Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 878/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt IV SA/GL 643/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

W dniu 22 kwietnia 2011 r. M. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach za pośrednictwem organu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Następnie wnioskiem z dnia 27 czerwca 2011 r. domagał się przyznania prawa pomocy. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu komunalnym o powierzchni 32,11 m².

Oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych, ani nieruchomości. Zadeklarował także, że nie uzyskuje żadnego dochodu, wskazując przy tym, że od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, ponieważ nie wpuszcza do swojego mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. i "przeżył z kradzieży", co wyjaśnił w "doniesieniu na samego siebie" do Prokuratury Rejonowej w Z.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w toku toczącego się z wniosku skarżącego postępowania, był on wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, nadesłanie faktur VAT, paragonów oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie wspomnianych kosztów utrzymania. Równocześnie skarżący został zobowiązany do nadesłania zeznania podatkowego za rok 2010 r.

Skarżący odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 1 sierpnia 2011 r. deklarując, że nie obciążają go żadne pożyczki oraz nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto nie wpuszcza do mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., którzy "zaplanowali zabójstwo" jego osoby. Powtórzył, że "przeżył z kradzieży". Do pisma dołączył między innymi zaświadczenie potwierdzające fakt, że na dzień 29 lipca 2011 r. posiada zaległości czynszowe na kwotę 1.214,21 zł, pismo z dnia 22 lutego 2011 r., odmawiające umorzenia zaległości z tego tytułu, wezwanie do zapłaty należności z ww. tytułu, "rozliczenie z tytułu dostarczania energii elektrycznej" za okres od 15 listopada 2009 r. do 14 listopada 2010 r., w którym ujęta została "należność do zapłaty" w kwocie 173,73 zł (stan na dzień 13 listopada 2010 r.) oraz zaświadczenie pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. z dnia 1 sierpnia 2011 r., potwierdzające, że pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do 31 marca 2010 r., jednak z nich nie korzysta i od 15 października 2009 r. nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe.

Dodatkowo w dniu 10 sierpnia 2011 r. M. R. przedłożył do akt postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 5 sierpnia 2011 r., odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego wynika, że skarżący nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania przyznania prawa pomocy, gdyż skarżący pomimo skierowanego do niego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), wezwania o dodatkowe oświadczenia i przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, nie uprawdopodobnił okoliczności dotyczących swojej trudnej sytuacji materialnej, ani nie udokumentował okoliczności, na które powołał się we wniosku.

W ocenie sądu choć skarżący "faktycznie zadeklarował brak jakichkolwiek dochodów od kwietnia 2010 r. oraz brak oszczędności i zaciągniętych pożyczek, to jednakże pomimo wezwania nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Dodatkowo wskazanie skarżącego, iż "utrzymuje się z kradzieży" nie może być uznane za wystarczające dla określenia źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Jednocześnie tak sformułowana odpowiedź, sugerująca uzyskiwanie zysków z popełnienia przestępstw może zostać uznana za wyraz lekceważenia przez skarżącego treści wezwania".

Sąd stwierdził, że skarżący pomimo spoczywającego na nim obowiązku nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy, co leżało w jego bezpośrednim interesie. Natomiast sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie zostały mu przedstawione do oceny i weryfikacji.

Jednocześnie sąd wskazał, że mając na względzie to, iż skarga została wniesiona na decyzję w przedmiocie zasiłku celowego, czyli sprawy z zakresu pomocy społecznej, skarżący nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z art. 239 pkt 1) lit. a) p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt IV SA/GL 643/11, po rozpoznaniu wniosku M. R., odmówił przyznania prawa pomocy.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący M. R. W zażaleniu wskazywał, że nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy. Wskazał także, że "żyje z kradzieży".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 246 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny".

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy ograniczał się w istocie do przyznania tego prawa w zakresie częściowym tj. ustanowienia adwokata z urzędu, albowiem jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sprawa o przyznanie zasiłku celowego należy do katalogu spraw ujętego w art. 239 pkt 1, w których to sprawach strona skarżąca działanie lub bezczynność organu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy orzekał w istocie jedynie w zakresie jego częściowego przyznania – wyznaczenia adwokata z urzędu. Tym samym także kontrola orzeczenia dokonywana przez Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza się do kwestii wyznaczenia pełnomocnika z urzędu.

Jak prawidłowo ustalił sąd pierwszej instancji, skarżący jest osobą niepełnosprawną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu komunalnym o powierzchni 32,11 m². Nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych, ani nieruchomości. Zadeklarował, że nie uzyskuje żadnego dochodu, wskazując przy tym, że od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, ponieważ nie wpuszcza do swojego mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. i "przeżył z kradzieży". Istotne znaczenie dla sprawy ma również fakt, że skarżący przedłożył zaświadczenie z dnia 1 września 2010 r. wydane przez Kierownika Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. z którego wynika, że skarżący był objęty pomocą Ośrodka do marca 2010 r. w formie zasiłku stałego. W aktach sprawy znajduje się ponadto wydane w dniu 29 lipca 2011 r. przez Dyrektora Jednostki Obsługi Finansowej Gospodarki Nieruchomościami w Z. z którego wynika, że na dzień wydania zaświadczenia skarżący posiada zaległości z tytułu czynszu opłat niezależnych od właściciela w kwocie 1214,21 (tysiąc dwieście czternaście 21/100) złotych. W aktach znajduje się także wydane w dniu 11 lipca 2011 r. ostateczne wezwanie do zapłaty kwoty 1074,42 (tysiąc siedemdziesiąt cztery 42/100) złotych z tytułu czynszu oraz pozostałych opłat niezależnych od właściciela. Ponadto skarżący przedłożył postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 5 sierpnia 2011 r. w którym odmówiono mu wydania zaświadczenia o dochodach brutto za 2010 rok. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że na dzień 4 sierpnia 2011 r. do Urzędu Skarbowego nie wpłynęło zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 rok, brak jest również informacji od płatników podatku dochodowego o dochodach uzyskanych przez skarżącego. Skarżący wywodził, że przeżył "z kradzieży" – przedstawił także skierowane do Prokuratury Rejonowej w Z. doniesienie na siebie samego. W aktach sprawy znajdują się również dokumenty wskazujące na stan majątkowy i dochody skarżącego, z tym, że zostały one wydane w latach m.in. 2002, 2003, co oznacza, że nie wskazują na aktualny stan majątkowy skarżącego.

Z przedstawionego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ile mogą wywoływać wątpliwości oświadczenia skarżącego, że nie posiada żadnych dochodów, o tyle z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 5 sierpnia 2011 r. jasno wynika nie tylko to, że do Urzędu Skarbowego nie wpłynęło zeznanie podatkowe skarżącego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010, ale również to, że brak jest jakiejkolwiek informacji od płatników podatku dochodowego o dochodach uzyskanych przez skarżącego. Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 51 poz. 307 ze zm.) - osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, są obowiązane jako płatnicy obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób, które uzyskują od tych zakładów pracy przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczego stosunku pracy, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez zakłady pracy, a w spółdzielniach pracy – wypłaty z tytułu udziału w nadwyżce bilansowej. Podobnie organy rentowe są obowiązane jako płatnicy pobierać zaliczki miesięczne od wypłacanych bezpośrednio przez te organy emerytur i rent, świadczeń przedemerytalnych i zasiłków przedemerytalnych, nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, rent strukturalnych oraz rent socjalnych.

Skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazuje, że na dzień 4 sierpnia 2011 r. do Urzędu Skarbowego nie wpłynęło zeznanie podatkowe skarżącego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 rok, a ponadto brak jest jakichkolwiek informacji od płatników podatku dochodowego o dochodach uzyskanych przez skarżącego, to mając na uwadze również oświadczenia skarżącego, o tym, że nie uzyskuje dochodów, należy przyjąć, że uprawdopodobnił on powyższą okoliczność. Skarżący przedstawiając powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, wykonał również zarządzenie sądu o wezwaniu go do przedłożenia zeznania podatkowego za rok 2010. W wezwaniu sąd zobowiązał również skarżącego do przedłożenia decyzji z której by wynikało, że skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej. Na tę okoliczność skarżący przedstawił wymienione wyżej zaświadczenie z dnia 1 września 2010 r. wydane przez Kierownika Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. z którego wynika, że skarżący był objęty pomocą Ośrodka do marca 2010 r. w formie zasiłku stałego, potwierdzone to zostało również w piśmie Kierownika Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej z dnia 1 sierpnia 2011 r. Faktem jest, że skarżący nie przedstawił paragonów, faktur, wskazujących na jego koszty utrzymania, niemniej jednak oświadczył również, że z braku środków do życia i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, po miesięcznych potrąceniach m.in. na alimenty, zostawały mu niewielkie środki do życia wystarczające na zakup "jednego chleba dziennie (...)". Skarżący wskazywał również na zagrożenie eksmisją z mieszkania.

O ile sąd pierwszej instancji zasadnie wskazywał na wątpliwości co do źródeł utrzymania się skarżącego (kradzież), o tyle w aktach sprawy znajdują się również dokumenty uprawdopodabniające, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym stanie rzeczy, skoro skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.