Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 76/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, 8, 77 § 1, 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2015 r. sprawy ze skargi J.P na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [..] z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] uznającą za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [..] z dnia [...] kwietnia 2013r. i orzekło o ustaleniu J.P. prawa do pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 200 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2013r. do czerwca 2013r.

W dniu 18 lipca 2014r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], z którego wynika, ze J.P. pobiera świadczenie –emeryturę, a prawo do świadczenia emerytalnego przysługuje jej od 19 kwietnia 2013r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenie- pomoc finansową realizowaną w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na męża J. J. wypłacone J.P w okresie od 1 maja 2013r. do 30 czerwca 2013r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że po uprawomocnieniu się decyzji z dnia [...] maja 2013r. zaistniały okoliczności powodujące utratę prawa do tego świadczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. P. podnosząc, że informacje o przyznaniu emerytury otrzymała dopiero w czerwcu 2013r., dlatego też nie mogła zawiadomić organu, że zaszły zmiany mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że w toku postępowania odwoławczego ustalono, że decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] czerwca 2013r. przyznano J.P emeryturę w kwocie zaliczkowej od 19 kwietnia 2013r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Zaliczka na poczet przysługującej emerytury została wypłacona z mocą wsteczną od dnia 19 kwietnia 2013r.

W związku z tym, że prawo do pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom mającym ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a to zostało uznane za świadczenie nienależnie pobrane w okresie od dnia 19 kwietnia 2013r. do dnia 30 czerwca 2013r. decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2014r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014r. nr [...], pomoc finansowa przyznana decyzją Kolegium z dnia [...] maja 2013r., zdaniem organu odwoławczego, nie przysługiwała od dnia 1 maja 2013r. do dnia 30 czerwca 2013r.

W ocenie Kolegium w związku z powyższym zaistniały okoliczności powodujące utratę prawa do pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego tez organ I instancji zasadnie uznał tę pomoc za świadczenie nienależnie pobrane.

Dodatkowo Kolegium podniosło, że J.P została w decyzji z dnia [...] maja 2013r. przyznającej jej przedmiotowe świadczenie pouczona o treści art.. 25 ust. 1 ustawy, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoba uprawniona do tego świadczenia jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie.

Ponadto Kolegium stwierdziło, że skarżąca pomimo obowiązku wynikającego a art. 25 ust. 1 ustawy nie poinformowała Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o fakcie złożenia w kwietniu 2013r. wniosku o przyznanie emerytury.

W ocenie Kolegium uzyskanie przez skarżącą prawa do emerytury od 19 kwietnia 2013r. miało wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych). W związku z pobieraniem przez skarżącą emerytury nastąpiła więc utrata prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J.P podnosząc, że informację o przyznaniu prawa do emerytury uzyskała w czerwcu 2013r. i w tym samym czasie otrzymała informacje z GOPS, że od 1 lipca 2013r. traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z czym uważała, że nie ma się czego zrzekać, jeśli zostało jej to" urzędowo" odebrane. Skarżąca przedstawiła również swoja trudną sytuację materialną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, ze sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, ze zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Wydane w niniejszej sprawie decyzje dotyczyły uznania pobranego przez skarżącą świadczenia- pomoc finansowa realizowana w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2013r. do 30 czerwca 2013r. za świadczenie pobrane nienależnie. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2013r. poz. 1456 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Taką okolicznością - w ocenie organów obu instancji – był fakt uznania za niezależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego w okresie od dnia 19 kwietnia 2013r. do dnia 30 czerwca 2013r. decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2014r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014r., będących konsekwencją przyznania skarżącej prawa do emerytury, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Materialnoprawną podstawę przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia stanowił § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz.U. z 2013r. poz.413), z którego wynika, że prawo do pomocy finansowej przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Użyte w tym przepisie sformułowanie "przysługuje osobom mającym ustalone prawo" odnosi się do praw nabytych przez stronę w oparciu o art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] przyznano J.P prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem na okres od dnia 1 czerwca 2011r. bezterminowo. Nie ulega wątpliwości, że pomoc finansowa, realizowana w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter pochodny do tego świadczenia. Posiadanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego obliguje organ do przyznania pomocy w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowi o tym wprost wskazany powyżej § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka też pomoc skarżącej została przyznana decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2013r. nr [...].

Przyczyną uznania przez organy orzekające pobranego świadczenia za nienależnie pobrane jest fakt uznania za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjnego decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2014r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014r.

Stanowisko organów jest błędne. Po pierwsze decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2011r. przyznająca skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, którego dotyczą rozstrzygnięcia organów (1 maja 2013r.do 30 czerwca 2013r.) pozostawała w obrocie prawnym, a wygasła z mocy prawa dopiero z dniem 30 czerwca 2013r. na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r. poz. 1548). W sytuacji więc, gdy skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uprawniona również była do otrzymywania pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż świadczenie to, jak wskazano wyżej ma charakter pochodny do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po drugie decyzja organu I instancji uznająca przedmiotowe świadczenie za nienależnie pobrane została wydana w tym samym dniu, w którym ten sam organ wydał decyzję uznającą świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane w okresie od 19 kwietnia 2013r. do 30 czerwca 2013r. Od decyzji uznającej świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane strona wniosła odwołanie, a zgodnie z treścią artykułu 130 § 1 k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu, a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji (§ 2).

Wstrzymanie wykonania decyzji w rozumieniu art. 130 § 2 k.p.a. oznacza, że decyzja ta nie wywołuje skutków prawnych, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że uznanie przez organ świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane nie mogło stanowić podstawy uznania za nienależnie pobranego świadczenia w postaci pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W dacie bowiem orzekania przez organ I instancji, tj. 31 lipca 2014r. w odniesieniu do okresu od 1 maja 2013r. do 30 czerwca 2013r. skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalonego decyzją z dnia [...] sierpnia 2011r.

W tej sytuacji rozstrzygnięcie organu należy uznać za co najmniej przedwczesne. Organ II instancji zaś nie dostrzegając uchybień organu I instancji utrzymał w mocy decyzję naruszającą prawo, co w konsekwencji spowodowało naruszenie przez niego art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Dodać należy, że wyrokiem z dnia 16 marca 2015r. sygn. akt I SA/Wa 63/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2014r. uznającą pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane.

Wskazać należy, że wbrew stanowisku organu II instancji skarżąca w decyzji z dnia [...] maja 2013r. przyznającej jej pomoc finansową jako osobie uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego nie została pouczona o treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba , o której mowa w art. 23 ust. 1 jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

Art. 30 ust.2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że pobrane świadczenie ma charakter świadczenia nienależnego wówczas, gdy osoba dotychczas uprawniona pobiera je mając świadomość, że uprawnienie do jego otrzymania ustało. Wykładnia art. 30 ust. 2 pkt 1 w powiązaniu z art. 25 ust. 1 tej ustawy wskazuje, że dla ustalenia, od kiedy świadczenia rodzinne są pobierane nienależnie decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności.

Skoro zatem, J.P nie można zarzucić, aby przyjmowała świadczenie w złej wierze, wiedząc, że jej się ono nie należy, stwierdzić należy, że decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2010r. sygn. akt I OSK 981/10, ze "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Zupełnie niezrozumiały jest zarzut Kolegium skierowany do skarżącej, że nie poinformowała organu wypłacającego świadczenie o złożeniu wniosku o przyznanie emerytury, zważywszy, że samo złożenie wniosku w żaden sposób nie wpływa na prawo do świadczenia w postaci pomocy finansowej dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji uznać należy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem art. 7,art. 8, art.77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a także z naruszeniem art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a decyzja organu II instancji dodatkowo z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe wskazania.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c , art. 135 i art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.