Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 752/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.10 § 1, 162 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.3 § 1, art.145 § 1 pkt 1 lit c,art.151,174 pkt 2,183 § 1, 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. W. i R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 835/07 w sprawie ze skargi L. W. i R. W. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na przeprowadzenie rurociągu tłocznego wodnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 752/08

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę L. W. i R. W. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] lipca 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o zezwoleniu na przeprowadzenie rurociągu tłocznego wody.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

L. i R. W. wystąpili do Starosty Powiatowego w Olsztynie o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia [...] maja 1965 r. w przedmiocie zezwolenia udzielonego Olsztyńskim Zakładom Opon Samochodowych w Olsztynie, dotyczącego przeprowadzenia rurociągu tłocznego wody z jeziora Wadąg do Fabryki Opon w Olsztynie, przebiegającego przez grunty wskazanych w decyzji właścicieli.

Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Starosta Powiatowy w Olsztynie odmówił stwierdzenia wygaśnięcia tej decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na brak zaistnienia przesłanek z art. 162 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Nie wystąpiła bezprzedmiotowość decyzji, bowiem wciąż istnieje rurociąg tłoczący wodę i spełniający przypisane mu zadania. Tłoczona woda nadal służy do produkcji energii cieplnej na potrzeby Miasta Olsztyn oraz do produkcji opon i półfabrykatów. Brak jest również przepisu prawa, który nakazywałby stwierdzenie wygaśnięcia decyzji, a także nie leży to w interesie strony, ani w interesie społecznym. Zarówno w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, jak i w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie ma przepisu, który powodowałby konieczność stwierdzenia wygaśnięcia decyzji wydanej w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Rurociąg nadal pełni funkcję użyteczności publicznej (tłoczona woda jest wykorzystywana do wytworzenia energii cieplnej na potrzeby Miasta Olsztyn). Decyzja nie została nadto wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku bądź czynności.

W odwołaniu od decyzji z dnia [...] maja 2007 r. L. i R. W. zarzucili błąd w ustaleniu stanu faktycznego, poprzez mylne przyjęcie, że nie mają oni interesu prawnego i faktycznego w domaganiu się wygaśnięcia kwestionowanego rozstrzygnięcia. Niewłaściwie również przyjęto, iż spółka [...] SA w O. jest beneficjentem Przedsiębiorstwa Państwowego Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych w Olsztynie co do uprawnień wynikających z przedmiotowej decyzji. Podnieśli, że istniejący rurociąg nie jest urządzeniem użyteczności publicznej, a jest własnością spółki prawa handlowego i służy do działalności czysto komercyjnej. Za niezasadne uznali także stanowisko organu, że przedmiotowa decyzja dalej wywołuje skutki prawne, zmuszając właścicieli nieruchomości, przez które przebiega rurociąg, do akceptacji częściowego wywłaszczenia na rzecz przedsiębiorstwa państwowego Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych w Olsztynie, a obecnie spółki prawa handlowego [...] SA w O. Zauważyli ponadto, że zezwolenie na przebudowanie rurociągu dotyczyło terenu gromady Dywity, która obecnie nie istnieje.

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Wojewoda Warmińsko-Mazurski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż zarzut skarżących odnośnie braku interesu prawnego i faktycznego w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia decyzji jest chybiony, bowiem w decyzji organu I instancji kwestia ta nie była poruszana. Zaistnienie zaś takiej przesłanki obligowałoby organ do umorzenia postępowania. Odnośnie drugiego z zarzutów skarżących, organ wskazał, iż przedsiębiorstwo państwowe Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych w Olsztynie szeregiem decyzji zostało przekształcone, aby finalnie stać się spółką prawa handlowego - [...] SA w O. Z mocy prawa na nową spółkę przeszły wszystkie uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa, w tym także wynikające z decyzji Prezydium Powiatowej Rady w Olsztynie z dnia [...] maja 1965 r. Odnosząc się do utraty przez rurociąg przymiotu urządzenia użyteczności publicznej, organ stwierdził, że rurociąg nadal służy do produkcji energii cieplnej na potrzeby Miasta Olsztyn oraz chłodzenia urządzeń do produkcji opon i półfabrykatów. Kwestionowana decyzja nadal istnieje w obrocie prawnym, nie została uchylona i nie stwierdzono jej nieważności. Trasę rurociągu poprowadzono zgodnie z planem, a skarżący nabyli nieruchomość, gdy rurociąg był już wybudowany. Brak jest zatem przesłanek do stwierdzenia bezprzedmiotowości decyzji z 1965 r.

Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożyli L. i R. W., zarzucając jej naruszenie art. 7 w związku z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez błędne ustalenie zaistniałego w sprawie stanu prawnego i faktycznego. W ocenie skarżących spółce [...] SA w O. nie przysługuje prawo do korzystania z ich nieruchomości na podstawie decyzji z dnia [...] maja 1965 r., zezwalającej na przeprowadzenie rurociągu. Spółka ta nie wykonuje także zadań użyteczności publicznej. Organy naruszyły również art. 10 § 1 k.p.a., nie informując skarżących o zebraniu całości materiału dowodowego i uniemożliwiły wypowiedzenie się w sprawie, co doprowadziło do nieustalenia precyzyjnego stanu faktycznego sprawy i naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Ponadto naruszony został art. 75 § 1 k.p.a., bowiem jako dowód przyjęto wyjaśnienia pełnomocnika procesowego spółki [...] SA w O., co prowadziło do błędnego ustalenia zaistniałego w sprawie stanu faktycznego.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. wynika, że bezprzedmiotowość decyzji nie jest jedyną przesłanką stwierdzenia jej wygaśnięcia. Trzeba jeszcze wykazać, że stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. O bezprzedmiotowości można z kolei mówić w przypadku ustania bytu prawnego jednego z elementów decyzji. Skarżący zarzut taki formułowali w skardze, nie kwestionując co do zasady następstwa prawnego spółki [...] SA w O., lecz twierdząc, iż jest ono ograniczone i pozbawione charakteru sukcesji uniwersalnej.

Zdaniem Sądu I instancji pogląd taki był nieuprawniony. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz.U. 2002 r. Nr 171, poz. 1397), jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, spółka postała w wyniku komercjalizacji wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było przedsiębiorstwo państwowe, bez względu na charakter prawny tych stosunków. Podobna regulacja miała miejsce w ustawie z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. z 1990 r. Nr 51, poz. 298), gdzie w art. 8 ust. 2 była mowa o tym, że spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Konsekwencją tych zapisów było założenie, iż powstała w ten sposób spółka wstępuje w całość stosunków w szerokim znaczeniu tego słowa, w tym praw i obowiązków o charakterze administracyjnoprawnym. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000r. (I CKN 324/2000), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że wspomniany wyżej zapis dotyczył wszystkich praw i obowiązków, które powstały w czasie poprzedzającym przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego i które spoczywały na nim nadal w dacie dokonania przekształcenia. W przepisie tym chodziło zatem o konkretnie istniejące prawa i takie obowiązki przedsiębiorstwa państwowego, wynikające ze zdarzeń prawnych lub faktycznych, zaistniałych w czasie, gdy ono jeszcze istniało. W rozpatrywanej sprawie miała miejsce sytuacja, w której uprawnienia dotyczące nowej spółki wynikają ze zdarzeń prawnych (decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia [...] maja 1965 r.), które nastąpiły, gdy istniało jeszcze przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych.

W ocenie Sądu I instancji kluczową regulacją dotyczącą przekształceń prawnych wskazanego przedsiębiorstwa był także art. 8 ust. 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, który wyraźnie stwierdzał, że na spółkę przechodzą z mocy ustawy uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych. Skoro przedsiębiorstwo państwowe - Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych "S.", zostało przekształcone na podstawie ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w spółkę pod firmą "S. – O." SA, to do nowopowstałej spółki miały zastosowanie normy zawarte w art. 8 ww. ustawy.

Sąd I instancji uznał zatem, że przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych w spółkę S. O. SA, na podstawie uregulowań zawartych w ustawie o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, było kluczowe dla rozstrzygnięcia dotyczącego zakresu sukcesji praw i obowiązków nowopowstałego tworu prawnego, czyli spółki prawa handlowego. Dyspozycja art. 8 ww. ustawy oraz utrwalone poglądy w orzecznictwie i doktrynie nie pozostawiają wątpliwości co do szerokiego spektrum przejścia praw związanych z przedsiębiorstwem państwowym na spółkę prawa handlowego. W zakresie transferu tych praw mieściły się niewątpliwie uprawnienia związane z wydaniem decyzji administracyjnych na rzecz pierwotnego podmiotu, czyli przedsiębiorstwa państwowego. Natomiast zmiana nazwy, czyli powstanie spółki [...] SA w miejsce S. O. SA nie ma istotnego znaczenia w przedmiotowej sprawie dla ustalenia zakresu sukcesji praw spółki o nowej nazwie. Firma jest bowiem nazwą, pod którą spółka prowadzi przedsiębiorstwo, jednocześnie jest oznaczeniem samej spółki, służy identyfikacji osoby prawnej, a więc odróżnieniu jej od innych osób. Zmiana brzmienia firmy nie powoduje zmiany samego podmiotu prawa, który zachowuje swój dotychczasowy byt i tożsamość.

W ocenie Sądu I instancji nadal istnieje przedmiot decyzji, tj. rurociąg (instalacja) i w dalszym ciągu służy tym samym celom co pierwotnie, czyli zaspokajaniu potrzeb miasta w zakresie dostaw energii cieplnej. Bez znaczenia jest status prawny obecnego właściciela rurociągu. Nałożony na gminę w art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) obowiązek zaopatrzenia w energię cieplną nie oznacza, że gmina musi realizować go we własnym zakresie. Może to czynić korzystając także z usług innych podmiotów. Nie doszło zatem do bezprzedmiotowości wskazanej decyzji, nadal spełnia ona cel, dla którego została wydana i w dalszym ciągu istnieją stosunki faktyczne stanowiące podstawę jej wydania. Wciąż istnieje przedmiot tej decyzji i podmiot, który, mimo przekształceń organizacyjno-prawnych, jest sukcesorem uniwersalnym praw i obowiązków poprzedniego podmiotu. Dotyczą go zatem także uprawnienia wynikające z kwestionowanej przez skarżących decyzji.

Sąd I instancji stwierdził także, że w sprawie nie zaszły przesłanki, które prowadziłyby do konieczności stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z uwagi na słuszny interes strony, jak i interes społeczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dodał, że choć organ odwoławczy nie zawiadomił skarżących przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i nie stworzył skarżącym możliwości wypowiedzenia się co zebranych dowodów i materiałów, to nie miało to wpływu na wynik sprawy. Organ odwoławczy nie prowadził bowiem postępowania dowodowego, a skarżący działając przed organem I instancji skorzystali z możliwości wypowiedzenia się w sprawie co do dowodów już zebranych.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 lutego 2008 r. skargę kasacyjną wnieśli L. i R. W. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucili mu naruszenie przepisów postępowania:

1/ art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej p.u.s.a, oraz w związku art. 7 i art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 7 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym, wyrażające się bezpodstawnym oddaleniem skargi na skutek przyjęcia przez Sąd I instancji, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia [...] maja 1965 r., zezwalająca przedsiębiorstwu państwowemu - Olsztyńskim Zakładom Opon Samochodowych w Olsztynie na przeprowadzenie rurociągu tłocznego wody z jeziora Wadąg do Fabryki Opon w Olsztynie, nadal spełnia cel, dla którego została wydana i w dalszym ciągu istnieją stosunki faktyczne stanowiące podstawę jej wydania, co było wyrazem nieustalenia przez Sąd I instancji rzeczywistego stanu faktycznego; podnoszone okoliczności miały istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku z uwagi na fakt, że uległy zmianie stosunki faktyczne, w których została wydana decyzja z dnia [...] maja 1965 r., gdyż obecnie spółka [...] SA nie ma charakteru przedsiębiorstwa państwowego, na rzecz którego została wydana przedmiotowa decyzja i nie wykonuje ona zadań użyteczności publicznej, a nadto zgodnie z ustawą z dnia 21 sierpnia 2007 r. o gospodarce nieruchomościami nie jest podmiotem uprawnionym do tego, aby na jej rzecz nastąpiło wywłaszczenie z jednoczesnym naruszeniem prawa własności skarżących;

2/ art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 p.u.s.a oraz w związku art. 7 i 162 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi na skutek przyjęcia przez Sąd I instancji, iż na Spółkę [...] SA przeszło prawo do korzystania z nieruchomości skarżących na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia [...] maja 1965 r., co jest konsekwencją nieustalenia w sprawie rzeczywistego stanu faktycznego i prawnego; podniesiono, że prawo do korzystania z nieruchomości skarżących, nabyte w drodze wywłaszczenia na podstawie decyzji z dnia [...] maja 1965 r., ze względu na swój niezbywalny charakter, nie przeszło na spółkę [...] SA, wobec czego obecnie nie istnieje podmiot, który może nadal korzystać z prawa nadanego przedsiębiorstwu państwowemu - Olsztyńskim Zakładom Opon Samochodowych w Olsztynie w wyniku decyzji z dnia [...] maja 1965 r.;

3/ art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 p.u.s.a oraz w związku z art. 10 § 1 k.p.a., przez nieuwzględnienie skargi, mimo iż organ administracji publicznej naruszył w toku prowadzonego postępowania administracyjnego ogólną zasadę postępowania, polegającą na obowiązku poinformowania skarżącego o zebraniu całości materiału dowodowego i umożliwieniu skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów; uchybienie to doprowadziło do nieustalenia w sprawie rzeczywistego stanu faktycznego, ponieważ skarżący wypowiedzieliby się co do zebranych dowodów i materiałów, a także zgłosiliby nowe żądania i wnioski dowodowe, np. wniosek o przesłuchanie członków zarządu spółki [...] SA na okoliczność uzyskiwanych przez spółkę dochodów z tytułu dostarczania przez nią energii cieplnej Miastu Olsztyn i pobliskim miejscowościom w celu ustalenia, czy jest to działalność o charakterze non profit, czy też posiada charakter czysto komercyjny.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wnieśli o zmianę w całości wyroku z dnia 27 lutego 2008 r. poprzez orzeczenie o uchyleniu zaskarżonej decyzji Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] lipca 2007 r., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że bezprzedmiotowość decyzji oznacza jej nierealność z punktu widzenia możliwości osiągnięcia celu i wiąże się ze zmianą stanu faktycznego, gdyż każda decyzja wiąże tak długo, jak długo istnieją stosunki faktyczne stanowiące podstawę jej wydania. Udzielenie zezwolenia na przeprowadzenie przez nieruchomość urządzeń przesyłowych bez wątpienia jest ograniczeniem prawa własności, a więc formą wywłaszczenia. Tymczasem spółka [...] SA nie spełnia warunków przewidzianych w art. 113 i 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a tym samym również tych określonych w art. 35 § 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na podstawie której wydane zostało pozwolenie na poprowadzenie rurociągu. Sąd I instancji, oddalając skargę, błędnie przyjął, iż rurociąg będący własnością spółki [...] SA jest nadal urządzeniem użyteczności publicznej i że nie zmieniły się stosunki faktyczne stanowiące podstawę wydania przedmiotowej decyzji. W ocenie autora skargi kasacyjnej spółka [...] SA nie wykonuje zadań użyteczności publicznej, ponieważ zadania te wykonywane są przez Gminę Olsztyn. Skoro zatem spółka [...] SA jest spółką prawa handlowego, której głównym celem jest produkcja opon, to nie można stwierdzić, że jest to działalność na cele użyteczności publicznej, tym bardziej, iż zadanie zaopatrzenia gminy w ciepło spełnia gmina Olsztyn poprzez działalność [...] sp. z o.o. Natomiast fakt, iż [...] sp. z o.o. w O. zakupuje na zasadach komercyjnych energię z elektrociepłowni [...] SA nie ma znaczenia, ponieważ to [...] sp. z o.o. w O. decyduje, w jaki sposób zapewni wystarczającą ilość energii cieplnej Miastu Olsztyn, więc również wybór kontrahentów należy do spółki.

W związku z powyższym Skarżący nie zgadzają się z tym, iż spółka [...] SA nadal, jako następca prawny Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych, realizuje zadania użyteczności publicznej, które stały się podstawą do wydania przedmiotowej decyzji, czego skutkiem było wywłaszczenie nieruchomości skarżących.

Autorzy skargi kasacyjnej podnieśli, że powstanie po wydaniu decyzji sytuacji, czy układu stosunków społecznych, odbiegających od czynników indywidualizujących dany stosunek prawny, ukształtowany lub ustalony w decyzji, kładzie kres istnieniu tego stosunku i musi oddziaływać na obowiązywanie decyzji, która jest wyrazem tych stosunków. Kiedy powstaną nowe przesłanki faktyczne, które czynią poprzednią decyzję nieodpowiadającą rzeczywistości, przestaje istnieć stosunek prawny w postaci skonkretyzowanej w tej decyzji i sama decyzja staje się bezprzedmiotowa wraz ze zmianą tych okoliczności, na których uregulowanie była skierowana.

W skardze kasacyjnej podniesiono również, że choć [...] SA jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych w Olsztynie, które zakończyło swój byt jako przedsiębiorstwo państwowe w dniu 20 stycznia 1992 r. na podstawie aktu o przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną, to niektóre zezwolenia związane ze statusem przedsiębiorstwa państwowego nie przeszły drogą sukcesji na spółkę. Prawo do korzystania z pasa nieruchomości skarżących, którym posługuje się [...] SA, zostało ustanowione na mocy decyzji administracyjnej. Biorąc pod uwagę charakter decyzji administracyjnej, która ma odzwierciedlać aktualną sytuację ekonomiczną oraz potrzebę gospodarczą, jak również uwzględniając specyfikę prawa powstałego w wyniku wywłaszczenia, które zostaje ustanowione w ściśle oznaczonym celu i na rzecz oznaczonego tylko podmiotu, należy przyjąć, że prawo do korzystania z pasa nieruchomości, nabyte w drodze wywłaszczenia, jest prawem niezbywalnym, czyli mimo następstwa prawnego podmiotów nie może ono być przedmiotem sukcesji uniwersalnej. W związku z powyższym powstała spółka nie może korzystać z prawa nadanego przedsiębiorstwu państwowemu - Olsztyńskim Zakładom Opon Samochodowych w Olsztynie w wyniku decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia [...] maja 1965 r.

Autorzy skargi kasacyjnej podnieśli, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami sprawy, złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymanie się od wydania decyzji do czasu złożenia powyższego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 k.p.a. Z obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. organ II instancji nie zostaje zwolniony nawet w sytuacji, gdy utrzymuje w mocy decyzję wydaną przez organ I instancji. Gdyby organ umożliwił stronom skorzystanie z tego prawa, skarżący wypowiedzieliby się znacząco i istotnie co do zebranych dowodów i materiałów. Zgłosiliby także nowe żądania, co mogłoby mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przedmiotem skargi skierowanej do Sądu I instancji było rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o zezwoleniu na przeprowadzenie rurociągu tłocznego wody i taki był przedmiot kontroli sądowej w pierwszej instancji.

W myśl art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest stwierdzić wygaśnięcie decyzji, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki: decyzja stała się bezprzedmiotowa i stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji leży w interesie społecznym lub interesie strony. Bezprzedmiotowość decyzji jest zatem konieczną, choć niewystarczającą przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji. Dopiero po stwierdzeniu, że decyzja jest bezprzedmiotowa, badać należy, czy stwierdzenie wygaśnięcia decyzji leży w interesie społecznym, bądź w interesie strony.

Dwa pierwsze zarzuty skargi kasacyjnej kwestionują stan faktyczny sprawy, zarzucając Sądowi I instancji błędne ustalenie, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia [...] maja 1965 r., zezwalająca na przeprowadzenie rurociągu, nadal spełnia cel, dla którego została wydana oraz wadliwe ustalenie, że na spółkę [...] SA w O., przeszło prawo do korzystania z nieruchomości skarżących. Z kwestionowania tych ustaleń strona wywodzi bezprzedmiotowość decyzji z 1965 r.

Argumenty te należy uznać za chybione. Po pierwsze aprobata Sądu I instancji dla ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji publicznej wynikała z niewadliwie dokonanej analizy dotyczącej przejścia uprawnień wynikających z decyzji z 1965 r. na sukcesora tych praw, tj. spółkę [...] SA w . Po drugie - okoliczność przejścia praw należących pierwotnie do przedsiębiorstwa państwowego – Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych w Olsztynie na obecnego dysponenta rurociągu [...] SA nie ma w sprawie znaczenia. Status prawny obecnego właściciela urządzenia nie ma bowiem wpływu na wynik sprawy, a tylko takie uchybienie przepisom postępowania, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a., skutkować może uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

W zasługującym na pełną aprobatę wyroku z dnia 6 września 2007 r., II OSK 1179/06, Lex nr 384309, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. z natury rzeczy dotyczy decyzji, które albo nie zostały jeszcze wykonane i na skutek określonych zdarzeń faktycznych wykonanie ich stało się bezprzedmiotowe (niemożliwe), albo decyzji, które są w trakcie wykonywania lub wykonane w części, ale dalsze ich wykonywanie może być uznane za bezprzedmiotowe.

W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Przedmiot decyzji – rurociąg tłoczny - został zbudowany i nadal istnieje, w dalszym ciągu służy również zaspokojeniu potrzeb miasta, jeśli chodzi dostawę energii cieplnej dla miasta Olsztyn. Bez znaczenia jest zatem zmiana stosunków właścicielskich, czy też zmiana stosunków faktycznych, o czym obszernie pisze w skardze kasacyjnej kasator. Nie istnieje obecnie prawna możliwość wygaszenia (w całości wykonanej) decyzji z dnia [...] maja 1965 r. Decyzja ta zezwalała bowiem Olsztyńskim Zakładom Opon Samochodowych w Olsztynie na przeprowadzenie rurociągu. Taka była funkcja (cel) tej decyzji i została ona w całości zrealizowana. Bezprzedmiotowość zaś decyzji oznacza jej nierealność pod względem możliwości osiągnięcia celu. Z punktu widzenia zatem przyjętej przez skarżących drogi wzruszenia decyzji z dnia [...] maja 1965 r. (poprzez uruchomienie trybu nadzwyczajnego wzruszania decyzji ostatecznych na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.) najistotniejsza jest okoliczność, że sporna decyzja została w całości wykonana i wobec tego nie stanowi ona przedmiotu jakiegokolwiek toczącego się postępowania wykonawczego. Niewątpliwie stwierdzenie bezprzedmiotowości tej decyzji godziłoby w postulat zagwarantowania dostatecznej trwałości stosunkom prawnym powstałym w wyniku jej wydania. Bez znaczenia w tej sytuacji są argumenty składających skargę kasacyjną dotyczące zmiany stosunków właścicielskich, zmianie stosunków faktycznych, jak również rozważania w przedmiocie interesu społecznego czy słusznego interesu stron. Skoro bowiem decyzja nie stała się bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., nie ma potrzeby dokonywania oceny, czy zaistniały pozostałe przesłanki stwierdzenia wygaśnięcia decyzji. Trudno byłoby też wykazać interes strony w wygaszeniu decyzji, z pewnością bowiem nie leżałoby to w interesie [...] SA.

Należy zatem stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo nie dopatrzył się błędu w zakresie dokonanych ustaleń, a tym samym nie naruszył wymienionych przez kasatora przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 w związku z art. art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.).

Trzeci z podniesionych przez autora skargi kasacyjnej zarzutów dotyczył nieuwzględnienia przez Sąd I instancji skargi, pomimo naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 § 1 k.p.a. Zarzut ten również nie mógł przynieść oczekiwanego rezultatu. Należy się bowiem zgodzić ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

W sytuacji postawienia zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia stron przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych, koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej strona nie mogła dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez niezawiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Warunek ten nie został spełniony. Ponadto twierdzenie, że strona mogła zgłosić wniosek o przesłuchanie świadków – członków zarządu [...] SA w O. – na okoliczność dotyczącą osiąganych zysków ze sprzedaży energii cieplnej miastu Olsztyn, nie może w żaden sposób wzruszyć argumentacji dotyczącej wpływu tej okoliczności na wynik sprawy, poprzez uznanie decyzji z 1965 r. za bezprzedmiotową.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.