Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1404/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 124 i art. 118a
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości - skargę oddala –


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] października 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji") z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], wydaną w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2019 r. T S.A. z/s w [...] (dalej: "Spółka") zwróciła się do Starosty [...] o ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, oznaczonej, jako działka nr 57 w [...]. Spółka wskazała, że właściciel ww. nieruchomości nie żyje, nieruchomość nie ma założonej księgi wieczystej oraz brak jest informacji o spadkobiercach.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Starosta [...] ograniczył sposób korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka nr 57 w [...] poprzez udzielenie Spółce zezwolenia na założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej – dwóch jednotorowych napowietrznych linii elektroenergetycznych WN 110 kV. Jednocześnie w rozstrzygnięciu decyzji organ określił strefę kontrolowaną, pas budowlano – montażowy oraz zobowiązał inwestora do przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego po zakończeniu prac.

Organ I instancji podał, że planowane przedsięwzięcie jest realizowane na podstawie decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego polegającej na budowie linii elektroenergetycznej 110 kV w [...], obejmującej m.in. działkę nr 57 w [...]. Spółka była zatem uprawniona do złożenia wniosku, a jego analiza wykazała, że zajęcie nieruchomości jest związane wyłącznie z wykonaniem planowanej inwestycji, przy nieznacznym stopniu ingerencji. Jednocześnie ustalono, że dotychczas ujawniony właściciel nieruchomości – WG, zmarł 24 listopada 1984 r. Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. [...] spadek po nim nabyły dzieci: MM, JM, SG i FG w udziałach po ¼ części. Ponadto ustalono, że FG zmarł 25 lutego 1999 r., a SG w dniu 3 maja 2016 r. Spadek po FG, stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r[...] nabyła jego żona ZG w udziale 4/16 części oraz jego dzieci: [...] w 3/16 części. Natomiast postępowanie spadkowe po SG nie zostało przeprowadzone. To z kolei uzasadniało uwzględnienie w całości wniosku Spółki.

JM (dalej: "skarżąca") w odwołaniu od decyzji zakwestionowała uznanie działki nr 57 za nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawym i wskazała, że orzeczenia sądu powszechnego określają łącznie 5/6 spadkobierców poprzedniego właściciela nieruchomości. Zdaniem skarżącej, brak 1/6 spadkobierców nie może stanowić podstawy do pozbawienia praw pozostałych, potwierdzonych postanowieniami sądu, aktualnych właścicieli działki.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr N[...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2020 r.

Podzielając w całości stanowisko organu I instancji podał, że jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności, to zgodę na lokalizację urządzeń przesyłowych muszą wyrazić wszyscy współwłaściciele. W przypadku braku takiej zgody lub niemożności jej uzyskania chociażby w odniesieniu do jednego ze współwłaścicieli, starosta jest zobligowany do wydania decyzji w stosunku do całej nieruchomości. Rokowania w sprawie udostępnienia nieruchomości dla celów budowy linii energetycznej stanowią czynność przekraczającą zwykły zarząd rzeczą wspólną, a zatem zgoda na takie ograniczenie winna być wyrażona przez wszystkich właścicieli. Mając powyższe na uwadze zasadnie organ I instancji uznał, że objęta wnioskiem Spółki działka stanowi nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym, a w konsekwencji uwzględnił wniosek inwestora i ograniczył sposób korzystania z nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie JM wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Powtarzając zarzuty i argumentację z odwołania skarżąca podniosła, że brak jest podstaw do uznania działki nr 57 w [...] za nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym, a co najwyżej za nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, że w świetle obowiązujących przepisów prawa oraz stanu pandemii, postępowanie administracyjne w sprawie nie mogło zostać wszczęte do dnia 23 maja 2020 r., a brak zawiadomienia stron o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie przed wydaniem decyzji uniemożliwił złożenie wniosku o zawieszenie postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Wojewoda [....] działając na podstawie art. 9 u.g.n. wstrzymał z urzędu wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu zakończenia sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach wyżej opisanych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest niezasadna.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 124 i art. 118a u.g.n. Zgodnie z art. 124 ust. 1 u.g.n. starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej może ograniczyć w drodze decyzji sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Z akt administracyjnych sprawy i treści zaskarżonej decyzji wynika, że planowana inwestycja będzie realizowana na podstawie decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego dla przedsięwzięcia polegającego na "budowie linii 110 kV zasilającej GPZ [...]...". Realizacja inwestycji polegająca na budowie linii elektroenergetycznej WN 110 kV jest celem publicznym przewidzianym w art. 6 pkt 2 u.g.n.

Zgodnie z art. 124 ust. 2 u.g.n. zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 starosta udziela na wniosek osoby lub jednostki organizacyjnej. Udzielenie tego zezwolenia zgodnie z ust. 3 art. 124 u.g.n. powinno być poprzedzone rokowaniami z właścicielem (współwłaścicielami) nieruchomości w przedmiocie udzielenia zgody na wejście w teren w związku z realizacją planowanej inwestycji.

Decyzja o zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości służy temu, by bez konieczności odebrania prawa własności lub użytkowania wieczystego dotychczasowym podmiotom tych praw uzyskać czasowy tytuł prawny do władania nieruchomością na cele budowlane po to by wybudować określone urządzenia infrastruktury technicznej, które po ich wybudowaniu pozostaną na nieruchomości jako odrębny od gruntu przedmiot własności. Zezwolenie na zajęcie nieruchomości wydane na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. jest zatem równoznaczne z przyznaniem szczególnego prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Mając jednak na względzie fakt, że urządzenia, o których mowa w tym przepisie, stanowią po ich wybudowaniu własność przedsiębiorstwa (nie stanowią części składowych gruntu) zasadnym jest wniosek, że ograniczenia dotyczące właściciela nieruchomości wynikające z decyzji podjętej na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. odpowiadają w swej istocie służebności gruntowej. Wynika to także z treści art. 124 ust. 5-7 u.g.n., określających obowiązki właściciela lub użytkownika wieczystego z jednej strony i jednostki występującej o zezwolenie z drugiej strony. Zgodnie z art. 124 ust. 6 u.g.n. właściciel nieruchomości (jej użytkownik wieczysty) ma obowiązek udostępniać nieruchomość w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i innych urządzeń infrastruktury technicznej, to można zasadnie przyjąć, że przedmiotowa decyzja stanowi również zezwolenie na eksploatację wybudowanej w tym trybie inwestycji liniowej.

W sprawie nie jest sporne, że przedmiotowa nieruchomość pozostaje we współwłasności kilku współwłaścicieli, przy czym po zmarłym SG nie było przeprowadzone postępowanie spadkowe, ani nie sporządzono poświadczenia dziedziczenia, co wykluczyło możliwość uzyskania zgody na ograniczenie w drodze decyzji sposobu korzystania z nieruchomości. Sama skarżąca tak w odwołaniu oraz w skardze podała, że orzeczenia sądu powszechnego wskazują na 5/6 spadkobierców poprzedników. Skarżąca kwestionuje ustalenia organów, że działka o przedstawionej konfiguracji została przez organ zakwalifikowana, jako nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym. W aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po SG zmarłym 3 maja 2016 r. (karta akt admin. nr 34).

Zgodnie z art. 195 k.c. własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom - jest to tzw. współwłasność rzeczy. Współwłasność jest szczególną postacią prawa własności, polegającą na tym, że jedna rzecz stanowi równocześnie przedmiot własności kilku osób, których prawa i obowiązki są, co do istoty, jednakowe. Powyższa zasada oznacza, że w braku przepisów szczególnych uzasadnione jest stosowanie do współwłasności powszechnych zasad reżimu prawnego własności. Stosunek współwłasności charakteryzują trzy cechy: jedność przedmiotu, wielość podmiotów i niepodzielność wspólnego prawa. Współwłasność prowadzi do sytuacji, w której żaden ze współwłaścicieli nie ma wyłącznego prawa do fizycznie wydzielonej części rzeczy, a każdemu z nich przysługuje jednakowe prawo do całej rzeczy, ograniczone jedynie takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli.

Powyższe argumenty prowadzą do wniosku, że organy orzekające nie popełniły błędu w zakresie przyjęcia, że przedmiotem postępowania jest nieruchomość o nieustalonym stanie prawnym. Jeżeli konfiguracja podmiotowa prawa własności składa się z kilku podmiotów, to brak ustalenia następców prawnych po jednym nieżyjącym właścicielu / współwłaścicielu wobec niepodzielności prawa własności jest zgodne z prawem.

Fikcja prawna, której zaakceptowania domaga się skarżąca jest nieznana prawu cywilnemu. Słusznie organy wskazują, że prawidłowa realizacja art. 124 i art. 124 a u.g.n. musi odnosić się do całej nieruchomości, zatem do całego prawa, a nie tylko do ułamkowego udziału we współwłasności. Przedmiotem odrębnego postępowania będzie ustalenie odszkodowania proporcjonalnie do wielkości udziału we współwłasności, który przypada osobom zmarłym, ale w stosunku do nich nie było przeprowadzone postępowanie spadkowe (notarialne potwierdzenie dziedziczenia).

Powyższe prowadzi do wniosku, że organy orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów tak prawa procesowego jak i materialnego w tym art. 124a u.g.n. Nie budził też wątpliwości, że planowana inwestycja jest inwestycją celu publicznego w rozumieniu art. 6 pkt 2 u.g.n. Organy prowadzące postępowanie poczynając od zawiadomienia o wszczęciu postępowania zapewniły skarżącej udział na każdym etapie postępowania. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania doręczono skarżącej w dniu 9 kwietnia 2020 r., a organ I instancji wydał decyzję w dniu 12 czerwca 2020 r.

W tym stanie sprawy skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a kontrola Sądu prowadzona w trybie art. 134 P.p.s.a. nie stwierdziła naruszeń prawa, które Sąd powinien uwzględnić z urzędu. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił, jako niezasadną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie niniejszy wyrok wydał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.).