Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 612/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2019-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 i § 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...]r., nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] na rzecz strony skarżącej Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości kwotę 1017 (tysiąc siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 64c § 7 w związku z art. 64 § 6 oraz art. 64 c § 1, § 4 i § 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie tekst jedn. Dz. U. 2019 r., 1438 ze zm.; dalej jako u.p.e.a.), Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] obciążył wierzyciela P. kosztami egzekucyjnymi przeprowadzonego wobec L. Sp. z o. o w łącznej kwocie 9843,79 zł. Postępowanie egzekucyjne było prowadzone w celu wyegzekwowania z majątku L. Sp. z o. o. zaległości z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich wraz z należnymi odsetkami.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż przyjął do realizacji tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony przez P., a następnie wszczął egzekucję zajmując rachunek bankowy w [...] zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2017 r. Zawiadomienie wraz z tytułem wykonawczym doręczono zobowiązanej Spółce w dniu 8 sierpnia 2017 r. Dalej organ podał, że koszty egzekucyjne wyliczył zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Wskazał następujące wartości: należność główna – 147 000 zł; odsetki liczone na dzień dokonania zajęcia rachunku bankowego tj. [...] lipca 2017 r. – 50 479,40 zł, opłata manipulacyjna wyliczona zgodnie z art. 64 § 6 po uwzględnieniu art. 27a u.p.e.a. – 1 974,80 zł; opłata za zajęcie rachunku bankowego zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 dokonane przez NUS po uwzględnieniu art. 27a u.p.e.a. - 9 874,00 zł. Na podstawie art. 64b ustawy do tytułu wykonawczego naliczono wydatki gotówkowe w związku z wysyłką korespondencji związanej z zajęciem rachunku bankowego w łącznej kwocie 2,70 zł. Łączna wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyniosła 11 851,50 zł. Uzyskane w dniach [...] lipca 2017 r. i [...] grudnia 2017 r. kwoty 1 862,71 zł i 145 zł w całości rozliczono na koszty egzekucyjne. Pozostało do zapłaty 9.843,79 zł.

Następnie organ podał, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na mocy postanowienia z dnia [...] marca 2018 r. w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. Wierzyciel nie wniósł na nie zażalenia w ustawowym terminie, wskutek czego uzyskało ono walor ostateczności.

Pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. P. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęcia rachunku bankowego, którymi został obciążony wierzyciel w sytuacji, gdy oplata 5 % egzekwowanej należności (147 000 zł wraz z odsetkami) nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach, a obciążenie wierzyciela obowiązkiem poniesienia tych kosztów jest sprzeczne z podstawowym celem egzekucji i stanowi w stosunku do wierzyciela funkcję represyjną, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, stwierdzając niezgodność tego przepisu z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłat,

2) art. 64 § 6 u.p.e.a. przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie określa on maksymalnej wysokości opłaty, a zakres czynności jakie podejmuje organ egzekucyjny na podstawie jednego tytułu wykonawczego jest taki sam, niezależnie od wysokości należności pieniężnej ujętej w tym tytuł, a w konsekwencji obciążenie wierzyciela kosztem w wysokości 1 % od dochodzonej należności w wysokości 147 000 zł wraz z odsetkami,

3) art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez brak zastosowania w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy organ egzekucyjny jest zobligowany nie przystępować do egzekucji, kiedy uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, czego organ nie zrobił i co w konsekwencji skutkowało w przedmiotowej sprawie pogwałceniem interesu publicznego w zakresie dysponowania finansami publicznymi poprzez naruszenie zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji,

4) art. 107 § 3 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. oraz zasady wyrażonej w art. 11 k.p.a. w zw. a art. 126 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się organu I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia do motywów, jakimi kierował się nakładając na wierzyciela koszty bezskutecznej egzekucji poprzez ograniczenie się wyłącznie do przytoczenia przepisów prawa sposobu obliczenia kosztów bezskutecznego postępowania egzekucyjnego i w konsekwencji rozstrzygnięcie na niekorzyść wierzyciela.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż po dokonaniu analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy nie znalazł podstaw do wycofania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. W jego ocenie sformułowane w zażaleniu zarzuty o braku podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Organ wskazał, że wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było następstwem umorzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego, ostatecznym postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r., w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na brak możliwości uzyskania w tym postępowaniu kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zatem, zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełnia przesłankę wskazaną w art. 64c § 4 ww. ustawy, warunkującą obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: m. in. z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt FSK 2639/04, z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt II FSK 400/05, z dnia 7 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1289/08 oraz z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 1772/09).

Następnie organ odwoławczy wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w toku postępowania egzekucyjnego, skierowanego do majątku L. Sp. z o. o. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego podejmował szereg działań zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., w celu zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Mianowicie, w dniu [...] lipca 2017 r. organ egzekucyjny wystawił zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. Ww. zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności za pośrednictwem systemu OGNIWO w dniu 21 lipca 2017 r. Odpowiadając na zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym, ww. bank wskazał, że zajęcie to nie może być zrealizowane w całości, z uwagi na brak środków.

Następnie organ egzekucyjny skierował w dniu 10 stycznia 2018 r. do Spółki z o. o. Ż. zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, jednakże czynność ta okazała się nieskuteczna. W celu ustalenia składników majątku zobowiązanej Spółki, podlegającego egzekucji, organ egzekucyjny od wpływu wniosku egzekucyjnego, wielokrotnie podejmował czynności zmierzające do wyegzekwowania należności objętych ww. tytułem wykonawczym, przede wszystkim prowadził korespondencję z instytucjami i organami administracji publicznej w celu ustalenia składników majątkowych zobowiązanej, podejmował próby prowadzenia egzekucji w terenie. Działania te nie ujawniły majątku ruchomego i nieruchomego oraz innych składników majątkowych, mogącego stanowić źródło zaspokojenia należności wierzyciela.

W dniu [...] lipca 2017 r. poborca skarbowy udał się pod adres wskazany w tytule wykonawczym [...], w celu dokonania czynności egzekucyjnych. Według informacji uzyskanych na miejscu od córki właścicielki lokalu P.W., właścicielka lokalu M.W. kilka lat temu użyczyła lokal dla Spółki z o.o. L.

W postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z majątku zobowiązanej na podstawie ww. tytułu wykonawczego, powstały zatem koszty egzekucyjne (opłaty i wydatki), w łącznej kwocie 9.843,79 zł, na które składają się:

- opłata manipulacyjna w wysokości 1 974,80 zł, stanowiąca 1% kwoty egzekwowanej, za doręczenie zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego, którą organ egzekucyjny naliczył według stanu na dzień [...] lipca 2017 r.,

- opłata w wysokości 9 874 zł, stanowiąca 5% kwoty egzekwowanej należności, za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonane zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r., doręczonym bankowi w dniu 21 lipca 2017 r.,

- wydatki egzekucyjne w kwocie 2,70 zł za doręczenie zobowiązanej korespondencji.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej dotyczących naruszenia przepisów postępowania art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. organ zauważył, iż w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wyczerpał wszelkie możliwe sposoby poszukiwania majątku i nie stwierdził istnienia majątku, do którego można byłoby skierować egzekucję. Stan faktyczny postępowania został opisany w postanowieniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...] marca 2018 r., które nie zostało zaskarżone przez wierzyciela. W świetle powyższego nie można uznać, że Naczelnik Urzędu Skarbowego zaniechał działań mogących wyjawić ewentualny majątek zobowiązanej. Czynności podejmowane w toku całego postępowania, wygenerowały koszty. Nakład pracy organu egzekucyjnego potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zatem powyższe zarzuty organ uznał za chybione.

Następnie organ II instancji wskazał, że w związku z opisanymi powyżej działaniami organu egzekucyjnego poniesione zostały znaczne wydatki, m.in. koszty druków, nakład pracy pracowników (roboczogodziny poświęcone na wprowadzenie danych do systemu elektronicznego, sporządzanie stosownych dokumentów, przygotowanie ich wysyłki oraz rejestrowanie dokonanych czynności w systemie elektronicznym), amortyzacja sprzętu biurowego. Ponadto czynności poborcy skarbowego związane z ustaleniem majątku zobowiązanej i dokonaniem czynności egzekucyjnych w terenie, wiązały się z licznymi wydatkami, związanymi z delegacją poborcy skarbowego (koszty dojazdu do zobowiązanego, roboczogodziny poświęcone przez egzekutora na dojazd i poczynienie ustaleń, a następnie wprowadzenie uzyskanych informacji do systemu oraz koszty materiałów biurowych).

W odniesieniu do argumentacji strony skarżącej, że organ egzekucyjny nie zastosował się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w związku z czym wysokość przedmiotowych kosztów egzekucyjnych jest niewspółmierna w odniesieniu do czasochłonności czy stopnia skomplikowania czynności egzekucyjnych, organ zauważył, że - wyjaśniając skutki swojego orzeczenia - Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 tej ustawy, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji.

Skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest zatem wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. i z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności, gdyż podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała. Stosowanie tych przepisów nie może natomiast prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę, a dopóki tego nie uczyni, organy stosujące prawo, a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Z powyższego wynika, że zarówno przepisy art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i art. 64 § 6 powołanej ustawy nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego i prawidłowo zostały w niniejszej sprawie zastosowane. Wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz opłaty manipulacyjnej ustalona została przez organ egzekucyjny, odpowiednio jako 5% i 1% egzekwowanych należności, czyli zgodnie z wartościami wskazanymi art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 powołanej ustawy.

Organ dodał, że z wyroku Trybunału nie wynika taka wykładnia przepisu art. 64 § 6 ww. ustawy, która by zakładała, że wysokość opłat składających się na koszty egzekucyjne musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, iż nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za zgodne z Konstytucją Trybunał uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty. Natomiast ustawodawca dlatego powinien ustalić górną kwotę opłaty, bowiem w przypadku należności o znacznej wartości, brak takiej górnej granicy może powodować "całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat".

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym wypadku należnych od wierzyciela, organ egzekucyjny wziął pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy. Organ uwzględnił również fakt, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, a także okoliczność, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, że istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Organ odwoławczy zauważył ponadto, że mimo, iż czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły wymiernego efektu dla wierzyciela, jednakże nie może on uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że było ono nieefektywne. Ustawodawca nie uzależnia bowiem obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela od efektywności tego postępowania. Przeniesienie odpowiedzialności na wierzyciela za koszty egzekucyjne może nastąpić po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, tzn. po jego umorzeniu z przyczyn uzasadniających brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższe postanowienie, któremu zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną i manipulacyjną w łącznej wysokości 9 843,79 zł jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy w sytuacji, gdy TK w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z prawem w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat,

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej przede wszystkim poprzez brak wyliczenia i wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dokumentacji na okoliczność rzeczywistych wydatków i kosztów poszczególnych czynności egzekucyjnych przy uwzględnieniu ich nakładu pracy i ograniczenie się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia przez organ odwoławczy, że są one uzasadnione, tym samym nie uwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok TK z 28 czerwca 2016 r. w konsekwencji pozyskanie dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością i stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych w realiach przedmiotowego postępowania egzekucyjnego,

b) art. 8 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i stwierdzenie przez organ odwoławczy, że ustalona przez organ egzekucyjny wysokość kosztów egzekucyjnych nie może być uznana za realizującą w nadmiernym stopniu funkcje represyjną, skoro wymiarkowane koszty na podstawie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a w wysokości 21 375 zł (opłata egzekucyjna) i 4 275 zł (opłata manipulacyjna) znacznie przewyższają wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi organ egzekucyjny obciążył skarżącą, w sytuacji gdy egzekucja z nieruchomości w porównaniu do czynności, której dokonano w okolicznościach niniejszej sprawy jest nieporównywalna, nie ma logicznego ani racjonalnego, a tym bardziej prawnego uzasadnienia i jej stosowanie jako punkt odniesienia jest niedopuszczalne, w konsekwencji powyższego nie uwzględnienie konieczności uzależnienia wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności czy rzeczywisty nakład pracy organu egzekucyjnego, w wyniku powyższego naruszenie także art. 11 k.p.a. i obciążenie skarżącej rażąco wysoką kwotą kosztów bezskutecznej egzekucji niepoddającą się kontroli,

c) art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie przez organ odwoławczy, że zastosowana 1% stawka opłaty manipulacyjnej oraz stawka 5 % za zajęcie wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego jest zgodna z prawem, a naliczone koszty zasadne podczas gdy w okolicznościach przedmiotowego postępowania miało miejsce jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, w sytuacji gdy czynności jakie podjął organ egzekucyjny w sprawie nie wymagały szczególnych nakładów pracy i nie były obarczone wysokim poziomem skomplikowania, ponieważ były to czynności standardowe polegające na wysłaniu kilku pism i na skorzystaniu z dostępnych systemów elektronicznej informacji, w konsekwencji czego błędne przyjęcie przez organ odwoławczy, że wartość świadczonej pracy w tym zakresie powinna wynosić dalsze 9 843,79 zł, tym samym naruszenie zasady proporcjonalności, bezstronności, równego traktowania i zaufania do władzy publicznej,

d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 8 § 1, art. 80, art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej jako p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle przedstawionych kryteriów kontroli, skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2019 r. w przedmiocie obciążenia skarżącej opłatą za zajęcie rachunku bankowego (9 874 zł), opłatą manipulacyjną (1 974,80 zł), wydatkami za wysyłkę zajęcia konta (2,70 zł), co łącznie dało kwotę 11 851,50 zł, natomiast po rozliczeniu wyegzekwowanych w toku postępowania egzekucyjnego kwot do zapłaty pozostało 9 843,79 zł.

Skarżąca w skardze zakwestionowała wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej. Okoliczności stanu faktycznego nie były pomiędzy stronami sporne. W związku z bezskutecznością egzekucji, postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, a wierzyciel został przez organ egzekucyjny obciążony wskazanymi powyżej kosztami egzekucyjnymi. Strona skarżąca utrzymywała w skardze, że w realiach sprawy wysokość kosztów została ustalona w oderwaniu od stopnia efektywności i skuteczności egzekucji, poziomu skomplikowania poszczególnych czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego.

W świetle tak zarysowanego sporu, zagadnieniem podlegającym ocenie była zasadność obciążenia wierzyciela opłatą egzekucyjną w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. 5 % egzekwowanej należności oraz opłatą manipulacyjną w wysokości określonej w art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. 1% egzekwowanej należności.

Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w Dz.U. z 2016 r., poz. 1244). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym. Wyrok ten, w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy tego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu analizowanego wyroku wskazał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Nadto Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. W konkluzji swoich rozważań Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP (art. 8 ust. 2). Do czasu postulowanej przez Trybunał Konstytucyjny nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest bowiem orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 232/19 i cyt. tam orzecznictwo, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Zdaniem Sądu, wbrew odmiennemu stanowisku organu odwoławczego, organy określając wysokość opłaty manipulacyjnej nie zastosowały się do standardów i wskazań zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W praktyce należy to postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Należy bowiem podkreślić, na co zwracał uwagę w swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Wskazać zatem trzeba, że stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych i czynności za dokonanie których zostały one pobrane, powinien pozostawać w rozsądnej zależności, czyli tak jak przedstawił to Trybunał Konstytucyjny. W tym też właśnie objawiać się będzie miarkowanie z uwzględnieniem standardów określonych w tymże wyroku. Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie w istocie od tak rozumianego "miarkowania" organy obu instancji się uchyliły, uznając, że mogłoby to prowadzić do różnego traktowania podmiotów. Wskazać trzeba, że tych warunków nie spełnia lakoniczne wymienienie podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności takich jak ustalenie składników majątku zobowiązanego poprzez sprawdzenie dostępnych elektronicznie rejestrów, czy też wydelegowanie pracownika do dokonania czynności w terenie.

W zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, iż określone wobec skarżącej opłaty pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 190 Konstytucji RP, art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Z przytoczonych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji (pkt I wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone, tak aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019 r., I SA/Kr 408/19, CBOSA).

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 206 p.p.s.a. i zasądził od organu na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w wysokości 1.017 zł, które sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł, kwoty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 900 zł, obliczonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 264; zob. postanowienie NSA z dnia 17 września 2019 r., I GZ 130/19, CBOSA).

Wynagrodzenie pełnomocnika Sąd zasądził w wysokości odpowiadającej połowie należnego wynagrodzenia, wynikającego z powyższego przepisu, z uwagi na fakt, iż niniejsza sprawa jest kolejną sprawą prowadzoną przez Sąd ze skargi P. o tożsamych zarzutach. Ponadto, na podstawie danych zawartych w CBOSA Sąd ustalił, że w różnych sądach administracyjnych w kraju prowadzonych jest wiele spraw ze skarg wniesionych przez stronę skarżącą, a dotyczących tego samego przedmiotu.