Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 347/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust 1a, art. 17b,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 128, 129 par. 1 , art. 61(7) par. 1 i 2, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maciej Busz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 1 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy M. w dniu [...] lutego 2022 r. na podstawie art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa, ust. 5a-5c, art. 24, art. 26 ust. 1-2 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm., dalej jak: "u.ś.r.") wydał decyzję nr [...] odmawiającą przyznania B. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. G..

Organ I instancji ustalił, że B. S. w dniu [...] stycznia 2022r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w M. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia, z tytułu sprawowania opieki nad swoją kuzynką, M. G., która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od urodzenia, całkowicie ubezwłasnowolnioną. Organ ustalił również, że wnioskodawczyni jest opiekunem prawnym osoby niepełnosprawnej. Organ wskazał także, że sama wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym oraz że zakończyła stosunek pracy z dniem [...] stycznia 2022 r., tj. w dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ uznał, że ze względu na to, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, to tym samym uznać należy, że na kuzynce nie ciąży obowiązek alimentacyjny i z uwagi na to odmówiono przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji Wójta Gminy M. złożyła B. S.. W uzasadnieniu wskazała, że M. G. to osoba zmagająca się z licznymi chorobami i nie jest osobą samodzielną. Rozumie jedynie proste polecenia i wymaga pomocy i nadzoru przy myciu i higienie osobistej. Odwołująca się podała, że dzięki jej inicjatywnie aktualnie aktywnie uczestniczy w Warsztatach Terapii Zajęciowej w M. .

W dalszej części odwołania B. S. opisała stan zdrowia ojca osoby niepełnosprawnej, S. G., wskazując, że choruje on na Alzhaimera, raka, nadciśnienie tętnicze. Dalej wskazała, że M. G. i jej ojciec zamieszkują w jednym pokoju domu, którego obecnym właścicielem jest brat osoby niepełnosprawnej, T. G.. Zarówno on jak i drugi brat M. G., K. , nie są zainteresowani pomocą ojcu i siostrze.

Końcowo B. S. poinformowała, że to ona sprawuje całościową opiekę nad M. G. i jej ojcem, a na obowiązki te składa się jeżdżenie do lekarzy, gotowanie, dbanie o higienę osobistą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile decyzją z dnia 1 marca 2022 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na przebieg postępowania. Następnie przywołało przepisy art. 17 ust. 1 i 5, art. 17b u.ś.r. wskazując, że oczywistym jest, że B. S. nie należy do podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy, nie jest bowiem w stosunku do M. G. - rodzicem, opiekunem faktycznym ani rodziną zastępczą. Organ rozważył uprawnienie Odwołującej się do wnioskowanego świadczenia w oparciu o przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednakże stwierdził, że na B. S. nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem M. G.. SKO wskazało również, że w zamkniętym katalogu osób, którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, nie została wymieniona osoba sprawująca funkcję opiekuna prawnego i w związku z tym stwierdzić należy, że nie jest możliwym ustalenie dla wnioskującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo Kolegium wskazało, że iż nawet w przypadku gdyby bracia M. G., którzy są zobowiązani w pierwszej kolejności do alimentacji względem siostry nie byliby w stanie sprawować opieki nad siostrą z powodu niepełnosprawności obowiązek alimentacyjny nie przeszedłby na B. S., ponieważ nie ma miedzy nimi pokrewieństwa ani w linii prostej, ani też w linii bocznej (rodzeństwo), co w konsekwencji wiąże się z brakiem obowiązku alimentacyjnego względem siebie.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. zatytułowanym "Odwołanie" B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję SKO w P..

W uzasadnieniu przywołała treść art. 17 u.ś.r. Dalej Skarżąca wskazała na te same okoliczności, które podniosła w swoim odwołaniu od decyzji organu I instancji. Następnie szeroko opisała sytuacje rodzinną M. G.. Wskazała m.in. że w roku 2002 r. zmarła matka osoby niepełnosprawnej i od tego czasu pomaga kuzynce i wujowi. Następnie opisała sytuację prawną dotyczącą nieruchomości zamieszkiwanej przez M. G., jej ojca, a także jej brata z rodziną. Wspomniała również o mających miejsce w tym domu w przeszłości awanturach i sytuacjach z użyciem przemocy. Skarżąca wskazała, że nawet po podjęciu przez nią pracy zawodowej cały czas wspierała M. i jej ojca. Opieką nie był natomiast zainteresowany zamieszkujący wspólnie z nimi syn T. .

Skarżąca podała, że w dniu [...] r. M. G. uległa wypadkowi, przeszła operację. Z uwagi na konieczność stałej opieki od dnia

[...] kwietnia 2022r. zamieszkała ona wraz z ojcem w domu Skarżącej.

Skarżąca poinformowała, że zrezygnowała z pracy w Zespole Szkół C. oraz wydzierżawiła ziemię i podjęła się załatwiania spraw z tytułu opieki nad S. G. i M. G.. GOPS zobligował ją do dostarczenia oświadczeń od braci, że nie będą się zajmować siostrą i ojcem. T. odmówił, a syn K. wyraził pisemną zgodę, aby to ona zajmowała się jego siostrą i ojcem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej – "P.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym kuzynką.

W ocenie Sądu, organy administracji I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje jako podstawę do swoich dalszych rozważań.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "u.ś.r." obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy.

W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona orzeczeniem wydanym [...] listopada 2021 r. Zgodnie z nim niepełnosprawność M. G. (ur. [...] r.) datuje się od urodzenia, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się na [...] listopada 2003 r. (k. 6 akt adm. I inst.).

W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Skarżąca spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad pełnoletnią niepełnosprawną kuzynką M. G..

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

Bezsporne w niniejszej sprawie było, że Skarżąca przed złożeniem wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] stycznia 2022 r. zrezygnowała z zatrudnienia oraz od dnia [...] stycznia 2022 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (świadectwo pracy z dnia [...] stycznia 2022 r. k. 9 akt adm. I inst.; wywiad środowiskowy na k. 24 i nast. akt adm. I inst.; treść uzasadnienia skargi na k. 8 akt sąd.).

Faktem bezspornym jest również, że matka wymagającej opieki nie żyje (akt zgonu k. 12 akt adm. I inst.), natomiast ojciec również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 4 akt adm. I inst.).

Bracia wymagającej opieki tj. K. i T. odmówili sprawowania opieki nad siostrą (oświadczenie na k. 5 akt adm. I inst.; treść wywiadu środowiskowego na k. 24 akt adm. I inst.).

W ocenie Skarżącej powyższe okoliczności winny świadczyć o tym, że to jej powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż ona jest faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej. Mieszka z kuzynką (od [...] kwietnia 2022 r.) i sprawuje całodobową opiekę nad nią, co nie było kwestionowane.

Wskazać jednak należy, że Skarżąca nie zalicza się do żadnej z grup uprawionych do świadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r. Skarżąca nie jest bowiem matką M. G. (jest jej kuzynką); nie jest opiekunem faktycznym dziecka (M. G. jest osobą pełnoletnią); oraz nie została ustanowiona rodziną zastępczą spokrewnioną. Skarżąca jest jedynie opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej M. G. (zaświadczenie SR w C. sygn. akt [...] na k. 11 akt adm. I inst.).

Rozważyć więc należało, co słusznie uczyniły organy, czy Skarżąca jest uprawniona do otrzymywania rzeczonego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy ciąży na niej obowiązek alimentacji względem M. G..

Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej: k.r.o."). Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Zgodnie z art. 61? § 1 i § 2 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. Z przepisów k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nic jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od mej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nic dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów.

Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest więc przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także spełnienie wskazanych już wyżej warunków z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem prawnie możliwe, gdy osoba, nawet pomimo braku przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r., nie spełnia wszystkich z przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., których spełnienie jest wymagane łącznie, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Po pierwsze nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1a u.ś.r., ponieważ bracia M. G. żyją i nie legitymują się orzeczeniami o znacznej niepełnosprawności. To oni, wobec braku wstępnych i zstępnych M. G. mogących sprawować nad nią opiekę, zobowiązani są do alimentacji na jej rzecz. Bez znaczenia przy tym pozostaje brak ich chęci sprawowania opieki nad siostrą. Przyjąć bowiem należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach.

Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone następnie w pkt 1-3 powołanego przepisu. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Należy jednak w tym miejscu jednak podkreślić, iż nawet w przypadku gdyby bracia M. G., którzy są zobowiązani w pierwszej kolejności do alimentacji względem siostry nie byliby w stanie sprawować opieki nad siostrą z powodu niepełnosprawności, to obowiązek alimentacyjny nie przeszedłby na B. S., ponieważ nie ma miedzy nimi pokrewieństwa ani w linii prostej, ani też w linii bocznej. Skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem niepełnosprawnej M. G., z tego powodu, że nie jest jej krewną – a tylko takie osoby mogą spełnić pierwszą z przesłanek dopuszczających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.

Skarżąca również jako opiekun prawny kuzynki nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną całkowicie ubezwłasnowolnioną kuzynką, ponieważ nie ciąży na niej ustawowy obowiązek alimentacyjny względem osoby, nad którą sprawuje opiekę. Opiekun prawny nie jest wymieniony w tym przepisie, a nie może być zaliczony do innych osób z pkt 4 cyt. przepisu, jeżeli nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2019r., IV SA/Gl 67/19, LEX nr 2665680).

Zasadnie zatem Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana na skutek prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1-4 oraz ust. 1a u.ś.r.

Przedstawiony pogląd znalazł potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 (CBOSA), zgodnie z którą: "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". W uzasadnieniu powyżej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255), jak i w toku kolejnych zmian tej ustawy, świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6 poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK ZU-A 2008, Nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niesprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych regulacji prawnych, przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonej w uchwale I OPS 5/13, treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to które wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył przy tym, że wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało bez wątpienia orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, Nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł również, że nie można z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Sąd orzekający w tej sprawie wyjaśnia w tym miejscu, że pomimo tego, że powyższa uchwała składu siedmiu sędziów została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o brzmienie przepisów u.ś.r. obowiązujące do 1 stycznia 2013 r., to jednak stanowisko w niej wyrażone pozostaje nadal aktualne. Zmianie nie uległa bowiem treść normy prawnej uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, która przed nowelizacją znajdowała się w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a obecnie w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Mając na względzie powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zarzuty podniesione w skardze nie są uzasadnione. Nie stwierdzono także w toku postępowania sądowego innych naruszeń uzasadniających uchylenie zaskarżonych decyzji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzeczono w wyroku.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 31 maja 2022r. na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm., obowiązującej na dzień wydania zarządzenia) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 46 akt sąd.). Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie.