Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 405/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-10-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej z dnia 12 kwietnia 2011 r. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Op 405/10, o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

S. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 marca 2010 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego.

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2010 r. tut. Sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, uznając, że nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, czy też dla siebie i rodziny. Sąd stwierdził, że bierność skarżącej w zakresie wyjaśnienia powstałych w rozpoznawanej sprawie wątpliwości spowodowała brak możliwości pełnej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej jej rodziny. Podkreślił również, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Odwołując się do poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. (sygn. akt I FZ 171/09, Lex nr 552205) stwierdził, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

Złożone przez S. H. zażalenie na powyższe orzeczenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r. Na to postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt. I OZ 44/11, zostało oddalone.

W dniu 7 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. H., a skarżąca pismem z dnia 12 kwietnia 2011 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w celu dopełnienia obowiązku z przepisu art. 175 P.p.s.a., a także doręczenie odpisu zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem. W dniu 9 maja 2011 r. doręczono skarżącej odpis wyroku wraz z uzasadnieniem.

Pismem z dnia 18 kwietnia 2011 r. Sąd zobowiązał skarżącą do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 26 kwietnia 2011 r., co potwierdza adnotacja na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej (k. 129 akt sąd.) Skarżąca w dniu 4 maja 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej) przesłała urzędowy formularz wniosku, wnosząc w nim o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest bez dochodów, dlatego nie może zatrudnić adwokata do niezbędnej obrony i powołała art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Podniosła, że sama wychowuje dwoje dzieci w wieku 21 lat i 16 lat. Mąż od 1991 r. choruje i gospodaruje odrębnie. Oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnoletnią córką D. i pełnoletnim synem D. Dochody tego gospodarstwa to 386,99 zł miesięcznie, w tym 265,99 zł z tytułu dodatku mieszkaniowego i 121 zł z tytułu zasiłku rodzinnego i alimentów. Ponadto podała, że osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie nie mają żadnych dochodów z pracy. Skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m2, natomiast w rubryce nr 7.1 odnośnie nieruchomości rolnej wpisała "nie dzierżawa lat 10". Z kolei w rubryce nr 11 dotyczącej innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, oświadczyła, że "Wniosek wg danych zgodnych ze stanem faktycznym jest zasadny".

Pismem z dnia 20 maja 2011 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: przedłożenie deklaracji podatkowej za 2010 r. członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, wraz z potwierdzeniem ich złożenia we właściwym urzędzie skarbowym, a także przesłanie dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia [...] z uwzględnieniem kosztów tego leczenia, wobec oświadczenia wnioskodawczyni m.in. w sprawie o sygn. akt 334/10 o przekazaniu części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w [...] w wysokości 60.000 zł na leczenie męża. Zobowiązano również skarżącą do przesłania dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha w [...], dokonanej w 2009 r. przez P. H. za cenę 360.000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008 r. O przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawach o sygn. akt II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10. Zażądano także przedłożenia specyfikacji ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne siebie i członków rodziny oraz złożenia oświadczenia, czy wnioskodawczyni i P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy w/w jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni oświadczyła m.in. w sprawie o sygn. akt II SA/Op 340/10 oraz czy za rok 2010 r. dokonała rozliczenia podatku dochodowego wspólnie z małżonkiem, a nadto przesłania stosownej deklaracji odnośnie tej okoliczności. Sąd wezwał również skarżącą do wyjaśnienia, dlaczego nie wykazała w formularzu wniosku nieruchomości rolnej w [...] wykazywanej, m.in. w sprawach o sygn. akt II SA/Op 528/10, II SA/Op 686/10, a w przypadku sprzedaży tej nieruchomości do wskazania wartości uzyskanej z tego tytułu i przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Ponadto zobowiązano wnioskodawczynię do wyjaśnienia, czy uzyskuje dodatkową pomoc od osób trzecich i instytucji, wraz z podaniem rodzaju uzyskiwanej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej - jej wysokość, a także udokumentowanie powyższego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki oraz czy posiada zaległości z tytułu opłat za czynsz i media lokalowe (np. energia, gaz, itp.), jeżeli tak do przedłożenia dowodu potwierdzającego zadłużenie. Skarżąca miała również oświadczyć, czy członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają rachunki bankowe (w tym konta i lokaty dewizowe), jeżeli tak, powinna była przedłożyć wyciągi z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, za miesiące luty, marzec i kwiecień 2011 r. Skarżąca została pouczona, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową.

Do wezwania skarżąca odniosła się w piśmie z dnia 23 maja 2011 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 30 maja 2011 r., nie dołączając do akt sprawy żadnych dokumentów. Podała natomiast, że P. H. gospodaruje odrębnie, a podwyższone alimenty wynoszą od 2010 r. - 30 zł. Nieruchomość "ma wartość nic nie znaczącą - jest sytuacja zaprzestanie działalności rolniczej art. 28 o bezp. społ. roln. pkt 4 - obowiązuje zakaz". Na zakazie nie mogę prowadzić hodowli grzybów. Sprzedaż nie nastąpi mam czworo dzieci, które w czasie dokonają budowli". Oświadczyła, że pomoc osób trzecich się zakończyła - pożyczki trzeba zwrócić, a skarżąca od 2008 r. nie ma pomocy społecznej z wyjątkiem zasądzonej rodzicom dotacji mieszkaniowej. Podkreśliła, że pożyczek nie można zaciągać w nieskończoność. Koszty utrzymania mieszkania to czynsz 449,02 zł - 265,99 zł, który pokrywa dodatek mieszkaniowy, energia 122,18 zł, gaz 78,68 zł. Nie ma zadłużenia albowiem dzieci chcą się uczyć i jeść. Członkowie gospodarstwa domowego nie posiadają lokat, w tym syn 21 lat ukończył szkołę i wyjeżdża z kraju po okresie wakacji, córka lat 16 podejmie pracę w okresie wakacji. Członkowie gospodarstwa nie składali deklaracji za rok 2010 r., bo nie osiągnęli dochodu. Zdaniem wnioskodawczyni, nie ma znaczenia leczenie męża, gdyż w oparciu o § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. należy brać pod uwagę dochody z okresu ostatnich dwóch lat. Akt notarialny z 1 lipca 2008 r. dotyczący sprzedaży posiada tę datę, a według WSA "dokonano w 2009 r.", co skarżąca uznaje za absurd, typowy dla WSA, a konkretnie referendarzy. Ponadto skarżąca podniosła, że pomoc prawną przyznano jej jedynie do 3 spraw kasacyjnych, opracowanie kasacji trwało tylko 5 dni, dodaje na poziomie mylnego naliczenia dochodu w kwocie 807,50 zł. Nadto w 4 sprawach "rozpoznań oddalających" ostatecznie przyznano adwokata, ale udział brali substytuci "z wystosowaniem opinii odmownej do sporządzenia kasacji". Skarżąca dodała też, że nie prowadzi specyfikacji wydatków na utrzymanie, oprócz wyżej wymienionych mediów.

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Op 405/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, uznając, że nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść chociażby w części kosztów postępowania.

Na skutek wniesionego przez S. H. zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 521/11, uchylił powyższe postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania. Uzasadniając zajęte stanowisko stwierdził, że kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy winien być rozpoznany i oceniony pod kątem zmiany okoliczności, jakie zaszły od czasu rozpoznania pierwszego wniosku, zgodnie z art. 165 P.p.s.a. Wskazując na szczególny charakter instytucji prawa pomocy, mającej na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, NSA podkreślił, że przepisy obowiązującego prawa należy tak interpretować, aby nie zamykać stronie możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej. Przyjmując na podstawie akt sprawy, że sytuacja życiowa i materialna skarżącej nie zmieniła się Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, że w związku z oddaleniem skargi S. H., chcąc skutecznie wnieść skargę kasacyjną zmuszona jest skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego, jako konieczne przy ponownym rozpoznaniu sprawy wskazał rozważenie, czy w zmienionych okolicznościach faktycznych - to jest w sytuacji, w której strona zamierza wnieść skargę kasacyjną, a ze względu na istniejący przymus adwokacki nie może zrobić tego sama - zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do postanowień takich bez wątpienia należą postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Skoro zatem w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 8 listopada 2010 r. Sąd orzekł już w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy, kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie, z dnia 12 kwietnia 2011 r., należało uznać za wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 listopada 2010 r.

Rozpatrując złożony wniosek wskazać w pierwszym rzędzie przyjdzie, że uchylenie lub zmiana postanowienia na podstawie art. 165 P.p.s.a. dopuszczalne są jedynie wskutek zmiany okoliczności sprawy, przez którą to zmianę należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznanie prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zmiana okoliczności sprawy winna być bowiem oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Powinna ona zatem wpływać w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 390/11; z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt II OZ 1027/10; z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 1013/09, zamieszczone na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zwolnieniem od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych muszą bowiem przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie tych kosztów.

Przyjąć zatem należy, że przyznanie prawa pomocy na podstawie ponownie złożonego wniosku będzie możliwe, jeżeli zmieniła się sytuacja majątkowa lub rodzinna strony i w nowym stanie faktycznym spełnione będą przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może bowiem polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2010 r., sygn. akt I FZ 289/10 oraz z dnia 8 września 2010 r., sygn. akt II OZ 838/10, zamieszczone na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Odnośnie spełnienia w nowym stanie faktycznym przesłanek przyznania prawa pomocy wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wnioskowanym w niniejszej sprawie przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także - jeżeli zajdzie taka potrzeba - przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08, zamieszczone na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy też przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09, Lex 552404).

W świetle przedstawionych powyżej uwag, dokonując oceny okoliczności faktycznych, w kontekście przesłanek określonych w art. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, na podstawie obydwu wniosków skarżącej o przyznanie prawa pomocy, zdaniem Sądu uznać należało, że z ponownego wniosku nie wynika, aby od dnia wydania postanowienia o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy, jej sytuacja osobista uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W ponownym wniosku skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. W szczególności zaś, w odpowiedzi na wezwanie Sądu nie przedłożyła dowodów oraz nie udzieliła wyjaśnień pozwalających dokonać oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

Z ponownego wniosku oraz wyjaśnień skarżącej zawartych w piśmie z dnia 23 maja 2011 r. wynika, że nadal jest ona osobą bezrobotną, przy czym nie wskazuje ona na to, aby np. stan jej zdrowia pogorszył się, co mogłoby mieć wpływ na zwiększenie obciążeń finansowych. Co do swej sytuacji materialnej strona podniosła, że utrzymuje się z alimentów, zasiłku rodzinnego i dodatku mieszkaniowego, wynoszących łącznie 386,99 zł, podczas gdy w poprzednim wniosku wskazywała na dochody w kwocie 599,19 zł. W stosunku do stanu rodziny określonego w formularzu wniosku z dnia 20 września 2010 r., obecnie strona pominęła jednak jedno dziecko (P.). Wskazała przy tym, że nadal nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni, tak jak uprzednio wskazuje, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m², które jest jej własnością, a także, iż nieruchomość rolna w [...] oddana została w dzierżawę.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu uznać należy, że w obydwu wnioskach taki sam pozostaje zakres żądania, jak również argumentacja skarżącej. Z aktualnego wniosku nie wynikają przy tym żadne nowe okoliczności nieznane Sądowi w momencie rozstrzygania wniosku poprzedniego. Skarżąca nie wykazała także, aby jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Za zmianę okoliczności w tym zakresie nie można bowiem uznać mniejszej kwoty wykazanego dochodu. Różnica w wysokości świadczeń, wynosząca 212,20 zł, nie jest na tyle istotna, aby mogła przesądzać o odmiennej ocenie sytuacji materialnej skarżącej na podstawie przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, w szczególności wobec zmniejszenia się liczby członków rodziny (niepozostawania już we wspólnym gospodarstwie domowym jednego z pełnoletnich synów). Ponadto dostrzec trzeba, że poprzednia odmowa przyznania pełnomocnika z urzędu związana była z faktem uchylania się skarżącej od wykazania dokumentami i wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno - bytowej rodziny, zwłaszcza w kontekście zbycia przez jej męża – P. H. gospodarstwa rolnego za niebagatelną kwotę 360000 zł. Skarżąca w dalszym ciągu nie złożyła zarówno dokumentów, jak i jednoznacznych wyjaśnień w tej kwestii, a tym samym nie wykazała swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz sytuacji majątkowej osób jej bliskich. W odniesieniu do wykonania obowiązku wykazania niemożności poniesienia kosztów postępowania, okoliczności faktyczne nie uległy zatem żadnej zmianie. W okolicznościach niniejszej sprawy za niewystarczające należało uznać oświadczenie skarżącej, że nie prowadzi wraz z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, skoro jest on nadal zameldowany pod wspólnym adresem wraz ze skarżącą i jako dorosły domownik odbiera kierowaną do niej korespondencję. Ponadto posiadanie przez skarżącą wiedzy na temat choroby męża, którą to okoliczność skarżąca podnosi w swych oświadczeniach, a także podziału kwoty ze sprzedaży nieruchomości, wskazują na istniejącą między nimi więź emocjonalną. Natomiast ustalenie rzeczywistego składu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie ma bezpośrednie przełożenie na ustalenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Zauważyć również należy, że skarżąca nadal nie przedstawiła dowodów na okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwem jej męża kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. W dalszym ciągu nie przedkłada także dokumentów potwierdzających przeznaczenia 1/6 części z tej kwoty, jaka przypadła w udziale jej mężowi, na koszty jego leczenia. Ustalenia w tym zakresie są natomiast niezbędne dla oceny sytuacji materialnej skarżącej, gdyż należy wyjaśnić, jakimi środkami dysponuje mąż skarżącej i czy posiada on środki na zapewnienie wsparcia finansowego rodzinie, zwłaszcza, że uzyskana ze sprzedaży kwota 360000 zł jest kwotą znaczącą, jak na warunki materialne przeciętnej polskiej rodziny i nawet fakt, że została uzyskana przed dwoma laty, nie zmienia okoliczności, że może stanowić źródło utrzymania na następne lata. Skarżąca nadal nie wyjaśnia również wątpliwości, w jaki sposób, przy wskazanym niskim dochodzie, wynoszącym zaledwie 386,99 zł, jest w stanie utrzymać rodzinę. Wprawdzie podnosi, że pomoc osób trzecich się zakończyła, jednakże nie przedstawia dokumentów potwierdzających dotychczasowe korzystanie z takiej pomocy np. w postaci kredytów, pożyczek, czy darowizn.

Uwzględniając jednak okoliczność, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wniesienie środka zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej wymaga skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, w celu umożliwienia skarżącej realizacji prawa do weryfikacji orzeczenia sądowego przez sąd wyższej instancji, wezwano skarżącą do wyjaśnienia jej aktualnej sytuacji materialnej i przedłożenia w tym zakresie dokumentów pozwalających na dokonanie oceny w zakresie zaistnienia przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie skorzystała jednak z możliwości wyjaśnienia swojego rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego oraz źródła dochodów, co pozwoliłoby na dokonanie przez Sąd oceny jej możliwości płatniczych. Tymczasem przyznanie prawa pomocy, w tym również przyznanie adwokata, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ustawodawca uzależnił od wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niedopełnienie tego obowiązku wyłącza zatem pozytywne rozpoznanie wniosku o prawo pomocy.

Zgodzić należy się z oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną na gruncie niniejszej sprawy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Niemniej jednak dostrzec też trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Uregulowanie z art. 246 § 1 P.p.s.a. wprost natomiast przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10, zamieszczone na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Uwzględniając zatem, że skarżąca tak jak przy poprzednim wniosku, pomimo wezwania, nie przedłożyła stosownych dokumentów i wyjaśnień, w ocenie Sądu uznać należało, że brak jest uzasadnionych podstaw do zmiany postanowienia z dnia 8 listopada 2010 r. Nie zaszła bowiem zmiana okoliczności sprawy, o jakiej mowa w art. 165 P.p.s.a. Skarżąca nie powołała żadnych nowych argumentów oraz nie przedłożyła dokumentów, które wskazywałyby na zaistnienie nowych okoliczności, wpływających w sposób istotny na ocenę jej sytuacji majątkowej i przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy. Z kolei, sama okoliczność, że w celu wniesienia skargi kasacyjnej skarżąca musi skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika, w świetle art. 165 P.p.s.a. w związku z 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, nie może stanowić wystarczającej przesłanki do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Przyznanie stronie fachowego pełnomocnika uzależnione bowiem jest od jej trudnej sytuacji materialnej.

Jak podniesiono już wcześniej, przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być tylko stwierdzenie, że od chwili wydania poprzedniego postanowienia w tym przedmiocie uległa pogorszeniu sytuacja materialna skarżącej. To na stronie ciąży jednak obowiązek wskazania takich zmienionych okoliczności. W niniejszej sprawie taki warunek nie został spełniony, bowiem S. Ha. takiego rodzaju okoliczności nie wskazała zarówno w pierwszym, jak i ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Reasumując, w sprawie nie wystąpiły przesłanki o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, że w obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie może ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Z tych względów brak było podstaw do zmiany postanowienia z dnia 8 listopada 2010 r. w trybie art. 165 P.p.s.a., stąd orzeczono, jak w sentencji.