Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1113/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 b, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie nieprzyznania skarżącej J.O. świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] r. do [...] r., II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej J.O. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].09.2021r. nr [...] Burmistrz odmówił J.O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką W.Ł.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w dniu 29.07.2021 r. J.O. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W.Ł. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...].07.2009r. W orzeczeniu stwierdzono, że niepełnosprawność W.Ł. powstała od 2006 roku - w 68 roku jej życia.

Organ wskazał, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/104, Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) w punkcie 2, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał zastrzegł, że wyrok nie oznacza usunięcia kryterium wieku z ustawy.

Organ wskazał, że w wyroku z dnia 06.12.2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zauważył, że Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził nieważności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego przepis ten winien być stosowany tak, jakby wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii osób wymagających opieki w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Trybunał uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Organ wskazał, że J.O. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w okresie od [...][.10.2010 r. do [...].06.2013 r., następnie zasiłek dla opiekuna w okresie od [...].07.2013 r. do [...].05.2014 r., od [...].05.2014 r. do [...].08.2021 r. Strona ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, do którego to świadczenia posiadała już ustalone prawo do [...].06.2013 r. decyzją z dnia [...].10.2010 r. Nr [...]. Prawo to utraciła na skutek nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych - ustawa z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013r. poz. 1557 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1b przedmiotowej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich oznacza brak uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku analizy zgromadzonych dokumentów (w tym oświadczeń i zaświadczeń) organ ustalił, że: 1) J.O. nie ma ustalonego prawa do żadnego świadczenia opiekuńczego w związku z opieką nad matką od września 202lr., 2) strona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) żaden członek rodziny osoby sprawującej opiekę nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, 4) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją.

Z przeprowadzanych regularnie przez pracownika socjalnego wywiadów środowiskowych oraz ze zgromadzonych dokumentów, w tym oświadczeń strony wynika, iż: W.Ł. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2009r, - w orzeczeniu jest stwerdzone, że do oceny niezdolności do samodzielnej egzystencji był brany pod uwagę stan zdrowia, a data powstania niepełnosprawności powstała od 2006 r. - 68 roku życia W.Ł. Ze względu na zły stan zdrowia, opiekę nad W.Ł. sprawuje jej córka J.O. W.Ł. ze względu na wiek oraz stan zdrowia wymaga stałego nadzoru osoby drugiej i bez wsparcia i całodobowej opieki córki nie mogłaby funkcjonować w swoim środowisku.

W konkluzji organ stwierdził, że w wyniku analizy posiadanych dokumentów, w tym oświadczeń i zaświadczeń organ ustalił, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji J.O. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na jej wydanie przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W świetle powyższego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. pełnomocnik strony wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze od dnia [...].07.2021r.

W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust lb ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. pomijając okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skarżąca wskazała, że zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie o sygn. akt K 38/13 jest nieprawidłowe i stanowi naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Bezspornym jest bowiem, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok z dnia 21 października 2014 r. odnosi się do sytuacji skarżącej, a organ rozstrzygający o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego winien procedować w oparciu o odpowiadające gwarancjom konstytucyjnym przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, to znaczy z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny.

Decyzją z dnia [...].11.2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako - kpa), art. 17, art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2020 poz. 111 ze zm., dalej jako - u.ś.r.) po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Burmistrza z dnia [...].09.202lr. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało J.O. świadczenie pielęgnacyjne w okresie od [...].09.202lr. na stałe w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 1); nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2); nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3). Stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2).

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, że przepisy u.ś.r. jednoznacznie wskazują, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].07.2009r. nr [...] wynika, że W.Ł. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od 2006 roku, a znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony od dnia [...].06.2009r.

W ocenie Kolegium odwołanie skarżącej podlega uwzględnieniu, albowiem organ I instancji w przedmiotowej sprawie naruszył przepisy prawa materialnego poprzez pominięcie zmiany normatywnej wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/104, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Tym samym błędnie ustalił zakres i treść obowiązywania podstawy materialnoprawnej podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.

Tymczasem wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w brzmieniu poddanym ocenie przez Trybunał stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W punkcie 2 powyższego wyroku z dnia 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu analizowanego wyroku Trybunał wskazał, że brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. prowadzi do sytuacji, w której "osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 roku życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. (...) Dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej, kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych".

Kolegium zauważyło, że w praktyce stosowania prawa wątpliwości budzi jednak brak korelacji pomiędzy formułą zakresowo-negatoryjną wyroku z dnia z dnia [...] października 2014 r. i brakiem zastosowania przez Trybunał klauzuli odraczającej wejście orzeczenia w życie a stwierdzeniami Trybunału zawartymi w uzasadnieniu jego orzeczenia. Trybunał z jednej strony stwierdził w uzasadnieniu, że: "wykonanie (...) wyroku (...) wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych", a "poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy", z drugiej zaś nie odroczył terminu wejścia w życie samego wyroku. Brak zastosowania formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu u.ś.r. niekonstytucyjnej treści normatywnej) nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw, to jest w dniu 23 października 2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443).

Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wątpliwości te są rozstrzygane w kierunku uznania, że powyższy wyrok z dniem publikacji spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę. Na poparcie powyższego stanowiska organ przywołał orzecznictwo sądowe. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że orzekający w sprawie organ zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Pominięcie derogacyjnego skutku wyroku w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać bezpośrednio wpłynęła na treść zaskarżonej decyzji.

W ocenie bowiem Kolegium powyższe względy przesądzają o zasadności przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką mimo, że niepełnosprawność matki, w stopniu znacznym nie powstała w szkole lub w szkole wyższej. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 5 u.ś.r. który reguluje przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz podało, że z wywiadów środowiskowych przeprowadzanych przez organ I instancji wynika, iż J.O. nigdzie nie pracuje i od wielu lat zajmuje się niepełnosprawną i matką - W.Ł., która jest osobą wymagającą pomocy ze strony innych osób, porusza się tylko w obrębie mieszkania przy pomocy balkonika lub laski. J.O. zamieszkuje wraz z matką w jej mieszkaniu własnościowym i pomaga matce w niezbędnym zakresie i zapewnia jej należytą opiekę. Kolegium przyznało zatem J.O. świadczenie pielęgnacyjne na okres od [...].09.202lr. na stałe w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie.

Organ odwoławczy powołał się na art. 24 ust. 2 u.ś.r. zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z akt sprawy wynika, że strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędna dokumentacją w dniu 29.07.202lr. Jednak oświadczeniem z dnia [...].08.2021 r. J.O. doprecyzowała, iż wnosi o uchylenie zasiłku dla opiekuna pobieranego w związku z opieką nad mamą od dnia [...].09.2021r. Organ I instancji decyzją z dnia [...].09.2021r. nr [...] uchylił decyzję o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna. Od ww. decyzji nie zostało wniesione odwołanie.

W świetle art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Pani W.Ł. na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].07.2009r. nr [...] zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności a orzeczenie wydano na stałe.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego J.O., reprezentowana prze profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r., przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] września 2021 r. , a nie od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tj. od lipca 2021 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja administracyjna przyznająca skarżącej od [...] września 2021 r. świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – W.Ł.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1971,00 zł miesięcznie (ust. 3).

Sąd w całości podziela stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji w kwestii interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis uzależnia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a który stanowił podstawę odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji. Słusznie organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pogląd ten jest w orzecznictwie sądowym uznany, na co wskazują m.in. przywołane w decyzji orzeczenia sądów administracyjnych.

W tym stanie sprawy prawidłowo organ odwoławczy orzekł merytorycznie z pominięciem niekonstytucyjnej części art. 17 u.ś.r., czyli ust. 1b tego przepisu oraz przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był kompletny, a stan faktyczny nie budził wątpliwości, wobec czego sprawa mogła być rozstrzygnięta merytorycznie przez organ II instancji.

W ocenie Sądu zasadny okazał się zarzut skargi dotyczący błędnie określonego początkowego terminu przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, który w decyzji organu II instancji wyznaczony został na datę [...] września 2021 r.

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W badanej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła w dniu 29 lipca 2021 (data wpływu do organu). We wniosku skarżąca zawarła oświadczenie, że w wypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji z dnia [...] listopada 2018 r. przyznającej - mylnie określony - specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wyjaśnić należy, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Burmistrz przyznał J.O. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką W.Ł. Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Burmistrz zmienił powyższą decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. poprzez zmianę wysokości zasiłku dla opiekuna.

Stwierdzić zatem przyjdzie, że już we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona złożyła wymagane przez art. 27 ust. 5 u.ś.r. oświadczenie o wyborze świadczenia, wskazując, że w wypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z zasiłku dla opiekuna, mylnie we wniosku nazwane - specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona dołączyła wymagane dokumenty w postaci pełnomocnictwa dla radcy prawnego, kopię w.w. decyzji z dnia [...].11.2018 r., kopię orzeczenia o niepełnosprawności W.Ł. oraz oświadczenie dla ustalenia wnioskowanego świadczenia. Następnie na wezwanie organu z dnia [...] sierpnia 2021 r. w dniu 10 sierpnia 2021 r. strona przedłożyła do sprawy kolejne oświadczenia służące ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia. Treść przedłożonych przez stronę dokumentów oraz treść wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dają podstawy do przyjęcia, że ustalając okres przyznania świadczenia organ powinien kierować się treścią art. 24 ust. 2 i przyznać to prawo z uwzględnieniem miesiąca złożenia wniosku, gdyż już w tej dacie wszystkie istotne dokumenty zostały przez stronę złożone, a późniejsze uzupełnienie wniosku przez złożenie oświadczeń nie oznacza, że wniosek nie został złożony z prawidłowo wypełnionymi dokumentami już 29 lipca 2021 r.

Nadto oświadczenie strony złożone w piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r. ma znaczenie dla stwierdzenia rezygnacji strony z zasiłku dla opiekuna, jednak nie niweczy wszystkich skutków prawnych związanych ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a które wynikają z art. 24 ust. 2 u.ś.r.

W tym stanie sprawy, w ocenie Sądu, decyzja organu II instancji w zakresie w jakim nie przyznaje skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] sierpnia 2021 r. wydana została z naruszeniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. polegającym na jego błędnej wykładni. W tym też zakresie zaskarżona decyzja została uchylona.

Wybór świadczenia pielęgnacyjnego oraz związana z tym rezygnacja z przyznanego już zasiłku dla opiekuna dokonane przez stronę na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. wiąże się oczywiście z koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznej przyznającej pobierane dotychczas świadczenie - w tym przypadku zasiłku dla opiekuna. Podstawę prawną do dokonania powyższych czynności prawnych stanowi art. 163 kpa w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 u.ś.r. Wydana w tym przedmiocie decyzja uchylająca decyzję ostateczną ma konstytutywny charakter. Sąd podziela stanowisko orzecznictwa sądowego, zgodnie z którym konstytutywny charakter decyzji zmieniającej lub uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia nie wyklucza dopuszczalność orzekania w tym przedmiocie ze skutkiem wstecznym. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza jeszcze o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje bowiem pogląd, że kwestia, jaki skutek ex tunc, czy ex nunc ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (patrz M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r. str.47 i nast. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2009 r. sygn. III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, iż akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyrok NSA z dnia 28 października 2009 r. sygn. II GSK 153/09; wyrok NSA z 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1129/12; i A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s.151) (por. wyrok NSA I OSK 980/13).

W rozpatrywanej sprawie decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 163 kpa w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 u.ś.r., Burmistrz uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ powołał się na wniosek strony o uchylenie zasiłku dla opiekuna zawarty w jej oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2021 r.

W tym miejscu wskazać przyjdzie, że powyższa decyzja z dnia [...] września 2021 r. nr [...] uchylająca decyzję ostateczną z dnia [...] listopada 2018 r. nie uwzględnia normy zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., który dotyczy wyboru świadczenia. Powyższą decyzją z dnia [...] września 2021 r. uchylona została bowiem decyzja zmieniająca decyzję o przyznaniu stronie zasiłku dla opiekuna, a nie decyzja właściwa czyli przyznająca to prawo, czyli decyzja z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje w związku z tym podstawy do stwierdzenia, że w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja o przyznaniu skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe uwagi dotyczące możliwości uchylenia na podstawie art. 163 kpa z mocą wsteczną decyzji przyznającej określone prawo. W realiach rozpatrywanej sprawy obowiązkiem właściwego rzeczowo organu będzie uchylenie z właściwą datą decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]. przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna.

Wyrok niniejszy ma charakter zakresowy co oznacza, że jego treść odnosić należy do określonego w nim czasookresu, tj. od [...] lipca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. W pozostałym zakresie kontrolowana decyzja nie była przedmiotem zaskarżenia, wobec czego jako ostateczna w tej części podlega wykonaniu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018.265).