Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 447/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Błaszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2010 r. przy udziale sprawy ze skargi D. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia r. nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę /-/ M. Górecka /-/ T. M. Geremek /-/ B. Sokołowska


UZASADNIENIE

Dnia 27 listopada 2007 r. D. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek wraz z odsetkami za zwłokę, powołując się na bardzo trudną sytuację osobistą i materialną. Wnioskodawczyni wskazała, że ma na utrzymaniu troje studiujących dzieci. Nie pracuje zawodowo, a źródłem utrzymania rodziny jest jedynie emerytura męża w wysokości 1.438,- złotych.

Zakład po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia 19 lutego 2008 r. odmówił umorzenia następujących należności z tytułu składek:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 12/1994-12/1998 w łącznej kwocie 18.247,05 zł, w tym składek w kwocie 5.319,05 zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 12.928 zł,

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 28.001,01 zł, w tym składek w kwocie 11.728,41 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 16.247 zł, kosztów upomnienia w kwocie 25,60 zł,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 6.137,88 zł, w tym składek w kwocie 2.575,88 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 3.562 zł,

- składek na Fundusz Pracy za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 1.291,74 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 542,74 zł i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 749 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskodawczyni, prowadziła jednoosobowo działalność gospodarczą w okresach: od 18 sierpnia 1990 r. do 31 sierpnia 2001 r. oraz od 7 marca 2002 r. do 1 kwietnia 2006 r. Od dnia 19 marca 2002 r. do nadal zadłużenie za okres od sierpnia 2002 do lutego 2001 objęte jest postępowaniem egzekucyjnym w administracji prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W pozostałym zakresie postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne i zostało umorzone. Zakład ustalił, że D. nie pracuje zawodowo, jest osobą bezrobotną - nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy, bez żadnych świadczeń pieniężnych. Jest zamężna i posiada dziewięcioro dzieci, z których trzech studiujących synów pozostaje nadal na jej utrzymaniu. Jedynym źródłem dochodów rodziny wnioskodawczyni jest świadczenie jej męża – C. w kwocie 2.540,53 zł brutto miesięcznie. Od dnia 1 września 2007 r. dokonywane są z niego potrącenia w kwocie 635,13 zł miesięcznie na poczet spłaty zadłużenia z tytułu czynszu. D. nie korzysta z pomocy społecznej. Miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego strona określiła następująco: czynsz za mieszkanie – 686,23 zł, energia elektryczna – 100 zł, gaz – 43 zł, przy czym wnioskodawczyni nie przedstawiła faktur i rachunków. Ponadto przedstawiła dokumentację medyczną dotyczącą leczenia syna Z., bez rachunków na zakup leków. D. nie złożyła też do akt aktualnych zaświadczeń lekarskich dotyczących jej stanu zdrowia. Wnioskodawczyni wraz z rodziną mieszka w mieszkaniu własnościowym (56,75 m2). W księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości została wpisana hipoteka na rzecz ZUS na zabezpieczenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W oparciu o powyższe ustalenia organ stwierdził, że z uwagi na to, iż z majątku wnioskodawczyni prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, brak jest w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Ponadto według Zakładu opłacenie należności z tytułu składek nie pociągnęłoby zbyt ciężkich skutków dla D. i jej rodziny, a więc nie zachodzą również uzasadnione przypadki mogące być podstawą umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

D. złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, kwestionując stwierdzenie organu, że opłacenie zaległych należności przy uwzględnieniu uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków nie pozbawi jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Złożyła też fakturę za energię elektryczną za miesiąc marzec 2007 oraz zestawienie opłat na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lutego 2008 r., wskazując iż w sprawie nie stwierdzono nowych okoliczności faktycznych, ani nie ujawniono nowych dowodów, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Zakładu z dnia 19 lutego 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 października 2008 r., (sygn. akt V SA/Wa 1480/08) uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z dnia 28 marca 2008 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w dacie orzekania przez organ o odmowie umorzenia zadłużenia, część objętych decyzją należności uległa już przedawnieniu na podstawie art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 109 ustawy o s.u.s., wobec czego postępowanie w części dotyczącej przedawnionych należności winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe; prowadzenie postępowania i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 105 kpa. Ponadto Sąd uznał, że w uzasadnieniu decyzji II instancji zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącej, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie dokonano również należytej analizy dochodów i wydatków pięcioosobowej rodziny skarżącej, naruszając tym art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 25 maja 2009 r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 19 lutego 2008 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia następujących należności z tytułu składek:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 28.001,01 zł, w tym składek w kwocie 11.728,41 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 16.247 zł, kosztów upomnienia w kwocie 25,60 zł,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 6.137,88 zł, w tym składek w kwocie 2.575,88 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 3.562 zł,

- składek na Fundusz Pracy za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 1.291,74 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 542,74 zł i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 749 zł.

Na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym dokumentów przedłożonych przez stronę organ odwoławczy ustalił, że D. w dalszym ciągu jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych środków pieniężnych. Jest zamężna, posiada dziewięcioro dzieci, w tym z czworgiem z nich zamieszkuje. Świadczenie emerytalne męża wnioskodawczyni w aktualnej wysokości 2.789,30 zł brutto stanowi źródło dochodu rodziny. Od dnia 1 grudnia 2008 r. zostały wycofane potrącenia z tego świadczenia. Aktualna wysokość świadczenia wypłacanego C. wynosi 2.298,26 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej i nie otrzymuje świadczeń rodzinnych ani alimentacyjnych. D. przedłożyła rachunki i faktury dotyczące opłat za energię elektryczną oraz zawiadomienie o zmianie opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego – od 1 stycznia 2009 r. 762,81 zł miesięcznie, a także faktury zakupu leków na łączną kwotę 987,33 zł. Nadal zamieszkuje wraz z rodziną w mieszkaniu własnościowym o powierzchni 56,75 m2, (ustawowa wspólność małżonków). Ponadto wnioskodawczyni nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych.

Na podstawie powyższych ustaleń organ stwierdził, że skoro z majątku wnioskodawczyni może być prowadzone postępowanie egzekucyjne w administracji lub egzekucja sądowa, brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w świetle art. 28 ust. 1-3 ustawy o s.u.s. Jednocześnie, w ocenie organu, nie zachodzą też uzasadnione przypadki umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż według Prezesa ZUS opłacenie przez wnioskodawczynię należności z tytułu składek nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu sytuacja finansowa i rodzinna wnioskodawczyni uległa poprawie – z emerytury C. nie są już dokonywane potrącenia komornicze na poczet spłaty zadłużenia z tytułu czynszu, a każde z zamieszkujących z wnioskodawczynią dzieci posiada źródło dochodu. Ponadto organ wskazał, że w mieszkaniu wnioskodawczyni zameldowane są także pozostałe pełnoletnie dzieci, które faktycznie tam nie zamieszkują i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Opłaty za użytkowanie lokalu mieszkalnego zostały zawyżone, a przy uwzględnieniu tylko osób faktycznie tam zamieszkujących mogłyby ulec zmniejszeniu.

W skardze na powyższą decyzję D. zakwestionowała stanowisko organu, że opłacenie przedmiotowych należności nie spowodowałoby dla niej zbyt ciężkich skutków. Skarżąca wskazała, że zadłużenie z tytułu czynszu wynosi 3.466,62 zł, a zaprzestanie egzekucji wynika z uwzględnienia przez Spółdzielnię Mieszkaniową jej trudnej sytuacji materialnej. Strona podała też, że córka U. otrzymała jedynie jednorazowe stypendium z Urzędu Pracy, syn J. jest studentem Politechniki i nie pobiera żadnego stypendium, a synowi Z. pobory nie wystarczają na opłacenie studiów i koszty przejazdów do Kliniki w P. związane z odczulaniem. D. wskazała także na pogorszenie się jej stanu zdrowia i brak możliwości pokrycia koniecznych kosztów leczenia. Wyjaśniła ponadto, że koszt czynszu wynikający z uwzględnienia dzieci niezamieszkujących z nią wynosił 15 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 listopada 2009 roku stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2009 r. (sygn. akt III S.A./Po 619/09).

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podzielił, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu. Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W decyzji z dnia 25 maja 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wynika to zarówno z nagłówka decyzji i z jej uzasadnienia, jak również z odpowiedzi na skargę. Oznacza to, zdaniem Sądu, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2 kwietnia 2010 r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 19 lutego 2008 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia następujących należności z tytułu składek:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 28.001,01 zł, w tym składek w kwocie 11.728,41 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 16.247 zł, kosztów upomnienia w kwocie 25,60 zł,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 6.137,88 zł, w tym składek w kwocie 2.575,88 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 3.562 zł,

- składek na Fundusz Pracy za okres 04/1999-07/2002 w łącznej kwocie 1.291,74 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 542,74 zł i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.11.2007 r. w kwocie 749 zł.

Zakład ustalił, że wnioskodawczyni nadal nie pracuje zawodowo i nie uzyskuje żadnych środków pieniężnych. Jest osobą zamężną, posiada dziewięcioro dzieci, w tym czworo z nich zamieszkuje wraz z rodzicami, a dwóch synów Z. i P. pracuje zawodowo otrzymując średnio wynagrodzenie miesięczne brutto odpowiednio w kwocie: 2735,00 zł i 2520,63 zł. Głównym źródłem dochodu rodziny jest świadczenie emerytalne (górnicze) męża wnioskodawczyni w aktualnej wysokości 3096,18 zł brutto. Z wyżej wymienionego świadczenia nie są dokonywane żadne potrącenia. Wysokość emerytury wynosi 2.546,52 zł netto miesięcznie. D. nie korzysta z pomocy społecznej i nie otrzymuje świadczeń rodzinnych ani alimentacyjnych. Wnioskodawczyni w toku postępowania administracyjnego przedłożyła rachunki i faktury dotyczące opłat za energię elektryczną oraz zawiadomienie o zmianie opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego – od 1 stycznia 2009 r. (762,81 zł miesięcznie), a także faktury zakupu leków na łączną kwotę 987,33 zł. Przed wydaniem decyzji z dnia 2 kwietnia 2010 r. D. nie przedłożyła jednak bezpośrednio żadnej dokumentacji dotyczącej aktualnych wydatków czy też stanu jej zdrowia. Wnioskodawczyni z rodziną mieszka w mieszkaniu własnościowym o powierzchni 56,75 m2, stanowiącym ustawową wspólność małżonków. Nie posiada zaciągniętych kredytów oraz innych zobowiązań cywilnoprawnych.

Mając na uwadze powyższe Zakład stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o s.u.s. Zdaniem organu, nie zachodzą również w niniejszej sprawie uzasadnione przypadki umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż uiszczenie przez wnioskodawczynię należności z tytułu składek nie pozbawi jej oraz wspólnie mieszkających członków rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podkreślił przy tym, iż aktualna sytuacja finansowa i rodzinna D. uległa poprawie, albowiem ze świadczenia emerytalnego męża wnioskodawczyni nie są już dokonywane żadne potrącenia, a dwaj synowie zamieszkujący z wnioskodawczynią posiadają stałe źródło dochodu. J. jako uczestnik studiów doktoranckich objęty jest przez uczelnię ubezpieczeniem zdrowotnym. Członkowie rodziny nie korzystają też z pomocy społecznej. Ponadto organ wskazał, że w mieszkaniu wnioskodawczyni zameldowane są także pozostałe pełnoletnie dzieci, które faktycznie z nią nie zamieszkują.

Zakład podkreślił także, że nie uznał za udowodnione, iż w 2009 r. D. chorowała przewlekle lub sprawowała opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W skardze do Sądu D. powtórzyła generalnie zarzuty dotyczące swojej trudnej sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej, wskazując również kwoty kosztów ponoszonych na czynsz, energię elektryczną i leki. Skarżąca podkreśliła, iż na jej utrzymaniu nadal pozostaje dwoje dzieci – córka U. i syn J. (oboje poszukują pracy). Wskazała też, że środków finansowych nie starcza przy tym na cały miesiąc, wobec czego korzysta z pomocy pozostałych dzieci. Skarżąca podała także, że Spółdzielnia Mieszkaniowa wniosła pozew o zapłatę w kwocie 3.209,55 złotych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wskazać należy, na wstępie, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich legalności i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą.

W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem ( zob. m. in. T. Woś i in., Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473 ). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., IV S.A. 1681/97, LEX nr 47848 ).

Mając na względzie powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem procesowym i materialnym oraz z odpowiednim uwzględnieniem wytycznych – w szczególności zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1480/08.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że w dacie orzekania przez Zakład o odmowie umorzenia zadłużenia, część objętych decyzją należności uległa już przedawnieniu na podstawie art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 109 ustawy o s.u.s., wobec czego postępowanie w części dotyczącej przedawnionych należności winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, a prowadzenie postępowania i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 105 kpa. Ponadto Sąd uznał, że w uzasadnieniu decyzji II instancji zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącej, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak również nie dokonano należytej analizy dochodów i wydatków pięcioosobowej rodziny skarżącej, co stanowiło naruszenie art. art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS decyzją z dnia 25 maja 2009 r. ( k. 308-311 akt administracyjnych ) umorzył na podstawie art. 105 § 1 kpa przedmiotowe postępowanie administracyjne w stosunku do należności z tytułu składek za okresy 12/1994 r., 04/1997 – 05/1997 r. i 07/1997 – 12/1998 r. z powodu ich przedawnienia, realizując w pełni powyższe wytyczne WSA w Warszawie. Umorzenie nastąpiło przy tym pomimo tego, iż w ocenie samego organu należności za te okresy są nadal wymagalne.

Odnosząc się natomiast do kwestii odmowy umorzenia pozostałych należności (wskazanych w decyzji z dnia 2 kwietnia 2010 r.) i nie przedawnionych Sąd stwierdził, po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.).

Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1 cytowanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi natomiast, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy co nie oznacza jednak, iż może być ona dowolna. Decyzja uznaniowa z uwagi na swój specyficzny charakter podlega kontroli sądowej, w ograniczonym zakresie. Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności oraz czy Zakład uzasadnił swe rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., sygn. akt V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., sygn. akt I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118).

W rozpatrywanej sprawie dokonując takiej kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 19 lutego 2008 r., Sąd stwierdził, że organ działał prawidłowo. Zgodnie z art. 7 kpa organ administracji publicznej winien wyjaśnić dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 §1 kpa). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania). Nie znaczy to jednak, że sama strona jest całkowicie zwolniona z realizacji tego obowiązku, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych, polegających na odmowie przyznania ulgi finansowej w postaci umorzenia należności publicznoprawnych (zob. m. in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Nie ulega wobec tego wątpliwości, iż w sprawach z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek wnioskodawca powinien aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym poprzez wskazywanie odpowiednich okoliczności i dowodów uzasadniających podjęcie przez organ decyzji korzystnej dla strony, czyli uwzględniającej jej wniosek.

W ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu strona skarżąca nie zrealizowała tego nakazu w odpowiedni sposób. Istotą postępowania dowodowego w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym jest bowiem precyzyjne i wyczerpujące ustalenie danych o stanie zdrowotnym, rodzinnym i majątkowym strony oraz o jej potencjalnych możliwościach zarobkowych.

Z akt sprawy wynika, iż D. nie uczestniczyła faktycznie w czynnościach końcowego stadium postępowania administracyjnego i to pomimo wezwania organu z dnia 26 stycznia 2010 r. o dostarczenie aktualnych danych dotyczących jej dochodów, majątku, zobowiązań, wydatków i stanu zdrowia – wraz z niezbędną dokumentacją (k. 355-356 akt administracyjnych). Skarżąca ograniczyła się do zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy w dniu 5 lutego 2010 r., oświadczając jedynie, iż jej sytuacja materialna i finansowa nie uległa poprawie (k. 364). Na podkreślenie zasługuje fakt, iż do wyżej wymienionego oświadczenia D. nie dołączyła żadnych nowych dowodów, z których mogłoby wynikać, iż w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy zachodzą jakiekolwiek przesłanki przemawiające za umorzeniem objętych sporem należności z tytułu składek, o których mowa w powyżej przytoczonych regulacjach. Zauważyć należy nadto, że strona skarżąca również w złożonej przez siebie skardze nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej jej aktualnego stanu majątkowego (w tym stałych wydatków) i zdrowotnego.

Zakład słusznie uznał wobec tego, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem wyżej wymienionych należności. D. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem mającym stałe źródło utrzymania (2546,52 zł netto miesięcznie). Wraz z nimi zamieszkują dorosłe dzieci (U. - 29 lat, J. - 27 lat, P. - 26 lat i Z. - 24 lata), które winny przyczyniać się w odpowiednim zakresie do ponoszenia wydatków związanych z utrzymywaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż D. wraz z mężem nie są już obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym względem swoich pełnoletnich dzieci – w tym wobec U. i J. Skarżąca posiada majątek nieruchomy w postaci mieszkania własnościowego 56,75 m kw. (ustawowa wspólność małżeńska). W mieszkaniu tym są ponadto zameldowane dzieci skarżącej, które już faktycznie w nim nie przebywają. Okoliczność ta powoduje niewątpliwie zawyżanie opłat za eksploatację mieszkania, co przyczynia się do zbędnego wzrostu kosztów utrzymania.

Trzeba zauważyć, że sytuacja finansowa strony nie jest wprawdzie łatwa, jednakże opisany powyżej praktyczny brak aktywności procesowej skarżącej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego spowodował, iż organ nie był w zasadzie w stanie ustalić w sposób wyczerpujący wszystkich wydatków stałych skarżącej i jej męża a przede wszystkim stanu ich zdrowia, co uniemożliwiło dokonanie pełnych i wnikliwych rozważań odnośnie istnienia bądź nieistnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Przedłożone przez D. rachunki za leki dotyczyły wydatków jeszcze z 2008 r. Z powodu braku dokumentów obrazujących aktualny stan zdrowia skarżącej i jej rodziny D. nie wykazała, iż w 2009 roku bądź 2010 r. chorowała przewlekle lub sprawowała opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Syn Z., którego dotyczy znaczna część dokumentacji medycznej przedłożonej do akt pracuje od 1 kwietnia 2009 roku na podstawie umowy o pracę w Domu Pomocy Społecznej osiągając średnie miesięczne wynagrodzenie brutto w kwocie 2735,00 zł. Również syn P. ma stałą pracę w T. Spółka z o.o. ze średnim wynagrodzeniem miesięcznym brutto 2520,63 zł.

Jak już wskazano powyżej organ winien przeprowadzić w tym zakresie określone dowody z urzędu (i to uczynił), co nie oznacza jednak, iż sama strona jest całkowicie zwolniona z tego obowiązku. Skarżąca nie wykazała odpowiedniej inicjatywy w przedstawieniu trudnej sytuacji materialnej i niezbędnych wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych swoich i męża. Z tego też powodu organ nie był w stanie zrealizować w pełni wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 października 2008 r. (V S.A./Wa 1480/08) dotyczących konieczności dokonania szerszych ustaleń faktycznych w zakresie stanu zdrowia skarżącej i jej rodziny oraz stałych wydatków i możliwości płatniczych (k. 141 -1 45 akt). Zakład trafnie wskazał, że brak orzeczenia o niepełnosprawności D., bądź o jej niezdolności do pracy. Organ zauważył też jednak równocześnie, że skarżąca może ubiegać się o świadczenie z ZUS i złożyć wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty.

Należy przy tym pamiętać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonując oceny w konkretnej sprawie musi czynić to w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy mieć na względzie i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, iż istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć zatem charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23 października 2007 r., sygn. akt V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274). Z tego też powodu bez znaczenia dla sprawy była podniesiona przez skarżącą okoliczność dotycząca sprawy cywilnej z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej o zapłatę zaległych kosztów eksploatacji mieszkania. Nieistotne dla oceny legalności zaskarżonej decyzji okazało się też błędne stwierdzenie przez Zakład w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że syn J. (27 lat) jest uczestnikiem studiów doktoranckich, choć faktycznie przerwał on naukę na dziennych studiach magisterskich i poszukuje pracy.

Na koniec wskazać trzeba, że uzasadnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia skonstruowane zostało w sposób umożliwiający realizację Zasady ogólnej przekonywania a także objaśnia tok myślenia prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu, zawiera też oba jego elementy, a mianowicie uzasadnienie prawne i uzasadnienie faktyczne ze wskazaniem faktów, na których Zakład Ubezpieczeń Społecznych się oparł.

W tym stanie rzeczy, skoro nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w szczególności art. 7, 8, 77, 107 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jak w sentencji wyroku.