Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2443/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 4 i pkt 7
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 134 par. 1, art. 125 par. 1 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Jan Rudowski, NSA Tomasz Kolanowski, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 378/11 w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 378/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę S. P. - zwanego dalej "Skarżącym", na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 lipca 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący pismem z dnia 13 kwietnia 2010 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego wskazując na niedoręczenie mu tytułu wykonawczego, a ponadto na sprzeczność tytułu z art. 27 § 1 i art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.e.a."

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r. odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącego stwierdzając, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w celu wyegzekwowania należności od Skarżącego i jego żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r., wynikających z decyzji organu podatkowego z dnia 31 marca 1998 r. Powyższe zobowiązanie zostało zabezpieczone hipotecznie na nieruchomościach należących do żony Skarżącego. W wyniku zajęcia wynagrodzenia za pracę żony Skarżącego w dniu 29 kwietnia 2008 r. organ egzekucyjny przekazał kwotę 11 328,01 zł. Natomiast w wyniku sprzedaży nieruchomości przekazał kwotę 147 398,74 zł. Zobowiązanie nie zostało całkowicie wyegzekwowane.

Po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia 29 lipca 2010 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji stwierdzając, że zobowiązania objęte tytułem wykonawczym obciążają Skarżącego, albowiem jest on osobą wskazaną w treści ostatecznej decyzji podatkowej określającej wymiar należnego zobowiązania za podany okres, ciążącego solidarnie również na jego małżonce, a ponadto Skarżący w toku postępowania nie wykazał, że zalicza się do grupy osób, wobec których egzekucja administracyjna nie może być prowadzona.

Nadto Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że brak jest podstaw do uznania, iż tytuł wykonawczy nie został Skarżącemu doręczony, albowiem jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń, Skarżący odmówił przyjęcia odpisu tytułu wykonawczego i protokołu o stanie majątkowym z dnia 15 grudnia 2000 r., na okoliczność czego poborca skarbowy sporządził w tych dokumentach stosowne adnotacje.

Odnośnie do zarzutu fałszerstwa tytułu wykonawczego Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że skoro żona Skarżącego została uznana za zobowiązaną, to w chwili sporządzenia tytułu wykonawczego musiała figurować w tym tytule.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, że zawarta w uzasadnieniu tego postanowienia argumentacja pozostaje w sprzeczności z obowiązującymi w dniu wystawienia tytułu regulacjami prawnymi. Zdaniem Skarżącego, wierzyciel winien był wówczas wystawić dwa odrębne tytuły wykonawcze, które powinny być doręczone każdej z osób. Następnie wskazał, że postępowanie egzekucyjne nie zostało nigdy wobec niego wszczęte, ponieważ nie doręczono mu odpisu tytułu wykonawczego wystawionego odrębnie na jego nazwisko.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia 10 stycznia 2011 r. Skarżący poinformował, że wobec poborcy skarbowego złożony został subsydiarny akt oskarżenia, który zainicjował postępowanie karne mające na celu wykazanie, że dopuścił się on przestępstwa poświadczenia nieprawdy w dokumentach potwierdzających doręczenie odpisu tytułu wykonawczego.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i stwierdził, że w sprawie nie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego, ponieważ w tytule wykonawczym zasadnie określono jako zobowiązanego małżonków. Dochodzone w drodze przymusu należności objęte tytułem wykonawczym dotyczą podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r. Sąd zauważył, że decyzja organu podatkowego z dnia 31 marca 1998 r. określająca wysokość podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r. została wydana na imię obojga małżonków, wobec czego organ egzekucyjny zasadnie uznał za zobowiązanych do uiszczenia należnego podatku dochodowego obydwoje małżonków, prawidłowo wskazując ich w tytule wykonawczym jako zobowiązanych.

Odnosząc się do zarzutu sfałszowania tytułu wykonawczego przez odręczne dopisanie w tym tytule, w terminie późniejszym, imienia żony Skarżącego Sąd uznał go za bezzasadny wskazując, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w sporządzonym protokole o stanie majątkowym w dniu 15 grudnia 2000 r., przyjętym za dzień doręczenia tytułu wykonawczego, poborca skarbowy w nagłówku tytułu wykonawczego jako zobowiązanych wskazał obydwoje małżonków, a w pozycji tytułu nr 1, obok informacji dotyczących Skarżącego, zamieścił dane dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej także jego żony. Sąd zauważył, iż okoliczność ta dowodzi, że w dniu próby doręczenia tytułu wykonawczego sporządzony został przy udziale Skarżącego protokół o stanie majątkowym, a żona Skarżącego określona była w tytule wykonawczym jako osoba zobowiązana. W ocenie Sądu, nie wystąpiły przeszkody do prowadzenia egzekucji wobec małżonków, w związku z czym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W dalszej kolejności Sąd nawiązując do zarzutów odręcznego napisania imienia jednego z małżonków, pomimo sporządzenia tytułu wykonawczego pismem maszynowym, sporządzenia jednego egzemplarza tytułu wykonawczego zamiast wystawienia dwóch odrębnych tytułów wykonawczych na imię każdego z małżonków oraz braku doręczenia tytułu wykonawczego przez poborcę skarbowego podniósł, iż okoliczności te nie zostały wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. i nie stanowią przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym trybie oraz nie mogą być podnoszone na obecnym etapie postępowania i stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W skardze kasacyjnej Skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając na podstawie:

1) art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", błędną wykładnię art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że nie stanowią przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego okoliczności w postaci:

– odręcznego dopisania, w niewiadomej dacie, żony Skarżącego w tytule wykonawczym, wystawionym pismem maszynowym przeciwko Skarżącemu,

– braku doręczenia Skarżącemu wadliwego (w sposób wyżej opisany) tytułu wykonawczego,

– niewystawienia odrębnych tytułów wykonawczych na Skarżącego i jego małżonkę;

2) art. 174 pkt 2 P.p.s.a., niezastosowanie art. 134 P.p.s.a. i niedokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia pomimo niesformułowania w skardze zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., zgodnie z którym, postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, za taką zaś należy uznać egzekucję prowadzoną w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony niezgodnie z przepisami prawa,

3) art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., poprzez odmowę zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy toczy się postępowanie karne w stosunku do poborcy skarbowego.

W związku z tak postawionymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący zwrócił uwagę, że dopiero po wejściu w życiu art. 27c u.p.e.a. było możliwe wystawianie tytułów wykonawczych na oboje małżonków. Do tej chwili, tytuł wykonawczy winien był zostać wystawiany na każdego z małżonków oddzielnie i to również sytuacji, gdy oboje małżonkowie byli zobowiązanymi w decyzji będącej podstawą prowadzenia późniejszej egzekucji. Zdaniem Skarżącego, ponieważ dopiero w 2001 r. pojawił się wyjątek od zasady wystawiania tytułu na jednego zobowiązanego, to do tego momentu wyjątków takich ustawa nie przewidywała i nie można tym samym usprawiedliwiać wadliwej praktyki niezgodnego z przepisami wystawiania tytułów wykonawczych na oboje małżonków przed 2001 r. W ocenie Skarżącego, w związku z nieotrzymaniem prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego, wystawionego wyłącznie na jego osobę, egzekucja wobec niego nie została nigdy prawidłowo wszczęta i podlegać winna umorzeniu.

Następnie Skarżący podniósł, iż w związku z wystawieniem tytułu wykonawczego niezgodnie z przepisami, prowadzenie na jego podstawie egzekucji było niedopuszczalne w myśl art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Sąd winien był ową niedopuszczalność dostrzec i należycie ocenić, mimo niesformułowania tego zarzutu w skardze.

Odnosząc się do zarzutu niezawieszenia postępowania przez Sąd, Skarżący powołując się na art. 125 § 1 P.p.s.a. wyraził pogląd, że ustalenie na drodze karnej, iż bezprawnie wpisano na tytule adnotację o odmowie przyjęcia tytułu przez Skarżącego spowodowałaby całkowitą zmianę w przedmiotowej sprawie. Prawomocny wyrok skazujący oznaczałby, że nie miało nigdy miejsca doręczenie Skarżącemu tytułu wykonawczego i zobowiązanie w nim wyrażone przedawniło się. Wówczas bez wątpienia byłyby zasadne przesłanki przemawiające za umorzeniem postępowania egzekucyjnego, skoro - wobec braku doręczenia tytułu - nigdy nie zostało ono prawidłowo wszczęte.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

W pierwszym jej zarzucie Skarżący wskazał na naruszenie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię. Przepis ten stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się, gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego.

W zaskarżonym wyroku Sąd nawiązując do treści tego uregulowania wyjaśnił, iż z błędem co do osoby zobowiązanego mamy do czynienia wówczas, gdy w tytule wykonawczym jako zobowiązanego określono osobę, na której nie ciążył obowiązek, co skutkuje faktycznym skierowaniem egzekucji przeciwko niewłaściwemu podmiotowi. Natomiast egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, np. w przypadku, gdy chodzi o osobę korzystającą z przywileju i immunitetu dyplomatycznego i w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe, nie podlega orzecznictwu sądów polskich.

Odnosząc takie rozumienie tego przepisu do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził dalej, iż nie wystąpił w niej błąd co do osoby zobowiązanego, albowiem stanowiąca podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. została wydana na imię obojga małżonków. Stąd też zasadnie, zdaniem Sądu, organ egzekucyjny uznał za zobowiązanych do uiszczenia należnego podatku dochodowego obydwoje małżonków, prawidłowo wskazując w tytule wykonawczym Skarżącego oraz jego żonę.

W taki sam sposób powyższy przepis interpretowały organy administracji w wydanych w sprawie postanowieniach.

Błąd w wykładni to nieprawidłowe zrozumienie przepisu, mylne odczytanie jego treści.

W związku z powyższym, mając na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu pierwszej instancji, brak jest podstaw do przyjęcia, że Sąd ten źle zrozumiał treść i znaczenie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., dokonując błędnej jego wykładni.

Dodać przy tym należy, że zawarty w petitum skargi opis sposobu naruszenia tego przepisu, jak również uzasadnienie tego zarzutu nawiązują do kwestii, które nie mają związku z zawartością normatywną tego uregulowania. Odręczne, a nie pismem maszynowym, dopisanie żony Skarżącego w tytule wykonawczym, kwestionowanie doręczenia tytułu, czy też wreszcie niewystawienie odrębnych tytułów wykonawczych na oboje małżonków, to nie są okoliczności, które wskazywałyby na błąd co do osoby zobowiązanego, bądź też na konieczność umorzenia postępowania ze względu na osobę zobowiązanego, w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Zarzut naruszenia powyższego przepisu, poprzez jego błędną wykładnię, uznać zatem należy za bezpodstawny.

Niezasadny jest także kolejny zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 134 P.p.s.a. W uzasadnieniu tego zarzutu Skarżący sprecyzował, iż chodzi mu konkretnie o § 1 tego artykułu, który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego, w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) wynika więc, że sąd pierwszej instancji bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego do tego sądu aktu.

Wskazany w art. 134 § 1 P.p.s.a. brak związania granicami skargi oznacza, że sąd pierwszej instancji ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień, niż te które przytoczono w skardze.

Obowiązek ten nie ma jednak nieograniczonego zakresu i nie może być rozumiany, jako konieczność przytoczenia i szczegółowego omówienia braku naruszenia każdego z przepisów, który potencjalnie - mając na uwadze przedmiot sprawy, mógłby zostać przez organ administracji naruszony.

W niniejszej sprawie Skarżący upatruje naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, iż postępowanie egzekucyjne - jako niedopuszczalne, powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a więc przepisu, który nie został wskazany przez Skarżącego ani w postępowaniu przed organami administracji, ani też w skardze do Sądu pierwszej instancji.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie daje podstaw do sformułowania oceny, iż Sąd nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 134 § 1 P.p.s.a., tj. zbadania sprawy w jej całokształcie.

W uzasadnieniu tym, pomimo że Skarżący w toku postępowania powoływał się jedynie na art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., Sąd pierwszej instancji przytoczył art. 59 § 1 u.p.e.a. w pełnym brzmieniu, tj. wymienił wszystkie określone w tym przepisie (w pkt 1-10) podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego i w kontekście tych przepisów odniósł się również do wskazywanych przez Skarżącego uchybień w postępowaniu organów administracyjnych. Odniósł się również Sąd w szczególności do tej okoliczności, a wcześniej uczyniły to też te organy, którą Skarżący wskazał jako uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a więc niedopuszczalności prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony niezgodnie z przepisami. W tej mierze Sąd pierwszej instancji stwierdził m.in., że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym podnoszone przez Skarżącego kwestie związane z prawidłowością sporządzenia tytułu wykonawczego, mogą stanowić podstawę do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a. W przypadku uznania zarzutu za zasadny, umorzenie postępowania następuje na podstawie art. 34 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego należało złożyć w terminie 7 dni.

Wbrew więc stanowisku skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji odniósł się do kwestii nieprawidłowego, zdaniem Skarżącego, wystawienia tytułu wykonawczego w kontekście przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, natomiast sam Skarżący w skardze kasacyjnej nie podjął z tymi twierdzeniami Sądu żadnej polemiki, poprzez sformułowanie w tym zakresie stosownych zarzutów.

Niezasadny jest także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., poprzez odmowę zawieszenia postępowania. Przepisy te mają charakter fakultatywny. To do działającego z urzędu sądu należy więc decyzja, czy uznaje zasadność zawieszenia postępowania na podstawie któregoś z tych przepisów. To sąd decyduje czy w przypadku wystąpienia przesłanek wymienionych w tych przepisach zawiesi postępowanie, czy też będzie je prowadził dalej.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji nie podał powodów, z jakich uznał, że zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie nie jest celowe, a w skardze kasacyjnej brak jest zarzutów skierowanych wobec tego uzasadnienia, w których ten brak wyjaśnień ze strony Sądu zostałby zakwestionowany. Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd kasacyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej, co wynika z art. 183 § 1 P.p.s.a., nie jest uprawniony do uzupełniania zarzutów kasacyjnych, a więc wychodzenia poza ramy, które zostały nakreślone w skardze kasacyjnej.

Mając powyższe uwadze oraz uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie art. 184 P.p.s.a., skargę tę oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, z późn. zm.).