Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 431/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2, ust 1b,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 129; art 132
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Asesor WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. W. (dalej także jako: "skarżąca"), utrzymano w mocy decyzję Burmistrza R. P. z dnia [...] stycznia 2020 r. Nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babką, K. M.-K..

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2019 r. M. W. reprezentowana przez [...] K. G. zwróciła się do organu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad 69-letnią babką, K. M.-K.. Według ustaleń organu, wymagająca opieki jest wdową legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. P. z [...] listopada 2006r. Nr [...] zaliczającym ją na stale do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia [...] marca 2003 r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, K. M. - K. ma troje dzieci, które pracują, mają własne rodziny i z tego względu nie są w stanie zajmować się matką. Skarżąca jest mężatką i nie ma dzieci. Ostatnia umowa o pracę M. W. została przez nią rozwiązana z dniem [...] sierpnia 2019 r. i według weryfikacji ZUS od [...] października 2019 r. ma status osoby bezrobotnej pobierającej zasiłek dla bezrobotnych lub świadczenie integracyjne z PUP w R. P..

Ustalenia wywiadu przeprowadzonego ze skarżącą w dniu [...] listopada 2019 r. wskazują, że mieszka ona wspólnie z babcią, robi zakupy, wozi do lekarza, sprząta, wspomaga przy zabiegach higienicznych i przygotowuje posiłki. M. W. zajmuje się babcią od śmierci męża babci, który zmarł [...] lipca 2019 r. i w tym celu - jak twierdzi - zrezygnowała z pracy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność osoby, nad którą ma być sprawowana opieka nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia ani w trakcie nauki lecz przed ukończeniem 25 roku życia.

Ponadto w ocenie organu świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane skarżącej, gdyż nie jest osobą, na której w pierwszej kolejności ciążyłby obowiązek alimentacyjny wobec babki. Wymagająca opieki ma troje dzieci i ich aktywność zawodowa nie pozbawia ich zdolności sprawowania opieki nad matką i nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny, jak zaznaczył organ pierwszej instancji, może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na osobistych staraniach. W sytuacji gdy zobowiązany do alimentacji wybiera formę bezpośredniej opieki nad bliskim, polegającą na rezygnacji z zatrudnienia, z pomocą przychodzi mu państwo w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ nie uwzględnił bowiem, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 uznał ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Podniósł także zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako wnuczka nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy, Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji niezasadnie zastosował art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014r. orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W związku z powyższym, Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji, stosując w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w jego literalnym brzmieniu po ogłoszeniu powołanego wyżej wyroku Trybunału, naruszył dyspozycję art. 6 k.p.a. oraz, że nie powinien był w ogóle stosować kryterium wiekowego osoby niepełnosprawnej.

Organ odwoławczy podzielił natomiast ocenę organu pierwszej instancji stwierdzającą, że skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ podkreślił, że pomimo, iż M. W., jako wnuczka, jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec babki na podstawie art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a tym samym mieści się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jej obowiązek alimentacyjny nie wyprzedza obowiązku alimentacyjnego dzieci babki. Dalej organ wyjaśnił, że świadczenie opiekuńcze nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie, lecz przeznaczone wyłącznie dla określonej kategorii osób, czemu ustawodawca dał wyraz nie tylko w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisu tego jasno wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności będzie uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub jeżeli legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał, że z oświadczeń złożonych przez dzieci K. M.- K. wynika, że zobowiązani do alimentacji, pozostają w zatrudnieniu i uczestniczą w utrzymaniu swoich rodzin lub mieszkają w znacznej odległości, bo tylko te okoliczności wskazują jako przeszkody w sprawowaniu opieki. W ocenie organu, nie oznacza to jednak, że żadne z nich nie jest w stanie zaopiekować się matką. Organ podkreślił, że rezygnacja z pracy oznaczałaby dla ich rodzin pewne konsekwencje finansowe, ale nie utratę środków utrzymania, chociażby z tego powodu, iż celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu osobie, która sama nie może sobie jego zapewnić, gdyż musi opiekować się osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zarobkowanie. Świadczenie pielęgnacyjne zastępuje zarobek, który uprawniony mógłby uzyskać, gdyby nie zdecydował się na opiekę nad najbliższym krewnym. Jeżeli zaś dzieci osoby niepełnosprawnej uważają, że nie mogą sprawować nad nią osobistej opieki, bo pracują, to nie oznacza to, że obowiązek alimentacyjny przechodzi na kolejnych zstępnych. Może to natomiast oznaczać, że mają możliwość zrekompensowania wnuczce opieki nad babką, ku czemu mają obiektywną sposobność, skoro jest ich troje i każde z nich pracuje.

Wobec powyższego, organ stwierdził, że brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny wnuczki względem jej babki przed obowiązkiem alimentacyjnym dzieci babki.

Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącej złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako wnuczka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza R. P. z dnia [...] stycznia 2020 r., a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącej podkreślił, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że powyższe regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

W skardze podkreślono, że dzieci osoby wymagającej opieki nie mają obiektywnej możliwości zaopiekowaniem się niepełnosprawną matką, ponieważ musiałyby wówczas rezygnować np. z zatrudnienia. Wyjściem z tej sytuacji jest możliwość podjęcia opieki przez osobę na której ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności (wnuczka) i która daje rękojmię prawidłowej opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sprawa została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy wniosek taki został złożony przez pełnomocnika strony skarżącej w skardze, jak również przez organ w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykazała, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącą jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce (skarżąca) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu babcią w sytuacji, gdy w kręgu osób zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny są osoby bliższe – dzieci niepełnosprawnej.

Stan faktyczny w sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości. Skarżąca wskazuje, że opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. P. z [...] listopada 2006r. Nr [...] zaliczającym ją na stale do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od [...] marca 2003 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji, w pierwszej kolejności, Sąd zwraca uwagę, że organ odwoławczy zasadnie nie podzielił stanowiska organu I instancji, odnoszącego się do zaistnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – a więc powstania niepełnosprawności w późniejszym wieku, niż przewiduje to powołany przepis.

W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Zaakcentować jednak należy, że okoliczność ta nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia organów, a ponadto zarzuty te zostały podniesione jednie w odwołaniu, natomiast w skardze podniesiono zarzut błędnej oceny przez organ momentu aktualizacji obowiązku alimentacyjnego wnuczki względem babci.

W związku z tym należy wskazać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Aktualnie dominujący kierunek wykładni art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ugruntowany po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie I OPS 5/13 (ONSAWiA 2014/3/36) wskazuje, że przepisy te poprzez odesłanie do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z treści tych przepisów wynika jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie.

Zgodnie z art. 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem wynika z powyższego, opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić obowiązku nałożonego na nich ustawą.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że K. M.-K. jest osobą w podeszłym wieku, o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ma troje dzieci: dwie córki i syna. Z treści oświadczeń złożonych przez dzieci, wynika, że: córka M. S., mieszkająca w M. , w powiecie p. , w województwie p. , nie jest w stanie zajmować się matką ze względu na to, że pracuje i mieszka w znacznej odległości od matki, podobnie syn K. , który pracuje za granicą i rzadko jest w kraju. Natomiast matka skarżącej, A. K., mieszkająca w W. – według ustaleń organu - w odległości niecałych 15 km od miejsca zamieszkania swojej matki K. , wyjaśniła, że nie jest w stanie opiekować się matką ponieważ pracuje i utrzymuje rodzinę.

W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy, skoro niepełnosprawna ma troje dzieci to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej będącej jej wnuczką mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że nie są one w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Wynika to z faktu, że za szczególną okoliczność, powodującą niemożność sprawowania opieki, nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej, skoro podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu przeniesienia centrum swojej aktywności życiowej na sprawowanie opieki nad chorym. Nawet bowiem fakt niezamieszkiwania osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie stanowi przeszkody obiektywnej, to jest niemożliwej do przezwyciężenia, a jedynie przeszkodę natury faktycznej, która nie uzasadnia zwolnienia krewnych z rzeczonej opieki. Podobnie stwierdził NSA w wyroku z dnia 18 lipca 2012 r. (I OSK 198/12, LEX nr 1214520) uznając, że zawarte w art. 17 ust. 1a ustawy unormowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Podobne stanowisko zajął WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 14 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1190/19 (baza CBOSA).

Zdaniem Sądu w realiach niniejszej sprawy organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżącej, jako wnuczce nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej (wnuczki) względem babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci, które w pierwszej kolejności zobowiązana są do sprawowania opieki nad matką. Przy czym nie zachodzą żadne obiektywnie uzasadnione okoliczności, aby dzieci nie mogły wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego względem matki. Również skarżąca nie wskazała (na żadnym etapie postępowania administracyjnego, ani też w skardze), aby takie okoliczności zachodziły.

Jako przeszkodę w opiece nad matką wskazano natomiast m.in. konieczność świadczenia pracy w związku z zatrudnieniem (oświadczenie A. K. – k. 9 akt adm. I instancji) Powyższe, w ocenie Sądu, w sposób oczywisty nie aktualizuje obowiązku alimentacyjnego względem babci po stronie wnuczki, z tą konsekwencją, że w sprawie utrzymuje się warunek wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W gestii uprawnionej należy wybór, czy właściwszym będzie utrzymanie zatrudnienia i realizacja obowiązków alimentacyjnych względem matki w sposób pośredni, np. poprzez opłacenie odpowiednich usług opiekuńczych, czy też rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania samodzielnej opieki nad niepełnosprawną i w konsekwencji uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, będącego swego rodzaju rekompensatą pieniężną związaną z rezygnują z własnej aktywności zawodowej.

Podkreślenia bowiem wymaga – co słusznie podniósł także organ – że obowiązek alimentacyjny nie zawsze musi być spełniony poprzez świadczenie osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zamieszkiwanie w innej miejscowości czy też wykonywanie pracy zawodowej nie muszą być okolicznością uniemożliwiającą wykonywanie nałożonego przez ustawę obowiązku alimentacyjnego. Okoliczności te są bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalniają jej z obowiązku alimentacyjnego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze postaci świadczenia pomocy w formie starań osobistych, ale może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni.

Oczywiste jest, że nie można automatycznie wykluczać skarżącej - jako wnuczki, z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane wnioskowane przez nią świadczenie. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci osoby niepełnosprawnej nie byłyby w stanie z niezależnych od siebie powodów wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wtedy, gdyby dzieci z przyczyn obiektywnych, nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Zobowiązania rodzinne czy zawodowe dzieci nie są szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi sprawowanie opieki nad matką.

Końcowo podkreślić trzeba, że oczywiście słuszne są wywody pełnomocnika skarżącej dotyczące odczytywania powyższych regulacji przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP - co wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 – CBOSA). Niemniej jednak nie można takich ustaleń dokonywać w oderwaniu od przepisów regulujących te kwestie. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają bowiem na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a).

Konkludując, w rozpoznawanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babci wyprzedza obowiązek alimentacyjny jej dzieci. To dziecko jest bowiem w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad matką. Skoro zatem skarżąca nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie mogła ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło więc do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia, uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.