Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2029/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1, 2- 4, 3a, 3b
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi S. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. oddala skargę.


UZASADNIENIE

S. A. pismem z dnia 22 grudnia 2006 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: "Zakładem") Oddział w S. Inspektorat w M. o umorzenie odsetek od zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Zakład decyzją z [...] marca 2007 r. odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek w kwocie 13.867 zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny sprawy oraz wyjaśniono, że na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - zwanej dalej: "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może również umorzyć należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Zdaniem organu wymienione przesłanki nie zostały spełnione.

W toku postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił m.in., iż wnioskodawca zamieszkuje wraz z małżonką S. A. w mieszkaniu o powierzchni 53 m kw. stanowiącym własność żony wnioskodawcy, jest właścicielem działki rolnej o powierzchni 0,4870 ha w miejscowości H., żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą jednakże nie ujawniono uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, w roku 2005 r. wnioskodawca uzyskał dochód w wysokości 28.792,97 zł.

Na podstawie dokonanych ustaleń stwierdzono, iż podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności tj. udzielanie pomocy finansowej rodzinie (ojcu, bratu), zabezpieczenie przyszłości najbliższych poprzez wykupienie polis, nie są wystarczające do umorzenia odsetek od zaległych składek. W ocenie organu, sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozwala na uregulowanie całości zadłużenia, tj. należności głównej wraz z odsetkami w dłuższym czasie - w formie układu ratalnego. ZUS zwrócił także uwagę, iż rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również musi dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa.

W pouczeniu zawarto informację, że strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do Prezesa ZUS, na podstawie art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej: "k.p.a.", z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oznaczonym datą 29 marca 2007 r. S. A. podniósł, iż organ administracyjny I instancji stwierdził, że odsetek nie można umorzyć bez umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne. W jego ocenie takie twierdzenie jest bezpodstawne i niszczy zaufanie do urzędów państwowych a ponadto w jego przypadku jest sprzeczne z treścią art. 8 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2007 r. S. A. uzupełnił zarzuty dotyczące decyzji organu I instancji i odniósł się do przedstawionych w tej decyzji motywów rozstrzygnięcia. Wskazał, iż pomięto w uzasadnieniu decyzji istotne okoliczności tj. datę zawarcia małżeństwa z S. A. - w kontekście braku informacji o dochodach żony, zaległości i kwoty zadłużenia wnioskodawcy z tytułu linii kredytowych w [...] Bank. Zarzucił, iż bezpodstawne było odmówienie przez organ wiarygodności jego oświadczeniu odnośnie choroby ojca i brata z uwagi na nieudokumentowanie tych okoliczności. Wskazał także, iż nie uchyla się od spłacenia kwoty głównej zobowiązania, lecz wnosi o nieobciążanie go kosztami odsetek od zaległych składek.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Prezesem Zakładu") rozpoznając sprawę jako organ II instancji, decyzją z [...] maja 2007 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przytoczono motywy rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji oraz wskazano granice ponownej oceny zaskarżonej decyzji. Organ II instancji wskazał, iż podjął dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów, tak aby móc zająć stanowisko w przedmiotowej sprawie w oparciu o zasadę prawdy obiektywnej z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Prezes Zakładu przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny oraz odniósł się do podniesionych przez skarżącego w odwołaniu zarzutów i okoliczności. W ocenie organu II instancji, nie zaistniały w sprawie przesłanki do umorzenia, w myśl art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję z dnia [...] maja 2007 r. S. A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Uzasadniając złożoną skargę wskazał, iż organ bezpodstawnie stwierdził, że odsetek nie można umorzyć bez umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący podniósł tutaj, iż w jego ocenie nie ma żadnych prawnych przeszkód aby umorzyć wyłącznie same odsetki od zaległych składek. W ocenie skarżącego organ uznając złożony przez niego wniosek za wniosek o umorzenie składek, z góry skazał wniosek o umorzenie odsetek na niepowodzenie, naruszając tym samym art. 9 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. W ocenie skarżącego organ administracyjny błędnie ustalił stan faktyczny w zakresie możliwości finansowych skarżącego poprzez uwzględnienie przy dokonywaniu oceny tych możliwości także dochodu jego żony pomimo tego, iż związek małżeński z obecną żoną zawarty został już po powstaniu przedmiotowego zadłużenia wobec Zakładu. Ponadto skarżący zarzucił, iż bezpodstawnie Prezes Zakładu uzasadniając zaskarżoną decyzję powołał, się na stan finansów publicznych, oraz dbałość o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, powołując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie podniesienia wymaga, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do jej uchylenia zgodnie z żądaniem skargi.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także - w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca, używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 365); powoływanego dalej jako rozporządzenie MGPiPS, tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje powyższe rozporządzenie MGPiPS, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości.

Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 r. sygn. akt III RN 24/96), to pozostaje on aktualny także w odniesieniu do problematyki umarzania składek na ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że Prezes Zakładu w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji w sposób uzasadniony przyjęto, że sytuacja materialna skarżącego oraz jego rodziny nie przemawia za umorzeniem należności.

Jak bowiem wynika z akt przedmiotowej sprawy, spłata zadłużenia nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazać należy, iż skarżący w roku 2006 osiągnął dochód w wysokości 39.505,55 zł, mieszka w stanowiącym własność jego żony mieszkaniu, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,4870 ha w miejscowości B., wspólnie z żoną opłaca wszelkie rachunki związane z utrzymaniem mieszkania, opłaca łącznie 8 polis ubezpieczeniowych na rzecz syna, żony oraz siebie, płaci miesięcznie na rzecz syna z pierwszego małżeństwa kwotę 350 zł tytułem alimentów oraz spłaca zadłużenie z tytułu kredytu zaciągniętego w [...] Banku, które wynosi ok. 300 - 400 zł miesięcznie. Mając na uwadze dochód skarżącego wykazany w 2006 roku stwierdzić należy, iż miesięcznie uzyskiwał on dochód w wysokości ok. 3.300 zł, natomiast ponoszone przez niego wspólnie z małżonką wydatki to ok. 2.400 zł. Dodać należy, iż znaczną część wykazanych kosztów (ok. 1.000 zł) stanowią opłaty z tytułu 8 polis ubezpieczeniowych na życie wystawionych na rzecz skarżącego, jego syna oraz obecnej żony. Podkreślić tutaj także należy, iż powyższe wyliczenia nie uwzględniają dochodów małżonki skarżącego, która zapewne także przyczynia się do utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego, powodując tym samym zmniejszenie miesięcznego obciążenia skarżącego. Opierając się zatem na ustaleniach poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego, organ zasadnie stwierdził brak przesłanek do umorzenia należności w oparciu o czynnik całkowitej ich nieściągalności.

Dokonując analizy sprawy w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek zaznaczyć należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony, który w niniejszej sprawie nie został przez organ naruszony.

Analiza zebranego materiału nie wskazuje również by rodzina skarżącego znajdowała się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność finansowego wspierania członków rodziny skarżącego oraz utrzymywania 8 polis na życie jednoznacznie wskazuje na dobrą kondycję finansową najbliższej rodziny skarżącego. Podkreślić tutaj należy, iż, jak słusznie podniósł organ II instancji, zawarte przez skarżącego umowy ubezpieczenia mają charakter dobrowolny, natomiast opłacanie składek wraz z pochodnymi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem przedsiębiorcy.

Prezes Zakładu zasadnie przyjął zatem, iż powyższe okoliczności nie pozwalają uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi strony i jego rodziny.

Odnośnie zarzutu dotyczącego błędnego twierdzenia organu co do możliwości umorzenia odsetek od zaległych składek, wskazać należy, iż zarówno w decyzji I jak i II instancji organ nie powoływał tej okoliczności jako podstawy odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek. Co prawda w piśmie z dnia 2 stycznia 2007 r. Zakład poinformował stronę, iż umorzenie odsetek od zaległych składek możliwie jest wraz z umorzeniem należności głównych, jednakże organy administracyjne obu instancji dokonały już prawidłowej oceny wniosku o umorzenie odsetek od zaległych składek. W ocenie Sądu, doszło zatem, jak wskazuje skarżący, do ww. omyłki interpretacyjnej organu, tyle że błąd organu w świetle dalszych jego działań i wobec treści wydanych w sprawie decyzji nie miał istotnego znaczenia dla podejmowanych w tej sprawie rozstrzygnięć. Podobnie zarzut dotyczący ustalenia stanu faktycznego w sprawie także w oparciu o stan majątkowy żony skarżącego, która nie ponosi odpowiedzialności za długi skarżącego nie znajduje uzasadnienia. Wskazać tutaj należy, iż fakt uzyskiwania dochodów przez małżonkę skarżącego, ma znaczenie jedynie dla oceny sytuacji materialnej jego rodziny, natomiast nie ma znaczenia dla oceny skuteczności ewentualnej egzekucji zaległych świadczeń (tj. ściągalności zobowiązania). Organ administracyjny prawidłowo rozróżnił te kwestie sygnalizując m.in., iż ewentualna egzekucja zaległych świadczeń może mieć miejsce z nieruchomości rolnej, stanowiącej własność skarżącego.

Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.