Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 882/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 8 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego A. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., odmówił przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką L. B. W uzasadnieniu organ stwierdził, że świadczenie to nie może być przyznane z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że niepełnosprawność L. B. powstała po 25 roku jej życia. Po drugie dlatego, że A. B. jest uprawniony do zasiłku dla opiekuna wypłacanego na podstawie decyzji nr [...] z [...] lipca 2014 r.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. B. i zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez zastosowanie tej normy prawnej bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej w sposób literalny, czego nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości;

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez błędną wykładnię polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobrania przez stronę zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

Nadto odwołujący zarzucił niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to, nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5.

Wskazując na powyższe zarzuty odwołujący wniósł o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzją w całości i przyznało A. B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką L. B. od 1 października 2019 r. w wysokości 1.583,00 zł miesięcznie na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że niewątpliwym jest, iż wnioskodawca należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem ciąży na nim, jako zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej, obowiązek alimentacyjny względem matki. Poza sporem pozostaje również to, że A. B. nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na potrzebę opieki nad matką, która orzeczeniem z [...] września 2009 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. została zaliczona na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od [...] lipca 2009 r.

W ocenie Kolegium, wbrew stanowisku organu pierwszej instnacji, przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie stoi na przeszkodzie art. 17 ust. 1b ustawy. Uzasadniając stanowisko w tym zakresie podano, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt 38/13 orzekł, iż ww. przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku nie jest utrata mocy obowiązującej całego badanego pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą przepisu prawa, lecz jedynie jego wyodrębnionej części. Fakt ten nie może być pomijany przez organy administracji publicznej, gdyż z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z kolei, według art. 190 ust. 3 zd. 1 ab initio Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. W konsekwencji z dniem publikacji przedmiotowego wyroku w Dzienniku Ustaw nastąpił skutek w postaci bezpośredniej derogacji fragmentu treści normatywnej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrażającej się w różnicowaniu sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodzin ze względu na kryterium wieku powstania niepełnoprawności u osób tej opieki wymagających. W stanie prawnym ukształtowanym po wydaniu przez Trybunał przedmiotowego wyroku niedopuszczalne jest zatem stosowanie derogowanej części art. 17 ust. 1 b ustawy, a tym samym odmienne traktowanie podmiotów należących do tej samej grupy. Należy zatem stwierdzić, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż jak wskazuje art. 17 ust. 1b ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium, bowiem nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1 b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Kolegium na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie stoi również okoliczność posiadania przez skarżącego prawa do zasiłku dla opiekuna, gdyż decyzją z [...] października 2019 r. nr [...]. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPR w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., uchylił na wniosek A. B. decyzję z [...] lipca 2014 r. przyznającą mu zasiłek dla opiekuna. Powyższa decyzja stała się ostateczna i prawomocna, gdyż wnioskodawca zrzekł się prawa do wniesienia od niej odwołania. W takiej sytuacji nie można twierdzić, że zachodzi okoliczność zbiegu uprawnień o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy.

Mając na względzie powyższe Kolegium stwierdziło, że w sprawie spełnione są przesłanki pozytywne do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ stwierdził, że w sprawie nie ziściła się żadna z negatywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych.

Zdaniem organu odwoławczego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należało ustalić od 1 października 2019 r., ponieważ decyzją z [...] października 2019 r. uchylono prawo do zasiłku dla opiekuna. Z uwagi na fakt, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane zostało na stałe, świadczenie pielęgnacyjne przyznano na czas nieokreślony.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł A. B. i zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna;

- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2019 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Nadto skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego co do ustalenia okresu za jaki przyznano mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Podniesiono, że skarżący we wniosku o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylnie decyzji przyznającej mu prawo do zasiłku dla opiekuna w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Na wniosek skarżącego uchylona została decyzja przyznająca mu prawa do zasiłku dla opiekuna. Tym samym skarżący dokonał wyboru świadczenia o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym samym nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Zgodnie z dyspozycją zawartą w treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił przy tym okoliczność, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez wnioskodawcę wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu pierwszej instancji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i generalnie podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że swoje rozstrzygnięcie odnośnie daty początkowej przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego oparł o wcześniejsze rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, który decyzją z [...] października 2019 r. uchylił swoją decyzję z [...] lipca 2014 r. ustalającą prawo do zasiłku dla opiekuna. Decyzja ta została wydana na etapie postępowania odwoławczego, w wyniku złożonego przez A. B. oświadczenia z [...] października 2019 r., w którym wskazując na art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnował z przyznanego mu prawa do zasiłku dla opiekuna. Uwzględniając fakt, że decyzja wydana na podstawie przepisu art. 32 ust. 1 ustawy, zmieniająca lub uchylająca ostateczną decyzję przyznającą świadczenie, ma charakter konstytutywny, należało uznać, że może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc (od chwili obecnej). W takim przypadku organ odwoławczy był zobligowany do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca w którym organ pierwszej instancji uchylił prawo skarżącego do zasiłku dla opiekuna, a nie od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i oświadczenia warunkowego, że skarżący zrezygnuje z zasiłku opiekuna, gdy przyznane zostanie mu świadczenie pielęgnacyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, przy czym zagadnieniem spornym nie jest prawo do tego świadczenia, lecz ustalenie daty początkowej, od której świadczenie winno być przyznane, z uwagi na zbieg tego świadczenia z zasiłkiem dla opiekuna, który był skarżącemu uprzednio przyznany.

Podstawę prawną działania organu stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej powoływana jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką – L. B., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] września 2009 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...] lipca 2009 r. na stałe. W stanie faktycznym sprawy jest również bezsporne, że skarżący nie jest zatrudniony ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Nie ulega też wątpliwości, że skarżący - stosownie do art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Skarżący spełnia zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy.

W ocenie sądu, za prawidłowe należy też uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącego spełniony został warunek ustalony w art. 17 ust. 1b ustawy. Trafnie w tym zakresie przyjęło Kolegium - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b ustawy należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Przedmiotem sporu pozostaje natomiast ocena kwestii istnienia przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy i co się z tym wiąże, daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika bowiem z tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2092 ze zm.).

W ocenie sądu, przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko, nie uwzględniało w sposób prawidłowy okoliczności, że już we wniosku z [...] lipca 2019 r. skarżący, mając świadomość występującego zbiegu uprawnień, jednoznacznie dokonał wyboru świadczenia dla niego korzystniejszego, tj. świadczenia pielęgnacyjnego i oświadczył powołując się na art. 27 ust. 5 ustawy, że rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, nie można wymagać od niej uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (vide: wyroki NSA z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18, z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18 i z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 19 marca 2019 r., akt IV SA/Gl 985/18 - dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu).

Należy zatem podzielić w całej rozciągłości pogląd reprezentowany w podanych powyżej orzeczeniach sądów administracyjnych, że to na organie spoczywał główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację jego żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynikał z momentu złożenia stosownego wniosku. Cytowane już orzecznictwo sądowe jako przykład takiego rozwiązania podaje m.in. jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji.

Istniała zatem w tym zakresie możliwość takiego ukształtowania sytuacji prawnej strony, która pozwalałaby na uzyskanie przez nią uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego już od momentu złożenia przez nią wniosku, a której jednocześnie organ odwoławczy nie wykorzystał. Wprawdzie zamiana zasiłków niosłaby za sobą konieczność rozliczenia obu świadczeń ustalonych za ten sam okres, z których jedno już zostało wypłacone, lecz organ pomocy społecznej mógłby tego dokonać poprzez wzajemną kompensatę świadczeń i wypłacenie skarżącemu różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku dla opiekunów (vide: wyroki WSA: w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19, we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19).

W sprawie niniejszej mamy do czynienia z sytuacją w której organ pierwszej instancji decyzją z [...] sierpnia 2019 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego między innymi z tego powodu, że strona miała przyznany zasiłek dla opiekuna. Postępowanie w sprawie zakończonej decyzją przyznającą zasiłek dla opiekuna zostało wszczęte w dniu [...] października 2019 r., na skutek kolejnego już oświadczenia strony złożonego w dniu [...] października 2091 r., a decyzja w sprawie uchylenia tej decyzji została wydana w dniu [...] października 2019 r. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy ustalił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2019 r.

Zdaniem sądu, rację ma skarżący twierdząc, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od lipca 2019 r., czyli od miesiąca, w którym złożył on wniosek inicjujący postępowanie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem, że rezygnuje z zasiłku dla opiekuna i wybiera korzystniejsze dla niego świadczenie pielęgnacyjne, stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy. Wprawdzie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, jednak powyższy przepis nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną.

Niewątpliwie celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnione jest od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego.

W niniejszej sprawie prawu temu skarżący dał wyraz już w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przez złożenie oświadczenia, że rezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna na rzecz korzystniejszego dla niego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie sądu, z powyższego oświadczenia wynika zamiar zachowania przez stronę ciągłości pobierania świadczenia i uniknięcia sytuacji, w której nie doszłoby do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczenie skarżącego, oparte o art. 27 ust. 5 ustawy, wskazuje na świadomość strony co do konieczności zaprzestania pobierania dotychczasowego zasiłku.

W przekonaniu sądu, skoro zatem skarżący dokonał już w dniu [...] lipca 2019 r. wyboru świadczenia, to z uwagi na treść art. 24 ust. 2 ustawy nie mógł zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek. Uznać zatem należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 ustawy, przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy została wydana decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, a więc w rozważanym przypadku od 1 października 2019 r. Kolegium nie uwzględniło oświadczenia skarżącego o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego z [...] lipca 2019 r., biorąc pod uwagę wyłącznie fakt wydania decyzji w dniu [...] października 2019 r. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącego do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. Podkreślić też trzeba, że w państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy tak jak w niniejszej sprawie, strona mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (vide: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18).

W konsekwencji uznać należy, że fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna, w świetle jego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł stanowić w niespornych okolicznościach rozpoznawanej sprawy przeszkody do przyznania tego korzystniejszego świadczenia od momentu złożenia wniosku, tj. od lipca 2019 r. Skarżący miał bowiem prawo oczekiwać od organów, że te podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania mu drugiego korzystniejszego świadczenia już w momencie złożenia przez niego rezygnacji z zasiłku dla opiekuna. Nieprawidłowe było natomiast oczekiwanie przez organ na złożenie przez skarżącego wniosku z żądaniem uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna a następnie na wydanie tej decyzji. Dostrzec bowiem trzeba, że organy uprawnione są do podejmowania z urzędu odpowiednich działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, w tym na podstawie art. 32 ustawy organ właściwy do przyznania świadczenia może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Należało więc przyjąć, że pominięcie okoliczności dokonania przez skarżącego wyboru korzystniejszego świadczenia już w momencie złożenia wniosku w dniu [...] lipca 2019 r., z jednoznacznym zrzeczeniem się przez niego prawa do dalszego pobierania zasiłku dla opiekuna, stanowiło o naruszeniu przez organy przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uniemożliwiło to tym samym zastosowanie regulacji art. 24 ust. 2 ustawy i przyznanie stronie świadczenia począwszy od lipca 2019 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego ustalenie. Kolegium w sposób nieuprawniony przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na okres krótszy, aniżeli wynikało to z daty złożenia przez niego wniosku.

Zakwestionowana decyzja narusza zatem art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2 ustawy w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stąd też decyzję Kolegium należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c). Decyzję uchylono w całości, gdyż wyeliminowanie decyzji organu drugiej instancji w zakresie wskazanym przez skarżącego, tj. uchylenie decyzji w części odmawiającej dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w świetle okoliczności sprawy i kształtu zakwestionowanego rozstrzygnięcia, byłoby niecelowe i nie gwarantowałoby realizacji uprawnienia.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej przez sąd wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5, tj. przyjęcie, że już w momencie złożenia wniosku w dniu 18 lipca 2019 r. skarżący zrzekł się zasiłku dla opiekuna. Organ winien jednocześnie uwzględnić konieczną w niniejszej sprawie kompensatę świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrot kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz strony skarżącej orzeczono w oparciu o art. 200 P.p.s.a. Do kosztów tych zaliczono koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł) - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).