Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1042/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej F. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Po 199/12 w sprawie ze skargi F. N. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od F. N. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Po 199/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.

[...] pismem z 3 marca 2009 r., wniósł na podstawie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229,, poz. 1954 ze zm.): o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. na podstawie tytułu wykonawczego, wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. Inspektorat w Lesznie, o uchylenie dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjnych oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący podał między innymi, że 15 lutego 1999 r. dokonał w agencji PKO na rzecz ZUS wpłaty kwoty [...] zł. z tytułu składki za ubezpieczenie za okres [...]., a fakt zapłaty wynika jednoznacznie z dowodu wpłaty. Agencja dokonała przyjęcia powyższej sumy, na co wskazuje pieczątka wraz z podpisem. Zaznaczył, że powyższe świadczy, iż wykonał ciążący na nim obowiązek uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne. Zatem spełnione zostały przesłanki do umorzenia postępowania z art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem skarżący w chwili wydania tytułu wykonawczego nie był zobowiązany do zapłaty na rzecz ZUS dochodzonej kwoty.

Postanowieniem z [...] lipca 2009 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Za bezsporny organ egzekucyjny uznał fakt, że strona posiada dowód uiszczenia w dniu 15 lutego 1999 r. kwoty [...] zł. Jednak w istocie na konto wierzyciela nie wpłynęła pełna wymagana kwota, zatem na koncie skarżącego widnieje zaległość. Nie wystąpiły więc okoliczności z art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro wierzyciel, czyli ZUS, nadal podtrzymuje swój wniosek o prowadzenie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny musi się do niego przychylić.

Po wniesieniu przez wnioskodawcę zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej pismem z [...] sierpnia 2009 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] . Inspektorat w L. o zajęcie stanowiska w kwestii wygaśnięcia przedmiotowego zobowiązania.

Postanowieniem z [...] listopada 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zajął stanowisko i stwierdził, że przedmiotowe zobowiązanie nie wygasło. W uzasadnieniu przyznał, że płatnik okazał kopię dowodu zapłaty składki z dnia 15 lutego 1999 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres [...] r. w kwocie [...] zł., jednak na konto Zakładu przekazana została mniejsza kwota tj. [...] zł. Organ rentowy zwrócił ponadto uwagę na wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] czerwca 2007 r., sygn. akt I C 115/07 oddalający powództwo przeciwko PKO BP S.A. Zaznaczył, że Sąd uznał za bezsporny fakt dokonania przez spółkę wpłaty z tytułu składki do banku na rachunek ZUS-u kwoty [...] zł. za okres [...]. Podkreślił jednak, że poza sporem jest również okoliczność, iż na rachunek bankowy ZUS wpłynęła jedynie kwota [...] zł. W związku z powyższym obowiązek zapłaty składki istnieje.

Postanowieniem z 16 grudnia 2009 r., Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ zaznaczył, że w sprawie istniałaby możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego tylko w dwóch przypadkach, tj. gdyby wierzyciel odstąpił od dochodzenia należności objętych tytułem wykonawczym, bądź gdyby umorzył należności. Jednak żadna z powołanych przesłanek nie zaistniała.

[...] nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem i zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2010 r. skargę uwzględnił.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu, wyrokiem z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. II GSK 1230/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Zdaniem NSA Zakład Ubezpieczeń Społecznych został przez WSA w Poznaniu pozbawiony możności obrony swych praw w wyniku wydania wyroku bez zawiadomienia go o rozprawie. Oznacza to, że nie brał on udziału w postępowaniu bez swojej winy. Fakt posiadania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym) w postępowaniu sądowym, w którym wydano wyrok objęty niniejszą skargą kasacyjną, statusu uczestnika na prawach strony nie budzi wątpliwości sądu kasacyjnego. W aktach sprawy brak jest natomiast jakiegokolwiek dowodu, iż ZUS został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu, w tym przede wszystkim o terminie rozprawy w dniu 4 sierpnia 2010r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając sprawę ponownie, zaskarżonym wyrokiem skargę [...] oddalił.

Sąd podzielił stanowisko organów, iż zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest niczym innym jak zobowiązaniem pieniężnym. To, że źródłem tych zobowiązań są przepisy prawa administracyjnego nie pozbawia tego zobowiązania podstawowej cechy każdego świadczenia pieniężnego, a mianowicie tego, że musi być zapłacone (uiszczone). Zapłata musi osiągnąć skutek, czyli dotrzeć do rąk adresata.

To na zobowiązanym ciąży taki obowiązek i nie można przerzucać go na wierzyciela. Wynika to z istoty wykonania zobowiązania pieniężnego, z oddawczego charakteru tego zobowiązania. Przepis art. 60 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60) nie zmienia tego charakteru świadczenia pieniężnego, jakim w sprawie jest zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że z uwagi na oddawczy charakter długu pieniężnego skutecznie uiszczony dług wygasa dopiero wtedy, gdy kwota wynikająca z tego długu wpłynie na rachunek bankowy organu. Przyjęcie takiego rozumowania leży także w interesie państwa, na rzecz którego, de facto zawsze prowadzona jest egzekucja administracyjna świadczeń pieniężnych, bowiem wierzycielem co do zasady jest zawsze organ administracji publicznej, często działający w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Z reguły przy wpłatach na rachunek bankowy data wpływu na rachunek jest późniejsza niż data wpłaty gotówki w kasie banku. Z uwagi na to, cytowany przepis reguluje jedynie kwestię terminu, który uważa się za termin dokonania zapłaty podatku (dzień wpłaty gotówki), a nie dzień uznania rachunku organu wpłaconą kwotą. Z literalnej treści tego przepisu, a w szczególności z użycia przez ustawodawcę zwrotu "uważa się" nie da się jednak wyprowadzić tak daleko idącego wniosku, jak chce to uczynić skarżący, że zapłata nie musi być skuteczna, czyli że nie ma znaczenia, czy po stronie organu nastąpi przysporzenie. Jeżeli na konto zobowiązanego prowadzone przez ZUS nie wpłynie należna kwota, to na jego koncie w ZUS nadal pozostaje zaległość. Nie można oczekiwać, by wierzyciel, który nie otrzymał należności, sam miał jej dochodzić od agencji bankowej. Przeciwnie, to zobowiązanemu przysługuje roszczenie wobec banku wynikające z nienależytego wykonania dyspozycji klienta, w wyniku czego nie został wykonany obowiązek administracyjnoprawny.

Art. 60 §1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa może znaleźć zastosowanie dopiero w przypadku, kiedy nastąpi skuteczna zapłata, czyli kiedy rachunek bankowy organu zostanie uznany wpłaconą kwotą. Wtedy, w myśl tego przepisu, uważa się, że zapłata nastąpiła w terminie w nim określonym, co ma znaczenie jedynie dla oceny, czy zobowiązany dopuścił się zwłoki, a nie do oceny, czy wykonał zobowiązanie w ogóle.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł [...], zaskarżając go w całości i zarzucając mu, w trybie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

- art. 60 § 1 pkt 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że zobowiązanie skarżącego nie wygasło poprzez dokonanie jego zapłaty w agencji banku [...] Wykładnia dokonana przez Sąd powołanych przepisów jest, zdaniem skarżącego, błędna, gdyż zgodnie z literalnym brzmieniem art. 60 § 1 Ordynacji podatkowej, termin dokonania zapłaty podatku uważa się przy zapłacie gotówką – dzień wpłacenia kwoty podatku w kasie organu podatkowego lub na rachunek tego organu w banku. Wnoszący skargę kasacyjną dokonał zapłaty należności na rachunek organu w banku, na co tez przedstawił organowi rentowemu oraz organowi egzekucyjnemu dokumenty,

- art. 31 ustawy z dnia 13 października 1988 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74), poprzez nie odniesienie się przez orzekający Sąd w zupełności do przepisów ustawy ordynacja podatkowa,

- art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez uznanie, że skarżący w chwili wydania tytułu wykonawczego nie był zobowiązany do zapłaty na rzecz ZUS dochodzonej kwoty.

W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego w trybie art. 188 p.p.s.a., lub uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 07 lipca 2009 r., a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że z treści art. 59 § 1 pkt 1 i art. 60 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, iż za termin dokonania zapłaty podatku uważa się przy zapłacie gotówką - dzień wpłacenia kwoty podatku w kasie organu podatkowego lub na rachunek tego organu w banku, w placówce pocztowej, w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, biurze usług płatniczych lub w instytucji płatniczej albo dzień pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta. Zatem z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, iż skarżący dokonując zapłaty w kasie agencji banku [...] . zapłacił sporną należność z tytułu składki, na ubezpieczenie społeczne za okres [...] r. Zapłata nastąpiła poprzez wpłacenie gotówki w banku na rachunek organu podatkowego, a nie na skutek uznania rachunku wierzyciela wpłaconą kwotą.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1, p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w sprawie nie występują.

Skarga kasacyjna została ona oparta na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów prawa materialnego – poprzez błędną wykładnię art. 60 § 1 pkt 1 w związku z art. 59 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, że zobowiązanie skarżącego nie wygasło poprzez dokonanie jego zapłaty w agencji banku [...]

Powszechnie przyjmuje się, że błędna wykładnia oznacza niewłaściwe odczytanie treści przepisu. Natomiast "niewłaściwe zastosowanie" to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może natomiast polegać na zakwestionowaniu przez stronę ustaleń faktycznych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie zamiarem skarżącego było podniesienie zarzutu niewłaściwego zastosowania tego przepisu przez Sąd I instancji poprzez odmowę jego zastosowania do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W ocenie skarżącego, skoro dokonał zapłaty w agencji banku, to przepis ten powinien być zastosowany w sprawie.

Tymczasem z ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego wynika, że skarżący dokonał w agencji banku wpłaty na kwotę [...] zł, jednakże na rachunek bankowy ZUS wpłynęła jedynie kwota [...] zł. Oznacza to, że na koncie ZUS nadal pozostaje zaległość, a tym samym nadal istnieje obowiązek opłacenia składki, ponieważ, jak to wskazał Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, skutecznie uiszczony dług pieniężny wygasa dopiero wtedy, gdy cała kwota wynikająca z tego długu wpłynie na rachunek bankowy organu. Nie można więc oczekiwać, że ZUS, który nadal jest wierzycielem, będzie sam dochodził należności od agencji bankowej, która de facto nie jest w stosunku do niego podmiotem zobowiązanym, lecz skarżący. Dlatego też to skarżącemu przysługuje roszczenie wobec banku wynikające z nienależytego wykonania dyspozycji klienta, w wyniku którego nie został wykonany jego obowiązek wobec ZUS.

Ponownie należy przypomnieć, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem inkwizycyjnym, szybkim, mającym zgodnie z zasadą celowości prosto zmierzać do celu, tj. wykonania obowiązku. Wykonanie obowiązku przez zobowiązanego polega na zaspokojeniu wierzyciela w taki sposób, że zobowiązanie wygasa. Nie jest wykonaniem obowiązku wskazanie wierzycielowi możliwości, w jaki sposób może zaspokoić swoje roszczenie, w tym przez wskazanie dłużników zobowiązanego, w stosunku do których dysponuje on wierzytelnościami. Ponadto, zgodnie z art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej expressis verbis wynika, że organ egzekucyjny jest zobowiązany badać z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, jednocześnie nie wkraczając w merytoryczne badanie sprawy (zasadności egzekucji).

W przypadku prowadzenia postępowanie egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela nie będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, ten drugi jest jedynie wykonawcą zlecenia, zmierzającego do wyegzekwowania należności wskazanej w tytule.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, dotyczących naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię "art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez nie odniesienie się przez orzekający Sąd w zupełności do przepisów ustawy Ordynacja podatkowa," oraz "art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, że skarżący w chwili wydania tytułu wykonawczego nie był zobowiązany do zapłaty na rzecz ZUS dochodzonej kwoty", należy zwrócić uwagę, że skarżący nie wyjaśnił, na czym polega błędna wykładnia tych przepisów dokonana przez Sąd I instancji i jaka powinna być ich prawidłowa wykładnia. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż ich sprecyzowanie należy do obowiązków wnoszącego tę skargę. Nie może również domyślać się intencji autora skargi kasacyjnej.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - nie mając usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.