Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1368/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, art. 16 ust. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 marca 2022 r. nr KOA/1086/Sw/22 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 11 lutego 2022 r. nr GOPS.525.2.2022.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] informacją z 6 maja 2021 r. przyznał A. K. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: K. K. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r., w kwocie 500 zł miesięcznie.

Decyzją z 11 lutego 2022 r., wydaną na podstawie art. 16 ust. 6 oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407, ze zm.), Wójt Gminy [...] uchylił z dniem 1 czerwca 2021 r. ustalone powyższą informacją prawo do świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 17 stycznia 2022 r., wpłynęło do organu pismo z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie informujące, że w sprawie A. K. w okresie od 1 lutego 2021 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z aktywnością zawodową T. K. od 11 stycznia 2021 r. do chwili obecnej na terytorium Niemiec.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. K. podnosząc, że przez pomyłkę we wniosku nie zaznaczyła punktu, w którym jest mowa o pracy za granicą członka rodziny. Do odwołania załączyła skorygowany wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: Kolegium) decyzją z 24 marca 2022 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...].

Kolegium podkreśliło, że jak wynika z materiału dowodowego sprawy, skarżącej przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: K. K. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Pismem z dnia 14 stycznia 2022 r. Wojewoda Mazowiecki poinformował Wójta Gminy [...], że ojciec dziecka T. K. od 11 stycznia 2021 r. jest zatrudniony na terytorium Niemiec. W związku z powyższym, przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawie A. K. mają zastosowanie w okresie od dnia 1 lutego 2021 r. do chwili obecnej. Zatem, w ocenie Kolegium, w związku z powyższą informacją organ I instancji prawidłowo uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko. Kolegium zaznaczyło, że ustalenie przez wojewodę, iż w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń wojewoda orzeka w sprawach świadczenia wychowawczego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z chwilą dokonania powyższego ustalenia przez wojewodę organ właściwy do załatwienia sprawy administracyjnej zanim ustalenie to nastąpiło posiada kompetencję wyłącznie do uchylenia swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, jednocześnie tracąc swoją właściwość rzeczową w pozostałym zakresie. Wobec powyższego, Wójt Gminy [...] nie miał możliwości samodzielnego poczynienia ustaleń w tym zakresie. Dalsze postępowanie będzie toczyło się przed Wojewodą, który obowiązany będzie poczynić dalsze ustalenia, także i zakresie podnoszonym przez stronę.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. K. zakwestionowała prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Podkreśliła, że już kolejny miesiąc ma wstrzymaną wypłatę świadczenia. Wynika to z tego, że wypełniając formularz o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego pomyliła się, gdyż nikt wcześniej nie pracował za granicą. Jak zaznaczyła, w krótkim czasie dokonała korekty wniosku.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] opierały się na przepisie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który na datę wydawania decyzji, przyjmował następujące brzmienie: "[o]rgan właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.". Zgodnie zaś z art. 16 ust. 6 tej ustawy, w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym przepisy te mają zastosowanie.

W decyzjach wydanych w niniejszej sprawie odpowiednio w dniu 11 lutego 2022 r. i 24 marca 2022 r., organy zgodnie przyjęły, że należy uchylić z dniem 1 czerwca 2021 r. prawo do świadczenia wychowawczego przyznane skarżącej na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. w drodze informacji z 6 maja 2021 r. na dziecko: K. K., w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Uchylenie zatem prawa do świadczenia nastąpiło również za okres wcześniejszy, a więc decyzja organu I instancji w zakresie w jakim uchyla prawo do świadczenia wychowawczego od 1 czerwca 2021 r. do dnia podjęcia decyzji uchylającej ma niewątpliwie charakter wsteczny.

Powyższe ustalenie wymaga dalszego zauważenia, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze ma charakter konstytutywny, czyli kształtuje sytuację prawną adresata i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji) - por. np. wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1759/17; wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 70/19; wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1894/17; wyrok NSA z 27 września 2017 r., sygn. akt I OSK 196/16; wyrok WSA w Lublinie z 18 października 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 432/17; wyrok WSA w Kielcach z 5 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 688/21; wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2390/19, wyrok WSA w Krakowie z 8 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1422/21, wyrok NSA z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1465/21 (dostępne: CBOSA). W ostatnim z przywołanych wyroków Naczelny Sąd Administracyjny, przy uwzględnieniu wypowiedzi doktryny, zauważył, że pogląd ten wydaje się być tym bardziej zasadny jeśli weźmie się pod uwagę rozwiązanie ustawowe przewidujące instytucję nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przewidzianą w art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przywołał przy tym wypowiedzi piśmiennictwa akcentujące, że w trybie art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. Zważywszy zatem na bezwzględny obowiązek niezwłocznego informowania organu przez osobę otrzymującą świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia (art. 20 ust. 1 ww. ustawy), w przypadku niedopełnienia tego obowiązku i pobrania świadczenia, które się stronie nie należało (a okres, na jaki przyznano świadczenie dobiegł końca), zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego organ zobowiązany jest w oparciu o materialnoprawną podstawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 ust. 1) wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi (wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną przewidzianą w przepisach art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że prawo do świadczenia wychowawczego zostało przyznane skarżącej na dziecko na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. i co najmniej do dnia 11 lutego 2022 r., czyli do dnia wydania decyzji przez Wójta Gminy [...], uprawnienie było realizowane w drodze wypłaty środków. Dopiero w dniu 17 stycznia 2022 r. organ I instancji powziął wiadomość o znajdujących zastosowanie w sprawie świadczeniobiorczyni przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w związku z nabyciem przez członka rodziny prawa do świadczenia wychowawczego w innym państwie. Informacja ta nie mogła jednak pozwolić na zastosowanie w dniu 11 lutego 2022 r. w niniejszej sprawie przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w odniesieniu do okresu minionego. W dacie orzekania przez organy przepis art. 25 ust. 1 ww. ustawy stanowił, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. To ten właśnie przepis stanowi między innymi podstawę do wydawania decyzji administracyjnych o uznaniu świadczeń za nienależne oraz decyzji o zwrocie nienależnych świadczeń. Brak zatem podstaw do przyjęcia, by w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci organ był upoważniony do uchylenia przyznanego i zrealizowanego prawa do świadczenia wychowawczego, z mocą wsteczną (ex tunc).

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Kolegium oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wójta Gminy [...] orzekające o uchyleniu z dniem 1 czerwca 2021 r. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej, przyznane na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r., w zakresie w jakim orzekały o uchyleniu świadczenia już zrealizowanego, nie znajdują oparcia przy zastosowaniu instytucji zmiany lub uchylenia decyzji w sprawie świadczenia, przewidzianej w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wobec naruszenia art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w sposób który miał wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił obie wydane w sprawie decyzje, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Orzekając ponownie organ będzie zobowiązany ustalić, czy i kiedy ustała realizacja prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej w drodze informacji z 6 maja 2021 r., by następnie odpowiednio sformułować wypowiedź przy uwzględnieniu przedstawionej powyżej argumentacji.