Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 694/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1, art. 134 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, , Marcin Kwiatkowski, Protokolant specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia specjalnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r.

nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania A. S. świadczenia specjalnego.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ zaznaczył, że przyznanie świadczenia możliwe jest w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w tym trybie. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny.

Organ podał, że A. S. pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. wystąpił do Prezesa Rady Ministrów o "rozpatrzenie jego statusu Solidarności Walczącej" i przyznanie "emerytury kombatanckiej specjalnej". Pismo to przekazane zostało do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych celem zajęcia stanowiska i udzielenia wnioskodawcy odpowiedzi.

Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z dnia [...] lipca 2018 r. wyjaśnił wnioskodawcy, że ma on potwierdzony status osoby represjonowanej z powodów politycznych na mocy decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2018 r. Wobec tego decyzją Szefa Urzędu z dnia [...] kwietnia 2018 r. otrzymał bezterminowo świadczenie pieniężne w wysokości 414,72 zł miesięcznie począwszy od maja 2018 r. Podał także, że dwa wnioski zainteresowanego o przyznanie pomocy pieniężnej załatwione zostały odmownie ze względu na brak wskazania celu pomocy. Po ponownym rozpatrzeniu wniosków Szef Urzędu przyznał zainteresowanemu jednorazową pomoc pieniężną w kwocie 1544,70 zł oraz pomoc okresową na 6 miesięcy w łącznej kwocie 3600 zł. Poinformowano także A. S., że organem właściwym do rozpatrzenia sprawy dotyczącej przyznania emerytury kombatanckiej w drodze wyjątku jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie zawiadomiono wnioskodawcę o możliwości przyznania przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia w szczególnym trybie wskazując, jakie przesłanki powinny być spełnione, aby możliwe było przyznanie takiego świadczenia.

A. S. wnioskiem z dnia [...] lipca 2018 r. wystąpił do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej. Do wniosku dołączył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, kopię legitymacji potwierdzającej nadanie odznaki honorowej "Działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych" oraz kopię informacji Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] marca 2018 r. o doznanych represjach sporządzonej na wniosek zainteresowanego celem przedłożenia w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako dowód w postępowaniu o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

W informacji IPN podano, że A. S. urodzony w 1962 r. został zatrzymany [...] sierpnia 1982 r. podczas zajść ulicznych tymczasowo w [...], a następnie osadzony w KMMO w [...]. Dnia [...] lutego 1982 r. został tymczasowo aresztowany i osadzony w areszcie śledczym. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1982 r. został skazany, w trybie doraźnym, na karę 3 lat pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych. Rada Państwa, uchwałą z dnia [...] marca 1983 r., skorzystała wobec A. S. z prawa łaski i jako młodocianemu w okresie wydania wyroku, zawiesiła wykonanie kary na okres 3 lat. Postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] marca 1983 r. A. S. w okresie zawieszenia wykonania kary został oddany pod dozór kuratora sądowego. Został zwolniony z zakładu karnego [...] marca 1983 r., natomiast postanowieniem z dnia [...] lipca 1989 r. Sąd Wojewódzki w [...] darował A. S. przestępstwo z art. 275 § 1 k.k. i odstąpił od wykonania niezrealizowanej kary.

We wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w pozycji mającej zawierać dokładny opis działalności opozycyjnej lub represji zainteresowany podał, że został zwerbowany przez Solidarność Walczącą w celu zorganizowania w 1982 r. manifestacji w imieniu Solidarności Walczącej w [...]. Jego rola polegała na zwerbowaniu ludzi na manifestację. Na komendzie był przesłuchiwany i bity. W więzieniu stracił uzębienie górne. Pod celą znęcano się, napuszczano osadzonych. Do dziś jest nękany przez komunistów. Powołał się także na skazanie w 1982 r., o którym mowa ww. informacji sporządzonej przed IPN.

Poproszony o nadesłanie dodatkowych informacji i dokumentów, w tym dokładnych informacji dotyczących udziału w zajściach ulicznych w [...] oraz swoich działań na rzecz Solidarności Walczącej, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. A. S. powołał się na skazanie w 1982 r. za udział w manifestacji w [...] i za pobicie funkcjonariusza, który go kontrolował z pomówienia tego milicjanta i ułaskawienie. Podał identyczne informacje, jak zamieszczone w ww. wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Podniósł też, że jest nękany od 39 lat, tuła się po noclegowaniach, z których musiał zrezygnować, stracił 3-pokojowe mieszkanie i został pozbawiony środków do życia przez państwo polskie, pseudokomunistów i że jest zastraszany psychicznie i moralnie do dziś. Do pisma załączył kopie dokumentów znajdujących się już w aktach sprawy, a ponadto m.in. kopię swojego pozwu do Sądu Okręgowego [...] Wydział Cywilny w [...] z [...] czerwca 2018 r. o zadośćuczynienie od Skarbu Państwa "za złamanie całego życia 1982 r. w stanie wojennym psychicznie i moralnie" i wezwania tego sądu do uzupełnienia braków formalnych, kopię zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w B. z dnia [...] sierpnia 2018 r. o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna od [...] stycznia 2012 r. do [...] lipca 2012 r. Od dnia [...] stycznia 2013 r. nadal jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna.

Prezes Rady Ministrów wskazał, że z nadesłanych kopii dokumentów wynika też, że wnioskodawca złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy osoby represjonowanej. We wniosku powołał się na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2018 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. Prezes ZUS odmówił przyznania A. S. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy osoby represjonowanej, ponieważ nie został uznany za osobę, która podlegała represjom wojennym lub okresu powojennego określonym w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Nie spełnia też warunków do nabycia świadczeń na podstawie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Wnioskodawca odwołał się od tej decyzji do Sądu Okręgowego w [...] - [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na odwołanie ZUS podał m.in., że z uwagi na niespełnianie warunków do przyznania świadczenia, o które występował, ZUS nie ustalał niezdolności do pracy wnioskodawcy. Wnioskodawca nadesłał kopię zawiadomienia, że posiedzenie Sądu w tej sprawie miało odbyć się [...] października 2018 r., jednakże orzeczenia Sądu nie złożył do akt sprawy.

A. S. nadesłał też kopię decyzji ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r. odmawiającej przyznania prawa do świadczenia w wysokości dodatku kombatanckiego. W uzasadnieniu podano, że występując o to świadczenie powołał się na potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Nie został natomiast uznany za osobę, która podlegała represjom wojennym lub okresu powojennego w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, co daje prawo do takiego świadczenia, a ponadto nie ukończył 60 lat.

Z akt nie wynika natomiast, aby A. S. występował o rentę z tytułu niezdolności do pracy na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Poproszony o udokumentowanie przebiegu pracy zawodowej wnioskodawca nadesłał kopie zaświadczenia ZUS z [...] sierpnia 2018 r., że w okresie od [...] listopada 1995 r. do [...] listopada 1998 r. opłacał składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z [...] sierpnia 2018 r., że od [...] kwietnia 1999 r. do [...] listopada 2002 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą (brak informacji o opłaceniu za ten okres składek).

Wnioskodawca nadesłał też kopie historii choroby z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "Poradni Zdrowia Psychicznego" w B. oraz zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] czerwca 2018 r. Z dokumentów tych wynikało, że A. S. zgłosił się do ww. PZP po raz pierwszy w dniu [...] czerwca 2018 r. Wcześniej nie leczył się psychiatrycznie, bo, jak stwierdził, nie potrzebował leków i leczenia psychiatrycznego. Podał lekarzowi psychiatrze, że nie musi się leczyć i nie chce przyjmować żadnych leków, a jednocześnie stwierdził, że ma urojenia, nie może spać w nocy, myśli, że ktoś chce mu zrobić krzywdę, zabić. Nie leczy się z powodu żadnych chorób przewlekłych. Ponadto podał lekarzowi m.in., że jest rozwiedziony, mieszka w hostelu, ma wykształcenie podstawowe i ukończony kurs malarza, a w więzieniu, w którym przebywał 7 miesięcy był bity przez współwięźniów, a wcześniej przez milicję, gdy został "złapany w czasie demonstracji". Na podstawie tego jednorazowego wywiadu lekarz wpisał w rozpoznaniu zaburzenia stresowe pourazowe i trwałe zmiany osobowości. Dał pacjentowi skierowanie do psychologa i lek zmniejszający objawy depresji i nerwicy. Żadnej innej dokumentacji medycznej, poza oświadczeniem dotyczącym wykonania protezy zębowej całkowitej górnej w 2013 r. oraz wyniku badania RTG stawów kolanowych, wykonanego [...] sierpnia 2018 r., wnioskodawca nie nadesłał.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia [...] października 2018 r. potwierdził, że A. S. nie występował z wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Złożył natomiast, w dniu [...] czerwca 2018 r., wniosek o przyznanie renty na podstawie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, ale ponieważ nie spełnia warunków do przyznania takiego świadczenia decyzja ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. była odmowna. W związku z odwołaniem się zainteresowanego od tej decyzji akta rentowe znajdują się w Sądzie i w związku z tym ZUS nie mógł podać informacji o zatrudnieniu wnioskodawcy, poza informacją o podleganiu ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wynikającą z systemu informatycznego.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. poinformował, że A. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada stałego miejsca zameldowania. Mieszka w wynajętym pokoju płacąc miesięcznie, tytułem czesnego wraz z opłatą za media - 350 zł. Zarejestrowany jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Podejmuje zajęcia zarobkowe, osiągając dochody pozwalające na samodzielne zabezpieczenie swoich potrzeb. Według oświadczenia zainteresowanego jest to kwota 600 zł miesięcznie. Sporadycznie korzysta ze wsparcia ww. ośrodka. Według zainteresowanego, od [...] czerwca 2018 r. pozostaje pod opieką poradni zdrowia psychicznego. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Nie utrzymuje kontaktów z rodzeństwem ani z byłą żoną (jest rozwiedziony). Dzieci nie posiada, rodzice nie żyją.

Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nadesłał kopie dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania zakończonego wydaniem decyzji Szefa Urzędu z dnia [...] kwietnia 2018 r. potwierdzającej status osoby represjonowanej z powodów politycznych, w tym nadesłane już do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów przez wnioskodawcę. Wśród dokumentów była też m.in. kopia wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...][...] Wydział Karny z dnia [...] września 1982 r. skazującego A. S. na karę trzech lat pozbawienia wolności i orzekającego w stosunku do oskarżonego pozbawienie praw publicznych na okres lat dwóch. W uzasadnieniu podano m.in., że oskarżony A. S. ma 20 lat, wykształcenie podstawowe, zawód wyuczony [...], na stałe zamieszkały w PGR L., czasowo na prywatnej kwaterze w R. Do końca czerwca pracował w [...] w [...]. w charakterze [...], gdzie zarabiał od 6000 do 13 000 złotych. Z dniem [...] lipca 1982 r. podjął pracę w prywatnym zakładzie [...] z wynagrodzeniem około 13 000 miesięcznie. W dniu [...] sierpnia 1982 r. oskarżony nie pracował, przebywał w kawiarniach na terenie [...]. W dniu tym w kilku punktach w [...] doszło do zbiegowisk publicznych, które przerodziły się w akty agresji skierowane przeciwko usiłującym przywrócić porządek publiczny funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej. Tłum ruszył przeciwko milicjantom zabezpieczającym ulice wypowiadając pod ich adresem słowa obelżywe i rzucając w nich kamieniami. Jednym ze szczególnie agresywnych, rzucających kamieniami, był A. S. Oskarżony nie przyznał się do winy i zaprzeczył jakoby w dniu [...] sierpnia 1982 r. w [...] brał udział "w zbiegowisku publicznym, którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuścili się gwałtownego zamachu na funkcjonariuszy MO". Zeznał, że gdy w dniu tym pomiędzy godziną 17.00 a 18.00 szedł w kierunku kolejki elektrycznej w pobliżu stacji został zatrzymany przez funkcjonariuszy MO, a następnie osadzony w areszcie. Zeznaniom tym sąd nie dał wiary, uznając za wiarygodne zeznania funkcjonariuszy MO przesłuchiwanych w charakterze świadków. Wymierzając karę sąd wziął pod uwagę "nagminność tego rodzaju przestępstw na tutejszym terenie i wynikające z tych przestępstw straty materialne", a za okoliczność łagodzącą uznał młody wiek oskarżonego, dotychczasową niekaralność i pozytywną opinię w miejscu zamieszkania i w miejscu pracy.

Wśród dokumentów nadesłanych przez ww. Urząd była m.in. kopia uchwały Rady Państwa z dnia [...] marca 1983 r. postanawiającej skorzystać z prawa łaski w stosunku do wymienionych w tej uchwale osób, w tym A. S. Jest też zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2013 r. Urzędu Miasta i Gminy R. o wymeldowaniu pana A. S. spod adresu, pod którym zameldowany był od 2007 r., z informacją "brak aktualnego adresu stałego".

Z kopii dokumentów nadesłanych przez Instytut Pamięci Narodowej dotyczących wnioskodawcy wynikało, że A. S. zatrzymany został za udział w zajściach ulicznych w dniu [...] sierpnia 1982 r. w [...], a postanowieniem z [...] września 1982 r., został tymczasowo aresztowany. W dniu zatrzymania w kilku punktach [...] doszło do zbiegowisk publicznych, które przerodziły się w akty agresji przeciwko usiłującym przywrócić porządek publiczny funkcjonariuszom MO. Największe zbiegowisko (około 1000 osób) było na placu [...]. Tam zatrzymany został przez funkcjonariuszy MO biorących udział w rozpraszaniu tłumu A. S. Dnia [...] września 1982 r. wniesiony został akt oskarżenia, a wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1982 r. skazany został w trybie doraźnym na 3 lata pozbawienia wolności, z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od [...] sierpnia 1982 r., za to że dnia [...] sierpnia 1982 r. wziął udział w zbiegowisku publicznym którego uczestnicy wspólnymi silami dopuścili się napaści na funkcjonariuszy MO rozpraszających tłum (atakowali funkcjonariuszy kamieniami i innymi niebezpiecznymi przedmiotami i używali pod ich adresem obelżywych słów).

W dniu [...] grudnia 1982 r. A. S. zwrócił się z prośbą do Rady Państwa

o ułaskawienie. Podał, że zdaje sobie sprawę, iż czyn, którego się dopuścił "godził w nasz narodowy ustrój", a popełniając go, "nie zdawał sobie sprawy, jakie mogą być dalsze konsekwencje i teraz uświadomił sobie, że on tego nie chciał". Podniósł, że nie wie dlaczego to zrobił, ale "wydaje mu się, że duży wpływ wywarł na niego tłum ludzi biorących udział w tych zajściach". Prosił więc, aby Rada Państwa dała mu szansę, aby mógł powrócić do społeczeństwa i być pełnowartościowym obywatelem".

Z prośbą o ułaskawienie syna, w dniu [...] stycznia 1983 r., zwrócił się też ojciec skazanego, podając m.in., że jest on jednym z 10-ga dzieci, z wykształceniem podstawowym i aby dać mu szansę wysłał go do [...], gdzie odbył służbę wojskową w OHP, podczas której ukończył kurs [...], a następnie podjął pracę. Podał, że nie wie, "co skłoniło syna do popełnienia tego przestępstwa, być może został sprowokowany, czy też namówiony przez panujący wówczas margines społeczny i anarchię".

Sąd Wojewódzki w [...] wydał pozytywną opinię w sprawie ułaskawienia A. S. podnosząc, że został skazany jako młodociany w rozumieniu prawa karnego, posiada dobrą opinię w miejscu zamieszkania i pracy. Przy popełnianiu czynu skazany nie odgrywał decydującej roli, a popełnione przez niego przestępstwo nie spowodowało szczególnie ciężkich skutków materialnych, ani politycznych. Jest to jego pierwsze przestępstwo w życiu, a wystawiona mu przez zakład kamy opinia świadczy, że zrozumiał on szkodliwość społeczną swojego czynu, co znajduje również potwierdzenie w jego prośbie o ułaskawienie.

Uchwałą z dnia [...] marca 1983 r. Rada Państwa postanowiła skorzystać z prawa łaski w stosunku do A. S. poprzez warunkowe zawieszenie wykonania reszty kary pozbawienia wolności na okres 3 lat.

Postanowieniem z dnia [...] marca 1983 r. Sąd Wojewódzki w [...] oddał skazanego A. S. pod dozór kuratora sądowego w okresie warunkowego zawieszenia wykonania reszty kary pozbawienia wolności (było to obowiązkowe z uwagi na młodociany wiek skazanego).

W aktach sprawy nadesłanych przez IPN jest m.in. protokół z posiedzenia Sądu Wojewódzkiego w [...] z [...] sierpnia 1983 r., który z urzędu miał rozpoznać zastosowanie amnestii wobec A. S., ale nie stawił się on, a nie było dowodu zawiadomienia go o terminie posiedzenia. Na prośbę Sądu podjęte zostały działania mające na celu ustalenie, czy objęto go dozorem i aktualnego adresu (z akt nie wynika, aby adres ten udało się ustalić, gdyż wielokrotnie zmieniał adres pobytu). Jest też postanowienie Sądu Wojewódzkiego w [...] z [...] lipca 1989 r. w przedmiocie zastosowania abolicji, zważywszy na to, że przestępstwo, za które A. S. skazany został wyrokiem z dnia [...] września 1982 r., zostało popełnione po dniu [...] sierpnia 1980 r., a przed dniem [...] maja 1989 r., a więc podlega ustawie z dnia 29 maja 1989 r. o przebaczeniu i puszczeniu w niepamięć niektórych przestępstw i wykroczeń.

W lutym 2013 r. roku A. S. zwrócił się do Sądu Okręgowego w [...] o wznowienie sprawy, gdyż, jak podał, wyrokiem z dnia [...] września 1982 r. został "niewinnie skazany na 3 lata pozbawienia wolności". "Odsiedział 7 miesięcy", gdyż został ułaskawiony. Podał, że został "skontrolowany, a następnie zawieziono go na komendę w [...], gdy poszedł do miasta się przejść". Oskarżono go wówczas o "pobicie tego oficera". Wystąpił też wówczas do ww. Sądu o "kasację wyroku z dnia [...] września 1982 r.", podając to samo uzasadnienie, co we wniosku o wznowienie postępowania.

Pismem z [...] sierpnia 2008 r. Prokuratura Krajowa - Biuro Postępowania Sądowego - Zespół Kasacji w Sprawach Karnych zawiadomiła Sąd Okręgowy Wydział [...] Karny w [...], że podanie o wniesienie kasacji załatwione zostało odmownie i zwróciło akta sprawy.

W opinii organu całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania A. S. świadczenia specjalnego. Organ zaznaczył, że ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności należy uznać za szczególne, a więc mogące uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów mogą być udokumentowane, konkretne dokonania, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności, np. opozycyjnej, położył wybitne i niepowtarzalne zasługi. Taka okoliczność nie występuje w niniejszej sprawie.

Dokumenty nie potwierdzają, aby A. S. zaangażowany był w działalność opozycyjną, w tym aby działał, jak pisze występując o przyznanie świadczenia specjalnego, na rzecz "Solidarności Walczącej". Dodatkowo potwierdza to decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2018 r. przyznająca wnioskodawcy status osoby represjonowanej z powodów politycznych, ale nie działacza opozycji antykomunistycznej. Nawet jednak w przypadku uznania za wiarygodne ogólnikowych informacji podanych przez wnioskodawcę o swojej działalności, nie ma podstaw do przyjęcia, że działalność ta wyróżniała A. S. w gronie innych działaczy opozycyjnych z tego okresu, a zatem aby uzasadnione było uhonorowanie wnioskodawcy z tytułu przedstawionej działalności przyznaniem przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego.

Organ zaznaczył, że bezspornie A. S. skazany został wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z [...] września 1982 r. za udział w zbiegowisku publicznym, którego uczestnicy wspólnymi silami dopuścili się napaści na funkcjonariuszy MO rozpraszających tłum i przez około 7 miesięcy pozbawiony był wolności. Jednakże renty i emerytury specjalne nie stanowią formy odszkodowania, czy zadośćuczynienia z jakiegokolwiek tytułu, a więc sam fakt skazania za ww. czyn nie uzasadnia przyznania takiego świadczenia.

Z roszczeniami o przyznanie stosownego zadośćuczynienia lub odszkodowaniach od Skarbu Państwa można było wystąpić do właściwego sądu. Z tytułu tego skazania i pozbawienia wolności A. S. otrzymuje świadczenie pieniężne oraz pomoc pieniężną ze środków budżetowych będących w dyspozycji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Z akt nie wynika również, aby spełniona była druga z przesłanek mogących uzasadnić przyznanie świadczenia specjalnego, tj. aby obecna sytuacja życiowa, w tym mieszkaniowa i materialna A. S., była wynikiem zdarzeń losowych o charakterze nadzwyczajnym w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach rentach z FUS. Wnioskodawca nie przedstawił też żadnych dokumentów potwierdzających niezdolność do pracy w wyniku działalności, na którą ogólnikowo się powołuje, ani skazania w 1982 r.

Prezes Rady Ministrów zauważył jednocześnie, że trudna sytuacja bytowa, w tym materialna, bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji wnioskodawcy za szczególną w rozumieniu powołanego przepisu, nie daje podstawy do przyznania świadczenia specjalnego, co zostało potwierdzone przez orzecznictwo sądów administracyjnych. Świadczenia specjalne nie mają bowiem charakteru socjalnego i nie zależą wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są uzasadnione.

Tym samym w przedmiotowej sprawie udokumentowane okoliczności nie uzasadniają uznania sytuacji A. S. za szczególną w rozumieniu powołanego przepisu, mogącą uzasadnić przyznanie świadczenia specjalnego.

Decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2019 r. stała się przedmiotem skargi A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący wniósł o przyznanie świadczenia specjalnego powołując się ponownie na fakt swojego skazania w 1982 r. za udział w manifestacji oraz za pomówienie o pobicie milicjanta. Podał, że był bity w czasie przesłuchania, nękany psychicznie, stracił uzębienie, a obecnie leczy się w związku z trwałymi zmianami osobowości, ma urojenia, zaniki pamięci.

Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, ewentualnie o jej oddalenie w oparciu o argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga A. S. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2019 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] stycznia 2019 r. odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia specjalnego nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie – w świetle powołanego przepisu – pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość ta nie oznacza oczywiście dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z jej art. 124 – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt IISA/Wa 144/05, Lex 171714). Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Należy jednak pamiętać, że to podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że osoba, która ubiega się o świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powinna wykazać się wybitnymi zasługami zawodowymi, artystycznymi, społecznymi, czy też politycznymi. Brana jest też pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia. Szczególnie uzasadnione przypadki to sytuacje związane z uhonorowaniem osób szczególnie zasłużonych, wybitnych (vide: wyrok NSA z dnia 6 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 1869/06). Szczególny uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 82 ust. 1 dotyczyć też może osoby zmarłej.

Trybunał Konstytucyjny badając konstytucyjność powołanego przepisu i stwierdzając w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05, że jest on zgodny z art. 2 i art. 32 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji, wskazał, że "Świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym". Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. (...). Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. (...)".

W niniejszej sprawie argumenty przedstawiane przez skarżącego, przemawiające, jego zdaniem, za zasadnością wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego sprowadzały się do przywołania faktu jego skazania wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1982 r., w trybie doraźnym, za popełnienie przestępstwa z art. 275 § 1 k.k. tj. za udział w zbiegowisku publicznym, którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuścili się zamachu na funkcjonariuszy MO. W związku z ww. faktem skazania skarżącemu decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2018 r. został przyznany status osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W ocenie Sądu, przywoływana przez skarżącego okoliczność jego skazania wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1982 r., za popełnienie przestępstwa z art. 275 § 1 k.k. słusznie uznana została przez Prezesa Rady Ministrów za niewystarczającą by uznać, że winien on być zaliczony do grona osób, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy, a więc osób, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności, wymagające szczególnego uhonorowania, ani też aby jego obecna sytuacja bytowa była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

W ocenie Sądu nie można zarzucić organowi w niniejszej sprawie dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.

Organ podjął z urzędu działania mające na celu ustalenie istotnych okoliczności w sprawie. W tym celu zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej oraz do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o udostępnienie posiadanych przez te instytucje kopii dokumentów dotyczących działalności opozycyjnej A. S. Wystąpił też do Wydziału Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego o ustalenie aktualnej sytuacji socjalno-bytowej i rodzinnej wnioskodawcy.

Przeprowadzone przez organ z urzędu postępowanie dowodowe nie doprowadziło do ustalenia nowych istotnych okoliczności w sprawie. Z informacji przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej oraz przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dotyczących A. S. wynikało, że został on zatrzymany [...] sierpnia 1982 r. podczas zajść ulicznych w [...], a następnie osadzony w KMMO w [...]. Dnia [...] lutego 1982 r. został tymczasowo aresztowany i osadzony w areszcie śledczym. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1982 r. został skazany, w trybie doraźnym, na karę 3 lat pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych. Rada Państwa, uchwałą z dnia [...] marca 1983 r., skorzystała wobec A. S. z prawa łaski i jako młodocianemu w okresie wydania wyroku, zawiesiła wykonanie kary na okres 3 lat. Postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] marca 1983 r. A. S. w okresie zawieszenia wykonania kary został oddany pod dozór kuratora sądowego. Został zwolniony z zakładu karnego [...] marca 1983 r., natomiast postanowieniem z dnia [...] lipca 1989 r. Sąd Wojewódzki w [...] darował A. S. przestępstwo z art. 275 § 1 k.k. i odstąpił od wykonania niezrealizowanej kary.

Skarżący, wzywany kilkakrotnie przez organ, do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów, w tym dokładnych informacji dotyczących jego udziału w zajściach ulicznych w [...] oraz swoich działań na rzecz Solidarności Walczącej, powtórzył te same informacje, które zamieścił wcześniej we wniosku skierowanym Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. w odpowiedzi na wystąpienie organu podał, że A. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada stałego miejsca zameldowania. Mieszka w wynajętym pokoju płacąc miesięcznie, tytułem czesnego wraz z opłatą za media - 350 zł. Zarejestrowany jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Podejmuje zajęcia zarobkowe, osiągając dochody pozwalające na samodzielne zabezpieczenie swoich potrzeb. Według oświadczenia zainteresowanego jest to kwota 600 zł miesięcznie. Sporadycznie korzysta ze wsparcia ww. ośrodka. Od [...] czerwca 2018 r. pozostaje pod opieką poradni zdrowia psychicznego. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Nie utrzymuje kontaktów z rodzeństwem ani z byłą żoną (jest rozwiedziony). Dzieci nie posiada, rodzice nie żyją.

Sąd podziela stanowisko organu, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można stwierdzić, iż w przypadku skarżącego zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W niniejszej sprawie jest okolicznością niesporną, że skarżący został skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1982 r., w trybie doraźnym, za popełnienie przestępstwa z art. 275 § 1 k.k. tj. za udział w zbiegowisku publicznym, którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuścili się zamachu na funkcjonariuszy MO. Nie jest to jednak okoliczność samoistnie uzasadniająca przyznania świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Działalność opozycyjna, do której odwołuje się skarżący, która w jego przypadku, jak wskazuje na to zebrany w sprawie materiał dowodowy, sprowadziła się do jednorazowego udziału w zajściach ulicznych w dniu [...] sierpnia 1982 r. w [...], była w latach 80-tych udziałem wielu Polaków. Nie można zatem mówić, że działalność ta miała cechy wybitności.

Gdyby przyjąć za prawidłowy odmienny punkt widzenia, wówczas należałoby przyznać świadczenia specjalne wielu osobom, które w latach 80-tych w jakikolwiek sposób zaangażowały się w działalność opozycyjną tak jak skarżący, a wtedy świadczenia specjalne Prezesa Rady Ministrów utraciłyby swój wyjątkowy charakter, stając się świadczeniami o charakterze niemal powszechnym.

Świadczenia te nie mogą natomiast stanowić formy odszkodowania, rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje lub skazanie. O ich charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego (vide: wyrok NSA z dnia 31 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 898/12).

Z kolei sytuacja bytowa i zdrowotna skarżącego nie wskazuje, by został on dotknięty nadzwyczajnym zdarzeniem losowym. Ma wprawdzie problemy zdrowotne, lecz nie został uznany za niezdolnego do pracy. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącego, trzeba jednak podkreślić, że świadczenie z art. 82 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby wnoszącej o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. W tym zakresie skarżący ma możliwość ubiegania się o środki z pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, przywoływane przez skarżącego okoliczności słusznie uznane zostały zatem przez Prezesa Rady Ministrów za niewystarczające by stwierdzić, że winien on być zaliczony do grona osób, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy. Jak już bowiem wspomniano wyżej przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych możliwe jest wtedy, gdy wnioskodawca posiada wybitne zasługi na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto w przypadku nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

Sąd nie kwestionuje, że obecna sytuacja życiowa skarżącego jest trudna. Należy jednak zwrócić uwagę, że sama sytuacja nie przesądza jeszcze o konieczności przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien bowiem nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym (vide: wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 894/06).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.