Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 514/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana
Powołane przepisy: article: m.in. art. 132 ust. 3a
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 107 par 1 i 3  i art. 8  i 11
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Mirosław Bator Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skargi T.O. na decyzję Wojewody [....] z dnia 18 stycznia 2011 r. nr [....] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Wojewody [....] na rzecz skarżącego T.O. kwotę 457 zł (słownie czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] maja 2010r., znak [...], na podstawie art. 112 ust. 4 w związku z art. 132 ust. 3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 261, póz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. zobowiązał B.M. , A.O. , T.O., , M.K. oraz I.S. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. -miasta na prawach powiatu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej - zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 262 767,42 zł., w związku ze stwierdzeniem przez Ministra Infrastruktury decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...] nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r., nr [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, w tym: B.M. z domu O. , c. A. i S. - kwoty [...] zł. za udział wynoszący 1/3 cz., A.O. , c. F. i S. - kwoty [...] zł. za udział wynoszący 1/6 cz., T.P.O. , s. J. i M. - kwoty [.,..] zł. za udział wynoszący 1/6 cz., M.M.K. z domu O. , c. J. i M. - kwota [...] zł. za udział wynoszący 1/6 cz., I.S. z domu O. , c. A. i A. - kwota [...] zł. za udział wynoszący 1/6 cz.

W uzasadnieniu powyższego wskazał, że w dniu 18 lipca 2005 r., zawiadomieniem nr [...] , wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wypłaconego odszkodowania w związku ze stwierdzeniem decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2004 r. ,. nr [...] nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K. , objętej [...] . Kw nr [...] , oznaczonej jako parcela l. kat. [...] i l. kat. [...] , stanowiącej własność A.O. oraz spadkobierców S.O.

W dalszych wywodach opisał przebieg postępowania, jak również powołując dowody z dokumentów dokonał szczegółowych ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Objęły one fakty dotyczące podstawy i zasad wywłaszczenia nieruchomości oraz jej stanu prawnego w tej dacie, sposobu wypłaty należnego odszkodowania , zachodzących na przestrzeni czasu do daty orzekania zmian własnościowych i geodezyjnych, a także okoliczności odnoszące się do kwestii dziedziczenia po zmarłych współwłaścicielach nieruchomości i ich spadkobiercach.

Przytaczając następnie treść art. 132 ust. 3a i art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, póz. 2603 ze zm.) wyjaśnił, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie potwierdza, że decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r., nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. 1,1905 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0597 ha i o odszkodowaniu. Stosownie do art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej "Monitor Polski". W myśl art. 227 powyższej ustawy, do czasu ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźników zmian cen nieruchomości waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Waloryzacja w tego typu postępowaniach przebiega zgodnie ze schematami przyjętymi przy ustaleniu ostatecznych waloryzowanych kwot odszkodowań w związku ze zwrotem wywłaszczonych nieruchomości, przy czym obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania stosownie do przepisu art. 132 ust. 3 istnieje jedynie w przypadku faktycznej jego wypłaty na podstawie decyzji, której nieważność następnie stwierdzono.

W sprawie niniejszej kwota odszkodowania została zwaloryzowana w oparciu o wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej "Monitor Polski" za okres od 1971 r. do kwietnia 2010 r. Dokumenty dotyczące wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa parcel l. kat. [...] i l. kat. [...] wskazują bowiem, że odszkodowanie ustalone na kwotę 529 015,22 zł. w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r., nr [...], zostało wypłacone. Część odszkodowania w wysokości 264 507,61 zł. - przypadająca na rzecz A.O. , poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości w udziale wynoszącym 1/2 cz. - została przekazana na zaspokojenie długów obciążających tę część , tj. z tytułu kapitalnego remontu na rzecz Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej P. w K. oraz z tytułu zadłużenia wobec Państwa, na rzecz dochodów państwowych. Odszkodowania przypadające na rzecz spadkobierców po zmarłej S.O. w części zostało przekazane na pokrycie długów z tytułu kapitalnego remontu na rzecz Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej P. w K. , natomiast pozostała część odszkodowania w wysokości 151 910,11 zł. przypadła na rzecz A.O. ([...] zł.), J.O. ([...] zł.) i B.M. ( [....] zł.), jako spadkobierców S. z W.O. Odszkodowanie przypadające do wypłaty na rzecz B.M. zostało przekazane na rachunek zagraniczny zablokowany, gdyż stosownie do z uprzednio obowiązującej ustawy dewizowej (Dz. U. z 1952 r., Nr 21, póz. 133), osoba fizyczna stale mieszkająca za granicą miała status cudzoziemca dewizowego. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania ustawy dewizowej (Dz. U. z 1952 r., Nr 21, póz. 137 ze zm.) "cudzoziemcy dewizowi mogą posiadać rachunki bankowe w Narodowym Banku Polskim lub bankach uprawnionych" (§18 ust. 1). "Rachunki noszą nazwę rachunków zagranicznych i mogą być: 1) wolne, 2) zablokowane i 3) specjalne" (§ 18 ust. 2). Zgodnie z § 20 tego rozporządzenia , rachunki zagraniczne zablokowane mogą być prowadzone tylko w walucie krajowej. Rachunki te mogą być zasilane wpłatami i przelewami bez zezwolenia. Dysponowanie sumami znajdującymi się na tych rachunkach jest bez zezwolenia zabronione. Mając na względzie powyższe, wypłata części odszkodowania przypadająca na rzecz B.M. j została dokonana zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi w dniu dokonania tej czynności.

Do zapłaty zwaloryzowanego odszkodowania zobowiązani są: B.M., A.O. , I.S. , T.O. i M.K. w częściach odpowiadających wysokości ich udziałów w spadku po A. i S.O. , poprzednich właścicielach wywłaszczonej nieruchomości B.M. zobowiązana jest do zapłaty części odszkodowania w kwocie 87 589,14 zł. (1/3 cz. udziału w spadku), natomiast A.O. , T.O. , M.K. oraz Pani I.S. zobowiązani są do zapłaty pozostałej części odszkodowania w równych częściach po [...] zł. każda (udziały w spadku wynoszące po 1/6 cz. każdy)

Kwestionując decyzję Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] maja 2010 r., znak [...] T.O. , I.S. , A.O. wnieśli w terminie jednobrzmiące odwołania, w których zarzucali naruszenie przepisów procedury - w szczególności art. 7,8 i 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć wpływ a wynik sprawy. Podnosili, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest wskazania podstawowych dla niniejszej sprawy dowodów, które przyjął organ przy wyliczeniu kwoty zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi na rzecz Skarbu Państwa. Odnosi się ono w zdecydowanej części do kwestii historycznych pomijając, podstawowe dla stron wyjaśnienie kwestii skąd wzięła się kwota wskazana w zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym strony nie mają możliwości zweryfikowania poprawności dokonanych wyliczeń, ani ustosunkowania się do nich.

Skarżący zauważali , że jeśli ustalenia zrewaloryzowanej kwoty dokonano czynnościami nie udokumentowanymi w aktach sprawy, również naruszono gwarancje procesowe, jakie daje stronom ustawodawca w kodeksie procedury administracyjnej. Na stronie [...] decyzji wskazano, że z dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania na rzecz wywłaszczonych właścicieli wynika, iż odszkodowanie w wysokości 529.507,61 zł. zostało wypłacone. Część odszkodowania w wysokości 264.507,61 zł. została przekazana na zaspokojenie długów związanych z nieruchomością, zaś jedynie część w kwocie 151.910,11 zł. została wypłacona uprawnionym osobom. Z zaskarżonej decyzji nie wynika, rewaloryzacji której kwoty dokonał organ, czy jest to kwota całości ustalonego odszkodowania, czy jedynie sumy faktycznie wypłaconej stronom, co uniemożliwia odniesienie się do poczynionych przez organ obliczeń.

Po rozpoznaniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., znak [...], na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o zobowiązaniu B.M. , A.O. , T.O. , M.K. oraz I.S. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. - miasta na prawach powiatu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej - zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 247 109,33 zł. w związku ze stwierdzeniem przez Ministra Infrastruktury decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r. nr [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, w tym: B.M. z domu O. , c. A. iS. - do zwrotu kwoty [...] zł. za udział wynoszący 1/3 cz., A.O. , c. F. i S. - do zwrotu kwoty [...] zł. za udział wynoszący 1/6 cz., T.P.O. , s. J.i M. - do zwrotu kwoty [...] zł. za udział wynoszący 1/6 cz., M.M.K. z domu O. , c. J. I i M. - do zwrotu kwoty [...]zł. za udział wynoszący 1/6 cz. oraz I.S. z domu O. , c. A. i A. - do zwrotu kwoty [...] zł. za udział wynoszący 1/6 cz.

W uzasadnieniu Wojewoda nawiązał do zaskarżonego rozstrzygnięcia i wniesionego odwołania wyjaśniając, że przedmiotem postępowania przed organem drugiej instancji jest kwestia zwrotu przez zobowiązane do tego osoby odszkodowania ustalonego oraz wypłaconego na mocy decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] styczna 1971 r., nr [...] , w związku ze stwierdzeniem nieważności tego rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. W myśl ust. 3a powyższego artykułu, jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Zgodnie z obowiązującym aktualnie poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarówno waloryzacja i wypłata ustalonego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, jak zobowiązanie właściwych osób do zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania wypłaconego w przeszłości, gdy decyzję na podstawie której zostało ono wypłacone, unieważniono winna być dokonywana w drodze decyzji administracyjnej wydawanej przez organ administracji publicznej, co wynika z treść i wzajemnego stosunku przepisów art. 132 ust. 3 i art. 132 ust. 3a Decyzja administracyjna jest bowiem podstawową formą działania organów administracji publicznej.

Wobec powyższego, jak również w kontekście decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2004 r, nr [...], w przedmiotowej sprawie zaistniała właśnie druga z wymienionych sytuacji. Zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy potwierdza słuszność zobowiązania osób wymienionych w sentencji do zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania ustalonego i wypłaconego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w K. , gm. kat. [...], objętej [...] Kw nr [...] , oznaczonej jako parcele l. kat. [...] o pow. 1,1905 ha i. kat. [...] o pow. 0,0597 ha. Z licznych dokumentów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy (w szczególności są to m.in.: pismo Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] Wydział Oświaty i Kultury z dnia 23 lipca 1973 r. skierowane do Narodowego Banku Polskiego VII Oddział Miejski, zaświadczenie Dzielnicowego Zespołu Ekonomiczno-Adminstracyjnego Szkół [...] z dnia 20 lutego 1978 r. nr [...] oraz pismo tego podmiotu z dnia 11 czerwca 1991 r. , nr [...] , skierowane do Urzędu Miasta K. Wydziału Geodezji i Mienia Komunalnego, pisma Narodowego Banku Polskiego z dnia 30 lipca 1973 r., nr [...] , skierowane do Powszechnej Kasy Oszczędności w K. , dotyczące przelewów na rzecz J.O. i A.O. polecenie przelewu z dnia 30 lipca 1973 ,r. na rzecz B.M. ), wynika jednoznacznie, że spośród całej kwoty odszkodowania wynoszącej 529 015,22 zł. tylko jej część w łącznej kwocie 151 910,11 zł. została wypłacona zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa w równych częściach uprawnionym osobom, tj. ówcześnie żyjącym spadkobiercom byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości: J.O. , A.O. oraz B.M. zamieszkałej poza granicami kraju. Pozostała część ustalonego odszkodowania w wysokości 377105,11 zł. została natomiast przekazana na zaspokojenie długów obciążających udziały spadkodawców (tj. A.O. i S.O. ) z tytułu kapitalnego remontu na rzecz Prezydium Dzielnicowej Rady

Narodowej [...] w K. oraz z tytułu zadłużenia wobec Państwa na rzecz dochodów państwowych. Te właśnie ustalenia są wbrew stwierdzeniom odwołujących najważniejszym elementem niniejszego postępowania, pozwalającym na dokonanie oceny słuszności nałożonego zaskarżoną decyzją zobowiązania. Kolejnymi istotnymi dowodami w sprawie są zgromadzone przez Prezydenta Miasta K. postanowienia spadkowe, których treść pozwala na potwierdzenie prawidłowości poczynionych ustaleń w zakresie określenia osób, na których ciąży omawiane zobowiązanie pieniężne oraz wysokości ich udziałów w całej kwocie.

Jednocześnie jednak należy zauważyć, odnosząc się przy tym do podniesionych w odwołaniu zarzutów, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji rzeczywiście nie wynika w sposób jednoznaczny, którą kwotę organ pierwszej instancji ostatecznie przyjął do waloryzacji. Przeprowadzone przez Wojewodę czynności wyjaśniające prowadzą jednak do wniosku, że Prezydent Miasta K. zwaloryzował całą ustaloną kwotę odszkodowania - tj. 529 015,22 zł., co należy uznać za działanie prawidłowe. Przyjęcie przez organ pierwszej instancji do waloryzacji jedynie kwot wypłaconych ostatecznie J.O. , A.O. oraz B.M. - 151910,11 zł., byłoby działaniem niezgodnym z zasadami logiki i budzącym uzasadnione wątpliwości. Skoro bowiem na udziałach we współwłasności A.O. i S.O. , które zostały przecież odziedziczone przez spadkobierców, w chwili wywłaszczenia parcel l. kat. [...] o pow. 1,1905 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0597 ha, istniały obciążenia z tytułu kapitalnego remontu na rzecz Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w K. oraz z tytułu zadłużenia wobec Państwa na rzecz dochodów państwowych, to przekazanie na ich spłatę części ustalonego odszkodowania wywarło ten skutek, że spadkobiercy A.O. i S.O. przestali być dłużnikami z tego tytułu, a tym samym odnieśli taką samą korzyść, jak w sytuacji gdyby pieniądze te otrzymali w gotówce, a następnie spłacali dług w zwykłym trybie określonym w stosownych umowach, na mocy których on powstał.

Odnosząc się z kolei do zarzutów odwołujących w zakresie dotyczącym tego, skąd wzięła się kwota wskazana w zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że jakkolwiek w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Prezydent Miasta K. wyjaśnił, iż "wyżej wskazana kwota odszkodowania zgodnie z art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami została zwaloryzowana w oparciu o wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" za okres od 1971 r. do kwietnia 2010 r. , to przeprowadzone w tym zakresie przez organ odwoławczy postępowanie wyjaśniające wykazało, że omawiana waloryzacja kwoty odszkodowania w wysokości 529 015,22 zł. została przeprowadzona przez organ pierwszej instancji w sposób nieprawidłowy. Jak bowiem wynika z treści karty nr. [...] akt organu pierwszej instancji, do zwaloryzowania powyższej kwoty Prezydent Miasta K. użył wskaźników z niewłaściwej tabeli. Zamiast wskaźników odnoszących się do poprzedniego miesiąca użył tych odnoszących się do analogicznego miesiąca poprzedniego roku -w przypadku trzech pierwszych miesięcy roku 2010 oznaczało to użycie przez organ pierwszej instancji wskaźników o wartościach: "103,5", "102,9" oraz "102,6" zamiast właściwych wskaźników o wartościach odpowiednio: "100,6", "100,2" oraz "100,3". Dokonana przez Wojewodę powtórna waloryzacja dokonana w oparciu o wyżej wymienione właściwe wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres od maja 1971 r. (zgodnie z treścią decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] styczna 1971 r. , nr [...] wypłata odszkodowania miała miejsce w ciągu 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tego rozstrzygnięcia , tj. od dnia 6 lutego 1971 r.) do listopada 2010 r. (ostatni ogłoszony wskaźnik na moment wydania niniejszej decyzji) wykazała, że łączna kwota jaką winny zwrócić z tytułu unieważnienia decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] styczna 1971 r. nr [...] zobowiązane do tego osoby (w wysokościach stosownych do udziałów po poprzednich właścicielach wywłaszczonej nieruchomości) wynosi 247 109,33 zł.

Wnosząc w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2011 r., znak [...], T.O. domagał się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych zarzucając : naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami; naruszenie przepisów procedury administracyjnej, tj. zasad wynikających z art. 7, 8 i 107§3 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący zaznaczał, że jak przyznał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy potwierdza słuszność zobowiązania osób wymienionych w jej sentencji do zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania ustalonego i wypłaconego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w K. w gm. kat. [...] , objętej [...] . Kw nr [...] , oznaczonej jako parcele l. kat. [...] o pow. 1,1905 ha i [...] o pow. 0,0597 ha. Jak wynika z dokumentów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy, spośród całej kwoty odszkodowania wynoszącej 529 015,22 zł., tylko jej część wynosząca 151 910.11 zł. została wypłacona zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa w równych częściach uprawnionym osobom, tj. ówcześnie żyjącym spadkobiercom byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Pozostała zaś część ustalonego odszkodowania w wysokości 377 105,11 zł. została przekazana na zaspokojenie długów obciążających spadkodawców – A.O. i S.O. z tytułu kapitalnego remontu na rzecz Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w K. oraz z tytułu zadłużenia wobec Państwa na rzecz dochodów państwowych.

Wojewoda po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających uznał, iż organ pierwszej instancji zwaloryzował całą ustaloną kwotę odszkodowania, tj. kwotę 529015,22 zł, co zdaniem tego organu uznać należy za działanie prawidłowe. Nie sposób się zgodzić z takim stanowiskiem, gdyż art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wskazuje jaka kwota powinna podlegać rewaloryzacji, czy powinna być to cała kwota przyznanego odszkodowania czy też kwota rzeczywiście wypłaconego odszkodowania. Zdaniem skarżącego waloryzacji powinna podlegać kwota faktycznie wypłaconego odszkodowania, tj. kwota w wysokości. 151 910,11 zł, gdyż kwota ta stanowiła rzeczywiste przysporzenie na rzecz uprawnionych do odszkodowania. Nadto, wbrew powołanym na wstępie przepisom proceduralnym organ drugiej instancji wbrew w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazał dowodów, na których oparł swe twierdzenie, zgodnie z którym do waloryzacji słusznie przyjęta została kwota całego ustalonego odszkodowania a nie kwota stanowiąca część odszkodowania rzeczywiście wypłacona osobom uprawnionym w wyniku decyzji, orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r. nr [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu: W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 - 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, stanowiska stron, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału oraz przebiegu postępowania, skargę należy uwzględnić wobec zasadności niektórych podnoszonych w niej zarzutów, jak również uwagi na stwierdzenie innych uchybień, których wystąpienia rodzi konieczność uchylenia obu wydanych w toku instancji decyzji.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów administracji publicznej w niniejszej sprawie stanowił art. 132 ust. 3a ustawy z dnia (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 z późn. zm. - dalej w skrócie ugn), który przewiduje, że jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Organy obu instancji uwzględniły także art. 5 ugn, w myśl którego waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Miały też na uwadze art. 227 ugn, zgodnie z którym do czasu ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźników zmian cen nieruchomości waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Podały, że źródłem takich danych są obwieszczenia zamieszczane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" za okres od 1971 r. do kwietnia 2010 r.

W sprawie nie jest kwestionowana prawidłowość dokonanych w obu instancjach ustaleń, w myśl których ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...] stwierdzono nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K. , objętej [...] Kw nr [...] , oznaczonej jako parcela l. kat. [...]i l. kat. [...], stanowiącej własność A.O., oraz spadkobierców S.O.

, zaś zobowiązanymi aktualnie do zwrotu Skarbowi Państwa wypłaconego odszkodowania po jego waloryzacji są: B.M. w 1/3 części, A.O. w 1/6 części, T.P.O. w 1/6 części, M.M.K. w 1/6 części, I.S. w 1/6 części. Poza sporem pozostaje także prawidłowość ustaleń dotyczących sposobu realizacji decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej odszkodowania. W sprawie nie kwestionuje się także innych dokonanych ustaleń odnośnie stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości na przestrzeni lat do daty orzekania, w tym dokonywanych zmian geodezyjnych. Brak również zarzutów zmierzających do podważenia wiarogodności uwzględnionych w sprawie dowodów. Nie jest kwestionowane również, że o waloryzacji i zwrocie wypłaconego odszkodowania w sytuacji określonej art. 132 ust. 3a ugn rozstrzyga się w trybie administracyjnym przez wydanie decyzji.

Powyższe zagadnienia jako bezsporne oraz nie budzące zastrzeżeń w ramach przeprowadzanej z urzędu kontroli postępowania administracyjnego i wydanych decyzji pozostawia się poza szerszymi rozważaniami.

Zarzuty skargi dotyczą po pierwsze popełnionych przez organ drugiej instancji uchybień, prowadzących do dowolności w kwestii ustalenia wysokości podlegającego zwrotowi, zwaloryzowanego odszkodowania.

Stosownie do art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej uzasadnienia

faktycznego - które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także uzasadnienie prawnego, zwierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uwzględnienie dyspozycji wynikających z powyższych przepisów ma wpływ na realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, o której mowa w art. 8 k.p.a.

Nadto, zgodnie z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 11 k.p.a., organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Odnosząc te ogólne uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy zgodzić się ze skarżącym, że do chwili obecnej żaden z organów administracji publicznej w uzasadnieniu wydanej decyzji nie przedstawił zastosowanego mechanizmu waloryzacji podlegającego zwrotowi odszkodowania w sposób odpowiedni do wymogów wynikających z art. 107 §1 i 3 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a., co uniemożliwia zrozumienie poczynionych przez nie obliczeń.

Uchybienia popełnione w tym zakresie przez organ pierwszej instancji w kwestii wysokości kwoty wyjściowej podlegającej waloryzacji zostały dostrzeżone przez organ odwoławczy. Wskazał on już jednoznacznie, że waloryzacji podlega całe odszkodowanie ustalone, i wypłacone , które wynosi 529 015,22 zł. Pomimo dostrzeżenia dalszych wadliwości, związanych już z samą waloryzacją tak określonej jako punkt wyjścia kwoty, organ drugiej instancji poddając krytyce konkretne ustalenia Prezydenta Miasta K. oraz wydając rozstrzygnięcie reformatoryjne również sam nie uzasadnił jednak tej kwestii w sposób czytelny, w szczególności przez wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Nie podał bowiem, w których konkretnie Dziennikach Urzędowych Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" za okres od 1971 r. do kwietnia 2010 r. publikowane są odpowiednie ogłoszenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, z określeniem ich numeru i pozycji, oraz tam zawartych regulacji, w tym co do wysokości wskaźników, wskazujących na prawidłowość korekty rozstrzygnięcia wydanego przez organ pierwszej instancji. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, o jakie różne a konkurencyjne tabele przyjmowane przy waloryzacji chodzi, i czy ewentualne błędy dotyczą także innych przypadków, niż trzy pierwsze miesięcy roku 2010.

Zarzuty skargi dotyczą po wtóre prawidłowości ustalenia kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, przyjętej faktycznie jako punk wyjścia do waloryzacji, przy czym nie są kwestionowane jednobrzmiące ustalenia organów obu instancji odnoszące się do kwestii faktycznego sposobu realizacji obowiązków finansowych wynikających z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r., nr [...] względem podmiotów uprawnionych do odszkodowania.

Te zarzuty nie zasługują jednakże na uwzględnienie ani w części naprowadzającej na niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, ani w części dotyczącej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 132 ust. 3a ugn.

Uznając, że uzasadnienie zaskarżonej spełnia w tym właśnie zakresie wymogi wynikające z art. art. 107 § 1 i 3 należy zauważyć, że organ odwoławczy powołał w nim teść stosowanego przepisu, jak również wyjaśnił , że " (...)przyjęcie przez organ pierwszej instancji do waloryzacji jedynie kwot wypłaconych ostatecznie J.O. , A.O. oraz B.M. -151910,11 zł., byłoby działaniem niezgodnym z zasadami logiki i budzącym uzasadnione wątpliwości. Skoro bowiem na udziałach we współwłasności A.O. i S.O. , które zostały przecież odziedziczone przez spadkobierców, w chwili wywłaszczenia parcel l. kat. [...] o pow. 1,1905 ha i l. kat. [...]o pow. 0,0597 ha, istniały obciążenia z tytułu kapitalnego remontu na rzecz Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w K. oraz z tytułu zadłużenia wobec Państwa na rzecz dochodów państwowych, to przekazanie na ich spłatę części ustalonego odszkodowania wywarło ten skutek, że spadkobiercy A.O. i S.O. przestali być dłużnikami z tego tytułu, a tym samym odnieśli taką samą korzyść, jak w sytuacji gdyby pieniądze te otrzymali w gotówce, a następnie spłacali dług w zwykłym trybie określonym w stosownych umowach, na mocy których on powstał. " Cytowane stwierdzenia nie posiadają cech typowych rozważań prawnych mających postać wykładni określonego przepisu, niemniej jednak zwierają dostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji w kwestionowanej części, z którego wynika, że przez wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość należy rozumieć każdą z różnych możliwych form ( sposobów ) spełnienia świadczenia ( zaspokojenia ) roszczenia pieniężnego. Stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji należy uznać za trafne, co wynika zarówno z wykładni gramatycznej, jak i wykładni celowościowej pojęcia "wypłacone odszkodowanie", używanego w treści art. 132 ust. 3a ugn.

W systemie prawnym brak legalnej definicji pojęcia "wypłaty " odszkodowania. W języku potocznym słowo " wypłacić " ma różne znaczenie . Oznacza najczęściej wydanie komuś należnych pieniędzy, zwykle z kasy jakiej instytucji, ale także -w zależności od kontekstu - oddanie komuś czegoś w zamian, odwzajemnienie się jakimś czynem, postępkiem, odwdzięczenie się ( por. Słownik języka polskiego pod

redakcją Mieczysława Szymczaka, tom III R-Ż, PWN, W-wa 1981, str. 831). Potoczne rozumienie pojęcia wypłaty odszkodowania w pierwszej wąskiej wersji nie ma uzasadnienia na gruncie art. 132 ust. 3a ugn , zaś jego przyjęcie wypaczałoby sens regulacji służących wzajemnym rozliczeniom określonych podmiotów w przypadku wystąpienia okoliczności zmieniającej niezależnie od ich woli sytuację prawną i finansową ukształtowaną uprzednio przez wykonanie decyzji administracyjnej, którą następnie wyeliminowano z obrotu prawnego. Ostateczna decyzja o wywłaszczeniu w zamian za odszkodowanie skutkuje dla jednej ze stron utratą własności nieruchomości, którą nabywa druga strona, w zamian za spełnienie określonego świadczenia. O ile świadczenie wzajemne podmiotu zobowiązanego do zapłaty za nabycie własności cudzej nieruchomości zostało określono w pieniądzu, jedną z form jego spełnienia jest niewątpliwie wydanie komuś fizycznie należnych pieniędzy. Powyższe nie oznacza jednak by w przypadku, gdy ekwiwalentem za wywłaszczenie nieruchomości były pieniądze, rozliczenie nie mogło nastąpić w inny sposób - np. poprzez złożenie przez złożenie oświadczenia o potrąceniu albo też w zbliżonej , przewidzianej prawem formie. Takie zachowanie pozostaje zaś w zgodzie z innym potocznym rozumieniem słowa " wypłacić " , tj. odwzajemnić się komuś w zamian za coś , przy czym w stanie faktycznym niniejszej sprawy należy zauważyć, że już w treści rozstrzygnięcia zawartego w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] stycznia 1971 r., nr [...] , o wywłaszczeniu i odszkodowaniu określono sposób wpłaty pieniężnego odszkodowania podając między innymi, że : " Z sumy odszkodowania potrącić należy ciążące na nieruchomości koszty należne Państwu i bankom państwowym ".

O ile wyżej analizowany zarzut skargi należy uznać za bezzasadny, o tle z urzędu dostrzeżono dalsze, inne niż podane na wstępie uchybienia popełnione przy wydaniu zaskarżonej i»poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2010r., znak [...], których wystąpienie kwalifikuje się nie tylko jako uchybienie proceduralne, ale także jako naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 132 ust. 3a ugn.

Zważyć należy bowiem, że waloryzacja na gruncie tego przepisu ma prowadzić do urealnienia podlegającego zwrotowi odszkodowania, zaś przy braku regulacji, o której mowa w art. 5 ugn winna zostać przeprowadzona na zasadach przewidzianych w art. 227 ugn. W art. 132 ust. 3a ugn ustawodawca określi wprost moment końcowy przeprowadzania procesu waloryzacji podając, że osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. W przepisie nie podał natomiast momentu początkowego, od którego dokonywana jest waloryzacja, przy czym brak określenia powyższego nie może zostać uznany za przypadek albo błąd legislacyjny. Taki moment wynika bowiem z istoty instytucji waloryzacji, która służy zapewnieniu równowagi wzajemnych świadczeń. O ile zatem odszkodowanie na rzecz konkretnego podmiotu bez jego winy zostało wypłacone w terminie późniejszym niż data ostateczności decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, momentem początkowym stosowania waloryzacji przewidzianej w art. 132 ust. 3a ugn jest dzień, w którym podmiot uprawniony do świadczenia pieniężnego świadczenie to otrzymał fizycznie, względnie odniósł z niego korzyść przez umorzenie zobowiązań w wyniku potrącenia należności.

W sprawie niniejszej organy pierwszej instancji nie wyjaśnił w jakimkolwiek fragmencie uzasadnienia decyzji od jakiej daty początkowej przeprowadził waloryzację wypłaconego odszkodowania.

Wojewoda podał natomiast w rozważaniach, że dokonana przez niego waloryzacja w oparciu właściwe wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres od maja 1971 r. (zgodnie z treścią decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] styczna 1971 r. , nr [...] wypłata odszkodowania miała miejsce w ciągu 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tego rozstrzygnięcia , tj. od dnia 6 lutego 1971 r.) do listopada 2010 r. (ostatni ogłoszony wskaźnik na moment wydania niniejszej decyzji) wykazała, że łączna kwota jaką winny zwrócić z tytułu unieważnienia decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] styczna 1971 r. nr [...] zobowiązane do tego osoby (w wysokościach stosownych do udziałów po poprzednich właścicielach wywłaszczonej nieruchomości) wynosi 247 109,33 zł. Powyższe stwierdzenia mogą naprowadzać, że za moment początkowy. Takie stwierdzenia sugerują zaś, że za moment początkowy waloryzacji całej kwoty odszkodowania organ odwoławczy uznał podany w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] styczna 1971 r. , nr [...] termin wypłaty odszkodowania - w ciągu 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tego rozstrzygnięcia , tj. od dnia 6 lutego 1971 r. Powyższe budzi zastrzeżenia z tego powodu, że pozostaje w sprzeczności z treścią orzeczenia o wywłaszczeniu. Przewidującego ono bowiem w tym terminie wypłatę jedynie kwoty 6000zł., jako części należności za grunt i składniki budowlane, która w pozostałości za te składniki miała być zapłacona w równych ratach rocznych, nieprzekraczających 12000 zł. Część odszkodowania za kultury wieloletnie miała zaś zostać zapłacona w ciągu 30 dni od daty wydania tego orzeczenia. Nadto, w myśl zgodnych ustaleń organów obu instancji wypłata odszkodowania miała miejsce faktycznie w 1973r., a zatem uprawnieni nie mogli wcześniej nim dysponować czy odnosić korzyści, przynajmniej w części nieprzeznaczonej na zaspokojenie na zasadach cywilnoprawnego potrącenia albo innych przewidzianych w przepisach szczególnych kwot należnych Państwu, czy bankom państwowym .

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt l. sentencji wyroku biorąc za podstawę treść art. 145 § 1 pkt 1 " a" i " c" p.p.s.a., zaś rzeczą organów administracji publicznej przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie wydanie stosownego rozstrzygnięcie po eliminacja wytkniętych uchybień.

Podstawę orzeczenia zawartego w pkt II. sentencji wyroku stanowi art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono jak w pkt III. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.