Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 115/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A S.A. z siedzibą w K. J. na decyzję Wojewody z dnia 30 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu szkód powstałych na nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

P. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Wojewody Pomorskiego z 30 listopada 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.191.2021.AP, którą uchylono decyzję Starosty Kartuskiego z 12 lipca 2021 r. (pkt 1) i ustalono odszkodowanie na rzecz A. S. w wysokości 42.134 zł z tytułu szkód powstałych wskutek decyzji Naczelnika Gminy Żukowo z 16 grudnia 1974 r. zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej 400 kV na nieruchomości oznaczonej na dzień wydania decyzji jako działka nr [...], położonej w obrębie L., gmina Ż., księga wieczysta kw nr [...], w pozostałym zakresie utrzymano w mocy zaskarżoną (2).

Zaskarżoną decyzję podjęto w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z 8 marca 2018 r. A. S. wystąpiła do Starosty Kartuskiego o ustalenie odszkodowania, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w związku ze szkodą polegającą na zmniejszeniu wartości nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] (która później uległa podziałowi - ograniczenie prawa własności wystąpiło na ówczesnej działce nr [...]) położonej w L., w gminie Ż., powstałą wskutek decyzji Naczelnika Gminy Żukowo nr [...] z dnia 16 grudnia 1974 r., zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej napowietrznej 400 kV.

Decyzją z 8 stycznia 2019 r. Starosta Kartuski ustalił odszkodowanie w przedmiotowej sprawie, która następnie została uchylona przez Wojewodę Pomorskiego decyzją z 8 października 2019 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta Kartuski, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z 12 lipca 2021 r. nr GN.6821.73.2018.AS, działając na postawie art. 128 ust. 4 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.), zwanej dalej u.g.n. oraz art. 104, art. 107 k.p.a.:

1. orzekł o ustaleniu na rzecz A. S. odszkodowania w wysokości 42.134 zł z tytułu szkód powstałych na działce oznaczonej w decyzji Naczelnika Gminy Żukowo nr [...] z 16 grudnia 1974 r. zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej napowietrznej 400 kV numerem [...], położonej w obrębie L., gmina Ż., numer księgi wieczystej [....].

2. do wypłaty odszkodowania określonego w punkcie 1 zobowiązał P. jako następcę prawnego po Zakładzie Energetycznym. Wypłata odszkodowania nastąpi jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał, że przedmiotowa inwestycja została określona w decyzji Naczelnika Gminy Żukowo z 16 grudnia 1974 r. nr 403/12/74 zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej napowietrznej 400 kV, na podstawie art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 10 poz. 64 ze zm.), zwanej dalej u.z.t.w.n.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że tego typu roszczenia odszkodowawcze nie przedawniają się. Organ ustalił, że na dzień wydania decyzji z 16 grudnia 1974 r. właścicielką działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej kw nr [...] była A. S., córka F. i R. Wpis prawa własności nastąpił w dniu 6 grudnia 1962 r. na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kartuzach z 16 października 1962 r. o nadaniu nieruchomości na własność i o ustaleniu ceny nabycia. Powyższy stan prawny pokrywa się z załączonym do decyzji wykazem właścicieli, użytkowników gruntów, nad którymi przebiega linia elektroenergetyczna.

Zgodnie z dokumentacją geodezyjną zgromadzoną w aktach sprawy na dzień wydania decyzji z 16 grudnia 1974 r. inwestycją została objęta działka nr [...] o pow. 9,6600 ha. Działka ta powstała w wyniku podziału działki nr [...], który nastąpił we wrześniu 1974 r. Z kolei działka nr [...] o pow. 10,1600 ha została wydzielona w lutym 1970 r. z działki nr [...]. Następnie zgodnie z wykazem zmian gruntowych nastąpił podział działki nr [...] o pow. 9,7400 na działki nr [...] oraz [...]. Z kolei działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i nr [...]. Działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...]-[...]. W wyniku podziału działki nr [...] powstały działki nr [...]-[...]. Następnie działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...]-[...]. W wyniku podziału działki nr [...] zaś powstała m.in. działka nr [...].

Zgodnie z zaleceniem organu odwoławczego Starosta ustalił, że odszkodowanie niniejszej sprawie nie zostało wcześniej ustalone i wypłacone. Powyższe wnioskodawczyni potwierdziła swoim oświadczeniem z 18 marca 2020 r. własnoręcznie podpisanym i złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej. Brak jest również jakiejkolwiek informacji o prowadzonym postępowaniu odszkodowawczym w zasobach archiwalnych Starostwa Powiatowego w Kartuzach, Urzędu Gminy w Żukowie, Archiwum Państwowego w Gdańsku, Wojewody Pomorskiego. Odszkodowanie nie zostało również złożone do depozytu sądowego. P. S.A., jako następca prawny po Zakładzie Energetycznym, oświadczyły również, że nie posiadają informacji o wypłacie właścicielom nieruchomości odszkodowania w trybie art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.

Zgodnie z powszechnie przyjętą wykładnią uprawnioną do otrzymania odszkodowania z tytułu szkód powstałych na działce nr [...] w związku z budową linii energetycznej napowietrznej 400 kV była właścicielka przedmiotowej działki na dzień wydania decyzji przez Naczelnika Gminy Żukowo nr 403/12/74 – A. S., zatem wnioskodawczyni posiada legitymację do ubiegania się o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Organ podkreślił, że zgodnie z art. 130 ust. 1 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że przy ustaleniu odszkodowania należy wziąć pod uwagę stan i przeznaczenie nieruchomości w dniu wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z niej. Z kolei podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości, którą ustala się w oparciu o takie cechy, jak jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami.

Na dzień wywłaszczenia dla działki nr [...] nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Z uwagi na to rzeczoznawca majątkowy wziął pod uwagę ówczesny sposób użytkowania nieruchomości - przeznaczenie rolne. Wynika to z oględzin nieruchomości dokonanych przez biegłego oraz z wykazu nieruchomości, gdzie działka nr [...] oznaczona została jako rola. Stan nieruchomości na dzień wydania decyzji rzeczoznawca określił jako grunt użytkowany rolniczo, w części przy drodze krajowej zabudowany budynkiem mieszkalnym wraz z dobudowanym budynkiem gospodarczym. Przez działkę przebiegała linia elektroenergetyczna 110 kV. W miejscu przebiegu linii 400 kV - brak zabudowy.

Do określenia wartości rynkowej nieruchomości w celu ustalenia wysokości odszkodowania biegły zastosował podejście porównawcze metodę porównywania parami, zgodnie z treścią § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 555), zwanego dalej rozporządzeniem. Wartość odszkodowania dla celów postępowania rzeczoznawca określił na poziomie zmniejszenia wartości nieruchomości, uwzględniając przy tym takie czynniki, jak zmiana warunków korzystania z nieruchomości, zmiana przydatności użytkowej nieruchomości, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości, a także skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń. Jest to zgodne z wymogiem określonym w treści § 43 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości. Szczegółowa metodyka wyceny została opisana w skorygowanym operacie szacunkowym z dnia 6 kwietnia 2021 r. nr 44/XII/2020.

Starosta Kartuski, dokonując analizy formalnoprawnej oraz funkcjonalnej sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego uznał, że jest on zgodny z przepisami prawa, a jego treść jest zupełna, spójna i logiczna. Tym samym daje podstawę do uznania, że określona w nim wartość rynkowa odpowiada wysokości odszkodowania ustalonego za szkody powstałe na działce nr [...]. Określona wartość jest wartością według stanu nieruchomości na dzień 16 grudnia 1974 r. oraz poziomu cen z dnia sporządzenia operatu szacunkowego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła uczestniczka postępowania P. S.A, zarzucając jej naruszenie art. 118 w zw. z 120 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 2320), zwanej dalej jako k.c. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie zarzutu przedawnienia roszczenia. Podniosła również zarzuty naruszenia art. 77 § 1 i 2 w zw. z art. 7 k.p.a. oraz 157 u.g.n. w zakresie weryfikacji operatu szacunkowego.

Rozpoznając odwołanie decyzją z 30 listopada 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.191.2021.AP, Wojewoda Pomorski, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 9a u.g.n., uchylił decyzję organu I instancji w części pkt 1 i w tym zakresie orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz A. S. w wysokości 42.134 zł z tytułu szkód powstałych wskutek decyzji Naczelnika Gminy Żukowo numer 403/12/74 z dnia 16 grudnia 1974 r. zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej 400 kV, na nieruchomości oznaczonej na dzień wydania ww. decyzji jako działka nr [...], położonej w obrębie L., gmina Ż., kw nr [...]. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji (pkt 2).

Organ odwoławczy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia opisał przebieg podstępowania i stwierdził, że stosownie do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20, odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W związku z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., odnoszący się zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, znajduje zastosowanie także w odniesieniu do stanu faktycznego sprzed wejścia w życie tej ustawy, o ile uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość (ostateczna decyzja). Okoliczność, że o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości nie wystąpiono bezpośrednio po wybudowaniu linii, a dopiero po wielu latach jej istnienia nie ma znaczenia prawnego.

Skoro odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości zajętej w 1974 r. na potrzeby budowy linii elektroenergetycznej nie zostało dotychczas przyznane osobie uprawnionej, tj. właścicielowi lub jego następcom prawnym, a przepisy art. 124 ust. 4 w zw. z art. 128 ust. 4 u.g.n. nakazują wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 u.g.n., to nic nie stoi na przeszkodzie, aby odszkodowanie takie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Organ odwoławczy potwierdził, że na dzień wydania decyzji nr 403/12/74 właścicielką działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej nr [...] była A. S. Wpis prawa własności nastąpił w dniu 6 grudnia 1962 r. na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kartuzach z dnia 16 października 1962 r. o nadaniu nieruchomości na własność i ustaleniu ceny nabycia.

Co do przedawnienia roszczenia odszkodowawczego organ odwoławczy powtórzył za organem I instancji, że zgodnie z doktryną prawa administracyjnego, popartą poglądem judykatury, przedawnienie w prawie administracyjnym występuje tylko jeśli przepis prawa tak stanowi. W realiach sprawy przedawnienia roszczeń powstałych z tytułu ograniczenia prawa użytkowania wieczystego, podobnie jak w innych sprawach wywłaszczeniowych, nie ma (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2014 r. I OSK 147/13; wyrok NSA z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 1840/19).

Organ odwoławczy przychylił się również do stanowiska, że odszkodowanie nie zostało wcześniej wypłacone. Mimo poszukiwania informacji przez organ I instancji w tym zakresie, brak jest jakichkolwiek dowodów na taką okoliczność.

Wskazano, że w niniejszej sprawie prawo własności zostało ograniczone na podstawie decyzji Naczelnika Gminy Żukowo z 16 grudnia 1974 r., zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej napowietrznej 400 kV. Zgodnie z art. 130 ust. 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Opinię o wartości nieruchomości, zgodnie z art. 156 ust. 1 u.g.n. sporządza na piśmie rzeczoznawca majątkowy w formie operatu szacunkowego. Wojewoda Pomorski na podstawie art. 80 k.p.a. dokonał analizy formalnoprawnej oraz funkcjonalnej sporządzonego operatu szacunkowego, a także zbadał jego wartość dowodową w niniejszej sprawie.

Rzeczoznawca majątkowy M. W. w operacie szacunkowym z dnia 28 grudnia 2020 r., skorygowanym w dniu 6 kwietnia 2021 r., określiła wartość rynkową poniesionej szkody, tj. zmniejszenia wartości nieruchomości na kwotę 42.134 zł. Biegła stan nieruchomości z dnia 16 grudnia 1974 r. ustaliła między innymi na podstawie przeprowadzonych oględzin nieruchomości. Zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika właściciela według stanu na dzień 16 grudnia 1974 r. nieruchomość stanowiła grunt użytkowany rolniczo. Ponadto, na niniejszej nieruchomości znajdował się budynek mieszkalny wraz z dobudowanym budynkiem gospodarczym. Przez działkę nr [...] przebiegała linia elektroenergetyczna 110 kV, wraz ze słupami, która została wybudowana na podstawie decyzji z 18 listopada 1970 r., przy czym przebieg linii 110 kV nie pokrywa się z przebiegiem linii 400 kV. Rzeczoznawca majątkowy stosując podejście porównawcze, metodę porównywania parami określiła wartość prawa własności, a następnie wysokość zmniejszenia wartości nieruchomości z tytułu lokalizacji linii elektroenergetycznej 400 kV. Biegła uwzględniła: zmiany warunków korzystania z nieruchomości, zmiany przydatności użytkowej nieruchomości, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń. Zmniejszenie wartości nieruchomości, w związku z posadowieniem linii elektroenergetycznej 400 kV określiła na kwotę 40.140 zł, natomiast zmniejszenie wartości nieruchomości, związane z umieszczeniem słupa energetycznego na działce oszacowała na kwotę 1.994 zł.

Organ odwoławczy uznał za bezpodstawny zarzut Spółki dotyczący niewłaściwego doboru nieruchomości w procesie wyceny, bowiem rzeczoznawca dokładnie wyjaśniła przeznaczenie nieruchomości podobnych nr 1 i 3, które w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy wskazane zostały jako "obszary przyrodniczo - krajobrazowe". W związku z powyższym prawidłowo przyjęła do porównań transakcje nieruchomości o przeznaczeniu rolnym, wynikającym z ich faktycznego wykorzystania.

Organ wyjaśnił, że biegła w piśmie z dnia 7 kwietnia 2021 r. wyczerpująco logicznie wyjaśniła, że "współczynnik obniżenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji urządzenia przesyłowego "S" przyjęty został na poziomie 0,4 (najniższy poziom dla użytku budowlanego) biorąc pod uwagę fakt, że działka nr [...] stanowiła grunt zabudowany siedliskiem rolniczym i dopuszczalna była zabudowa przedmiotowego gruntu; część przedmiotowej nieruchomości w ewidencji gruntu wg stanu na dzień 16.12.1974 oznaczona była użytkiem B - Rlllb. Fakt wydania warunków zabudowy decyduje o przeznaczeniu nieruchomości. Jak wskazano powyżej, dla przedmiotowej nieruchomości współczynnik S przyjęto na poziomie 0,4 ze względu na możliwość zabudowy na przedmiotowym gruncie (...)". W operacie na stronie 20 biegła wyjaśniła, że przyjęła wspomniany współczynnik na podstawie analiz własnych oraz na podstawie opracowań branżowych.

Zdaniem Wojewody, operat szacunkowy z 28 grudnia 2020 r. szczegółowo wyjaśnia sposób ustalenia wartości prawa własności wskazanej działki. Zamieszczono w nim informacje umożliwiające prześledzenie procesu szacowania nieruchomości, a wykonane obliczenia są prawidłowe. Spełnia też wszelkie wymogi formalnoprawne.

P. S.A. w skardze na powyższą decyzję wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji. Z ostrożności procesowej wniosła o umorzenie postępowania admiracyjnego z uwagi na to, że sprawa administracyjna będąca przedmiotem wniosku została rozstrzygnięta w drodze cywilnoprawnej, skutkiem czego do księgi wieczystej nieruchomości objętej wnioskiem dokonano wpisu ograniczonego prawa rzeczowego - służebności przesyłu. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie:

1. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 i art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez ustalenie uprawnienia do odszkodowania na rzecz wnioskodawczyni mimo braku legitymacji wskutek dokonania zbycia nieruchomości,

2. art. 118 w zw. z art. 120 k.c. przez nieuwzględnienie zarzutu, dotyczącego przedawnienia roszczenia o odszkodowanie,

3. art. 77 § 1 i 2 oraz 8 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez odstąpienie przez Wojewodę Pomorskiego od nałożonego przepisami prawa obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz błędne przyjęcie, iż w okolicznościach nieodnalezienia w toku postępowania decyzji potwierdzającej wypłatę odszkodowania na rzecz wnioskodawczyni z tytułu ograniczenia korzystania z dawnej nieruchomości nr [...] należy uznać, iż takie odszkodowanie nie zostało wypłacone. Tymczasem ze względu na znaczny upływ czasu od chwili posadowienia słupów przesyłowych na linii Ż. – G. I nie można żądać, aby skarżąca była w posiadaniu wszelkich dokumentów dotyczących tej inwestycji i potwierdzających wypłatę odszkodowania na rzecz każdego z właścicieli nieruchomości, przez które przebiega linia,

1. art. 77 § 1 i 2 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez odstąpienie przez Wojewodę Pomorskiego od nałożonego przepisami prawa obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, pomimo istnienia rzeczywistych przesłanek wskazujących na błędy w operacie szacunkowym, które wpływają na rozpoznanie sprawy,

2. art. 77 § 1 i 2 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez odstąpienie przez organ odwoławczy od nałożonego przepisami prawa obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, pomimo istnienia rzeczywistych przesłanek wskazujących na błędy popełnione przez organ w toku postępowania, które miały bezpośredni wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając zarzuty skarżąca wskazała, że roszczenie wnioskodawczyni uległo przedawnieniu z upływem lat 6. Z uwagi na cywilnoprawny charakter roszczenia na podstawie art. 118 w zw. z art. 120 k.c. ulega ono bowiem przedawnieniu. Normy znajdujące się w kodeksie cywilnym zawierające regulacje odnoszące się do zagadnień ogólnych, wspólnych dla całości prawa cywilnego, mają zastosowanie do wszystkich pozakodeksowych regulacji cywilnoprawnych. Subsydiarne stosowanie ogólnych norm prawa cywilnego w innych działach prawa jest oczywiste w polskim systemie prawnym, tak jak oczywiste jest też to, że szereg aktów administracyjnych wywołuje bezpośrednie lub pośrednie skutki cywilnoprawne. Przykładem decyzji administracyjnych ingerujących w stosunki cywilnoprawne są decyzje wywłaszczeniowe. Również wówczas, gdy powstanie obowiązku odszkodowawczego ex lege wynika z prawa administracyjnego, w kwestiach nieuregulowanych prawem administracyjnym znajdują zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego. Do wszystkich, bowiem pozakodeksowych reżimów odpowiedzialności odszkodowawczej w kwestiach nieuregulowanych będą miały zastosowanie normy ogólne kodeksu cywilnego. W tym zakresie powołała też orzecznictwo sądów administracyjnych. Z uwagi na fakt, że od chwili posadowienia urządzeń przesyłowych minęło ponad 40 lat, nie powinno być wątpliwości, że doszło do przedawnienia roszczenia. Przepisy o przedawnieniu mają charakter stabilizujący stosunki prawne i gwarantują ich pewność, dopuszczenie możliwości realizowania roszczeń bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie prowadziłoby do sytuacji, w której strona pozostawałaby przez dziesiątki lat w niepewności co do swojej sytuacji prawnej (wyrok składu 7 sędziów SN z 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90).

W ocenie skarżącej, twierdzenia organów o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, są gołosłowne i nie wynikają wprost z zabranego materiału dowodowego. Nawet gdyby przyjąć, że uprawnienie wnioskodawczyni nie uległo przedawnieniu to zdaniem skarżącej utraciła ona legitymację do bycia stroną postępowania w wyniku zbycia nieruchomości, przed złożeniem wniosku o odszkodowanie. Zgodnie z zapisami księgi wieczystej nieruchomość stanowi własność E. S.

Skarżąca wskazała, że w protokole z 30 czerwca 1977 r. przekazania - przyjęcia do eksploatacji linii 400 kV w relacji [..] wartość kosztorysowa poniesiona w związku z wypłatą odszkodowań związanych z budową wskazanej linii została określona na 1.000 zł. Informacja ta świadczy o fakcie wypłacania odszkodowań przez Zakład Energetyczny dla właścicieli nieruchomości znajdujących się na trasie linii. Podkreślić należy także, że rekompensaty za spowodowane szkody podczas realizacji inwestycji budowy linii elektroenergetycznej były wypłacane. Fakt, że spółka nie posiada tożsamej dokumentacji w stosunku do linii nie stanowi dowodu, iż operat taki nie został sporządzony. Ewentualny brak jego wypłaty, jak już wskazano, mógł być spowodowany brakiem stosownej inicjatywy podmiotu uprawnionego. Co więcej, w niniejszej sprawie za istotne należy uznać oświadczenie E. R., wieloletniego pracownika P. S.A., który w oświadczeniu notarialnym z dnia 23 czerwca 2016 r. wskazał, że wypłaty odszkodowań za dokonane zniszczenia nieruchomości były wypłacane na rzecz właścicieli obciążonych nieruchomości.

Skarżąca kwestionowała również ustalenia wynikające z operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego, w szczególności zauważyła, że część nieruchomości przyjętych do porównań (według przeznaczenia ze studium) położona jest w obszarze zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, którymi zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody w art. 43 są "fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne". Nie są to nieruchomości tożsame z nieruchomościami rolnymi, co w kontekście badanego rynku, jak również dalszej wyceny wartości rynkowej gruntu, ma radykalne znacznie i winno zostać odpowiednio skomentowane w dokumencie. Zastrzeżenia budzi również wysokość przyjętego współczynnika "S". Rzeczoznawca sporządziła 2 opinie uzupełniające, które w żaden sposób nie wyjaśniają wątpliwości, jak również powtarzają twierdzenia zawarte uprzednio w operacie, nie niosą za sobą jakiejkolwiek treści merytorycznej.

W toku postępowania rzeczoznawca nie odniosła się merytorycznie do uwag w przedmiocie wzrostu wartości nieruchomości oraz korekty cen w wysokości 2% w skali roku, która przeprowadzona została w oparciu o dane, które są właściwe dla gruntów o przeznaczeniu rolnym. W związku z licznymi błędami zawartymi w operacie, nieuwzględnieniem zarzutów Spółki oraz odmową skierowania operatu do Pomorskiego Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych celem przeprowadzenia procedury weryfikacji w związku z podjętą wątpliwością co do jego prawidłowości oraz rzetelności, skarżąca wskazała, iż oparcie decyzji na tym operacie oraz określenie ewentualnie należnego odszkodowania nie może zostać uznane za zasadne.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zauważył przy tym, że wskazana w skardze służebność przesyłu dotyczy innej linii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i zasadniczo na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Sąd dokonując kontroli we wskazanych powyżej granicach doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja Wojewody Pomorskiego z 30 listopada 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.191.2021.AP, jest zgodna z prawem.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda ustalił na rzecz A. S. wysokość odszkodowania za szkodę powstałą wskutek decyzji Naczelnika Gminy Żukowo z 16 grudnia 1974 r., nr 403/12/74, zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej 400 kV, na nieruchomości oznaczonej na dzień wydania decyzji jako działka nr [...], położonej w L., gmina Ż. Działka, na której doszło do realizacji inwestycji przez ówczesny Zakład Energetyczny pierwotnie oznaczona była nr [..], ale na skutek licznych podziałów geodezyjnych, w dniu wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej stanowiła już wydzieloną działkę o nr [..], której właścicielką była wnioskodawczyni A. S. Potrzeba doprecyzowania rozstrzygnięcia w zakresie rzeczywistego stanu geodezyjnego działek objętych inwestycją w dacie ograniczenia była zasadniczym motywem zaskarżonej decyzji merytoryczno – reformacyjnej, podtrzymującej główne motywy rozstrzygnięcia organu I instancji.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że przez wskazaną działkę przeprowadzono linię energetyczną na podstawie decyzji z 16 grudnia 1974 r. Okoliczności te znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym i nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

Podstawą materialnoprawną decyzji Naczelnika Gminy Żukowo z 16 grudnia 1974 r., na mocy której wydano pozwolenie na budowę linii energetycznej napowietrznej, był art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64), zwanej dalej u.z.t.w.n., zgodnie z którym organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń.

Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia, gdyż wiąże się z trwałością stanu, jaki stwarza decyzja organu, obejmując sobą każdoczesnego właściciela nieruchomości, której dotyczy oraz każdoczesnego przedsiębiorcę przesyłowego wstępującego w miejsce pierwotnego adresata decyzji (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2010 r., III CZP 116/09, OSP 2010/11/110; wyroki NSA m.in. z 18 czerwca 2008 r., I OSK 954/07, z 1 marca 2018 r., I OSK 2112/17, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konsekwencją takiego wniosku jest stwierdzenie, że do stosunków zaistniałych pod rządami u.z.t.w.n. należy stosować przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899), zwanej dalej u.g.n. Realizacja niezaspokojonych roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., następuje w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach tej ustawy, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 lutego 2021 r., I OPS 1/20 (dostępna https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponieważ art. 35 u.z.t.w.n. odpowiada w swej treści przepisowi art. 124 ust. 1 u.g.n., dlatego też nie budzi obecnie wątpliwości, że w sprawie wniosku o ustalenie odszkodowania za grunt wywłaszczony w trybie u.z.t.w.n. zastosowanie znajdzie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który przewiduje, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 129 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy i to nie tylko w sytuacji całkowitego pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, lecz również w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (zob. m.in. wyroki NSA z 9 listopada 2017 r., I OSK 23/16, z 27 lutego 2018 r., I OSK 908/16, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli bowiem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności, jak i obecna ustawa, przewidują odszkodowanie z tego tytułu, nie sposób bronić poglądu o jego nieprzysługiwaniu (zob. wyrok NSA z 26 sierpnia 2014 r., I OSK 147/13, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż doszło do ograniczenia prawa własności nieruchomości i trwa ono nadal na skutek realizacji budowy linii elektroenergetycznej. W związku z tym zgłoszone przez właściciela, którego prawo do nieruchomości ograniczono, roszczenie winno zostać rozpatrzone na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów regulujących kwestie ograniczenia prawa własności na skutek decyzji organów administracyjnych.

Należy wskazać, że przepis u.z.t.w.n., który przewidywał odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, dokonane na podstawie art. 35 ust. 1 tej ustawy, rozróżniał dwa rodzaje odszkodowania – za straty wynikłe z działań związanych z zakładaniem i przeprowadzaniem na nieruchomościach m.in. przewodów służących do przesyłania energii elektrycznej (art. 36 ust. 1) oraz za straty w zasiewach, uprawach i plonach (art. 36 ust. 2). Przy czym ustawodawca wskazał wyraźnie, że jedynie dochodzenie odszkodowania, o którym mowa w ust. 2, jest ograniczone w czasie do 3 lat od powstania szkody, z czego nie można jednak wywodzić generalnej zasady przedawnienia roszczenia odszkodowawczego przysługującego w związku z działaniami określonymi w art. 35 u.z.t.w.n. Wobec tego rozpatrując wniosek o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie dokonane na podstawie art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. organ winien rozpatrzyć, czy żądanie to zasadne jest zarówno w zakresie strat za działania, jak i strat za zasiewy. Natomiast zawarte w art. 36 u.z.t.w.n. pojęcie "straty" może obejmować także zmniejszenie wartości nieruchomości.

W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym generalnie przyjmuje się, że odszkodowanie ustalane w drodze administracyjnej (decyzją administracyjną) nie podlega przedawnieniu. W świetle obecnie obowiązujących przepisów, przedawnieniu ulega wyłącznie odszkodowanie, które zostało już wcześniej ustalone, natomiast przedawnieniu nie podlega samo ustalenie odszkodowania, gdyż z woli ustawodawcy następuje to w formie decyzji administracyjnej. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy bowiem do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tymczasem ani w ustawie z 1958 r. (u.z.t.w.n.), ani też w ustawie z 1997 r. (u.g.n.) takiego ogólnego przepisu nie zamieszczono. Powyższe oznacza zatem, że chociaż sama instytucja odszkodowania ma charakter cywilny i generalnie roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom, zawartym w przepisach art. 117 – 125 kodeksu cywilnego (przedawnieniu), to jednak w sytuacji, gdy jest ono ustalane w postępowaniu administracyjnym, te zasady nie obowiązują, gdyż brak jest stosownej regulacji prawnej. Z tego względu należy uznać, że skoro roszczenie odszkodowawcze przysługujące właścicielowi nieruchomości zajętej pod elementy infrastruktury przesyłowej nie uległo przedawnieniu, to nie ma uzasadnionych przeszkód by nie mogło być ono dochodzone w każdym czasie.

Zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Nie ulega zaś wątpliwości, że przez osobę wywłaszczoną należy rozumieć właściciela nieruchomości w dacie wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 21 lutego 2018 r., IV SA/Po 9/18, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie, w tym za szczególną jego postać przewidzianą w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. oraz art. 124 u.g.n., jest "osoba wywłaszczona". Na gruncie art. 128 ust. 4 u.g.n. podmiotem uprawnionym do odszkodowania będzie osoba ograniczona w przysługującym jej prawie rzeczowym (zob. wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1326/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji należało uznać, że A. S. mogła skutecznie wystąpić z wnioskiem o ustalenie odszkodowania, albowiem w dacie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości stanowiącej działkę o ówczesnym nr [..] była jej właścicielem. Fakt zbycia nieruchomości objętej ograniczeniem przed wystąpieniem o odszkodowanie pozostaje bez wpływu na aktualność roszczeń odszkodowawczych A. S. Przy tym wyjaśnić należy, że powoływanie się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale o sygn. akt I OPS 1/20, zgodnie z którym "jeżeli osoba, która byłą właścicielem w dniu wydania zezwolenia na jej czasowe zajęcie, nie złożyła wniosku o ustalenie odszkodowania, to nie jest to sytuacja objęta hipotezą art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.", jest niezasadne. Nie odnosi się ono bowiem do sytuacji prawnej właściciela, którego prawa ograniczono, ale do uprawnień nabywcy nieruchomości po dniu czasowego zajęcia nieruchomości w trybie art. 35 u.z.t.w.n.

W tej sytuacji rolą organów było zweryfikowanie, czy przedmiotowe odszkodowanie kiedykolwiek zostało ustalone i wypłacone uprawnionej. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy pozwalał poczynić wiarygodne ustalenie, że w przeszłości odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości działki nr [...] nie zostało ustalone. Potwierdziło to zarówno oświadczenie A. S., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, jak i kwerenda państwowych zbiorów archiwalnych oraz depozytu sądowego, w których nie zgromadzono dokumentów stanowiących dowód na przyznanie bądź wypłatę odszkodowania ograniczonemu w prawie właścicielowi. Również skarżąca Spółka nie przedstawiła żadnego dowodu na to, że do ustalenia i wypłaty odszkodowania doszło, bo za taki dowód nie można było uznać protokołu przekazania – przejęcia do eksploatacji inwestycji nr [...] z 1977 r., obejmującej m.in. fragment linii na działce nr [...]. Protokół ten nie wskazuje indywidulanych osób, którym wypłacono odszkodowania, podobnie jak oświadczenie notarialne złożone przez pracownika skarżącej E. R. Poza tym skarżąca przyznała w toku postępowania, że nie ma informacji, czy wnioskodawczyni bądź inne osoby uzyskały odszkodowanie.

W tej sytuacji wniosek ograniczonej w uprawnieniach właścicielki działki był prawnie zasadny i wymagał przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia odszkodowania.

W myśl art. 130 ust. 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Operat szacunkowy wpływa bezpośrednio na treść decyzji ustalającej wysokość odszkodowania należnego wywłaszczonemu, a zatem winien spełniać wymogi formalne określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2021 r., poz. 555 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Tylko operat szacunkowy spełniający warunki formalne, ale również operat oparty na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz właściwym wychwyceniu cech różniących te nieruchomości oraz nieruchomości wycenianej i właściwym ustaleniu współczynników korygujących, może stanowić podstawę prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Organy administracji publicznej obowiązane są dokonać oceny operatu szacunkowego pod względem formalnym oraz ocenić ich wartość dowodową, stosownie do art. 80 k.p.a. Należy podkreślić, że rzeczoznawca, dokonując wyceny określonej nieruchomości, powinien nie tylko bardzo starannie dobierać transakcje, służące jako materiał porównawczy, ale również sporządzić operat szacunkowy w taki sposób, żeby operat - będąc jednym z dowodów w sprawie - był zrozumiały i służył celom, dla których został sporządzony (por. wyrok WSA w Gdańsku z 31 sierpnia 2016 r., II SA/Gd 167/16, oraz powołane tam orzecznictwo, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Pomimo tego, że operat ma charakter dowodu tzw. specjalnego, jak każdy inny dowód w postępowaniu administracyjnym podlega ocenie, a ocena ta zbliżona jest do oceny dowodu z opinii biegłego, bowiem pełni podobną rolę (art. 84 § 1 k.p.a.). Dowód z opinii biegłego jako jedyny nie jest oceniany z punktu widzenia wiarygodności, lecz podlega uznaniu - bądź nie - przez decydenta procesowego (organ administracji publicznej, sąd). Przy ocenie operatu weryfikacji organu administracji publicznej podlega zastosowane przez rzeczoznawcę podejście do wyceny (czyli sposób określania wartości nieruchomości), przyjęta metoda i technika szacowania, gdyż w tym zakresie rzeczoznawca nie może działać dowolnie. Na organie spoczywa również obowiązek oceny prawidłowości zastosowanych zasad wyceny wynikających z przepisów u.g.n. i rozporządzenia, w tym prawidłowość dokonanej analizy rynku nieruchomości, wybór nieruchomości podobnych do nieruchomości wycenianej, scharakteryzowanie cech mających wpływ na wartość nieruchomości przyjętych do porównań oraz nieruchomości wycenianej.

Zgodnie z art. 130 ust. 1 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, a w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3 i art. 106 ust. 1, według stanu i przeznaczenia nieruchomości odpowiednio w dniu wydania decyzji o podziale lub podjęcia uchwały o przystąpieniu do scalenia i podziału oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu. Przepis art. 134 stosuje się odpowiednio. Stosownie zaś do art. 134 ust. 1 u.g.n. podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości. Przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami (ust. 2). Wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według aktualnego sposobu jej użytkowania, jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, nie powoduje zwiększenia jej wartości (ust. 3). Jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia (ust. 4).

Oceniając sporządzony w niniejszej sprawie operat szacunkowy z 28 grudnia 2020 r., skorygowany dokumentem z 6 kwietnia 2021 r., stanowiące podstawę określenia wysokości szkody związanej z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, Sąd podzielił stanowisko organów, które uznały te dokumenty za wiarygodne i rzeczowe dowody na wartość rynkową nieruchomości będącą punktem wyjścia do ustalenia wysokości odszkodowania.

Wbrew twierdzeniom skargi, dokonanie oszacowania działki nr [...] według jej stanu z daty wydania decyzji zezwalającej na budowę linii elektroenergetycznej, jest w pełni zgodne z wymogami art. 130 ust. 1 u.g.n. W przypadku bowiem, gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw. Zgodnie z art. 4 pkt 17 u.g.n. przez stan nieruchomości należy rozumieć stan zagospodarowania, stan prawny, stan techniczno-użytkowy, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, a także stan otoczenia nieruchomości, w tym wielkość, charakter i stopień zurbanizowania miejscowości, w której nieruchomość jest położona. Wobec powyższego, rzeczoznawca prawidłowo przyjął do szacunków działkę nr [..] w stanie, w jakim znajdowała się ona w dacie ograniczenia prawa, tj. w dniu 16 grudnia 1974 r. Biegła uwzględniła jednak przy wycenie działek realny zakres ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości odpowiadający wyznaczonym strefom ograniczonego korzystania o szerokości po 40 m od osi linii (łącznie 80 m), zgodnie z oczekiwaniami skarżącej Spółki. Powyższe dane pozwoliły na ustalenie powierzchni ograniczonego sposobu użytkowania działki nr [...] w wielkości 5000 m2, w tym powierzchnia zajęcia przez słup 140 m2. Wskazane obszary ograniczonego użytkowania uwzględniono przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości (tabela 6 i 7, s. 20 operat nr 44/XII/2020), co pozwoliło na adekwatne zrekompensowanie ograniczenia prawa.

Sąd nie dostrzegł nieprawidłowości w przyjętym do wyceny stanie i przeznaczeniu działki nr [...] z daty ograniczenia prawa. Zgodnie z żądaniami skarżącej, rzeczoznawca przyjęła przeznaczenie rolne wskazanej działki, zgodnie z faktycznym sposobem jej wykorzystania, konsekwentnie przedmiotem badań czyniąc ceny transakcyjnej prawa własności nieruchomości gruntowych niezabudowanych o przeznaczeniu rolnym. W dacie ograniczenia własności działka nie była objęta ani postanowieniami planu miejscowego, ani postanowieniami studium, ani decyzją o warunkach zabudowy, co uzasadniało odwołanie się wyłącznie do faktycznego sposobu jej użytkowania (art. 154 u.g.n.). Biegła wyjaśniała przy tym, że położenie zarówno działki wycenianej, jak i działek podobnych przyjętych do wyceny o przeznaczeniu rolny, w zespole przyrodniczo – krajobrazowym wyznaczonym w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, nie wpływało na ich wartość i nie zmieniało jej rolnego przeznaczenia.

Analiza treści sporządzonych operatów szacunkowych potwierdza, że dokonane szacunki odpowiadają wymogom § 43 rozporządzenia. Zgodnie z § 43 ust. 3 rozporządzenia, przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n. uwzględnia się: zmianę warunków korzystania z nieruchomości, zmianę przydatności użytkowej nieruchomości, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości, skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. Wprawdzie biegła w operacie zaznaczyła, że posłużyła się analogicznie metodą związaną z określeniem wartości służebności przesyłu, jednakże ze stwierdzenia tego nie wynika, aby biegła wartość odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości utożsamiała z wynagrodzeniem za ustanowienie służebności przesyłu. W ocenie Sądu, posłużenie się taką metodyką nie dyskwalifikuje operatu zwłaszcza w sytuacji, gdy, przy ustalaniu zmniejszenia wartości w wycenach nieruchomości biegła uwzględniła wszystkie elementy, o których mowa w § 43 ust. 3 rozporządzenia. Przy tym wskazać należy, że przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie ustanawiają legalnego wzoru ustalenia wartości służebności przesyłu. Zatem biegły w ramach swojego doświadczenia zawodowego może uznać wzór stosowany przy wycenie wartości służebności przesyłu za przydatny w sprawie (zob. wyrok NSA z 6 czerwca 2018 r., I OSK 89/18, dostępny https://orzeczrnia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się natomiast do kwestii zastosowanych współczynników obniżenia wartości nieruchomości (S) i współkorzystania z nieruchomości (K), wskazać należy, że biegła przyjęła takie wskaźniki na podstawie własnych analiz i w oparciu o opracowania branżowe, których aktualności nie podważono. Organ procesowy może zakwestionować operat szacunkowy w przypadku stwierdzenia w nim wewnętrznych sprzeczności, niespójności, czy wręcz nonsensów. Nie można natomiast oczekiwać od organu procesowego weryfikacji operatu w zakresie właściwego ustalenia współczynników korygujących, jeśli dane stanowiące podstawę ich doboru są adekwatne do stanu i przeznaczenia wycenianej nieruchomości w dacie ograniczenia prawa. W konsekwencji, nie można uznać, że współczynniki "S" i "K" zostały ustalone błędnie, skoro biegła opierała się przy ich ustalaniu na danych dotyczących stanu i przeznaczenia działek z daty ograniczenia i korzystała z własnej wiedzy specjalistycznej, a w tym zakresie organ administracji, ani sąd, nie ma kompetencji do kwestionowania ustaleń rzeczoznawcy. Ustalając wartości powyższych współczynników biegła odzwierciedliła przy tym rzeczywiste możliwości inwestycyjne istniejące na działce nr [...] w dacie ograniczenia, obejmujące przede wszystkim możliwość zabudowy zagrodowej, której nie można było przy wycenie pominąć.

W sytuacji, w której organy nie podzieliły zastrzeżeń skarżącej co do operatu, po ich stronie nie istniał obowiązek przychylenia się do jej wniosku o skierowanie operatu do weryfikacji przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych. Brak poddania takiej weryfikacji operatu nie stanowi uchybienia organu, tym bardziej, że nie pozbawia inicjatywy strony do wystąpienia bezpośrednio do organizacji zawodowej o dokonanie oceny prawidłowości operatu, czego skarżąca w tej sprawie nie uczyniła.

Sąd nie uwzględnił również argumentów skarżącej odnośnie bezprzedmiotowości postępowania z powodu ustanowienia na nieruchomościach stanowiących działki nr [...] i nr [...] ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności przesyłu, ujawnionego w księdze wieczystej. Analiza akt prowadzi bowiem do wniosku, że wskazana służebność przesyłu odnosi się do innych działek niż stanowiące przedmiot niniejszego postępowania. Z ustaleń poczynionych i odzwierciedlonych w operacie wynika, że strefa ograniczonego korzystania linii zrealizowanej na podstawie decyzji z 16 grudnia 1974 r. przebiega aktualnie przez działki nr [..]-[...], a nie przez działki nr [...] i [...], powstałe w wyniku podziałów geodezyjnych działki nr [..] i obciążone służebnością przesyłu w związku z przebiegiem innej linii elektroenergetycznej.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.