Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 288/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3,  art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: WSA Monika Nowicka WSA Maria Tarnowska Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi G.H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działka ewid. nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m², uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. odmówił zwrotu opisanej wyżej nieruchomości podnosząc, że stała się ona z dniem 27 maja 1994 r., na podstawie aktu notarialnego Rep A nr [...], przedmiotem użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]".

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G.H.

Wojewoda [...] rozpoznając sprawę zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż nieruchomość położona w W. przy ul. [...] pierwotnie o pow. [...] m², stanowiąca własność S.P. i J.P., została wywłaszczona w części o pow. [...] m² na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego Rep A nr [...] z dnia [...] października 1978 r., w związku z przeznaczeniem jej pod budowę Instytutu [...] ("T.").

Organ pierwszej instancji ustalił, że pierwotna nieruchomość o nr ewid. [...] z obrębu [...] obecnie stanowi działkę ewid. nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m².

Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zwrócili się pismem z dnia 23 marca 1995 r. współwłaścicielka i spadkobiercy po byłym właścicielu, tj. J.P., G.Z. (aktualnie H.) i J.P.

Wojewoda [...] przytoczył treść art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i podkreślił, że wykładnia art. 229 powołanej ustawy prowadzi do wniosku, iż jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi, choćby spełnione były przesłanki zwrotu określone w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaistnienie ustanowionego w art. 229 wyjątku od zasady, o której mowa w art. 136 ust. 3 powołanej ustawy powoduje, że już ustalenie jego wystąpienia wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy, bez konieczności badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia wymienionych w art. 137 ustawy (wyrok NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 648/08).

Organ drugiej instancji podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż pierwszym użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości został Ośrodek [...] z siedzibą w W.. Informacja o ustanowieniu użytkownika wieczystego, na podstawie wniosku z dnia 24 czerwca 1992 r., została wpisana do księgi wieczystej w dniu 25 lutego 1993 r. (odpis z KW nr [...]).

W prowadzonym postępowaniu administracyjnym organ pierwszej instancji ustalił, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości zostało sprzedane przez wskazany wyżej Ośrodek dla Spółdzielni Mieszkaniowej ".[...]" (akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] maja 1994 r.), a informacja o transakcji została wpisana do księgi wieczystej nieruchomości w dniu 13 grudnia 1995 r.

Utrata władania przedmiotowym gruntem przez Skarb Państwa nastąpiła już w momencie ustanowienia Ośrodka [...] użytkownikiem wieczystym, co stanowi negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub gmina nie władają tą nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. Obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego stanowi prawną przeszkodę do orzeczenia o jej zwrocie. W takim przypadku ani kwestia zbędności gruntu na cel jego wywłaszczenia ani sprzedaż ustanowionego przed 1998 r. użytkowania wieczystego przez Ośrodek na rzecz osób trzecich, nie ma znaczenia dla sprawy.

Organ zaznaczył ponadto, że bezprzedmiotowe są podnoszone przez stronę argumenty o niepoinformowaniu jej o możliwości uzyskania odszkodowania bądź nieruchomości zamiennej, gdyż za nieruchomość, zgodnie ze wskazanym wyżej aktem notarialnym, byli właściciele otrzymali wskazaną w nim kwotę i jej ewentualna weryfikacja nie może nastąpić w postępowaniu zwrotowym.

W tej sytuacji Wojewoda [...] uznał, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła G.H. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa), zasady praworządności (art. 6 i art. 7 kpa), zasady informowania (art. 9 kpa), obowiązku zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sprawie (art. 77), zasady przekonywania (art. 11 kpa) oraz wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu i nie wyjaśnił szeregu kwestii. Zdaniem skarżącej w zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] nie wyjaśnił:

- czy spełniony został cel na jaki dokonano wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej przedmiot sprawy,

- jakie znaczenie nadać okoliczności, że Instytut [...], na którego rzecz dokonano wywłaszczenia, nie zawiadomił skarżącej, ani jej poprzedników prawnych o swoim zamiarze zbycia użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, wbrew obowiązkowi wyrażonemu w art. 69 ust. 1 w zw. z art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości,

- jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma okoliczność, że ustalenie stanu faktycznego zajęło organowi pierwszej instancji blisko 14 lat, a w toku rozpoznawania sprawy przez organ pierwszej instancji (w dniu [...] grudnia 2007 r.) doszło do wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego w/w Ośrodka [...],

- jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma okoliczność, że przepis na który powołano się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami) zaczął obowiązywać po blisko trzech latach od dnia złożenia wniosku o zwrot nieruchomości,

- czy w analizowanym stanie faktycznym - wobec braku możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - przysługuje skarżącej roszczenie odszkodowawcze, a jeśli tak to przeciwko komu i na jakiej podstawie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działka ewid. nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m², uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...].

Wskazać należy, że sprawy zwrotów wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Zgodnie z art. 136 ust. 3 powołanej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 ustawy.

W myśl jednakże art. 229 tej ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, jak również z punktu widzenia wymagań prawa nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, która wprawdzie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że wywłaszczona w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.) nieruchomość położona w W. przy ul. [...], stanowiąca obecnie działkę ewid. nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m², o zwrot której pismem z dnia 23 marca 1995 r. wystąpiła współwłaścicielka nieruchomości oraz spadkobiercy byłego właściciela, tj. J.P., G.Z. (aktualnie H.) oraz J.P., oddana została w użytkowanie wieczyste Ośrodkowi [...] z siedzibą w W. oraz że prawo to, w dniu 25 lutego 1993 r., wpisane zostało do księgi wieczystej KW nr [...]. Następnie, aktem notarialnym z dnia [...] maja 1994 r., Rep. A [...] prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości sprzedane zostało na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w W.. Informacja o powyższym wpisana zaś została do księgi wieczystej nieruchomości w dniu 13 grudnia 1995 r.

Z powyższego jednoznacznie wynika zatem, że w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym wyłączona została możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot tej nieruchomości. Wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji są więc zgodne z prawem.

Wskazać dodatkowo trzeba, że opisane w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prawa osób trzecich do nieruchomości, powstałe przed 1 stycznia 1998 r. i ujawnione przed tą datą w księdze wieczystej, stanowią przeszkodę do odzyskania nieruchomości przez poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych niezależnie od tego jak kształtuje się stan faktyczny tej nieruchomości i sposób jej zagospodarowania (zgodny czy niezgodny z celami wywłaszczenia). Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest więc okoliczność, czy na nieruchomości zrealizowany został cel wywłaszczenia.

Odnosząc się zaś do podnoszonych w skardze zarzutów dotyczących niewyjaśnienia przez Wojewodę [...] licznych, wskazanych przez skarżącą kwestii stwierdzić należy, że są one bezzasadne. Oczywiste bowiem jest, że przedmiotem postępowania administracyjnego był wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Obowiązkiem organu było zatem rozpoznanie przedmiotowego wniosku w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ramach prowadzonego postępowania organ administracji publicznej nie miał zaś obowiązku wyjaśniania wszelkich podnoszonych przez stronę wątpliwości niezwiązanych z przedmiotem sprawy. Zdaniem Sądu organy administracji publicznej rozpoznając niniejszą sprawę nie naruszyły powołanych w skardze przepisów kpa. Przy czym zaznaczyć trzeba, że słusznie skarżąca zauważyła, iż załatwienie sprawy przez organ pierwszej instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów kpa określających terminy załatwienia sprawy (art. 35 kpa i 36 kpa). Uchybienie powyższe - w ocenie Sądu – nie miało jednakże wpływu na wynik sprawy. Terminy załatwiania sprawy mają charakter procesowy. Ich upływ ani nie pozbawia organu możliwości orzekania w sprawie, ani też nie powoduje wadliwości wydanej w takim postępowaniu decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 1998 r., I SA/Ka 1215/96, LEX nr 35938). Tym samym nie ma podstaw do kwestionowania wydanych w sprawie decyzji jedynie z powodu opieszałości organu przy rozpoznawaniu sprawy.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wniesiona skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.