Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 38/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2007-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1, art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: Dokumentami potwierdzającymi fakt podlegania represjom, w sprawach rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego

osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR  są wystawione przez powołane do tego, w

zakresie ich działania, krajowe i zagraniczne organy państwowe lub inne państwowe i niepaństwowe jednostki organizacyjne, potwierdzające rodzaj, miejsce

i czas trwania represji. W przypadku braku możliwości przedstawienia powyższych dokumentów dowodami w sprawie mogą być również oświadczenia, co

najmniej dwóch świadków, ale ci powinni przedstawić dowody potwierdzające ich osobisty udział w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia.

TEZY

Dokumentami potwierdzającymi fakt podlegania represjom, w sprawach rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego

osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR  są wystawione przez powołane do tego, w

zakresie ich działania, krajowe i zagraniczne organy państwowe lub inne państwowe i niepaństwowe jednostki organizacyjne, potwierdzające rodzaj, miejsce

i czas trwania represji. W przypadku braku możliwości przedstawienia powyższych dokumentów dowodami w sprawie mogą być również oświadczenia, co

najmniej dwóch świadków, ale ci powinni przedstawić dowody potwierdzające ich osobisty udział w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.),, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 03 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarżący K. L. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm.). Stwierdził, że w okresie od 15 stycznia 1940 r. do 30 stycznia 1945 r. świadczył pracę przymusową w niemieckim gospodarstwie rolnym w Cz., powiat G., przy czym w okresie od 10 kwietnia 1944 r. do 23 stycznia 1945 r. był wywieziony do obozu pracy w S. koło P. gdzie zatrudniony był przy kopaniu rowów przeciwczołgowych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] organ orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego uznając, że nie miało miejsca wywiezienie (deportacja) skarżącego poza terytorium państwa polskiego, co jest warunkiem przyznania świadczenia z ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn.zm.).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że organ pominął rozważenie kwestii przyznania świadczenia z tytułu wywiezienia do obozu pracy w S. w okresie od kwietnia 1944 r. do stycznia 1945 r. Do wniosku dołączył oświadczenie świadka, z którym przebywał w obozie pracy oraz opisał warunki pobytu w obozie pracy i wykonywaną pracę.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o utrzymaniu w mocy wcześniejszej decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ raz jeszcze stwierdził, że miejscowość Cz. koło G., gdzie skarżący pracował u Niemca w gospodarstwie rolnym w okresie okupacji, leżała na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r. a zatem brak było warunku deportacji na teren III Rzeszy, o którym to warunku mowa w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Odnośnie pobytu w obozie pracy w S. organ wskazał, że Archiwum Państwowe w P. nie potwierdziło represji doznanych przez stronę, ponieważ w jego zasobach nie odnaleziono materiałów archiwalnych dotyczących działania obozu pracy w S. Oświadczenia świadków W. G. i brata skarżącego – B. L. też nie zostały poparte dokumentami wskazującymi ich pobyt w obozie pracy w S. Stąd odmowa przyznania świadczenia jako nieudowodnionego przez stronę.

Z powyższą decyzją nie zgodził się K. L. i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. podnosząc zarzut naruszenia art. 2 pkt 2 "a" i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zw. z art. 75 §1 kpa poprzez błędne pominięcie jako dowodu w sprawie zeznań świadków.

Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. w sprawie sygn. akt II SA/Bk 774/05 uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że nie może być ona wykonana w całości oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stwierdził, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych niezasadnie zróżnicował środki dowodowe i odmówił mocy dowodowej oświadczeniom złożonym przez świadków. Rozpoznając ponownie sprawę organ, działając zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, powinien dokonać oceny zeznań świadków w konfrontacji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Nadto powinien rozważyć czy nie jest zasadne odebranie oświadczenia od wnioskodawcy, czy też jego przesłuchanie (art. 86 kpa oraz §4 rozporządzenia).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy i uzupełnieniu materiału dowodowego decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2005 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że ubiegając się o przyznanie świadczenia K. L., we wniosku z dnia [...] listopada 2004 r. wyraźnie wskazał, że praca w majątku w Cz. trwała bez przerw do stycznia 1945 r. Identyczne informacje o losach w czasie wojny K. L. podał w oświadczeniu z dnia [...] grudnia 1961 r. dotyczącym okresu zaliczanego do wysługi lat dla celów emerytalnych. Również zeznania M. P. i T. S. z dnia [...] sierpnia 1961 r. potwierdzają pracę strony jedynie w Cz. Zaznaczył również, że K. L. ubiegając się o zaliczenie przy ustalaniu emerytury okresu pracy przymusowej nie odniósł się w żaden sposób do swojego pobytu w obozie pracy w S. Również ubiegając się o przyznanie odszkodowania z Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" w 2000 r. K. L. podał jedynie, że pracował w majątku w Cz., zaś w ankiecie kierowanej do Wojskowego Biura Dowodów Osobistych w B. w dniu 2 lutego 1952 r. jako miejsce zamieszkania strony w czasie okupacji podano Cz.

Z uwagi na powyższe dowody organ nie dał wiary obecnym twierdzeniom strony o pobycie w okresie od 15 kwietnia 1944 r. do 23 stycznia 1945 r. w obozie pracy przymusowej w S. Zdaniem organu nie są wiarygodnym dowodem osadzenia K L w obozie pracy zeznania świadków - W G z dnia 17 marca 2005 r. oraz B L z dnia 5 kwietnia 2005 r. i z dnia 10 maja 2005 r. Podkreślił, iż z zeznań W. G. wynika, że został deportowany do pracy kopania rowów przeciwczołgowych w S., ale nie wynika, iż była to prawa w obozie pracy przymusowej. Organ wskazał przy tym, że Archiwum Państwowe w P. nie odnalazło w swoim zasobie żadnych danych dotyczących okresu działania i podległości obozu pracy w S.

Na powyższą decyzję K. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. zarzucając naruszenie art. 77§1, art. 80 i art. 86 w zw. z art. 75§1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z §3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowy tryb postępowania przy składaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 2 pkt. 2 lit. a, i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. Naruszenie powyższych przepisów miało polegać na pominięciu dowodu z przesłuchania strony, mimo wskazań WSA w B. w wyroku z dnia 10 stycznia 2006 r. w wyniku czego nie został rozpatrzony w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy oraz w sposób dowolny – z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów – zostały ocenione dowody w sprawie. Zdaniem Skarżącego, jeżeli organ powziął wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń odnośnie deportowania do pracy przymusowej w S. to takie wątpliwości powinien wyjaśnić m.in. poprzez zastosowanie środka dowodowego w postaci przesłuchania strony, co zalecał również WSA w B. w wyroku z 10 stycznia 2006 r. Wyjaśnił, iż przy ubieganiu się o świadczenia emerytalne fakt pracy przymusowej w S. traktował jako pracę w niemieckim majątku w Cz., gdyż z tego majątku został deportowany do pracy w S.. Fakty te wydawały się Skarżącemu nieistotne, cały bowiem czas od października 1939 r. do końca wojny zmuszony był do pracy na rzecz okupanta niemieckiego.

Do skargi Skarżący przedłożył również oświadczenie G. K. - siostry M. K. potwierdzające iż przebywał w obozie pracy w S. Wyjaśnił, iż nie mógł tego uczynić wcześniej, gdyż nie wiedział iż ona żyje.

W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. Odnośnie nowego dowodu w postaci oświadczenia Pani G. K. stwierdził, iż nie mogło być przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, gdyż nie było ono znane organowi. Zaznaczył przy tym, że z jego treści wynika, że K. L. pracował przymusowo przy budowie fortyfikacji w S. i żaden sposób nie odnosi się do pobytu w obozie pracy przymusowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził, podnoszonych w skardze, naruszeń przepisów prawa. Skarga zawiera zarzuty skierowane w większości do postępowania dowodowego prowadzonego przez organ administracji publicznej, w szczególności nie uwzględnienia przez organ dowodów świadczących, iż K. L. spełnia warunki do otrzymania świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR.

Spór pomiędzy Skarżącym a organem sprowadza się praktycznie do ustalenia, czy K. L., w okresie od 15 kwietnia 1944 r. do 23 stycznia 1945 r. przebywał w obozie pracy przymusowej w S. (został tam deportowany do pracy przymusowej) a w konsekwencji przyjęcia, czy spełnia warunki do przyznania przewidzianego przepisami świadczenia pieniężnego.

W myśl art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz.1071 ze zm.), w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności

i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. art. 77 § 1 Kpa, statuujący zasadę prawdy obiektywnej (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy).

Zgodnie z treścią art. 75§1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jednocześnie w myśl §1 pkt. 2 i §2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 111, poz. 1300) dokumentami potwierdzającymi fakt podlegania represjom są wystawione przez powołane do tego, w zakresie ich działania, krajowe i zagraniczne organy państwowe lub inne państwowe i niepaństwowe jednostki organizacyjne, potwierdzające rodzaj, miejsce i czas trwania represji. W przypadku braku możliwości przedstawienia przez wnioskodawcę powyższych dokumentów dowodami w sprawie mogą być również oświadczenia, co najmniej dwóch świadków. Tacy świadkowie powinni przedstawić dowody potwierdzające ich osobisty udział w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia - §3 pkt. 3 w/w rozporządzenia.

W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony przez organ w niniejszej sprawie odpowiada powyższym zasadom postępowania administracyjnego, jak również jest zgodny z powołanym wyżej rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy w sposób jednoznaczny wynika, iż K. L. w czasie okupacji pracował w Cz., brak jest jednak wiarygodnych dowodów świadczących, iż od kwietnia 1944 do stycznia 1945 r. został deportowany do pracy przymusowej w S. Za takowe nie mogą być uznane oświadczenia świadków: W. G. jak i B. L. Podkreślić należy, iż obaj świadkowie wskazują na pobyt K. L. w S. bez przedstawienia dowodów świadczących o ich osobistym udziale w zdarzeniach będących przedmiotem tegoż oświadczenia, co powinny uczynić zgodnie z §3 pkt 3 w/w rozporządzenia. Powyższy fakt nie pozbawia mocy dowodowej oświadczeń świadków, jednakże wpływa na wiarygodność ich twierdzeń. W ocenie Sądu nie bez znaczenia dla oceny wiarygodności zeznań powyższych świadków jest również fakt, iż mimo upływu ponad 60 lat od opisywanych wydarzeń świadkowie dokładnie znali datę ich rzekomego przetransportowania do obozu pracy w S. oraz datę wyzwolenia tegoż obozu. Tak szczegółowe przedstawienie faktów, zważywszy na znaczy upływ czasu wydaje się mało wiarygodne i stwarza wrażenie, iż zeznania te zostały złożone wyłącznie na potrzeby toczących się postępowań dotyczących przyznania świadczeń pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Zdaniem Sądu za prawidłową należało również uznać dokonaną przez organ ocenę pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie. Składając wniosek Skarżący przedstawił szereg dokumentów wystawionych zarówno w latach pięćdziesiątych jak i sześćdziesiątych ubiegłego stulecia a także w 2000 r. z których wynika, iż w okresie okupacji pracował wyłącznie w gospodarstwie rolnym w Cz. W przedłożonych dokumentach nie ma nawet wzmianki, iż w jakimkolwiek okresie czasu opuszczał on Cz., w szczególności, że był deportowany do pracy przymusowej w obozie w S. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż Archiwum Państwowe w P. w swoich zasobach nie odnalazło materiałów dotyczących okresu działania i podległości obozu pracy w S. W związku z powyższym należało przyjąć, iż Skarżący jak i przeprowadzone przez organ postępowanie nie dostarczyło wiarygodnych dowodów potwierdzających, iż K. L. został osadzony w obozie pracy w S. bądź został tam deportowany do pracy przymusowej.

Za niezasadny należało również uznać zarzut Skarżącego naruszenia art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wbrew twierdzeniom Skarżącego organ ponownie rozpoznając sprawę ustosunkował się do wskazań dotyczących dalszego postępowania wynikających z wyroku WSA w B. z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt II SA/Bk 774/05. Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dokonał oceny nie tylko dokumentów ale również zeznań świadków zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, w której to ocenie nie można dopatrzyć się błędów, luk czy niejasności. Dodatkowo należy podkreślić, iż wbrew twierdzeniom Skarżącego Sąd nie nakazał organowi przesłuchania K. L. w charakterze strony lecz wskazał jedynie, iż ten powinien taką możliwość rozważyć. W przedmiotowej sprawie organ poprzestał na odebraniu od wnioskodawcy oświadczenia, co jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Z kolei ustosunkowując się do dokumentu przedłożonego przez Skarżącego na etapie postępowania sądowego wskazać należy, iż nie mógł on być wzięty pod uwagę przez Sąd przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 133§1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zatem sąd administracyjny rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności) zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Przedłożone przez Skarżącego oświadczenie G. K. nie było znane organowi w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, dlatego też dokument ten nie mógł stanowić podstawy ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie.

Konkludując wskazać należy, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo zastosował przepisy ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich jak również nie naruszył przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących przeprowadzonego postępowania dowodowego. W tym stanie rzeczy nie można uznać za słuszne zarzuty Skarżącego naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.