Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 970/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 1 i 2, art. 36 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: rt. 124, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 2 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2021 roku sprawy ze skarg E. S.A. w P. i E. sp. z o.o. w P. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz każdej ze skarżących kwotę po [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda (dalej jako Wojewoda lub organ II instancji) decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...], działając na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej: "k.p.a"), po rozpatrzeniu odwołania z [...] lipca 2019 r., wniesionego przez E. Sp. z o.o oraz odwołania z [...] sierpnia 2019 r., wniesionego przez E. S.A. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej Prezydent lub organ I instancji) z [...] lipca 2019 r., znak [...], w sentencji której orzeczono:

"I Ustalić na rzecz p. M. O. i p. J. D. odszkodowanie w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...]), za nieruchomość położoną w P. przy ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej nr [...], stanowiącą działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu P. , z tytułu zmniejszenia jej wartości ze względu na przebieg napowietrznej linii elektroenergetycznej [...] S. - P. - C..

II Do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie spółki E. S.A. i E. sp. z o.o. z siedzibą w P.. Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Odszkodowanie należy wypłacić:

- p. M. O. - kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych [...]),

- p. J. D. - kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych [...]).

Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego."

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Na wniosek p. M. O. (dalej skarżąca), reprezentowanej przez radcę prawnego A. S. złożony [...] stycznia 2018 r. wszczęte zostało postępowanie o ustalenie odszkodowania za szkody powstałe wskutek ograniczenia prawa własności oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu P. , ze względu na przebieg napowietrznej linii elektroenergetycznej [...] S. - P. - C., wybudowanej na podstawie decyzji Urzędu Miejskiego w P. - Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z [...] kwietnia 1976 r., nr [...] Wniosek w tym samym przedmiocie, pismem z [...] października 2018 r. złożył p. J. D. działając za pośrednictwem tego samego pełnomocnika.

Decyzją z [...] stycznia 2019 r., [...] Prezydent Miasta P. ustalił na rzecz p. M. O. odszkodowanie w wysokości [...] zł, a p. J. D. w wysokości [...] zł.

Odwołanie od tej decyzji wniosła spółka E. Sp. z o.o. Na mocy decyzji z [...] lutego 2019 r., nr [...] Wojewoda uchylił decyzję z [...] stycznia 2019 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zdaniem organu odwoławczego w uchylonej decyzji błędnie ustalono udział osób uprawnionych do dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oraz, że należy wystąpić do rzeczoznawcy majątkowego D. P. o udzielenie wyjaśnień w zakresie dość lakonicznego opisu budynku posadowionego na działce nr [...], doprecyzowania kryterium doboru przyjętych atrybutów waloryzujących oraz zawarcia wszystkich elementów wpływających na ustalenie zmniejszenia wartości nieruchomości. Ponadto Wojewoda wskazał, że obowiązek odszkodowawczy w tym przypadku leży zarówno po stronie spółki E. S.A. jak i E. Sp. z o.o., zatem organ I instancji błędnie oznaczył katalog stron postępowania, uniemożliwiając stronie - E. S.A. czynny udział w postępowaniu.

Realizując zalecenia organu odwoławczego, w dniu [...] kwietnia 2019 r. zawiadomiono spółkę E. S.A. z siedzibą w P. o wszczęciu przedmiotowego postępowania oraz wystąpiono do rzeczoznawcy majątkowego D. P. o wyjaśnienie kwestii wskazanych przez Wojewodę w decyzji z [...] lutego 2019 r., nr [...]

W toku postępowania, na podstawie pozyskanych akt archiwalnych nr [...] ustalono, że Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w P. decyzją z [...] kwietnia 1976 r., nr [...], ostateczną w pkt. 7 z dniem [...] maja 1976 r., zezwolił Z. E. P. - M. na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną a leżących w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej [...] S. - P. - C., w tym m.in. nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 z księgi wieczystej nr [...]. Decyzja Prezydenta została wydana na podstawie przepisu art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 dalej u.z.t.w.n.), który stanowi że organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach, zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową, ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub naziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Decyzja zawiera zapis, iż "właścicielom zajętych nieruchomości należy się od Z. E. P. - M., zgodnie z art. 36 ustawy wywłaszczeniowej odszkodowanie za straty spowodowane budową linii elektroenergetycznej [...] S. - P. - C.".

W chwili ograniczenia sposobu korzystania z działki nr [...] właścicielem tej nieruchomości był p. I. D., ponieważ w decyzji z [...] kwietnia 1976 r., znak [...] jedynie on został wymieniony jako właściciel tej nieruchomości. Jednakże na podstawie badania księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu P. ustalono, że własność przedmiotowej działki na dzień ograniczenia prawa własności przysługiwała pp. I. i T. D. na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Pan I. D. zmarł [...] stycznia 1998 r., a spadek po nim nabyli: żona T. D., syn J. D. i córka M. O. (z domu D.), wszyscy po [...] części (postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...] listopada 2000 r., sygn. akt [...] Pani T. D. zmarła [...] lipca 2009 r., a spadek po niej nabyli: syn J. D. i córka M. O. po [...] części (akt poświadczenia dziedziczenia z [...] sierpnia 2010 r., rep. "[...]" Nr [...]).

Zgodnie z danymi księgi wieczystej według stanu z dnia ograniczenia prawa własności oraz wobec dokumentów potwierdzających nabycie spadku po zmarłych współwłaścicielach nieruchomości tj. po p. I. D. i p. T. D. odszkodowanie zostało ustalone zgodnie z wysokością udziałów przysługujących stronom postępowania tj. p. M. O. i p. J. D. po [...] części.

W ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że odszkodowanie nie zostało wcześniej ustalone i wypłacone oraz nie zostało zawarte porozumienie w sprawie odszkodowania.

Na podstawie oględzin przeprowadzonych [...] marca 2018 r. ustalono, że nieruchomość przy ulicy [...], zabudowana jest wolnostojącym budynkiem mieszkalnym. W północno-zachodniej części działki znajduje się słup energetyczny o rozpiętości podstaw około 7m. Linia wysokiego napięcia przebiega przez działkę równolegle do budynku. Pod linią rośnie orzech.

W dniu [...] września 2018 r. pozyskano operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego D. P. określający zmniejszenie wartości nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z uwzględnieniem stanów: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. [...] maja 1976 r. oraz w dacie zrealizowania inwestycji (rzeczoznawca przyjął [...] października 1978 r.). Operat sporządzony [...] września 2018 r. zweryfikowano badając jego zgodność z przepisami ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 poz. 121 ze zm. dalej u.g.n.), przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109 ze zm.), a także standardami zawodowymi zawartymi w Powszechnych Krajowych Zasadach Wyceny uchwalonych przez Polską Federację Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych.

Rzeczoznawca majątkowy ustalił, że na działce nr [...] o powierzchni [...] m2, w północno-zachodniej jej części znajduje się słup kratowy. Nieruchomość ta w chwili projektowania i wybudowania linii napowietrznej była terenem z usankcjonowaną już zabudową mieszkaniową, a budynek mieszkalny nie znajduje się fizycznie pod osią linii. Przyjął także, że łączna powierzchnia tzw. strefy ochronnej (tj. strefy zbliżeń linii energetycznych do budynków) przy uwzględnieniu korekt powierzchniowych wynosi [...] m2. Dodatkowo, w związku z posadowieniem na działce słupa o rozstawie u podstawy [...]m i tzw. kołnierzem ochronnym wynoszącym [...]m, powierzchnia gruntu pozbawiona władztwa właściciela nieruchomości wynosi [...] m2. Strefa eksploatacyjna (tzw. pas technologiczny) została ustalona według wzoru stosowanego przez grupę E. i wynosi [...] m2.

Biegły ustalił, że zarówno [...] maja 1976 r. i [...] października 1978 r. tj. w dniach ograniczenia własności i realizacji inwestycji, działka nr [...] znajdowała się na terenie objętym ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego miasta P. z [...] sierpnia 1975 r., stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego województwa poznańskiego, zatwierdzonego uchwałą nr XII/25/77 Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z [...] października 1977 r. i oznaczonym symbolem: [...] - tereny mieszkalnictwa wysokiej intensywności. Jednocześnie działka nr [...] znajdowała się na terenie objętym szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego terenu osiedla mieszkaniowego P. "P. - N.", zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta miasta P. nr [...] z [...] stycznia 1974 r. i oznaczonym symbolem: [...] - tereny mieszkalnictwa jednorodzinnego niskiej intensywności.

Biegły stosując podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej, w pierwszej kolejności określił wartość rynkową nieruchomości gruntowej, niezabudowanej, przed jej obciążeniem. Mając na uwadze przeznaczenie nieruchomości w planie, rodzaj rynku określił dla nieruchomości gruntowych niezabudowanych, objętych prawem własności, przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Do analizy przyjął 12 transakcji nieruchomościami niezabudowanymi położonymi wyłącznie w strefie P. , W. i P. , zawartych w okresie od czerwca 2015 r. do września 2017 r. Następnie porównał nieruchomość wycenianą z nieruchomościami, które osiągnęły cenę minimalną oraz cenę maksymalną. Cenę średnią ze wszystkich transakcji skorygował współczynnikami uwzględniającymi różnice w lokalizacji szczegółowej tych nieruchomości (w tym sąsiedztwo i otoczenie), kształcie działki, powierzchni nieruchomości i możliwościach realizacyjnych (w tym potencjał planistyczny i ewentualne ograniczenia co do rodzaju i wysokości zabudowy). W ten sposób biegły obliczył wartość [...] m2 niezabudowanego gruntu na kwotę [...]zł. Następnie przy pomocy wzoru określił wartość szkody trwałej w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości, określonej przy uwzględnieniu czynników wymienionych w § 43 ust. 3 pkt. 1-4 rozporządzenia z [...] września 2004 r. tj. czynników ograniczających sposób użytkowania nieruchomości, w tym przypadku w tzw. strefie oddziaływania urządzenia (strefie ochronnej), jak również przy jednoczesnym uwzględnieniu uprawnienia przedsiębiorstwa w postaci prawa dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonania czynności związanych z ich konserwacją, z uwzględnieniem stanu nieruchomości z dnia ograniczenia prawa własności nieruchomości oraz dnia realizacji inwestycji, według cen aktualnych. Zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości zostało wycenione na kwotę [...]zł.

Organ uznał, że operat jest spójny i logiczny, a określone w nim wartości wiarygodne. Na jego podstawie ustalono, że zmniejszenie wartości nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia [...] kV S. - P. - C. wynosi [...] zł. Odszkodowanie to przysługuje stosownie do posiadanych udziałów: p. M. O. w kwocie [...]zł i p. J. D. w kwocie [...]zł.

Strony miały możliwość zapoznania się z operatem szacunkowym, jak i wypowiedzenia się na temat zebranego materiału dowodowego w sprawie, z której nie skorzystały.

Prezydent na podstawie dokumentacji pozyskanej od spółki E. Sp. z o.o. ustalił, że Z. E. P. obecnie już nieistniejący, który miał status przedsiębiorstwa państwowego, został przekształcony w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa - E. P. S.A., na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa. Przekształcenie nastąpiło aktem notarialnym z [...] lipca 1993 r., rep. Nr [...]. W związku z połączeniem E. P. S.A. z E. S. S.A., Z. E. G. S.A., Z. Z. E. S.A. oraz Z. E. B. S.A, które miało miejsce [...] stycznia 2003 r. E. P. S.A. zmieniła nazwę na G. E. E. S.A. a następnie na E. S.A. Na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w formie aktu notarialnego z [...] czerwca 2007 r., rep. [...] nr [...] w celu wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu art. 3 pkt 25 ustawy z dnia [...] kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r., Nr 89, poz. 626) nastąpiło zbycie przez spółkę E. S.A. części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 Kodeksu cywilnego i zawiązanie spółki E. O. Sp. z o.o. oraz wyposażenie jej w majątek dystrybucyjny w formie aportu oddziału E. S.A., samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Obecnie zadania związane z dystrybucją energii elektrycznej m.in. na obszarze, na którym znajduje się przedmiotowa działka wykonuje spółka E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P., która jest również właścicielem posadowionej na niej infrastruktury energetycznej. Zgodnie z powyższym wynika, że spółka E. S.A. była następcą prawnym podmiotu, który uzyskał zezwolenie na czasowe zajęcie działek tj. Z. E. P., który wówczas był właścicielem (gestorem) sieci, natomiast obecnie, jak wykazano właścicielem (gestorem) sieci jest spółka E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P..

Realizując zalecenia Wojewody Prezydent wywiódł, iż zgodnie z art. 12 dekretu z [...] października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1960 r., nr 18, poz. 111): "1. Przedsiębiorstwo państwowe odpowiada tylko za swoje zobowiązania: odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego. 2. Za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb państwa nie odpowiada."

Prezydent zwrócił uwagę, że Wojewoda w decyzji z [...] lutego 2019 r., znak [...], powołując się na przepis art. 55(4) Kodeksu cywilnego powołany w umowie z [...] czerwca 2007 r. wskazał, że obowiązek odszkodowawczy w tym przypadku leży zarówno po stronie spółki E. S.A. jak i E. O. Sp. z o.o., zatem do zapłaty odszkodowania spółki te zobowiązane są solidarnie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. O. sp. z o.o., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego:

1. art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, z późn. zm., dalej: "u.g.n.") w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że E. O. sp. z o.o. jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą, wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą,

2. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10 poz. 64, z późn. zm., dalej: "ustawa wywłaszczeniowa") w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym);

3. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium; a także naruszenie prawa procesowego:

4. art. 11 k.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia;

5. art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, z późn. zm., dalej: "k.c.") poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w k.c.; . art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. la, 2 i 6, art. 134 ust. 1 i art. 233 u.g.n. poprzez przyjęcie, że indywidualnie określone uprawnienie administracyjne poprzednika prawnego wnioskodawców jest dziedziczne i przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego, w sytuacji w której prawo to nie ma charakteru cywilnoprawnego i jest wyłącznie związane z osobą wywłaszczoną na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej;

6. art. 7, 77, 78, 80 i 84 k.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności: niezbadanie relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Z. E. P. w P., Z. E. P. w P. a E. S.A., E. S.A. a E. O. Sp. z o.o., niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez E. O. sp. z o.o., niewystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do E. S.A., tj. następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dot. urządzeń przesyłowych po dniu [...] grudnia 1990 r., ustalenie stanu faktycznego na podstawie kserokopii decyzji administracyjnych, które nie mają przymiotu decyzji w rozumieniu k.p.a., przyjęcie wysokości odszkodowania wskazanego przez biegłego, które jest zawyżone.

Wobec powyższego E. O. sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta P. wniosła też E. S.A. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w szczególności:

1. art. 156 § 1 k.p.a., ponieważ zaskarżona decyzja została wydana wobec E. S.A., która nie była stroną postępowania, w związku z tym zachodzi nieważność postępowania;

2. art. 28 k.p.a. poprzez pominięcie udziału E. S.A. jako strony w postępowaniu, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego, skoro został na nią nałożony obowiązek zapłaty wysokiego odszkodowania;

3. art. 7, 77 § 1, 89, 107 § 3 k.p.a., polegające na braku ustalenia stanu faktycznego, dotyczącego istnienia odpowiedzialności odszkodowawczej oraz wysokości zmniejszenia wartości nieruchomości;

4. art. 79 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony o sporządzeniu operatu szacunkowego, stanowiącego dowód na okoliczność wysokości odszkodowania; art. 130 ust. 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie operatu szacunkowego, w którym zawyżona została wartość odszkodowania, pominięcie faktu, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie jest "osoba wywłaszczona", czyli podmiot, będący właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości; art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i art. 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że E. S.A. jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenia na wykonanie czynności, związanych z konserwacją, remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin, objętych własnością górniczą i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawców odszkodowania;

5. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy wywłaszczeniowej w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, jakim jest E. S.A., który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa;

6. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działanie Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, jakim jest E. S.A.; naruszenie art. 118 k.c. poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w k.c.

Wobec powyższego E. S.A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ponowne określenie wysokości odszkodowania lub uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Opisaną we wstępie decyzją z dnia [...] września 2019 r. Wojewoda orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

W ocenie organu w sprawie ziściły się przesłanki, pozwalające na przyznanie M. O. i J. D. odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], z uwagi na ostateczną decyzję Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w P. z [...] kwietnia 1976 r., znak [...], zezwalającą Z. E. P. na tymczasowe zajęcie terenu dla pobudowania linii elektroenergetycznej [...] S. - P. - C. w rejonie ulic: J. , P. , D., Z. i O., obejmującego między innymi działkę nr [...].

Ówczesnym właścicielem nieruchomości był I. D.. Uprawnionymi do dochodzenia należnego odszkodowania, są jego spadkobiercy M. O. i J. D..

Z kolei mając na względzie treść art. 132 ust. 6 u.g.n. pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Z. E. P. - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Wojewoda nie zgodził się z poglądem, iż zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa, gdyż Prezydent Miasta zasadnie powołał się na art. 12 dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych.

Zdaniem Wojewody organ I instancji prawidłowo stwierdził, że obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, należącej w dniu ograniczenia do I. D., leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E. O. S.A. solidarnie.

W kontekście ustalenia kwoty należnego odszkodowania, Wojewoda wskazał, iż operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Spełnia wszystkie wymagania wskazane w rozporządzeniu Rady Ministrów z [...] września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109, z późn. zm.). Przedmiotowy operat szacunkowy prawidłowo opisuje rzeczywistość, a mianowicie przedmiot wyceny w postaci działki nr [...]. Biegły prawidłowo określił powierzchnię wycenianej działki, a także jej funkcję w planie zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta P. z [...] sierpnia 1975 r., działka nr [...] znajdowała się na terenie oznaczonym symbolem [...] - tereny mieszkalnictwa wysokiej intensywności. Rzeczoznawca majątkowy prawidłowo opisał też nieruchomość, wyszczególniając wszystkie elementy, znajdujące się na działce oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne.

Organ II instancji sprawdził też, czy nieruchomości podobne, wskazane przez rzeczoznawcę majątkowego, spełniają kryterium podobieństwa pod względem przeznaczenia planistycznego. Weryfikacja prawidłowości ustaleń biegłego była możliwa dzięki precyzyjnemu określeniu przez biegłego adresów nieruchomości, numerów działek oraz ich powierzchni. Okazało się zatem, że wszystkie nieruchomości uznane za podobne znajdowały się w podobnej lokalizacji, miały podobną powierzchnię i sąsiedztwo.

Kolejnym aspektem wymagającym sprawdzenia, przed przyznaniem operatowi szacunkowemu waloru przydatności dowodowej, jest konieczność uznania, iż nie zawiera on jakichkolwiek omyłek, niejasności lub błędów mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej wyceny. Organ odwoławczy sprawdził obliczenia wykonane przez biegłego, konstatując, iż okazały się one w pełni prawidłowe.

Ostatnim elementem, na który Wojewoda zwrócił uwagę oceniając przedmiotowy operat szacunkowy jest jego zgodność z przepisami prawa. Rzeczoznawca majątkowy sporządzając operat szacunkowy prawidłowo zastosował m.in. art. 130, art. 134 oraz art. 154 u.g.n. Organ odwoławczy uważa ponadto, iż biegły, sporządzając operat szacunkowy, nie uchybił normie prawnej zawartej w art. 4 pkt 16 u.g.n., przyjmując do zastosowanej metody porównań wyłącznie nieruchomości podobne, a o czym wspomniano powyżej.

Wojewoda dał wiarę ustaleniom zawartym w opinii biegłego nie widząc podstaw aby kwestionować sferę faktyczną ustaleń operatu z urzędu. Charakter pozyskanej opinii biegłego pozwala na przyznanie mu waloru przydatności dla celów dowodowych. Dokument ten prawidłowo odzwierciedla rzeczywistość, a zatem nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego.

Odnosząc się natomiast do zarzutów E. O. sp. z o.o. oraz E. S.A., zawartych w złożonych odwołaniach, Wojewoda wskazał, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nieprawidłowego ustalenia przez organ I instancji podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, oznaczonej jako działka [...]. Prezydent Miasta P. prawidłowo przyjął, iż podmiotem odpowiedzialnym w tym zakresie są solidarnie E. O. sp. z o.o. oraz E. S.A..

Zdaniem organu chybiony okazał się również zarzut o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie, przysługującego M. O. i J. D.. Do niniejszego postępowania administracyjnego, w tym zakresie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego.

W kontekście zarzutu naruszenia art. 11 k.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia, a także zarzutu naruszenia art. 7. 77. 78, 80 i 84 k.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, organ II instancji nie dopatrzył się żadnych nieprawidłowości w postępowaniu, prowadzonym przez organ I instancji.

Nadto, odpowiadając na zarzut E. S.A. o wydaniu decyzji w stosunku do podmiotu, który nie był stroną postępowania, organ II instancji wskazał, że E. S.A. została powiadomiona o toczącym się postępowaniu i otrzymała możliwość zapoznania się ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami.

Mając te wszystkie okoliczności na uwadze Wojewoda nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania spółek.

Skargę na decyzję Wojewody wniosły E. S.A. i E. O. sp. z o.o. obie reprezentowane przez zawodowych pełnomocników.

E. S.A. w swej skardze wniosła o stwierdzenie nieważność decyzji Wojewody w całości względnie jej uchylenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zarzuciła zarazem naruszenie: art. 156 § 1 K.p.a. , art. 28 K.p.a. , art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. w związku z art. 129 ust. 5 u.g.n. , art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 u.g.n. w związku z art. 124 ust. 1 i art. 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a. oraz art. 118 kodeksu cywilnego.

W drugiej skardze E. O. sp. z o.o. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji zarzucając naruszenie: art. 4 pkt 9b u.g.n., 233 u.g.n., 134 u.g.n., 132 ust.6 i 5 u.g.n.,. 124 i 124 b u.g.n., 128 ust. 4 u.g.n., 129 ust. 5 u.g.n., 35 i 36 u.z.t.w.n., art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych, art. 7, 77, 80, 84, 11, 104 k.p.a. oraz art. 118 i 922 w zw. z art. 1 kodeksu cywilnego.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2020 r. uczestnicy postępowania M. O. i J. D. wnieśli również o oddalenie skargi.

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2019 r. Sąd wydał w sprawie II SA/Po 971/19 – w oparciu o art. 111 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a.") –postanowienie o połączeniu sprawy ze sprawą o sygn.. II SA/Po 970/19 w celu ich łącznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia. Obie skargi (E. S.A. i E. O. sp. z o.o.) podlegają rozpoznaniu w jednym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody z dnia [...] września 2019 r. podlega uchyleniu.

W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że decyzją z [...] kwietnia 1976 r. znak [...] Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w P. zezwolił Z. E. P. na tymczasowe zajęcie terenu dla pobudowania linii elektroenergetycznej [...] S.-P.- C. w rejonie ulic: J. , P. , D., Z. i O., obejmującego między innymi działkę nr [...].

Z akt sprawy wynika, że w dniu wydania decyzji własność nieruchomości przysługiwała I. D., który zmarł nie wystąpiwszy o wypłatę odszkodowania. Z wnioskiem tym zwrócili się jego spadkobiercy M. O. i J. D..

W tym miejscu należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt sygn. akt I OPS 1/20, w której wyrażono stanowisko, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, natomiast nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n.

Z art. 269 § 1 p.p.s.a. wynika, że uchwały abstrakcyjne posiadają tzw. ogólną moc wiążącą, co powoduje, że powołana uchwała z dnia 22 lutego 2021 r. wiąże sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis. Sąd w składzie rozstrzygającym jest więc związany wykładnią prawa dokonaną przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego w powyższej uchwale, która znajduje zastosowanie również na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Wobec powyższego, wbrew zarzutom zawartym w skargach, M. O. i J. D. byli uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie w związku z ograniczeniem sposobu użytkowania nieruchomości o nr [...]. Brak było zatem przeszkód do ustalenia odszkodowania na ich rzecz w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Zaskarżoną decyzją ustalono odszkodowanie w wysokości [...] zł na rzecz M. O. i J. D. i do jego zapłaty zobowiązano solidarnie E. S.A. i E. O. sp. z o.o.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie (jak i przeważającym zarzutem podniesionym w obu skargach) było, czy prawidłowo organ zobowiązał solidarnie do zapłaty odszkodowania spółki E. S.A. i E. O. sp. z o.o. w Poznaniu.

Zdaniem Sądu zarówno stanowisko organów rozstrzygających w sprawie, jak i skarżących spółek jest błędne. Przyjąć bowiem należało, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest wyłącznie E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P..

Z ustaleń organów wynika, że przedsiębiorstwo P. Z. E. P. zostało przekształcone w spółkę E. P. S.A. na podstawie zarządzenia Ministra Przemyślu i Handlu z [...] lipca 1993 r., nr [...] a następnie aktu przekształcenia z [...] lipca 1993 r., rep. Nr [...]. W związku z połączeniem E. P. S.A. z E. S. S.A., Z. E. G. S.A., Z. Z. E. S.A. oraz Z. E. B. S.A, które miało miejsce [...] stycznia 2003 r. E. P. S.A. zmieniła nazwę na G. E. E. S.A. a następnie na E. S.A. W dniu [...] czerwca 2007 r. nastąpiło wydzielenie Spółki E. O. Sp. z o.o., która weszła we wszystkie prawa i obowiązki Spółki E. S.A,, wynikające z działalności dystrybucyjnej (akt notarialny z [...] czerwca 2007 r., rep. [...] nr [...]). Obecnie zadania polegające na dystrybucji energii elektrycznej na obszarze, na którym znajdują się działka nr [...] wykonuje spółka E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P..

Zdaniem Sądu punktem wyjścia do wyinterpretowania normy określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1976, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że regulacja uchylonej u.z.t.w.n. jest jedynie swoiście rozumianym wzorcem do określenia przedmiotu sprawy odszkodowawczej, a także podmiotów uprawnionego i zobowiązanego. W tych zakresach, w których przepisy uchylonej u.z.t.w.n. nie "przystają" do aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej i regulacji, rekonstrukcja normy prawnej statuującej odpowiedzialność odszkodowawczą za usytuowanie urządzeń przesyłowych powinna być dokonywana w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy u.g.n.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1976 r. i budowy linii energetycznej), odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei powołany art. 35 ust. 1 upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.

Z kolei według art. 132 ust. 6 u.g.n., obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń.

W niniejszej sprawie nie byłoby możliwe określenie podmiotu zobowiązanego na podstawie art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., bowiem podmiot ten już nie istnieje (Z. E. P.). Natomiast stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n. za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należy uznać E. O. Sp. z o.o. w P. , jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1976 r. W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1976 r. decyzja traktowana jest przez E. O. sp. z o.o. na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1976 r. nie miało charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej), co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Z. E. P., ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007 r., czyli też w dacie orzekania przez organy, E. O. sp. z o.o. Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest nikt inny jak właśnie E. O. sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent.

Skoro w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. W sprawie niesporne jest, że następcą tym jest E. O. Sp. z o.o. w P. . Powołany przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do przesłanki posiadania linii energetycznej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, ani do regulacji dotyczących wydzielenia czy utworzenia nowej spółki prawa handlowego w rozumieniu przepisów k.s.h. i o przekształceniach własnościowych, czy też rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi (tak też NSA w wyroku z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1756/20, oddalającym skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

Należy podkreślić, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n., do zdarzeń "dawnych" zdaniem Sądu nie polega na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy natomiast zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego nadal prawa. Zdaniem Sądu takie podejście odpowiada ratio legis art. 132 ust. 6 u.g.n. – ustawodawca dążył bowiem do tego, aby odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości opłacał podmiot będący administracyjnym adresatem zezwolenia z art. 124 u.g.n.

Wzmacniając powyższe stanowisko należy zauważyć, że roszczenie i zobowiązanie dotyczące odszkodowania wynikające z art. 35 u.z.t.w.n., nie powstawało z mocy samego prawa. Do jego ustalenia i wypłaty niezbędne było złożenie wniosku przez zainteresowaną stronę (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) w razie sporu. Ze sporem mamy do czynienia zarówno w sytuacji, gdy strony nie mogą dojść do porozumienia co do wysokości kwoty odszkodowania, jak i w sytuacji, gdy jedna strona uznaje, że w ogóle nie jest zobowiązana do zapłaty. Ponadto ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, inaczej niż w innych rodzajach wywłaszczenia, nie zawsze skutkować musi przyznaniem prawa do odszkodowania. Zgodnie z art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n., właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Wniosek o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania mógł więc, ale nie musiał być złożony. Z powyższego wynika konkluzja, że na etapie przed złożeniem wniosku możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie stanowi ekspektatywę administracyjną, której uruchomienie wymaga działania zainteresowanego podmiotu w sferze prawa administracyjnego.

Zdaniem Sądu dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

Z tych względów nietrafne były zarzuty skarżących spółek sprowadzające się do próby wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa, jak i za niezasadne Sąd uznał zgłoszone w skardze E. O. sp. z o.o. zawarty w pkt 1, 2, 7, 8, 9, 10, 11 skargi.

Sąd uwzględnił natomiast zarzut skargi E. S.A., w zakresie w jakim spółka ta wskazywała, że nie jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania.

Reasumując, jako nieprawidłowe Sąd uznał zobowiązanie do zapłaty odszkodowania E. S.A. (solidarnie obok E. O. sp. z o.o.). E. S.A. w ogóle nie powinna występować w charakterze podmiotu zobowiązanego. Z tego też powodu Sąd uznał za zbędne rozważania dotyczące podniesionych ze przez E. S.A. zarzutów odnośnie skierowania decyzji do podmiotu nie będącego stroną, pominięcia udziału E. S.A. jako strony w postępowaniu oraz aspektów następstwa prawnego tej spółki względem zobowiązań Skarbu Państwa.

Odnosząc się do podniesionego przez obie skarżące zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie (art. 118 k.c.) trzeba wyjaśnić, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, jakie jest zasadą w prawie cywilnym. Tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego istnieje. Brak jest podstaw do konstruowania przedawnienia żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy określonego w art. 36 ust. 2 ustawy 1958 r. Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i na podstawie przepisów prawa administracyjnego jest realizowane. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 460/08, LEX nr 515984).

Przepis art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1976 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., jednakże jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie ustawy z 1958 r. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Zgłoszony przez spółki zarzut przedawnienia nie był więc zasadny.

Odnosząc się do sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego Sąd wskazuje, że organy, w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego, oceniły przedstawiony operat szacunkowy, prawidłowo uznały go za wiarygodny dowód w sprawie i przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.). Biegły wyceniał zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej, dokonując wyceny na podstawie 12 nieruchomości, najpierw według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia prawa (str 25 operatu), jako przeznaczonej pod zabudowę mieszkaniową. Wartość rynkowa nieruchomości o nr [...] z przeznaczeniem pod zabudowę mieszkaniowa według stanu na dzień wydania decyzji bez obciążenia jej obciążeniem w postaci słupa linii energetycznej wyliczono na kwotę [...]zł (str. 29 operatu). Dalej w operacie biegły wyszczególnił, że na całe odszkodowanie składają się następujące wartości cząstkowe: szkoda związana ze zmianą walorów estetycznych nieruchomości, oszacowana na kwotę [...]zł, trwała zmiana warunków korzystania z nieruchomości w związku z pozostawieniem naziemnego elementu infrastruktury technicznej w postaci słupa kratowego, określona na kwotę [...]zł, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oszacowane na kwotę [...]zł, skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń określone na kwotę [...]zł. Zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości zostało wycenione na kwotę [...]zł.

W ocenie Sądu organy administracji miały podstawy do oceny sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego jako rzetelnego i kompletnego. Zasadnie uznały, że na jego podstawie było możliwe ustalenie wysokości odszkodowania.

Zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n. ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zwłaszcza gdy chodzi o treści wywodzone z wiadomości specjalnych, należy do zadań organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. To ona, a nie organ administracji, jest uprawniona do tak szczegółowego badania danych zawartych w opinii, jak chociażby przyjęcie określonych cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej ceny średniej za metr kwadratowy. Poza zakresem analizy sądów administracyjnych jest więc kwestia merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Stosownie do art. 154 ust. 1 u.g.n., rzeczoznawca majątkowy ma swobodę w wyborze właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania. Organ prowadzący postępowanie, a tym bardziej sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2665/15). Podkreślić trzeba, że wątpliwości Wojewody co do operatu zostały przez biegłego szczegółowo wyjaśnione (por. pismo z [...] maja 2019 r. k. 275-277 akt). W toku postępowania ani skarżące spółki ani uczestnicy postępowania nie zgłosili uwag do operatu szacunkowego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] września 2019 r., nr [...], albowiem została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 6 u.g.n., które miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni wykładnię przepisów zaprezentowaną przez Sąd powyżej i rozstrzygnie sprawę.

O kosztach postępowania zasądzonych od Wojewody na rzecz skarżących, na które składy się kwota [...]zł tytułem wpisu od skargi oraz kwota [...]zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia 22 września 2020 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.