Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 744/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust 1 i art. 60 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Anna Falkiewicz-Kluj Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2019 r. sprawy ze skargi J. S. i R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] listopada 2018r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., Nr [...], skierował K. S. do Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży Zgromadzenia Sióstr [...] w A., ul. [...], [...] A. na stałe. Następnie, Starosta A. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., Nr [...], umieścił K. S. w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w A., ul. [...], [...] A. na czas nieokreślony.

Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., Nr [...], ustalił odpłatność za pobyt K. S. w Domu Pomocy Społeczne dla Dzieci i Młodzieży Zgromadzenia Sióstr [...] w A., ul. [...], w którym średni miesięczny koszt pobytu wynosi [...] zł w sposób następujący:

K. S. ponosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70% przysługującego jej świadczenia z ZUS, co stanowi kwotę [...] zł;

Różnicę pomiędzy odpłatnością ponoszoną przez K. S., a kosztem pobytu w domu pomocy społecznej pokrywa Gminy B. ze środków własnych, przekazując kwotę [...] zł na pośrednictwem ŚOPS na ustalony przez DPS w A. rachunek bankowy.

W następnej kolejności Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., Nr [...], zmienił ww. decyzję w związku ze zmianą średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS od dnia 1 kwietnia 2017 r. oraz waloryzacją emerytur i rent od dnia 1 marca 2017 r. w ten sposób, że od dnia 1 kwietnia 2017 r. odpłatność wynosi:

Gmina B. [...] zł miesięcznie;

odpłatność ponoszona przez K. S. wynosi [...] (70% dochodu); w pozostałej zaś części decyzję pozostawił bez zmian.

Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., Nr [...], zmienił decyzję własną z dnia [...] stycznia 2017 r., Nr [...] wraz z decyzją zmieniającą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. w ten sposób, że od dnia 1 marca 2018 r. ustalił odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w A., w którym średniomiesięczny koszt pobytu mieszkańca w 2017 r. wynosi kwotę [...] zł w następujący sposób:

1. K. S., mieszkaniec domu w dotychczasowej kwocie - [...] zł miesięcznie;

M. M. (babcia) w kwocie [...] zł miesięcznie;

R. M. (dziadek) w kwocie [...] zł miesięcznie;

J. S. (babcia) w kwocie [...] zł miesięcznie;

R. S. (dziadek) w kwocie [...] zł miesięcznie.

Decyzją tą Burmistrz Gminy B. jednocześnie: zwolnił częściowo M. M. i R. M. z ponoszenia odpłatności w kwocie [...] z miesięcznie każdego z nich jak również zwolnił częściowo J. S. i R. S. z ponoszenia odpłatności w kwocie [...] z miesięcznie każdego z nich,

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2018 r., [...], uchyliło ww. decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] lutego 2018 r., Nr [...] w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w całości.

Następnie Burmistrz Gminy B. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia możliwości wnoszenia opłaty za pobyt wnuczki – K. S. w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży Zgromadzenia Sióstr [...] w A. ul. [...], o czym zawiadomił J. i R. S. pismami z dnia [...] kwietnia 2018 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., Nr [...] ustalił dla małżonków J. i R. S. solidarnie wysokość odpłatności za pobyt wnuczki, K. S. w Domu Pomocy Społecznej w A. w kwocie [...] zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 sierpnia 2018 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r., [...] uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., Nr [...], ustalił dla małżonków J. i R. S. solidarnie wysokość odpłatności za pobyt wnuczki, K. S. w Domu Pomocy Społecznej w A. w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie od dnia 1 sierpnia 2018 r. dnia 30 września 2018 r. i w kwocie [...] zł miesięcznie od dnia 1 października 2018 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli J. i R. S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując sprawę wskazało, że zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Z 2004 r., Nr 64, poz. 593). Zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Stosownie do treści art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Kolegium podniosło, że literalne brzmienie przepisu jest oczywiste i odnosi się do tych podmiotów w kolejności, co oznacza, że obowiązek odpłatności następuje po sobie, czyli w przypadku, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu - obowiązek ich ponoszenia przechodzi w kolejności na inne, wymienione w tym przepisie osoby. Z kolei w jeszcze dalszej - na gminę.

Ponadto stosownie do przepisu art. 61 ust. 2 cyt. ustawy: opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Niewątpliwie zdaniem Kolegium J. i R. S. mogą zostać zobowiązani do uiszczania opłaty za pobyt swej wnuczki w domu pomocy społecznej, o czym stanowi wprost powołany wyżej przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ zaznaczył, iż relacje rodzinne, czy więzi emocjonalne, jakie łączą te osoby z mieszkańcem domu pomocy społecznej na gruncie tego przepisu nie mają znaczenia. Na gruncie powołanego przepisu istotne jest jedynie pokrewieństwo. Kolegium zauważyło, iż przed dziadkami K. S. osobami zobowiązanymi za uiszczanie opłaty za jej pobyt w domu pomocy społecznej winni być jej rodzice. Organ pierwszej instancji ustalił, iż osób tych nie można jednak obarczyć tą opłatą. Jak wynika z akt sprawy, decyzjami z dnia [...] czerwca 2018 r., Nr [...], Burmistrz Gminy B. umorzył postępowanie w sprawie ustalenia, odpowiednio, od A. S. i A. S. opłaty za pobyt córki, K. S. w domu pomocy społecznej.

Dlatego kolejnym kręgiem osób, zobowiązanych do uiszczania opłat za pobyt K. S. w domu pomocy społecznej są jej dziadkowie. Jak wynika z akt sprawy, J. i R. S. są w wieku poprodukcyjnym i utrzymują się z emerytury. Łączny dochód w rodzinie wynosi [...] zł. Organ odwoławczy zgodził się z organem pierwszej instancji, iż dochód J. i R. S., którzy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mieści się w określonych wyżej ramach. Zatem istnieje możliwość zobowiązania tych osób do ponoszenia odpłatności za pobyt wnuczki w domu pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji zasadnie w ocenie Kolegium ustalił odpłatność J. i R. S. w stosunku do pozostałych dziadków, R. i M. M., którzy również zostali zobowiązani do odpłatności za pobyt K. S. w domu pomocy społecznej.

Kolegium zważyło, iż odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w A., gdzie umieszczona została K. S. wynosi [...], o czym stanowi przepis paragrafu [...] Zarządzenia Nr [...] Starosty A. z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domach Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w A. funkcjonujących na terenie Powiatu A. na rok 2018 (Dz. U. Woj. [...] z 2018 r., poz. [...]). Skoro odpłatność mieszkańca domu pomocy społecznej ustalono na [...] zł, zaś M. i R. M. na [...] zł, to odpłatność od odwołujących się organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił na kwotę [...] zł, co też zostało w sposób precyzyjny opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ prawidłowo dostrzegł zmianę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które uległo zmianie z dniem 1 października 2018 r., zatem zasadnie ustalił odpłatność w kwocie [...] zł w okresie od dnia 1 sierpnia do dnia 30 września 2018 r.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów, dotyczących relacji emocjonalnych odwołujących się oraz K. S., jak również podeszłego wieku zobowiązanych do ponoszenia opłaty i wiążącego się z tym złego stanu zdrowia, a także na fakt, iż obowiązek ponoszenia odpłatności pogorszy sytuację majątkową rodziny oraz okoliczność, iż rodzice K. S. zostali tuż po jej urodzeniu pozbawieni praw rodzicielskich, stanowiących w istocie uzasadnienie złożonego wraz z odwołaniem wniosku o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt K. S. w domu pomocy społecznej, organ II instancji wyjaśnił, iż argumentów tych nie można ocenić i uwzględnić na obecnym etapie postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., I OSK 649/16). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17 "zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt." Dlatego też wniosek o zwolnienie z odpłatności powinien został rozpatrzony w odrębnym postępowaniu przez Burmistrza Gminy B., wobec czego Kolegium przekaże ten wniosek temu organowi, zgodnie z właściwością, odrębnym pismem.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J. i R. S. podnosząc, że K. S. została pozostawiona przez rodziców w zakładzie opieki zdrowotnej bezpośrednio po urodzeniu i przez [...] lata nie żądano od nich ponoszenia odpłatności za pobyt wnuczki w domu pomocy społecznej. Wskazali, że w związku ze złym stanem zdrowia ponoszą znaczące wydatki na leczenie, a także wydatki związane z utrzymaniem domu, spłatą kredytu. W ocenie skarżących istnieją podstawy do zwolnienia ich z ponoszenia odpłatności w całości, co organ powinien uczynić w niniejszym postępowaniu.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.).

Zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 59 ust. 1 decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

W art. 61 ust. 1 określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Również decyzją administracyjną właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1).

Istotne jest przy tym, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Powyższe regulacje pozwalają tym samym na stwierdzenie, że to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie - ustalenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty.

Podkreślić przy tym należy, że analiza przywołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej, prowadzi do wniosku, iż pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, związany jest z wydaniem, co najmniej trzech decyzji administracyjnych, tj.:

- decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej,

- decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz

- decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

Zważyć należy, że powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2726/12 i z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12), gdzie przyjęte zostało, iż obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 u.p.s., musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że niesporna jest okoliczność, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2016r. r. wnuczka skarżących została skierowana do Domu Pomocy Społecznej.

Nie jest sporne także w sprawie, że decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. r. Starosta A. umieścił wnuczkę skarżących w DPS. Ustalono miesięczną odpłatność za pobyt w/w w tymże Domu w wysokości 70 % dochodu strony, to jest [...] zł.

Decyzją organu I instancji z dnia [...] listopada 2018r. ustalono odpłatność skarżącym za pobyt wnuczki w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od dnia 1 sierpnia 2018r. do dnia 30 września 2018r. i w kwocie [...] zł miesięcznie od dnia 1 października 2018r. Jednocześnie decyzją z tego samego dnia ustalono odpłatność M. i R. M. (drugim dziadkom) za pobyt wnuczki w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od dnia 1 sierpnia 2018r. do dnia 30 września 2018r. i w kwocie [...] zł miesięcznie od dnia 1 października 2018 r. (wiadome Sądowi z urzędu).

Zgodnie z zarządzeniem Starosty A. nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domach Pomocy Społecznej funkcjonujących na terenie powiatu [...] na rok 2018 koszt pobytu w DPS, w którym umieszczona została K. S. wynosi [...] zł .

W ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy przeprowadziły należycie postępowanie w sprawie i prawidłowo wykazały dochód rodziny skarżących.

Jak to podnoszono już wyżej, art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej określa kolejność podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, umiejscawiając wstępnych w grupie zobowiązanych. Jak wynika z akt sprawy zstępni K. S. tj. jej rodzice nie zostali obciążeni kosztami jej pobytu w DPS, co wynika z decyzji Burmistrza Gminy B. z dnia [...] czerwca 2018 r.

Nie budzi jednocześnie w ocenie Sądu wątpliwości, że przewidziany w w/w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być jednak skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty.

Stąd za prawidłowe, wobec niemożności poniesienia całkowitej kwoty odpłatności w DPS przez pensjonariusza, należy uznać uznanie skarżących, jako wstępnych, za osoby obowiązane do współponoszenia powyższych kosztów.

Podkreślenia wymaga, że wobec niemożności ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt w DPS przez pensjonariusza, obowiązek ten spoczywa na zstępnych, a następnie wstępnych, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Opłatą obciążono także jak wskazano wyżej również drugich dziadków K. S.

Podstawą ustalenia kwoty odpłatności są dochody rodziny. Organ wskazał, że miesięczna kwota dochodu 2 osobowej rodziny skarżących kształtuje się w wysokości [...] zł, który to dochód, w ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił.

Jednocześnie podnieść należy, że kwoty wydatków obejmujących spłatę kredytu, utrzymanie domu, samochodu itp., jak również kwoty wydatków związanych z kosztami leczenia - nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny. Brak obowiązku odpłatności może dotyczyć tylko osoby, która wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Za takim rozumieniem tych przepisów przemawia art. 60 ust. 1 oraz 61 ust. 1 pkt 1 i 2 , które obligują wstępnych po zstępnych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga, że kwestia ta nie jest pozostawiona uznaniu i dobrej woli wstępnego.

O obowiązku ponoszenia opłat przez wstępnych (co do zasady) rozstrzyga bezpośrednio ustawa wskazując wprost krąg oraz kolejność osób zobowiązanych. Regulacja ta wywodzi się z prawa rodzinnego i odpowiada kręgowi osób zobowiązanych do alimentacji. O treści i wymagalności tego obowiązku dotyczącym małżonków, wstępnych i zstępnych decydują zatem prawne więzy małżeństwa i pokrewieństwa, nie zaś indywidualny stan faktyczny. Warto także wskazać, że obowiązek wstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.o. o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Sąd wskazuje, że przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. uzależnia wysokość opłaty od dochodów, nie zaś od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych.

Przepis art. 103 u.p.s. wskazuje co prawda, że przy ustalaniu opłaty bierze się pod uwagę wysokość dochodów i możliwości (małżonka, zstępnych czy wstępnych), jednak ma on zastosowanie w przypadku ustalania wysokości opłaty w drodze umowy i to wówczas, gdy wysokość opłaty przewyższa minimalne obciążenia.

W okolicznościach faktycznych sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją, istniały w świetle przedstawionego wyżej stanu prawnego, podstawy do wydania decyzji o ustaleniu należnych od skarżących opłat z tytułu pobytu wnuczki w domu pomocy społecznej, zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Skarżący są dziadkami K. S., a dochód na osobę w rodzinie skarżących w dacie orzekania przez organy przewyższał kwotę wolną od przeznaczenia na opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej tj., 300% ustawowego kryterium dochodowego. Wysokość ustalonej opłaty stanowi obciążającą skarżących różnicę między średnim kosztem utrzymania mieszkańca w DPS a opłatą uiszczaną przez mieszkańca, przy uwzględnieniu odpłatności ponoszonej przez drugich dziadków. Matematyczne wyliczenie dochodu rodziny skarżących nie było przez nich kwestionowane.

Wyjaśnić również należy, że w odrębnym postępowaniu skarżący na podstawie art. 64 u.p.s. mogą ubiegać się o ewentualne zwolnienie z opłaty. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. W orzecznictwie utrwalony jest jednak pogląd, i taki też prezentuje sąd w niniejszej sprawie, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (por. wyroki NSA: z 6 czerwca 2017 r., I OSK 649/16; z 23 października 2018 r., I OSK 2819/17). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17 "zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt."

Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło ustalenia osoby zobowiązanej i określenia wysokości opłaty miesięcznej za pobyt, a dopiero później, gdy taka decyzja stanie się prawomocna, w odrębnym postępowaniu prowadzonym na wniosek strony można żądać zwolnienia z opłaty.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że przepis art. 81 został uchylony z dniem 1 stycznia 2012r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887). Przy czym podkreślić należy, że przepisy tej ostatniej ustawy, wbrew zarzutom skargi nie znajdują w niniejszej sprawie zastosowania, w której materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracyjne stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Podsumowując, orzekające w sprawie organy w sposób wnikliwy i wyczerpujący ustaliły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, trafnie przypisując je z zachowaniem przepisów postępowania do mających zastosowanie norm prawnych w zakresie podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt wnuczki skarżących w DPS oraz ich wysokości, co znalazło pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

W konsekwencji należało stwierdzić, że wbrew zarzutom sformułowanym w skardze, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego, co uzasadniałoby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.