Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 58/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7,  art. 77  par. 1 i 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17  ust. 1  pkt 4,  art. 17  ust. 1  lit. b,  art. 27  ust. 5
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Przemysław Żmich WSA Anna Falkiewicz – Kluj po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz H. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Ww. decyzją organ I instancji orzekł o odmowie przyznania H. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matą M. K.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono treść regulacji prawnych stanowiących podstawę materialno-prawną podjętego w sprawie rozstrzygnięcia oraz stan faktyczny sprawy, z uwzględnieniem uprzednich wytycznych Kolegium. Finalnie wskazano, że z uwagi na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ww. ustawy dotyczącej daty powstania niepełnosprawności oraz z powodu wcześniejszego przyznania H. M. specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego dotychczas nie zrezygnowała, organ odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła H. M..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] analizując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy ustaliło, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. H. M. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną, owdowiałą matką M. K.. M. K. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...].10.2019 r. została zaliczona na stałe do stopnia znacznego, przy czym ustalony stopień datuje się do [...].09.2019 r. Wnioskodawczyni oświadczyła pod rygorem odpowiedzialności karnej, że od dnia [...].01.2019 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. H. M. oświadczyła dodatkowo, że na podstawie art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego od [...].11.2019 r. do [...].10.2020 r. decyzją nr [...] z dnia [...].02.2020 r. W wyniku wypełniania wytycznych Kolegium, zawartych w decyzji o sygn. [...] z [...] czerwca 2020 r., organ wezwał wnioskodawczynię do złożenia oświadczenia w sprawie rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i wskazanie daty rezygnacji z ww. świadczenia. Organ poinformował również, że brak wskazania daty zostanie potraktowany jako brak wyboru świadczenia i może stanowić przesłankę, która uniemożliwi skorzystanie ze świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej wskazała, że do wniosku zastało załączone oświadczenie, że z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego H. M. rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oświadczenie to ma charakter warunkowy i jego skuteczność uzależniona jest od decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne.

Zdaniem Kolegium stanowisko organu I instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji jest częściowo nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności art. 17 ust. 1b tej ustawy.

Zaprezentowana przez organ w tej sprawie wykładnia powyższych przepisów nie uwzględnia bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie Kolegium fakt, iż niepełnosprawność M. K. powstała po ukończeniu 25-go roku życia nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże istniejąca przesłanką, uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia, jest okoliczność związana z otrzymywaniem przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego od [...].11.2019 r. do [...].10.2020 r. decyzją nr [...] z dnia [...].02.2020 r.

Zgodnie bowiem z art. 17 ust 5 pkt 1 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie posiadać prawa do obu świadczeń. Art. 27 ust. 5 tej ustawy potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń zgodnie z wyborem. Wykładnia systemowa przepisów jest zatem zgodna. Oba ze wskazanych świadczeń mają ten sam cel- wsparcie finansowe rodzin, a wskazane przepisy mają zapobiec kumulowaniu się świadczeń przysługujących z tego samego powodu.

Jeżeli zatem w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja ustalająca na rzecz skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, to dopóki nie zostanie ona wyeliminowana z obrotu prawnego niemożliwe będzie przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ostateczna ma charakter wiążący i uchylenie takiej decyzji może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Strona lub jej pełnomocnik winni zatem wystąpić do organu z wnioskiem o uchylenie wpierw decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. W świetle przytoczonych przepisów w ocenie Kolegium nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu rezygnacja z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa skorzystać.

W niniejszej sprawie organ w sposób wyczerpujący poinformował H. M. o konieczności dokonania wyboru świadczenia i ewentualnej rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od konkretnej daty. H. M. oświadczyła, że na podstawie art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego od [...].11.2019 r. do [...].10.2020 r. decyzją nr [...] z dnia [...].02.2020 r. W jej opinii zatem w pierwszej kolejności winna być wydana decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, a w drugiej uchylająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie Kolegium taka kolejność jest jednak niedopuszczalna i wprost sprzeczna z przepisami prawa materialnego.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H. M. zarzucając jej:

naruszenie prawa procesowego:

art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym - tj. do niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

naruszenie prawa materialnego w postaci

art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której to zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku stałego skutkuje utratą prawa do pobierania zasiłku stałego, a w konsekwencji zniweczeniem przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozważenie przez Sąd uchylenia decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Sąd zgadza się z oceną organu odwoławczego, że skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na obecnym etapie postępowanie nie jest sporne, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, wobec której wydane zostało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nadto że w związku ze sprawowaną opieką nie podejmuje zatrudnienia. Zasadnie również organ odwoławczy przyjął, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Stosownie do jego treści świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób podzielić jednak stanowiska organu odwoławczego, że skarżąca nie dokonała wyboru świadczenia.

Sąd zauważa, że bezsporną jest okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłek opiekuńczego. Jednakże mając świadomość niedopuszczalnego, a występującego w sprawie zbiegu uprawnienia do ww. świadczeń, już w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pełnomocnik skarżącej wskazał, iż w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką zrezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro zatem skarżąca, już w dacie złożenia rozpoznawanego wniosku dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym miejscu Sąd wskazuje na ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18; z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18, oraz wyroki WSA: w Gliwicach z 19 marca 2019 r., IV SA/Gl 985/18, w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie opubl. CBOSA). Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej art. 7 k.p.a. zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Godzi interes społeczny i słuszny interes obywatela jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został także pogląd, również podzielony przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19, WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, WSA w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie publ. CBOSA).

Fakt zatem pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego w świetle jej oświadczenia, zawartego już we wniosku o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz prawa materialnego art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z dokonanych w uzasadnieniu rozważań Sądu oraz oceny prawnej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.