych zasadach, w tym także cudzoziemcy będący stypendystami strony polskiej, jeżeli należą do 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Przedmiotowe stypendium doktoranckie nie jest zaś finansowane z dotacji, o której mowa w art. 94b, a w szczególności art. 94b ust. 5 p.s.w., bowiem środki te są przeznaczone na stypendia i na dofinansowanie zadań projakościowych, a dokładnie na finansowanie zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich, o których mowa w art. 200a p.s.w., dla nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów w uczelniach publicznych i niepublicznych – na podstawie, którego przepisu G.J. otrzymuje stypendium doktoranckie z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych. Natomiast stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 p.s.w., jest finansowane w ramach środków, o jakich mowa w art. 98 ust. 1 p.s.w., którego budżet stanowią środki, w szczególności dotacje z budżetu Państwa, o jakich mowa w art. 94 ust. 1 pkt 1-6, 8, 9 i 11 oraz art. 94b p.s.w., a zatem ze środków, z których cudzoziemcy nie powinni otrzymywać stypendiów doktoranckich. Przy czym stypendia doktoranckie są wypłacane wyłącznie z dotacji art. 94 ust. 1 pkt 1-6 p.s.w., czyli dotacji z budżetu Państwa na zadania związane z kształceniem studentów studiów stacjonarnych, kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, kształceniem kadr naukowych, utrzymaniem uczelni, w tym na remonty. Stypendium doktoranckie nie jest natomiast finansowane z dotacji, o której mowa w art. 94b, a w szczególności 94b ust. 5 p.s.w., bowiem środki te są przeznaczone na stypendia i na dofinansowanie zadań projakościowych, a dokładnie na finansowanie zwiększenia wysokości stypendium doktoranckich, o których mowa w art. 200a p.s.w., dla nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów w uczelniach publicznych i niepublicznych. To właśnie na podstawie tego przepisu doktorant otrzymuje stypendium projakościowe.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi G.J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uznał ją za krzywdzącą i wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 200a p.s.w., poprzez jego niezastosowanie w sprawie, wbrew wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 593/17, zgodnie z którym organ miał rozpoznać sprawę ponownie w świetle regulacji zawartej w art. 200a p.s.w., a nie – jak to uczynił – na podstawie art. 200 p.s.w. Skarżący wskazał m.in., że zaskarżona decyzja zawiera nieprawidłowe ustalenia oraz zastosowano w niej normę prawa nie dotyczącą rozpatrywanego wniosku, tj. art. 200 p.s.w. Za nieprawdziwe uznał twierdzenie, że wypłata stypendiów następuje ze środków budżetu Państwa. Finansowanie stypendiów doktoranckich dla doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów Wydziału [...] jest bowiem finansowane ze środków własnych Uczelni. Jego zdaniem, jako cudzoziemiec studiujący na zasadach innych niż obywatele polscy i należący do 30% najlepszych doktorantów, posiada takie same prawa do uzyskania stypendium na podstawie art. 200a p.s.w. jak obywatele polscy. Wskazał, że choć uzyskał 70 punktów i zajął 23 miejsce listy rankingowej wśród 37 doktorantów to jednak nie przyznano mu stypendium doktoranckiego.

Rektor Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarżący w pismach procesowych z dnia 26 października 2018 r. oraz 7 i 10 grudnia 2018 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonego do pisma z 10 grudnia 2018 r. Planu rzeczowo-finansowego [...] na 2015 i 2016 rok na okoliczność posiadania przez Uczelnię – poza środkami z budżetu Państwa – wyodrębnionych własnych środków w ramach funduszu stypendialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku w pierwszej kolejności odniósł się do realizacji przez organ wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt I OSK 593/17. Stwierdził, że Rektor, wydając aktualne decyzje w sprawie, zrealizował powyższe zalecenia, bowiem wyjaśnił, dlaczego nie zastosował art. 200a ust. 2 p.s.w. Wbrew twierdzeniom skarżącego, NSA w uzasadnieniu wyroku z 4 października 2017 r. nie zawarł wiążącego stanowiska odnośnie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego, o którym mowa w art. 200 p.s.w., czy też zwiększenia stypendium z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych na podstawie art. 200a p.s.w. Uchylając decyzje odmawiające przyznania stypendium doktoranckiego w trybie art. 200 ust. 3 p.s.w. wskazał, że zarówno ze złożonego w dniu 29 października 2015 r. wniosku, jak i odwołania od decyzji z dnia 24 listopada 2015 r. oraz skargi złożonej od decyzji z dnia 25 stycznia 2016 r., wynika, że skarżący ubiegał się o stypendium na podstawie art. 200a p.s.w., a nie art. 200 p.s.w. NSA zobligował natomiast organy ponownie rozpoznające sprawę do rozważenia zasadności żądania skarżącego w świetle regulacji art. 200a p.s.w. Organ, rozpoznając ponownie sprawę, nie mógł jednak w tym trybie wydać rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy w obrocie prawnym pozostaje decyzja ostateczna Rektora (wydana z jego upoważnienia przez Dziekana Wydziału [...]) z dnia 18 listopada 2015 r. nr 1/2015, przyznająca skarżącemu zwiększenie stypendium doktoranckiego w kwocie 800 zł z dotacji podmiotowej na dofinasowanie zadań projakościowych na okres od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. Decyzją tą, na podstawie art. 200a ust. 1 p.s.w., rozstrzygnięto sprawę z wniosku skarżącego z dnia 28 października 2015 r. o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych (...) w roku akademickim 2015/2016. Skoro zatem skarżącemu zostało już przyznane, na jego wniosek z dnia 28 października 2015 r., stypendium projakościowe na podstawie art. 200a p.s.w. na rok akademicki 2015/2016, to organ, rozpoznając ponownie wniosek skarżącego z dnia 29 października 2015 r., prawidłowo przyjął, że dotyczy on przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2015/2016 na podstawie art. 200 p.s.w.

Sąd pierwszej instancji, badając legalność zaskarżonej decyzji według stanu prawnego na datę złożenia przedmiotowego wniosku uznał, że organ zasadnie odmówił G.J. przyznania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2015/2016, przeznaczonego dla uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich na podstawie art. 200 p.s.w. Jak wynika z prawomocnej decyzji Rektora [...] z dnia 9 września 2014 r. nr PSiK-416-18/14, skarżący został przyjęty na studia doktoranckie na podstawie art. 43 ust. 3 pkt 4 i ust. 4 pkt 2 p.s.w., a zatem jako cudzoziemiec, który może podejmować i odbywać kształcenie oraz uczestniczyć w badaniach naukowych i pracach rozwojowych, na zasadach odpłatności. Jako cudzoziemiec skarżący został stypendystą strony polskiej, zostało mu przyznane stypendium ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego na studia doktoranckie, poczynając od roku akademickiego 2014/2015 na okres trwania studiów. Gdyby został przyjęty na studia doktoranckie na zasadach obwiązujących obywateli polskich, czyli jako posiadacza Karty Polaka, to nie mógłby ubiegać się o przyznanie powyższego stypendium. Przyznanie stypendium Rządu Polskiego oznacza, że G.J., mimo że został przyjęty na studia doktoranckie, jako cudzoziemiec, na podstawie art. 43 ust. 4 pkt 2 p.s.w., na zasadach odpłatności, nie ma obowiązku ponoszenia opłat za studia i otrzymuje miesięczne stypendium na podstawie § 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych. Z uwagi na to, że wyżej wymieniony został przyjęty na studia doktoranckie – jako cudzoziemiec nie może skutecznie ubiegać się jednocześnie o przyznanie stypendium doktoranckiego przewidzianego w art. 200 p.s.w., gdyż stypendia na podstawie tego przepisu mogą być przyznawane tylko osobom odbywającym kształcenie na zasadach obowiązujących obywateli polskich, ponieważ przeznaczone na nie środki, o których mowa w art. 94 ust. 1 i 6 p.s.w., wywodzą się z dotacji pochodzącej z budżetu Państwa. Zgodnie bowiem z przepisem § 14 w/w rozporządzenia (który należy stosować do skarżącego), cudzoziemcy wyróżniający się w nauce mogą otrzymywać świadczenia stypendialne, nagrody i wyróżnienia wypłacane ze środków innych niż określone w art. 94 ust. 1 i 6 p.s.w., na zasadach i warunkach obowiązujących w danej uczelni. Oznacza to, że cudzoziemcy odbywający studia na zasadach innych niż obowiązujące obywateli polskich, nie mogą korzystać ze stypendiów wypłacanych ze środków przydzielanych uczelniom publicznym na podstawie art. 94 ust. 1 i 6 p.s.w., tj. w formie stypendium socjalnego, zapomogi, stypendium dla najlepszych doktorantów, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych i stypendium ministra za wybitne osiągnięcia.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, iż organ zasadnie odmówił G.J. przyznania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2015/2016, otrzymywanego przez uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich na podstawie art. 200 p.s.w. Skarżący mógł natomiast ubiegać się o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na podstawie art. 200a p.s.w. Nie jest kwestionowane, że Rektor decyzją z dnia 18 listopada 2015 r. nr 1/2015 przyznał skarżącemu zwiększenie stypendium doktoranckiego w kwocie 800 zł na okres od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. Zwiększenie to jest bowiem finansowane z dotacji podmiotowej Uczelni otrzymywanej na podstawie art. 94b ust. 1 pkt 5 p.s.w. na dofinasowanie zadań projakościowych i mogą ubiegać się o nie zarówno doktoranci studiujący na zasadach obowiązujących obywateli polskich, jak i na innych zasadach, w tym także cudzoziemcy będący stypendystami strony polskiej, jeżeli należą do 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł G.J. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 200 p.s.w., polegające na uznaniu, iż organ prawidłowo nie przyznał skarżącemu stypendium doktoranckiego, podnosząc, że na podstawie tego przepisu stypendium przysługuje jedynie osobom odbywającym kształcenie na zasadach obowiązujących obywateli polskich, natomiast nie przysługuje cudzoziemcom, podczas gdy brak jest uregulowania wprowadzającego takie wyłączenie.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący kasacyjnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 11 lipca 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 18 kwietnia 2018 r. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, według norm przepisanych, powiększoną o stawkę VAT, albowiem nie została one uiszczone w całości, ani w części oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, albowiem skarżący zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionego w niej zarzutu.

Rektor Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie jako całkowicie bezzasadnej. Ponadto wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W pismach procesowych z dnia 11 marca 2019 r., 10 maja 2019 r., 4 czerwca 2019 r., 2 sierpnia 2019 r. oraz 20 lipca 2020 r. skarżący kasacyjnie podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 200 p.s.w., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, zaś na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na pominięciu naruszeń przepisów prawa przy wydawaniu decyzji przez organ administracji, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez błędną i niepełną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Zarzut skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie dotyczy niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, tj. art. 200 p.s.w., polegającego na uznaniu, iż organ prawidłowo nie przyznał skarżącemu stypendium doktoranckiego, wskazując, że na podstawie tego przepisu stypendium przysługuje jedynie osobom odbywającym kształcenie na zasadach obowiązujących obywateli polskich, natomiast nie przysługuje cudzoziemcom, podczas gdy brak jest uregulowania wprowadzającego takie wyłączenie. Podniesiony natomiast w kolejnych pismach procesowych zarzut naruszenia wskazanych przepisów postępowania nie podlegał ocenie, bowiem został on podniesiony już po terminie przewidzianym do wniesienia skargi kasacyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący kasacyjnie zasadnie podnosi, że prawidłowa wykładnia art. 200 p.s.w. powinna prowadzić do przyjęcia, że przepis ten nie zawiera wyłączenia wobec cudzoziemców możliwości przyznania im stypendium doktoranckiego. Zgodnie z art. 200 ust. 1 p.s.w., uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Przepis ten nie różnicuje zatem dopuszczalności przyznania tego stypendium od tego, czy doktorant jest cudzoziemcem, czy też obywatelem polskim. Tym samym art. 200 p.s.w. obejmuje każdego uczestnika stacjonarnych studiów doktoranckich (doktoranta) niezależnie od jego obywatelstwa.

Ponadto wskazać należy, iż prawidłowe zastosowanie w sprawie § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych – powinno doprowadzić Sąd pierwszej instancji do wniosku, że przyznanie doktorantowi, będącemu cudzoziemcem, stypendium na podstawie § 12 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia nie stanowi zakazu przyznania stypendium także na podstawie art. 200 p.s.w. Stypendium przyznawane na podstawie § 12 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia dotyczy cudzoziemca, jako doktoranta, będącego stypendystą strony polskiej, który podejmuje studia doktoranckie i wówczas miesięczne stypendium wynosi do 250 % stawki wynagrodzenia zasadniczego, o której mowa w art. 44 ust. 1 pkt 3 p.s.w. Natomiast § 14 rozporządzenia wprost stanowi, że cudzoziemiec wyróżniający się w nauce może otrzymać świadczenia stypendialne, nagrody i wyróżnienia wypłacane ze środków innych niż określone w art. 94 ust. 1 i 6 p.s.w., na zasadach i warunkach obowiązujących w danej uczelni. Stypendium objęte art. 200 ust. 1 p.s.w. jest finansowane w szczególności ze środków objętych art. 98 ust. 1 p.s.w. Przepis art. 98 ust. 1 p.s.w. wymienia trzynaście źródeł finansowania, z których tylko dwa (art. 98 ust. 1 pkt 1 i pkt 12 nawiązują do art. 94 ust. 1 i ust. 6 p.s.w.). Tym samym pozostałe źródła finansowania objęte art. 98 ust. 1 p.s.w. mogą być przeznaczane na świadczenia stypendialne dla doktorantów będących cudzoziemcami.

Nie jest prawidłowym stanowisko Sądu pierwszej instancji, który wprawdzie dostrzegł szeroki zakres źródeł finansowania stypendium objętego art. 200 p.s.w., ale odmówił uchylenia zaskarżonej decyzji, uznając, że uwzględnienie skargi stanowiłoby o przyznaniu stypendium skarżącemu z budżetu Państwa, a ponadto pogorszyłoby sytuację doktorantów będących obywatelami polskimi. Wskazując na te przesłanki Sąd pierwszej instancji nie stwierdził istnienia podstawy prawnej przemawiającej przeciwko przyznaniu stypendium, a jedynie stwierdził, że w takich okolicznościach to stypendium przyznane cudzoziemcowi byłoby niezasadne. Kryterium zasadności nie mogło być podstawą orzekania w tej sprawie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej dokonywana jest pod względem zgodności z prawem, a nie zasadności, chyba że przepis stanowiłby inaczej. W tej sprawie nie ma przepisu ustanawiającego inne – niż legalność – kryterium kontroli.

Podkreślić należy, iż przedmiotem tej sprawy nie jest ocena dopuszczalności przyznania skarżącemu kasacyjnie stypendium na podstawie § 12 cyt. rozporządzenia. Okoliczność, że prawodawca w rozporządzeniu tym uznał status cudzoziemca za istotną cechę przemawiającą za przyznawaniem takiemu doktorantowi odrębnego stypendium, nie może być traktowana jako przeszkoda przed możliwością przyznania stypendium na podstawie art. 200 ust. 1 p.s.w. Okoliczność, że uczestnik studiów doktoranckich jest cudzoziemcem, może stanowić cechę pozwalającą na objęcie takiego doktoranta dodatkową pomocą stypendialną w stosunku do doktoranta będącego obywatelem polskim. Cudzoziemiec ponosi bowiem z reguły dodatkowe koszty przystosowania się do pobytu w obcym państwie.

Ponadto zauważyć należy, iż Sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 200a p.s.w., bowiem uznał, że skarżącemu kasacyjnie zostało przyznane stypendium na podstawie art. 200a p.s.w., mimo że art. 200a ust. 1 p.s.w. dotyczy zwiększenia już przyznanego stypendium doktoranckiego, natomiast art. 200a ust. 2 p.s.w. obejmuje sytuację, w której doktorantowi nie przyznano stypendium doktorskiego, ale może on otrzymać stypendium na podstawie tego przepisu, jeżeli jest w grupie liczącej nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów. Zarówno art. 200a ust. 1, jak i art. 200a ust. 2 p.s.w., nie zawiera regulacji wykluczającej z przyznania stypendium doktoranta będącego cudzoziemcem.

Nie można pominąć także treści art. 43 ust. 1 p.s.w., zgodnie z którym osoby niebędące obywatelami polskimi, zwane cudzoziemcami, mogły podejmować i odbywać studia, studia doktoranckie oraz inne formy kształcenia, a także uczestniczyć w badaniach naukowych i pracach rozwojowych na zasadach określonych w Prawie o szkolnictwie wyższym, z zastrzeżeniem wyjątków określonych w tej ustawie. Odrębne regulacje określające zakres pomocy stypendialnej dla cudzoziemców zawierał art. 43 ust. 2a, ust. 2b i ust. 5 p.s.w., jednakże wobec skarżącego kasacyjnie żaden z organów administracyjnych nie powołał się na zaistnienie którejkolwiek przesłanki wynikającej z powołanego art. 43 ust. 2a, 2b lub 5 p.s.w.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, sprowadzający się do niewłaściwego zastosowania w tej sprawie art. 200 ust. 1 p.s.w., jest zasadny, co przesądziło o konieczności uchylenia zarówno zaskarżonego wyroku, jak i zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 18 kwietnia 2018 r. nr WT/SD-5154.3254.11.2018.

Tym niemniej w niniejszej sprawie należy również uwzględnić podniesioną przez organ okoliczność dotyczącą utraty przez skarżącego kasacyjnie statusu doktoranta. Z akt sprawy wynika, że G.J. w toku prowadzonego w tej sprawie postępowania administracyjnego był uczestnikiem studiów doktoranckich, natomiast z dniem 30 września 2019 r. uzyskał stopień naukowy doktora nauk [...] nadany uchwałą Rady Wydziału [...] Uniwersytetu [...] (dyplom nr [...]). Tym samym po tej dacie skarżący kasacyjnie przestał być doktorantem w związku z uzyskaniem stopnia naukowego doktora nauk [...].

Zgodnie z art. 200 ust. 1 p.s.w., stypendium doktoranckie może być przyznane tylko takiej osobie, która jest uczestnikiem studiów doktoranckich. Utrata statusu doktoranta oznacza także utratę prawa do domagania się stypendium doktoranckiego.

W związku z powyższym, w rozpoznawanej sprawie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie administracyjne ulega umorzeniu, jeżeli z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, zgodnie z którym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego występuje w przypadku, gdy brak jest któregokolwiek z elementów konstruujących przedmiot tego postępowania, czyli sytuacji, gdy dyspozycja normy administracyjnego prawa materialnego nie może być wykonana z powodu braku jednego z warunków sytuujących tę normę (wyroki NSA z dnia: 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 194/16 oraz 2 września 2021 r., sygn. akt II OSK 3093/18). Okoliczność utraty przez skarżącego kasacyjnie statusu doktoranta uniemożliwia prowadzenie postępowania w zakresie przyznania lub odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. Decyzja merytoryczna dotycząca stypendium może być wydana tylko wówczas, gdy jej adresatem (stroną) w dacie rozstrzygania jest uczestnik studiów doktoranckich. Tym samym utarta przez G.J. statusu doktoranta stanowi w tej sprawie przesłankę bezprzedmiotowości o charakterze podmiotowym, polegającą na tym, że nie ma strony będącej doktorantem, wobec której można byłoby wydać decyzję w przedmiocie stypendium.

Taki wniosek znajduje potwierdzenie w treści § 15 ust. 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696), zgodnie z którym doktorantowi otrzymującemu stypendium doktoranckie, który ukończył studia doktoranckie w terminie wcześniejszym niż określony w programie tych studiów oraz uzyskał wyróżniającą ocenę rozprawy doktorskiej, za okres pozostały do terminu ukończenia studiów doktoranckich określonego w programie tych studiów, wypłaca się środki finansowe w wysokości stanowiącej iloczyn kwoty otrzymywanego miesięcznie stypendium doktoranckiego oraz liczby miesięcy, o które został skrócony okres odbywania studiów doktoranckich, nie dłuższy jednak niż sześć miesięcy. Powyższy przepis pozwala na zasadzie wyjątku wypłatę doktorantowi stypendium przyznanego przed obroną pracy doktorskiej, jeżeli doktorant ukończył studia doktoranckie w terminie krótszym, niż określony w programie tych studiów i uzyskał wyróżniającą ocenę rozprawy doktorskiej, przy czym wypłata tego stypendium następuje za okres pozostały do końca studiów doktoranckich, ale nie dłużej niż 6 miesięcy. Osobie, która ukończyła studia doktoranckie, nie przysługuje prawo domagania się przyznania stypendium i to nawet wówczas, gdyby studia doktoranckie taka osoba ukończyła w terminie krótszym, niż określony w programie takich studiów.

Należy zauważyć, że również § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych – nie zawiera podstawy do przyznania stypendium cudzoziemcowi, który ukończył studia doktoranckie. Zgodnie z tym przepisem, cudzoziemiec wyróżniający się w nauce może otrzymać świadczenie stypendialne, nagrody i wyróżnienia wypłacane ze środków innych niż określone w art. 94 ust. 1 i 6 Prawa o szkolnictwie wyższym, na zasadach i warunkach obowiązujących w danej uczelni. Także i ten przepis pozwala na przyznawanie świadczeń (w tym stypendiów) tylko takiemu cudzoziemcowi, który jest uczestnikiem studiów doktoranckich (doktorantem).

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. rozpoznał skargę, uchylając zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia 18 kwietnia 2018 r. nr WT/SD-5154.3254.11.2018 oraz na podstawie art. 193 w związku z art. 145 § 3 p.p.s.a. i art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne. Po dniu 30 września 2019 r., w związku z utratą przez skarżącego kasacyjnie statusu uczestnika studiów doktoranckich, nie ma możliwości rozstrzygania w przedmiocie przyznania byłemu doktorantowi stypendium doktoranckiego. Uzasadnia to umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego mu prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.