Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 44/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Kozicka, Wojciech Organiściak (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. S. (S.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, dalej zwana ustawą) oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej Kpa) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] ([...]) odmawiającą A. S. (dalej zwany stroną) umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż według decyzji nr [...] zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek wynosiło:

1. Należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek na:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - za okres: 12/2000-05/2002 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień 7 kwietnia 2010 r. – [...] zł, koszty upomnień [...] zł.

- Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - za okres: 12/2001-02/2003 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...]zł, odsetek liczonych na dzień 7 kwietnia 2010 r. – [...]zł, kosztów upomnień – [...]zł.

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) - za okres: 02/2001-05/2002 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...]zł, odsetek liczonych na dzień 7 kwietnia 2010 r. – [...]zł, kosztów upomnień [...]zł.

2. Odsetki za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – naliczonych do należności za okres: 12/2000-12/2002 do dnia 7 kwietnia 2001 r. (winno być 2010 r.) – w kwocie [...]zł.

- Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego – naliczonych do należności za okres: 01/2001-12/2001 od dnia 7 kwietnia 2010 r. – w kwocie [...]zł.

Ponadto wskazano, iż w oparciu o art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 105 Kpa umorzono postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

W dalszej części uzasadnienia decyzji z dnia [...] podkreślono, iż decyzję nr [...] z dnia [...]2010 r. podjęto w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podano także, iż wzięto pod uwagę przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), akcentując przy tym uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia przedmiotowych zaległości.

W uzasadnieniu organ wskazał następnie, że obok wniosku o umorzenie z dnia 5 kwietnia 2010 r. strona przedłożyła liczne dokumenty i oświadczenia o stanie majątkowym oraz ponoszonych wydatkach, w tym m. in. zaświadczenie o wpisie do rejestru dłużników z dnia [...]2008 r. Podano także, iż w dniu 12 maja 2010 r. wpłynęło pismo wraz z postanowieniem z dnia [...]2010 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec strony przez Komornika Sądowego Sądu Rejonowego w R. z wniosku wierzyciela będącego osobą fizyczną. Podano także, iż działając z urzędu Oddział ZUS ustalił, iż strona nie figuruje w bazie danych likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS Oddział w R., nie jest podatnikiem podatku rolnego i od nieruchomości na terenie miasta R..

W dalszej części uzasadnienia organu podano, iż w decyzji nr [...] w wyniku analizy zgromadzonej w aktach dokumentacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sprawie nie zaistniały okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4, 4a, 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W zakresie elementów wynikających z pkt. 3 wskazanego przepisu prawa ZUS wziął pod uwagę, iż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale z uwagi na fakt, że wobec strony nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne ZUS nie mógł zakwalifikować zaległości jako całkowicie nieściągalnej i podjąć innej decyzji jak tylko o odmowie umorzenia zadłużenia. Organ podkreślał ponadto, iż przedłożone dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenia zadłużenia w oparciu o § 3 ww. rozporządzenia, gdyż: w oparciu o opisaną sytuację finansową i majątkową zdaniem ZUS brak było możliwości stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, iż wnioskiem z dnia 19 lipca 2010 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy z racji odmowy umorzenia przedmiotowych należności w decyzji z dnia [...]2010 r., przy czym podkreślono, iż pismem z dnia 3 sierpnia 2010 r. strona została wezwana do udokumentowania zaistniałych nowych okoliczności mających wpływ na sprawę. W odpowiedzi na ww. pismo strona przedłożyła dowody dokonanych w okresie od stycznia do sierpnia 2010 r. płatności, a do pisma z dnia 29 września 2010 r. dołączyła m. in. pismo banku z dnia 4 maja 2010 r. w sprawie ustalenia warunków spłaty zobowiązania w kwocie [...]zł., zażalenie jednego z wierzycieli na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...] 2010 r., postanowienie Komornika Sądowego w R. z dnia [...]2010 r. o umorzeniu postępowania, postanowienie Komornika Sądowego w R. z dnia 11 [...] 2010 r. o umorzeniu postępowania z wniosku wierzyciela z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, że występuje u niej całkowita nieściągalność zaległości w opłaceniu składek oraz odsetek od zaległości oraz że Komornik Sądowy stwierdził całkowitą bezskuteczność egzekucji z powodu braku majątku, a także, iż z tytułu umowy o dzieło za cały okres jej wykonywanie otrzymała wynagrodzenie w wysokości [...]zł, a nie jak stwierdzono w decyzji pierwszoinstancyjnej po [...]zł miesięcznie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, iż aktualnie jest osobą bez pracy oraz środków do życia i nie mogącą udokumentować swojego zadłużenia, gdyż nie przechowuje dokumentów od Komornika Sądowego. Strona akcentowała także fakt, iż jest na utrzymaniu rodziców.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] (nr [...]), a podtrzymując zaprezentowane w niej stanowisko, wskazał, iż strona nie udowodniła, iż w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia z tytułu składek. Podkreślono przy tym, iż strona wskazała we wniosku, że nie posiada zadłużenia z tytułu czynszu, gazu oraz prądu, gdyż rachunki te opłacają rodzice.

Odnosząc się do kwestii bezskuteczności postępowania egzekucyjnego ZUS wskazał, iż w chwili wydawania decyzji z wniosku Zakładu prowadzone było nadal postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego, który nie zwrócił tytułów egzekucyjnych i tym samym nie przekazał protokołu nieściągalności. Tym samym Zakład nadal nie mógł stwierdzić, iż nie uzyska w postępowaniu kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W odniesieniu do zarzutu, że z tytułu umowy o dzieło za cały okres jej wykonywania strona otrzymał wynagrodzenie w wysokości [...]zł, a nie jak stwierdzono w decyzji po [...]zł. miesięcznie ZUS przyznał, iż błędnie zinterpretował dane zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, gdyż faktycznie wymieniona została kwota [...]zł: za okres od 9 kwietnia 2010 r. do 30 czerwca 2010 r. W ocenie organu odwoławczego opisana we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sytuacja finansowa nie znajduje potwierdzenia, gdyż zgodnie z danymi zidentyfikowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, strona podjęła zatrudnienie w A od dnia 2 sierpnia 2010 r. i za miesiące wrzesień i październik 2010 roku strona uzyskała wynagrodzenie (w kwocie [...]zł. miesięcznie).

Równocześnie ZUS wyjaśniał, iż zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. istnieje możliwość umorzenia należności w przypadku wystąpienia wymienionych w rozporządzeniu okoliczności. Powyższe dotyczy jednak wyłącznie składek od ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Okolicznością przemawiającą za umorzeniem wskazanych składek może być sytuacja, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślono, iż z dokumentacji będącej w posiadaniu Zakładu wynika, iż strona nie posiada żadnych osób na utrzymaniu i aktualnie osiąga dochód z tytułu zatrudnienia.

Jednocześnie Zakład wyjaśniał, iż podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowaniem tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Zdaniem organu nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. A tym samym nie można akceptować takiej sytuacji, że płatnik składek opłaca je w tych okresach, gdy osiąga odpowiednie w swej ocenie dochody.

W ocenie ZUS ewentualne umorzenie w tym wypadku należności stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ dodawał, iż należności z tytułu składek w znaczny sposób zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje ZUS, a w konsekwencji zapobiegają powiększeniu długu publicznego. Wszystkie przesłanki umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek powinny być zatem rozpatrywane nie tylko w kontekście sytuacji ekonomiczno - finansowej dłużnika, ale także w odniesieniu do bieżącego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, a więc przy uwzględnieniu interesu społecznego.

Podkreślono, iż w oparciu o przepis art. 10 Kpa wyznaczono 7 dniowy termin do wypowiedzenia się na temat zebranego materiału dowodowego w sprawie, z którego prawa strona nie skorzystała. Wskazano także, iż w oparciu o całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdzono, że nowe dowody wniesione do sprawy nie przyczynią się do zmiany decyzji o odmowie umorzenia. Podano przy tym, iż umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należnych mu wierzytelności. Podkreślono, iż zastosowanie instytucji umorzenia uzasadniać mogą jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np. znaczne obniżenie zdolności płatniczej zobowiązanego spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny.

Końcowo organ w decyzji z dnia [...]utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie ZUS z dnia [...] stwierdził, iż wyrażone tam stanowisko pozostaje w mocy, bowiem strona nie udowodniła, iż w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem przedmiotowej zaległości.

W skardze z dnia 19 grudnia 2010 r. na decyzję ZUS z dnia [...] A. S.(dalej zwany skarżącym) wniósł o umorzenie swojego zadłużenia. Skarżący podkreślał, iż "zgodnie z art. 28 ust.3 w tym konkretnym przypadku może być należność uznana za całkowicie nieściągalną gdyż: nastąpiło zaprzestanie działalności przy równoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności; Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję." Skarżący podkreślał, iż wniosek o umorzenie złożył jako osoba bezrobotna oraz przyznał, iż od dnia 2 sierpnia 2010 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o prace z wynagrodzeniem netto: [...] zł, a także podkreślał, iż po odliczeniu czynszu, energii oraz gazu na życie pozostaje mu około [...] zł., z której to kwoty musi się wyżywić. Końcowo skarżący akcentował, iż nie jest w stanie spłacić jakiegokolwiek zadłużenia tym bardziej, że nawet odsetki są już większe od kapitału zadłużenia.

W uzupełnieniu skargi (pismo z dnia 22 grudnia 2010 r.) skarżący przedłożył dokumenty (3 Postanowienia z dnia [...]2010 r. nr [...],[...],[...]) potwierdzające jego zdaniem spełnienie jednego z "punktów art. 28 ust. 3.5: Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję."

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do odpowiedzi na skargę w piśmie z dnia 13 czerwca 2011 r. skarżący wniósł o dołączenie do akt dokumentu (Postanowienie nr [...]) potwierdzającego jego zdaniem brak posiadania jakiegokolwiek majątku oraz akcentował, iż potwierdza on spełnienie jednego z "punktów art. 28 ust. 3.5: Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję."

Na rozprawie w dniu 7 września 2011 r., nikt się nie stawił, natomiast Sąd postanowił zobowiązać pełnomocnika ZUS do odniesienia się do kwestii przedawnienia należności objętych zaskarżoną decyzją.

W pismach procesowych z dnia 3 i 12 października 2011 r. pełnomocnik ZUS wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w który stały się wymagalne. W ocenie ZUS należności te (na dzień wydania decyzji) nie uległy przedawnieniu, gdyż prowadzona była egzekucja od 2004 roku do grudnia 2010 roku. Na dowód czego ZUS przedłożył plik 22 dokumentów egzekucyjnych wnosząc o dopuszczenie ich w charakterze dowodów w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270; zwana dalej p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, jak o to wnosiła w skardze strona.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. S. umorzenia zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy i FGŚP (wraz z odsetkami) w łącznej kwocie ponad [...]zł.

Stan sprawy jest w dużej mierze bezsporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania stanowiska strony skarżącej i rozstrzygnięć organów, a także wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wyliczonego szczegółowo w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu brak jest zatem podstaw do jego ponownego prezentowania. Sąd jako prawidłowe przyjmuje ustalenie jakie w tym zakresie zostały poczynione przez ZUS.

Wniosek A. S. z dnia 15 listopada 2010 r. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, dalej zwana ustawą) oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie).

Mając zatem na względzie wskazane przesłanki oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wskazana ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w treści powołanego wyżej przepisu art. 28 daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Na podstawie ust. 3a prezentowanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną, ale nie obligatoryjną, możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

W tym miejscu podkreślenia wymaga to, że przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 Kpa, zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o § 3 ww. Rozporządzenia.

Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem wdrożona była egzekucja ww. zaległości, a co w sprawie jest bezsporne i wynika zarówno z przedłożonych przez skarżącego jak i ZUS dokumentów egzekucyjnych. Powyższe nie pozwala zatem uznać, iż w sprawie w momencie wydawania zaskarżonej decyzji poza sporem znajdowała się kwestia całkowitej nieściągalności. Zatem pomimo tego, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, iż wykluczona jest możliwość jednorazowej spłaty zadłużenia, (poza sporem w sprawie jest to, iż strona od sierpnia 2010 r. pozostaje w zatrudnieniu i otrzymuje regularne dochody) to w momencie wydawania zaskarżonej decyzji nie był przesądzony fakt istnienia całkowita nieściągalność zaległych składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ww. ustawy.

Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatrzył możliwość umorzenia zaległości w oparciu o § 3 ww. Rozporządzenia. W tym przypadku organ uznał, iż skarżący nie wykazał, iż zachodzą okoliczności o których mowa w ww. przepisie.

Wypada podzielić stanowisko ZUS, iż w rozpatrywanym przypadku organ nie mógł kierować się tylko i wyłącznie interesem zobowiązanego, który jest osobą w wieku tzw. produkcyjnym, a dodatkowo od sierpnia 2010 r. stale pracuje. Organ analizując sytuację strony musiał przeciwstawić interesowi strony interes społeczny w postaci zasady równości i powszechności wypełniania obowiązków płatnika składek. Sąd podziela stanowisko organ, iż w okolicznościach sprawy zgodnym z prawem było skorzystanie z instytucji uznania administracyjnego, a odmowa umorzenia przedmiotowych składek w chwili wydawania decyzji była zgodna z prawem.

Oceniając legalność tej części rozstrzygnięcia przyjdzie jeszcze raz podkreślić, iż nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 ww. ustawy). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. (Por. Wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 171/11, w: Baza orzeczeń NSA dostępna na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Końcowo Sąd stwierdza, iż w jego ocenie organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Nadmienić w tym miejscu warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, czy ziszczenia się którejkolwiek z ustawowych przesłanek umorzenia, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, iż wbrew argumentacji strony skarżącej w dniu 15 listopada 2010 r. toczyło się postępowanie egzekucyjne z wniosku ZUS, tym samym zarzut braku uwzględnienia przez organ bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, Sąd uznaje za chybiony. Skarżący oraz organ przedłożyli Postanowienia Komornika Sądowego o bezskuteczności egzekucji pochodzące z dnia [...] 2010 r., a więc z daty już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest to, iż z Postanowień m. in. wynika, iż egzekucja jest bezskuteczna, a skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, jest zatrudniony w firmie A z wynagrodzeniem w kwocie [...] zł. brutto, nie ma majątku ruchomego i nieruchomego, zamieszkuje w spółdzielczym lokatorskim mieszkaniu, którego wyposażenie jest własnością M. N..

Podkreślenia wymaga także to, iż stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał wspomniany uzasadniony przypadek umorzenia, to i tak organ nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. – (Dz.U. z 2012 poz. 270) orzeczono jak w sentencji wyroku.