Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 172/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 67a  par. 1, art 121,122, 180 i 187
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Anna Sokołowska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu III i IV raty za 2005r. i I, II, III i IV raty za 2006 r. podatku od nieruchomości wraz z odsetkami 1. oddala skargę, 2. przyznaje radcy prawnemu A. J. od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kwotę [...] powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., znak:[...] , utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia [...] roku, znak: [...] , w przedmiocie odmowy umorzenia R. K. zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za III i IV ratę 2005 roku oraz I, II, III i IV ratę 2006 roku w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu wspomnianej na wstępie decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wskazało, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek R. K. o umorzenie zaległości z tytułu podatku od nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] Swoją prośbę strona umotywowała tym, że płatnikiem podatku był jej były mąż – D. K. - zaś ona figurowała "tylko na papierze", jako współwłaściciel nieruchomości. Następnie podała, że współwłaścicielem nieruchomości była do dnia [...] r., tj. do dnia w którym uprawomocniła się ugoda zawarta przed mediatorem sądowym odnośnie podziału majątku. Wnioskodawczyni od 2003 roku nie przebywała na terenie wyżej wskazanej. nieruchomości, na której jej mąż prowadził działalność gospodarczą. W chwili obecnej nieruchomość została sprzedana. Strona dodała, że nie stać jej na zapłatę zaległości podatkowej, gdyż sytuacja finansowa w jakiej się znajduje jest tragiczna. Jest osobą niepracującą, jej źródłem utrzymania jest pomoc finansowa uzyskiwana od Opieki Pomocy Społecznej – z funduszu alimentacyjnego - w wysokości [...] zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł, co łącznie daje dochód w kwocie [...] zł miesięcznie.

Jak wynika z dalszego opisu stanu faktycznego sprawy, w dniu [...] roku organ I instancji wydał decyzję w sprawie odmowy umorzenia wskazanej wyżej zaległości podatkowej. Decyzja ta została oparta na art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), daje w skrócie O.p. Organ I instancji wskazał, że nie znalazł podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi, gdyż strona posiadała wiedzę na temat wysokości podatku (doręczono jej decyzję w sprawie podatku, upomnienia ze wskazaniem wysokości zaległości), a więc była świadoma ciążących na niej zobowiązaniach i toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. W wyniku egzekucyjnej sprzedaży nieruchomości, która miała miejsce w lipcu 2009 roku i podziału sumy uzyskanej w tym trybie, strona w marcu 2010 roku uzyskała kwotę [...] zł tytułem zaległych alimentów dla siebie i dzieci, zasądzonych od byłego męża. Organ wskazał, że co prawda strona była zobowiązana do zwrotu kwoty [...] zł, tytułem zwrotu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej przez Ośrodek Pomocy Społecznej, jednakże w jego ocenie kwota jaka pozostała stronie, była wystarczająca na pokrycie istniejących zaległości podatkowych, którą strona mogła uiścić bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Pomimo posiadanych przez stronę środków, organ podatkowy nie otrzymał żadnych pieniędzy tytułem spłaty ciążących na stronie zobowiązań publiczno-prawnych. Odnosząc się do argumentów przedstawionych we wniosku organ wyjaśnił, że w wyroku zasądzającym alimenty na rzecz jej dzieci przyznano kwotę po [...] zł na każde dziecko i kwotę [...] zł na jej rzecz. W związku z powyższym organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji, strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wskazując, że uzyskane ze sprzedaży nieruchomości środki finansowe "nie należą do niej", gdyż są to pieniądze jej dzieci, przeznaczone na dalszą ich edukację. Ponownie wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, samotnie wychowuje dzieci, były mąż pozostawił ją bez środków do życia, i że nie miała świadomości istnienia zaległości podatkowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji uznało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Powołując się na przepis art. 67a § 1 O.p. organ ten wyjaśnił, że na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Podjęcie decyzji w tej sprawie ma jednak czysto uznaniowy charakter, co oznacza, że nawet w przypadku stwierdzenia istnienia ważnego interesu podatnika bądź interesu publicznego organ podatkowy nie ma obowiązku przychylić się do tego wniosku. W ocenie Kolegium, mając na względzie obowiązek wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego, postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone wnikliwie, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Organ odwoławczy podzielił ustalenia pierwszoinstancyjne, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które można określić jako "ważny interes podatnika" czy też "interes publiczny". Wskazał, że bezspornym jest, iż przedmiotowe zaległości powstały w okresie, w którym strona była współwłaścicielką nieruchomości, strona była świadoma wysokości podatku oraz istnienia zaległości, o czym świadczą potwierdzanie przez nią odbioru decyzji wymiarowych oraz upomnień informujących o obowiązku spłaty zaległości. Organ nie podzielił stanowiska strony, że uzyskana przez nią kwota z tytułu licytacyjnej sprzedaży, która w istocie stanowiła zaległą kwotę alimentów na dzieci, nie powinna być przeznaczana na spłatę zaległości podatkowych. Powołując się na wyrok Sądu Okręgowego Wydział X Cywilny Rodzinny z dnia 26 września 2005 roku, sygn. akt XRC 287/04, wskazał, że D. K. obciążony został obowiązkiem łożenia alimentów zarówno na rzecz dwójki swoich małoletnich dzieci - po [...] zł miesięcznie, jak również na rzecz swojej byłej żony – R. K. - w kwocie po [...] zł miesięcznie, poczynając od [...] roku. Tym samym więc, w ocenie organu, otrzymana ze sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości kwota powinna być traktowana jako wpłata zaległej należności alimentacyjnej nie tylko na dzieci, ale i samą podatniczkę. W rezultacie organ niekwestionując trudnej sytuacji materialnej podatniczki przyjął, że nie zachodzi ważny interes podatnika, kiedy z powodu nadzwyczajnych czy losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. W ocenie Kolegium w sprawie nie wystąpiły również powody, dla których należałoby dać pierwszeństwo interesowi publicznemu, który wymaga, aby zobowiązania podatkowe były terminowo regulowane, a ich realizacja nie była bezzasadnie przedłużana.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, R.K. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając organom błędne przyjęcie, że uzyskana ze sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości kwota [...] zł stanowi jej własność, pominięcie zaświadczenia wydanego przez Komornika Sądu Rejonowego w Gryficach z dnia 16 kwietnia 2010 roku, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i niedostrzeżenie, że skarżąca znalazła się w trudnej sytuacji życiowej bez swojej winy, co spowodowało pogorszenie jej sytuacji życiowej i jej rodziny. W dalszej części skargi strona wskazała, że stały dochód jaki uzyskuje na miesięczne utrzymanie siebie i córek w wysokości [...] zł nie wystarcza na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb trzyosobowej rodziny i czyni niemożliwym zapłatę zaległości w kwocie [...] zł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności, przeprowadzona zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. W postępowaniu organów I i II instancji nie stwierdzono uchybień, które powodowałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

W myśl art. 67 a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), organ podatkowy na wniosek podatnika może, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Wydawane w takich sprawach decyzje mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Przy podejmowaniu decyzji organ podatkowy winien rozważyć kryteria umorzenia w kontekście okoliczności i argumentów konkretnej sprawy, kierując się przesłankami wskazanymi w art. 67a § 1 O.p., a mianowicie " ważnym interesem podatnika" lub "interesem publicznym". Podkreślić jednak należy, że nawet ustalenie przez organ podatkowy występowania przyczyn uzasadniających udzielenie ulgi, nie zobowiązuje do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony, gdyż przyjęta konstrukcja przepisu art. 67a §1 O.p. pozostawia do uznania organu podatkowego zastosowanie ulgi i ocenę, czy w danej sprawie istnieją lub nie istnieją szczególne okoliczności uzasadniające stosowanie ulgi.

Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygnięć, gdyż jak już wspomniano wydanie decyzji w takich sprawach musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy, analizą zebranego materiału w kontekście przesłanek umorzenia i odzwierciedleniem tych procesów w wydanej decyzji. W literaturze i orzecznictwie sądowym wskazuje się, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia przesłanek do przyznania ulgi w danym stanie faktycznym, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji ich istnienia.

Przepisy prawa podatkowego nie definiują pojęcia "ważny interes podatnika" i "interes społeczny". W orzecznictwie podatkowym przyjęto, że ważny interes podatnika wymaga ustalenia jego sytuacji majątkowej, skutków ekonomicznych realizacji ciążących na nim zobowiązań, w tym skutków mających wpływ na utrzymanie rodziny oraz jego możliwości zarobkowych.

Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich, jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność aparatu państwowego, realizację zobowiązań podatkowych (porównaj wyrok NSA z 21 marca 2001 roku sygn. akt I SA/Ka 577/00, wybór LEX 47500 i wyrok NSA z 12 lutego 2003 roku, sygn. akt III SA 1838/01, opubl. Monitor Podatkowy 2003/7/43 oraz wyrok NSA z 26 września 2001 roku sygn. akt III SA 659/01, opubl. ONSA 2003/3/105).

Sąd dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w trybie art. 67 a § 1 O.p., bada zatem, czy w procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia organy podatkowe uwzględniły i rozważyły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Sąd w ramach sprawowanej kontroli winien również rozważyć, czy organy w ramach uznania administracyjnego nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów. Sądową kontrolą nie jest natomiast w takiej sytuacji objęte rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania przez organ wyboru. Sądy administracyjne zostały powołane do kontroli działalności administracji publicznej, a zatem nie są one uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej.

Na gruncie niniejszej sprawy kontroli sądu podlegała zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych.

Przeprowadzona w takim zakresie kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wbrew zarzutom skargi, nie wykazała naruszenia art. 67 a § 1 O.p., a postępowanie w obu instancjach przeprowadzono z zachowaniem zasad wynikających z art.121,122, 180 i 187 Op.

W aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o wszechstronnym zbadaniu przez organy podatkowe sytuacji skarżącej. Organy ustaliły bowiem wysokość miesięcznych świadczeń otrzymywanych przez skarżącą (na podstawie wyroku z dnia 26 września 2005 roku, sygn. akt XRC 287/04, zasadzającego na jej rzecz oraz córek alimentów w kwocie po [...] zł na każdą z córek i w kwocie [...] zł na jej rzecz, a także na podstawie oświadczenia podatniczki załączonego do akt administracyjnych), uwzględniły, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do świadczenia, zbadały sytuację materialną i rodzinną strony zobowiązując skarżącą do wykazania posiadanego majątku oraz wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie siebie i córek (oświadczenie podatniczki, postanowienie Sądu Rejonowego w Gryficach z dnia 2 sierpnia 2007 roku sygn. akt I NS. 18/06 o podziale majątku) oraz oceniły zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego zebrany w sprawie materiał dowodowy i racje skarżącej. Wykazały, że skarżąca dysponuje kwotą [...] zł na utrzymanie siebie i rodziny, a ponadto uzyskała kwotę [...] zł (minus kwotę [...] zł tytułem zwrotu zaliczki alimentacyjnej), która umożliwiłaby jej spłatę zaległości. Organy podatkowe odwołując się do analizy sytuacji osobistej, finansowej i majątkowej skarżącej wskazały, że jest ona wprawdzie trudna, lecz nie można jej przypisać charakteru nadzwyczajnego zdarzenia losowego, niezależnego od jej działania.

W ocenie Sądu stanowisko takie należy w pełni podzielić. Wskazać należy, że interes podatnika w rozumieniu art. 67a § 1 O.p. winien być ważny w sensie obiektywnym. Nie może być on zatem wyprowadzany z własnego odczucia skarżącej, że była podatnikiem "tylko na papierze" i że skoro od 2003 roku nie przebywała na terenie nieruchomości, w stosunku do której powstały zaległości, to nie jest zobowiązana do ich zapłaty. Jak podały organy zniesienie współwłasności nieruchomości nastąpiło w dniu 15 grudnia 2006 roku, a podatniczka była świadoma wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości oraz powstających z tytułu jej współposiadania zaległości, gdyż odbierała korespondencję od organu.

Kierując się zatem zasadą prawdy obiektywnej, w ocenie Sądu, organy wydały rozstrzygnięcia w oparciu zgromadzony materiał dowodowy, który w sposób wyczerpujący został przez organy oceniony. Uznały, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania, co oznacza, że nie wolno czynić z niej środka prowadzącego generalnie do zwolnienia z zapłaty podatku. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, organy wzięły również pod uwagę również interes ogólnospołeczny, w którym leży zapewnienie dopływu należności podatkowych do budżetu. Świadczy o tym zarówno treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i dokonana ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście przesłanek warunkujących zastosowanie ulgi. Dokonana przez organy ocena opiera się na przyjętej w orzecznictwie wykładni przepisów i nie można jej zarzucić dowolności.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu nieuwzględnienia przez organy zaświadczenia od Komornika Sądu Rejonowego w G. z [...] roku, należy wskazać, że zarzut jest nieuzasadniony, gdyż wysokość wykazanych w nim kwot należnych alimentów oraz kwoty uzyskanej ze sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości jest zgodna z kwotami przyjętymi w ustaleniach obu organów. Treść zaświadczenia nie wpływa również na wysokość świadczeń, jakie zadeklarowała skarżąca na bieżące utrzymanie siebie i rodziny, a przyjętych przez organy obu instancji. Poza tym zaświadczenie to koresponduje z innym dokumentem z dnia [...] r. pod nazwą "Zajęcie wierzytelności" wydanym przez tegoż samego Komornika w tej samej sprawie o sygn. akt KMP 181/05, a załączone do pisma skarżącej z dnia 19 lipca 2011 r. Z pisma tego wprost wynika, że egzekucja ta obejmuje dochodzenie należności w wysokości [...] zł na rzecz skarżącej jako wierzyciela na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 26 września 2005 r., sygn. akt X RC 287/04, zasądzającego alimenty zarówno na rzecz dwójki swoich małoletnich dzieci -po [...] zł miesięcznie, jak również na rzecz skarżącej, R. K. - w kwocie po [...] zł miesięcznie. Podkreślenie również wymaga fakt, że skarżąca sama podnosi w piśmie procesowym z dnia 19 lipca 2011 r., że otrzymane w postępowaniu egzekucyjnym środki ulokowała na odrębnym rachunku bankowym na przyszłe potrzeby dzieci, co w ocenie Sądu świadczy o braku zarzucanych organom uchybień.

Z tych względów uznać należy, iż skoro organy podatkowe wykluczyły w niniejszej sprawie, w aspekcie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, występowanie ważnego interesu podatnika i uznały, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącej, stanowi konsekwencje jej działań, to nie zachodzi przesłanka do skorzystania z art. 67a § 1 pkt 3 O.p.

Podkreślić jednocześnie należy, że nawet jeśli wystąpiłaby sytuacja wskazująca na istnienie ważnego interesu podatnika, to podjęcie decyzji o zastosowaniu ulgi ustawodawca pozostawił organowi, w ramach uznania administracyjnego.

W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które powodowałoby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, skargę należało stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) oddalić.