Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 859/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61a § 1, art. 107 § 3, art. 126
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak /spr/ Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. Uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. z dnia [...] lipca 2021r. nr [...] znak [...], II. Zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] (znak: [...]), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. (zwany dalej także "PINB" lub "organ I instancji") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie lokalizacji pojemników na segregowane odpady przez Wspólnotę Mieszkaniową ul. [...], 5a w P.. W podstawie rozstrzygnięcia przywołano art. 123 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej także "k.p.a.").

W uzasadnieniu PINB wyjaśnił, że w dniu [...] czerwca 2021 r. wpłynął wniosek P. M. - właściciela mieszkania nr [...] w budynku [...] – o wszczęcie postępowania w sprawie nakazania Wspólnocie Mieszkaniowej budynku ul. [...], 5a (zwanej dalej także "Wspólnotą") doprowadzenia do zgodnego z przepisami prawa budowlanego stanu zagospodarowania terenu przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] w P.. Do wniosku załączono kserokopię zdjęć pojemników do segregacji odpadów.

Przywołując treść § 2, § 22 i § 23 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 1186, zwane dalej także "rozporządzeniem"), organ I instancji zauważył, że budynki wspólnoty zostały wybudowane dużo wcześniej niż zaczęły obowiązywać przepisy o konieczności segregacji odpadów. Dodano także, że Wspólnota Mieszkaniowa nie wybudowała urządzeń lub obiektów określonych w § 22 ust. 2 wskazanego rozporządzenia, a jedynie ustawiła pojemniki do segregacji odpadów - na własnych kołach. W związku z powyższym, ponieważ nie były prowadzone roboty budowlane, uznano, że brak podstaw do interwencji ze strony PINB.

Pismem z dnia 2 sierpnia P. M. (zwany dalej także "skarżącym") wniósł zażalenie na opisane postanowienie PINB z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...]

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1) art. 61a § 1 k.pa. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie poprzez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie, pomimo usytuowania miejsca do gromadzenia odpadów stałych z naruszeniem wymogów określonych w cytowanym przepisie rozporządzenia;

2) art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia przesłanek wydanego rozstrzygnięcia;

3) art. 59 § 1 k.p.a. poprzez niezasadne zastosowanie w sprawie oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia zastosowania art. 59 § 1 k.p.a.

Jednocześnie, w zażaleniu sformułowano wniosek o uchylenie postanowienia PINB nr [...] z dnia [...] lipca 2021 r. i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że złożył wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie nakazania Wspólnocie Mieszkaniowej ul. [...], 5a doprowadzenia do stanu zgodnego z przepisami prawa budowlanego zagospodarowania terenu przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] w P., wyjaśniając że pod oknami lokalu nr [...], którego jest właścicielem, usytuowanego na parterze wewnętrznego podwórka kamienicy, Wspólnota utworzyła śmietnik - stałe miejsce na pojemniki na odpady, w odległości od 2 m do max. 4,4 m od ściany budynku. Zdaniem skarżącego taka lokalizacja narusza wymogi określone w § 23 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym odległość miejsc do gromadzenia odpadów stałych powinna wynosić co najmniej 10m od okien i drzwi z pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi. Skarżący podkreślił, że pomimo wielokrotnych, kierowanych przez niego od ponad 2 lat, wezwań do zarządcy i zarządu Wspólnoty o zmianę lokalizacji miejsca do gromadzenia odpadów stałych, nie podjęto w tym zakresie żadnych działań. Nie doszło do zmiany lokalizacji śmietnika uciążliwej dla mieszkańców parteru kamienicy. Jak podał skarżący, lokalizacja jedynego śmietnika, tj. ustawianych pod oknami skarżącego pojemników (często otwartych), do których wrzucane są odpady, a w przypadku ich zapełnienia także obok nich, uniemożliwia skarżącemu zgodne z przeznaczeniem korzystanie z mieszkania (jego własności). Lokalizacja miejsca do gromadzenia odpadów stałych jest uciążliwa, m.in. ze względu na fetor i insekty wpadające do mieszkania po otworzeniu okna oraz ze względu na hałas powodowany przez wrzucanie śmieci (lokatorzy wyrzucają odpady także w późnych godzinach wieczornych lub wczesnych rannych, a nawet nocnych). Skarżący podniósł, że wniósł o wszczęcie postępowania w tej sprawie, mając na uwadze § 23 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i wykładnię prawa zawartą w wyroku NSA z dnia [...] stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK [...].

Skarżący podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu nie odniesiono się do treści powołanego we wniosku o wszczęcie postępowania § 23 rozporządzenia. Wskazano także, że niezrozumiałe jest stwierdzenie, że Wspólnota nie wybudowała urządzeń lub obiektów określonych w § 22 ust. 2 rozporządzenia, gdyż w roku 2020 (w miesiącu sierpniu) Wspólnota przeprowadziła roboty budowlane, w ramach których teren śmietnika został specjalnie utwardzony poprzez ułożenie kostki. Potwierdza to treść protokołu zebrania Wspólnoty z dnia [...] stycznia 2020 r., gdzie odnotowana została uchwała w sprawie planu gospodarczego na rok 2020. Uchwała w sprawie przygotowania specjalnie utwardzonego terenu pod śmietniki odnotowana została też w protokole z zebrania Wspólnoty z dnia [...] stycznia 2019 r. w punkcie 8. (Plan gospodarczy).

W oparciu o powyższe skarżący wywiódł, że Wspólnota w roku 2020 przeprowadziła prace budowlane, w których wyniku powstał utwardzony plac do ustawiania kontenerów z zamykanymi otworami wrzutowymi, na co wskazuje cytowany w zaskarżonym postanowieniu punkt 3 ust. 1 § 22 rozporządzenia. Istniejące pod oknami skarżącego, w lokalizacji sprzecznej z § 23 rozporządzenia miejsca śmietnikowe, są jedynym i stałym miejscem gromadzenia odpadów, znajdującym się na specjalnie w tym celu utwardzonym terenie. Skarżący podniósł za tym, że nie jest zrozumiałe stanowisko PINB, zgodnie z którym w sprawie nie naruszono obowiązujących przepisów dotyczących usytuowania obiektu w związku z tym, że Wspólnota ustawiła pojemniki do segregacji odpadów - na własnych kołach (na stałym, utwardzonym w tym celu terenie). Skarżący zwrócił uwagę, że w § 23 rozporządzenia jest mowa generalnie o pojemnikach i kontenerach na odpady stałe w miejscach określonych m.in. w § 22 ust. 2 rozporządzenia, a w konsekwencji powyższy przepis nie stanowi podstawy do uznania, że w określonych sytuacjach pojemniki i kontenery mogą być usytuowane w innych stałych miejscach. Kwestia tego, czy pojemniki mają koła czy też nie, nie ma znaczenia, bo co do zasady wszystkie pojemniki i kontenery opatrzone są w koła. Stanowisko PINB w powyższym zakresie jest niejasne, w szczególności nie zostało w żaden sposób wyjaśnione. Tym samym, zdaniem skarżącego, odmowa wszczęcia postępowania jest niezrozumiała. Przywołując treść art. 61a § 1 k.p.a., skarżący podniósł, że faktycznie z uzasadnienia zaskarżonego postanawiania nie wynika, jakie są przesłanki odmowy wszczęcia postępowania w sprawie. PINB nie wyjaśnił przy tym, dlaczego postępowanie w sprawie usytuowania miejsca do gromadzenia odpadów stałych nie mogło być przedmiotem wszczętego postępowania. Nie wyjaśniono także podstawy prawnej wydanego w sprawie postanowienia.

Postanowieniem z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (zwany dalej także "[...]WINB") uchylił postanowienie organu I instancji w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. art. 59 § 1 k.p.a., wskazując w tym miejscu art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 § 1 k.p.a., a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W podstawie rozstrzygnięcia przywołano art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 123 § 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a.

W uzasadnieniu wyjaśniono, w oparciu o zacytowaną treść art. 61 § 1 k.p.a. i art. 61a § 1 k.p.a., że odmowa wszczęcia postępowania może nastąpić z dwóch wskazanych przez ustawodawcę przyczyn: żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn. Organ podał, że w ewentualnym postępowaniu dot. nieruchomości przy ul. [...] w P. P. M. może wywodzić swój interes prawny, ponieważ jest właścicielem mieszkania w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] w P., a jego wniosek dotyczy zagospodarowania terenu przy tym budynku.

Analizując wystąpienie drugiej przesłanki umożliwiającej odmowę wszczęcia postępowania [...]WINB podał, że przedmiotem wniosku było wszczęcie postępowania w sprawie nakazania Wspólnocie doprowadzenia do stanu zgodnego z przepisami prawa budowlanego zagospodarowania terenu przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] w P.. Kwestie umiejscowienia pojemników na odpady stałe reguluje wspomniane już rozporządzenie Ministra Infrastruktury, w szczególności w § 22 ust 1 i ust. 2 oraz § 23 ust 1 i 2. Jednakże, zgodnie z § 2 rozporządzenia, jego przepisy mają zastosowanie przy projektowaniu, budowie i przebudowie oraz przy zmianie sposobu użytkowania budynków oraz budowli nadziemnych i podziemnych spełniających funkcje użytkowe budynków, co nie wynikało z wniosku skarżącego. Inspektor uznał, że organ I instancji słusznie wskazał, że do kwestii pojemników na odpady (które mogą być przesuwane) i nie są obiektami budowlanymi ani urządzeniami budowanymi w rozumieniu art. 3 pkt 9 ustawy z dnia [...] lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2020 poz. 1333, zwanej dalej także "p.b."), znajdujących się na nieruchomości przy ul. [...] w P., zastosowania nie mogą znaleźć przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r., ponieważ przedmiotowy budynek powstał znacznie wcześniej, a poprzednie regulacje dotyczące warunków technicznych budynków nie regulowały tych kwestii. W związku z tym w przedmiotowej sprawie zachodzi "inna uzasadniona przyczyna" do odmowy wszczęcia postępowania, ponieważ żądania P. M. nie można załatwić w drodze decyzji administracyjnej. Inspektor dodał także, że z art. 29 ust 4 pkt 4 p.b. wynika, iż wykonanie robót budowlanych polegających na utwardzeniu gruntu na działkach budowlanych nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę oraz nie wymaga dokonania zgłoszenia. Brak naruszenia przepisów prawa również stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek Pana M. .

Kończąc [...]WINB podniósł, że choć PINB słusznie odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego, to wydając swoje rozstrzygnięcie przyjął błędną podstawę prawną, gdyż błędnie oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 59 k.p.a. Tymczasem odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego następuje na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Organ wyjaśnił, że w związku z tym uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej postawy prawnej rozstrzygnięcia organu I instancji ze wskazaniem właściwej podstawy prawnej do wydania postanowienia.

Pismem z dnia [...] października 2021 r. P. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie [...]WINB z dnia [...] września 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie lokalizacji pojemników na segregowane odpady przez Wspólnotę Mieszkaniową ul. [...], 5a, w P.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1. naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 22 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia poprzez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie, pomimo:

- usytuowania przez zarządcę i zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej ul. [...], 5a w P. miejsca do gromadzenia odpadów stałych (śmietnika), na utwardzonym w roku 2020 placu, w odległości rażąco sprzecznej z przepisami rozporządzenia w zakresie odległości, w jakiej mogą być usytuowane miejsca do gromadzenia odpadów stałych (aktualna lokalizacja miejsca gromadzenia do odpadów stałych nie jest kwestionowana przez organy prowadzące sprawę, znajduje potwierdzenie w projekcie remontu dziedzińca podwórza z maja 2013 r., stanowiącego załącznik do skargi;

- uznania, że przepisy rozporządzenia nie mają zastosowania w sprawie, ponieważ budynek powstał przed wyżej wymienioną datą, co - zdaniem W WINB - uzasadnia wykładnia zawarta w wyroku NSA z [...] lutego 2019 r., sygn. akt II OSK [...], a poprzednie regulacje dotyczące warunków technicznych budynków nie regulowały kwestii lokalizacji miejsc do gromadzenia odpadów stałych, co faktycznie oznacza, że w analizowanej sprawie przebudowa nawierzchni i utwardzenie placu w części przeznaczonej do ustanowienia kontenerów do gromadzenia odpadów nie musi odpowiadać warunkom określonym w rozporządzeniu z [...] kwietnia 2002 r., podczas gdy przedmiotem wniosku nie były kwestie dotyczące usytuowania budynku. Lokalizacja miejsca do gromadzenia odpadów stałych w odległościach innych niż wskazane w rozporządzeniu, zwłaszcza takich, które mają istotnie negatywny wpływ na życie mieszkańców, naruszają mir domowy i uniemożliwiają normalne wykorzystywanie mieszkania do celów mieszkalnych, należy uznać za niedopuszczalną. W każdym przypadku stwierdzenia niespójności położenia miejsc do gromadzenia odpadów stałych zarządcy wspólnot mieszkaniowych powinni podjąć działania w celu zapewnienia właściwych odległości od okien i drzwi budynków. Opracowanie projektu remontu dziedzińca podwórza z maja 2013 r. i jego remont na podstawie tegoż projektu w roku 2020, powinny być zgodnie z wymogami rozporządzenia (w projekcie śmietnik został zlokalizowany w odległości zaledwie 3 m od okien mieszkania i taki projekt został zrealizowany w roku 2020);

- uznania, że brak naruszenia przepisów prawa budowlanego stanowi inne uzasadnione przyczyny, o jakich mowa w art. 61a § 1 k.p.a., uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w sprawie, w sytuacji gdy stwierdzenie braku naruszenia prawa materialnego, w każdym przypadku powinno nastąpić po wszczęciu postępowania w sprawie, na podstawie pełnego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i jego wszechstronnej analizy;

- uznania, że brak wymogu uzyskania pozwolenia na wykonanie robót budowlanych polegających na utwardzeniu gruntu na działkach budowlanych, stanowi dodatkową inną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie, o której mowa w art. 61 a § 1 k.p.a., podczas gdy zgodnie z § 23 ust. 1 i 2 rozporządzenia, odległość miejsc gromadzenia odpadów stałych, o których mowa w § 22 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 rozporządzenia, powinna wynosić co najmniej 10 m od okien i drzwi budynków z pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi, a zgodnie z § 22 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia miejscami, o których mowa w ust. 1 rozporządzenia, mogą być utwardzone place do usytuowania kontenerów z zamykanymi otworami wrzutowymi;

2. naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak przeprowadzenia wszechstronnego postępowania w sprawie, będące efektem odmowy jego wszczęcia

3. naruszenie art. 51 ust. 7 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b. poprzez brak ich zastosowania w sprawie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumentację przedstawioną na etapie postępowania administracyjnego. Dodatkowo skarżący podniósł także, że nie jest zrozumiałe odwołanie się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do wyroku NSA z [...] lutego 2019 r. sygn. akt II OSK [...], gdyż jak wynika z opisu stanu faktycznego zawartego w uzasadnieniu tego wyroku, sprawa w nim rozpoznana nie dotyczyła lokalizacji miejsca do ustawiania kontenerów na śmieci. Zdaniem skarżącego, przy rozstrzygnięciu organy pominęły treści, odnoszącego się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, wyroku NSA z [...] stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK [...]. Pominięcie przez Inspektora w analizie sprawy wykładni dokonanej przez NSA w przywołanym przez skarżącego wyroku, jest zdaniem skarżącego niezrozumiałe oraz stanowi istotne naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. W tym kontekście, niezrozumiała jest też, w ocenie skarżącego, odmowa wszczęcia postępowania w celu dokładnego wyjaśnienia jej staniu faktycznego i prawnego sprawy, w której projekt remontu dziedzińca został opracowany w maju 2013 r., a do utwardzenia placu na jego podstawie doszło latem roku 2020 (tę wersję planu otrzymałem ze Wspólnoty w roku 2019, w czasie poszukiwania wykonawcy prac budowlanych). Skarżący ponownie podniósł, że usytuowanie przez zarządcę i zarząd Wspólnoty miejsca do gromadzenia odpadów stałych (na utwardzonym w roku 2020 placu) jest sprzeczne z przepisami rozporządzenia w zakresie odległości, w jakiej mogą być usytuowane miejsca do gromadzenia odpadów stałych. Podkreślono, że utwardzenia w roku 2020 placu, na którym znajdują się obecnie pojemniki, dokonano w odległości od okien mieszkania skarżącego, wynoszącej ok. 2-4 m. Wskazano, że oddziaływanie w postaci zapachów i hałasu jest w związku z tym istotnie dotkliwe. Zdaniem skarżącego, uznanie, że przepisy rozporządzenia z [...] kwietnia 2002 r. nie mają zastosowania w sprawie, ponieważ budynek powstał przed tą datą, a poprzednie regulacje dotyczące warunków technicznych budynków nie regulowały kwestii lokalizacji miejsc do gromadzenia odpadów stałych, nie jest zasadne. Jak wyjaśniono, przedmiotem wniosku nie były kwestie dotyczące usytuowania budynku. Zdaniem skarżącego, wskazane w rozporządzeniu warunki dotyczące lokalizacji miejsc do gromadzenia odpadów stałych nie są uzależnione od tego, kiedy powstał budynek. W ocenie skarżącego za niedopuszczalną należy uznać lokalizację miejsca do gromadzenia odpadów stałych w odległościach innych, niż wskazane w rozporządzeniu, tym bardziej wówczas gdy ma ona istotnie negatywny wpływ na życie mieszkańców. W każdym przypadku stwierdzenia niespójności położenia miejsc do gromadzenia odpadów stałych, zarządcy wspólnot mieszkaniowych powinni podjąć działania w celu zapewnienia właściwych odległości od okien i drzwi budynków. Dlatego też nie można zgodzić się z oceną, że brak naruszenia przepisów prawa budowlanego stanowi inne uzasadnione przyczyny, o jakich mowa w art. 61a § 1 k.p.a., uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w sprawie, w sytuacji gdy stwierdzenie braku naruszenia prawa materialnego, w każdym przypadku powinno nastąpić po wszczęciu postępowania w sprawie, na podstawie pełnego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i jego wszechstronnej analizy. Skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie narusza zatem art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Kończąc skarżący wyjaśnił, że w związku z lokalizacją miejsca na pojemniki do gromadzenia odpadów stałych w odległości od 2 m do max 4,4 m od ściany budynku i wszystkich czterech okien jego mieszkania, od kilku miesięcy ma poważny problem z wynajmem mieszkania. Pomimo oferowanego niskiego czynszu, kilkadziesiąt osób, które obejrzały mieszkanie, zrezygnowały z wynajęcia właśnie ze względu na śmietnik zlokalizowany tuż pod oknami mieszkania. Ten stan generuje poważne straty materialne i ogranicza wykonywanie prawa własności mieszkania.

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] października 2021 r. [...]WINB wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. skarżący podtrzymał stanowisko w sprawie, załączając dodatkowo dokumentację fotograficzną o zdjęcia uwidaczniające miejsce ustawienia pojemników na śmieci przed dokonaniem remontu podwórza kamienicy przy ul. [...], 5a w P. w 2020 r. Przedstawiając kontekst historyczny zakupu mieszkania, skarżący wyjaśnił, że przed jego zakupem w jego pobliżu nie stały kontenery do gromadzenia śmieci. Skarżący zwrócił uwagę także na kwestie ochrony zabytków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie. Do tej kategorii należy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 61a § 2 k.p.a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli jest w niniejszym postępowaniu sądowym postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] (znak: [...]), o odmowie wszczęcia na żądanie skarżącego z dnia [...] czerwca 2021 r. (data wpływu wniosku do siedziby PINB) postępowania w sprawie nakazania Wspólnocie Mieszkaniowej budynku ul. [...], 5a doprowadzenia do zgodnego z przepisami prawa budowlanego stanu zagospodarowania terenu przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] w P. w zakresie lokalizacji miejsca do gromadzenia i segregacji odpadów stałych. Zaskarżone postanowienie jednocześnie zmieniło podstawę prawną rozstrzygnięcia organu I instancji, prawidłowo powołując przepis art. 61a § 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

W kontrolowanej sprawie uzasadniając odmowę wszczęcia postępowania organy obu instancji wskazały na przesłankę przedmiotową, nie kwestionując legitymacji skarżącego do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie dotyczącej budynku wielorodzinnego, w którym jeden z lokali jest jego własnością. W tym zakresie stanowisko organów jest prawidłowe i Sąd je podziela. Zastrzeżenia Sądu budzi natomiast uznanie, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy uzasadniona jest odmowa wszczęcia postępowania z innych przyczyn – w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a.

Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć bowiem miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów. tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r., II OSK 2671/13, LEX nr 1982821). Organ nie może zatem gromadzić dowodów i ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie – po stwierdzeniu, że brak podstaw do prowadzenia postępowania – wydać postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA w Białymstoku z 10 września 2015 r., II SA/Bk 429/15, LEX nr 1796627). Organ nie może również w postanowieniu wydanym na podstawie komentowanego przepisu zawrzeć wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (zob. np. wyrok WSA w Olsztynie z 13 grudnia 2011 r., II SA/Ol 893/11, LEX nr 1094438; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 17 października 2012 r., II SA/Go 695/12, LEX nr 1248989). Zadaniem organu administracji jest wyłącznie zbadanie przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r., II GSK 347/11, LEX nr 1219023). Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, wydane w trybie art. 61a § 1, ma charakter rozstrzygnięcia formalnego, a nie merytorycznego (zob. np. teza druga wyroku WSA w Poznaniu z 6 września 2012 r., IV SA/Po 332/12, LEX nr 1216728). Przeszkoda wszczęcia postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi wynikać z treści wniosku, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie (wyrok WSA w Kielcach z 4 października 2012 r., II SA/Ke 557/12, LEX nr 1234275).

Tymczasem realiach niniejszej sprawy organy obu instancji argumentowały, że budynki Wspólnoty przy ul. [...] i 5a zostały wybudowane wcześniej, niż zaczęły obowiązywać przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zarazem okoliczność ta nie wynika z treści wniosku skarżącego. Również akta sprawy nie zawierają żadnych dokumentów to potwierdzających, a uzasadnienia wydanych w sprawie postanowień nie spełniają w tym zakresie wymogów wynikających z treści art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Organy w żaden sposób nie wyjaśniły, na jakiej podstawie uznały, że zabudowania powstały przed 2002 rokiem.

W zaskarżonym postanowieniu [...]WINB stanął na stanowisku, że z art. 29 ust 4 pkt 4 p.b. wynika, iż wykonanie robót budowlanych polegających na utwardzeniu gruntu na działkach budowlanych nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę oraz nie wymaga dokonania zgłoszenia. Zdaniem organu brak naruszenia przepisów prawa w tym zakresie również stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek skarżącego. Odnosząc się do tej argumentacji Sąd stwierdza, że w tym zakresie organ zawarł wnioski i oceny dotyczące meritum żądania, co jak wyżej podniesiono, nie jest możliwe w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania, wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a., które ma charakter rozstrzygnięcia formalnego, a nie merytorycznego

W konsekwencji również z tych względów zarzut naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. przez organy obu instancji należało uznać za usprawiedliwiony.

Z uwagi na formalny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia poza kontrolą sądu orzekającego w niniejszej sprawie pozostają kwestie materialnoprawne, w tym ocena, czy i jakie przepisy z materii prawa budowlanego będą miały zastosowanie w spornej sprawie. Tym samym za zbędne uznać należy odnoszenie się do tych zarzutów skargi, które dotyczą naruszenia przez organy nadzoru budowlanego przepisów prawa materialnego.

Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił postanowienia organów nadzoru budowlanego obu instancji (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając koszt uiszczonego przez skarżącego wpisu od skargi w wysokości [...] zł.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ nadzoru budowlanego I instancji w pierwszej kolejności zobowiązany jest wszcząć postępowanie w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia [...] czerwca 2021 r., w ramach postępowania zgromadzić konieczny materiał dowodowy w sprawie i mając na uwadze obowiązujące przepisy na tej podstawie ocenić, czy i jakie działania może podjąć w zakresie przysługujących organowi nadzoru budowlanemu kompetencji.