Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 624/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17b, 100 § 1, art. 56 § 1, art. 56d, art. 80, art. 97 § 1, art. 98, art. 99, art. 100 i art. 101 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 133
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1015 § 2, art. 1016
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. T., M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 929/19 w sprawie ze skarg C. T., M. T. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 14 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 929/19, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargi C. T. i M. T. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] grudnia 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Tomaszowie Mazowieckim z [...] maja 2018 r. orzekającą o solidarnej odpowiedzialności A. T., R. T., K. S., M. T., C. T., A. T. za zobowiązania spadkodawcy – W. T. z tytułu nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, ustalonych ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Tomaszowie Mazowieckim z [...] lipca 2009 r., w łącznej kwocie 13.624,26 zł obejmującej należność główną w kwocie 8.194,25 zł oraz odsetki naliczone do dnia otwarcia spadku w kwocie 5.430,01 zł.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z [...] lipca 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Tomaszowie Mazowieckim ustalił W. T. kwotę nienależnie pobranych płatności dla gospodarstw niskotowarowych w łącznej wysokości 9.607,41 zł. W celu wyegzekwowania powyższych należności w stosunku do zobowiązanego wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne, w toku którego ściągnięta została łączna kwota 2.261,34 zł z czego 1.413,16 zł stanowiła należność główna, a 848,18 zł odsetki. W. T. zmarł 6 czerwca 2015 r. (nie spłacając w całości przedmiotowego zobowiązania), a spadek po nim na mocy ustawy nabyli: żona oraz dzieci, co wynika z załączonego do akt sprawy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim I Wydział Cywilny z 13 września 2017 r., sygn. akt [...].

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji o odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania zmarłego stanowią przepisy art. 97 i art. 98 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 900, dalej: o.p.). Jak wynika z art. 97 § 1 o.p., spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.

WSA stwierdził, że z dokonanych w sposób prawidłowy ustaleń faktycznych wynika, że ostateczną decyzją z [...] lipca 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Tomaszowie Mazowieckim ustalił W. T. kwotę nienależnie pobranych płatności dla gospodarstw niskotowarowych w łącznej wysokości 9.607,41 zł.

W ocenie WSA zobowiązanie z tytułu pozostałej niespłaconej kwoty nienależnie pobranych przez zobowiązanego płatności weszło w skład masy spadkowej, a odpowiedzialność za to zobowiązanie stosownie do treści art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm.; dalej: ustawa o ARiMR) i art. 97 – art. 101 o.p., ciąży na jego spadkobiercach. Tym samym organ administracji publicznej prawidłowo wszczął z urzędu, 1 lutego 2018 r., w stosunku do każdego ze spadkobierców postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania zmarłego z tytułu nienależnie pobranych płatności dla gospodarstw niskotowarowych, zakończone wydaniem objętej niniejszymi skargami ostatecznej decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] grudnia 2018 r. Orzekając o solidarnej odpowiedzialności spadkobierców zobowiązanego, którą to odpowiedzialność organ prawidłowo wskazał na pozostałą do spłaty kwotę nienależnie pobranych płatności, odsetki od tej należności naliczone do dnia otwarcia spadku, jak również uwzględnił kwoty wyegzekwowane od spadkodawcy w toku prowadzonego w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego.

W ocenie WSA zarzuty skargi pozostają bez wpływu na wynik orzeczenia, ponieważ ich treść wskazuje, że odnoszą się one po pierwsze do kwestii wadliwego uznania przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim I Wydział Cywilny, co do przyjęcia prostego spadku po W. T. przez jego spadkobierców, w sytuacji gdy w stanie prawnym obowiązującym w dacie otwarcia spadku, z mocy ustawy nabyli ten spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a po drugie do braku podstaw uznania za nienależnie wypłaconych W. T. płatności dla gospodarstw niskotowarowych, w związku ze spełnieniem przez zmarłego wszelkich wymogów formalnych związanych z przekazaniem gospodarstwa rolnego synowi – C. T., który kontynuował powadzenie tego gospodarstwa.

Odnosząc się do zarzutu wadliwej treści postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim I Wydział Cywilny z 13 września 2017 r., Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie jest uprawniony do kwestionowania, czy oceny orzeczeń wydanych przez inne sądy. W przypadku, gdy skarżący nie zgadzali się z treścią wydanego postanowienia mogli skorzystać z przysługujących im środków zaskarżenia.

Natomiast, co do podnoszonej argumentacji o braku podstaw do uznania wypłaconych zobowiązanemu środków jako nienależne WSA wskazał, że zarzuty te winny być podnoszone w toku prowadzonego postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Tomaszowie Mazowieckim z [...] lipca 2009 r.

WSA za niezasadne uznał także podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; dalej: k.p.a.).

Skarżący złożyli skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 17b, 100 § 1, art. 56 § 1, art. 56d, art. 80, art. 97 § 1, art. 98, art. 99, art. 100 i art. 101 § 2 o.p. w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy z 9 maja 2008 r. o ARiMR poprzez błędne przyjęcie, że spadkobiercy C. T. i M. T. ponoszą odpowiedzialność solidarną za zobowiązania spadkodawcy w sytuacji gdy z art. 1015 § w zw. z art. 1016 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 1145, dalej: k.c.) (w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadku) spadkobiercy nabyli majątek z dobrodziejstwem inwentarza co wynika wprost z ustawy i co zostało potwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckiem z 20 stycznia 2020 r. o sprostowaniu postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku,

b. pominięcia § 145 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości -Regulamin Urzędowania Sądów Powszechnych z dnia 23 lutego 2007 r. (uchylonego 8 lipca 2015 r.) w zakresie w jakim wskazuje na wadliwość orzeczenia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim Wydział I Cywilny, sygn. akt [...] wobec obowiązku ciążącym na Sądzie zamieszczenia w sentencji postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku informacji o "nabyciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza" lub "wprost".

c. § 3 ust. 1 pkt 4 lit. b), § 10 oraz § 11 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich przez uznanie, że przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego nie nastąpiło na rzecz następcy producenta rolnego, w sytuacji gdy zmarły złożył oświadczenie, że gospodarstwo rolne będzie kontynuował jego syn C. T., gdyż W. T. przyznano rentę chorobową do 2012 r.

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167, dalej: p.u.s.a.) w zakresie w jakim Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie zbadał zgodności decyzji organu I instancji z prawem i pominął zakres odpowiedzialności spadkobierców jaki wynika wprost z art. 1015 § 2 k.c. to jest nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza,

b. art. 133 p.p.s.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w tym, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu znacznym M. T. z 20 czerwca 2013 r., wydanym na stałe oraz postanowienie Sądu Rejonowego z 19 marca 2004 r. o ustanowieniu opieki dla całkowicie ubezwłasnowolnionej M. T., co ma istotny wpław na odpowiedzialność solidarną za długi spadkodawcy.

Skarżący kasacyjnie wnieśli również o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim Wydział I Cywilny z 20 stycznia 2020 r. w przedmiocie sprostowania postanowienia w sprawie [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym.

Organ nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.).

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, wskazać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie, a orzekający w sprawie Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę, prawidłowo ocenił wydane w sprawie decyzje administracyjne.

Wobec tego, że skarga została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. w pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

W ramach naruszeń przepisów postępowania skarżący kasacyjnie zarzucili naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 133 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powyższe zarzuty są bezzasadne.

Zgodnie z art. 1 § 1 p.u.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Brzmienie przytoczonego przepisu wskazuje, że o jego naruszeniu można mówić wyłącznie w sytuacji, gdyby sąd przekroczył zakres kontroli określony w § 1 (kontrola działalności administracyjnej, rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Przedmiotowa sprawa należy do kognicji sądów administracyjnych, została rozpoznana przez właściwy sąd administracyjny, a pełnomocnik skarżących nie wskazał w skardze kasacyjnej, jakie to inne kryteria kontroli stosował WSA w niniejszej sprawie.

Okoliczność, że skarżący kasacyjnie nie zgadzają się ze stanowiskiem i argumentacją Sądu pierwszej instancji nie uzasadnia zarzutu naruszenia powyższego przepisu. Przepis ten wyznacza jedynie ramy kontroli sądowej, nie określa natomiast zasad postępowania sądowoadministracyjnego, bowiem te zawarte są w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. To, czy ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa, czy też błędna, nie może być bowiem utożsamiane z naruszeniem tego przepisu.

Dokonując analizy drugiego zarzutu proceduralnego Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Przez "akta sprawy" należy rozumieć dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zatem akta załączone do skargi powinny zawierać dokumenty lub kserokopie dokumentów, na podstawie których zostały wydane m.in. decyzje wskazujące stanowisko organu. Naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. jest takie przeprowadzenie judykacyjnej kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny pierwszej instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym, przy jednoczesnym niekwestionowaniu tych ustaleń. Na marginesie należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej nie powołał konkretnej jednostki redakcyjnej art. 133 p.p.s.a. Także z uzasadnienia tego środka zaskarżenia nie wynika, jaka konkretnie jednostka redakcyjna art. 133 p.p.s.a. została naruszona przez Sąd pierwszej instancji.

Podkreślić należy, w momencie dokonywania kontroli judykacyjnej przez Sąd pierwszej instancji Sąd ten opierał się na materiale zgromadzonym zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowego. Tak więc WSA postępował zgodnie z przepisem art. 133 p.p.s.a. Należy zaznaczyć, że w czasie postępowania przed WSA, do czasu wydania wyroku przez ten Sąd, nie zostało wydane przez właściwy w tym zakresie Sąd powszechny postanowienie w przedmiocie sprostowania postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 13 września 2017 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. T.

W sytuacji gdy zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów prawa procesowego nie zostały w sposób prawidłowy sporządzone i w konsekwencji powyższego nie podważyły ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji publicznej, które zostały następnie - w wyniku kontroli judykacyjnej - skontrolowane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia te będą stanowiły podstawę do oceny zarzutów materialnoprawnych skargi kasacyjnej.

Przechodząc do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego stwierdzić należy, że zarzuty te również nie zasługują na uwzględnienie. Z uwagi na ich funkcjonalne powiązanie zarzuty te zostaną omówione częściowo łącznie. Autor skargi kasacyjnej w pkt 1 a – c jej petitum nie wskazał, na czym polegała błędna wykładnia tych przepisów czy też niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a). Argumentacja dotycząca zarzutów o charakterze materialnoprawnym nie została także przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zarzuty o charakterze materialnoprawnym zostały oparte przede wszystkim na treści dwóch postanowień tj. postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 13 września 2017 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. T. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 20 stycznia 2020 r. w przedmiocie sprostowania postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 13 września 2017 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. T., a więc na dokumencie, który został załączony do akt sprawy sądowej dopiero na etapie złożenia skargi kasacyjnej.

Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny w związku z wyżej wskazaną, przedłożoną do akt sądowoadministracyjnych kserokopią postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 20 stycznia 2020 r. zwraca uwagę na treść art. 365 § 1 k.p.c. Na podstawie tego przepisu orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. przysługuje prawomocnym orzeczeniom sądu wydawanym w postępowaniu cywilnym. Takim orzeczeniem jest postanowienie Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 13 września 2017 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. T. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że moc wiążąca orzeczenia odnosi się tylko do treści jego sentencji (por. wyrok SN z 8 czerwca 2005 r., V CK 702/04, Lex nr 402284).

Odnosząc się do zarzutu opisanego w pkt 1 c petitum skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Tomaszowie Mazowieckim, której adresatem był W. T., ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności dla gospodarstw niskotowarowych w łącznej wysokości 9.607,41 zł została wydana [...] lipca 2009 r., a dotyczyła nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego uzyskanych na podstawie decyzji organu z 1 marca 2006 r. Ponadto z akt administracyjnych nie wynika aby C. T. stał się podmiotem uprawnionym do uczestnictwa w programie w ramach wspierania gospodarstw niskotowarowych po W. T.

Dodatkowo w związku z zawartym w skardze kasacyjnej wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z dokumentu Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zakres postępowania dowodowego prowadzonego przez sąd administracyjny jest ściśle wyznaczony przez podstawową funkcję sądowej kontroli administracji, jaką jest ocena zaskarżonego aktu lub czynności zgodnie z kryterium legalności. Celem postępowania dowodowego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok NSA z 24 marca 2009 r., I OSK 441/08, Legalis; wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., II FSK 1306/08, Legalis). W związku z tym w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego sprawy, lecz bada, czy w trakcie postępowania administracyjnego zostały ujawnione wszystkie istotne dla wydania decyzji okoliczności, czy były one przez organ uwzględnione przy wydawaniu orzeczenia i w jaki sposób zostały ocenione (por. wyrok NSA z 16 maja 2008 r., II OSK 554/07, Legalis). Stąd art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może być podstawą kwestionowania ustaleń przyjętych przez organy administracji publicznej i nie może służyć zwalczaniu ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza.

Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Natomiast w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co do zasady, wyłączone jest stosowanie art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2016 r., sygn. akt II GSK 3114/16). Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku skarżących kasacyjnie o przeprowadzenie wnioskowanego dowodu.

Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny – w aspekcie przedłożonej, jako załącznik do skargi kasacyjnej, kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 20 stycznia 2020 r. w przedmiocie sprostowania postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 13 września 2017 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. T. - wskazuje, że zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji, zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Sąd uwzględnia jednak nowe fakty lub dowody, które istniały w dacie wydania decyzji, a nie były znane organowi administracji publicznej, jeżeli zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, na taką jednak podstawę wydania skarżonego wyroku w sprawie nie wskazano (por. komentarz do art. art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz wyrok NSA z 20 października 2009 r., II OSK 1618/08, Legalis).

Z kolei na gruncie k.p.a. na uwagę w tym względzie zasługuje uchwała, w której Naczelny Sąd Administracyjny nie wykluczył dopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego w jednym z trybów nadzwyczajnych po wcześniejszym oddaleniu skargi na daną decyzję przez sąd administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie – ze względu na wydany uprzednio wyrok sądu – przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty (uchwała NSA z 7 grudnia 2009 r., I OPS 6/09, ONSAiWSA 2010, Nr 2, poz. 18).

Pogląd ten uzyskał także poparcie wśród przedstawicieli doktryny, wskazujących, że w określonych sytuacjach dopuszczalne jest prowadzenie postępowania administracyjnego, pomimo uprzedniego rozstrzygnięcia danej sprawy decyzją ostateczną, co do której wypowiedział się sąd administracyjny w prawomocnym wyroku. Dopuszczalne jest również wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, co do której sąd administracyjny oddalił skargę, jeżeli po wyroku sądowym zostaną ujawnione lub wystąpią przesłanki do wznowienia, o których mowa w m.in. w art. 240 § 1 pkt 1, 2, 5, 7, 8 O.p. (zob. komentarz do art. 240 O.p. pod red. H. Dzwonkowskiego, Warszawa 2020, wyd. 9, Legalis).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje – w trybie art. 170 p.p.s.a., że – z uwagi na fakt, że postanowienie w przedmiocie sprostowania postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z 13 września 2017 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. T. zostało wydane już na etapie postępowania sądowego, po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji tj. 20 stycznia 2020 r. – istnieją normatywne przesłanki do wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania na podstawie art. 241 § 1 Ordynacji podatkowej. Postępowanie to powinno zostać zainicjowane z urzędu przez właściwy w tym zakresie organ administracji publicznej lub też na żądanie strony. Przesłanką materialnoprawną, którą zobowiązany będzie badać organ administracji publicznej będzie przede wszystkim przesłanka wskazana w 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Na podstawie tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji a nieznane organowi, który wydał decyzję.

W niniejszej sprawie okoliczność faktyczna (fakt prawotwórczy - sposób dziedziczenia, a dotyczący nabycia spadku wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza) istniała przed wydaniem decyzji organu w przedmiocie orzeczenia przez organ solidarnej odpowiedzialności A. T., R. T., K. S., M. T., C. T., A. T. za zobowiązania spadkodawcy – W. T. z tytułu nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, ustalonych ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Tomaszowie Mazowieckim z [...] lipca 2009 r. W związku z powyższym nie wpływa negatywnie na sytuację adresatów – w aspekcie przesłanek ewentualnego wznowienia postępowania - okoliczność, że postanowienie w przedmiocie sprostowania postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 13 września 2017 r. wydane zostało już na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić należy, że postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku posiada wyłącznie charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że sprostowanie (rektyfikacja) postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku dokonane zostało nie na skutek wywiedzionego przez uczestników postępowania cywilnego środka zaskarżenia w postaci apelacji ale sąd powszechny dokonał tej czynności prawnoprocesowej z urzędu. Postanowienie o sprostowaniu orzeczenia sąd powszechny wydaje w sytuacji, gdy nie orzekł o prawie podmiotowym prywatnoprawnym w całości. Orzeczenie Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 13 września 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku było wadliwe i zgodnie z normatywnymi zasadami rektyfikacji zostało następnie – w ramach podstaw normatywnych – przez ten Sąd z urzędu sprostowane. Sprostowanie postanowienia - z uwagi na deklaratoryjny charakter postanowienia w przedmiocie nabycia spadku - wywołuje skutek – i jest to okoliczność niezwykle istotna z perspektywy niniejszej sprawy - od chwili otwarcia spadku. Powyższe wskazówki zobowiązany będzie uwzględnić organ prowadzący postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania. Zgodnie bowiem z treścią art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej wznowienie postępowania w takim przypadku wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: (1) okoliczności lub dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji; (2) okoliczności faktyczne lub dowody muszą mieć wpływ na wynik sprawy; (3) okoliczności te ani dowody nie mogły być znane organowi podatkowemu w momencie wydawania decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że ratio legis przepisu art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2019 r., II OSK 211/18, CBOiS).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty wskazane w skardze kasacyjnej za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną.