Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 412/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy: article: art. 14 ust. 5,  art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca), Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2013 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za niektóre świadczenia udzielane przez przedszkola 1) stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części obejmującej § 1 co do słów "w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego"; 2) stwierdza, że zaskarżona uchwała w części, w której stwierdzono jej nieważność nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) oddala skargę w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Rada Gminy M. (dalej Rada Gminy), działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm. dalej- "u.s.g.") oraz art. 14 ust. 5 ustawy z 7 września 1991r. o systemie oświaty, (j.t. Dz. U. 2004 r., nr 256, poz. 2572 ze zm.; dalej- "u.s.o.") w dniu 8 sierpnia 2011r. podjęła uchwałę nr VI/94/2011 w sprawie opłaty za świadczenia w przedszkolach samorządowych prowadzonych przez Gminę M. (dalej- "Uchwała").

W treści Uchwały ustalono m.in., że usługi świadczone przez publiczne przedszkole, dla którego organem prowadzącym jest Gmina M. w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego określone w rozporządzeniu w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, są realizowane bezpłatnie w wymiarze 5 godzin dziennie, tj.: od godz. 7.00 do godz. 12.00, przez 5 dni w tygodniu, od poniedziałku do piątku (§ 1). Jednocześnie uchwalono, iż w przypadku nieobecności dziecka w przedszkolu opłata podlega zwrotowi pod warunkiem poinformowania przedszkola o nieobecności dziecka i przewidywanym czasie jej trwania z tym, że za pierwszy dzień nieobecności opłata zwracana jest pod warunkiem poinformowania przedszkola najpóźniej w tym dniu do godz. 9.00 (§ 4 Uchwały). W Uchwale wskazano też, iż szczegółowy zakres świadczeń realizowanych przez przedszkole, w zakresie przekraczającym realizację podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz zasady korzystania z usług przedszkola i odpłatności określa umowa cywilnoprawna zawarta pomiędzy przedszkolem, a rodzicami (opiekunami prawnymi) dziecka (§ 5 Uchwały).

Pismem z [...] kwietnia 2013r. Pa [...], Prokurator Rejonowy w K. zaskarżył ww. Uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wnosząc o stwierdzenie jej nieważności zarzucił:

1) istotne naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 14 ust 5 pkt 1 w zw. z art. 6 ust 1 pkt 2 u.s.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu kompetencyjnego będącego podstawą podjęcia uchwały wyrażające się w niesprecyzowaniu, za jakie konkretnie świadczenia pobierana jest opłata oraz jaka jest jej wysokość w odniesieniu do poszczególnych świadczeń;

2) istotne naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 14 ust 5 w zw. z art. 6 ust 1 pkt 2 u.s.o. polegające na przekroczeniu zakresu upoważnienia ustawowego wynikającego z powołanych przepisów poprzez bezpodstawne uzależnienie w §4 uchwały warunku zwrotu poniesionej opłaty za świadczenia, w przypadku nieobecności dziecka od uprzedniego powiadomienia przedszkola o jego nieobecności, co stanowi niedopuszczalną ingerencję organów władzy publicznej w zasadę swobody umów i treść stosunku cywilnoprawnego pomiędzy dyrektorem przedszkola oraz rodzicem lub prawnym opiekunem dziecka.

W uzasadnieniu Prokurator wskazał, że w systemie prawa, a w szczególności w powołanej ustawie oświatowej brak jest normy prawnej przyznającej organom uchwałodawczym gmin kompetencji do uzależnienia zwrotu poniesionej przez rodziców opłaty za świadczenia przedszkola, w przypadku nieobecności dziecka w przedszkolu od warunku wcześniejszego poinformowania o tym przedszkola, co sprzecznie z zakresem delegacji ustawowej uczyniła Rada Gminy Magnuszew. Podstawą pobrania opłaty powinien być fakt skorzystania lub nieskorzystania przez dziecko ze świadczeń przedszkola. Tym samym niedopuszczalne jest ustalenie, że opłata ma być ponoszona za gotowość do spełnienia świadczenia, w tym wynikającą z deklaracji rodzica, czy też zastrzeżenie, że rodzic jest obowiązany ponieść opłatę także w wypadku nieobecności dziecka w przedszkolu. Powyższe uregulowania stanowią niedopuszczalną ingerencję organów władzy publicznej w treść cywilnoprawnej umowy pomiędzy rodzicem lub opiekunem prawnym dziecka, a dyrektorem przedszkola, naruszają zasadę swobody umów z art. 353¹ k.c. Również przyznana radzie gminy kompetencja do określenia wysokości opłat jest realizowana w sposób nieprawidłowo, bowiem nie skonkretyzowano wysokości należności za każde z poszczególnych wymienionych w uchwale świadczeń. Zdaniem Prokuratora ustalenie jednej ryczałtowej sumarycznej opłaty zbiorczej za wymienione świadczenia udzielane przez przedszkola w czasie przekraczającym 5 godzin dziennie narusza konstrukcję i cel przepisu kompetencyjnego wynikającego z ustawy o systemie oświaty. Wymóg skonkretyzowania poszczególnych świadczeń w powiązaniu z przysługującą za nie opłatą wynika z faktu, że powyższa opłata jest daniną publiczną, co akcentuje utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych. Pobiera się ją w związku z określonymi czynnościami lub usługami podmiotów prawa publicznego.

W odpowiedzi na skargę Wójt wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (I OSK 1581/12), iż Gmina nie musi określać w uchwale, za jakie konkretnie zajęcia pobiera opłatę za pobyt dziecka w przedszkolu powyżej pięciu bezpłatnych godzin. Podniósł, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2011r., Nr [...] stwierdził nieważność § 4 Uchwały Rady Gminy M. Nr VI/94/2011 z 8 sierpnia 2011 r. Tak, więc uchwała w tym zakresie straciła moc prawną i nie ma zastosowania, zaś do pozostałych zapisów uchwały Wojewoda nie wniósł zastrzeżeń.

Na rozprawie w dniu 24 lipca 2013r. Prokurator cofnął zarzuty dotyczące naruszenia § 4 Uchwały, podnosząc zarzut naruszenia zasady nieretroakcji, bowiem zaskarżona Uchwała ogłoszona została w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] w dniu 23 września 2011r. (protokół rozprawy k. 24 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga w części zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazane.

W myśl art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego oraz inne akty tych organów i ich związków, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia, który może obejmować całość albo tylko część określonego aktu lub czynności a także rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepis ten pozostaje w związku z art. 91 ust. 4 u.s.g. stosownie, do którego nieważna jest uchwała organu gminy sprzeczna z prawem.

Wprowadzając sankcję nieważności, jako następstwa naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji. Zasadnym jest, zatem sięgnięcie do przepisów u.s.g., gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy. Mogą to być naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 u.s.g.). Jednak i tu brak ustawowego zdefiniowania obu naruszeń, co stwarza konieczność sięgnięcia do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie.

Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał. W judykaturze za istotne naruszenie prawa uznaje się takiego rodzaju naruszenia jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy prawnej do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenia procedury podjęcia uchwały. Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wtedy, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika to wprost z treści tego przepisu. Nie jest zaś konieczne rażące naruszenie, warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji, czy postanowienia, o jakim mowa w przepisie art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Punktem wyjścia dla prawnej oceny zaskarżonej uchwały jest fakt zmiany z dniem 1 września 2010r. brzmienia podstawy materialnoprawnej zaskarżonej Uchwały, zamieszczonej w art. 6 ust. 1 pkt 2 i 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty. Zmiana powyższa dokonana została ustawą z 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz. U z 2010 r. Nr 148, poz.991). Na mocy art. 2 ustawy zmieniającej uchwały organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego wydane na podstawie dotychczasowego brzmienia art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, zachowały moc do czasu wydania uchwał przewidzianych na podstawie nowego brzmienia art. 14 ust. 5 zmienianej ustawy, nie dłużej niż do dnia 31.08.2011r. Rady gmin zostały, więc zobligowane do podjęcia przed dniem 1 września 2011r. nowych uchwał ustalających opłaty za świadczenia udzielane przez przedszkola, uwzględniających aktualne brzmienie definicji przedszkola publicznego zamieszczonej w art. 6 ust. 1 ustawy o systemie oświaty i dostosowanego do tej definicji nowego brzmienia upoważnienia materialnoprawnego do ustalenia opłat, zamieszczonego w art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty.

Do 31 sierpnia 2010 r. przedszkole publiczne definiowane było, jako przedszkole, które: prowadzi bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie, co najmniej podstawy programowej wychowania przedszkolnego, przeprowadza rekrutację dzieci w oparciu o zasadę powszechnej dostępności i zatrudnia nauczycieli posiadających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach. Upoważnienie zaś do ustalania przez rady gmin opłat za świadczenia udzielane przez tak definiowane przedszkola, zawarte w art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, miało brzmienie następujące: "Opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych ustala rada gminy, a w przypadku innych przedszkoli publicznych – organy prowadzące te przedszkola, z uwzględnieniem art. 6 pkt 1". Rady gmin miały, zatem za zadanie ustalania opłat za udzielane przez przedszkola świadczenia wychodzące ponad podstawę programową wychowania przedszkolnego, gdyż świadczenia, co najmniej w tej podstawie się mieszczące, były bezpłatne z mocy ustawy. W praktyce, tak ujęta definicja przedszkola publicznego, wymagająca od rad gmin uchwalania opłat za świadczenia wyłącznie "wychodzące" ponad minimum programowe, wymagała szczegółowego wykazywania, za jakiego rodzaju świadczenia opłata jest żądana, gdyż tylko ten sposób umożliwiał kontrolę prawidłowości ustalenia opłaty.

Na mocy wymienionej wyżej ustawy nowelizującej, przedszkole publiczne zostało zdefiniowane, jako takie, które: realizuje programy wychowania przedszkolnego uwzględniające podstawę programową wychowania przedszkolnego; zapewnia bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę w czasie ustalonym przez organ prowadzący, nie krótszym niż 5 godzin dziennie; przeprowadza rekrutację dzieci w oparciu o zasadę powszechnej dostępności i zatrudnia nauczycieli posiadających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach. Dostosowane zaś do tej definicji upoważnienie dla rad gmin do uchwalania opłat stanowi o ustalaniu opłat za "świadczenia udzielane przez przedszkola publiczne w czasie przekraczającym wymiar zajęć, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2" (vide: obecne brzmienie art. 14 ust. 5 pkt 1 ustawy o systemie oświaty). Istotna zmiana w stosunku do poprzedniego stanu prawnego polega na tym, że odpłatność za przedszkole publiczne jest dopuszczona i to w czasie ustalonym przez organ prowadzący, ale nadal istnieje obowiązek w czasie nie krótszym niż 5 godzin dziennie zapewnienia dziecku bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki oraz realizacji programu wychowania przedszkolnego, uwzględniającego podstawę programową wychowania przedszkolnego. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 3 pkt 13 u.s.o. przez podstawę programową wychowania przedszkolnego należy rozumieć obowiązkowe zestawy celów i treści nauczania, w tym umiejętności, opisane w formie ogólnych i szczegółowych wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności, które powinien posiadać uczeń po zakończeniu określonego etapu edukacyjnego, oraz zadania wychowawcze szkoły, uwzględniane odpowiednio w programach wychowania przedszkolnego i programach nauczania oraz umożliwiające ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych. Podstawa programowa określona w art. 3 pkt 13 u.s.o. została sprecyzowana w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. z 2009 r., Nr 4, poz. 17). Dodatkowo, zgodnie z treścią § 10 ust. 2 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. Nr 61, poz. 624), statut przedszkola określać winien m.in. dzienny czas pracy przedszkola ustalony przez organ prowadzący na wniosek dyrektora przedszkola i rady przedszkola, w tym czas przeznaczony na realizację podstawy programowej wychowania przedszkolnego, nie krótszy niż 5 godzin dziennie. Podstawa programowa powinna być realizowana w czasie ustalonym przez organ prowadzący przedszkole, nie krótszym niż 5 godzin dziennie, natomiast za świadczenia ponad ten czas, w myśl art. 14 ust. 5 u.s.o. w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2010 r., mogą być pobierane opłaty. Wobec powyższego w obecnym stanie prawnym ustalenie opłat za świadczenia udzielane przez przedszkola publiczne nie jest powiązane, tak jak w stanie prawnym obowiązującym przed 1 września 2010 r., z realizacją podstawy programowej, rozumianej zgodnie z art. 3 pkt 13 ustawy o systemie oświaty.

Przenosząc powyższe rozważania na kanwę kontrolowanej sprawy należało stwierdzić, że fakt dokonania nowelizacji ustawy o systemie oświaty nie w pełni został uwzględniony przez organ uchwałodawczy Gminy. Zaskarżona Uchwała, mimo iż podjęta 8 sierpnia 2011 r., a więc rok po wejściu w życie ustawy zmieniającej z 5 sierpnia 2010 r., częściowo oparta została na treści art. 14 ust. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 u.s.o. w wersji sprzed nowelizacji. Świadczy o tym treść § 1 Uchwały, który stanowi, iż bezpłatne są świadczenia udzielane przez przedszkole w zakresie "podstawy programowej wychowania przedszkolnego". Tymczasem, jak wskazano wyżej w stanie prawnym obowiązującym w dacie podjęcia kwestionowanej Uchwały całkowicie zbędne stało się, zatem odwołanie przy konstruowaniu opłat, do wcześniej istotnego rozróżnienia na świadczenia udzielane w ramach podstawy programowej (dotychczas bezpłatne) i świadczenia inne, nie mieszczące się w tej podstawie (za które już można było naliczać opłaty). Dowodzi to, że Rada Gminy podejmując zaskarżoną Uchwałę oparła się w części na nieaktualnej już treści upoważnienia z art. 14 ust. 5 u.s.o. Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej, podziela pogląd, że uchwała rady gminy podjęta na podstawie przepisu upoważniającego o treści nieobowiązującej w dniu podjęcia uchwały narusza ten przepis w stopniu istotnym, skutkującym nieważnością uchwały (por. wyrok WSA z 14 lutego 2012 r., IV SA/Po 1228/12, CBOSA). W ocenie Sądu regułę tę należy odpowiednio odnieść do sytuacji, gdy do nieaktualnej podstawy odwołuje się część uchwały – wówczas nieważnością dotknięta będzie ta część.

Należy podkreślić, że wadliwość tej regulacji wynika nie tylko z faktu, iż odwołuje się ona do irrelewantnego w świetle aktualnego brzmienia art. 14 ust. 5 u.s.o. pojęcia "świadczeń przekraczających podstawę programową", ale że zarazem błędnie przesądza, że czas przekraczający bezpłatne 5 godzin dziennie pobytu dziecka w przedszkolu poświęcony będzie świadczeniom przekraczającym podstawę programową. W ten sposób Rada Gminy nie tylko, że nie wykonała prawidłowo upoważnienia z art. 14 ust. 5 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 2 u.s.o. w nowym brzmieniu, ale także bezpodstawnie – i ze szkodą dla uczęszczających do przedszkola dzieci – ograniczyła możliwość świadczenia przez gminne przedszkola publiczne usług z zakresu podstawy programowej tylko do 5 godzin dziennie. Tymczasem aktualne brzmienie delegacji ustawowej z art. 14 ust. 5 u.s.o. w ogóle nie upoważnia prawodawcy lokalnego do określania zakresu i przedmiotu świadczeń, jakie będą udzielane przez przedszkola publiczne w czasie "płatnym".

Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, iż Prokurator niezasadnie zarzuca zaskarżonej Uchwale niewłaściwie zastosowano przepis kompetencyjny, będący podstawą podjęcia uchwały, poprzez niesprecyzowanie, jaka jest wysokość opłaty w odniesieniu do poszczególnych świadczeń. Sąd nie podziela również zarzutu skarżącego, że skoro opłaty za przedszkole mają charakter cywilnoprawny, to przy ustalaniu opłaty ma zastosowanie zasada ekwiwalentności świadczeń zgodnie, z którą opłatę wnosi się za konkretne świadczenie i to w relacji do konkretnych kosztów świadczenia usług wykraczających poza bezpłatną podstawę programową wychowania przedszkolnego. Opłata za uczęszczanie dziecka do przedszkola powinna być uzależniona od czasu, przez jaki udzielane są świadczenia w zakresie wychowania i opieki nad dzieckiem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. I OSK 1581/12, publ. cbois). W zaskarżonej uchwale opłata naliczana jest za każdą rozpoczętą godzinę pobytu dziecka w przedszkolu - § 2 Uchwały. Uzależniona jest, więc od czasu, przez jaki udzielane są świadczenia w zakresie wychowania i opieki nad dzieckiem, a nie od rodzaju i jakości oferowanych świadczeń. Przeprowadzenie stosownej kalkulacji ekonomicznej i ustalanie rzeczywistych kosztów oferowanych świadczeń - czego żąda skarżący – byłoby uzasadnione gdyby prowadzących placówkę żądał pełnej opłaty zarówno za świadczone zajęcia dydaktyczno-wychowawcze jak i koszty osobowe i rzeczowe. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie niniejszej, gdyż naliczone opłaty w wysokości 2 zł i 2,50 zł (§ 2 ust. 3 i 4 Uchwały) za każdą rozpoczętą godzinę realizacji zajęć w wymiarze przekraczającym 5 godzin dziennie (§ 1 Uchwały) mają zdaniem Sądu charakter opłaty symbolicznej. Z tych też powodów Sąd nie podziela zarzutu Prokuratora, iż przepisy zaskarżonej uchwały rażąco naruszają prawo z uwagi na naruszenie zasady ekwiwalentności świadczeń. Nie jest też trafny pogląd dotyczący konieczności przeprowadzenia stosownej kalkulacji ekonomicznej i wykazanie, że wysokość zobowiązania pieniężnego nałożonego na rodzica dziecka pozostaje w związku przyczynowym z oferowaną mu usługą. Stanowisko takie byłoby zasadne w sytuacji gdyby opłaty pokrywały koszty związane z realizacją świadczeń wychowawczo-dydaktycznych i opiekuńczych udzielanych przez dane przedszkole. Oczywistym jest, że realizacja świadczeń wiąże się z określonymi kosztami m. in. osobowymi (wynagrodzenie nauczycieli, personelu pomocniczego) czy rzeczowymi (koszty utrzymania i eksploatacji budynku, wyposażenia itp.). Fakt, że zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli, stosownie do art. 5 ust. 5 ustawy, należy do zadań własnych gmin nie oznacza, że koszty te zobligowana jest w całości ponosić gmina. Gmina może podjąć taką uchwałę i zapewnić bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę przez cały czas funkcjonowania przedszkola, ale może też ustalić opłaty stosownie do art. 14 ust. 5 ustawy. Jeżeli opłaty te, jak to wskazano wyżej, pokrywałyby koszty udzielanych świadczeń, to gmina zobligowana byłaby przedstawić stosowną kalkulację. Natomiast w sytuacji, gdy wysokość opłat jest tego rodzaju, że można je określić jako symboliczne, bowiem stanowią one jedynie niewielki procent ponoszonych przez gminę kosztów udzielonych świadczeń, przeprowadzenie takiej kalkulacji nie jest uzasadnione, bowiem takie opłaty w żaden sposób nie mogą naruszać zasady ekwiwalentności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2013 r., I OSK 1777/12).

Odnośnie zarzutu dotyczącego § 4 Uchwały (cofniętego na rozprawie przez Prokuratora) należy wskazać, że Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2011 r., Nr [...] stwierdził nieważność § 4 Uchwały. Tak, więc uchwała w tym zakresie straciła moc prawną i nie ma zastosowania. Z tych przyczyn Sąd nie podzielił argumentacji ze skargi dotyczącej tego paragrafu.

Odnosząc się do wyartykułowanego na rozprawie zarzutu dotyczącego § 8 Uchwały - zauważyć należy, że z regulacji tej wynika fakt wejścia w życie zaskarżonej Uchwały po upływie 14 dni od daty ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa [...], (co nastąpiło 23.09.2011r.) z mocą obowiązującą od dnia 1 września 2011r., a zatem aktowi temu nadano wsteczną moc obowiązującą. Jak wynika z treści art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. 2011r., Nr 197, poz. 1172) przepis art. 4 cytowanej ustawy, który stanowi obowiązek wprowadzania aktów normatywnych w życie po upływie stosownego vacatio legis, nie wyłącza możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. W wyroku z 25 września 2000r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że działanie prawa wstecz nie oznacza naruszenia art. 2 Konstytucji, o ile tak wprowadzone przepisy polepszają sytuacje prawną niektórych adresatów danej normy prawnej i zarazem nie pogarszają sytuacji prawnej pozostałych jej adresatów (K 26/99, OTK 2000, nr 6, poz.186). Z sytuacją taką mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, bowiem określone Uchwałą Rady Gminy M. opłaty za świadczenia w przedszkolach samorządowych prowadzonych przez tę Gminę określono na poziomie symbolicznym, a więc w niższej wysokości aniżeli określone Uchwałą Nr IV/79/03 z dnia 16 października 2003r. Należy też mieć na uwadze, że nowa regulacja pozwala przyprowadzić dziecko do przedszkola na 5 godzin bez opłat, rodzice (opiekunowie prawni) mogą zostawić dziecko na dalsze godziny i zapłacić tylko za rzeczywisty czas, w jakim udzielane są świadczenia w zakresie wychowania i opieki nad dzieckiem. Oczywistym jest, iż przepisy dotychczasowe były dla rodziców (opiekunów prawnych) mniej korzystne ponosili oni, bowiem opłaty miesięczne, ryczałtowe, których wysokość nie była uzależniona od czasu przebywania dziecka w przedszkolu. Z tych przyczyn w ocenie Sądu, zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem regulacja z § 8 Uchwały nie narusza zasad demokratycznego państwa prawa.

Jak wskazano wyżej w aktualnym stanie prawnym przy ustalaniu opłat w trybie art. 14 ust. 5 u.s.o. nie ma już znaczenia, jakie konkretnie świadczenia związane z realizacją podstawy programowej, czy też nie będą realizowane w czasie nieobjętym bezpłatnym pobytem w przedszkolu. Całkowicie zbędne stało się, zatem odwoływanie się przy konstruowaniu opłat, w uchwałach wydawanych na podstawie powołanego przepisu, do wcześniej istotnego rozróżnienia na świadczenia udzielane w ramach podstawy programowej (dotychczas bezpłatne) i świadczenia inne, niemieszczące się w tej podstawie (za które można było naliczać opłaty). Obecnie uchwała rady gminy powinna jednoznacznie określać czas bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki zapewniany przez przedszkole publiczne, nie krótszy niż 5 godzin dziennie, oraz wysokość opłat za pozostały czas, już "płatnego" nauczania, wychowania i opieki (a ściślej: stawkę opłat za jednostkę tego czasu, np. 1 godzinę).

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 wyroku – t.j. stwierdził nieważność zaskarżonej Uchwały w części obejmującej: § 1 Uchwały w części obejmującej słowa "w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego".

Sąd nie dopatrzył się wadliwości pozostałych przepisów Uchwały, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. w pozostałym zakresie skargę oddalił (pkt 3 wyroku).