Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1181/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  i ust. 2 oraz art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. G. (dalej, jako skarżący) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., znak: [...] odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką Z. G.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Wnioskiem z dnia 5 marca 2021 r. skarżący zwrócił się do organu I instancji o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką. Jednocześnie oświadczył, że rezygnuje z przyznanego mu specjalnego zasiłku opiekuńczego, który pobierał na matkę, wnosząc jednak aby nie wstrzymywano mu wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego do czasu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W trakcie postępowania organ ustalił, że skarżący od dnia 25 lipca 2019 r. nie podejmuje zatrudnienia, opiekuje się niepełnosprawną matką, która jest leczona z powodu schorzeń serca, nadciśnienia, przeszła również dwa udary mózgu i jej aktualny stan lekarze określają jako ciężki (sparaliżowana jest jedna strona ciała). Z tych względów organ uznał, że Z. G. wymaga stałej opieki, którą zapewnia skarżący, a rozmiar tej opieki uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Pozostałych pięciu synów Z. G., zobowiązanych do alimentacji nie są w stanie pomóc skarżącemu w sprawowaniu opieki nad matką bądź to z uwagi na swój stan zdrowia bądź też na sytuację rodzinną i zawodową. Organ uznał jednak, że skarżącemu nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 sierpnia 2019 r. znak: [...] zaliczającego matkę skarżącego do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wnika, iż nie da się ustalić od kiedy u Z. G. istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25-07-2019 r., tj. od 83 roku życia, zatem niepełnosprawność osoby wymagającej w opieki nie powstała w okresie wskazanym w art.17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów , decyzją z dnia [...] 2021 r., organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13, a przez to naruszenie także art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego. Z tych względów skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, choć nie podzieliło zawartej w niej argumentacji w całości. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji rozpatrując wniosek skarżącego winien dokonać wykładni art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że niekonstytucyjna jest część przepisu uzależniająca prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności.

Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że samo stwierdzenie niepełnosprawności znacznego stopnia u matki skarżącego, nie może stanowić samoistnej przesłanki do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz akt administracyjnych wynika, że od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego matka skarżącego nie przebywała w miejscu zamieszkania ponieważ od już wtedy przebywała w szpitalu. W szpitalu jej stan zdrowia uległ pogorszeniu, ponieważ po przeszczepie rozrusznika serca przeszła udar mózgu, doznając jednostronnego paraliżu ciała, a lekarze określili jej stan jako ciężki. Skarżący podał, że matka do czasu kiedy trafiła do szpitala była osobą chodzącą, wymagała pomocy przy wykonaniu czynności dnia codziennego, takich jak: przygotowanie posiłków i ubrań, robieniu prania, sprzątania, zakupów, pomocy przy myciu, czy przy przejściu koło domu.

SKO podkreśliło, że zarówno na dzień złożenia wniosku (5 marca 2021 r.) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jak i na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (26 marca 2021 r.) skarżący nie sprawował bezpośredniej opieki nad matką, ponieważ znajdowała się ona w leczeniu szpitalnym i była pod opieką służb medycznych. Nie wiadomo jak długo trwał ten stan i czy Z. G. powróciła po leczeniu szpitalnym do domu. Zatem, nie wiadomo czy w okresie na który skarżący wnioskował o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego faktycznie sprawował opiekę, która uniemożliwiła mu odjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Okoliczności tej tut. Kolegium nie badało, ponieważ do SKO wpłynęły akta wraz z odwołaniem w dniu 30 kwietnia 2021 r., a w dniu 8 maja 2021 r. Z. G. zmarła. Dodatkowo z akt wynika, że skarżący pobierał świadczenie opiekuńcze z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] 2020 r, znak: [...] na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Świadczenie było wypłacane do dnia śmierci Z. G.

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (...). Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na dany okres, w przepisanym trybie, pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia - świadczenia nowo wybranego.

Nadto Kolegium powołało art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że skoro skarżący otrzymywał specjalny zasiłek opiekuńczy do dnia śmierci matki tj. do dnia 7 maja 2021 r., to nie można było przyznać skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku tj. od dnia 1 marca 2021 r., do dnia śmierci matki, ponieważ w tym czasie zachodziła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy.

W dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zdaniem Kolegium skarżący nie złożył skutecznie wniosku o uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Co prawda skarżący zadeklarował, że rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi o uprzednie uchylenie decyzji przyznającej mu zasiłek ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku tj. na dzień 28 lutego 2021 r. jednak zażądał aby uchylenie to nastąpiło na końcowym etapie postępowania po ustaleniu, że spełnia on wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dlatego wniósł o realizacje i nie wstrzymywanie wypłacania należnego mu zasiłku w okresie procedowania.

Z tych powodów, zdaniem Kolegium, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy i art. 27 ust. 5 ustawy skarżącemu nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne na okres, na który miał już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na poparcie swoich twierdzeń Kolegium powołało wyrok WSA w Olsztynie w wyroku z dnia z dnia 16 marca 2021 r, sygn. akt: II SA/Ol 184/21 z dnia 21 stycznia 2020 r, sygn. akt II SA/Ol 995/19, z 23 lipca 2020 r, sygn. akt II SA/Ol 67/20 oraz wyrok NSA 11 sierpnia 2020 r, sygn. akt I OSK 764/20 i z dnia 13 lipca 2018 r, sygn. akt I OSK 235/18 oraz z dnia 11 grudnia 2019 r, sygn. akt I OSK 3/19)

Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji:

- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącego.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.

art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy: przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym matką.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej u.ś.r.), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie, a przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie też – w realiach niniejszej sprawy – podkreślenia wymaga, że skoro świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje w związku z (faktycznym) sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to prawo do tego świadczenia – pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych wymogów określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidzianych dla tego świadczenia – obejmuje cały okres sprawowania opieki, po złożeniu przez opiekuna wniosku o przyznanie świadczenia. W konsekwencji zatem śmierć osoby podlegającej opiece w trakcie okresu świadczeniowego, która to okoliczność miała miejsce w niniejszej sprawie, nie świadczy o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (por. wyrok z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 613/18, wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 285/21).

Przystępując do analizy przesłanek, które skłoniły organy do oddalenia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na wstępie należy podkreślić, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Błąd ten dostrzegł organ II instancji, w ślad za cyt. orzeczeniem Trybunału wskazując, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Na pełną aprobatę zasługuje pogląd organu odwoławczego, który – odmiennie niż organ I instancji – uznał, że moment powstania niepełnosprawności u matki skarżącego nie może stanowić przeszkody dla przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie podziela natomiast stanowiska organu odwoławczego, co do istnienia negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ powołał się w tym zakresie na m.in. brzmienie art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Niewątpliwie celem powyższej regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania wymienionych tam świadczeń. Ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych nakazuje jednak rozwiązać problem kumulacji świadczeń w odmienny sposób niż uczyniły to w przedmiotowej sprawie organy. Przepis ten nie wyklucza możliwości przyznania innego świadczenia bądź jego zmiany w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek lecz statuuje prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia dla niej korzystniejszego.

W okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy skarżący dokonał takiego wyboru, poprzez złożenie wniosku w dniu 5 marca 2021 r. o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, kiedy to oświadczył, że zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. wyrok NSA z dnia z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19, wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19, wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 285/21 – wszystkie orzeczenia publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący miał więc prawo oczekiwać od organów, że te podejmą działania zmierzające do rozważenia możliwości przyznania mu korzystniejszego świadczenia, zamiast przyjęcia, iż dopóki w obrocie pozostaje decyzja przyznająca skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, dopóty przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe.

Podkreślić również należy, że kwestie dotyczące proceduralnych możliwości realizacji uprawnienia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. były już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. I tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 300/19 wskazał, że: "Dla uniknięcia zbiegu świadczeń (dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń) możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Fakt uzyskiwania przez stronę zasiłku dla opiekuna nie może być zatem przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r.". W ocenie NSA, nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Organ powinien przedsięwziąć takie czynności aby strona mogła skorzystać z prawa wyboru i nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Winien więc rozważyć możliwość jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. NSA wskazał, że to ostatnie rozwiązanie opiera się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18, dostępny jw.). Nie można również pominąć możliwości stwierdzenia we właściwym trybie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna.

Innymi słowy, to po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń."

Jak wynika z ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, obowiązujące przepisy dają organom orzekającym w tego typu sprawach różne instrumenty prawne, pozwalające rozstrzygnąć problem zbiegu świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sądy administracyjne najczęściej wskazują w tym zakresie dwa instrumenty prawne: po pierwsze, uchylenie decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 155 k.p.a., ewentualnie art. 32 ust. 1 u.ś.r., z jednoczesnym przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego (orzecznictwo dopuszcza zarówno wydanie jednej decyzji w tych dwóch kwestiach, jak i wydanie dwóch odrębnych decyzji, ale w tym samym czasie – por. wyroki NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18). Drugim rozwiązaniem jest stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz przyznanie – w odrębnej, ale wydanej w tym samym czasie decyzji – świadczenia pielęgnacyjnego (por. przykładowo wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 4020/18). W orzecznictwie pojawia się również koncepcja wydawania decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się prawa do zasiłku (por. wyroki NSA z 21 lutego 2018 r., I OSK 2758/17; z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18; z dnia 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; z 19 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19.

W tej sytuacji konieczne jest również jednak rozstrzygnięcie o bycie prawnym decyzji przyznającej zasiłek – czy to poprzez uchylenie w trybie art. 155 k.p.a., czy poprzez stwierdzenie wygaśnięcia, w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.

Odpowiadając na wątpliwości organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonej decyzji, Sąd orzekający podziela w pełni poglądy judykatury wskazujące, że możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por.: wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r. sygn. II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Po 158/19, WSA we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. IV SA/Wr 360/19 oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 60/19).

Reasumując, w świetle powołanego powyżej orzecznictwa, które orzekający w przedmiotowej sprawie Sąd w pełni podziela, przedstawiona przez organ odwoławczy argumentacja związana zarówno z brakiem możliwości uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek opiekuńczy, jak też brakiem podstawy ustawowej do rozliczenia pobranego przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego z przysługującym jej świadczeniem pielęgnacyjnym – nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się natomiast do twierdzenia, że skarżący nie zajmował się matką ponieważ od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego matka przebywała w szpitalu i nie wiadomo czy przed śmiercią powróciła do domu – wskazać należy, że ustalenie stanu fatycznego należy do obowiązków organów i to one powinny ustalić w jaki konkretnie okresie matka skarżącego przebywała w szpitalu. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

W świetle art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U z 2021 r. poz. 711) przez działalność leczniczą rozumie się działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne, jak i działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne. Zatem pobyt w szpitalu osoby niepełnosprawnej nie skutkuje ani utratą prawa do przyznanego skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, ani też niemożnością przyznania skarżącemu za ten okres świadczenia pielęgnacyjnego gdyż z negatywnych przesłanek uniemożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego została wyłączona okoliczność umieszczenia osoby wymagającej opieki w placówce, która prowadzi działalność leczniczą.

Jest to tym bardziej doniosła okoliczność, że ani organy nie ustaliły jak długi matka skarżącego przebywała w szpitalu, ani też pełnomocnik skarżącego, nic na ten temat w skardze (ani w odwołaniu) nie wspomina, ograniczając się jedynie do powołania obszernych fragmentów orzeczeń sądów administracyjnych, które sądowi są znane.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego organy powinny uwzględnić powyższe stanowisko Sądu i ponownie zbadać uwzględniając wszystkie okoliczności oraz dokumentację lekarską matki skarżącego kwestię zasadności przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku do dnia 5 marca 2021 r., tj. do dnia śmierci matki skarżącego – uwzględniając, że skarżący za ten okres pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy.

Podkreślić należy, że organy nie negowały, że skarżący spełniła przesłanki do pobierania na matkę świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie fakt pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz fakt, że matka przebywała w szpitalu, uniemożliwił im przyznanie mu tego świadczenia.

Na koniec jeszcze podkreślić należy, że skoro świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje w związku z (faktycznym) sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to prawo do tego świadczenia – pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych wymogów określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidzianych dla tego świadczenia – obejmuje cały okres sprawowania przez opiekuna nad osobą niepełnosprawną opieki, po złożeniu przez tego opiekuna wniosku o przyznanie świadczenia. W konsekwencji zatem śmierć w trakcie okresu świadczeniowego "osoby podlegającej opiece", nie świadczy o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 613/18).

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 159/21).

W konsekwencji fakt, że matka skarżącego zmarła w trakcie trwania postępowania administracyjnego, ma o tyle wpływ na toczące się postępowanie, że uwzględniając wniosek skarżącego i przyznając mu świadczenie pielęgnacyjne, należy to świadczenie przyznać do dnia śmierci jego matki. Do tego bowiem czasu skarżący sprawował opiekę nad matką.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.