Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 34/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 97 § 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 4 ust. 1, art. 41 a ust. 1, art. 52 ust. 1 pkt 1art. 4 ust. 1, art. 41 a ust. 1, art. 52 ust. 1 pkt 1art. 4 ust. 1, art. 41 a ust. 1, art. 52 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Kazimierz Włoch Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 marca 2014r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2.609,33 zł. za okres od I kwartału 2007r. do I kwartału 2011r. 1) stwierdza nieważność decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...], 2) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2013r. nr [...], 3) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) i 2) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2013 r., Nr [...] odmawiającą E. G. ( dalej Skarżącej ) umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, której kwota w dniu wpływu wniosku wynosiła 2.609, 30 zł i dotyczyła okresów od 1 kwartału 2007 r. do 2 kwartału 2007 r., od 4 kwartału 2007 r. do 3 kwartału 2009 r., kwietnia i maja 2010 r. i lutego 2011r.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013 r., poz. 267)- dalej w skrócie: k.p.a. i art. 59 ust. 3, art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 2013 r., poz. 1403 )- dalej w skrócie: u.s.r.

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że decyzja ustalająca podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyński Nr [...], została wydana przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w dniu 21 kwietnia 2011 r., wobec M. G. i E. G.

M. i E. G. kolejnymi wnioskami zwracali się o przyznanie ulg w spłacie należności, i tak:

- wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2011 r. zwrócili się o umorzenie zaległych odsetek i rozłożenie na raty składek na ubezpieczenie rolnicze,

- wnioskiem z dnia 12 października 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i rozłożenie zaległości na dłuższy czas przez zmniejszenie kwoty rat,

- wnioskiem z dnia 6 maja 2013 r. o umorzenie odsetek oraz o zmniejszenie rat do około 150 zł.

Z kolei organ, kolejnymi decyzjami:

- umorzył część odsetek od zaległych składek ubezpieczeniowych w kwocie 2.261,50 zł ( decyzja z dnia [...] września 2011 r., Nr [...]),

-zmienił poprzednią decyzję i umorzył odsetki od zaległych składek ubezpieczeniowych w kwocie 3.618,40 zł ( decyzja z dnia [...] listopada 2011 r., Nr [...]),

- umorzył 100 % odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników ( decyzja z dnia [...] maja 2013 r., Nr [...]).

Ze względu na śmierć M. G., kolejny wniosek z dnia 10 września 2013 r. E. G. złożyła sama, powołując śmierć męża, jako przesłankę przyznania wnioskowanej ulgi. Do wniosku dołączyła odpis skrócony aktu zgonu, z którego wynikało, że M. G. zmarł w dniu 19 sierpnia 2013 r. w B.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r., Nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia zaległości, których kwota ostatecznie wynosiła 2.609,30 zł. wskazując, że sytuacja bytowa, materialna i rodzinna skarżącej nie uzasadnia skorzystania przez nią z wnioskowanej ulgi.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. G. zarzuciła naruszenie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.s.r. poprzez wydanie decyzji odmawiającej umorzenia zaległości pomimo tego, że sytuacja w której się znajduje uzasadniała skorzystanie z wnioskowanej pomocy, oraz wniosła o przeprowadzenie, na podstawie art. 136 k.p.a., dodatkowego postępowania dowodowego. Śmierć męża jak również wprowadzenie się ciężarnej córki wraz z synem spowodowało pogorszenie jej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu podniosła, że jest osobą schorowaną, cierpi na nadciśnienie, niedoczynność tarczycy, zwężenie kości przedramienia prawego, oraz kolana prawego, schorzenia kręgosłupa, choroby kobiece oraz problemy natury psychicznej uniemożliwiające wykonywanie pracy w gospodarstwie. Nie posiada maszyn rolniczych, jak też inwentarza, posiada jedynie 2,79 ha nieużytków, 7 sztuk drobiu, w sklepach spożywczych posiada zadłużenie na ponad 2000 zł.

Organ nie znalazł podstaw do zmiany swojej wcześniejszej decyzji i wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...] utrzymał poprzednią decyzję w mocy.

Kolejną decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., uchylił nieprawomocną decyzję własną z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...] i ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2013 r.

Na decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. E. G. złożyła skargę do Sądu z wnioskiem o jej zmianę i umorzenie zaległości. W uzasadnieniu ponownie powołała się na bardzo złą sytuację finansową. Zarzuciła przyjęcie przez organ nieprawidłowej powierzchni gospodarstwa, będącej podstawą naliczenia należności oraz nie uwzględnienie, przy ocenie sytuacji finansowej, sytuacji córki oraz złożonej dokumentacji. Podkreśliła również, że pozytywnemu rozpoznaniu wniosku nie stoi na przeszkodzie skorzystanie, na wcześniejszym etapie, z innych form ulg, co sugerował organ. Końcowo wskazała, że decyzja została wydana z przekroczeniem granic swobodnego uznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania, z uwagi na cofnięcie skargi przez skarżącą, dołączając protokół z przyjęcia oświadczenia o wycofaniu skargi.

W dniu 15 stycznia 2014 r., skierowano do skarżącej wezwanie o nadesłanie oświadczenia, czy podtrzymuje wniesioną przez siebie skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2.609,30 zł, czy też cofa skargę, wyznaczając jej w tym celu siedmiodniowy termin, pod rygorem przyjęcia, że podtrzymuje skargę. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270)- dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w rat 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Zgodnie z kolei z art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami skargi oraz podstawą prawną. W ramach tej kontroli Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia ( art. 135 P.p.s.a.).

Przedmiotem skargi jest decyzja z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] października 2013 r., Nr [...] odmawiającą E.G. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2.609,30 zł., za okres od 1 kwartału 2007 r. do 2 kwartału 2007 r. od 4 kwartału 2007 r. do 3 kwartału 2009 r., za kwiecień, maj 2010 r. oraz luty 2011 r.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zalegającego w aktach oświadczenia o cofnięciu skargi.

Zgodnie z art. 60 P.p.s.a. skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności.

Z uwagi na to, że adresatem skargi jest Sąd, również cofnięcie skargi, aby było wiążące, powinno zostać dokonane przed sądem. W świetle powyższego cofnięcie skargi skierowanej do sądu, dokonane przed organem, nie będzie miało prawnego znaczenia dla postępowania sądowoadministracyjnego.

W niniejszej sprawie oświadczenie o cofnięciu skargi, Skarżąca złożyła przed organem. Wezwana o potwierdzenie tej czynności wobec Sądu, nie dokonała tego, wobec czego Sąd był zobowiązany do kontroli zaskarżonej decyzji.

Sprawa dotyczy wniosku E.G. o umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników od 1 kwartału 2007 r. do 2 kwartału 2007 r., od 4 kwartału 2007 r. do 3 kwartału 2009 r., oraz za kwiecień, maj 2010 r. i luty 2011 r. W aktach administracyjnych zalega decyzja o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, wydana wobec M. i E. G. (decyzja z dnia [...] kwietnia 2011 r., Nr [...]).

We wniosku o umorzenie należności, Skarżąca powołała się na okoliczność śmierci swojego małżonka – M. G., na dowód czego dołączyła odpis skrócony aktu zgonu. Wynikało z niego, że M. G. zmarł w dniu 19 sierpnia 2013 r.

Okoliczność ta pozostała bez wpływu na prowadzone przez organ postępowanie.

Tymczasem zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) - dalej w skrócie: Ordynacja podatkowa w zw. z art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy przejmują jego spadkobiercy.

Niewątpliwie śmierć M.G. rodziła po stronie organu obowiązek ustalenia jego spadkobierców, którzy obok Skarżącej przejmą odpowiedzialność za powstałe zaległości.

Ustalenie tych spadkobierców i wydanie decyzji o przeniesienie na nich odpowiedzialności spadkodawcy nie pozostaje bez wpływu na rozpoznanie wniosku o umorzenie należności. Poza indywidualnie wskazanymi przesłankami umorzenia należności określonymi w art. 41 a ust. 1 u.s.r. jak ważny interes zainteresowanego, możliwości płatnicze, ustawodawca wprowadził przesłankę, braną przez organ pod uwagę, także z urzędu, którą jest całkowita nieściągalność. W przypadku długu o charakterze solidarnym, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie – art. 4 ust. 1 u.s.r. - spełnienie tej przesłanki możliwe jest w przypadku stwierdzenia nieściągalności względem wszystkich dłużników.

Nie odbywa się to z pokrzywdzeniem prawa strony do indywidualnego rozpoznania wniosku o umorzenie zaległości. Wskazać bowiem należy, że jest to dodatkowa przesłanka, którą organ bada obok wskazanych wcześniej indywidualnych przesłanek, na wypadek gdyby żadna z nich nie została spełniona, lub oprócz nich, jako dodatkowa przesłanka przemawiająca za pozytywnym rozpoznaniem wniosku.

W świetle powyższego, w przypadku śmierci jednego z dłużników solidarnych należności z ubezpieczenia społecznego rolników, w sprawie z wniosku innego dłużnika, organ powinien w pierwszej kolejności ustalić spadkobierców zmarłego dłużnika, a następnie prowadzić postępowanie z tego wniosku. W przeciwnym bowiem razie, nie będzie możliwa ocena jednej z przesłanek przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku, jaką jest całkowita nieściągalność, którą organ również powinien wziąć pod uwagę.

Nie może również ujść uwadze Sądu fakt, że poza zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., w aktach znajduje się decyzja o tym samym numerze, zawierająca takie samo rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 2013 r. powodując stan powagi rzeczy osądzonej – res iudicata - stanowiący kwalifikowaną wadę skutkującą nieważnością decyzji - art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a w zw. z art. 156 k.p.a. Powyższego nie zmienia fakt, że w decyzji tej organ, zamieścił stwierdzenie, że uchyla się nieprawomocną decyzję własną z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...]. Stwierdzenie powyższe nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Przypadki uchylania decyzji własnych z urzędu zostały ściśle określone (154, 155 i 156 k.p.a.) i żaden z nich nie dotyczy sytuacji jak w niniejszej sprawie. W świetle powyższego stwierdzenie przez organ w decyzji, że uchyla decyzję własną, nie ma żadnego umocowania w prawie i pozostaje bez wpływu na wiążącą moc tej decyzji i jej funkcjonowanie w obrocie prawnym.

Sąd pragnie również zwrócić uwagę na widniejące pod zaskarżoną decyzją jak i decyzją ją poprzedzającą dodatkowe, poza podpisem Prezesa KRUS, podpisy. Sąd wielokrotnie, rozpoznając skargi na inne decyzje organu zwracał uwagę na to, że jest to niedopuszczalna praktyka nieznajdująca żadnego uzasadnienia w przepisach prawa i powodująca domniemanie wydania decyzji przez nieprzewidziany prawem organ quasi kolegialny.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ naprawi wskazane uchybienia proceduralne, a rozpoznając wniosek weźmie pod uwagę wszystkie przewidziane przez przepisy przesłanki stanowiące podstawę rozpoznania wniosku określone zarówno w u.s.r. jak i w akcie wykonawczym Zarządzeniu Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 8 grudnia 2010 r. w sprawie trybu umarzania, odpisywania i udzielania ulg w spłacaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników i na ubezpieczenie zdrowotne oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń (Dz.Urz.PKRUS z 2011 r., Nr 1, poz. 31), a w stosunku do składek emerytalno –rentowych także przepisy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007. Tylko bowiem tak dokonane ustalenia mogą chronić swobodne uznanie organu. Niezależnie bowiem od treści decyzji, organ obowiązany jest przeprowadzić postępowanie dowodowe z zachowaniem wszelkich zasad, które powinno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia. Decyzja uznaniowa, różni się od decyzji związanej jedynie swobodą przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, zasady prowadzenia postępowania dowodowego są takie same. Tak jak w przypadku decyzji związanych, organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać, a następnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia musi być dokonana w określonym stanie faktycznym, a więc postępowanie prowadzone w celu prawidłowego ustalenia tego stanu musi uwzględniać także obowiązujące zasady procesowe. W szczególności przepis art. 7 k.p.a., który nakazuje organom podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Z kolei dla realizacji tych wymogów, przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakazuje organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zatem organ rozpoznając wniosek powinien zebrać, rozpatrzyć wszystkie dowody, a następnie rozstrzygnąć czy ustalona sytuacja uzasadnia skorzystanie z wnioskowanej pomocy, czy nie, czy też zachodzą inne okoliczności przemawiające za negatywnym rozstrzygnięciem. Wszystko to powinno znaleźć wyraz w treści uzasadnienia.

Mając na uwadze wszystkie te uchybienia Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...]. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...]. W przedmiocie wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.