Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1428/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części i poprzedzającą ją decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], obie w części dotyczącej odmowy potwierdzenia T. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w L., gminie N. , powiatu [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części opisanej w punkcie 1.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) i art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. nr 169, poz. 1418 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania T. R. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. ([...]) potwierdzającą posiadanie przez T. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. R. i M. R. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w miejscowości W. oraz kol. L. oraz odmawiającą prawa do rekompensaty odnośnie dóbr ziemskich L. w gm. [...] powiatu [...].

Organ wskazał, że 6 grudnia 1999 r. T. R. wniósł o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione przez J. R. i M. R. na byłych terenach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej, zaś 29.12.2008 r. wniosek o potwierdzenie prawa do takiej rekompensaty dołączając wypis z księgi hipotecznej [...] z [...] lipca 1938 r. dot. dóbr ziemskich L.

Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] listopada 1971 r. sygn. akt [...] ustalono, że spadek po J. R. odziedziczył w całości jej syn M. R., a na podstawie postanowienia ww. Sądu z dnia [...] marca 1977 r. sygn. akt [...], że spadek po M. R. nabyli z mocy ustawy: żona M. R. i syn T. R. po 1/2 części. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. akt [...] spadek po M. R. na podstawie ustawy nabył syn T. R. w całości.

Na podstawie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w L. z dnia [...].04.1945 r. nr [...] ustalono, że J. R. pozostawiła na przedmieściu W. majątek nieruchomy [...] ha ziemi, dom mieszkalny, zabudowania gospodarcze oraz sad ok. 60 drzewek. Zgodnie z orzeczeniem ww. Urzędu z dnia [...].06.1945 r. M. R. pozostawił w kol. L., powiat [...] gospodarstwo ogrodnicze tj. [...] ha ziemi ornej; [...] ha łąki; [...] ha ogrodu; dom mieszkalny pięcioizbowy; zabudowania gospodarcze; sad z 80 drzewami owocowymi, 20 oknami inspektowymi.

Na podstawie poświadczenia Prezydenta Miasta T. z dnia [...].12.2008 r. ustalono, że T. R. był zameldowany na pobyt stały: od [...].09.1958 r. do [...].11.1970 r. w P., od [...].11.1970 r. w T.

Na podstawie Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 1947 r. Nr [...] ustalono, że M. R. mianowano [...] w W. Minister Sprawiedliwości (kopia pisma dnia [...].03.1951 r.) przeniósł M. R., sędziego Sądu Powiatowego w [...] na stanowisko sędziego Sądu Powiatowego w [...] w okręgu Sądu Wojewódzkiego w [...].

Na podstawie kopii dokumentu z dnia [...].05.1936 r. wydanego w W. o przynależności do P.K.U. ustalono, że M. R. mieszkał w W. i był narodowości polskiej. W dniu [...].11.1937 r. zameldował się w W.

Na podstawie wypisu z dnia [...] lipca 1938 r., z księgi hip. Nr [...] - wykazu hipotecznego dóbr ziemskich L., gm. [...], powiat [...] o powierzchni [...] ha [...] m2 zapis z [...].05.1938 r. ustalono, że od hipoteki dóbr niniejszych odłączono obszar [...] ha [...] m2 i wpisano w osobnej księdze wieczystej Nr [...] pod nazwą "[...]" z dniem [...] maja 1938 r. na rzecz nowego właściciela M. R.

Na podstawie uwierzytelnionej kopii karty ewakuacyjnej z dnia [...] stycznia 1945 r. ustalono, że M. R., mieszkaniec W., ewakuował się do W.

Zgodnie z kopią protokołu "badania świadków" H. N. i E. J. z dnia [...] kwietnia 1945 r. J. R. i M. R. byli "jedynymi prawdopodobnymi" spadkobiercami po zaginionym K. R. właścicielu nieruchomości w W. o pow. ok. [...] ha, domu mieszkalnego, zabudowań gospodarczych oraz sadu.

Na podstawie zaświadczenia Archiwum Państwowego w L. z dnia [...] lipca 2009 r. ustalono, że M. i J. R.: przybyli z W. do L. dnia [...].03.1945 r.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że T. R. spełnia ustawowe wymogi otrzymania rekompensaty za nieruchomości pozostawione w W. i L.

Dnia 28.08.2009 r. T. R. wniósł o uzupełnienie powyższego postanowienia w zakresie objęcia prawem do rekompensaty za dobra ziemskie L. opisanych w oryginałach wypisów z ksiąg hip. [...] z dnia [...] lipca 1938 r. i [...] z dnia [...] lipca 1938 r. dołączonych do wniosku z dnia 21 grudnia 2008 r. Organ poinformował, iż ww. wniosek wniesiono po 31.12.2008 r.

Na podstawie operatu szacunkowego wartość ww. nieruchomości oszacowano na [...] zł.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., na mocy art. 5 w zw. z art. 1 i art. 2 cyt. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdził posiadanie przez T. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. R. i M. R. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w W. oraz w L. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2011r. uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia uznając, że wniosek T. R. z 29 grudnia 2008r. dotyczył również dóbr ziemskich L. Kolejna decyzja organu wojewódzkiego ([...].05.2012) również została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania ([...].07.2012).

Organ wystąpił do Konsulatu Generalnego RP w [...] o przeprowadzenie kwerendy w archiwach odnośnie tytułu własności M. R. do majątku "L.", w szczególności aktu z dnia [...] czerwca 1938 r. Nr [...] zawartego w L. przed notariuszem A. J. pomiędzy [...] Bankiem [...] a M. R. oraz innych dokumentów dotyczących np. podatku od nieruchomości, ubezpieczeń zwłaszcza z 1939r.

W odpowiedzi Państwowe Archiwum Obwodu w [...] wyjaśniło (pismo z [...].05.2010 r.), że w archiwach nie natrafiono na żadne dokumenty potwierdzające pozostawienie przez M. R. nieruchomości L., zgodnie ze stanem na 1 września 1939 r. (obecnie [...]).

Zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...].05.2010 r. Nr [...] oraz z dnia [...].03.2010 r. nr [...] zawierają sprzeczne informacje. Z zaświadczenia nr [...] wynika, że "W dniu [...] czerwca 1938 r. w kancelarii A. J. - notariusza w mieście L., wówczas na terenie województwa [...], poświadczony został akt nr [...] (rep. nr [...]), zgodnie z którym M. I. w imieniu [...] Banku [...] Spółki Akcyjnej sprzedał M. R. cały majątek "L." w powiecie [...], gmina [...] (tak w dokumentach) o pow. [...] ha [...] m kw. na podstawie księgi wieczystej nr [...] oraz [...] ha i [...] m2 na podstawie księgi hipotecznej nr [...]. innych wiadomości nie stwierdzono." Zaś z zaświadczenia nr [...] wynika, że nie znaleziono informacji dotyczących ww. majątku nieruchomego, a nadto że dokumenty dotyczące nieruchomości obywateli do 1939 r. były przekazywane do archiwum częściowo; znaczna ich część została utracona lub wywieziona poza terytorium [...] w latach II Wojny Światowej

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].06.2010 r. stwierdził, że T. R. posiada uprawnienia do rekompensaty za pozostawienie nieruchomości w W. i w L., powiat [...]. Decyzją z dnia [...].02.2011 r. Minister Skarbu Państwa uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia uznając, że pominięto część materiału dowodowego.

Pismami z dnia [...].01.2011 r. i [...].08.2011 r. organ wojewódzki wystąpił do Konsulatu Generalnego RP w [...] o przeprowadzenie kwerendy w celu uzyskania informacji lub kopii dokumentów potwierdzających prawo własności do majątku "L." na dzień 1 września 1939 r. Ambasada RP w [...] przesłała pismo z [...] Archiwum Państwowego z dnia [...] września 2011 r., że nie znaleziono stosownych dokumentów. Wskazano, że [...] Bank [...] znacjonalizowano [...]-07-1940 r. W latach 1949-1950 do Centralnego Państwowego Archiwum Litewskiej SRR przekazano nieopisanych 42 teki i 5 ton dokumentów tego Banku. W 1952 r. dokumenty uporządkowano. Powstał zasób archiwalny [...] Banku [...] nr [...].

W kolejnym piśmie Ambasada RP w [...] poinformowała, iż w litewskich zbiorach archiwalnych są przechowywane tylko fragmentaryczne dokumenty nieruchomości położonych na byłych Kresach, w szczególności województwa [...] i [...]. Litewski Urząd Naczelnego Archiwariusza poinformował, iż dokumenty archiwalne są przechowywane według właściwości terytorialnej; a więc poszukiwania dokumentów własności nieruchomości położonych w powiecie [...] należy prowadzić na Ukrainie.

Organ wystąpił do Konsulatu Generalnego RP w [...] w celu wyjaśnienia sprzecznych informacji zawartych w zaświadczeniach z dnia [...].03.2010 r. i z dnia [...].05.2010 r. Na podstawie zaświadczenia z dnia [...].03.2010 r. ustalono, że M. R. nabył w 1938 r. majątek "L." od [...] Banku [...], a na podstawie zaświadczenia z [...].05.2010 r., że w archiwum nie znaleziono informacji o nieruchomości pozostawionej w L. Organ zwrócił się o przeprowadzenie kwerendy w archiwach w celu uzyskania informacji lub kopii dokumentów: potwierdzających prawo własności M. R. do majątku "L.", jak w ww. akcie notarialnym oraz innych dokumentów np.: wpłat do Banku, rat za nabyty majątek, podatku od nieruchomości, ubezpieczeń zwłaszcza datowanych na 1939r. i czy ww. nie utracił tego prawa przed 1.09.1939 r., czy występowano o zwrot lub rekompensatę za ww. majątek, wypisów z działu I i II księgi hip. [...] pn. " [...]" oraz działu I i II księgi hipotecznej [...] pn. "[...]"

Na podstawie pisma Państwowego Archiwum Obwodu [...] w [...] z dnia [...].02.2012 r. Nr [...] organ ustalił, że zaświadczenie archiwalne Nr [...] z [...] marca 2010 r., dotyczące sprzedaży przez M. I. majątku L. R. jest zgodne z instrukcją w sprawie trybu uzyskiwania na żądanie dokumentów o charakterze socjalno - prawnym dla obywateli Ukrainy, dla obywateli zagranicznych oraz dla osób nieposiadających obywatelstwa, zatwierdzonej Zarządzeniem Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy z dnia 11 czerwca 2011 r. Nr 116/53 (...) i posiada moc prawną.

T. R. 21.01.2011 r. przesłał kopie z Litewskiego Centralnego Państwowego Archiwum w [...] - wypisu notarialnego aktu kupna sprzedaży z dnia [...] czerwca 1938 r. rep. nr [...].

W oparciu o pismo z dnia [...].02.2012 r. ustalono, iż M. R. był właścicielem majątku L. wg. stanu na 1938 r., nieruchomości w W. i L. Na okoliczność posiadania i pozostawienia ww. nieruchomości właściciele dysponowali orzeczeniami PUR z dnia [...].04.1945 r. i [...].06.1945 r. Zamieszkiwali w dniu 1.09.1939 r. na byłym terytorium RP i posiadali w tym dniu obywatelstwo polskie (potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia dokumentu o przynależności do P.K.U. wydanego w dniu [...].05.1936 r. w W. przez Wojskowego Członka Komisji Poborowej) oraz opuścili byłe terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. (zaświadczenie Archiwum Państwowego w L. z [...] lipca 2009 r.). Wnioskodawca posiada obywatelstwo polskie, a więc spełnia wymagania ww. ustawy.

Jednak – zdaniem organu – nie udało się ustalić, czy M. R. był właścicielem majątku L. w chwili opuszczenia byłego terytorium RP. Zeznania świadków H. N. i E. J. złożone [...] kwietnia 1945 r. w PUR dotyczą nieruchomości w W. Z zeznań A. i W. N. wynika, że majątek L. był nieruchomością leśną niezbudowaną o bardzo dużej powierzchni. M. R. nabył ją w 1937 lub 1938 r. A. N. wiedzę tą czerpała wyłącznie z opowiadań męża. Nadto, A. N. mieszkała w P., a W. N. w W., a więc nie w miejscowości sąsiedniej, jak stanowi art. 6 ust. 5 cyt. ustawy. P. i W. znajdowały się w oddalonych od L. powiatach. Organ powołał orzecznictwo, zgodnie z którym za miejscowość sąsiednią mogły być uznane miejscowości graniczące z tą miejscowością, otaczające tą miejscowość, położone nieopodal, w bliskim sąsiedztwie.

Minister stwierdził, że przeprowadzono wyczerpujące postępowanie dowodowe. Powołując się na orzecznictwo podał, że własność pozostawionej nieruchomości powinna być potwierdzona na moment opuszczenia Kresów Wschodnich. Nie udało się jednak okoliczności tej ustalić na dzień 1.09.1939 r. i na dzień opuszczenia Kresów Wschodnich w 1945 r. Oświadczenia świadków nie spełniają wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Brak również dokumentów urzędowych, co skutkowało odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawienie dóbr ziemskich w L.

Z powyższą decyzją, w części odmawiającej przyznania prawa do rekompensaty, nie zgodził się T. R. wnosząc skargę, w której zarzucił naruszenie przepisów:

A. prawa materialnego tj. art. 7 ust. 1 w zw. z art. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 4 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. przyjęcie, iż złożone urzędowe dokumenty nie stanowią podstawy do uznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawania dóbr w L.

B. postępowania tj. art. 6, 7, 8, 10, 75 § 1, 76 § 1 i 2, 77 i art. 80 kpa poprzez ich błędną wykładnię, gdyż organy powinny działać na podstawie przepisów prawa, stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, uwzględniając słuszny interes obywateli;

Skarżący wniósł o zmianę decyzji w zaskarżonej części i przyznanie ww. uprawnienia, wskazując że w świetle dokumentów z Litewskiego Centralnego Archiwum Państwowego w W., Archiwum Państwowego Obwodu [...] w [...] i zbiorów rodzinnych, twierdzenia organu są nieuzasadnione.

Podkreślił, że art. 6 ust. 1 cyt. ustawy nie wymaga, aby dowody miały potwierdzać własność pozostawionych nieruchomości na dzień 1 września 1939 r., tylko świadczyć o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Niedopuszczalne jest zatem kwestionowanie dokumentów urzędowych, z uwagi na to, iż nie przedstawiają one stanu nieruchomości na dzień wybuchu drugiej wojny światowej. Logiczne jest, iż we wrześniu 1939 r. nikt nie mógł przewidzieć przyszłości, czego skutkiem jest powszechny i naturalny brak dokumentów z tego okresu. W tym względzie skarżący powołał orzeczenie TK i WSA z dnia 28 czerwca 2007 r., I SA/Wa 575/07). Stwierdził, że dlatego ustawodawca w art. 6 ust. 4 i ust. 5 cyt. ustawy zawarł jedynie przykładowy katalog środków dowodowych, które mogą potwierdzać posiadanie i pozostawienie nieruchomości. Pierwszeństwo mają dokumenty urzędowe, a zwrot "w szczególności" wskazuje, iż w postępowaniu w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty obowiązuje zasada otwartej listy środków dowodowych (wyrok SN z 19.03.2010 r., III CSK 169/09, Biuletyn SN 2010r, Nr 5). W pozostałym zakresie stosuje się procedurę administracyjną, a więc art. 75 ust. 1 k.p.a. Poza dokumentami, zeznaniami świadków, opinią biegłego dowodem mogą być wyjaśnienia stron. Skarżący wskazał, że w oświadczeniu z [...] stycznia 2013 r. jednoznacznie potwierdził, że majątek L., jako ostatni odwiedzili przed wybuchem wojny m.in. jego cioteczny dziadek S. N. z synami J. i W. Podał, że wie na pewno z tych samych przekazów rodzinnych, że ani ten majątek, ani inny majątek rodzinny na tych terenach nie zostały zbyte do 1945r. tj. do czasu repatriacji członków rodziny do Polski. Dodał, że pobyt członków rodziny na wakacjach w majątku L. w sierpniu 1939 r. potwierdzili świadkowie (przesłuchania z [...] listopada i [...] grudnia 2012 r.). Podniósł, że świadkowie zostali powołani nie w miejsce dokumentów urzędowych, bo te załączono, ale dla potwierdzenia posiadania majątku L. przez M. R. w przeddzień wybuchu II wojny światowej. Z zeznań świadków wynika, że wizyta ta oprócz aspektu wakacyjnego wiązała się z inwestycjami M. R. w dobrach L. (budową [...] i innych zabudowań).

Zdaniem skarżącego stanowisko organu, przy braku dowodów przeciwnych, potwierdzających zmianę własności, jest naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 kpa.

Błędnie odmówiono dokumentom urzędowym i urzędowemu spisowi mienia m.in. wypisowi notarialnemu aktu kupna sprzedaży z dnia [...] czerwca 1938 r. rep. nr [...] przez M. R. majątku L. ze wszystkimi przynależnościami i prawami, "Informację o zmianie tytułu własności" stwierdzającą, że zgodnie z aktem kupna sprzedaży z dnia [...] czerwca 1938 r. u notariusza J. w L. nr rep. [...] prawo własności do nieruchomości L. w pow. [...] Gm. [...] od [...] Banku [...] przeszło do M. R. Dokument ten przesłano do Rachuby /W.B.Z/ [...] lipca 1938 r. Dowodzi to, że własność majątku była w rękach ojca skarżącego do końca władztwa Rzeczypospolitej Polskiej na tamtych terenach; "Rejestr Szacunkowy" majątku L., stanowiący wówczas własność O. S., sporządzony [...]-[...] czerwca 1934 r. przez Komisję Szacunkową [...] Banku [...], opis majątku z okresu po 1936 r., bo powołuje zatwierdzony plan gospodarstwa leśnego za 1936/37 - 1945/46; kopię mapy majątku L. - "PIERWORYS mapy drzewostanowej lasów majątku L....."; zaświadczenie z archiwum nr [...] z dnia [...] marca 2010 r.

Skarżący stwierdził, że wymienione dowody niepodważalnie potwierdzają fakt pozostawienia ww. nieruchomości na Kresach Wschodnich w warunkach z art. 1 ustawy. Organ zaś nie wskazał dokumentów potwierdzających, że stan ten uległ zmianie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej ppsa).

W świetle powołanych na wstępie kryteriów skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem organy obu instancji dokonały błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy art. 80 k.p.a., a w konsekwencji również art. 2 cyt. ustawy z dnia 8 lipca 2005r.

Na wstępie przypomnieć trzeba, że podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.). W art. 1 cyt ustawy prawodawca określił zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w tej regulacji "układów republikańskich" oraz wymienionej w ust. 1a umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Art. 1 ust. 2 wprowadza zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powołany przepis zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy ustawy. Natomiast w art. 2 ustawodawca zawarł przesłanki jakie muszą być spełnione, aby właściciel nieruchomości pozostawionych na Kresach Wschodnich otrzymał prawo do rekompensaty. Przepis ten wymaga, by właściciel takiej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (pkt 1), a także posiadał obywatelstwo polskie (pkt 2). Zaś w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (czyli posiadają obywatelstwo polskie).

Z art. 2 powołanej ustawy wynika zatem jednoznacznie, że kryterium uprawniające do otrzymania rekompensaty sprowadza się do łącznego spełnienia następujących przesłanek: osoby były w dniu 1 września 1939 r. obywatelami polskimi, zamieszkiwały w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuściły je z przyczyn wymienionych w art. 1 ustawy i posiadają obywatelstwo polskie. Innych wymogów przytoczone przepisy oraz pozostałe przepisy ustawy nie zawierają.

Nadto, ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nakłada na wnioskodawcę obowiązek udokumentowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa do rekompensaty za pomocą szczególnych środków dowodowych, zobowiązując do dołączenia do wniosku dowodów, o których mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, w tym w pierwszej kolejności dowodów potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z powodów wymienionych w art. 1, rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości. W art. 6 ust. 4 ustawa wskazuje, że dowodami takimi mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

W przypadku braku takich dokumentów – co przewidział ustawodawca w art. 6 ust. 5 cyt. ustawy – dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Użyte w art. 6 ust. 4 ustawy sformułowanie "w szczególności" oznacza, że katalog środków dowodowych ma charakter otwarty. W konsekwencji, pomimo iż ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. zawiera szczególną procedurę odnośnie rozpoznawania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w tym również w zakresie postępowania dowodowego, to w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż przy braku dowodów, o których mowa w art. 6 ust. 4 i 5 organ winien podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przy zastosowaniu art. 7 i art. 75 § 1 k.p.a. przeprowadzić inne dowody. Przytoczona regulacja oznacza jedynie, że dowody te mają pierwszeństwo przed innymi dowodami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2013 r., I OSK 796/12).

Odmawiając T. R. prawa do rekompensaty organy uznały, że nie wykazał on, jak i nie udało się ustalić w toku postępowania dowodowego, iż w dniu 1 września 1939r., jak i w dniu repatriacji ojciec skarżącego M. R. był właścicielem majątku ziemskiego L. położonego w gm. N. w powiecie [...].

Ze stanowiskiem organów nie można się zgodzić.

Zdaniem Sądu, wyszczególnienie przez przepisy ustawy zabużańskiej dowodów, w oparciu o które należy ustalać prawo do rekompensaty, daje wprawdzie pierwszeństwo tym dowodom, nie wyłącza jednak możliwości pomocniczego stosowania w takim postępowaniu środków dowodowych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, skoro stosowanie tych przepisów nie zostało wyłączone przez ustawodawcę.

Zgodnie zaś z art. 75 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Przepis art. 80 k.p.a. wymaga, aby ocena uznania danej okoliczności za udowodnioną była oparta na całokształcie materiału dowodowego. Powszechnie przyjmuje się, że organ dokonuje oceny wyników postępowania dowodowego na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, stosując zasady logicznego myślenia (por. A. Wróblewski, Komentarz do art. 80 k.p.a., uwagi 6 - 8, LEX 2012). W orzecznictwie również podkreśla się, że ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego rozumowania. Z zebranego materiału dowodowego organ może zatem wyprowadzić tylko wnioski logicznie uzasadnione.

Zdaniem Sądu organy naruszyły powyższe zasady.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że na potwierdzenie prawa własności M. R. do majątku ziemskiego L. organy dysponowały:

- oryginałem wypisu z dnia [...] lipca 1938 r. (sporządzonym przez pisarza hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...]) z księgi hipotecznej nr [...] - wykazu hipotecznego dóbr ziemskich L., gmina [...], powiat [...] o powierzchni [...]ha [...] m2 - zapis z dnia [...].05.1938, w którym wskazano, że od hipoteki dóbr niniejszych) odłączono obszar [...] ha [...] m2 i uregulowano w osobnej księdze wieczystej Nr [...] pod nazwą Dobra ziemskie [...] z dniem [...] maja 1938 na rzecz nowego właściciela M.R.

- oryginałem wypisu (dokonanym przez pisarza hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...]) z dnia [...] lipca 1938 r. z księgi hipotecznej nr [...], w którym zawarto że właścicielem [...]ha [...] m2 z dóbr ziemskich [...] położonych w gminie [...], powiecie [...] o powierzchni [...] ha [...] m2 jest M. R. na mocy Aktu z dnia [...] czerwca 1938 r.;

- urzędowym odpisem aktu kupna - sprzedaży z dnia [...] czerwca 1938 r. przechowywanym w zasobach archiwalnych Spółki Akcyjnej "[...] Bank [...]", a obecnie przez Centralne Państwowe Archiwum Litwy w W.;

- zaświadczeniem z dnia [...] marca 2010r. nr [...] z Archiwum Państwowego Obwodu [...] potwierdzającym, że "W dniu [...] czerwca 1938r. w kancelarii A. J. – notariusza w mieście L., wówczas na terenie województwa [...], poświadczony został akt nr [...] (repertorium nr [...]), zgodnie z którym M. I. w imieniu [...] Banku [...] Spółki Akcyjnej sprzedał Panu M. R. cały majątek "L." w powiecie [...], gmina [...] (tak w dokumentach) o powierzchni [...] ha [...] m kw. na podstawie księgi wieczystej nr [...] oraz [...] ha i [...] m2na podstawie księgi hipotecznej [...]. Innych wiadomości nie stwierdzono.

Nadto, w piśmie z dnia [...].02.2012 r. Nr [...] Państwowe Archiwum Obwodu [...] w L. poinformowało, że zaświadczenie archiwalne Nr [...] z [...] marca 2010 r., dotyczące sprzedaży przez M. I. majątku L. R. jest zgodne z instrukcją w sprawie trybu uzyskiwania na żądanie dokumentów o charakterze socjalno - prawnym dla obywateli Ukrainy, dla obywateli zagranicznych oraz dla osób nieposiadających obywatelstwa, zatwierdzonej Zarządzeniem Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy z dnia 11 czerwca 2011 r. Nr 116/53 (...) i posiada moc prawną.

Z dokumentów tych wprawdzie wynika, że był to stan na [...] czerwca 1938 r. niemniej, kierując się zasadami doświadczenia życiowego, nie było powodu zakładać – jak uczyniły to organy – że stan prawny nieruchomości uległ zmianie i na dzień 1 września 1939r, jak i na dzień opuszczenia Kresów Wschodnich w 1945r. M. R. nie był właścicielem dóbr ziemskich L.

Powyższym twierdzeniom, zdaniem Sądu, nie przeczy również pismo Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...].05.2010r. podające m.in., że nie znaleziono w sprawdzonych dokumentach informacji o majątku L. pozostawionego przez M. R., skoro dnia [...] marca 2010r. nr [...]wyżej opisane dokumenty zostały jednak odnalezione i przesłane.

Ponadto, pomimo iż zeznania przesłuchanych świadków nie spełniają kryteriów wymienionych w art. 6 ust. 5 cyt. ustawy, to jednak stanowią dowód posiłkowy potwierdzający okoliczności wynikające z uzyskanej dokumentacji urzędowej, który stosownie do art. 75 k.p.a. organy winny wziąć pod uwagę.

W całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego oraz braku dowodów przeciwnych, potwierdzających zmianę stanu własności majątku L. na dzień 1 września 1939r., jak i w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczpospolitej Polski w 1945 r. należało wyprowadzić logiczny wniosek, że dobra ziemskie te pozostawały własnością M. R. zarówno w dniu 1 września 1939r., jak w dacie repatriacji w 1945r.

Na powyższe stanowisko nie miał również wpływu podnoszony przez organ I instancji fakt, iż M. R. nie zgłosił Urzędowi Repatriacyjnemu pozostawienia majątku o tak dużej powierzchni. Powszechnie znane jest bowiem, również z naukowych publikacji historycznych, jak w tamtym okresie traktowani byli właściciele ziemscy, a zwłaszcza posiadający majątki o znacznych rozmiarach.

Konkludując, słuszne okazały się zarzuty skargi dotyczące naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 80 i 75 k.p.a., a w konsekwencji art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględniając przedstawioną ocenę prawną, organy dokonają ponownej analizy przesłanek wymienionych w art. 2 cyt. ustawy.

Natomiast, ze względu na katalog rozstrzygnięć jakie może wydać sąd I instancji (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.) nie mógł być uwzględniony wniosek skargi "o zmianę wydanej decyzji w ten sposób, aby przyznać wnioskodawcy prawo do rekompensaty ...".

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.