Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1445/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 2, art. 183 § 2 pkt. 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1, art. 2, art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
article: art. 155, art. 172
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 7, art. 87
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz (spr.) Zygmunt Zgierski Protokolant Agnieszka Gugała - Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 3 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. i G. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 2011/08 w sprawie ze skarg M. B. , G. M. i J. Z. – R. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 2011/08 oddalił skargi M. B. i G. M. oraz J. Z. –R. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. znak [...] stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w Katowicach przy ul. [...] oznaczonej kw [...]stanowiącej własność G. M. i M. B. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65).

W uzasadnieniu decyzji z dnia 3 października 2008 r. organ stwierdził, że art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. daje legitymację Ministrowi Finansów do wydawania deklaratoryjnych decyzji w przypadku przyznania odszkodowania za nieruchomość pozostawioną w Polsce. Skoro G. M. i E. B. przyznano odszkodowanie za udział we własności nieruchomości położonej w Katowicach przy ul. [...], to wystąpiła przesłanka do wydania decyzji stwierdzającej przejście tego udziału na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Finansów z dnia 3 października 2008 r. wnieśli M. B. , G. M. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, a także J. Z. –R. M. B. i G. M. zarzucając decyzji naruszenie art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z art. II i V Układu zawartego w dniu 16 lipca 1960r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2008 r. i o umorzenie postępowania, a także o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

J. Z. –R. w skardze z dnia 10 listopada 2008 r. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa oraz wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Finansów z dnia 3 października 2008 r.

W odpowiedzi na skargi Minister Finansów wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego aktu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargi zaskarżonym wyrokiem wskazał, że zaskarżona decyzja Ministra Finansów z dnia [...] października 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...]sierpnia 2008 r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazuje art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych / Dz. U. Nr 12, poz. 65 / w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawartym 16 lipca 1960r., który w tym samym dniu wszedł w życie, dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 16 lipca 1960r. regulował zaspokojenie roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie tego układu - art. I lit. A. Roszczeniami tymi były m.in. roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane - art. II lit. b. Odnośnie każdego roszczenia, które zostało przez Rząd Stanów Zjednoczonych uznane za ważne, Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się dostarczyć Rządowi Polskiemu oryginalne dokumenty odnoszące się do mienia znacjonalizowanego lub przejętego przez Polskę, z których wynika roszczenie. W przypadku gdy roszczenie nie jest oparte na takich dokumentach, Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu zwolnienie z zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie - art. V lit. C.

Komisja Odszkodowawcza Stanów Zjednoczonych w decyzji z dnia 22 stycznia 1964r. stwierdziła, że na podstawie oficjalnej dokumentacji polskiej E. B. i G. M. jako występujące z roszczeniem były właścicielkami, każda z nich niepodzielnego udziału wynoszącego połowę (1/2) części w pięciopiętrowym budynku mieszkalnym o kubaturze 16.000 m2 i działce przy [...] w Katowicach. Komisja stwierdziła także, że osoby wnoszące roszczenie straciły, w wyniku wprowadzenia przez Polskę ustaw i rozporządzeń dotyczących nieruchomości przeznaczonych pod wynajem, możliwość użytkowania i posiadania swoich udziałów w w/w nieruchomości w rozumieniu art. 2(b) Układu z dnia 16 lipca 1960 r. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 stycznia 1959r. / Dz. U. Nr 10, poz. 59 /, czyli z dniem 12 lutego 1959r. Komisja uznała, że każdej ze współwystępujących z roszczeniem, przysługuje na podstawie Układu dotyczącego roszczeń wobec Polski z 1960 roku odszkodowanie za swój udział obejmujący połowę przedmiotowej nieruchomości.

Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzony w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960r. / niepubl. /, jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych - wyrok składu siedmiu sędziów NSA z dnia 17 maja 1999r. wydany w sprawie OSA 2/98 / opubl. ONSA 1999r. 4/110 /. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że w świetle postanowień układu, zasadnicze i rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r.

Zdaniem Sądu, prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r., jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie. Kwestionowane w sprawie decyzje Ministra Finansów, powołujące się na przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r., zostały wydane po ustaleniu, iż zostały spełnione przesłanki ustawowe dla ich wydania, a mianowicie nieruchomość została faktycznie przejęta na rzecz Państwa, w związku z czym jej właściciele wystąpili do Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych o przyznanie odszkodowania, które zostało przyznane z tytułu utraty praw do nieruchomości. Stwierdzenie zaistnienia tych przesłanek daje podstawę Ministrowi Finansów do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, będącej podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo ograniczonego prawa rzeczowego - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r.

Skarżący zakwestionowali, że zostały spełnione przesłanki prawne nakazujące Ministrowi Finansów wydanie zakwestionowanych decyzji, z uwagi na to, że wnoszące roszczenie odszkodowawcze do Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych nie były świadome, że jest to rekompensata za własność, a nie za utracone pożytki i brak możliwości swobodnego dysponowania swoją własnością. Zdaniem Sądu, ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić, przeczy temu treść dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych. We wniosku skierowanym do Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych E. B. i G. M. podały, że stratami będącymi przedmiotem ich roszczenia są: m.in. nieruchomość zabudowana ceglanym budynkiem z trzydziestoma lokalami mieszkalnymi, położona w Katowicach przy [...] oraz dochód z wynajmu za 12 lat. Komisja Odszkodowawcza Stanów Zjednoczonych w decyzji Nr PO - 2314 z dnia 22 stycznia 1964r. stwierdziła, że na podstawie polskich ustaw i rozporządzeń dotyczących nieruchomości pod wynajem, występujące z roszczeniem utraciły możliwość używania i użytkowania swojego mienia w rozumieniu art. 2(b) układu z 1960 roku z dniem wejścia w życie ustawy z 30 stycznia 1959r. (Dz. U. Nr 10, poz. 59). Ustawą tą była ustawa Prawo lokalowe. Ponadto Komisja przeprowadziła badanie wartości utraconego mienia i stwierdziła, że w chwili jego utraty wartość nieruchomość położonej w Katowicach przy [...] wynosiła 57.604,00 USD. Komisja postanowiła każdej ze współwystępujących z roszczeniem przyznać na podstawie układu dotyczącego roszczeń wobec Polski z 1960r. odszkodowanie w określonej w decyzji wysokości za swój udział obejmujący połowę (1/2) nieruchomości. Natomiast roszczenie z tytułu utraty dochodów z wynajmu nieruchomości za dwanaście lat Komisja oddaliła. E. B. i G. M. nie zgłosiły zastrzeżeń do decyzji Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych z dnia 22 stycznia 1964r. i decyzja ta stała się ostateczna z dniem 27 marca 1964r. W sprawie bezsporne było, że na podstawie tej decyzji odszkodowanie zostało wypłacone. W ocenie Sądu, treść wniosku o odszkodowanie i treść decyzji Komisji wskazują, że odszkodowanie w wysokości pełnej wartości nieruchomości zostało faktycznie przyznane za utratę prawa własności, a wnioskodawczynie nie zgłaszając zastrzeżeń do decyzji akceptowały jej treść.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z treści art. I Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z dnia 16 lipca 1960r. wynika, iż układające się strony chciały dokonać całkowitego uregulowania i zaspokojenia wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Polski z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu. Jedną z kategorii roszczeń, których dotyczył układ o jakich mowa w art. II lit. b, było przejęcie własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń. Z art. II lit. b układu wynika, iż rozróżniał on przejęcie własności i jej ograniczenie. Komisja Odszkodowawcza Stanów Zjednoczonych utratę możliwości używania i użytkowania swojego mienia w oparciu o ustawę Prawo lokalowe z dnia 30 stycznia 1959r. traktowała jako faktyczne pozbawienie prawa własności i przyznawała odszkodowanie jak za utratę własności a nie jej ograniczenie. Wygaśnięcie prawa osób, które otrzymały odszkodowanie za utracone mienie następowało w związku z wydaniem decyzji Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych. Przyjęcie odszkodowania nastąpiło w zamian za utratę prawa własności.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 maja 1999r. sygn. akt OSA 2/98 (ONSA 1999/4/110) stwierdził, że "w świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na układ, wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu art. 2 ustawy. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie".

W protokole podpisanym w Warszawie w dniu 29 listopada 1960r. przedstawiciele układających się stron ustalili niektóre techniczne zasady współpracy w realizacji układu. W punkcie 7 protokołu ustalono, że Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać będzie Reprezentantowi Polski dokumenty będące dowodem wygaśnięcia prawa osób, które otrzymały odszkodowanie. Jedną z kategorii tych dokumentów były podpisane przez osoby wnoszące roszczenia uwierzytelnione zrzeczenia się na rzecz Państwa Polskiego ich praw opartych na przejęciu własności lub utracie używania i korzystania z mienia położonego w Polsce - jeżeli osoby takie uzyskają zaspokojenie roszczeń swoich opartych na tego rodzaju prawach.

Faktem jest, że w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy nie ma takiego zrzeczenia się E. B. i G. M. Jednakże strona polska nie ma upływu na sposób wykonywania wzajemnych zobowiązań układu i protokołu przez stronę amerykańską. W ocenie Sądu okoliczność ta nie ma jednak zasadniczego znaczenia w sprawie. Jak już wyżej wskazano bezsporną okolicznością w sprawie było otrzymanie odszkodowania przez E. B. i G. M. na podstawie decyzji Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych za zgłoszone roszczenia. To decyzja Komisji stanowiła uregulowanie i zaspokojenie roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych wobec Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia. Sąd zaznaczył, że sam układ z 1960 roku nie stanowił podstawy prawnej przeniesienia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Także w przypadku złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się roszczeń, oświadczenie takie nie przenosiło prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Uregulowanie kwestii dotyczących własności nieruchomości, za których przejęcie Państwo Polskie na mocy umów międzynarodowych wypłaciło odszkodowanie, nastąpiło dopiero w ustawie z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. W art. 2 tej ustawy przewidziano, wydanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, która to decyzja będzie podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego. Decyzja stwierdzająca nabycie prawa przez Skarb Państwa jako mająca charakter deklaratoryjny może być wydana w każdym czasie. Decyzja taka powinna wskazywać datę z jaką nieruchomość przechodzi na rzecz Skarbu Państwa. Zaskarżona decyzja takiej informacji nie zawiera. Jednakże biorąc pod uwagę, że podstawą przejścia prawa własności przedmiotowej nieruchomości jest ustawa z dnia 9 kwietnia 1968r., to datą tą będzie dzień wejścia w życie tej ustawy, czyli dzień 17 kwietnia 1968r.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że treść wniosku E. B. i G. M. do Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych o odszkodowanie przeczy zarzutowi skargi, że nieprzerwanie od 1946 roku nieruchomość przy [...]w Katowicach była w dyspozycji G. M. i E. B. , a następnie jej następcy prawnego M. B. Nie można się również zgodzić z zarzutem skargi J. Z.-R., że Minister Finansów nie ustosunkował się do wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister nie miał obowiązku udzielania skarżącej wskazówek co do sposobu postępowania w sprawie, w której roszczenie skarżącej mogłoby być skierowane przeciwko Skarbowi Państwa i dochodzone przed sądem powszechnym.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku o oddaleniu skargi.

Od powyższego wyroku M. B. i G. M. wnieśli skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego - art. 7 i art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 155 KC i art. 172 KC przez błędną ich wykładnię i przyjęcie że samo złożenie wniosku o wypłatę odszkodowania przez obywatela amerykańskiego w trybie układu indemnizacyjnego skutkowało nabyciem własności nieruchomości, której dotyczył wniosek,

2. naruszenie prawa materialnego - art. II pkt b/ układu indemnizacyjnego poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, iż ograniczenie użytkowania jest równoznaczne z pozbawieniem własności w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 i kwietnia 1968r.

3. naruszenie prawa materialnego - art. V układu indemnizacyjnego i uznanie, że Rząd Polski nie był odpowiedzialny za prawidłowe przekazanie dokumentów.

Ponadto - z ostrożności procesowej - wskazano na nieważność w całości postępowania z uwagi na zmianę stron postępowania w związku z czym jedna ze stron była pozbawiona obrony swych praw.

Z uwagi na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przyznanie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że właściciele nieruchomości położonej w Katowicach przy [...] nieprzerwanie władają nieruchomością od 1946r. W zaskarżonym wyroku Sąd błędnie przyjął, że treść wniosku o odszkodowanie złożony przez E. B. i G. M. determinuje fakt nieposiadania nieruchomości. Nawet z dokumentów zgromadzonych przez Ministra Finansów wynika niezbicie, że nieruchomość jest w ich posiadaniu - zgodnie z twierdzeniem skarżących. Skarżący kasacyjnie zaznaczyli, że fakt wystąpienia o odszkodowanie nie dotyczył stosunków własnościowych. Ustawa Prawo lokalowe z 1959 r. wprowadzała istotne ograniczenia prawa właścicieli budynków przez niedopuszczalność rozwiązania stosunku najmu. Braku możliwości ustalania wysokości czynszu, które były ustalane obligatoryjnie przez administrację państwową. Prawo własności jednak pozostawało nienaruszone i w okrojonej formie właściciel uzyskiwali pewne dochody. Właśnie taki stan odpowiada sytuacji przewidzianej w Art.II pkt b/ przedmiotowego układu polsko-amerykańskiego/"utrata używania lub użytkowania mienia na podstawie ustaw i dekretów ograniczających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia"/. Oznacza to, że decyzja Komisji Stanów Zjednoczonych do spraw roszczeń zagranicznych wygasiła wszelkie roszczenia z tytułu ograniczenia prawa używania i użytkowania nieruchomości.

Skarżący kasacyjnie wskazali, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku w ogóle nie odniósł się do przytoczonego w skardze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24.10.2000r./SK 31/99/, odnoszącego się do kwestii pisemnego zrzeczenia się praw własnościowych od osób występujących o odszkodowanie. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdza, że "Przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności uzależnione było od złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności". Trybunał Konstytucyjny rozróżnił dwie podstawy wypłaty odszkodowania na podstawie układu indemnizacyjnego. Jedna dotyczyła m.in. nieruchomości już przejętych przez Skarb Państwa na podstawie ówcześnie obowiązujących aktów administracyjnych przed 16 lipca 1960r. I w tym wypadku sam fakt przyznania odszkodowania "był wyrazem rezygnacji z dochodzenia praw w zamian za wypłacone odszkodowanie". W drugim przypadku gdy nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa " przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności uzależnione było od złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności". Ta linia została potwierdzona w dalszym orzecznictwie NSA np. w wyroku NSA z 15 maja 2008r./I OSK 752/07/. Zrzeczenia skarżący nigdy nie podpisali, gdyż w ich przekonaniu odszkodowanie było przyznane za ograniczenie pożytków. Sąd błędnie zinterpretował fakt, że roszczenia z tytułu utraty dochodów za dwanaście lat Komisja odrzuciła. Komisja zwróciła się do Rządu Polskiego o wytyczne w sprawie ustalenia stawek tak zwanego szczególnego trybu najmu, lecz nigdy nie uzyskała odpowiedzi.

Ponadto skarżący kasacyjnie podnieśli, że w dniu 20 października 2008r. J. Z. R. przelała całość swych praw wynikających z umowy przedwstępnej na rzecz spółki C. Sp. z o.o., której właścicielami są C. P. S. i C. S. S. Spółka nie brała udziału w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art.183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art.183 § 2 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie podnieśli wprawdzie, że w postępowaniu nie brała udziału C. Spółka z o.o., na rzecz której J. Z. –R. przelała całość swych praw wynikających z umowy przedwstępnej, jednakże twierdzenie to nie zostało poparte żadnymi dowodami wskazującymi na posiadanie przymiotu strony przez Spółkę. Zgodnie bowiem z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów nie wynika, aby J. Z. –R. dokonała na rzecz wskazanej Spółki cesji jakichkolwiek przysługujących jej praw, dotyczących spornej nieruchomości. Akt notarialny z dnia 20 października 2008 r. nie jest umową cesji, lecz aneksem do umowy przedwstępnej sprzedaży zawartym pomiędzy skarżącymi kasacyjnie a S., w imieniu której działała J. Z. –R. Niniejsza umowa przedwstępna dotyczy, jak wynika z aneksu, sprzedaży nieruchomości położonej w Katowicach, zabudowanej budynkiem Nr [...] przy ulicy [...] zawartej pod warunkiem uprawomocnienia się wpisu w księdze wieczystej prawa własności niniejszej nieruchomości na rzecz skarżących kasacyjnie. Wobec tego Spółka C. nie ma interesu prawnego lecz wyłącznie interes faktyczny, w związku z czym nie jest podmiotem legitymowanym do występowania w rozpoznanej sprawie jako strona. Z tych względów należało uznać, że nie wystąpiła przesłanka nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., jak również inne z przesłanek nieważności wymienione w § 2 art. 183 p.p.s.a.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, wskazanymi w tym środku odwoławczym podstawami, określającymi zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. i wobec tego zarzuca wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego.

Rozważania dotyczące zasadności sformułowanych zarzutów należy poprzedzić uwagą natury ogólnej. Mianowicie układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych sporządzony w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r. (niepubl.) jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2, i 5 ust.2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1960 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Oceny charakteru i skutków stosowania powyższego układu, dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego w składzie siedmiu sędziów z dnia 17 maja 1999 r. sygn. OSA 2/98 ( ONSA 1999/4/110). W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że wymieniony układ jest umową międzynarodową, stanowił on jedynie podstawę do zaspokojenia roszczeń obywateli amerykańskich z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia, nie był natomiast podstawą do przeniesienia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Tę podstawę stanowią przepisy wskazanej wyżej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny układ przyznawał, regulował i zaspokajał samoistnie prawo do odszkodowania dla obywateli Stanów Zjednoczonych niezależnie od tego, jak uprawnienia osób, których mienie zostało przejęte przez państwo, było uregulowane w ustawodawstwie polskim. W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na układ, wystąpił o odszkodowanie i czy odszkodowanie to otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie umowy międzynarodowej w rozumieniu art.2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art.2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości prawa przejętych przez Państwo Polskie. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd i zaprezentowaną w przedstawionym wyżej wyroku argumentację, znajdującą zastosowanie również do oceny słuszności rozstrzygnięcia Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku trafnie wskazał, że układ z dnia 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z dnia 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone obowiązki ( art. V układu). W świetle powyższych dokumentów to strona amerykańska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Minister Finansów związany jest decyzją Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych. Przyznanie odszkodowania było w sposób oczywisty konsekwencją uznania przez niniejsza Komisję utraty własności lub innych praw wymienionych w art. II układu. W tej sytuacji decyzja Ministra Finansów wydana na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. nie należy do decyzji uznaniowych, lecz ma charakter związany, co oznacza, że organ musi wydać akt, jeżeli zachodzą warunki sprecyzowane przez przepis ustawy.

Wobec powyższego za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 7 i art. 87 Konstytucji RP w związku z art. 155 KC i art. 172 KC. Sąd pierwszej instancji nie naruszył bowiem zasady legalizmu wynikającej z art.7 Konstytucji, nie mógł też naruszyć art.87 Konstytucji określającego źródła obowiązującego w Polsce prawa. Podstawę prawną decyzji Ministra Finansów stanowiły bowiem przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., a więc aktu stanowiącego źródło powszechnie obowiązującego prawa. Natomiast przepisy Kodeku cywilnego dotyczące przeniesienia własności nieruchomości (art.155) oraz zasiedzenia nieruchomości (art.172) nie znajdowały zastosowania przed sądem administracyjnym. Zatem skoro nie były przez Sąd pierwszej instancji stosowane, to tym samym nie stanowiły przedmiotu błędnej wykładni.

Również brak jest podstaw pozwalających uznać za usprawiedliwione zarzuty błędnej wykładni art. II pkt b) i art. V układu indemnizacyjnego. Zawarty w dniu 16 lipca 1960 r. w Waszyngtonie układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w art. VIII przewidywał, że wchodzi on w życie z dniem jego podpisania. Układ ten nie był zatem ani ratyfikowany, ani też ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Jak już wyżej wskazano niniejszy układ jest umową międzynarodową. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są ratyfikowane umowy międzynarodowe. W doktrynie przyjmuje się, że umowy międzynarodowe jedynie wtedy mogą wywoływać skutki prawne dla stosunków wewnętrznych, gdy zostały ratyfikowane i ogłoszone w Dzienniku Ustaw. Powyższe oznacza, iż układ z dnia 16 lipca 1960 r. zawarty w Waszyngtonie nie stanowi źródła prawa w polskim systemie prawnym, a zatem nie mógł on sam z siebie powodować skutków prawnych w zakresie stosunków własnościowych. Tym samym nie można mówić o stosowaniu i wykładni przepisów tego układu w procesie rozstrzygania sprawy. Przywołanie przepisów układu służy jedynie ocenie, czy układ indemnizacyjny jest umową międzynarodową, o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych i czy do przyznania odszkodowania doszło w trybie stosowania postanowień niniejszego układu.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.