Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 71/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 78
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek Jolanta Rajewska Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 września 2005 r. sygn. akt II SA/Go 60/05 w sprawie ze skargi Biura Obsługi (...) Józef i Tomasz S. sp. j. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 19 stycznia 2004 r. (...) w przedmiocie kary za przejazd pojazdem ponadnormatywnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 7 września 2005 r. II SA/Go 60/05, uwzględniając skargę Biura Obsługi (...) Józef i Tomasz S. sp. j. w O., uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 19 stycznia 2004 r. (...) i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia 17 października 2002 r. (...) w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przytoczył ustalenia i rozstrzygnięcia organów, z których wynikało, że w wyniku kontroli dokonanej w dniu 17 października 2002 r. ustalono, że pojazd członowy pięcioosiowy należący do wyżej wymienionej Spółki, wykazał przekroczenie nacisku na trzeciej osi pojazdu, który wyniósł 108,06 kN, nacisk dopuszczalny wynosił 80 kN. W tej sytuacji Naczelnik Urzędu Celnego w O. uznał, że dokonano przejazdu pojazdem nienormatywnym, na który nie posiadano zezwolenia, i decyzją z dnia 17 października 2002 r. obciążył przewoźnika karą pieniężną w wysokości 7.560 zł Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /t.j. Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./ oraz rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. nr 44 poz. 432/ i art. 104 par. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071/.

Na skutek złożonego przez stronę odwołania, sprawę rozpatrywał ponownie Dyrektor Izby Celnej w R., który decyzją z dnia 19 stycznia 2004 r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił m.in. procedurę ważenia przedmiotowego pojazdu w dniu 17 października 2002 r. stwierdzając, iż odbyło się ono zgodnie z obowiązującymi zasadami. Odnosząc się do zarzutu strony stwierdził, że podczas ważenia pojazdu nie zaistniały żadne nieprawidłowości. Nie było zatem potrzeby powtórnego ważenia.

W sytuacji, gdy urządzenie ważące nie sygnalizuje błędu, funkcjonariusze nie mogą pozwalać na powtórne ważenie tych samych pojazdów. Podkreślił, że w przypadku powtórzenia prawidłowo przeprowadzonych pomiarów należy spodziewać się otrzymania różnych wyników ważenia w granicach błędów dopuszczalnych wagi. Wynika to z wielu czynników wpływających na wynik ważenia dynamicznego, w tym stanu technicznego pojazdu, zmiany parametrów ruchu w czasie ważenia dynamicznego, przemieszczenia środka ciężkości pojazdu przy ważeniu poszczególnych osi.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Biura Obsługi (...) Józef i Tomasz S. sp. j. w O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z wnioskiem o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 Kpa przez pominięcie jej twierdzeń i oparcie orzeczenia faktycznie na protokóle ważenia, którego ustaleń nie zweryfikowano. Podniosła, iż okoliczności sprawy przemawiały za uwzględnieniem wniosku o ponowne ważenie pojazdu, gdyż ten sam pojazd przewoził kilkakrotnie ten sam ładunek, przy takim samym jego rozmieszczeniu, przy czym wcześniejsze kontrole nie wykazały przekroczenia nacisku osi na jezdnię. Ponadto skarżąca zauważyła, iż w chwili wydawania decyzji przez organ drugiej instancji, rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. już nie obowiązywało, gdyż utraciło moc z dniem 13 marca 2003 r.

Dyrektor Izby Celnej w R. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w tej sprawie. Wyjaśnił, iż powołane przez skarżącą w skardze rozporządzenie rzeczywiście utraciło moc, jednakże w dacie wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji obowiązywało, a zatem organ drugiej instancji nie miał podstaw do zakwestionowania zastosowanych przez ten organ przepisów prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę stwierdził, iż decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 601 ze zm./ ruch pojazdu lub zespołu pojazdów, którego masa, naciski osi lub wymiary wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach określających warunki techniczne pojazdów oraz określonych w art. 61 ust. 6, 8 i 10 jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia. Stosownie do art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawo o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4, pobiera się kary pieniężne. Wysokość kar pieniężnych określa załącznik do ustawy /art. 13 ust. 2b/. Art. 40b ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych określa kompetencje Urzędu Celnego do przeprowadzania kontroli pojazdów w zakresie, o jakim mowa w art. 64 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Dopuszczalne wymiary masy i naciski osi pojazdu określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów i zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. 2003 nr 32 poz. 262/.

W rozpatrywanej sprawie organ administracji celnej wskutek kontroli pojazdu dokonanej w dniu 17 października 2002 r., stwierdził przekroczenie dopuszczalnej normy nacisku na osi pojazdu i jednocześnie ustalił, że przejazd odbywał się bez wymaganego zezwolenia, co uzasadniało obciążenie strony karą pieniężną w wysokości 7.560 zł. Pomiaru nacisków osi i masy całkowitej pojazdu dokonano na wadze stacjonarnej posiadającej aktualne świadectwo legalizacji z dnia 9 października 2001 r.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż z akt sprawy wynika /podnosi tę okoliczność skarżący w odwołaniu i skardze/, że kierowca pojazdu domagał się powtórnego ważenia pojazdu. Na kserokopii protokołu ważenia pojazdu, znajdującej się w aktach sprawy, zamieszczona jest odręczna adnotacja. Jednakże kserokopia oryginału tego dokumentu nie pozwala na stwierdzenie jaką treść zawiera ta adnotacja, o co wnosiła osoba, która ją sporządziła oraz ewentualnie - jakie wniosła zastrzeżenia i uwagi dotyczące procesu ważenia pojazdu. Z poczynionego na protokole odręcznego zapisku nie wynika nawet przez kogo został on sporządzony.

W tej sytuacji załączony do akt sprawy protokół kontroli (...), nie jest pełnowartościowym środkiem dowodowym w niniejszej sprawie. Znaczenie dokumentu w postaci protokołu kontroli pojazdu, w sprawie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia, ma istotne znaczenie. Stąd wymóg, aby dokument ten spełniał wszystkie wymogi dokumentu urzędowego. Jednocześnie poprzez możliwość zgłoszenia uwag do protokółu kontroli, kontrolowany ma w zasadzie jedyną możliwość przedstawienia swego stanowiska na tym etapie postępowania administracyjnego. Bagatelizowanie zgłoszonych przez kontrolowanego uwag może prowadzić do naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej /art. 7 Kpa/ oraz zasady czynnego udziału strony /art. 10 par. 1 Kpa/.

O ile treść zgłoszonych do protokołu zastrzeżeń i uwag jest nieczytelna, o tyle okoliczność, że kierowca pojazdu tj. J. O. wnosił o przeprowadzenie powtórnego ważenia, jest w sprawie bezsporna. Odmowę powtórnego ważenia pojazdu, organ administracyjny uzasadnił tym, że prawidłowy przebieg ważenia wyklucza możliwość powtórzenia tej czynności. Stanowisko organu administracyjnego w tej materii nie ma oparcia w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Art. 10 par. 1 Kpa gwarantuje stronie czynny udział na każdym etapie postępowania administracyjnego. Na tym etapie postępowania, jakim jest kontrola pojazdu poprzez jego ważenie na wadze stacjonarnej, strona może skorzystać z przysługującego jej na podstawie art. 10 par. 1 Kpa prawa tylko w ten sposób, że zgłosi zastrzeżenia do protokołu kontroli oraz wniesie o weryfikację wyników pomiarów poprzez powtórne ważenie. Wynikającym dla strony z tego przepisu art. 10 par. 1 Kpa uprawnieniom, towarzyszą obowiązki ze strony organu administracji publicznej. A zatem organ winien zapewnić stronie warunki do realizacji przysługujących jej uprawnień, co w omawianej sytuacji powinno przejawić się w uwzględnieniu wniosku strony i przeprowadzeniu powtórnego ważenia pojazdu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby istniał inny sposób na zapewnienie stronie czynnego udziału na tym etapie postępowania.

Zgodnie z art. 78 par. 1 Kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania /par. 1/, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy /art. 78 par. 2 Kpa/. Niewątpliwie wyniki pomiaru nacisków osi pojazdu na jezdnię są w niniejszej sprawie okolicznością istotną. Wniosek o przeprowadzenie dowodu strona zgłosiła w terminie zakreślonym w art. 78 par. 2 Kpa.

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy /art. 77 par. 1 Kpa/. W tym celu organ winien sięgać do wszelkich dostępnych źródeł dowodowych, w tym przychylić się do wniosków stron w zakresie przeprowadzenia dowodu, jeżeli wnioski te odpowiadają warunkom, o których mowa w art. 78 Kpa.

W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem przytoczonych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ drugiej instancji jako organ odwoławczy, ma obowiązek z urzędu uwzględniać zmiany stanu faktycznego i prawnego zaistniałe pomiędzy wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, a wydaniem orzeczenia w postępowaniu odwoławczym. Zadaniem organu odwoławczego jest bowiem ponowne rozpatrzenie sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. “c" i art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 września 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. zwanej dalej w skrócie “p.p.s.a."/ orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor Izby Celnej w R., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. “c" ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne stwierdzenie, że organy celne w prowadzonym postępowaniu naruszyły podstawową zasadę postępowania administracyjnego prawdy obiektywnej realizowanej przez przepisy art. 7, art. 10 par. 1, art. 78 Kpa podczas, gdy w postępowaniu administracyjnym nie doszło do ich naruszenia.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim,

2. zasądzenie od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Celnej w R. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, iż dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena postępowania przeprowadzonego przez organy celne była niewłaściwa. Wskazał, że postępowanie w tej sprawie przed organem pierwszej instancji jest postępowaniem specyficznym, gdyż jest ono prowadzone na przejściu granicznym, przez które w ciągu jednej doby przejeżdża ogromna ilość samochodów. Celem tego postępowania jest ustalenie całkowitej masy oraz nacisku osi pojazdu, który porusza się po drogach publicznych. Sposobem ustalenia tego jest ważenie pojazdów na wadze dynamicznej w ruchu i stacjonarnej całkowitej masy pojazdu. Pomiar wagi pojazdu jest jedynym dowodem w sprawie. Postępowanie dowodowe powinno sprowadzać się zatem tylko do tego dowodu. W tej sprawie w czasie procesu ważenia urządzenia elektroniczne wagi nie wykazały żadnych nieprawidłowości zarówno w sposobie najazdu jak i przejazdu przez wagę. Wagi posiadały aktualną legalizację. Kierującemu pojazdem przedstawiono wynik ważenia i doręczono protokół z opisem wykonanych czynności, wynikami pomiarów oraz wysokością kary ze wskazaniem podstawy prawnej wszczętego postępowania i jej wymierzenia.

Zdaniem skarżącego, niesłuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji stwierdzające naruszenie przez organ art. 10 Kpa przez doręczenie kierowcy jedynie protokołu, gdyż nie można mu było zapewnić większego udziału w postępowaniu.

Odnośnie stwierdzonego przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organy celne art. 10 Kpa wskazał, że skoro w trakcie ważenia wagi nie sygnalizowały żadnych nieprawidłowości, a wynik pomiaru został skorygowany o dopuszczalny margines błędu, to odmowa ponownego ważenia była uzasadniona. W zaskarżonej decyzji kwestia ta została obszernie uzasadniona.

Biuro Obsługi (...) Józef i Tomasz S. sp. j. w O., w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie i zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej w R. na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazało, że specyfika procesu kontroli pojazdów na przejściach granicznych powinna gwarantować kontrolowanemu jego uprawnienia. Podczas procesu ważenia kierowca pojazdu nie może na bieżąco tego procesu kontrolować, gdyż nie widzi monitora wyświetlającego jego przebieg. Zatem zweryfikowanie dokonanego pomiaru staje się praktycznie niemożliwe. W związku z tym w sytuacji, gdy kontrolowany żąda powtórnego ważenia jest ono nieodzowne.

Podkreślił, iż same organy celne przy dokonywaniu opisanych pomiarów dostrzegły występujące nieprawidłowości. Z wydanej przez Szefa Służby Celnej instrukcji /stanowiącej załącznik nr 4 do decyzji z dnia 3 lutego 2004 r./ wynika, że w przypadku przekroczenia dopuszczalnych wartości nacisku, dopuszcza się powtórny pomiar nacisku. Ponadto można dokonać weryfikacji i powtórnego ważenia dynamicznego poprzez przeprowadzenie ważenia na wadze statycznej - w takiej sytuacji wiążący jest wynik korzystniejszy. W ocenie autora odpowiedzi na skargę kasacyjną same organy celne przyznają zawodność i niemiarodajność jednokrotnego ważenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, a jej przesłanki normatywne określa par. 2 art. 183, które w tej sprawie nie występują.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została ograniczona wyłącznie do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie jest trafny.

Z akt sprawy wynika, że podstawowym dowodem w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wymierzenia kary za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia po drogach publicznych jest protokół z czynności ważenia pojazdu. W tej sprawie jest to protokół kontroli (...) z dnia 17 października 2002 r. dotyczący pojazdu należącego do Spółki. W protokóle tym zamieszczono wynik ważenia pojazdu, który wykazał przekroczenie dopuszczalnych norm na trzeciej osi. Stanowiło to podstawę do uznania, że pojazd jest nienormatywny i skoro nie miał na taki przejazd zezwolenia, to zasadnym było wszczęcie postępowania administracyjnego o wymierzenie z tego tytułu kary pieniężnej. Zawiera on również adnotacje lecz znajdująca się w aktach osobowych, kserokopia oryginału tego dokumentu nie pozwala na ustalenie jej treści oraz przez kogo została ona sporządzona. W sprawie jest natomiast niesporne, że kierowca kontrolowanego pojazdu J. O. wnosił o jego powtórne ważenie, lecz jego prośba spotkała się z odmową ze strony służby celnej.

Zakwestionowanie przez kierowcę wyników ważenia pojazdu i zgłoszenie wniosku o powtórne ważenie, stanowiło żądanie przeprowadzenia dowodu z art. 78 par. 1 Kpa.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, Iż zgodnie z wyrażoną w art. 10 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, stronie przysługuje prawo żądania przeprowadzenia dowodu. To prawo procesowe strony ma istotne znaczenia dla obrony jej interesu prawnego. Pozwala ono na jej czynny udział w ustaleniu stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania.

W świetle art. 78 par. 1 Kpa, gdy strona żąda przeprowadzenia dowodu obowiązkiem organu administracji publicznej jest ustosunkowanie się do zgłoszonego żądania i dokonanie oceny, czy przeprowadzenie dowodu jest okolicznością mającą znaczenie dla sprawy. Przepis ten wprowadza zasadę uwzględnienia dowodów zgłaszanych przez stronę w postępowaniu administracyjnym, zaś wyjątek od tej zasady określa par. 2 art. 78 Kpa.

W tej sprawie zgłoszenie przez kierowcę pojazdu żądania jego powtórnego ważenia niewątpliwie miało istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. A zatem wobec niewystępowania przesłanek z art. 78 par. 2 Kpa organ celny był obowiązany zgłoszony przez stronę dowód przeprowadzić.

Stosownie do art. 7 i 77 par. 1 Kpa organ administracji publicznej jest obowiązany dokładnie ustalić stan faktyczny, a w tym celu ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, który następnie należy rozpatrzyć. Dla wywiązania się z tego obowiązku istotne znaczenie ma przeprowadzenie dowodów wskazanych przez stronę.

Należy zatem podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w toku postępowania administracyjnego organy celne naruszyły art. 7, 10, 77 i 78 Kodeksu postępowania administracyjnego co skutkowało uwzględnieniem skargi.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną - jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw - oddalił.