Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2768/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko,, asesor WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r., nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 9, poz. 26 ze zm. zwanego dalej K.p.a), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137 poz.887 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej Prezesem ZUS) postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej Zakładem) z dnia [...] maja 2006 r. odmawiającej umorzenia M. K. odsetek za zwłokę od nieterminowo opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy.

Z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2006 r. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należnych odsetek za zwłokę, przedstawiając we wniosku przyczyny powstania zaległości oraz trudną sytuację materialną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek. Powyższą decyzję uzasadnił brakiem podstaw prawnych do umorzenia samych tylko odsetek za zwłokę.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się Skarżąca wnosząc do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazała, iż przepisy przewidują możliwość umorzenia samych odsetek.

Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu, wskazując na brak podstaw prawnych w obowiązującym stanie prawnym do umorzenia tylko odsetek.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wskazała na przyczyny powstania odsetek oraz na trudną sytuację materialną ze względu na brak pracy. Ponadto Skarżąca wskazała na obowiązujące przepisy, wywodząc z nich możliwość umorzenia samych odsetek od zaległości. Skarżąca powołała się także na wyrok Sądu Apelacyjnego w K. (wyrok z dnia [...] października 2004 r. III Aua 1581/03 LEX 147189), stwierdzając iż art. 28 ust 4 u.s.u.s. wyraża zasadę, iż umorzenie składek powoduje automatycznie umorzenie odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty i należnych Zakładowi kosztów egzekucyjnych oraz opłaty prolongacyjnej. Przepis ten nie uzależnia jednak wniosku o umorzenie odsetek, opłaty dodatkowej, opłaty prolongacyjnej, kosztów egzekucyjnych od wcześniejszego lub jednoczesnego złożenia i rozpoznania wniosku o umorzenie składek. Wnioskodawca ma pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga. I nawet odmowa umorzenia składek nie przesądza o odmowie umorzenia pozostałych należności.

Składając skargę skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie z kosztów sądowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje;

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a -c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wynika, iż stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów K.p.a. dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja wydana przez Prezesa Zakładu, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu o odmowie umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek.

Sąd zauważył, że Prezes Zakładu naruszył przepisy prawa materialnego stwierdzając w uzasadnieniu swojej decyzji, iż przepisy u.s.u.s. nie przewidują umorzenia samych odsetek za zwłokę od należności głównych. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., pod pojęciem "należności z tytułu składek" mieszczą się także odsetki za zwłokę. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego istnieje zatem możliwość umorzenia samych odsetek za zwłokę. Wypełniona została zatem przesłanka uchylenia tej decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a.

Zatem mając to na uwadze Prezes ZUS powinien rozpoznać wniosek i ocenić czy istniały przesłanki do umorzenia odsetek w oparciu o obowiązujące przepisy. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem"). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Z przepisów tych wynika zaś, że należności składowe mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl natomiast ust 3a cytowanego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wymienił przy tym przykładowe sytuacje, uzasadniające umorzenie należności składkowych w całości lub w części.

Analizując treść powyższych przepisów warto podkreślić, że prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w przywołanych przepisach.

Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95; wyrok z 30 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3095/95; wyrok z 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95 lub wyrok z 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95).

Odnośnie wniosku w sprawie zwolnienia z kosztów sądowych, Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit e) u.p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zatem z mocy ustawy skarżąca zwolniona była z ponoszenia kosztów sądowych.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 134 § 1 a także art. 152 u.p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.