Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 498/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b pkt 1, pkt 2, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2021 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r., znak: [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., znak: [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania T. T. "strona", "skarżąca" utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 13 stycznia 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w dniu 1 grudnia 2020 r. strona wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - A. G., ur. 25 maja 1921 r., na podstawie orzeczenia wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 14 listopada 2009 r. Nr 28590/09 zaliczającego A. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Strona jednocześnie załączyła kopię decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 października 2002 r., z której wynika, że jest ona uprawniona do emerytury.

Organ pierwszej instancji odmawiając przyznania świadczenia wskazał, że z orzeczenia z dnia 14 listopada 2009 r. wynika, że A. G. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, natomiast w pkt IV widnieje zapis: "niepełnosprawność istnieje od: nie da się ustalić". Dlatego organ uznał, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynika, że niepełnosprawność powstała w zakreślonym w tym przepisie okresie. Ponadto, organ wskazując na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawił kolejną przesłankę do odmowy przyznania świadczenia, tj. uprawnienie strony do emerytury.

Od tej decyzji strona wniosła odwołanie, kwestionując zasadność jej wydania i wskazując między innymi na niezgodność wymienionej ustawy z Konstytucją RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło stanowiska odwołania i utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazało na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z Konstytucją. Organ wyjaśnił, że wskazana regulacja obowiązywała w całości, ale należało ją interpretować w sposób, który jest wynikiem wykładni wskazanego wyroku Trybunału. Wskazując na ugruntowaną linię orzeczniczą dotyczącą wymienionej regulacji wyjaśniło, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako umożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Dlatego w stosunku do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonywać z pominięciem tergo kryterium. Organ podkreślił, że od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw RP tj. od dnia 23 października 2014 r. przepis ten nie powinien mieć zastosowania.

Jednak zdaniem organu posiadanie przez stronę prawa do emerytury przesądza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie z uwagi na wykładnię językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Końcowo organ wskazał na prawidłowość gromadzenia i oceny materiału dowodowego w sprawie. Nie doszukał się naruszenia przepisów procesowych w tym zakresie.

Na powyższą decyzję Kolegium skarżąca wniosła skargę, w której domagała się zmiany zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła, że spełnia przesłanki podmiotowe do przyznania świadczenia. Zarzuciła, że zapis ustawy odmawiający prawa do świadczenia osobom z prawem do emerytury jest niezgodny z Konstytucją RP z zasadą sprawiedliwości społecznej. Organy inaczej traktują osoby, które zawiesiły niskie świadczenia emerytalne, uznając sprawowaną przez nich opiekę jako pracę, przyznając im świadczenie pielęgnacyjne i odprowadzając do ZUS ich składki, czyli zaliczając opiekę jako okres pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem z dnia 16 września 2021 r. działając na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 2 pkt 2 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych Przewodnicząca Wydziału skierowała sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dokonujac oceny zgodności z prawem decyzji organu odwoławczego należy wskazać, że prawidłowo wyeliminowano z podstawy prawnej decyzji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". W tym zakresie Sąd w całości podzielił stanowisko wyrażone przez ten organ.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1 pkt 4) jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (ust. 1b pkt 1), w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (ust. 1b pkt 2). Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (ust. 5 pkt 1 lit a).

Argumentację organu pierwszej instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. należało uznać za wadliwą. Wyjaśnić należy, że zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 170/21, wyrok z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19).

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że Sąd o ile podziela ocenę organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o tyle nie aprobuje - w świetle aktualnej linii orzeczniczej - uznawania za bezwzględną przeszkodę prawną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego posiadanie ustalonego prawa do emerytury.

W niniejszej sprawie istota sporu zawisłego między stronami sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Organy obu instancji poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładni językowej) przyjęły, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

Należy wskazać, że w ostatnich latach dominująca stała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, w której - wbrew stanowisku organu odwoławczego - wypiera się wyłącznie wykładnię literalną negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Należy zwrócić uwagę na potrzebę uzupełniania wykładni językowej przepisu wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej z uwagi na to, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może doprowadzić do odrzucenia rezultatów jednoznacznej wykładni językowej. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna także uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się przepisu w systemie prawa i ten kontekst historyczny przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. W dacie uchwalania ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 złotych i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane. W 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1.971 złotych miesięcznie, natomiast w 2020 r. – w dacie złożenia wniosku przez skarżącą – wynosiło 1.830 złotych miesięcznie. W tym miejscu należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, że skarżąca w 2002 r. miała ustaloną emeryturę w wysokości 611,63 zł. (k. 10, 10v akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było uniemożliwienie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę otrzymuje świadczenie wyższe.

W orzecznictwie – jako uzasadnienie potrzeby sięgnięcia do wykładni funkcjonalnej i systemowej przepisu – przytaczane jest stanowisko doktryny, wskazujące na to, że jasność przepisów prawa może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002, s. 65). W taki też sposób powyższą kwestię ocenił już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyrokach m.in.: z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 170/21, z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 578/19; wyrok z dnia 28 października 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 207/20; wyrok z 20 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 282/20; wyrok z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 11/20.

Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych we wskazanym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 oraz z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę (na co wskazywał też NSA w wyroku z 11.8.2020 r. I OSK 764/20) na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r. poz. 1257, dalej wyrok SK 2/17), który wszedł w życie 9 stycznia 2020 r. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis w zakresie wskazanym w wyroku utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, mimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Mając na uwadze powyższe Sąd nie znalazł przesłanek, które uzasadniałyby zróżnicowanie sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej, który nie ma prawa do świadczenia emerytalnego oraz osoby, która ma prawo do świadczenia emerytalnego, lecz w niższej kwocie niż świadczenie pielęgnacyjne. Prawidłowo zatem wywodziła w tym zakresie skarżąca w skardze.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca urodzona w 1947 r. która opiekuje się niepełnosprawną matką urodzoną w 1921 r. ma prawo do świadczenia emerytalnego od 2002. Z akt sprawy nie wynik kwota obecnie przyznanego świadczenia jednak, mimo że na przestrzeni prawie dwudziestu lat było waloryzowane, istnieje prawdopodobieństwo, że nie przekroczyło wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, które w 2021 r. wynosi stosownie do art. 17 ust. 3 u.ś.r. 1.971 zł.

Skoro zatem w niniejszej sprawie mogło dojść do zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. tj. świadczenia emerytalnego – w sytuacji, gdy to świadczenie może być niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zastosują się do powyższej oceny prawnej Sądu. Przede wszystkim wezmą pod uwagę, że wyłącznie prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej. Zatem posiadanie przez nią uprawnienia do emerytury nie stanowi bezwzględnej przeszkody do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto podejmując takie rozstrzygnięcie Sąd ma na uwadze, że przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wymagać będzie podjęcia dodatkowych czynności w celu rozwiązania problemu zbiegu praw do świadczeń. Sądowi znane jest orzecznictwo prezentujący pogląd, zgodnie z którym osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w analizowanym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym czy rentowym. Sąd jednak nie podziela takiego stanowiska bowiem pozostawałoby ono w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności w zakresie ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury. Natomiast Sąd opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego wskazując, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia – a osoba uprawniona ma prawo wyboru tego świadczenia (tak też WSA w Lublinie w wyrokach z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. II SA/Lu 719/20, z dnia 23 kwietnia 2020 r., II SA/Lu 11/20, z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 170/21).

Wskazać należy, że zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2021 r., poz. 291, .), powoływanej dalej jako u.e.r.) prawo do emerytury może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta (art. 103 ust. 3). Na mocy art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r. wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń. Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Nadto należy podkreślić, iż ograniczenie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy wiązać z realizacją prawa do emerytury tj. z wypłatą świadczenia, nie zaś samym ustalonym prawem (tak też NSA w wyroku z dnia 19 maja 2021 r., sygn. I OSK 190/21).

O uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego organ powinien poinformować stronę. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 zdanie 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu m. in. sposobu oceny wcześniej przedstawionych dowodów, nie korzysta z takiej możliwości.

Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, renty, świadczenia emerytalnego lub innego świadczenia, o którym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wówczas, o ile strona zaprzestanie pobierania świadczenia emerytalnego, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z innymi organami, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20 oraz wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt. I OSK 1983/20).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a."

Na organie I instancji, stosownie do art. 9 k.p.a. spoczywa obowiązek pouczenia o możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i warunków, w jakich może to nastąpić.

Należy wskazać, iż z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja organu pierwszej instancji, podlegała ona uchyleniu stosownie do art. 135 u p.p.s.a.

Wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w CBOSA.

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, iż organy dokonały niewłaściwej wykładni wskazanego przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.