Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 146/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant ref.-staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi P. S.A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę /-/ B. Popowska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/E.Makosz-Frymus KP


UZASADNIENIE

Dnia 11 lutego 2003 r. uprawniony kontroler celny Urzędu Celnego w O. przeprowadził kontrolę pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W trakcie kontroli dokonano ważenia ciągnika marki RENAUT AE 420 TI T, nr rej. [...] wraz z naczepą typu TRAILOR SYY3CX nr rej. [...] wraz z przewożonym ładunkiem. Pojazd ów kierowany był przez W. C. Dopuszczalny nacisk osi pojedynczej pojazdu wynosił 100 kN. W wyniku ważenia, przeprowadzonego o godzinie 11.32 dnia 11 lutego 2003 r stwierdzono, że na drugiej osi pojazdu przekroczono dopuszczalny nacisk ( o 13,15 kN). Wynik tej kontroli utrwalono w protokole nr [...]z godziny 12.13. W protokole tym odnotowano nadto, iż pojazd jest nienormatywny, wymaganego zezwolenia przewoźnik nie posiada. Protokół i dokument o nazwie Wynik ważenia na wadze dynamicznej podpisał kierowca przedmiotowego pojazdu (k.6 i 7 akt administracyjnych), zgłaszając uwagę na protokole o "braku możliwości rozłożenia towaru ze względu na rodzaj i bezpieczeństwo, papier role na stojąco,1 rola papieru waga 2540 kg i wysokość 2,24 m".

Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...], na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b, i art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j.t. Dz U. 71/00/838 ze zm.-dalej udp) w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 98/97/602 ze zm.- dalej prd) i rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. 44/99/432-dalej rozporządzenie) Naczelnik Urzędu Celnego w O. obciążył spółkę P. SPÓŁKA AKCYJNA , (dalej Spółka) karą pieniężną w wysokości 1560,00 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu Naczelnik Urzędu stwierdził, że zgodnie z art. 64 ust. 1 prd, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że karę pieniężną nałożono na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej dnia 11 lutego 2003 r. o godz.12.13 potwierdzonej zapisem protokołu nr [...]. Odpis decyzji doręczono Spółce dnia 17 lutego2003r.. (k. 8 i 9 akt administracyjnych).

Odwołanie od owej decyzji złożyła Spółka, zarzucając jej naruszenie art.61§ 4 i art.79 kpa, skutkiem czego Spółka pozbawiona została prawa udziału w postępowaniu, a nadto bezpodstawne ustalenie, że odwołująca się była przewoźnikiem kontrolowanej przesyłki, a kierowca jej pracownikiem. Odwołująca się stwierdziła także, że sporządzony w tej sprawie protokół nie odpowiada wymaganiom art. 68 kpa, zatem nie stanowi dokumentu urzędowego (art. 78 kpa).

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j.t. Dz.U. 71/00/838 ze zm.), § 4 i § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. 44/99/432) Dyrektor Izby Celnej utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Dyrektor Izby w szczególności wskazał, że kara pieniężna została nałożona dnia 11 lutego 2003. na przejściu granicznym w O., po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi ciągnika marki RENAUT AE 420 TI T, nr rej. [...] wraz z naczepą typu TRAILOR SYY3CX należącego do P. SPÓŁKA AKCYJNA i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku ustalonych w rozporządzeniu. Dyrektor Izby stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze, posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 9 października 2002 r. nr 95/3602/02 wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją z dnia 28 kwietnia 1997 r. nr ZT 314/97 Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 08. 05. 2002 r. nr dziennika zgłoszeń 95/1525/2002, wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze. Nałożenie kary pieniężnej odbyło się zgodnie z art. 40b ust. 2 i art. 13 ust. 2b udp, a jej wysokość jest automatycznie obliczana przez oprogramowanie, które jest integralnym elementem systemu ważenia i przetwarzania danych.

W odniesieniu do zarzutów procesowoprawnych, organ wskazał, że art. 61§4 kpa nie reguluje daty wszczęcia postępowania z urzędu. Za datę tę należy uznać pierwszą czynność w postępowaniu.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art.79 kpa, organ wskazał na specyfikę postępowania w sprawie opłat drogowych na przejściu granicznym.; nie ma możliwości, aby zawiadomić stronę o zamiarze dokonania pomiarów z ustawowo określonym wyprzedzeniem czasowym, gdyż zarówno proces ważenia jak i sporządzanie protokółu następują automatycznie przy wyjeździe pojazdu z terytorium RP, a decyzja wydawana jest bezpośrednio po dokonaniu tych czynności.

Odnośnie do zarzutów dotyczących protokołu, stwierdzono, iż spełnia on wymogi art. 68 kpa, określa bowiem kto, kiedy , gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co ustalono i jakie uwagi zgłosiły osoby obecne.

Wskazano także, że dokumentem na podstawie, którego przewoźnik dokonuje międzynarodowego transportu drogowego jest koncesja, a jak wynika z posiadanych przez organ akt, koncesja, na podstawie której dokonywano przewozu w niniejszym przypadku, została wydana firmie P. S.A. Nadto, jak wynika z dowodów rejestracyjnych ciągnika i naczepy, ich właścicielem jest firma P. S.A.

Skargę na powyższą decyzję wniosła Spółka, powtarzając zarzuty podniesione w odwołaniu, tj. naruszenie art. 61 §4 i 79 kpa przez przyjęcie, że specyfika postępowania w tej sprawie nie pozwala na stosowanie przez organy celne tych przepisów.

.W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty przedstawione w uzasadnieniu swojej decyzji. Nadto organ przytoczył tezę wyroku NSA w Warszawie sygn. akt II SA 894/97 Lex nr 41371 o braku zasadności zarzutu naruszenia art.10 kpa, skoro odpowiedzialny za prawidłowe załadowanie kierowca samochodu strony brał udział w ważeniu pojazdu. Zdaniem organu, skoro treść protokołu była stronie znana- a oczywistym jest, że w wyniku ważenia wszczęte zostało postępowanie administracyjne- to miała ona wszelkie możliwości składania wniosków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 13 ust. 1udp- w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji- korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 udp mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a udp stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość - w myśl ust. 2b powołanego artykułu - określał załącznik do ustawy. Przy pomiarze nacisku dla pojedynczej osi napędowej w rozumieniu § 4 rozporządzenia, stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w § 5 ust. 4 rozporządzenia, w związku z czym Naczelnik Urzędu Celnego w O. nałożył na Skarżącą -zgodnie ze wspomnianym załącznikiem do ustawy o drogach publicznych - karę pieniężną w wysokości1560,00 zł (pkt 5 ppkt 1 lit. b załącznika do ustawy). Kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Zasadniczy nurt argumentacji Skarżącej sprowadza się do kwestionowania sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej. Wobec faktu, że Skarżący nie kwestionuje poprawności procesu ważenia, a Sąd nieprawidłowości nie zauważył, to kwestie szczegółowe, związane z procesem ważenia, pominie.

Skarżąca podniosła, że nie była należycie reprezentowana i nie mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. Sąd stwierdza, że podczas ważenia istotnie brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki. Skarżąca jest spółką prawa handlowego i jako podmiot gospodarczy- profesjonalistą. Utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego (wyrażony pod rządem rozporządzenia Prezydenta RP z 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy- Dz.U. 57/34/502 ze zm., a pozostający aktualnym pod rządem ustawy z dnia 15 września 2000 r.- Kodeks spółek handlowych- Dz.U. 94/00/1037 ze zm.), że osoby obejmujące funkcje członków zarządu spółki, deklarują w szczególności dokładanie staranności sumiennego kupca (art. 292 § 2 kh), a objęcie tego stanowiska w danej spółce mimo braku wykształcenia lub wiadomości potrzebnych do prowadzenia jej spraw jest naruszeniem wymaganej staranności i sumienności ( odpowiednio- uzasadnienie wyroku SN z 6.6.1997 r.- III CKN 65/97- OSNC 11/97/181 s. 75). Skoro zatem Spółka wiedziała, na podstawie powszechnie obowiązującego i należycie ogłoszonego prawa, że przy przekraczaniu granic Rzeczypospolitej Polskiej wszystkie samochody ciężarowe poddawane są w postępowaniu administracyjnym kontroli co do przestrzegania warunków określonych art. 13 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b i 40b ust. 1 i 2 udp, to rzeczą organów Spółki było zadbać, by w każdym samochodzie ciężarowym przekraczającym granicę państwa znajdowała się osoba, posiadająca upoważnienie do reprezentowania Spółki w owym postępowaniu administracyjnym. Udzielenie pełnomocnictwa na piśmie w postępowaniu administracyjnym nie jest czynnością skomplikowaną ani kosztowną, bowiem pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych ( art. 33 § 1 i 2 kpa). Nie było zatem żadnych przeszkód, by Spółka- precyzując należycie zakres pełnomocnictwa- udzieliła np. kierowcy pojazdu bądź osobie mu towarzyszącej, stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem pojazdu w trasę, bowiem w sferze doświadczenia życiowego mieściła się świadomość, że w długim okresie oczekiwania w kolumnie pojazdów na granicy ( od kilku godzin do kilku dni), udzielenie takiego pełnomocnictwa ad hoc nie będzie realne. Udzielenie takiego pełnomocnictwa pozwoliłoby na pełną realizację art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 45 w zw. z art. 40 § 2 kpa już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Trafnie Skarżąca podnosi, że organ I instancji nie zawiadomił Strony o wszczęciu postępowania ( art. 61 § 4 kpa) i nie umożliwił Spółce wzięcia czynnego udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 79 kpa). Jednakże owe uchybienia o charakterze formalnym, nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c upsa. W szczególności brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania wynikał z istoty i specyfiki owego postępowania- w ciągu doby na dużym przejściu granicznym w O. odprawiane są setki pojazdów ciężarowych, oczekujących często w długich kolejkach. Zarówno w interesie przewoźników, jak i właścicieli pojazdów, kierowców i służb celnych jest, by ważenie pojazdów i ich odprawa toczyły się sprawnie. Dopełnienie wymogu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania, przy uwzględnieniu kilkudniowego obrotu pocztowego, wiązałoby się z praktycznym paraliżem ruchu pojazdów, a kilkudniowe oczekiwanie godziłoby przede wszystkim w interes samych przewoźników i podmiotów, dokonujących transgranicznego obrotu towarowego. Z tychże zatem względów, skoro Spółka nie zadbała, by w pojeździe była osoba legitymująca się pełnomocnictwem do reprezentowania Jej w owym postępowaniu, obiektywnie niemożliwym stało się doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 kpa), jak i umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i złożenia ewentualnych wniosków dowodowych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ( art. 10 § 1 kpa). Już jednak błędne doręczenie odpisu decyzji kierowcy dnia [...] lutego 2003 r. (i jako takie- nieskuteczne wobec Spółki) uległo sanowaniu dnia 17 lutego 2003 r., skutkiem prawidłowego doręczenia w lokalu siedziby Spółki (k. 8 i 9 akt administracyjnych). Od tej daty- skutecznego doręczenia Stronie odpisu decyzji- zaczął biec dla Spółki termin do złożenia odwołania. Strona mogła wszelkie zarzuty podnieść w odwołaniu i zostały one wnikliwie rozpatrzone przez organ II instancji. Nadto w niniejszej sprawie organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron zgodnie z art. 10 § 2 kpa. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałej sytuacji nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia ruchu przewoźników na granicy i funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 kpa.

Nie bez znaczenia dla oceny zasadności zarzutów Skarżącej jest fakt, że dnia 27 marca 2003 r. doręczono Spółce pismo informujące o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, prawo do przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek i odpisów ( art. 10 § 1, art. 73 § 1 kpa; k. 16 i 17 akt administracyjnych). Z uprawnień swych Spółka nie skorzystała.

Nie ulega wątpliwości, że pozbawienie strony możliwości obrony jej praw w postępowaniu należy oceniać nie na danym etapie postępowania, lecz w całym postępowaniu (odpowiednio- orzeczenie SN z: 24.5.1949- C 487/49 z glosą B. Dobrzańskiego i J. Witeckiego- Pip 1/50/118; 21.6.1961- 3 CR 953/60 z glosą W. Siedleckiego- NP 1/63/117; wyrok SN z 20.1.1966- II PR 371/65- OSNC 10/66/172 z glosą B. Dobrzańskiego- NP. 11/66/1444 akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 684 uw. 42, s. 685 uw. 52, s. 686 uw. 55). Wobec możliwości zgłaszania wniosków i prezentacji dowodów w merytorycznym postępowaniu odwoławczym, Dyrektor Izby należycie ocenił dowody w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów ( art. 80 kpa) i podjął na ich podstawie prawidłową decyzję.

W powyższą opinię wpisuje się także ocena Sądu dotycząca protokołu stanowiącego integralną część decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd nie podziela ogólnikowej opinii Skarżącego, że protokół ten nie spełnia wymogów unormowanych w art. 68 §1 kpa; zawiera on wszystkie wymagania formalne i materialne stawiane protokołowi w w/w przepisie. Sąd nie widzi też żadnych powodów, by protokołowi temu odmówić rangi dokumentu urzędowego.

Odnośnie do podniesionego w odwołaniu argumentu, że Skarżąca nie była w tym przypadku przewoźnikiem, Sąd zauważa, iż Spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie jego słuszności. Dokumentacja zebrana w aktach administracyjnych nie daje podstaw do przyznania Skarżącej racji. Poza stwierdzeniem, że kierowca W. C. nie był pracownikiem P. SPÓŁKA AKCYJNA, Spółka ani w toku postępowania drugoinstancyjnego ani w skardze nie przedstawiła żadnych dowodów np. na okoliczność oddania w dzierżawę pojazdu będącego jej własnością czy na okoliczność wykorzystania licencji jej przyznanej przez osobę trzecią, czy wreszcie na okoliczność, że W. C. nie był jej pracownikiem. Z akt sprawy wynika, że w trakcie kontroli kierowca samochodu okazał wypis z licencji NR wystawionej na P. SPÓŁKA AKCYJNA (k.5 akt administracyjnych) oraz dowód rejestracyjny dla ciągnika marki RENAUT AE 420 TI T- własność P. SPÓŁKA AKCYJNA i dowód rejestracyjny naczepy typu TRAILOR SYY3CX nr rej. [...]- własność P. Transport S. a także paszport kierowcy.

W myśl art. 4 pkt 15 ustawy o transporcie drogowym, przedsiębiorca, który posiada licencję na wykonywanie transportu drogowego uznawany jest za przewoźnika drogowego. Ponieważ Skarżący nie przedstawił dokumentu, z którego wynikałoby przeniesienie z licencji, wystawionej na niego, uprawnień na inny podmiot, wobec tego wniosek, iż Skarżący był przewoźnikiem, jest trafny. Fakt, że naczepa nie była własnością Skarżącej nie ma zdaniem Sądu znaczenia.

W świetle powyższego, za uzasadnione należy uznać, iż przedsiębiorcy P. SPÓŁKA AKCYJNA słusznie wymierzono karę pieniężną za przejazd pojazdem ponadnormatywnym bez zezwolenia. Wobec wątpliwości strony skarżącej można też wskazać na orzecznictwo sądowe, wyjaśniające, iż przewoźnikiem jest prowadzący przedsiębiorstwo (zakład przewozowy) na własny rachunek i może nim być osoba fizyczna lub prawna, działająca w tym charakterze faktycznie, bez względu na rodzaj tytułu prawnego (własność, użytkowanie, dzierżawa, leasing) - wyrok NSA z dn. 23.04.1999 r., sygn. II SA 1838/98). Należy dodać, że z obowiązku przestrzegania przepisów prawnych nie zwalnia przedsiębiorcy zajmującego się przewozem towarów, wykonywanie transportu przez pracowników lub osoby, które w jego zastępstwie wykonują usługi przewozu.

Mimo braku powołania się w odwołaniu i w skardze- na zgłoszoną na protokole przez kierowcę uwagę odnośnie do parametrów ładunku, utrudniających prawidłowe jego rozmieszczenie- Sąd odniesie się do w/w uwagi. Warto w celu przytoczyć odpowiednie tezy wyroków NSA, jako że kwestie związane wymogami ruchu drogowego, mającymi znaczenie także dla stanu dróg , wielokrotnie były przedmiotem rozważań i wniosków tego sądu. I tak w wyroku z dnia 220 04.1998r.( II SA 1421/97, lex nr 41647) podkreślono, że "(...) ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Także brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku nie stanowi okoliczności wyłączającej odpowiedzialność właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm." W wyroku z dnia 23. 01. 1998r.( II SA 1327/97, lex nr 41368) odnośnie do opłat drogowych za przejazd pojazdem ponadnormatywnym stwierdzono, że "Opłata ta jest pobierana niezależnie od przyczyny przekroczenia nacisku na oś, przekonania kierowcy co do wielkości nacisku, winę kierowcy czy tez jej brak. Jedynym i decydującym kryterium jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu ."

Wskazane przez Skarżącą uchybienia organu I instancji, wiążące się ze specyfiką postępowania w sprawie opłat drogowych na przejściu granicznym, Sąd nie uważa za uchybienia, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy; w sprawie nie doszło do naruszeń prawa materialnego, w związku z czym- zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.) , brak było przesłanek do uchylenia decyzji.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30. 08. 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30. 08. 2002r. r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1271 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

/-/B. Popowska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E. Makosz-Frymus

KP