Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1048/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 2, art. 190, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 74 par. 3 i 4, art. 74f par. 1, art. 74d par. 3, art. 80, art. 94 par. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 15
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Referent Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi K. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej także: Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, Komisja Odwoławcza) działając na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustaw z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (DZ. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm. – dalej pon, ustawa) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej kpa) utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. (dalej Komisja Egzaminacyjna) z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], ustalającą, że K. G. (dalej skarżąca, zdająca) uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Zaskarżona uchwała została wydana w następującym stanie faktycznym.

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że K. G. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że skarżąca z projektów aktów notarialnych otrzymała ocenę niedostateczną, natomiast z opinii prawnej otrzymała ocenę dobrą. Ze zbiorczego arkusza ocen wynika, że skarżąca z projektu pierwszego aktu notarialnego otrzymała jedną ocenę cząstkową dostateczną a drugą dobrą, co przełożyło się na końcową ocenę dostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego uzyskała 2 oceny cząstkowe niedostateczne, co skutkowało ocenę ostateczną niedostateczną, zaś z opinii prawnej obie oceny cząstkowe dobre. W konsekwencji, Komisja stwierdziła, że zdająca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca wniosła o jej uchylenie i stwierdzenie pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego, wskazując na zarzuty dotyczące obu projektów aktów notarialnych. Zdaniem skarżącej, z pierwszego projektu aktu winna otrzymać ocenę dobrą, a z drugiego ocenę dostateczną.

Uchwałą z dnia [...] marca 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia utrzymała w mocy wydaną w I instancji uchwałę stwierdzającą uzyskanie przez skarżącą negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego. Pomimo nieuwzględnienia odwołania, organ część zarzutów uznał za uzasadnione. Oceniając jednakże całościowo prace zdającej, Komisja Odwoławcza uznała, że analiza treści sporządzonych projektów aktów notarialnych potwierdza zasadność ocen wystawionych przez egzaminatorów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą uchwałę K. G. wniosła o jej uchylenie w części dotyczącej pierwszego projektu aktu notarialnego, uchylenie uchwały I instancji ustalającej wynik egzaminu notarialnego, ustalenie, że z projektu pierwszego aktu notarialnego skarżąca uzyskała ocenę dobrą i tym samym, że z projektów aktów notarialnych otrzymała w konsekwencji ocenę dostateczną oraz o orzeczenie, że z egzaminu notarialnego uzyskała wynik pozytywny. W uzasadnieniu strona stwierdziła, że Komisja Odwoławcza w części dotyczącej I projektu aktu notarialnego podzieliła zdanie skarżącej, wnosząc tym samym o uznanie, że zachowuje on wymogi formalne aktu notarialnego, właściwie zastosowano w nim przepisy prawa i wykazano się umiejętnością ich interpretacji oraz w sposób prawidłowy zaproponowano rozstrzygnięcie problemów. Zdaniem skarżącej, uzasadnia to podwyższenie oceny na dobrą, a w konsekwencji uzyskanie oceny pozytywnej z drugiej części egzaminu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca w istocie formułuje zarzut wyłącznie wobec podtrzymania przez Komisję Odwoławczą oceny dostatecznej z I części aktu notarialnego. Nie neguje natomiast podtrzymania oceny niedostatecznej z II części aktu notarialnego. Skarżąca wywodzi, że podwyższenie oceny z I części aktu notarialnego do oceny dobrej skutkować będzie otrzymaniem przez nią oceny dostatecznej z projektów aktów notarialnych. Ustosunkowując się do tego stanowiska skarżącej, WSA wskazał na treść art. 74d § 1, 2 i 3, art. 74e pon i stwierdził, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną. Stosownie zaś do art. 74f § 1 pon pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Sąd podkreślił, że w oparciu o powołane przepisy strona twierdziła, iż podwyższenie oceny pozytywnej z jednej części egzaminu, powodowałoby podwyższenie oceny z całego egzaminu, czyli pomimo wystawienia z jednej części egzaminu oceny negatywnej, poprawienie oceny z innej części z dostatecznej na dobrą, skutkowałoby uzyskaniem z całego egzaminu wyniku pozytywnego. W ocenie WSA, stanowisko takie nie znajduje odzwierciedlenia w treści przepisów. Sąd podkreślił, że art. 74d § 1 i 2 pon wyróżnia trzy części egzaminu: dwie polegające na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków, a trzecią polegającą na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny. Pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną. A contrario Sąd wskazał, że uzyskanie oceny niedostatecznej z jakiejkolwiek części egzaminu implikuje negatywny wynik z całego egzaminu, bez względu na skalę ocen pozytywnych z innych części. Zdaniem WSA, nawet uzyskanie oceny celującej z dwóch części egzaminu, przy jednoczesnej ocenie negatywnej z trzeciej części, skutkować będzie ustaleniem negatywnego wyniku z całego egzaminu. Reasumując, ewentualne podwyższenie oceny z pierwszej części egzaminu, z której skarżąca otrzymała ocenę pozytywną, pozostaje bez wpływu na wynik egzaminu. W ocenie Sądu, bezprzedmiotowa jest ocena zaskarżonej uchwały w kontekście zasadności podwyższenia wyniku z części I egzaminu, skoro nie rzutuje ona na rozstrzygnięcie sprawy.

Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie Komisja Odwoławcza odniosła się w sposób wyczerpujący i pełny do zarzutów, w tym również dotyczących tej części egzaminu, z której skarżąca uzyskała ocenę pozytywną. Sąd zauważył, że obowiązkiem Komisji II stopnia było, stosownie do art. 15 kpa, rozpoznanie sprawy w jej całokształcie i tak też organ sprawę rozpoznał uwzględniając i rozpatrując cały materiał dowodowy. Zasadnie organ odwoławczy skonstatował, że o negatywnym wyniku egzaminu składanego przez skarżącą, przesądziło uzyskanie przez nią oceny niedostatecznej z II części egzaminu, obejmującej sporządzenie projektu aktu notarialnego. Nie oceniając pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, WSA podzielił argumentację Komisji Odwoławczej co do charakteru i stopnia poczynionych przez skarżącą błędów skutkujących wystawieniem jej oceny niedostatecznej z II części egzaminu. Zdaniem Sądu, nie można przyjąć, że błąd w pracy skutkujący nieważnością czynności sporządzanej przez notariusza, pozwala na uzyskanie przez kandydata oceny pozytywnej. Również wskazane przez organ pozostałe błędy pracy uzasadniały brak podstaw dla oceny pozytywnej z tej części egzaminu. W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego, co do wagi popełnionych przez skarżącą uchybień zostało uzasadnione. Reasumując WSA stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu, a organy nie dopuściły się zarzucanych naruszeń przepisów.

Skargę kasacyjną złożyła K. G., zaskarżając powyższy wyrok w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez uchylenie uchwał obu instancji w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej też: NSA) wyrokiem z dnia 16 marca 2017 r. (sygn. akt II GSK 1874/15) uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

NSA uznał bowiem za zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 74 § 4 pon w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy o zmianie, polegający na tym, że Sąd I instancji przyjął, że egzamin notarialny składa się trzech części pisemnych pomimo to, że zgodnie z powołanym przepisem art. 30 ust. 2 ustawy o zmianie, ustawodawca z przebiegu egzaminu usunął jedną z części, polegającą na rozwiązaniu testu i tym samym przyjąć należało, że egzamin składał się z dwóch części.

NSA podkreślił, że zasady przeprowadzenia egzaminu notarialnego do którego skarżąca przystąpiła w dniach [...] listopada 2013 r. regulują przepisy ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie znowelizowane ustawą o zmianie i które weszły w życie od 23 sierpnia 2013 r. (vide art. 6 ustawy o zmianie). Jedną z najważniejszych zmian było zastąpienie dotychczasowych trzech części egzaminu notarialnego, tj. testu złożonego z zestawu 100 pytań - pierwsza część egzaminu, dwóch zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych - druga część egzaminu, opracowania opinii prawnej – trzecia część egzaminu, następującymi dwoma częściami egzaminu: opracowanie projektu pierwszego i drugiego aktu notarialnego – jedna część egzaminu w pon nazwana częścią drugą, opracowanie projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo opracowanie projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny – kolejna część egzaminu w pon oznaczona jako trzecia część egzaminu. W myśl bowiem art. 30 ust. 2 ustawy o zmianie: zakres, tryb i sposób przeprowadzania egzaminu notarialnego w latach 2013 i 2014 odbywa się na podstawie ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że egzamin ten nie będzie obejmował zadania polegającego na rozwiązaniu testu. Oznacza to, iż na mocy przepisu intertemporalnego o charakterze szczególnym – art. 30 ust. 2 ustawy o zmianie - ustawodawca zrezygnował z pierwszej części egzaminu, która polegała na rozwiązaniu testu, pozostawiając jedynie dwie pozostałe części egzaminu. Art. 30 ust. 2 ustawy o zmianie przewidujący w latach 2013 i 2014 dwie części egzaminu, jako regulacja międzyczasowa stanowi zatem lex specialis w stosunku do art. 74 § 4 pon, wedle którego egzamin notarialny składa się z trzech części.

Zdaniem NSA, Sąd I instancji niezasadnie zatem odstąpił od skontrolowania prawidłowości rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej II stopnia dotyczącego wystawienia skarżącej oceny dostatecznej za zadanie pierwsze drugiej części egzaminu notarialnego. Skarżąca kwestionowała tę ocenę w postępowaniu odwoławczym, domagając się jej podwyższenia do oceny dobrej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, iż nie podziela poglądu skarżącej, że podwyższenie oceny pozytywnej z jednej części egzaminu, powodowałoby podwyższenie oceny z całego egzaminu, czyli pomimo wystawienia z jednej części egzaminu oceny negatywnej, poprawienie oceny z innej części z dostatecznej na dobrą, skutkowałoby uzyskaniem z całego egzaminu wyniku pozytywnego. Sąd przyjął, że ta "bezprzedmiotowość" oceny z pierwszego zadania drugiej części egzaminu wynika z faktu wystawienia skarżącej oceny niedostatecznej za drugie zadanie, ponieważ każde z tych zadań uznała za odrębne części egzaminu. W świetle jednak przedstawionej wyżej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o zmianie stanowiącego przepis szczególny w stosunku do art. 74 § 4 pon mamy w tym przypadku do czynienia z tą samą częścią egzaminu. Nie można zatem zaakceptować poglądu, iż ze względu na ocenę niedostateczną z jednego zadania w ramach tej samej części egzaminy osoba zdająca egzamin nie może uzyskać pozytywnej ostatecznej oceny za tę część egzaminu, niezależnie od tego, jaką oceną uzyskałaby za drugie zadanie. Stanowisko takie nie ma jednak prawnego uzasadnienia. Jak wskazuje się w skardze kasacyjnej art. 74d § 3 pon przed wejściem w życie ustawy o zmianie brzmiał "druga część egzaminu składa się z dwóch zadań polegających na opracowaniu aktów notarialnych na podstawie opracowanego przypadku (casusu), a zatem dwa akty notarialne stanowiły jedną z części egzaminu (drugą część egzaminu). W tym kontekście NSA zauważył, że art. 74e § 4 pon stanowi, iż ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną. Ustawa nie zawiera natomiast regulacji odnoszącej się do ustalania ostatecznej oceny za część drugą egzaminu notarialnego. Nie uzasadnia to jednak przyjęcia, że ocena niedostateczna z jednego tylko zadania determinuje ostateczną ocenę za część egzaminu. Według art. 74f § 1 pon., pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Oznacza to, że jedynie ocena negatywna z części egzaminu, a nie jednego z zadań części egzaminu, uniemożliwia osiągnięcie pozytywnego wyniku egzaminu. Skarżąca mogła więc uzyskać pozytywną ocenę z części drugiej egzaminu i tym samym pozytywny wynik egzaminu notarialnego, mimo uzyskania oceny niedostatecznej za drugie zadanie, jeżeli uzyskałaby ocenę co najmniej dobrą za pierwsze zadanie. Dlatego za trafny NSA uznał również zarzut niewłaściwego zastosowania art. 74d § 3 pon ponieważ prowadzi bezpośrednio do zaniechania zbadania przez Sąd I instancji zaskarżonej uchwały w zakresie obejmującym ocenę za pierwsze zadanie części drugiej egzaminu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt.Dz.U. z 2016, poz. 1066 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Stosownie do art. 185 § 2 ppsa w razie przekazania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy do ponownego rozpoznania sąd rozpoznaje sprawę w innym składzie.

Zgodnie z art. 190 powołanej ustawy Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Zgodnie z Komentarzami (por. J. P. Tarno oraz T. Wosia) wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa, jeżeli: a) stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez NSA; b) po wydaniu orzeczenia NSA zmieni się stan prawny.

W rozpatrywanej sprawie żadna z wymienionych sytuacji nie miała miejsca, a więc nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, który uznał za uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 74 § 3 pon. WSA niezasadnie odstąpił bowiem od skontrolowania prawidłowości rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej II stopnia dotyczącego wystawienia skarżącej oceny dostatecznej za zadanie pierwsze drugiej części egzaminu notarialnego, przyjmując, że podwyższenie oceny pozytywnej z jednej części egzaminu nie spowoduje podwyższenia oceny z całego egzaminu. Skarżąca kwestionowała tę ocenę w postępowaniu odwoławczym, domagając się jej podwyższenia do oceny dobrej. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, iż mamy w tym przypadku do czynienia nie z odrębnymi częściami egzaminu, a z tą samą częścią egzaminu (uznając, iż art. 30 ust. 2 ustawy o zmianie stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 74 § 4 pon). Nie można zatem uznać, że ze względu na niedostateczną ocenę z jednego zadania w ramach tej samej części egzaminu, osoba zdająca egzamin nie może uzyskać pozytywnej ostatecznej oceny za tę część egzaminu, niezależnie od tego, jaką ocenę uzyskałaby za drugie zadanie. Według art. 74f § 1 pon, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. A zatem jedynie ocena negatywna z części egzaminu, a nie jednego z zadań części egzaminu, uniemożliwia osiągnięcia pozytywnego wyniku egzaminu. Skarżąca mogła więc uzyskać pozytywną ocenę z części drugiej egzaminu i tym samym pozytywny wynik egzaminu notarialnego, mimo uzyskania oceny niedostatecznej za drugie zadanie, jeżeli uzyskałaby ocenę co najmniej dobrą za pierwsze zadanie. Dlatego zaniechanie zbadania przez Sąd I instancji zaskarżonej uchwały w zakresie obejmującym ocenę za pierwsze zadanie z części drugiej egzaminu Naczelny Sąd Administracyjny uznał za naruszenie art. 74d § 3 pon.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonych uchwał z punktu widzenia obowiązujących w tym czasie i zakresie przepisów prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się uchybień prowadzących do uwzględnienia skargi.

Przechodząc do poszczególnych uchybień wskazać należy, że analiza rodzaju i ilości uchybień popełnionych przez skarżącą w I projekcie aktu notarialnego oraz ich wpływ na skuteczność czynności prawnych udokumentowanych w projekcie nie pozwala na stwierdzenie, że praca egzaminacyjna skarżącej w tej części zasługuje na ocenę wyższą od oceny dostatecznej wystawionej przez eggzaminatorów. Odnosząc się natomiast do II projektu aktu notarialnego Sąd wskazuje, że zarzuty postawione przez egzaminatorów znalazły swoje potwierdzenie, tak że ocena niedostateczna wystawiona za sporządzenie tego projektu aktu notarialnego nie zasługuje na podwyższenie, z uwagi na wagę i ilość popełnionych przez skarżącą uchybień i nieprawidłowości. Do powyższych uchybień – nie zakwestionowanych skutecznie przez skarżącą organ zasadnie zaliczył:

Odnośnie pierwszego projektu aktu notarialnego wskazał, że:

1. Kwestia prawidłowej reprezentacji opiekuna do nabycia nieruchomości w imieniu małoletniego nie została rozwiązana w sposób idealny. Opiekun miał obowiązek złożyć oświadczenie, że nie zachodzą przesłanki z art. 159 kro. Są to wprawdzie przesłanki negatywne, wyłączające reprezentację opiekuna, jednak nie mogłyby zostać one ujawnione, gdyby notariusz nie wymagał złożenia stosownych oświadczeń;

2. Prawidłowe jest twierdzenie skarżącej, że żaden z przepisów pon nie zawiera wymagań co do formy, w jakiej pouczenia winny nastąpić, stąd mogą one zostać dokonane również w formie ustnej. Nie powoduje to jednak, że zarzuty egzaminatorów w tym zakresie są bezzasadne. Po pierwsze, zgodnie z art. 74 § 3 pon egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego wykonywania zawodu notariusza. A zatem, nawet jeśli część pouczeń dokonywanych przez notariusza może mieć formę ustną, to zdająca powinna je zamieścić w akcie aby wykazać, że posiada wiedzę o potrzebie ich dokonania. Po drugie, skarżąca pretenduje do oceny dobrej za pierwszy projekt aktu notarialnego, powinna zatem w swojej pracy wyjść poza elementy konieczne aktu i uwzględnić w nim także elementy, które są użyteczne z punktu widzenia interesu stron i specyfiki dokumentowanej czynności prawnej. Z tego punktu widzenia stwierdzić należy, że skarżąca:

a. Nie pouczyła nabywcy nieruchomości o treści art. 36 i 37 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, co było celowe w świetle art. 80 pon oraz wobec faktu, że nieruchomość stanowiąca grunty rolne przeznaczona została w planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę mieszkaniową. Zamieszczenie takiego pouczenia podniosłoby wartość pracy;

b. Nie pouczyła zbywcy nieruchomości o obowiązku zapłaty przez sprzedającego podatku dochodowego, gdyż nieruchomość sprzedano przed upływem 5 lat od jej nabycia od gminy;

c. Nie pouczyła stron o bezskuteczności czynności prawnej w przypadku wykonania przez Gminę P. prawa pierwokupu;]

d. nie pouczyła o trybie wykonywania prawa pierwokupu, ani o terminie, jaki musi upłynąć od daty zawiadomienia organu Gminy P. o treści umowy warunkowej do stwierdzenia bezskuteczności upływu tego terminu. Jednocześnie zbędnie już w umowie warunkowej zastrzeżono termin maksymalny wykonania świadczeń głównych, w sytuacji, gdy nie wiadomo czy umowa przenosząca własność zostanie zawarta;

3. Zarzut skarżącej co do kwestii braku oświadczenia, że kupujący nie jest cudzoziemcem nie zasługuje na aprobatę. Niezależnie od założeń poczynionych przez Zdającą na podstawie treści zadania egzaminacyjnego, w akcie notarialnym powinno zostać zaznaczone, że nabywca nieruchomości nie ma statusu cudzoziemca. Obowiązkiem notariusza jest bowiem czuwanie nad tym, aby nie została sporządzona nieważna czynność prawna, co znajduje wyraz m. in. w uzewnętrznieniu w treści dokumentu, że stosowne oświadczenie zostało od strony odebrane. Wbrew twierdzeniom Zdającej notariusz nie może domniemywać obywatelstwa polskiego strony na podstawie brzmienia imienia i nazwiska czy też faktu zamieszkiwania strony w W. Z postanowień sądu opiekuńczego natomiast obywatelstwo nie wynika. Wprawdzie numer PESEL istotnie nie daje gwarancji, że strona jest obywatelem Polski, jednak gwarancje takie wynikają z posiadania dowodu osobistego;

4. Wskazać należy, że nie jest wadliwy zapis, iż strony zawierają umowę pod warunkiem, że Gmina P. nie skorzysta z prawa pierwokupu. Prawo to bowiem istotnie przysługuje Gminie jako podmiotowi posiadającemu zdolność prawną, natomiast burmistrz jest organem, który tylko składa stosowne oświadczenie w imieniu i na rzecz Gminy. Bezzasadny jest również zarzut co do tego, że w oświadczeniach stron nie użyto słowo cena tylko kwota, skoro użyto formuły, że za tę kwotę nieruchomość ma zostać SPRZEDANA. Zasadnie natomiast podnosi egzaminator, że w treści oświadczenia sprzedającego brak jest oznaczenia osoby kupującego, chociaż łącznie z oświadczeń obu stron można ustalić, że sprzedaż ma nastąpić na rzecz małoletniego;

5. Dodatkowo wskazać należy, że Zdająca nie powołała w akcie notarialnym ani dokładnej podstawy prawnej prawa pierwokupu (art. 109 ugn) ani dokładnej podstawy prawnej poddania się rygorowi egzekucji wprost z aktu (art. 777 § 1 kpc) co uniemożliwia kontrolę prawidłowości oświadczenia woli w tym zakresie.

Odnośnie drugiego projektu aktu notarialnego wskazał, że:

1. Do podziału wieczystoksięgowego, przewidzianego dla projektu aktu notarialnego decydująca jest wola właściciela nieruchomości (art. 140 kodeksu cywilnego). Jeżeli jednak księga wieczysta jest prowadzona dla kilku wyodrębnionych geodezyjnie działek, które stanowią części składowe jednej nieruchomości w znaczeniu wieczystoksięgowym, odłączenie niektórych z nich do nowej księgi wieczystej, z przeniesieniem wpisów praw wszystkich pozostałych współwłaścicieli stanowi podział prawny nieruchomości i wymaga uzyskania zgody wszystkich współwłaścicieli (art. 199 kodeksu cywilnego). Zagadnienie to było przedmiotem rozstrzygania przez Sąd Najwyższy i w dniu 21 marca 2013 roku Uchwałą sygn. akt III CZP 8/13, gdzie Sąd stwierdził o nieważności umowy zamiany w niektórych działkach gruntu objętych jedną księgą wieczystą, co w połączeniu z projektem aktu notarialnego, objętego niniejszą opinią, skutkuję tym, że brak zgody współwłaściciela na podział wieczystoksięgowy, jako czynności przekraczającej zwykły zarząd (art. 199 KC) powoduje bezwzględną nieważność czynności (art. 58§1 KC). W swoim odwołaniu Zdająca odniosła się do zbycia udziału w nieruchomości w rozumieniu art. 198 KC, co w konkretnym przypadku nie miało zastosowania i świadczy o niezrozumieniu jego roli przy tej umowie oraz zagadnienia z nim związanego, które zostało potwierdzone w treści odwołania. Również należy stwierdzić, że Zdająca nie wiedziała jak ten problem rozwiązać w czasie pisania pracy, co potwierdzają zapisy w projekcie, gdzie najpierw stawia do aktu współwłaściciela, jako uczestnika, potem zostaje wykreślony z pracy (bez żadnego omówienia zgodnie z art. 94§2 pon), a następnie nie składa on żadnych oświadczeń i ciężko przypisać mu jakąkolwiek rolę w tych czynnościach. Wobec powyższego należy stwierdzić, że podana argumentacja przez Zdającą, nie dotyczy problemu przedstawionego w zadaniu, wobec czego nie wykazała, że postawiona teza w powołanym orzeczeniu SN z dnia 21 marca 2013 r., byłaby dyskusyjna;

2. Skarżąca naruszyła art. 10 ustawy z 9 września 2000 r o podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie niepobrania podatku od umowy zamiany oraz ustanowienia hipoteki, co skutkuje odpowiedzialnością podatkową notariusza oraz nie wykonała obowiązków nałożonych na notariusza z mocy art. 7 pon oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej zamieszczanych w aktach notarialnych

3. Nie można przyjąć argumentacji skarżącej, że powołanie uchwały WZ spółki W., zastępuje zgodę przewidzianą w art. 5a ustawy z 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa. Inna jest rola ministra w rozumieniu cytowanego przepisu, a inna jest rola gdy działa w charakterze Walnego Zgromadzenia. Zgoda taka nie byłaby wymagana, gdyby skarżąca przyjęła i napisała, że składniki te nie stanowią aktywów trwałych w myśl tej ustawy;

4. Cały wywód skarżącej na okoliczność braku zgody komplementariuszy na powzięcie uchwały przez WZ spółki Z. oraz uchwały tego zgromadzenia na umowę zamiany jest zgodny z prawdą i należy się z nim zgodzić, ale nie na okoliczność egzaminu notarialnego. Z treści zadania wynikało, że polecenie egzaminacyjne nie obejmowało sporządzenia aktu notarialnego dokumentującego czynność prawną bezskuteczną, wobec czego zarzuty Egzaminatora należy uznać za całkowicie uzasadnione;

5. Odpowiedź przedstawiona przez Zdającą jest absolutnie nie na temat szczególnego umocowania prokurenta na dokonanie czynności. Przedstawiła ona zasady reprezentacji spółek w KSH, a problemem, którego dotyczył casus była reprezentacja tej spółki przez prokurenta, ale działającego na podstawie pełnomocnictwa szczególnego w myśl art. art. 1093 KC i dlatego winno ono być szczegółowo opisane, kto go udzielił i do jakich konkretnych czynności prokurent posiadał umocowanie, mając na uwadze, że powołany przepis dotyczy umocowania do zbywania i obciążania nieruchomości, a nie wymienia nabywania nieruchomości, której również prokurent dokonuje. Ważność pełnomocnictwa stanowi element decydujący o skuteczności oświadczenia woli złożonego w umowie, a tym samym o ważności umowy (uzasadnienie do Postanowienia SN z dnia 24 marca 1999 roku, II CKN 250/98);

6. W opiniowanym zadaniu Zdająca stwierdziła, że dla lokali "niemieszkalnych" nie zostały wydane świadectwa charakterystyki energetycznej, ale niestety nie stwierdziła tego dla budynków administracyjnego i magazynu. Nie zawarła również żadnego oświadczenia nabywców, iż nie żądają sporządzenia i przekazania im takich świadectw. Nieudostępnienie nabywcy tego świadectwa może stanowić podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej zobowiązanego z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania - wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 listopada 2009 roku, II SA/Wa 1010/2009;

7. Zdająca w sposób nieprawidłowy dokonała skonstruowania umowy zamiany, która bardziej przypomina umowę zniesienia współwłasności i nie zawiera elementów przewidzianych w art. 603 KC. Nie zawiera w treści: informacji o zwolnieniu stron umów z opodatkowania podatkiem od towarów i usług; informacji o statusie prawnym spółek W. i K., jako państwowych osób prawnych; odniesienia się co do planu zagospodarowania przestrzennego terenów na których leżą przedmiotowe nieruchomości. Również należy zaznaczyć, że praca jako całość, nie została zakończona, m.in. brak w nim wniosku wieczystoksięgowego.

Sąd stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się w sposób szczegółowy do zarzutów podnoszonych w odwołaniu wykazując ich nietrafność w stopniu uniemożliwiającym wystawienie oceny pozytywnej. Komisja II stopnia opisała prace skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie dyskwalifikowały drugi akt notarialny, jak również uniemożliwiły podwyższenie oceny z projektu pierwszego aktu notarialnego.

Prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracach pisemnych kandydatki zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę (II akt notarialny) i przemawiające za brakiem możliwości podwyższenia oceny z I aktu notarialnego do oceny dobrej.

Zdaniem Sądu obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia było stosownie do art. 15 kpa rozpoznawanie sprawy w jej całokształcie i tak też organ sprawę rozpoznał uwzględniając i rozpatrując cały materiał dowodowy. Okoliczność, iż Komisja podzieliła oceny wyrażone w opiniach egzaminatorów i nie dostrzegła istotnych uchybień powodujących konieczność podwyższenia ocen nie stanowi podstawy do uznania naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się zarzucanych w skardze naruszeń przepisów prawa.

Wobec niezasadności zarzutów skargi na mocy art. 151 ppsa skargę należało oddalić.