Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 22/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Wójt Gminy~Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy D. a Wójtem Gminy K. i Wójtem Gminy C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.M. o skierowanie do Ekumenicznego Domu Pomocy Społecznej w [...] i dofinansowanie pobytu postanawia: wskazać Wójta Gminy K. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy Dubiecko zwrócił się o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy D., Wójtem Gminy K. i Wójtem Gminy C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.M. o skierowanie i sfinansowanie pobytu w Ekumenicznym Domu Pomocy Społecznej w [...].

M.M. w złożonym [...] listopada 2019 r. wniosku wskazała, że na stałe zamieszkuje w K. przy ul. [...], jest tam zameldowania i tam koncentrują się jej sprawy życiowe. Z uwagi na to, że jest osobą starszą, schorowaną i wymagającą stałej pomocy lekarskiej oraz rehabilitacji po przebytej operacji kręgosłupa, to aktualnym jej miejscem pobytu jest NZOL [...]. Podkreśliła, że traktuje to miejsce jako tymczasowe.

Z uwagi na swą niewłaściwość, Ośrodek Pomocy Społecznej w K. [...] grudnia 2019 r. przekazał sprawę do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. jako organu właściwego miejscowo do rozpatrzenia wniosku.

W uzasadnieniu organ wskazał, że ubiegająca się o świadczenie w styczniu 2019 r. przeszła operację kręgosłupa, po której była niezdolna do samodzielnej egzystencji i przebywała u swojego syna J.M. w [...]. W okresie od [...] marca 2019 r. do [...] kwietnia 2019 r. przebywała w Szpitalu Rehabilitacyjnym w [...]. W dniu [...] maja 2019 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. podanie o pomoc w formie usług opiekuńczych z uwagi na zamiar przebywania w K. w okresie letnim. Niemniej jednak [...] czerwca 2019 r. zrezygnowała z usług opiekuńczych i wyjechała do [...], gdzie zapewniona została jej opieka syna i synowej. Od [...] września 2019 r. M.M. przebywała w Niepublicznym Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym [...] w [...], [...] D.

Z uwagi na powyższe, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C. [...] grudnia 2019 r. przekazał sprawę do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. jako organu właściwego.

W uzasadnieniu wskazał, że pobyt M.M. u syna w [...] miał charakter jedynie tymczasowy i związany był z jej sytuacją zdrowotną oraz koniecznością stałej pomocy osób bliskich po przebytej operacji. Tym samym, zdaniem organu, zgodnie z art. 59 ust. 1 w zw. z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej właściwą do jej rozstrzygnięcia będzie zawsze gmina miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Organ podniósł, że NZOL nie służy celom mieszkalnym a jedynie leczniczym, w związku z czym nie może być uznany za miejsce zamieszkania osoby w nim przebywającej.

Biorąc pod uwagę powyższe organ wskazał, że miejscem zamieszkania oraz zameldowania na pobyt stały ubiegającej się o świadczenie jest Gmina K. i w tymże miejscu znajduje się centrum jej interesów zarówno osobistych jak i majątkowych, zatem organem właściwym jest Wójt Gminy K.

W odpowiedzi na wniosek, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działający z upoważnienia Wójta Gminy K. nie uznając się organem właściwym wskazał, że M.M. aktualnie nie mieszka na terenie Gminy K., zrezygnowała z usług opiekuńczych, które miały być jej świadczone przez OPS w K., a także wyprowadziła się do syna w [...]. Pomimo faktu, iż ubiegająca się o świadczenie nie wymeldowała się z miejsca dotychczasowego zameldowania a także nie zameldowała u syna, nie można mówić o koncentracji jej interesów życiowych na terenie Gminy K.

Zdaniem organu, nie ma znaczenia adres wskazany we wniosku ani związek osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Znaczenie ma jedynie miejsce, w którym dana osoba przebywa i w którym koncentrują się jej interesy życiowe. W niniejszej sprawie, z uwagi na przebywanie strony u syna w [...], korzystanie tam z podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia specjalistycznego wskazuje na Wójta Gminy C. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Przedmiotowy spór jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy D., Wójtem Gminy K. i Wójtem Gminy C. ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem organy te nie uznają się za właściwe do rozpoznania wniosku M.M. w sprawie skierowania i sfinansowania jej pobytu w Ekumenicznym Domu Pomocy Społecznej w [...].

Na wstępie wskazać należy, iż stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej u.p.s.), osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w tej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie natomiast z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową organu ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Zwrócić uwagę należy, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm., dalej k.c.). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 k.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle wskazanego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. W doktrynie wskazuje się, że o miejscu zamieszkania rozstrzyga całokształt okoliczności, a mianowicie "zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania" (zob. W. Popiołek, Glosa do uchwały SN z dnia 24 czerwca 1993 r., III CZP 76/93, PS 1995, nr 3, s. 83). W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że okoliczności stanu faktycznego pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (zob. postanowienie NSA w Warszawie z 13 lipca 2017 r., I OW 65/17, https://cbois.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że już sama M.M. w złożonym [...] listopada 2019 r. wniosku jednoznacznie wskazała, że jej pobyt zarówno u syna w [...] jak i w NZOL [...] położonym na terenie Gminy C. miał charakter jedynie tymczasowy i zdeterminowany był koniecznością zapewnienia odpowiedniej opieki związanej ze stanem zdrowia. Po osiągnięciu sprawności fizycznej na skutek rehabilitacji zadeklarowała powrót do K., w którym od wielu lat mieszka.

Tym samym, wskazać należy, że pobyt wnioskodawczyni zarówno w [...] jak i na terenie Gminy C. związany był z jej sytuacją zdrowotną i nie może przesądzać o tym, że to miejsce pobytu (corpus) winno stanowić zasadniczy element składający się ustalenie miejsca zamieszkania zainteresowanej. Wnioskodawczyni wyraźnie deklaruje, że jej pobyt w tych miejscach miał charakter tymczasowy, zaś wola powrotu do domu w K., nakazuje przyznać zamiarowi stałego pobytu (animus) zasadnicze znaczenie przy określeniu miejsca jej zamieszkania.

Dlatego też za trafne należy uznać stanowisko Wójta Gminy D., że Gmina K. wypełnia przesłanki miejsca zamieszkania wynikające z art. 25 k.c., zaś pobyt M.M. na terenie Gminy D. oraz Gminy C. był jedynie tymczasowy.

Już na marginesie podnieść należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego pobytu w zakładzie opiekuńczo-leczniczym nie można – jak słusznie podniósł Wójt Gminy D. - zakwalifikować jako miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Pobyt osób przebywających w zakładach opieki zdrowotnej ma charakter jedynie czasowy, gdyż związany jest wyłącznie z leczeniem (zob. postanowienia NSA z: 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OW 300/19, 13 listopada 2018 r., sygn. akt I OW 125/18 i 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I OW 215/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało uznać, iż właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest Wójt Gminy K.

Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 1 u.p.s., postanowił jak w sentencji.