Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1218/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 , 2, 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata F. B. kwotę 295, 20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20 /100) brutto tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

1.Zaskarżoną decyzją z dnia 7 sierpnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – dalej jako "ZUS" lub ,,Zakład", działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze zm.) – dalej jako "K.p.a" w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm. ) – dalej jako "u.s.u.s.", po rozpatrzeniu wniosku R. R.– dalej jako "Skarżący" o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 26 maja 2014r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieuregulowania składek na ubezpieczenia własne płatnika.

2. Wnioskiem z dnia 31 marca 2014 r. Skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od grudnia 2009 r. do maja 2010 r.

Skarżący uzasadnił przedmiotowy wniosek trudną sytuacją materialną, utratą płynności finansowej, rozwodem i podziałem majątku. W wyniku prowadzonego postepowania egzekucyjnego doszło do zablokowania konta bankowego oraz licytacji nieruchomości. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Do wniosku Skarżący dołączył szereg dokumentów źródłowych potwierdzających jego sytuacje majątkową i osobistą.

3. Decyzją z dnia 26 maja 2014 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieuregulowania składek.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w świetle art. 28 u.s.u.s. umorzenie składek ma charakter uznaniowy, z uwzględnieniem warunków, o których mowa w art. 28 ust. 2 ust. 3a i 3b ustawy. Oznacza to, że decyzja każdorazowo należy do organu, który w przypadku wystąpienia pewnych zdarzeń czy okoliczności może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W ocenie ZUS, Skarżący nie wykazał dostatecznie, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych składek, a więc przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141 z 2003 r. poz. 1365) – dalej jako "rozporządzenie".

Ponadto nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zadłużenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego zgodnie z art. 28 ust 3 pkt 5 cytowanej wyżej ustawy. Nie zachodzi przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż kwota zadłużenia z tytułu składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia. Poza tym nie wykorzystano wszystkich środków egzekucyjnych i w związku z tym nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 w/w ustawy).

4. Skarżący pismem z dnia 6 czerwca 2014r. złożonym do Prezesa ZUS wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w stosunku do posiadanej nieruchomości prowadzona jest egzekucja komornicza w związku z zabezpieczeniem hipotecznym obciążającym nieruchomość. Ponadto podkreślił, iż zapłata zaległości powoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązanego do środków pomocy państwa celem zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych. Zdaniem strony biorąc pod uwagę, iż utrzymuje się ze środków pomocowych, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niego zaległych należności może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

5. Decyzją z dnia 7 sierpnia 2014 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 26 maja 2014 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieuregulowania składek na ubezpieczenie.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z ust.1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Natomiast, w myśl art.28 ust. 3a cytowanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b) u.s.u.s.

Zgodnie z § 3 ust.1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającym zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej (likwidacja od dnia 1.02.2011r.) nie stanowi wystarczającej okoliczności do umorzenia należności z tytułu składek. Aby istniała taka przesłanka musi jednocześnie wystąpić brak majątku, z którego można egzekwować zadłużenie. Dotychczas nie została stwierdzona nieściągalność zadłużenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego. Do tej pory nie zastosowano wobec Skarżącego wszystkich środków egzekucyjnych, więc nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności należności.

Zdaniem organu, zgodnie z regulacją przewidzianą w przepisach art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s., żądanie Skarżącego nie spełnia kryteriów określonych ustawą w zakresie stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności.

Organ wskazał, że w toku postępowania ustalił, że Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej Kw. [...] położonych w miejscowości Ż., dom o powierzchni 87 m2, w stosunku do której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego, czyli istnieje majątek, z którego można egzekwować zadłużenie.

Pismem z dnia 16.06.2014r. ZUS poinformował Skarżącego, że istnieje możliwość uzupełnienia wniosku o dodatkowe, aktualne dokumenty potwierdzające stan majątkowy i sytuację rodzinną. Skarżący żadnych dokumentów nie złożył.

Organ wyjaśnił, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy uwzględniono materiał dowodowy złożony przed wydaniem decyzji z dnia 26.05.2014r. jak również dokumenty zebrane przez ZUS w toku całego postępowania.

Zdaniem organu wszystkie zebrane w trakcie całego postępowania dowody zostały przeanalizowane przy rozpatrywaniu żądania Skarżącego, jednakże nie wpłynęły na zmianę decyzji z dnia 26.05.2014r.

Organ uwzględnił ponadto, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym Skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwojgiem nieletnich dzieci. Jako dochód wykazał świadczenia rodzinne na dwoje dzieci w kwocie 154,00 zł miesięcznie. Z załączonych dokumentów wynika, że rodzina otrzymała z Ośrodka Pomocy Społecznej - zaświadczenie z dnia 26.03.2014r., zasiłek celowy na zakup żywności przyznany w miesiącu styczniu 2014r. w kwocie 200,00 zł i w miesiącu marcu 2014r., ponadto udzielono pomocy rzeczowej w postaci żywności z Banku Żywności. Do wniosku zostały załączone zaświadczenia informujące, że Skarżący oraz małżonka są zarejestrowani w PUP jako osoby bezrobotne poszukujące pracy bez prawa do zasiłku. Z danych uzyskanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS wynika, że w okresie od 9.05.2014r. do 31.05.2014r.Skarzący pracował na umowę o pracę.

Organ wziął pod uwagę również, że w złożonym oświadczeniu majątkowym z dnia 26.03.2014r. Skarżący wykazał miesięczne wydatki związane z utrzymaniem na kwotę 1.100,00 zł tj.: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz itp.) w kwocie 650,00 zł, koszty związane z leczeniem na kwotę 450,00 zł jednocześnie nie wykazał żadnego dochodu.

W piśmie z dnia 16.04.2014r. Skarżący wyjaśnił, że zobowiązania z tytuły czynszu, energii, wody oraz podatku od nieruchomości opłaca ojciec, jako dowód załączył dowody wpłat za wodę i odpady komunalne. Z złożonych dokumentów wynika, że Skarżący posiada jedynie zadłużenie z tytułu udzielonego kredytu na dokończenie budowy domu, którego jest współwłaścicielem wraz z byłą żoną. W dodatkowych informacjach do wniosku o umorzenie jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie Skarżący wskazał, że toczy się postępowanie sądowe o podział majątku z byłą żoną, na której również ciąży podane zobowiązanie kredytowe.

W ocenie organu Skarżący nie wykazał dostatecznie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek. Zdaniem organu, przedstawione fakty niewątpliwie dowodzą, że Skarżący jest w trudnej sytuacji finansowej, jednakże ma ona charakter przejściowy. Organ wskazał, że Skarżący i jego żona nie posiadają przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy i w momencie podjęcia zatrudnienia sytuacja rodziny uległaby poprawie. Nie można stwierdzić, że trudna sytuacja finansowa ma charakter trwały. Natomiast zadłużenie z powodu zaciągniętego kredytu nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Zdaniem organu, również pozostałe przesłanki umożliwiające umorzenie określone w rozporządzeniu MGPiPS w zakresie poniesionych strat na skutek klęsk żywiołowych, czy przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka rodziny, uniemożliwiającej osiąganie dochodów nie zostały udowodnione.

Organ stanął na stanowisku, że w obecnym stanie sprawy brak podstaw do uznania Skarżącego jak również jego żony za osoby przewlekle chore lub sprawujące opiekę nad członkiem rodziny przewlekle chorym, co pozbawiłoby możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Na podstawie powyższych informacji organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt. 3 u.s.u.s. Prowadzenie działalności zostało co prawda zaprzestane, jednakże dotychczas nie stwierdzono całkowitego braku majątku. Wysokość nieopłaconych składek przekracza znacząco kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, więc nie ma zastosowania przesłanka art. 28 ust. 3 pkt. 4a. Aktualnie nie można stwierdzić również zasadności przesłanki wynikającej z pkt. 6, gdyż nie jest oczywiste, że w przypadku zastosowania środków egzekucyjnych nie uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu uznanie, że grozi Skarżącemu ubóstwo, czyli trwałe zagrożenie dalszej egzystencji jest przedwczesne. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można stwierdzić ubóstwa, czyli braku środków materialnych na zaspokojenie potrzeb bytowo - konsumpcyjnych.

Organ uznał, że dostarczone w toku całego postępowania dowody nie przedstawiają faktycznej sytuacji bytowej, a złożona dokumentacja nie obrazuje rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny. Rodzina ponosi wydatki, a nie osiąga żadnych dochodów. Twierdzenie, iż wszelkie koszty związane z utrzymaniem rodziny ponosi najbliższa rodzina, bez udowodnienia tego stanu rzeczy, jest mało wiarygodne.

Organ wyjaśnił również, że w obecnej sytuacji, uregulowanie zadłużenia jednorazowo może stanowić problem, jednakże istnieje możliwość spłaty zadłużenia w systemie ratalnym. Ponadto z posiadanych dokumentów wynika, że Skarżący posiada majątek, z którego zadłużenie może być zaspokojone. Zatem umorzenie zaległości nie jest zasadne.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postepowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową. Wskazał na wpis hipoteki do księgi wieczystej posiadanej nieruchomości w kwocie 325.986,50 zł. Ogłoszona licytacja nieruchomości wycenionej na 340.000 zł nie przyniosła rezultatu.

Skarżący wskazał, że korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej i ojca, który reguluje należności za podatek od nieruchomości, wodę i utylizację odpadów.

Zadłużenie za okres od grudnia 2009 r. do maja 2010 r. powstało w czasie, gdy Skarżący rozwodził się. W tym czasie Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, w celu niezadłużania się w ZUS.

W ocenie Skarżącego, jego trudna sytuacja majątkowa nie ma charakteru przejściowego, albowiem trwa nieprzerwanie od października 2009 r.

Skarżący wskazał również, że z uwagi na swoją sytuację majątkową nie jest w stanie spłacić zadłużenia w systemie ratalnym.

7. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

8.1. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., określanej dalej jako "p.p.s.a").

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową.

8.2. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy co w konsekwencji skutkowało jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

8.3. Z akt sprawy wynika, że Skarżący wnioskiem z dnia 31 marca 2014 r. wystąpił do ZUS o umorzenie nieuregulowanych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne i fundusz pracy.

Skarżący uzasadniał wniosek o umorzenie m.in. wskazując na trudną sytuację finansową i rodzinną, na którą składa się brak zatrudnienia Skarżącego i jego małżonki, prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne z tytułu zadłużenia w bankach, pokrycie bieżących potrzeb 4 osobowej rodziny ( w tym dwójki dzieci ) środkami uzyskanymi z pomocy społecznej oraz od najbliższej rodziny ( ojca ).

Organ odmawiając udzielenia ulgi wskazał, iż Skarżący jest w trudnej sytuacji finansowej, jednakże może ona mieć charakter przejściowy.

Organ stwierdził, iż Skarżący nie wykazał dostatecznie, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych składek zgodnie z art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Ponadto nie zaszły okoliczności pozwalające stwierdzić całkowitą nieściągalność zadłużenia wymienione w art. 28 ust.3 pkt 4a, 5 i 6 u.s.u.s.

Należy wskazać, że podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z powyższym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez Zakład w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy i na ubezpieczenie zdrowotne.

Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku; gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności ( pkt 2 ); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności (pkt 3).

Należy podkreślić, że użyte przez ustawodawcę w ww. przepisach sformułowanie "może" oraz sformułowanie nieostre "w przypadkach uzasadnionych" oznacza, że mamy do czynienia z sytuacją tzw. uznania administracyjnego, która upoważnia organ administracji przy ustalonym stanie faktycznym do dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonym (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271).

W wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia jego ważnego interesu (sygn. akt III SA 8065/98, LEX nr 47102).

Należy jednak podkreślić, że przyznana organom administracji swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza dowolności. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji tzw. uznania administracyjnego organ administracji obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach sprawy wyniki tego badania.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W doktrynie podkreśla się, że stosowanie wynikającej z ww. artykułu zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli odnosi się nie tylko do prawa procesowego, gdyż wynikają z niej również zasady interpretacyjne dla prawa materialnego (tak: B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996 s. 56).

W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r. (sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981/1/57) NSA przyjął, że wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy.

Podzielając w pełni przedstawiony pogląd wskazać należy, że art. 7 k.p.a. in fine ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego. Takie stanowisko zajął m.in. NSA w wyroku z dnia 23 czerwca 1995 r. (sygn. akt SA/Wr 2744/94, LEX nr 26845) wskazując, że reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich tych wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy.

W orzecznictwie podkreśla się także, że ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierać dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2008 r. Sygn. akt V SA/Wa 2541/07 (publ. CBOiS).

8.4.Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy przypomnieć, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, w szczególności w przypadku jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Jak już wyżej zostało wskazane zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku; gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 ww. rozporządzenia).

W ocenie Sądu, analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że przedłożona dokumentacja obrazująca stan majątkowy i sytuację rodzinna Skarżącego wskazuje, iż jest ona bardzo trudna.

W okolicznościach faktycznych wynikających z akt sprawy nie budzi wątpliwości, że Skarżący wraz z małżonką są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku, wychowują dwoje małoletnich dzieci, na które otrzymują świadczenie rodzinne w wysokości 154 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że rodzina Skarżącego korzystała z pomocy ośrodka pomocy społecznej i banku żywności.

Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w 2011r., a zatrudniony był jedynie w okresie od 9 do 31 maja 2014 r. Bieżące rachunki za wodę oraz wywóz nieczystości reguluje ojciec Skarżącego. Na Skarżącym ciąży obowiązek spłaty kredytu zaciągniętego na budowę domu, obciążonego hipoteką z tytułu kredytu zaciągniętego na budowę domu. W związku z brakiem spłaty zadłużenia z tytułu kredytu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne z nieruchomości Skarżącego. Ponadto prowadzone jest postępowanie sądowe o podział majątku z byłą żoną Skarżącego.

W ocenie Sądu powyższe okoliczności bezsprzecznie wskazują, że Skarżący i jego rodzina znajdują się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej. Małżonkowie pozostają bez pracy i nie mają stałych dochodów, rodzina korzysta z pomocy ojca Skarżącego oraz uzyskują świadczenia celowe z ośrodka pomocy społecznej m.in. na zakup żywności.

Organ dokonując oceny zebranego materiału dowodowego również stwierdził, iż Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednakże uznał, iż sytuacja ta ma charakter przejściowy.

Zdaniem Sądu stwierdzenie to nie zostało poparte żadnymi ustaleniami. Fakt, iż Skarżący oraz jego małżonka nie są osobami przewlekle chorymi co pokreślił organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie jest równoznaczne z możliwością uzyskiwania dochodu. Ponadto organ winien dokonywać oceny istnienia bądź nie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. na podstawie aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a nie na podstawie potencjalnej możliwości uzyskiwania dochodu.

Podkreślić należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku egzekucji zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

W zaskarżonej decyzji ocena taka nie została przeprowadzona. ZUS odmawiając umorzenia należności uczynił to w sposób dowolny, w oderwaniu od instytucji uznania administracyjnego przyjętej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jak już wyżej zasygnalizowano, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ nie przeprowadził analizy sytuacji finansowej i rodzinnej strony oraz stosownej kalkulacji, a w konsekwencji nie wykazał, w jaki sposób w jego ocenie, pozwala ona na spłatę przez stronę zadłużenia, bez szkody dla możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

ZUS zaniechał szczegółowego wyliczenia wszystkich bieżących kosztów utrzymania Skarżącego i zamieszkującej z nim rodziny, stwierdzając jedynie że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie można stwierdzić ubóstwa, czyli braku środków materialnych na zaspokojenie potrzeb bytowo-konsumpcyjnych.

Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

8.5. Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona swobodniej, a nie dowolnej oceny sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, uwzględniając przy tym konieczność zaspokajania podstawowych potrzeb oraz uwagi Sądu odnoszące się do tej kwestii, pamiętając, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.

W przypadku dostrzeżenia braków w dokumentacji przedstawionej przez Skarżącego organ powinien wezwać skarżącego do uzupełnienia tej dokumentacji bądź też we własnym zakresie wystąpić do właściwych instytucji. Dokonując powyższej analizy organ musi mieć na względzie istotę ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny.

8.6. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Zgodnie z dyspozycją art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Jednocześnie Sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1,2,3 i § 18 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j.Dz. U. z 2013, poz. 461 ).