Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 160/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust 1
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Joanna Runge -Lissowska sędzia NSA Leszek Kiermaszek Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Ostrowa Wielkopolskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Ostrowa Wielkopolskiego a Prezydentem Miasta Katowice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. M. dotyczącego przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie pokrycia kosztów pobytu w Ogrzewalni dla Osób Bezdomnych w K. przy ul. [...] postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Katowice jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Ostrowa Wielkopolskiego - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim na podstawie art. 22 § 1 pkt. 1 kpa oraz art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość miedzy tym organem a Prezydentem Miasta Katowice - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Katowice - Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku D. M. w sprawie pokrycia kosztów pobytu w Ogrzewalni w K. przy ul. [...].

W motywach tego wniosku wskazano , że w dniu [...] września 2008 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim wpłynęło postanowienie Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach przekazujące komplet dokumentów wraz z wywiadem środowiskowym D. M. ostatnio zameldowanego na pobyt stały w Ostrowie Wielkopolskim przy ul. [...], a aktualnie przebywającego w Katowicach przy ul. [...].

Jak wyjaśniono D. M. zameldowany był na pobyt stały w Ostrowie Wielkopolskim ul. [...], skąd wymeldował się [...] grudnia 2004 r. Jednak od 1985 r. faktycznie nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, gdyż podjął pracę i zamieszkał na terenie Śląska. Przez wiele lat mieszkał w Dąbrowie Górniczej ul. [...]. W okresie od [...] grudnia 2007 r. do [...] sierpnia 2008r. mieszkał u syna R. w Katowicach przy ul. [...]. Jako mieszkaniec Katowic od [...] sierpnia 2008 r. przebywa w Ogrzewalni dla Osób Bezdomnych przy ul. [...] w K.. Od dnia [...] sierpnia 2008 r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Katowicach jako osoba poszukująca pracy. Również w Katowicach zgłoszony jest do lekarza rodzinnego. Z powyższych okoliczności wynika, że miejscem zamieszkania D. M. od 1985 r., czyli od 23 lat, jest Śląsk. Przez cały ten okres, mimo zameldowania w Ostrowie Wielkopolskim, mieszkał i pracował najpierw w Dąbrowie Górniczej, a następnie w Katowicach. Podkreślono, iż Ostrów Wielkopolski od 1985 r. przestał być jego miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisów art. 25 Kodeksu cywilnego i art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. Nr 115, poz. 728 z 2008r.). Swoje życiowe centrum przeniósł bowiem do Dąbrowy Górniczej, a następnie od 2007r. do Katowic.

Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Miejsce zamieszkania jak podniesiono nie ma zatem nic wspólnego z miejscem zameldowania, bowiem zameldowanie jest czynnością administracyjną służącą tylko ewidencji ludności. D. M. był mieszkańcem Ostrowa Wielkopolskiego do 1985 r. lecz jak podkreślono okres życia w/w od 1985 r. związany z okresem pracy od 1989 r. w [...] "[...] " w Dąbrowie Górniczej, wypadkiem, okresem zamieszkania w Katowicach do [...] sierpnia 2008 r. wyczerpuje okoliczności stwierdzające, że miejscem zamieszkania są Katowice. Wobec tak długiego okresu czasu zamieszkiwania w Dąbrowie Górniczej i Katowicach fakt zameldowania na pobyt stały do roku 2004 w Ostrowie Wielkopolskim przy ul. [...] nie jest wystarczający do tego, aby uznać, że miasto Ostrów Wielkopolski jest gminą właściwą w sprawie pokrycia kosztów pobytu w Ogrzewalni. D. M. stał się bezdomnym nie jako mieszkaniec Ostrowa Wielkopolskiego, ale jako mieszkaniec Katowic.

Zaznaczono także, iż D. M. w dniu [...] sierpnia 2008 r. z pracownikiem socjalnym podpisał kontrakt socjalny, w którym zobowiązał się podjąć starania o przydział mieszkania przez Urząd Miasta Katowice. Z powyższego jak konkludowano wynika, że Katowice należy uznać za obecne miejsce zamieszkania D. M., gdzie żyje od 23 lat i wiąże z tym miastem dalsze plany życiowe.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Katowice - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wniósł o uznanie Prezydenta Miasta Ostrowa Wielkopolskiego -Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej za organ właściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku i wydania decyzji merytorycznej w sprawie.

Wskazano, że jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji w sprawie D. M. ostatnio zameldowany na pobyt stały w Ostrowie Wielkopolskim ul. [...] a przebywający w momencie złożenia wniosku w Ogrzewalni Towarzystwa im. św. Brata Alberta w K. ul [...] złożył w dnia [...] sierpnia 2008 r. wniosek o pokrycie kosztów jego pobytu w przedmiotowej ogrzewalni.

Przeprowadzone postępowanie w sprawie potwierdziło po stronie wnioskodawcy status osoby bezdomnej w rozumieniu treści art. 6 pkt. 8 ustawy o pomocy społecznej. D. M. w momencie składania wniosku i prowadzonego postępowania był osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy - bo za taki nie można uznać ogrzewalni należącej do Towarzystwa i niezameldowaną na pobyt stały w rozumienia przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych - w/w utracił meldunek stały z dniem [...] grudnia 2004 r. i od tego czasu nie był objęty już tą formą zameldowania.

Jak zaznaczono również miejscem ostatniego zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały był Ostrów Wielkopolski. Powyższe ustalenia w sprawie jak zaznaczono są bezsporne i nie mogą być kwestionowane.

Natomiast w art. 101 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. zamieszczono regulację prawną w zakresie ustalenia właściwości miejscowej gminy w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 cytowanej ustawy właściwość miejscową ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednakże w stosunku do osób posiadających status osoby bezdomnej - w rozumienia przedmiotowej ustawy - ustawodawca wprowadził lex specialis do zasady, o której mowa w artykule powyższym.

Mianowicie zgodnie z treścią art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Taki zapis ustawowy jak wyjaśniono oznacza, iż o właściwości miejscowej przesądza automatycznie posiadanie przez wnioskodawcę statusu osoby bezdomnej i nie ma znaczenia dla ustalenia właściwości zarówno przeszłość wnioskodawcy jak i jego zamiary w przyszłości w rozumieniu treści art. 25 kodeksu cywilnego. W przeciwnym wypadku jak konkludowano dyspozycja art. 101 ust. 2 ustawy straciła by całkowicie rację bytu prawnego i jej umieszczenie w ustawie byłoby niecelowe i bezzasadne.

Przenosząc niniejsze ustalenia na obszar spornej sprawy Prezydent Miasta Katowice jednoznacznie wykazał, iż wnioskodawca w osobie D. M. posiadał status osoby bezdomnej i jedyną normą prawną - w zakresie ustalenia właściwości gminy w przypadku złożonego przez niego wniosku - była dyspozycja artykułu 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, którą to normę Prezydent Miasta Katowice zastosował przekazując - w formie postanowienia z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] - wniosek w/w do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim celem jego rozpatrzenia i wydania decyzji w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Spór o właściwość powstaje w związku z odmienną oceną zakresu kompetencji organów. Spór taki można określić jako obiektywnie istniejącą sytuację prawną , w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania , w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej .

W przedmiotowej sprawie powstał spór o właściwość miejscową pomiędzy ośrodkami pomocy społecznej albowiem przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na pokrycia kosztów pobytu wnioskodawcy D. M. w Ogrzewalni w K. przy ul. [...] w okresie od [...] sierpnia do [...] września 2008 r. stosownie do art. 17 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 115 z 2008 r., poz. 728 ze zm.), należy do zadań własnych gminy. Zaistniał w tej sprawie spór negatywny bowiem zarówno Prezydent Miasta Katowice - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. jak i Prezydent Miasta Ostrowa Wielkopolskiego - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim uznały się za niewłaściwe do rozpoznania i załatwienia wniosku D. M. z dnia [...] sierpnia 2008r. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w Ogrzewalni.

Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku podnieść należy , iż ustawa o pomocy społecznej regulując właściwość miejscową gminy do załatwienia sprawy , posługuje się generalnie pojęciem miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z nielicznymi wyjątkami. Zatem decyzję o przyznaniu pomocy w formie pokrycia kosztów pobytu w Ogrzewalni wydaje organ gminy właściwy w sprawie, zaś na właściwą gminę wskazuje art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z nim, właściwość gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Miejscem zamieszkania osoby fizycznej zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle w/w przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny ( fakt przebywania ) i wewnętrzny ( zamiar stałego pobytu ). Z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, o tyle przy ustalaniu "zamiaru stałego pobytu" mogą decydować różnorakie okoliczności. W judykaturze przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej .

Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, iż w przypadku D. M. obie wymienione przesłanki spełnia Gmina Katowice. Nie ulega wątpliwości , iż w dniu składania przedmiotowego wniosku o przyznanie pomocy w formie pokrycia kosztów pobytu w ogrzewalni jak i w dniu wydawania postanowienia o przekazaniu sprawy do Prezydenta Miasta Ostrowa Wielkopolskiego -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim, wnioskodawca faktycznie przebywał w Katowicach. Pobyt w/w na Śląsku datuje się od lat osiemdziesiątych co wynika z analizy akt sprawy w tym z wywiadu środowiskowego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach. Od dnia [...] marca 1989 r. do [...] kwietnia 1999 r. D. M. był zatrudniony jako ślusarz w Zakładzie [...] "[...]" w Dąbrowie Górniczej, i tam właśnie uległ wypadkowi skutkiem czego pobierał rentę wypadkowa do 2001 r. Od tego czasu wykonuje prace dorywcze. Aktualnie D. M. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Katowicach od dnia [...] sierpnia 2008r. Również przez tenże Urząd został skierowany do pracy w Zakładzie [...] Spółka z o.o. w Katowicach [...] [...] jako ślusarz. Ponadto podkreślić należy , że niespornym pozostaje okoliczność , iż najbliższa rodzina w/w zamieszkuje w Katowicach a to syn R. z żona i dzieckiem przy ul. [...], jak i syn S. z matką a byłą żona wnioskodawcy przy ul. [...] ( rozwód orzeczono wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] kwietnia 2006 r. sygn. akt [...]). To właśnie u syna R., od dnia [...] grudnia 2007 r. wnioskodawca zamieszkiwał bezpośrednio przed przeniesieniem się [...] sierpnia 2008 r. do Ogrzewalni Towarzystwa Pomocy im. Św. Brata Alberta w K. przy ul. [...]. Zatem nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego , że Katowice są miejscem , w którym D. M. skoncentrował swoje centrum życiowe z zamiarem stałego pobytu. Z miejsca stałego zameldowania w Ostrowie Wielkopolskim przy ul [...] dobrowolnie się wymeldował w 2004 r. Jednakże powyższe okoliczności w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodzą tego, iż w/w ześrodkował centrum życiowe w Katowicach, a nie na terenie Ostrowa Wielkopolskiego gdzie przecież od dłuższego czasu nie mieszka i nie ma nawet możliwości powrotu.

Ponadto objęto D. M. w Katowicach indywidualnym programem wychodzenia z bezrobocia, zobowiązano do uzyskania lokalu mieszkalnego. Jednakże sytuacja bytowa w jakiej znalazł się w/w po wyprowadzeniu się od syna w sierpniu 2008 r. spowodowała, że zmuszony był chcąc znaleźć zatrudnienie i mieszkanie zamieszkać w Ogrzewalni Towarzystwa Pomocy im. Św. Brata Alberta w K. przy ul. [...].

Poza tym w chwili rozstrzygania przedmiotowego sporu o właściwość brak jest jakichkolwiek przesłanek wskazujących na to, że D. M. wymeldowany z pobytu stałego z Ostrowa Wielkopolskiego chce lub chciałby powrócić do miejsca poprzedniego zameldowania. Wskazując na powyższe przesłanki uznać należy w sposób nie budzący wątpliwości, iż miasto Katowice jest aktualnie głównym ośrodkiem działalności D. M., w którym ten przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu ma fakt aktualnego miejsca pobytu D. M. z zamiarem stałego pobyty. Stwierdzić należy, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli ( nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości, tak jak w niniejszej sprawie wolą D. M. jest zamiar pobytu w Krakowie. Jednocześnie zauważyć należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest tutaj kwestia zameldowania, będąca kategorią prawa administracyjnego lecz nie przesądzająca o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Samo zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym i służy celom ewidencyjnym potwierdzającym fakt pobytu w danym lokalu .

Konkludując przyjąć zatem należy, iż zamiar przebywania na stałe w Katowicach i jednoczesne przebywanie w tym mieście czyni z niego miejsce zamieszkania D. M. w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Skoro więc właściwość miejscową gminy zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie a miejscem tym w rozpoznawanej sprawie jak wyżej wskazano są Katowice ul. [...] to właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku w/w z dnia 28 września 2008 r. będzie Prezydent Miasta Katowice - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach.

Jednocześnie wyjaśnić należy , iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał D. M. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej , stąd też brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o przepis art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270ze zm. ) postanowił jak w sentencji.