Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 25/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Michał Nowakowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Banku [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2017r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] października 2013 r. w całości i orzekł, że zespół pałacowo - parkowy położony w obrębie aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] (objętej księgą wieczystą KW nr [...]), o powierzchni [...] ha (zgodnie z zapisem w księdze wieczystej), położonej przy ulicy [...] w miejscowości L., gmina [...], nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2009 r. J. O., M. S. i K. K. zwróciły się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo - parkowy o powierzchni [...] ha położony w miejscowości L., gmina [...], nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013r. stwierdził, że ww. majątek podpadał pod działanie przepisów dekretu.

Od powyższej decyzji odwołania złożyły J. O., M. S. i K. K.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił powyższą decyzję i orzekł, że zespół pałacowo - parkowy aktualnie położony na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] (objętej księgą wieczystą KW Nr [...]), o powierzchni [...] ha, znajdującej się przy ulicy [...] w miejscowości L., gmina [...], nie podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. I lit. e) dekretu.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1761/15, uchylił decyzję Ministra z dnia [...] sierpnia 2015 r. W uzasadnieniu wskazał, że organ powinien uzupełnić materiał dowodowy o ewentualne dokumenty znajdujące się w Archiwum Państwowym [...] oraz w Archiwum Państwowym [...] Ekspozytura w M. Ponadto Sąd zwrócił również uwagę na konieczność ustalenia przebiegu północnej granicy zespołu pałacowo - parkowego. Z tego względu zaistniała konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r.

Rozpatrując sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że stan faktyczny sprawy uzasadnia uchylenie decyzji Wojewody [...] w całości i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy.

Z uwagi na wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2016 r. Minister pozyskał dodatkowy materiał dowodowy od następujących podmiotów: Sądu Rejonowego w G., Starostwa Powiatu [...], Archiwum Państwowego w W. i Archiwum Państwowego w W. Ekspozytura w M. Ponadto Minister powołał biegłego geodetę w celu dokładnego określenia przebiegu północnej granicy zespołu pałacowo - parkowego.

Minister zaznaczył, że zebrane w trakcie prowadzonego postępowania materiały (m.in. pismo Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] sierpnia 1946 r., orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] października 1948 r., znak: [...], orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...]) potwierdzają, że przeszedł on na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Ponadto budynek pałacu został wymieniony w protokole zdawczo - odbiorczym spisanym w dniu [...] lutego 1945 r.

Organ II instancji dodał, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo - parkowy nie może być rozpatrywana w powiązaniu z cukrownią [...]. Zgodnie bowiem z odpisem protokołu zdawczo - odbiorczego cukrowni [...], została ona przejęta na podstawie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r., Nr [...], wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), które ogłoszono w Monitorze Polskim Nr 90, poz. 608. Wynika z tego, że cukrownia stanowiła odrębną od badanego majątku ziemskiego własność Spółki Akcyjnej "[...]" i nie podlegała pod przepisy dekretu. Z załącznika nr 1 do przywołanego protokołu wynika, że tereny cukrowni (w chwili sporządzenia protokołu) graniczyły z terenami P.G.R. L., a granica ta przebiegała wzdłuż parku należącego do majątku L. Przebieg granicy potwierdza plan sytuacyjny gruntów należących do cukrowni "[...]", sporządzony w 1949 roku, na podstawie planu osady [...] opracowanego w 1946 r. przez mierniczego przysięgłego W. K. Ponadto, zgodnie z wpisem (na mocy decyzji z dnia [...] listopada 1870 r.) w dziale drugim wykazu hipotecznego [...] (...), od dóbr L. odłączono osadę fabryczną połączoną nomenklaturą [...] pod nazwą [...] i założono dla niej oddzielną księgę wieczystą.

Minister ustalił, że na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 iit. e) dekretu, przejęto majątek [...] o powierzchni przekraczającej [...] ha powierzchni ogólnej, który w chwili przejęcia stanowił własność M. B.

Przy dokonywaniu oceny charakteru części majątku [...], na której znajdował się zespół pałacowo - parkowy, organ odwołał się do opracowania konserwatorskiego, bowiem odnosi się ono nie tylko do stanu określonego obiektu na dzień sporządzenia dokumentacji, ale zawiera również rys historyczny, odnoszący się do charakteru i przeznaczenia obiektu będącego przedmiotem tego opracowania. Dokumentacja konserwatorska dotyczy zarówno pałacu, jak i parku pałacowego. Z karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa (Nr [...], Rejestr zabytków Nr [...], [...].03.1962 r.) wynika, że pałac był samodzielną nieruchomością. Zarówno opis pałacu, jak i plan jego usytuowania nie potwierdzają istnienia wokół niego zabudowań o charakterze gospodarczym.

Jak wynika z protokołu przesłuchania K. K. z dnia [...] lutego 2013 r" budynki gospodarcze były położone poza zespołem pałacowym i nie były ogrodzone. Wyrysowana na planie usytuowania stołówka jest dobudówką współczesną, natomiast budynek oznaczony nr [...], zgodnie z zeznaniem K. K. (protokół z dnia [...] października 2012 r.), był budynkiem gospodarczym służącym do przechowywania lodu. Jak świadek zeznała (do protokołu sporządzonego [...] lutego 2013 r.), w pałacu nie mieszkał nikt poza rodziną. Decyzje dotyczące majątku podejmował właściciel (M. B.), a będący w majątku rządca przychodził do właściciela po wytyczne, którym się podporządkowywał. K. K. nie była w stanie wskazać gdzie były podejmowane decyzje dotyczące majątku, ale zeznała, że rządca zamieszkiwał poza terenem zespołu pałacowo - parkowego, po drugiej stronie drogi.

Opierając się na dokumentacji konserwatorskiej dotyczącej ewidencji parku pałacowego, sporządzonej w 1976 r., Minister wskazał, że zgodnie z metryczką na terenie parku znajdował się pałac, natomiast zabudowania gospodarcze były usytuowane na zachód od parku. W analizie historycznej znajduje się informacja o budowie w L., przez J. B., cukrowni "[...]". W roku budowy cukrowni J. B. nabył graniczące z cukrownią dobra [...] wraz z pałacem i parkiem. Dodatkowo ta część opracowania potwierdza, że XIX wieczny układ parku został w głównej mierze zachowany - sposób usytuowania parku przedstawia załączony szkic. Opracowanie zwraca uwagę na wzniesienie budynków gospodarczych (na północ od pałacu) oraz dobudowę do zachodniego ryzalitu pałacu bezstylowej dobudówki. Nie ma w nim mowy o jakichkolwiek zabudowaniach o charakterze gospodarczym, istniejących przed wejściem w życie przepisów dekretu. Powyższy sposób ujęcia całego zespołu pałacowo - parkowego w zasadzie pokrywa się z treścią zeznań K. K., poczynionych przy okazji wizji lokalnej i ujętych w protokole sporządzonym w dniu [...] października 2012 r. Zgodnie z twierdzeniami zawartymi w przywołanym protokole, ogrodzenie zewnętrzne zachowało się w granicach sprzed 1939 r. Ponadto nie dokonano zmian na dziedzińcu pałacu oraz zachowany został niezmieniony kształt stawu.

W opinii Ministra opracowanie sporządzone przez geodetę uprawnionego L. P., a wskazujące północną granicę zespołu pałacowo-parkowego jest przekonujące i oparte na wartościowych materiałach, w tym dokumentacji zebranej podczas prowadzonego postępowania, a także kopii archiwalnej mapy wojskowej okolic W. z 1933 r. oraz kopii archiwalnej mapy wojskowej okolic W. z 1934 r., które przedstawiają przebieg granicy zespołu pałacowo - parkowego bardzo zbliżony do stanu obecnego i ujawnionego w ewidencji gruntów (biorąc pod uwagę obecny podział na działki ewidencyjne). Opracowanie zostało przygotowane w sposób nie budzący zastrzeżeń, a przyjęta metodologia pozwala uznać, że końcowe wnioski są logiczną konsekwencją poczynionych ustaleń. Sporządzona opinia w sposób wiarygodny przedstawia przebieg granicy zespołu pałacowo - parkowego w L. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez geodetę, które zawarto w opinii z dnia [...] lipca 2017 r., należy zdaniem Ministra przyjąć, że granice zespołu pałacowo - parkowego w L., wg stanu sprzed przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, pokrywają się z obecnymi granicami działek ewidencyjnych o numerach [...] i [...], położonych w miejscowości L., gmina [...], obręb ewidencyjny [...]. Tym samym zasadne jest przyjęcie, że stanowiąca przedmiot postępowania dzisiejsza działka ewidencyjna nr [...] w całości zawiera się w pierwotnej granicy zespołu pałacowo - parkowego w L. Z opracowania jasno wynika, że zespół pałacowo - parkowy pokrywa się z dzisiejszymi działkami ewidencyjnymi nr [...] i [...]. Konsekwentnie uznać trzeba, że pierwotną północną granicą zespołu pałacowo - parkowego była północna granica aktualnej działki ewidencyjnej nr [...]. Zdaniem Ministra określona w opracowaniu granica zespołu pałacowo - parkowego odnosząca się do aktualnych działek ewidencyjnych wraz z rozliczeniem ich, precyzyjnie określa zasięg tego zespołu, a więc także przebieg jego północnej granicy. Tym samym przygotowana opinia wypełnia zalecenia określone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2016 r" sygn. akt 1 SA/Wa 1761/15.

Przechodząc do oceny charakteru nieruchomości stanowiącej dzisiejszą działkę ewidencyjną nr [...] i jej ewentualnego związku funkcjonalnego z pozostałą częścią majątku, Minister uznał, że ta część majątku była fizycznie wyodrębniona, a sposób jej zagospodarowania wyraźnie wskazuje, iż pełniła funkcje wyłącznie mieszkalne. Pałac otoczony był parkiem i wraz z nim stanowił integralną całość architektoniczno - urbanistyczną (na co wskazuje szkic wykonany przez konserwatora zabytków oraz nieliczne zdjęcia). Wprawdzie na terenie założenia znajdowały się inne budynki, niemniej organ uznał, że urbanistyczne usytuowanie zespołu potwierdza, że przeznaczony był do pełnienia funkcji stricte mieszkalnej. Ponadto, tak materiały konserwatora zabytków, jak i zeznania zawarte w protokołach dowodzą, że usytuowane na terenie zespołu budynki gospodarcze nie były bezpośrednio związane z prowadzeniem działalności rolniczej. Nie można bowiem za takie uznać budynku gospodarczego (zgodnie z zeznaniem budynek wykorzystywany do przechowywania lodu) czy piwnicy. Charakteru rolnego należy również odmówić oranżerii, bowiem oranżerie służyły wyłącznie do hodowli roślin egzotycznych bądź pełniły funkcję ogrodów zimowych i były miejscem spotkań towarzyskich - wymienione zastosowanie budynku jest dalekie od prowadzenia gospodarki o charakterze rolniczym. Na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie, nie można umiejscowić wymienionych w protokole z dnia [...] kwietnia 1945 r. kurnika i królikarni. Szkic załączony do opracowania konserwatorskiego nie wyszczególnił na terenie parku zarówno oranżerii, jak i kurnika oraz królikami. Niezależnie od poczynionych ustaleń nie można stwierdzić zdaniem Ministra, że usytuowanie wymienionych konstrukcji na terenie parku powoduje, że cały zespół pałacowo - parkowy był wykorzystywany lub mógł zostać wykorzystany na cele związane z reformą rolną. Poza wszystkim, zasady doświadczenia życiowego nakazują wykluczyć możliwość wykorzystania pałacu i parku do celów związanych z hodowlą zwierząt, czy też przechowywaniem plonów. Tym bardziej, że wszelkie zabudowania gospodarcze wykorzystywane do celów działalności rolniczej, włącznie z domem rządcy, znajdowały się poza ogrodzeniem zespołu. Żaden ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wskazuje, aby pałac był w jakikolwiek sposób wykorzystywany do celów bezpośrednio związanych z działalnością rolniczą, ani do sprawowania bieżącego zarządu majątkiem - nie świadczy o tym fakt przekazywania rządcy dyspozycji przez właściciela majątku. Na terenie pałacu nie wykazano istnienia żadnego biura czy kantoru, który mógłby służyć do celów działalności administracyjnej. Nie można się również zgodzić ze stanowiskiem pełnomocnika Banku [...] S.A. dotyczącym wykorzystywania wody z parkowego stawu dla potrzeb cukrowni. Przedstawione stanowisko można traktować wyłącznie jako teoretyczne rozważania, bowiem nawet przy założeniu, że staw mógł służyć za zbiornik wodny służący dla celów cukrowni, to nie znaleziono żadnych dowodów świadczących o rzekomym myciu w stawie parkowym buraków na potrzeby cukrowni. Ponadto jak już wcześniej wykazano, cukrownia stanowiła odrębną od majątku ziemskiego [...] własność, o charakterze nie rolnym i podlegała rygorom innych przepisów. W związku z tym badanie jakichkolwiek związków zachodzących między tymi majątkami, w kontekście rozstrzygnięcia z zakresu reformy rolnej, pozbawione jest podstaw. Z wymienionych względów w ocenie Ministra należy wykluczyć związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym a pozostałą rolniczą częścią majątku.

Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne pozwalają uznać, że teren zespołu pałacowo - parkowego objęty dzisiejszą działką ewidencyjną nr [...], w chwili przejęcia na cele reformy rolnej, z uwagi na charakter zabudowy, przeznaczenie i sposób użytkowania nie mógł służyć produkcji rolnej w znaczeniu przyjętym przez linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt J OPS 2/06). Dodatkowo, odnosząc się do powiązania zespołu pałacowo - parkowego z resztą majątku ziemskiego organ wskazał, że zgodnie z treścią orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa951/11, LEX nr 1155129) powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne zespołu pałacowo - parkowego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego. Decydującego znaczenia nie może mieć także źródło dochodów właściciela, ani też fakt zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości ziemskiej w pałacu i korzystanie z parku. Stwierdzenie braku którejś z przesłanek art. 2 ust. I lit. e) dekretu powoduje, że dana nieruchomość lub jej część nie podpada pod zakres tego przepisu. Takie wyłączenia mają zastosowanie do wszystkich nieruchomości o charakterze nierolniczym, w tym m.in. do zespołów pałacowo - parkowych, gdyż na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości, które stanowiły tereny, a nie obiekty zarezerwowane dla realizacji określonych celów.

Mając na uwadze powyższe Minister stwierdził, że nie znajduje uzasadnienia interpretacja przepisów dekretu zawarta w zaskarżonej decyzji oraz ocena związku funkcjonalnego dokonana przez Wojewodę [...]. Przytoczone orzecznictwo jasno wskazuje, że na oceny związku części rezydencjalnej z częścią gospodarczą nie mogą mieć wpływu: brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej i nieoddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron. Dodatkowo w materiale dowodowym znajdują się niepodważone zeznania K. K., spisane w trakcie oględzin, dotyczące przebiegu muru granicznego. Wynikające ze zgromadzonych dokumentów okoliczności sprawy wskazują, że dzisiejsza działka ewidencyjna nr [...], obrębu [...], o powierzchni [...] ha (zgodnie z księga wieczystą [...]) położona w L. przy ulicy [...], wraz ze znajdującym się na niej w chwili przejęcia na rzecz Skarbu Państwa pałacem i parkiem stanowiła zespół pałacowo - parkowy, który zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Bank [...] S.A. w W. zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów prawa proceduralnego:

1) normy z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie tzw. decyzji reformatoryjnej, gdzie z uwagi na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego istniała konieczność wydania tzw. decyzji kasatoryjnej (tj. decyzji z art. 138 §2 k.p.a.);

2) normy z art. 136 k.p.a. - poprzez przeprowadzenie dowodów istotnie wykraczających poza zakres dopuszczalnego uzupełniającego postępowania dowodowego (a tym samym równoczesne naruszenie zasady dwuinstancyjności);

3) normy z art. 15 k.p.a. - poprzez rozpoznanie i rozstrzygnięcie przez organ II instancji innej (zakresowo szerszej) sprawy administracyjnej niżeli sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta przez organ I Instancji;

4) normy 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.pa. - poprzez nieprawidłowe ustalenie charakteru zespołu pałacowo-parkowego, którego to zespołu dotyczy decyzja;

5) normy z art. 8 k.p.a. poprzez rozpatrywanie wszelkich wątpliwości na niekorzyść skarżącego (jak np. wątpliwości organu II instancji odnośnie do przeznaczenia i charakteru nieruchomości, której to nieruchomości dotyczy skarżona decyzja);

6) normy z art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu prawa do tzw. ostatniego słowa, a tym samym poprzez niezapewnienie skarżącemu możliwości wywarcia wpływu na treść osnowy decyzji;

7) normy z art. 12 k.p.a. poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie;

8) normy z art. 6 oraz art. 7 k.p.a. (tj. zasady legalizmu) poprzez dopuszczenie się przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi licznych naruszeń przepisów prawa proceduralnego i materialnego.

2) oraz naruszenie przepisów prawa materialnego tj. normy z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez jej niezastosowanie w sprawie w rezultacie nieprawidłowego przyjęcia tego, że zespół pałacowo - parkowy położony na działce nr [...] z obrębu [...], objętej księgą wieczystą KW nr [...] o powierzchni [...] ha, w miejscowości L., gmina [...] nie podlegał dyspozycji powyższej normy.

W oparciu o przedstawione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w obszernym uzasadnieniu rozwijając zarzuty skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uczestnicy postepowania: J. O., T. B. i K. K. w piśmie z dnia 23 maja 2018r. wnieśli o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 19 stycznia 2016r. sygn. akt I SA/Wa 1761/15 uchylił poprzednią decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015r. Nr [...] nakazując organowi ustalenie podstawy przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu), jak również dokładne ustalenie obszaru, na którym położone były pałac wraz z parkiem, w szczególności przebiegu północnej granicy zespołu pałacowo-parkowego, a następnie dokonanie oceny czy zespół pałacowo-parkowy miał czy też nie związek funkcjonalny z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej.

Zgodnie zaś z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji również w powyższym zakresie Sąd uznał, że w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia ww przepisu, a Minister wykonał zalecenia wynikające z wyroku z dnia 19 stycznia 2016r.

Przede wszystkim organ zgodnie z zaleceniami Sądu uzupełnił materiał dowodowy poprzez pozyskanie z różnych archiwów dokumentów pozwalających na ustalenie podstawy przejęcia przedmiotowej nieruchomości, z których ponad wszelką wątpliwość wynika, że majątek ziemski położony w L., stanowiący uprzednią własność M. B. został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zresztą okoliczność ta nie jest kwestionowana.

Organ ustalił również obszar, na którym usytuowany był zespół pałacowo-parkowy wraz z określeniem jego północnej granicy w oparciu o opinię geodety uprawnionego z dnia [...] lipca 2017r.

W pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania, Sąd uznał je za bezzasadne.

Przede wszystkim jak wskazano wyżej organ związany był zaleceniami Sądu zawartymi w prawomocnym wyroku z dnia 19 stycznia 2016r., który nakazał właśnie przeprowadzenie przez organ II instancji postępowania uzupełniającego. Sąd przy tym nie stwierdził, że zachodzi potrzeba przeprowadzania tego postępowania przez organ I instancji, uznając, że takie uprawnienia daje organowi odwoławczemu przepis art. 136 k.p.a. Trudno zarzucić organowi, że naruszył przepis art. 136 k.p.a. czy art. 153 p.p.s.a. poprzez podjęcie szerszych działań niż wynikały z wyroku Sądu, bowiem zobligowany on był do dokonania określonych ustaleń i ustalenia te poczynił.

W sytuacji, gdy nie ma przeszkód do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej i zakończenia jej merytoryczną decyzją drugoinstancyjną, niedopuszczalne - jako niezgodne z zasadą dwuinstancyjności - jest wydanie decyzji kasacyjnej. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje zatem wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 k.p.a.

Przede wszystkim zaś jak wynika z treści art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, co oznacza, że zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przez organ II instancji wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Organ wyższej instancji nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu drugoinstancyjnym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Postępowanie administracyjne toczy się w tej samej sprawie, gdy istnieje tożsamość podmiotów, przedmiotu i treści stosunku administracyjno-prawnego oraz, że w razie wspomnianej tożsamości elementów stosunku prawnego rozstrzygnięcie sprawy każdej ze stron postępowania odrębnymi rozstrzygnięciami powoduje, że wniesienie środka zaskarżenia przez jedną z nich wywiera skutki prawne dla stron pozostałych.

Zdaniem judykatury, za bezwzględnym obowiązywaniem zasady, iż organ odwoławczy jest związany zakresem sprawy podmiotowo i przedmiotowo ukształtowanym przez organ I instancji przemawia kardynalna w prawie administracyjnym zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej (a zatem tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym) sprawy administracyjnej. Rola organu odwoławczego nie ogranicza się tylko do kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia organu I instancji, lecz organ ten obowiązany jest ponownie sprawę rozpatrzyć i rozstrzygnąć w jej całokształcie. Zasada dwuinstancyjności jest zasadą konstytucyjną ustanowioną w art. 78 Konstytucji RP, który stanowi, iż każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Ustanowiona w Konstytucji RP zasada dwuinstancyjności jest realizowana w postępowaniu administracyjnym, które przyjmuje w art. 15 k.p.a. zasadę ogólną, zgodnie z którą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega w wyniku wniesienia środka zaskarżenia, przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. Sprawa administracyjna jest zatem dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie przez organ II instancji.

Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnego postępowania wyjaśniającego. Tym samym aktualny jest podgląd, iż organ drugoinstancyjny nie jest uprawniony do kształtowania prowadzonego przez siebie postępowania (podmiotowo lub przedmiotowo) w sposób odmienny niż uczynił to organ I instancji. Przeciwnie, jego obowiązkiem jest ponowne rozpatrzenie tej samej sprawy administracyjnej, która zawisła przed organem I instancji i była przedmiotem jego rozstrzygnięcia. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oznacza, że stronie przysługuje prawo do merytorycznego dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. I tak też się stało w niniejszej sprawie, stąd zupełnie niezrozumiały jest zarzut skargi dotyczący rozpatrzenia przez organ II instancji innej sprawy.

Organ administracji publicznej - zarówno I, jak i II instancji zobowiązany jest bowiem, stosownie do treści art. 7 k.p.a. do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu winien on w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona jest bowiem możliwa dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, art. 75 k.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Dostrzec przy tym trzeba, że naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. następuje nie tylko w sytuacji, gdy organ dokona oceny okoliczności faktycznych na podstawie niektórych tylko dowodów zgromadzonych w sprawie, ale również wówczas, gdy nie podejmie działań w celu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego istotnego dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i wyda rozstrzygnięcie pomimo niekompletnego materiału dowodowego. W postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu spoczywa bowiem na organie, który w tym zakresie obowiązany jest między innymi do przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wystąpienia do strony z żądaniem przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń, czy też wystąpienia do innych organów lub instytucji o udzielenie będących w ich posiadaniu informacji bądź udostępnienie dokumentów, mogących przyczynić się do wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych.

Jeśli zaś chodzi o ocenę wiarygodności dowodów, to można ją podważyć skutecznie jedynie wówczas, gdy jest ona niepełna, dowolna, nielogiczna, sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego i zawodowego, a przede wszystkim nie uwzględnia całokształtu materiału sprawy (art. 80 k.p.a.). Takiego zarzutu zaś organowi orzekającemu zdaniem Sądu postawić nie można.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego rozstrzygnięcia wątpliwości na niekorzyść skarżącego należy stwierdzić, że przepis art. 7a k.p.a. wszedł w życie od dnia 1 czerwca 2017r. w związku z nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie zaś z treścią art. 16 tej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy dotychczasowe.

Ponadto w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sprzecznymi interesami stron, co wyklucza nawet w obecnym stanie prawnym rozstrzyganie wątpliwości na korzyść jednej ze stron.

Za całkowicie bezzasadny należy uznać również zarzut dotyczący naruszenia art. 10 k.p.a. bowiem jak wynika z akt sprawy skarżący został zawiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, z czego skorzystał i skierował do organu pismo z dnia 14 sierpnia 2017r., w którym odniósł się m.in. do opinii biegłego geodety. Ponadto skarżący nie wskazał jakie ewentualne dowody mógłby przedstawić tuż przed wydaniem zaskarżonej decyzji, a które miałyby wpływ na wynik sprawy.

Zarzut dotyczący naruszenia art. 12 k.p.a. mógłby odnieść zamierzony skutek, ale wyłącznie w postępowaniu ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), a jego celem było stwierdzenie, czy zespół pałacowo-parkowy położony w L. podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Powołany przepis rozporządzenia w dalszym ciągu może stanowić podstawę do orzekania przez właściwe organy o tym, czy nieruchomość lub jej część, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (zob. uchwałę NSA z dnia 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23).

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r."

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości powyższe stanowisko podziela.

Reasumując stwierdzić należy, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (zob. art. 6 dekretu). Zarząd, o jakim mowa w tym ostatnim przepisie, mógł być obejmowany tylko nad nieruchomościami, które przechodziły na własność Skarbu Państwa.

W podobny sposób pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zdefiniował po raz pierwszy Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska TK pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru. Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok NSA z 18 października 2005 r., OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r., OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r., IV SA 2724/98, LEX nr 75563).

Zespół pałacowo – parkowy w L., który nie miał charakteru rolniczego (zgodnie z § 4 rozporządzenia wykonawczego, "za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe"), mógłby zatem podlegać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, gdyby pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i mógłby być wykorzystany na cele reformy rolnej. Przy czym, w ocenie Sądu, związek funkcjonalny oznacza, że nieruchomość ziemska nie mająca charakteru rolniczego, która co do zasady nie podlegałaby przejęciu, była niezbędna do funkcjonowania nieruchomości o charakterze rolniczym.

W niniejszej sprawie, zdaniem skarżącego, związek funkcjonalny polegał na tym, że zespół pałacowo-parkowy był miejscem, z którego zarządzano nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a ponadto był on przeznaczony do produkcji rolnej, co wynikało z połączenia urządzeń melioracyjnych i stawów, istnienia na jego terenie kurnika i królikarni, a także prowadzenia przez okupanta w okresie drugiej wojny światowej na terenie majątku działalności rolniczej. Zdaniem skarżącego organ nieprawidłowo ustalił charakter zespołu pałacowo-parkowego wchodzącego w skład nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym w powiązaniu z cukrownią [...].

Sąd podziela stanowisko Ministra, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą o tym, że pomiędzy nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a zespołem pałacowo – parkowym nie istniał nierozerwalny związek. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zespół pałacowo – parkowy składał się z budynku pałacu i parku oraz stawu, które służyły celom mieszkalnym i rekreacyjnym. Znajdująca się w aktach sprawy karta ewidencyjna pochodząca z dokumentacji konserwatorskiej wskazuje, że pałac był położony na terenie parku, zabudowania gospodarcze znajdowały się zaś na zachód od parku. W majątku zatrudniony był rządca, który zamieszkiwał poza pałacem i wykonywał polecenia w zakresie zarządzania majątkiem wydawane przez jego właściciela, co wynika z zeznań K. K. Jak wynika z opinii geodety uprawnionego L. P. z dnia [...] lipca 2017r. granice zespołu pałacowo-parkowego w L. pokrywają się z obecnymi granicami działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], a pierwotną północną granicą zespołu była północna granica aktualnej działki nr [...]. Powyższe ustalenia pokrywają się z dokumentacją konserwatorską, mapami znajdującymi się w aktach sprawy, jak i zeznaniami K. K.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organu II instancji, że w świetle przeprowadzonych dowodów wzajemne usytuowanie obiektów wchodzących w skład majątku pozwalało na wyodrębnienie części niezwiązanej z gospodarstwem rolnym. Z całego majątku można wyodrębnić części: pałacowo-parkową oraz część gospodarczą. Tym samym część pałacowo – parkowa stanowiła siedzibę właścicieli i służyła wyłącznie ich potrzebom. Oceny powyższej nie zmienia stanowisko skarżącego, że jego właściciel faktycznie sprawował zarząd swoimi dobrami. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że o istnieniu rozdzielności i samodzielności części pałacowo-parkowej od gospodarstwa rolnego świadczyło zatrudnienie rządcy, którzy zamieszkiwał poza terenem pałacu. Oczywiste jest, że właściciel majątku z natury rzeczy jest uprawniony do ostatecznego decydowania, czy aprobaty, w kwestii zarządu majątkiem, tym niemniej trudno przyjąć, że właściciel wykonywał tę funkcję stale i "na bieżąco", skoro jednocześnie wykonywał zawód adwokata.

Nie mogły też odnieść zamierzonego skutku podnoszone argumenty skarżącego wskazujące, że pałac z gospodarstwem stanowiły jedną całość, co miałoby wynikać z połączenia urządzeń melioracyjnych i stawów oraz z cukrownią.

Należy zauważyć, że cukrownia [...] stanowiła odrębną własność Spółki Akcyjnej "[...]", nie wchodziła w skład przedmiotowego majątku ziemskiego i została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie innych przepisów, w związku z czym powiązanie urządzeniami wodnymi stawów znajdujących się w parku i na terenie cukrowni nie może stanowić o powiązaniu funkcjonalnym zespołu z rolniczą częścią majątku. Bez znaczenia pozostaje również okoliczność prowadzenia na przedmiotowej nieruchomości działalności rolniczej przez okupanta. Istotne bowiem jest ustalenie stanu faktycznego z okresu zbliżonego do 1 września 1939r., jak i do daty wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (13 września 1944r.) Usytuowanie na terenie parku, w sąsiedztwie pałacu kurnika i królikarni również nie może przesadzać o związku funkcjonalnym zespołu z pozostałą rolniczą częścią majątku z uwagi na to, że mogły to być obiekty służące wyłącznie potrzebom pałacu, zważywszy w szczególności na powierzchnię zajmowaną przez zespół pałacowo- parkowy. Zdaniem Sądu nie ma to znaczenia dla oceny funkcjonalnego i terytorialnego oddzielenia pałacu z parkiem od gospodarczej części majątku. Również o jedności gospodarczej pałacu i majątku pod stałym nadzorem właściciela nie może przesądzać o związku funkcjonalnym pomiędzy pałacem i częścią rolniczą majątku, ponieważ naturalnym jest, że to właściciel decyduje o sposobie zarządzania majątkiem, podejmuje najważniejsze decyzje związane z jego funkcjonowaniem, a pracownicy uprawnieni są jedynie do wykonywania swoich czynności w uzgodnieniu z właścicielem.

Związki zaś zespołu pałacowo–parkowego z pozostałą częścią majątku ziemskiego o charakterze rolniczym, jedynie poprzez osobę właściciela i finansowanie potrzeb pałacu nawet w całości z dochodów gospodarstwa, nie mogą być w ogóle uznane za związek funkcjonalny, uzasadniający przejęcie zespołu pałacowo – parkowego (o charakterze nierolniczym), w trybie przepisów o reformie rolnej. Jest bowiem oczywiste, że z dochodów "części gospodarczej, rolniczej" możliwe jest zaspokajanie potrzeb bytowych i mieszkaniowych właściciela gospodarstwa i jego rodziny, niezależnie od tego, gdzie te potrzeby są zaspokajane. Zakładając hipotetycznie, że właściciel nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym miałby siedzibę w jednym z wielu dużych ówczesnych miast, to nie sposób przyjąć, że tylko dlatego, że "miejska" siedziba właściciela oraz jego i jej utrzymanie byłoby finansowane z dochodów nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, to również ta siedziba podlegałaby przejęciu w trybie reformy rolnej. To hipotetyczne założenie, nawet abstrahując od występującego czasem w orzecznictwie sporu o to, czy nieruchomość położona w obrębie miasta może być uznana za nieruchomość ziemską, unaocznia, że samo finansowanie utrzymania właściciela i jego siedziby nie może prowadzić do uznania związku funkcjonalnego z umownie rzecz ujmując "częścią rolniczą", jeśli część "nierolnicza", choć ziemska, nie jest niezbędna dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie wiarygodnych dowodów na niezbędność zespołu pałacowo – parkowego dla funkcjonowania pozostałej, "gospodarczej, rolniczej" części majątku w L. nie wykazano. Jak wspomniano wyżej, za takie nie można uznać nadzoru właściciela nad faktycznym zarządcą majątku, funkcjonującym poza zespołem pałacowo - parkowym, czy nawet pozostawienie właścicielowi osobistej możliwości akceptowania czynności zarządcy, co mógłby czynić niezależnie od położenia samej siedziby, jeśli tylko nie miała ona związków gospodarczych z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących opinii geodety, należy uznać je za chybione. Organ dokonał oceny tego dowodu w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. zasadnie uznając, że koresponduje ona z pozostałym materiałem dowodowym. Skarżący nie przedstawił natomiast żadnego dowodu podważającego opinię geodezyjną. Fakt oparcia się geodety na mapach z 1933r. i z 1934r. również nie może stanowić o nieprzydatności opinii z uwagi na to, że w sytuacji braku kompletnej dokumentacji z uwagi na uwarunkowania historyczne skorzystanie z jakichkolwiek dostępnych dokumentów pozwalających na ustalenie stanu faktycznego jest jak najbardziej pożądane, w szczególności w sytuacji, gdy geodeta posługując się nimi dokonał ustaleń, które są zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym. Powyższej oceny nie może również podważyć wyłącznie fakt powołania przez organ do sporządzenia opinii geodety wskazanego przez wnioskodawców. Skarżący bowiem nie przedstawił żadnego dowodu uzasadniającego zakwestionowanie tej opinii. Sąd uznał także za niezasadne zarzuty skargi podważające zeznania K. K. z uwagi na to, że w badanym okresie była ona dzieckiem. Rzeczywiście K. K. w dacie opuszczenia majątku w 1940r. w związku z zajęciem go przez okupanta miała [...] lat. Niemniej jednak jej zeznań wyłącznie z tego powodu nie można zdyskredytować, zważywszy na okoliczność, że korespondują one z pozostałym materiałem dowodowym. Ponadto nie operuje ona w swoich zeznaniach tak szczegółowymi danymi, co pozwalałoby podważyć jej wiarygodność.

Wbrew zarzutom skargi postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i wnikliwy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Tym samym zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania w niej wskazanych, a omówionych wyżej należy uznać za chybione.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.