Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 49/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 2, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 27 ust. 1a, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 25 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. p.o. asystenta sędziego Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2014 roku sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu E. G.-J., prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w miejscowości [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oraz kwotę 137,92 (sto trzydzieści siedem 92/100) złotych tytułem zwrotu wydatków. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267) – w skrócie: "K.p.a." oraz art. 27 ust. 1, 1a, 2 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...], nr [...], odmawiającą G.L. umorzenia pozostałych do spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Na wstępie uzasadnienia swojej decyzji Kolegium wskazało, że ww. decyzją organ I instancji orzekł w pkt 1 o odmowie umorzenia pozostałych do spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w kwocie 2.397,56 zł. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień 8 sierpnia 2013r. w kwocie 945,65 zł, co łącznie stanowi kwotę 3.343,21 zł. W pkt 2 decyzji organ I instancji orzekł, że wysokość kwoty do zwrotu ustalona została następująco:

– kwota wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. wynosi 8.400,00 zł; na poczet tej należności tutejszy organ zaliczył wpłaty w kwocie 6.002,44 zł = 2.397,56 zł (8.400,00 zł – 6.002,44 zł. = 2.397,56 zł);

– odsetki ustawowe naliczone za okres od pierwszego dnia następującego po wypłacie świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia wydania niniejszej decyzji tj. od dnia [...]. do dnia [...] wynoszą 2.787,25 zł (13% w stosunku rocznym); na poczet odsetek zaliczono kwotę 1.841,60 zł (2.787,25 zł – 1.841,60 zł = 945,65 zł);

– razem kwota do zwrotu wynosi 3.343,21 zł (2,397,56 zł + 945,65 zł = 3.343,21 zł);

W pkt 3 decyzji z dnia [...] organ I orzekł, że kwoty pozostałe do zwrotu wraz z należnymi odsetkami, ustalone niniejszą decyzją należy wpłacić na konto Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy N. nr [...] najpóźniej w terminie 30 dni od otrzymania niniejszej decyzji.

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że w odwołaniu do decyzji organu I instancji G. L. zakwestionował wysokość kwoty ustalonej przez organ I instancji wskazując, że za okres zasiłkowy 2008/2009 pozostała do spłaty kwota 600,00 zł należności głównej i 1.033,87 zł odsetek. Ponadto podkreśla, że organ I instancji dokonał dowolnej oceny jego sytuacji dochodowej i rodzinnej bezpodstawnie sumując dochody z tytułu wynagrodzenia i zasiłku chorobowego. Odwołujący się podkreślił, że jest osobą samotną i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponadto na skutek długotrwałej choroby jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Od czerwca 2013r. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności w związku z powyższym otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny. W związku z powyższym G.L. wniósł o uchylenie w całości decyzji organu I instancji.

Kolegium przytoczyło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że decyzją z dnia [...]., nr [...] zmienioną decyzja z dnia [...]., nr [...], organ I instancji przyznał D.K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dzieci A.K. w wysokości 300,00 zł miesięcznie i na rzecz P.K. w wysokości 400,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. Podstawę do przyznania wnioskowanych świadczeń stanowił wyrok Sądu Rejonowego dla Ł-Ś w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...]. podwyższający kwotę zasądzonych alimentów na rzecz P. K. do kwoty 400,00 zł miesięcznie oraz na rzecz A.K. do kwoty po 300,00 zł miesięcznie oraz zaświadczenie od komornika o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych.

Następnie decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o zwrocie przez G.L. należności z tytułu wypłaconych świadczeń na rzecz osób uprawnionych w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. W wyniku odwołania od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...]. nr [...]uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Kolejną decyzją z dnia [...], nr [...], organ I instancji orzekł o zwrocie przez G. L. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. wysokości 6.641,87 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji tj. [...]. w wysokości 907,27 zł co łącznie stanowiło kwotę 7.549,14 zł.

Pismem z dnia 9 kwietnia 2010r. doprecyzowanym pismem z dnia 4 maja 2010r. G. L. zwrócił się do organu I instancji o rozłożenie na raty pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych P.K. i A.K. w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r.

Decyzją z dnia [...], nr [...], organ I instancji orzekł w pkt 1 o odmowie umorzenia odsetek ustawowych. Natomiast w pkt 2 decyzji organ orzekł o rozłożeniu na raty spłaty należności z tytułu wypłaconych w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione A.K.i P.K. kwotę w wysokości 6.200,00 wraz z kwotą ustawowych odsetek wyliczonych na dzień wydania niniejszej decyzji tj. na dzień [...] w wysokości 1.033,87 zł. co łącznie stanowiło kwotę 7.233,87 zł. na: 3 raty po 200,95 zł miesięcznie oraz 33 raty po 200,94 zł miesięcznie. W pkt 3 decyzji ustalono termin płatności do 30 dnia każdego miesiąca począwszy od czerwca 2010r.

Od powyższej decyzji G.L. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które decyzją z dnia [...]., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Pismem z dnia 4 stycznia 2013r. G.L. złożył wniosek o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. na rzecz osób uprawnionych wskazując, że z 31 rat spłacił 28 rat. W ocenie wnioskodawcy do spłaty pozostało 600,00 zł należności głównej oraz odsetki ustawowe w wysokości 1.033,87 zł, co łącznie stanowi kwotę 1.633,87 zł.

W dniu 15 lutego 2013r. G.L., na wezwanie organu, złożył oświadczenie, że jest osobą samotną obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim z Poradni Psychiatrycznej. Regularnie płaci alimenty w wysokości 290,00 zł. miesięcznie oraz w wysokości 200,00 zł miesięcznie na syna z drugiego związku, na leki wydaje około 200,00 zł miesięcznie. Do pisma wnioskodawca załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]., nr [...], z którego wynika, że został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 maja 2013r. ze wskazaniem, że może pracować w warunkach pracy chronionej; PIT 40A/11A Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ZUS [...] Oddział w Ł., z którego wynika że w 2012r. pobrał zasiłek z ubezpieczenia społecznego w wysokości 7.544,38 zł brutto; zaświadczenie z dnia 15 stycznia 2013r. Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Spółki A z o.o.

Organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku G.L., decyzją z dnia [...]., nr [...]., orzekł o odmowie umorzenia pozostałych do spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w kwocie 2.397,56 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji tj. na dzień [...]. w kwocie 806,46 zł, co łącznie stanowi kwotę 3.204,02 zł.

Od powyższej decyzji G.L. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które decyzją z dnia [...], nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po uzupełnieniu materiału dowodowego i ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydał opisaną już na wstępie decyzję z dnia [...]., nr [...].

Przechodząc do rozpatrzenia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...], nr [...], organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił zasady zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej oraz zasady ich umorzenia (odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty), określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium podkreśliło przy tym, że kwestia możliwości umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty zaległości w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, pozostawiona została uznaniu organowi administracyjnemu. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o odroczenie terminu płatności.

Dalej organ II instancji wskazał, że G.L. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma orzeczony do dnia 30 czerwca 2016r. znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniem, że jest niezdolny do pracy. Z tytułu niepełnosprawności otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. miesięcznie. Odwołujący się jest zatrudniony na umowę o pracę na czas określony od dnia 7 czerwca 2011r. do dnia 31 grudnia 2015r. w Ośrodku Rozwiązań Kreatywnych na 1/2 etatu z miesięcznym wynagrodzeniem netto w wysokości 1.135,38 zł. W okresie od grudnia 2012r. do marca 2013r. pracownik przebywał na zwolnieniu lekarskim - świadczenie chorobowe w wysokości ok. 750,00 zł miesięcznie. Ponadto G.L. załączył wyciąg z protokołu ugody zawartej przed Sądem Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, w którym zobowiązuje się do płacenia alimentów na rzecz M.L. kwotę 200 zł miesięcznie oraz oświadczenie A. L. z dnia 18 lipca 2013r., że otrzymuje alimenty na rzecz M. L. w wysokości 200,00 zł miesięcznie. G. L.w piśmie z dnia 20 lipca 2013r. wyjaśnił, że wydatki na zakup leków wynoszą około 150,00 zł. miesięcznie, wydatki związane z utrzymaniem mieszkania około 170,00 zł. miesięcznie, alimenty bieżące 290,00 zł oraz alimenty na drugiego syna 200,00 zł. miesięcznie. Łączny koszt miesięczny wynosi około 810,00 zł miesięcznie. Ustalono również, że wnioskodawca jest pod stałą opieką psychiatryczną z objawami depresyjnymi.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nie uprawnione było twierdzenie organu I instancji, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A.L., bowiem wspólne zameldowanie po jednym adresem nie może stanowić dowodu w sprawie, ponadto przeczy temu zarówno oświadczenie G. L. z dnia 15 lutego 2013r. jak i dokumenty dostarczone przez Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. w dniu 2 lutego 2013r. Zdaniem organu odwoławczego także za błędne należało uznać wyliczenia organu I instancji w kwestii wysokości dochodu G.L., bowiem na dzień składania wniosku o umorzenie przedmiotowych świadczeń, jak słusznie podniósł skarżący w odwołaniu, w okresie od grudnia 2012r. do marca 2013r. przebywał na zwolnieniu lekarskim i osiągał dochód z tego tytułu w wysokości 750,00 zł miesięcznie natomiast obecnie świadczy pracę i osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości 1.135,38 zł. miesięcznie. Zatem dochód miesięczny G.L.wynosi 1.288,38 zł, a nie jak przyjął organ I instancji 2.038,38zł. Jednakże zdaniem Kolegium błąd ten nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy bowiem skoro miesięczny dochód G. L. wyniósł 1.288,38 zł, a stałe miesięczne wydatki to kwota 810,00 zł miesięcznie, zatem po odjęciu stałych miesięcznych wydatków wskazanych przez skarżącego pozostaje do jego dyspozycji kwota 452,38 zł miesięcznie. Poza tym dochód G.L. w wysokości 1.288,38 zł. netto na osobę przekracza znacznie kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącego, Kolegium wyjaśniło, że wskazana przez organ I instancji pozostała do spłaty kwota za okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. wynika z różnicy między wypłaconymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. - w przedmiotowej sprawie jest to kwota 8.400,00 zł (alimenty na rzecz P.K.j 400,00 zł x 12 miesięcy = 4.800,00 zł oraz alimenty na rzecz A.K. w wysokości 300,00 zł. miesięcznie x 12 miesięcy = 3.600,00 zł.) - a wpłatami dokonanymi przez komornika i G.L. zaliczonych na poczet należności za okres zasiłkowy 2008/2009. Według organu odwoławczego organ I instancji szczegółowo w decyzji z dnia [...], nr OPS. [...]wskazał, w jakich wysokościach i na poczet jakich należności zostały rozliczone kwoty przekazane zarówno przez komornika jak i przez G.L., po drugie skarżący spłacił 28 rat, a miał rozłożone należności na 36 rat zatem pozostało jeszcze do spłaty 8 rat. Po trzecie raty były zaliczane na poczet należności głównej we wskazanych w decyzji przez organ I instancji i po kolejne rozłożenie na raty przedmiotowej należności nie powstrzymuje biegu ustawowych odsetek bowiem zgodnie z art. 27 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Zatem kwota do zwrotu należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zmienia się każdego dnia o wysokość ustawowych odsetek od kwoty pozostałej do spłaty do dnia całkowitej spłaty tych należności.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. sytuacja G. L. jest trudna, ale nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. G. L. jest osobą zatrudnioną osiągającą z tego tytułu wynagrodzenie, a tym samym jest w stanie spłacić zadłużenie powstałe na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz osób uprawnionych.

Na ostateczną decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego wniósł G.L. podnosząc, że wyliczona przez organ kwota należności podlegających zwrotowi z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych jest nieprawidłowa. W ocenie skarżącego spłacił on już w znacznej części należność główną i do spłaty pozostało mu jedynie 600 zł tej należności głównej oraz kwota 1.033,00 zł odsetek. Zdaniem skarżącego fakt rozłożenia przez organ należności głównej wraz z odsetkami na raty spowodował, że dalsze odsetki nie powinny być naliczane. Skarżący nie zgadza się wobec tego ze stanowiskiem organów, że do spłaty pozostała mu kwota 3.343,21 zł i nie rozumie dlaczego ustalona w 2010r. kwota odsetek wzrosła z kwoty 1.033,87 zł do kwoty 2.787,25 zł.

Z kolei w piśmie z dnia 14 marca 2014r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego uzupełnił skargę o zarzuty:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego:

a) art. 27 ust. 1a w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że kwota do zwrotu należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zmienia się każdego dnia o wysokość ustawowych odsetek od kwoty pozostałej do spłaty do dnia całkowitej spłaty tych należności, podczas gdy w decyzji z dnia [...]., utrzymanej w mocy przez SKO, organ wskazał stan pozostałej do zapłaty przez skarżącego należności głównej na kwotę 6.200,00 zł oraz wysokość odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji na kwotę 1.033,87 zł jak również dokonał rozłożenia ww. zaległości na raty oraz ustalił jednocześnie nowy termin spłaty dla poszczególnych rat;

b) przepisu art. 49 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niezastosowanie i w efekcie błędnym przyjęciu, że wydanie decyzji o rozłożeniu należności na raty nie powstrzymuje biegu ustawowych odsetek, podczas gdy zgodnie z treścią przepisu art. 49 § 1 Ordynacji podatkowej nowym terminem płatności jest dzień, w którym, zgodnie z decyzją, powinna nastąpić zapłata zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę albo poszczególnych rat, na jakie został rozłożony podatek lub zaległość podatkowa wraz z odsetkami za zwłokę;

c) przepisu art. 26 ust. 1 w zw. z art. 45 ustawy z dnia 12 czerwca 2003r. Prawo pocztowe poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie przez organ administracyjny jako daty spłaty zadłużenia, w tym poszczególnych rat - daty wpływu środków pieniężnych na rachunek bankowy organu administracyjnego, podczas gdy datą uiszczenia wpłaty przekazem pocztowym realizowanym za pośrednictwem operatora publicznego świadczącego powszechne usługi pocztowe jest data nadania przekazu potwierdzona przez operatora.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) przepisu art. 6, art. 7, art. 77, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak szczegółowej analizy i oceny dotychczasowej postawy skarżącego w zakresie spłaty zobowiązań alimentacyjnych oraz sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego, podczas gdy sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący była efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie miał wpływu;

b) przepisu art. 8 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych twierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji a w szczególności sposobu wyliczenia przez organ odsetek z tytułu zaległości alimentacyjnych, braku wskazania podstawy prawnej uznania, że decyzja o rozłożeniu na raty nie wywołuje żadnych skutków prawnych, wystąpienia sprzeczności co do sposobu rozliczenia wpłat na poczet należności głównej i odsetek ustawowych;

c) przepisu art. 110 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie uwzględnienie w zaskarżonej decyzji - prawomocnej decyzji SKO z dnia [...]. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji o rozłożeniu zaległości na raty, podczas gdy organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej.

Na tej podstawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., nr 270 ze zm.) – w skrócie: "P.p.s.a" stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie natomiast do art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednakże istota problemu sprowadza się przede wszystkim do wyjaśnienia kwestii, czy organ w prawidłowy sposób zaliczał dokonywane przez skarżącego wpłaty na zaległą należność, a co za tym idzie, czy w sposób prawidłowy określił należność przypadającą jeszcze do zwrotu. Ma to bowiem zasadnicze znaczenie dla ustalenia, jaka kwota podlegałaby ewentualnemu umorzeniu.

W pierwszej kolejności należy zatem przypomnieć zasady zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wynikające z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ustawy). Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy).

Bezspornym w niniejszej sprawie jest to, że organ I instancji, decyzją z dnia 23 marca 2010r. nr 33/FA/2010 (utrzymaną w mocy przez organ odwoławczy) orzekł o zwrocie przez G. L. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. wysokości 6.641,87 zł. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji tj. [...]. w wysokości 907,27 zł, co łącznie stanowiło kwotę 7.549,14 zł. Następnie kolejną decyzją z dnia [...]., nr [...] (również utrzymaną w mocy przez Kolegium), organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku G. L., orzekł o odmowie umorzenia odsetek ustawowych i o rozłożeniu na 36 rat spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. na osoby uprawnione w wysokości 6.200,00 zł wraz z kwotą ustawowych odsetek wyliczonych na dzień wydania niniejszej decyzji tj. na dzień 11 maja 2010r. w wysokości 1.033,87 zł, co łącznie stanowiło kwotę 7.233,87 zł. Termin płatności poszczególnych rat ustalono do 30 każdego miesiąca począwszy od czerwca 2010r. Nie może ulegać zatem żadnych wątpliwości to, że na dzień wydania ostatniej z ww. decyzji kwota należności głównej pozostała do spłaty wynosiła 6.200,00 zł.

Zgodzić się wy tym miejscu należy ze stanowiskiem Kolegium, że skarżący błędnie obliczył ilość rat pozostałych mu do spłaty, bowiem skoro zapłacił 28 rat, to do spłaty pozostało jeszcze 8 rat. Przyznać należy również rację organowi odwoławczemu, że w świetle art. 27 ust. 1a o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rozłożenie na raty przedmiotowej należności nie powstrzymuje biegu ustawowych odsetek, bowiem są one naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia całkowitej spłaty. Zatem oczywistym jest to, że kwota do zwrotu należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zmienia się każdego dnia o wysokość ustawowych odsetek od kwoty pozostałej do spłaty do dnia całkowitej spłaty tych należności. Nie można natomiast podzielić stanowiska pełnomocnika skarżącego, według którego do zwrotu należności rozłożonych na raty należy stosować przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Żaden bowiem z przepisów ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ww. zakresie nie odsyła do odpowiedniego stosowania art. 49 § 1 Ordynacji podatkowej.

Nie można jednak zapominać o tym, że odsetki, o których mowa mogą być naliczane wyłącznie od kwoty głównej. Dlatego dokonywane przez zobowiązanego wpłaty powinny być zaliczane w pierwszej kolejności na poczet należności głównej, a dopiero po jej całkowitej spłacie na poczet odsetek. Tym sposobem kwota kolejno doliczanych odsetek winna maleć proporcjonalnie wraz ze zmniejszającą się kwotą należności głównej. W przeciwnym razie, tzn. w sytuacji gdy organ zalicza poszczególne wpłaty częściowo na poczet zaległości głównej, a częściowo na poczet odsetek może dojść do sytuacji, że organ kolejne odsetki nalicza od całości zadłużenia, a zatem również od już naliczonych wcześniej odsetek. Taka sytuacja jest niedopuszczalna z uwagi na przyjętą w polskim systemie prawa cywilnego zasady zakazu anatocyzmu, zgodnie z którą naliczanie odsetek od zaległych odsetek jest dopuszczalne dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa (art. 482 § 1 Kodeksu cywilnego).

Zdaniem Sądu wbrew twierdzeniu Kolegium organ I instancji, począwszy od sierpnia 2010r., zaliczał uiszczane przez skarżącego raty częściowo na poczet należności głównej, a częściowo na poczet odsetek, co jednoznacznie wynika z uzasadnienia decyzji z dnia [...]. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości jedynie to, że skarżący wpłacił na poczet zaległej należności głównej kwotę 5.600,00 zł, co oznacza, że do spłaty tej należności pozostało mu 600 zł. Z decyzji organu I instancji nie wynika, w jaki sposób naliczane były odsetki od należności głównej, a jedynie przedstawiono w niej w jakiej wysokości wpłaty skarżącego są zaliczane na poczet całej zaległości (tj. wraz z odsetkami). Tymczasem wyliczenie dokonywanych spłat i pozostałej kwoty zadłużenia powinno być czytelne, przejrzyste i zrozumiałe, a w przedmiotowej sprawie tak nie jest. Poza tym dłużnik powinien być okresowo informowany o stanie swojego zadłużenia.

Ponadto zgodzić się należy ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącego, że datą uiszczenia przez skarżącego poszczególnych rat jest data dokonania wpłaty u operatora pocztowego. Potwierdza to przytoczona przez pełnomocnika skarżącego uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2011r., sygn. akt III CZP 115/10, w której to sąd stwierdził, że: "Datą uiszczenia opłaty sądowej przekazem pocztowym realizowanym za pośrednictwem operatora publicznego świadczącego powszechne usługi pocztowe jest data nadania przekazu potwierdzona przez operatora." (publ. w OSNC 2011/9/97). Tymczasem organ odwoławczy nie wyjaśnił dlaczego organ I instancji dokonał zaksięgowania wpłaty z dużym opóźnieniem i jaki miało to wpływ na ustalenie kwoty odsetek (np. w październiku 2011r. zaksięgowania raty dokonano 12 dni po jej wpłacie na poczcie, w sierpniu 2012r. rozbieżność ta wynosiła 20 dni).

Kolejną kwestią wymagającą wyjaśnienia jest to, czy organ I instancji zasadnie był uprawniony do wskazywania w sentencji decyzji kwoty podlegającej zwrotowi, skoro taka kwota była określona już w decyzji orzekającej o zwrocie, a następnie w decyzji o rozłożeniu zaległości na raty. Problem ten został dostrzeżony w poprzedniej decyzji organu odwoławczego z dnia [...]., nr [...], co było m.in. powodem uchylenia decyzji organu I instancji z dnia [...]., nr [...]. Jak wówczas podkreśliło Kolegium, obowiązkiem organu I instancji było wskazanie w rozstrzygnięciu decyzji w sposób jasny dla dłużnika alimentacyjnego, umorzenia jakiej kwoty pozostałej do spłaty odmówiono dłużnikowi, natomiast jej wyliczenie winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, ze wskazaniem jakie wpłaty zostały dokonane przez dłużnika od dnia wydania przez organ decyzji w przedmiocie zwrotu. Ponowne wydawanie decyzji nakazującej dłużnikowi zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ponowne wyliczenie należności, jaką winien dłużnik zwrócić (pkt 2 decyzji) organ II instancji ocenił jako niedopuszczalne. W decyzji odmawiającej umorzenia nie powinna się również znajdować informacja o nr konta bankowego, na które dłużnik winien dokonać wpłaty zaległych należności (pkt 3 decyzji). Stanowisko to należy ocenić za właściwe. Jednakże organ odwoławczy dokonując oceny decyzji organu I instancji z dnia [...] zupełnie pominął tę kwestię w swoich rozważaniach, stąd nie wiadomo dlaczego zmienił zdanie odnośnie sformułowania rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji. Ponadto Kolegium nie dostrzegło, że wadliwie nakazano skarżącemu uregulowanie należności w terminie 30 dni, skoro w tej kwocie zawierają się jeszcze nie zapłacone raty, których termin przypadał do 30 dnia każdego miesiąca. Jeżeli bowiem skarżący zaprzestał spłacania rat, albo po ich spłaceniu nadal pozostała kwota do spłaty, to należało wezwać skarżącego (pismem, ale nie decyzją) do spłaty tych należności pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Tym samym organ I instancji w sposób nieuprawniony połączył w jednej decyzji rozstrzygnięcia dotyczące zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych z rozstrzygnięciem w przedmiocie umorzenia tych należności.

Przechodząc natomiast do przesłanek umorzenia należności, to w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 ustawy). Nie ulega wątpliwości, że zasadą jest zwrot należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast umorzenie bądź odroczenie płatności, czy też rozłożenie na raty tejże należności ma charakter wyjątkowy. Sformułowanie przepisu jednoznacznie wskazuje, że w takiej sytuacji mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nie zawsze spełnienie przesłanek musi pociągać za sobą umorzenie należności. Organ może to bowiem uczynić, ale nie musi. Jednakże decyzje uznaniowe muszą być jasno i przekonująco sformułowane, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione. Z uzasadnienia takiej decyzji musi wynikać, że organ rozważył wszystkie podnoszone przez stronę argumenty oraz w sposób zupełny zebrał i ocenił materiał dowodowy. Organ powinien zatem nie tylko oceniać sytuację majątkową dłużnika, ale także stan jego zdrowia możliwości uzyskania dochodu, jak również kwoty ponoszonych wydatków, w tym czy ma obowiązek świadczenia na rzecz innych osób. Innymi słowy organ winien ocenić, czy faktycznie sytuacja strony, pomimo jej starań, aby spłacić dług, faktycznie zmusza ją do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności. Umorzenie należności jest uzasadnione wtedy, gdy dłużnik na skutek obiektywnych okoliczności popada w sytuację, która nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Tymczasem w przedmiotowej sytuacji za odmową umorzenia należności, o których mowa przemawiała w zasadzie wyłącznie wysokość jego dochodu. Organ I instancji nie tylko nie rozważył, czy w sprawie zaistniały obiektywne przesłanki do umorzenia długu alimentacyjnego, to na dodatek zawyżył dochód skarżącego o prawie 70 %. Natomiast organ odwoławczy zauważając błąd organu I instancji uznał go za mało istotny dla rozstrzygnięcia, uzasadniając swoje stanowisko tym, że dochód skarżącego wynosi 1.238,38 zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Nawiązując jednak to zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej Kolegium pominęło fakt, że do obliczania dochodu w tym wypadku nie wlicza się kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej). Zatem ewentualny dochód skarżącego brany pod uwagę przy ubieganiu się o świadczenia z pomocy społecznej musiałby być pomniejszony o kwotę płaconych przez skarżącego alimentów, tj. 490 zł. Po odliczeniu innych wydatków skarżącemu do dyspozycji pozostaje kwota ok. 450 zł miesięcznie, a zatem organ winien był ocenić, czy ta kwota jest wystarczająca do pokrycia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też jest to obiektywna przeszkoda do spłaty zadłużenia i czy w związku z tym umorzenie ww. należności jest zasadne.

W ocenie sądu orzekające w niniejszej sprawie organy nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Żaden z organów nie uzasadnił należycie swojego stanowiska poprzez wykazanie się szczegółową analizą i oceną sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego, w tym dotychczasowej jego postawy w zakresie spłaty zobowiązań alimentacyjnych oraz oceną czy, wniosek o umorzenie długu podyktowany był okolicznościami, na które zobowiązany nie miał wpływu, co narusza art. 107 § 3 K.p.a. Dodatkowo brak jasnego i czytelnego określenia kwoty należności głównej podlegającej zwrotowi oraz kwoty odsetek od zadłużenia, a także sposobu rozliczania wpłat dokonywanych przez skarżącego na poczet zaległości alimentacyjnych narusza zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.).

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 wyroku.

O wynagrodzeniu dla radcy prawnego orzeczono na podstawie art. 250 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013r., poz. 490).

Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, zwłaszcza co do wyjaśnienia sposobu zaliczania poszczególnych wpłat dokonywanych przez dłużnika alimentacyjnego na poczet zaległości alimentacyjnych i ustalenia kwoty należności głównej oraz kwoty odsetek od zaległości, a następnie ustali, czy skarżący spełnia przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dokonując przy tym szczegółowej analizy i oceny sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego, w tym dotychczasowej jego postawy w zakresie spłaty zobowiązań alimentacyjnych oraz oceny czy, wniosek o umorzenie długu podyktowany był okolicznościami, na które zobowiązany nie miał wpływu.

IB