Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 532/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a, c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek – Zalewska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi B. L. – W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2021r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. L. – W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 maja 2021r., znak: SK0.41/167570S/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania B. L. reprezentowanej przez adwokata M. Ż. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako "u.ś.r.". - utrzymało w mocy decyzję wydaną z up. Prezydenta Miasta Lublin z 17 marca 2021 r., Nr MOPR.D-ŚS.460.92730.2.2021 o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem M. M..

Powodem odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji było to, że skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (w wysokości [...] zł), co stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Sprawa była dwukrotnie rozpatrywana przez organy obu instancji. Decyzją z 28 grudnia 2020 r. Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Lublina z 23 października 2020 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi ze wskazaniem, że organ powinien poinformować pisemnie stronę o możliwości wystąpienia do właściwego organu rentowego o zawieszenie prawa do wypłaty renty oraz wyznaczyć jej czas na udzielenie informacji, czy zamierza z takim wnioskiem wystąpić.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji pismem z dnia 29 stycznia 2021r. wezwał więc pełnomocnika skarżącej do złożenia oświadczenia, czy strona zamierza wystąpić z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty, zobowiązując jednocześnie stronę do niezwłocznego przedłożenia decyzji o zawieszeniu renty, jeśli złożyła taki wniosek. W piśmie z dnia 22 lutego 2021 r. skarżąca poinformowała organ, że nie złoży wniosku o wstrzymanie wypłaty renty do momentu uzyskania potwierdzenia, że spełnia wszystkie pozostałe przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium w tej sytuacji nie było podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż skarżąca nie przedłożyła decyzji o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W utrwalonej linii orzeczniczej sądy administracyjne wskazują, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt: III SA/Gd 1204/20; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt: II SA/Go 68/21; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt: II SA/G1 19/21). W niniejszej sprawie skarżąca, pomimo stosownego poinformowania jej przez organy, nie złożyła wniosku o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, tym samym w sposób jednoznaczny dokonała wyboru pozostając przy świadczeniu rentowym. Kolegium podkreśliło, że w decyzji z dnia 28 grudnia 2020 r. potwierdziło stronie, że poza brakiem decyzji o zawieszeniu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, spełnia ona wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec syna M. M., który jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2024 r., co wynika z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 30 października 2019 r.). Wobec powyższego Kolegium nie mogło postąpić inaczej, niż utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wyjaśniło, że intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. było, by uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak w świetle wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt: I OSK 2375/19 oraz z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt: 1 OSK 254/20 – "wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej do wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego". Kolegium podkreśliło, że takie stanowisko zajmują obecnie wojewódzkie sądy administracyjne, co potwierdza liczne orzecznictwo. W przypadku renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wybór taki można zrealizować przez złożenie do Zakładu Ubezpieczenia Społecznego wniosku o zawieszenie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek świadczeniobiorcy można zawiesić wypłatę m.in. renty, do której uprawniona jest jedna osoba. Skarżąca takiego wniosku nie złożyła, co uniemożliwiło przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie B. L. – W., reprezentowana przez adw. M. Ż. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który - jej zdaniem- powinien być interpretowany celowościowo i funkcjonalnie. Przytoczyła stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, że "zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy zasadą udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, że obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" (orzeczenie z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95). Argumentacja ta powinna prowadzić do uwzględnienia żądania skarżącej i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji; organ również złożył wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że na wniosek obu stron sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w zakresie jej zgodności z obowiązującymi przepisami, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy wydanie decyzji odmownej było co najmniej przedwczesne.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty (...).

Przyznanie świadczenia jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy zachodzą przesłanki pozytywne z art. 17 ust.1 u.ś.r., a jednocześnie nie zachodzą przesłanki negatywne, w tym z art. 17 ust.5 pkt 1 lit a.

W odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy wyjaśnić, że przepis ten został wprowadzany do systemu prawa w czasie, gdy świadczenia pielęgnacyjne były stosunkowo niskiej wysokości, natomiast wyższe były świadczenia emerytalno-rentowe. Wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ww. art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. - w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Sprzeczna z zasadą równości jest sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Trybunał zaakcentował swoje dotychczasowe stanowisko, że obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej ("Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" - orzeczenie z 25 lutego 1997 r., K 21/95). Ustawa o świadczeniach rodzinnych w swym założeniu jest w całości aktem normatywnym służącym realizacji wskazanych powyżej zasad konstytucyjnych. Zmiany wysokości świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wiązać muszą się z kolei z taką interpretacją przepisów ustawy, która będzie urzeczywistniała te zasady. Oznacza to, że zasady konstytucyjne będące wyrazem określonych wartości determinują nie tylko treść aktów normatywnych stanowionych w Państwie, lecz także proces stosowania prawa i związanej z nim wykładni jego przepisów".

Powyższy wyrok TK spowodował zmianę wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie sadów administracyjnych (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19) z językowej na celowościową, co oznacza, że obecnie jest on rozumiany w ten sposób, że przyznanie prawa do renty/emerytury nie wyklucza automatycznie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie przez pewien okres przyjmowano pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy a pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Rozwiązanie to zostało jednak zakwestionowane przez NSA w wyrokach z dnia 27 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 2375/19) oraz z dnia 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 254/20), który wskazał na wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz na komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

W związku z tym obecnie w orzecznictwie odstępuje się od możliwości orzekania świadczenie pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem a świadczeniem niższym, natomiast jednoznacznie wskazuje się na konieczność zapewnienia stronie możliwości wyboru świadczenia: rentowego/emerytalnego lub pielęgnacyjnego. Ma to zapewnić realizację wyrażanych przez Trybunał Konstytucyjny zasad konstytucyjnych.

Kwestia zapewnienia stronie prawa wyboru jednego spośród wielu odmiennych świadczeń jest przedmiotem obszernej analizy w orzecznictwie na tle art. 27 ust. 5 u.ś.r. Otóż podkreśla się, że rolą organów jest umożliwienie stronie ostatecznego "zrezygnowania" z dotychczas pobieranego, w zbiegu z którym pozostaje świadczenie pielęgnacyjne. W związku z tym, po wszczęciu postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ powinien poinformować stronę, że powinna złożyć odrębny wniosek o uchylenie decyzji przyznającej jej inne świadczenie, zaś wszczęte postępowanie organ powinien zawiesić na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., bądź po zawieszeniu postępowania na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. powinien wezwać skarżącą do wystąpienia z takim wnioskiem do właściwego organu. Podkreśla się, że dokonanie wyboru nie musi wiązać się z rezygnacją z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane (tak NSA w wyrokach z 29 kwietnia 2019r., I OSK 300/19 i z 10 grudnia 2019r., I OSK 200/19). W wyroku z dnia 13 lipca 2018r. (I OSK 253/18) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jednoznacznie, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Najistotniejszą kwestią powinno być więc jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki wsparcia. Przykładowym rozwiązaniem może być też jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji.

W niniejszej sprawie wybór dotyczy świadczeń przyznawanych przez dwa różne organy - organ pomocy społecznej i organ rentowy (emerytalny), a więc wydanie tych rozstrzygnięć w jednym dniu (równocześnie) może okazać się co najmniej znacznie utrudnione. Praktycznie odbywa się to bowiem poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty/emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021r., poz.291 ze zm.), dalej jako "u.f.u.s.". Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Przy czym ustawodawca nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty/emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty/emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do renty/emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty renty/emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złoży decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20).

Realizacja prawa wyboru polega na poinformowaniu strony o prawie złożenia wniosku do organu rentowego o zawieszenie renty/ emerytury (stosownie do wskazanych przepisów) i wezwaniu jej do złożenia wymaganych dokumentów, tj. w tym przypadku decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty/emerytury (na podstawie art. 24a ust. 1-3 u.ś.r.) Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Nie można jednak pomijać, jak wyżej wskazano, że dla opiekunów pobierających renty/emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z uzasadnioną obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 u.f.u.s. następuje nie wcześniej, niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą, czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane. W związku z tym, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty, ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ rozpatrujący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca - poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do renty/emerytury - spełnia wszystkie pozytywne przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn, niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r. (przesłanka negatywna), wezwanie nie powinno być do strony kierowane (tak WSA w Bydgoszczy w wyroku z 17 marca 2021r., II SA/Bd 797/20). Tylko w sytuacji, gdy osoba spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę/emeryturę, powinna ona dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - renty. Brak jednoznacznej informacji, że wyłączną przeszkodą nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak decyzji o zawieszeniu/wstrzymaniu wypłaty renty/emerytury, może doprowadzić do sytuacji, że organ rentowy nie uwzględni wniosku o zawieszenie. Jak bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 31 maja 2017r., II UK 252/16 – "każda aktywność uprawnionego, adresowana do organu rentowego powinna spotkać się z aktywnością organu realizowaną według reguł przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, zważywszy na treść art. 66 ust. 4 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. Należy zatem przypomnieć, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Co więcej, ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. (Dz.U. z 2017 r., poz. 935) został dodany do procedury administracyjnej art. 7b, który wchodzi w życie 1 czerwca 2017 r. a 11 który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej współdziałają ze sobą w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy. (...) Beneficjent świadczeń, których dysponentem są organy władzy publicznej nie może ponosić ujemnych konsekwencji braku współdziałania tych organów. Jest to niedopuszczalne przez wzgląd na zasadę z zaufania obywatela do działań organów władzy publicznej oraz zasadę udzielania informacji. (...) Organ rentowy, który był adresatem wniosku i decydentem, był zobowiązany do poprowadzenia wskazanego postępowania w myśl ogólnych zasad procedury administracyjnej. (...). Dlatego też, w przekonaniu Sądu Najwyższego, nie można zgodzić się z prezentowaną przez organ rentowy wykładnią, że nie można przypisać odpowiedzialności Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, który przychylił się do wniosku ubezpieczonego o zawieszenie świadczenia nie naruszając obowiązujących przepisów, zaś ewentualne uchybienia w zakresie realizacji świadczenia obciążają organ administrujący rentą strukturalną, który miał kompetencję do przyznania prawa i jego realizacji. Sąd Najwyższy uznaje, że organy władzy publicznej we wspólnym działaniu mają obowiązek zabezpieczyć interesy beneficjentów, tak by prawa tych osób nie zostały naruszone wskutek niezrozumienia czy niejasności przepisów. Zaniedbanie tego obowiązku stanowiło błąd organów, a w przypadku organu rentowego jest to błąd w rozumieniu art. 135 ust. 3 u.f.u.s.".

Zagwarantowanie przez organ stronie realnego wyboru pomiędzy przyznanym jej świadczeniem rentowym/ emerytalnym oznacza zatem wyłącznie taką sytuację, gdy organ stwierdzając, że zachodzą przesłanki do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, poinformuje o tym stronę, wyznaczając jej termin do złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty/emerytury.

Obowiązku tego nie dopełniły organy w niniejszej sprawie.

Jakkolwiek słusznie wskazywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze na konieczność umożliwienia stronie skarżącej stosownego wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą, to choć organ I instancji faktycznie o takiej możliwości skarżącą poinformował, to jednocześnie poddał w wątpliwość przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego nawet w razie zawieszenia przysługującego jej prawa do renty. Wynika to wprost z pisma organu I instancji z 29 stycznia 2021r. (k.40 akt admin.), w którym organ wskazał, że "w celu spełnienia pozytywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (...) musi zachodzić normalny związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem pracy a opieką nad osobą niepełnosprawną. W związku z powyższym zawieszenie prawa do renty nie spowoduje automatycznie podjęcia przez organ I instancji rozstrzygnięcia zgodnie z wnioskiem strony".

Skarżąca nie wiedziała, czy uzyska świadczenie pielęgnacyjne w miejsce renty, dlatego jej obawy, które wyraziła w piśmie z 22 lutego 2021r. (k.42), że rezygnując z renty pozbawi się nawet na kilka miesięcy jedynego źródła dochodu, były uzasadnione. W świetle przytoczonego poglądu Sądu Najwyższego, niewykluczone zarazem było, że w związku z pismem organu I instancji wyrażającym wątpliwości co do tego, że skarżącej zostanie przyznanie świadczenie pielęgnacyjne, organ rentowy nie wyda decyzji o zawieszeniu jej prawa do renty.

W świetle przytoczonych przepisów i ich wykładni w orzecznictwie, należy stwierdzić, że organy nie zapewniły należycie skarżącej prawa wyboru świadczenia – rentowego lub pielęgnacyjnego. Organy poinformowały ją jedynie o takiej możliwości, pozostawiając jednocześnie wątpliwości co do tego, czy skarżąca spełnia przesłanki pozytywne świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tego powodu, że skarżąca nie wystąpiła o zawieszenie renty i nie przedłożyła decyzji o jej zawieszeniu, a więc wyłącznie z powodu przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., była wadliwa. Nie ma w tej sytuacji znaczenia stwierdzenie przez Kolegium dopiero w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżąca spełnia przesłanki pozytywne. Skarżąca powinna mieć bowiem co do tego jasność (pewność) przed dokonaniem wyboru. Wyrażone przez organ I instancji wątpliwości co do możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego oznaczały, że faktycznie skarżąca nie ma wyboru, skoro tylko jedno świadczenie - rentowe, miała zapewnione, wybór zaś z istoty dotyczy co najmniej dwóch zagwarantowanych, pewnych świadczeń.

Mając zatem na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko Sądu, tj. jednoznacznie ocenią, czy skarżąca spełnia przesłanki pozytywne prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jeśli tak, poinformują o tym skarżącą i umożliwią jej wybór świadczeń.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.