Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2548/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędziowie Rafał Batorowicz NSA Tadeusz Cysek Protokolant Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 807/04 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Warszawie o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2003 r. sygn. akt V SA 1886/02 na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 10 lipca 2002 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w zakresie dotyczącym wartości celnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 807/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] Spółki z o.o. z siedzibą w Warszawie o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 1886/02 w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe - oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu 23 kwietnia 2004 r. [...] Spółka z o.o. wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 1886/02 - z powodu nieważności, żądając uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz ponownego rozpoznania sprawy w trybie art. 282 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. i uchylenia, w wyniku rozpoznania w tym trybie, decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 10 lipca 2002 r. jak również poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 4 marca 2002 r.

Jako podstawę do wznowienia postępowania skarżąca wskazała naruszenie art. 18 § 1 pkt 1, pkt 5 i pkt 7 p.p.s.a. poprzez rozpatrywanie sprawy z udziałem sędzi Ewy Wrzesińskiej-Jóźków, która podlegała wyłączeniu od rozpoznawania sprawy z mocy ustawy.

Skarżąca podniosła między innymi, że sędzia Ewa Jóźków sprawowała funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Ceł i związku z tym była zaangażowana w sprawę postępowań wszczętych i prowadzonych wobec firm farmaceutycznych, w tym skarżącej spółki. Ponadto pismo Wiceprezesa GUC z dnia 17 stycznia 2002 r. dotyczące nowej interpretacji prawa celnego, służyło jako uzasadnienie decyzji wydawanych w postępowaniach celnych dotyczących firm farmaceutycznych, w tym skarżącej spółki. Uzasadniało to zdaniem skarżącej wniosek, że zaistniały okoliczności mogące wpłynąć negatywnie na ocenę bezstronności sędziego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę o wznowienie postępowania w pierwszej kolejności nie podzielił zarzutu podniesionego w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, że skarga o wznowienie postępowania sądowego została wniesiona z uchybieniem wskazanego w art. 277 p.p.s.a. trzymiesięcznego terminu. Zdaniem Sądu brzmienie art. 277 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że chodzi tu o faktyczne dowiedzenie się o podstawie wznowienia, a nie o hipotetyczną (potencjalną) możliwość dowiedzenia się o istnieniu podstawy wznowienia, na co wskazywał organ administracji.

Odnośnie do zarzutu skarżącej w kwestii wyłączenia sędziego Ewy Wrzesińskiej-Józków ze składu Sądu w związku z wydaniem przez nią (w czasie pełnienia funkcji Wiceprezesa GUC) pisma z dnia 17 stycznia 2002 r., Sąd stwierdził, że sprawa ta było już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 16 marca 2004 r., sygn. akt GZ 3/04, który w analogicznym stanie faktycznym oddalił zażalenie innej firmy farmaceutycznej ([...] S.A. w Poznaniu) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2004 r., sygn. akt V SA 1125/03, oddalające wniosek o wyłączenie sędziego Ewy Jóźków ze składu sądu orzekającego w sprawie ze skargi owej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie. Kwestia ta była również rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny w związku ze skargą kasacyjną [...]Spółka z o.o. - oddaloną wyrokiem tego Sądu z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt GSK 251/04, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, że Sąd I instancji, w składzie którego brała udział sędzia Ewa Jóźków, wydając zaskarżony wyrok, nie naruszył przepisów dotyczących wyłączenia sędziego ze składu orzekającego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podzielił pogląd wyrażony w przywołanych orzeczeniach, że Ewa Wrzesińska-Jóźków wydając jako Wiceprezes GUC pismo z dnia 17 stycznia 2002 r. nie zajęła władczego stanowiska w postępowaniu celnym, przez interpretację przepisów prawa mających zastosowanie do importowanych leków.

W ocenie Sądu, pismo to zostało błędnie potraktowane przez skarżącą jako okoliczność (stan faktyczny), która wypełnia dyspozycję powołanych w skardze o wznowienie postępowania przepisów art. 18 § 1 pkt 1, 5, i 7 p.p.s.a określających podstawy wyłączenia sędziego. Rozpatrując kwestię związku sędziego ze "sprawą", o której mowa w art. 18 § 1 pkt 1, 5, i 7 p.p.s.a. należy pojęciu "sprawa" przypisać treść, jaką nadają mu przepisy o postępowaniu przed organami administracji publicznej.

Nawet gdyby przyjąć tak jak twierdzi skarżąca, że w treści pisma z dnia 17 stycznia 2002 r., kierowanego do podmiotu pozostającego poza organami administracji celnej, a nie do tych organów i strony, zawierającego informacje na temat wykładni niektórych przepisów Kodeksu celnego, prezentowanej już wcześniej przez Prezesa GUC, można doszukać się takiej wykładni tych przepisów, która stanowiła element rozstrzygania sprawy, to nie można przyjąć, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków w ten właśnie sposób wzięła udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie świadczy o tym treść pisma z dnia 17 stycznia 2002 r., gdyż w piśmie tym nie ma odniesień do sytuacji jakiegokolwiek indywidualnego podmiotu, a więc i do sytuacji skarżącej. Co więcej, w piśmie tym wyraźnie uchylono się od zajmowania stanowiska co do konkretnych przypadków, a rozstrzygnięcie sprawy pozostawiono właściwemu organowi celnemu w zależności od wyników przeprowadzonego postępowania. Na rozstrzygnięcie tego organu przysługiwały stronie środki zaskarżenia na drodze administracyjnej i sądowej, a przypomnienie o tym w końcowej części pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. nie przydało temu pismu charakteru władczego rozstrzygnięcia. W konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia by doszło do naruszenia art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a.

Za bezzasadne, zdaniem Sądu, należało uznać także zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisu art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a., przez nieuwzględnienie faktu, że zawarta w piśmie z dnia 17 stycznia 2002 r. wykładnia prawa Wiceprezes GUC - Ewy Jóźków stanowi świadczenie usługi prawnej na rzecz strony w rozumieniu tego przepisu. Sąd zauważył, że skarżąca jedną i tą samą czynność (sporządzenie pisma z 17 stycznia 2002 r.) traktuje jako wystąpienie w roli organu administracji publicznej uczestniczącego w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej bądź jako świadczenie usługi prawnej na rzecz jednej ze stron lub jakiejkolwiek innej usługi związanej ze sprawą. Popada w ten sposób w sprzeczność, jako że przesłanki wyłączenia sędziego zostały określone w art. 18 § 1 pkt 5 i art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. w sposób całkowicie rozłączny.

W ocenie Sądu, chybione są również argumenty mające świadczyć o naruszeniu art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zdaniem skarżącej, gdyby sąd administracyjny stwierdził, że przez wydanie pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności to następca prawny Głównego Urzędu Ceł mógłby ponieść wobec skarżącej odpowiedzialność za wyrządzoną jej szkodę. W takim przypadku następcy prawnemu GUC przysługiwałoby roszczenie regresowe względem sędziego Ewy Wrzesińskiej-Józków, co według skarżącej uzasadniałoby uznanie, że wydanie orzeczenia o legalności działań administracji celnej w przedmiotowej sprawie (niekorzystnego dla skarżącej) mogło leżeć w interesie sędziego Ewy Wrzesińskiej-Józków. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił tej argumentacji z uwagi na brak podstaw do przyjęcia, że w wyniku wydania pisma z 17 stycznia 2002 r. naruszona została zasada dwuinstancyjności (art. 127 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego). Zgodnie z tą zasadą do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ pierwszej instancji, a w razie wniesienia odwołania organ drugiej instancji. Zasada ta została w niniejszej sprawie zachowana. Nie zasługuje na aprobatę stanowisko skarżącej, iż przejawem ingerencji w czynności postępowania organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie było pismo z dnia 17 stycznia 2002 r., gdyż w piśmie tym nie narzucono organowi pierwszej instancji sposobu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, lecz poinformowano adresata pisma, że rozstrzygnięcia odnośnie prawidłowości deklarowanej wartości celnej podejmowane będą przez organy celne w zależności od wyników przeprowadzonych postępowań.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Spółka [...] wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

2) orzeczenie na podstawie art. 203 p.p.s.a. zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej od Dyrektora Izby Celnej.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 271 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 1, 5 i 7 p.p.s.a. co znalazło wyraz w tym, że Sąd I instancji:

1) pominął podstawę do wznowienia postępowania w postaci wydania orzeczenia przez sąd, w którego składzie zasiadał sędzia podlegający wyłączeniu z mocy ustawy, tj. sędzia, który brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (celnej), co skutkuje nieważnością tego postępowania,

2) pominął podstawę do wznowienia postępowania w postaci wydania orzeczenia przez sąd, w którego składzie zasiadał sędzia podlegający wyłączeniu z mocy ustawy, tj. sędzia, który świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron, co skutkuje nieważnością tego postępowania,

3) pominął podstawę do wznowienia postępowania w postaci wydania orzeczenia przez sąd, w którego składzie zasiadał sędzia podlegający wyłączeniu z mocy ustawy, tj. sędzia, który pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa i obowiązki, co skutkuje nieważnością tego postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podtrzymała dotychczas podnoszoną argumentację przedstawioną w skardze o wznowienie postępowania wskazując m. in. że poprzez uczestnictwo w wiążącym dla funkcjonariuszy celnych ustaleniu wykładni przepisów prawa celnego stosowanej do wszystkich spraw importerów leków, sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków brała, jako Wiceprezes Głównego Urzędu Ceł, udział w rozstrzyganiu spraw administracyjnych importerów leków i przez to w wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie, którego wznowienia domaga się skarżąca. W ten sposób jej działanie wyczerpało dyspozycję przepisu z art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a., co skutkuje nieważnością postępowania, a nie dostrzeżenie tego faktu przez Sąd I instancji uzasadnia w pełni żądanie skargi kasacyjnej. Twierdzenie takie ma, zdaniem skarżącej, dodatkowe silne oparcie w bogatym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Skarżąca podtrzymuje swoje stanowisko, iż działanie sędzi Ewy Wrzesińskiej-Jóźków w czasie, gdy pełniła funkcję Wiceprezesa GUC, wyczerpuje - niezależnie od pozostałych podstaw wyłączenia, przesłankę świadczenia usług prawnych dla jednej ze stron sporu lub świadczenia innych usług. Brak definicji usług prawnych w ppsa przemawia za tym, aby objąć zakresem znaczeniowym tego pojęcia wszelkie działania polegające na udzielaniu pomocy w zakresie prawa. Jak podkreśla się w doktrynie, świadczenie usług prawnych na rzecz jednej ze stron postępowania należy rozumieć bardzo szeroko i niekoniecznie usługi te muszą być związane ze sprawą. W szczególności w pojęciu tym mieści się wykonanie opinii lub ekspertyzy prawnej. Sporządzenie przez Sędzię Wrzesińską-Jóźków pisma z 17 stycznia 2002 r. uznać należy również jako wydania swoistego rodzaju opinii prawnej w ramach obowiązków urzędniczych, a przez to świadczenie usługi prawnej w rozumieniu art. 18 §1 pkt 5 p.p.s.a. Takie działanie zgodnie z orzecznictwem Europejski Trybunał Praw Człowieka również narusza prawo skarżącej do bezstronnego sądu. Do działań sędziego podejmowanych w przeszłości, które dyskwalifikują go jako osobę orzekającą w konkretnej sprawie, Europejski Trybunał Praw Człowieka zaliczył bowiem każdą formę administracyjnego opiniowania okoliczności, które następnie stanowią podstawę orzekania w sądzie (sprawa Procola v. Luksemburg, sygn. akt 14570/89, M.A. Nowicki - op. cit, s. 323-325).

W pozostałym zakresie skarżąca podtrzymała argumentację przedstawioną w skardze o wznowienie postępowania na poparcie zarzutu polegającego na naruszeniu art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a., podkreślając, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków, jako autor pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. mogłaby podlegać wobec następcy prawnego GUC odpowiedzialności materialnej za szkodę wyrządzoną pracodawcy, gdyby w rozpoznawanej przez nią sprawie zapadło orzeczenie stwierdzające, że przez wydanie ww. pisma doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności.

Skarżąca podkreśliła, że niedostrzeżenie wyżej przedstawionych faktów (potwierdzających wypełnienie okoliczności stanowiących dyspozycję art. 18 § 1 pkt 7, 5 i 1 p.p.s.a. i w rezultacie prowadzących na podstawie art. 271 pkt 1 p.p.s.a. do nieważności postępowania (którego wznowienia żąda skarżąca), jak i zignorowanie jednoznacznej w swej wymowie linii orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka doprowadziło do istotnego naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny (decydujący) wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Z mocy art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga kasacyjna od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego może być oparta na podstawach wymienionych w tym przepisie. Treść zarzutów wskazuje, że skarżąca oparła skargę kasacyjną na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Oceniając zasadność wniesionej skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w § 2 art. 183.

Żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 omawianej ustawy nie zachodzi w niniejszej sprawie. Zatem sprawa ta mogła być rozpoznana przez NSA tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. W niniejszej sprawie wnosząca skargę kasacyjną zarzuca naruszenie przez Sąd w zaskarżonym wyroku przepisów prawa procesowego, tj. art. 271 pkt 1 w zw. z art. 18 § 1 pkt 1, 5, i 7 p.p.s.a. Naruszenia tych przepisów mają polegać na pominięciu podstawy do wznowienia postępowania, tj. nieważności postępowania wobec nieuwzględnienia okoliczności wskazujących na wyłączenie sędziego z mocy ustawy w oparciu o art. 18 § 1 pkt 1, 5 i 7 p.p.s.a., co skutkuje nieważnością tego postępowania. Uzasadniając tak sformułowane zarzuty skarżąca wskazała, iż Sąd I instancji nie uwzględnił przedstawionych przez nią w skardze o wznowienie postępowania okoliczności, które wypełniają dyspozycję przepisu z art. 18 § 1 pkt. 1, 5 i 7 p.p.s.a. W konsekwencji, w ocenie skarżącej, Sąd I instancji naruszył art. 271 pkt 1 p.p.s.a. uznając, że nie zachodzi przesłanka nieważności postępowania pomimo faktu zasiadania w składzie orzekającym sędzi Ewy Wrzesińskiej-Jóźków, sędziego, który podlegał wyłączeniu z mocy ustawy na podstawie art. 18 § 1 pkt 1, 5 i 7 p.p.s.a.

Przed przystąpieniem do oceny tak sformułowanych zarzutów należy przede wszystkim stwierdzić, że przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy, bo te tylko wobec jednoznacznego brzmienia art. 271 pkt 1 p.p.s.a. mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania z powodu nieważności, uregulowane zostały w art. 18 § 1 p.p.s.a. Przyczyny te są wymienione enumeratywnie z uwzględnieniem dwojakiego związku sędziego z postępowaniem sądowym:

1) dotyczących przedmiotu postępowania (sprawy) lub

2) podmiotów tego postępowania (stron).

Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, odwołując się do poglądu wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2004 r. (sygn. akt GZ 4/04, opubl. ONSA 2004/1/7) rozpatrując kwestię związków sędziego ze sprawą, o których mowa w art. 18 § 1, 5 i 7 p.p.s.a. (w szczególności w art. 18 § 1 pkt 7) należy pojęciu sprawa przypisać treść jaką nadają mu przepisy o postępowaniu przed organami administracji publicznej, czyli przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Sprawą administracyjną w rozumieniu tego kodeksu zatem jest konkretna sprawa indywidualnego podmiotu, w której na podstawie przepisów prawnych powszechnie obowiązujących organy administracji publicznej wydają rozstrzygnięcie dotyczące konkretnych uprawnień lub obowiązków tego indywidualnego podmiotu.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela w całej rozciągłości. Należy zatem odwołać się w pełni do szczegółowej argumentacji prawnej przedstawionej w uzasadnieniu przywołanego wyżej postanowienia WSA podkreślając, iż sędzia jest wyłączony w sprawie na podstawie art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a., jeżeli wcześniej brał udział w rozstrzygnięciu konkretnej, indywidualnej sprawy, tożsamej ze sprawą zawisłą przed sądem administracyjnym, w organach administracji publicznej. Przy takim dość oczywistym rozumieniem "sprawy" i wobec wynikającego z art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. wymagania co do tożsamości sprawy rozstrzyganej z udziałem sędziego w organach administracji publicznej i sprawy sądowej, nie można uznać za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 271 pkt 1 omawianej ustawy. Nie uzasadnia trafności tego zarzutu fakt, że Ewa Wrzesińska-Jóźków pełniła funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Cel przed powołaniem jej na stanowisko sędziego, w szczególności, że pełniła tę funkcję w dacie wydawania przez Dyrektora Urzędu Celnego niekorzystnej dla skarżącej decyzji (tj. dnia 30 kwietnia 2002 r.).

Zgodnie z art. 280 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją tego przepisu przed dniem 1 maja 2001 r.) do zadań Prezesa Głównego Urzędu Ceł należało: realizacja polityki celnej państwa, współudział w kształtowaniu polityki celnej państwa oraz sprawowanie nadzoru nad organami celnymi. Sam fakt zajmowania przez Ewę Wrzesińską-Jóźków stanowiska Wiceprezesa GUC nie mógł stanowić dostatecznej i wystarczającej przesłanki jej wyłączenia w sprawie sądowej ze skargi skarżącej na podstawie art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a., gdyż wykonywanie czynności administracyjnych w ramach sprawowanej funkcji Wiceprezesa GUC zakreślonych przepisem art. 280 Kodeksu Celnego nie można utożsamiać z "braniem udziału w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej" w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu ustawy procesowej.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 2004 r., w sprawie o sygn. GSK 865/04 (publik. ONSAiWSA 2004/1/71) zarówno w języku potocznym, jak i prawniczym funkcje administracyjne nie są tożsame z orzeczniczymi. Branie udziału w rozstrzyganiu sprawy to uczestniczenie w procesie orzekania w organach administracji publicznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, iż: "zaangażowanie sędzi Ewy Wrzesińskiej-Jóźków w rozstrzyganie spraw będących przedmiotem postępowań wszczętych i prowadzonych wobec firm farmaceutycznych, które to zaangażowanie wynikało wprost z przepisów prawa (art. 280 Kodeksu celnego w brzmieniu sprzed nowelizacji z maja 2002 r.)" nie uzasadnia zarzutu, że został naruszony przez Sąd I instancji przepis z art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. Skarżąca nie wykazała bowiem żadnymi bezpośrednimi dowodami takiego zaangażowania sędzi Ewy Wrzesińskiej-Jóżków, które w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. stanowiło uczestniczenie w procesie orzekania w jakiejkolwiek formie w indywidualnej sprawie dotyczącej skarżącej.

Zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. nie może uzasadniać i ta okoliczność, podnoszona przez skarżącą, że Ewa Wrzesińska-Jóźków jako Wiceprezes GUC była autorem pisma z dnia 17 stycznia 2002 r., a treści w nim zawarte służyły jako uzasadnienia decyzji wydawanych w postępowaniach celnych toczonych wobec wszystkich firm farmaceutycznych, w tym wobec skarżącej. Tym samym, że treści zawarte w omawianym piśmie były istotne ze względu na rozstrzygnięcie sprawy, a decyzje w postępowaniach celnych wobec firm farmaceutycznych, w tym w postępowaniu, którego dotyczyła skarga o wznowienie postępowania wydawane były w sposób podporządkowany woli kierownictwa GUC.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu przede wszystkim należy zauważyć, że pismo z dnia 17 stycznia 2002 r. adresowane do Prezesa Zarządu Stowarzyszenie Firm Farmaceutycznych w Polsce, stanowiące odpowiedź na pismo z dnia 28 listopada 2001 r. skierowane zostało do podmiotu pozostającego poza organami administracji celnej. Zatem pismo to nie zostało skierowane do organów administracji celnej w rozumieniu art. 278 § 2, 283 Kodeksu celnego w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 1 maja 2002 r., ani też do strony. Nadto, pismo to zawierało jedynie informacje na temat wykładni niektórych przepisów prawa celnego prezentowanej już wcześniej przez GUC, np. w piśmie Prezesa GUC z 17 listopada 2001 r., co wynika z treści kwestionowanego pisma autorstwa Ewy Wrzesińskiej-Jóźków. Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, w piśmie tym wyraźnie uchylono się od zajmowania stanowiska co do konkretnych przypadków, zaznaczając, że: "rozstrzygnięcia odnośnie prawidłowości deklarowanej wartości celnej sprowadzanych leków gotowych będą podejmowane indywidualnie, w zależności od wyników prowadzonych postępowań". W tej sytuacji NSA nie podziela stanowiska skarżącej, że "poprzez uczestnictwo w wiążącym dla funkcjonariuszy celnych ustalaniu wykładni przepisów prawa celnego stosowanej do wszystkich importerów leków, sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków brała, jako Wiceprezes GUC, udział w wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie, którego wznowienia domaga się skarżąca". Należy bowiem dostrzec różnicę decydującą z punktu widzenia zastosowania art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. pomiędzy udziałem w rozstrzyganiu konkretnej indywidualnej sprawy mogącym, polegać na dokonaniu wykładni prawa w tej właśnie konkretnej indywidualnej sprawie, tożsamej ze sprawą zawisłą przed sądem administracyjnym, a wypowiedzią na temat znaczenia określonego przepisu prawnego, sformułowaną w innej sprawie bądź skierowaną do adresatów określonych w sposób abstrakcyjny (por. cyt. wyżej uzasadnienie post. WSA z dnia 16 marca 2004 r. sygn. GZ 4/04). Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Brak podstaw do przyjęcia, że pismo z dnia 17 stycznia 2002 r. zawierało nakaz określonego sposobu rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej, w której domagała się wznowienia postępowania. Nie można też dostrzec w tym piśmie sformułowań jednoznacznie ograniczających swobodę orzekania organów celnych. Z uwagi na brzmienie art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. nie można uznać za trafne stanowisko, że dostatecznym wyrazem udziału w rozstrzyganiu indywidualnej sprawy, które uzasadniałoby wyłączenie sędziego z mocy ustawy na podstawie powołanego przepisu, jest zajęcie stanowiska w kwestii prawnej, związanej z przedmiotem danej sprawy.

Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 271 pkt 1 w zw. z art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Zdaniem skarżącej Sąd I instancji naruszył w sposób istotny ww. przepisy postępowania pomijając podstawę do wznowienia postępowania poprzez nieuznanie faktu, iż zachodziła przesłanka wyłączenia sędziego na podstawie art. 18 § 1 pkt 5 ustawy procesowej, której naruszenie skutkuje nieważnością postępowania, o której mowa w art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Okolicznością stanowiącą wyłączenie sędziego z mocy ustawy w oparciu o art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. jest w ocenie skarżącej sporządzenie przez Ewę Wrzesińską-Jóźków pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. Jak zarzuciła skarżąca powyższe działanie Ewy Wrzesińskiej-Jóźków należy uznać za wydanie swoistego rodzaju opinii prawnej w ramach obowiązków urzędniczych, a przez to świadczenie usługi prawniczej w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji odwołując się do stanowiska wyrażonego w tej samej kwestii w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 16 marca 2004 r. sygn. akt GZ 4/04, skarżąca jedną i tę samą czynność (sporządzenia pisma z dnia 17 stycznia 2002 r.) traktuje za pomocą zabiegów językowych raz jako wystąpienia w roli organu administracji publicznej uczestniczącego w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej, drugi raz jako świadczenie usługi prawnej na rzecz jednej ze stron. Popada w ten sposób w sprzeczność.

Należy podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu wskazanego postanowienia NSA oraz w zaskarżonym wyroku, że przesłanki wyłączenia sędziego zostały określone w art. 18 § 1 pkt 5 i art. 18 § 1 pkt 7 w sposób całkowicie rozłączny. Zarówno bowiem w języku potocznym jak i prawnym a także prawniczym nie utożsamia się ani nie kojarzy funkcji orzeczniczych organów administracji publicznej (rozstrzyganie spraw administracyjnych) ze świadczeniem usług prawnych.

Z tych też względów powyższy zarzut NSA uznał za nieuzasadniony.

Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenie przez Sąd I instancji art. 271 pkt 1 w zw. z art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Argumentacja tego zarzutu została oparta na takim założeniu, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków winna być wyłączona ze składu orzekającego, gdyż pozostawała ona w chwili orzekania w takim stosunku z organami celnymi, że wynik sprawy mógł oddziaływać na jej prawa lub obowiązki. Zdaniem skarżącej sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków jako autor pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. mogła zostać pociągnięta do pracowniczej odpowiedzialności materialnej za szkody wyrządzone pracodawcy, gdyby w rozpoznawanej przez nią sprawie zapadło orzeczenie stwierdzające, iż przez wydanie pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu przede wszystkim ponownie należy podkreślić, że z omawianego pisma w żaden sposób nie wynika, iż Ewa Wrzesiński-Jóźków wypowiadała się w konkretnej indywidualnej sprawie skarżącej w szczególności w sprawie, w której domagała się wznowienia postępowania. Ponadto pismo to nie zawiera jakiegokolwiek jednoznacznego nakazu co do określonego sposobu rozstrzygnięcia w tej właśnie sprawie, który ograniczałby swobodę orzekania organów celnych. Tym samym nie można uznać, aby w piśmie tym zawarte były treści, które mogłyby być uznane za czynnik naruszający zasadę dwuinstancyjności. Podobnie jak poglądy prawne sądów wyższej instancji nie stanowią instrumentów naruszających niezawisłość sądów niższej instancji i to mimo ich publikacji i cytowania w uzasadnieniach wyroków.

Przyczyna wyłączenia sędziego określona w art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a. opiera się na założeniu, że nikt nie powinien być sędzią we własnej sprawie (nemo iudex in sua propria causa). Odnosi się to zarówno do sytuacji, kiedy sędzia jest stroną postępowania sądowoadministracyjnego w rozumieniu art. 12 ustawy procesowej jak i sytuacji, gdy sędzia pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku procesowym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki. W tym kontekście sprawy należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że skarżąca nie wykazała aby następcą prawnym dawnego Głównego Urzędu Ceł, mogącym ewentualnie mieć roszczenie odszkodowawcze wobec sędzi E. Wrzesińskiej-Jóźków był przeciwnik procesowy skarżącej w sprawie zawisłej przed WSA czyli Dyrektor Izby Celnej w Warszawie. Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji przepisy ustawy z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 41, poz. 365) tej tezy nie potwierdzają.

Reasumując stwierdzić należy, że trafnie uznał Sąd I instancji, iż podnoszone przez skarżącą okoliczności (stany faktyczne) nie dały podstaw do przyjęcia, że zgłoszone podstawy wznowienia postępowania są zasadne. Słuszności poglądu zaprezentowanego w skardze kasacyjnej nie uzasadnia też powołane obszernie w uzasadnieniu zarzutów orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu wydane na gruncie art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę, że kwestie będące podstawą wystąpienia w niniejszej sprawie ze skargą o wznowienie postępowania, stanowiły podstawę wystąpienia przez jedną z firm farmaceutycznych ze skargą do Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r. orzekł, że art. 18 p.p.s.a. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji. Jednocześnie orzeczeniem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji (sygn. akt SK 53/04, OTKA 134/11/7/2005).

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny badając zakres wyłączenia sędziego w ustawie prawo o postępowanie przed sądami administracyjnymi podkreślił, że przepis art. 18 § 1 tej ustawy wymienia enumeratywnie przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy określane jako tzw. przesłanki bezwzględne. Natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Trybunał stwierdził, że: "podnoszone prze skarżącą okoliczności, które, jej zdaniem, powinny uzasadniać wyłączenie sędziego nie mieszczą się w ramach przesłanek bezwzględnych, wskazywanych w kwestionowanym art. 18 p.p.s.a. Zgodnie z przyjętą we wszystkich procedurach koncepcją do katalogu przesłanek bezwzględnych nie należą przesłanki uwarunkowane konkretnymi okolicznościami danego postępowania, podlegające właśnie z tego względu elastycznej i zmiennej ocenie, która może, ale nie zawsze przecież musi prowadzić do stwierdzenia, że in casu występują podstawy wyłączenia sędziego, ze względu na zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Nie taka jest bowiem, jak wskazywano, funkcja przesłanek bezwzględnych wyłączenia sędziego, niepozostawiających pola dla swobodnej i elastycznej oceny okoliczności związanych z

konkretnym przypadkiem. Odmienne rozwiązanie prowadziłoby wprost do zanegowania samego podziału na przesłanki bezwzględne i względne, a tym samym stworzonego w ustawodawstwie procesowym mechanizmu wyłączenia w ogólności".

Trybunał podkreślił też, że z uwagi na naturalną elastyczność oceny okoliczności związanych nie tyle z samym faktem wyrażenia stanowiska w tej lub w innej kwestii prawnej, ale sposobem zaangażowania i stopniem w jakim wywarło ono wpływ na kierunek przyjętych w konkretnej sprawie administracyjnej rozstrzygnięć, ten typ wyłączenia może być związany jedynie z katalogiem tzw. przesłanek względnych.

W argumentacji tej Trybunał Konstytucyjny odwołał się m.in. do orzecznictwa ET PC w Strasburgu, w którym akcentuje się znaczenie bezstronności sędziego dla realizacji prawa gwarantowanego w art. 6 Konwencji Rzymskiej (np. sprawa Mc Gonnell przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, sygn. 28488/05, sprawa Procola przeciwko Luksemburgowi, sygn. 14570/89), podkreślając, że wskazane w skardze wzorce oceny konstytucyjności nie uzasadniają stwierdzenia niezgodności zakwestionowanego art. 18 § 1 p.p.s.a. (zważywszy na cel wprowadzonego zróżnicowania na przesłanki bezwzględne oraz względne).

W tej sytuacji brak podstaw do przyjęcia, że interpretacja art. 18 § 1 pkt 5 i 7 p.p.s.a. dokonana przez Sąd I instancji jest niezgodna z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

Konkludując brak podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji naruszył art. 271 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 1, 5 i 7 p.p.s.a.

Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną. Dlatego na podstawie art. 183 § 1 i 184 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.