Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 441/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Świstak Protokolant: starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 574/17 w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi J.F. (dalej: skarżący), uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] czerwca 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] stycznia 2016 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN lub organ) odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których stanowi art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.; dalej: ustawa o działaczach opozycji).

W uzasadnieniu decyzji Prezes IPN wskazał, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym odnaleziono dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. organ utrzymał w mocy decyzję własną z 25 stycznia 2016 r. Organ wyjaśnił, że nie oceniał, czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1721 ze zm.). W tym postępowaniu nie bada się autentyczności dokumentów archiwalnych i nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy.

Prezes IPN stwierdził, że ze zgromadzonej dokumentacji archiwalnej wynika, że skarżący był wykorzystywany przez organ bezpieczeństwa państwa w "kombinacjach operacyjnych". W notatce z 15 listopada 1983 r. opisano udział skarżącego w grze operacyjnej w celu niedopuszczenia do przyjazdu jego syna na grób G.P., natomiast 5 listopada 1983 r. skarżący wraz z poinstruowanym przez niego J.M., w rozmowie z C.F., w sposób zdecydowany próbowali podważyć jego argumentację dotyczącą prawdziwości złożonych przez niego zeznań w sprawie pobytu G.P. na komisariacie. Cel spotkań operacyjnych ze skarżącym został jasno określony m.in. w relacji z dalszej realizacji planu pracy grupy operacyjno-śledczej w sprawie operacyjnego rozpracowania o kryptonimie "[...]", sporządzonej 23 listopada 1983 r. W relacji tej stwierdzono, że od 12 października 1983 r. do 23 listopada 1983 r. odbyło się siedem spotkań ze skarżącym, podczas których realizowano cel strategiczny polegający na przekonywaniu o celowości ujawnienia przez figuranta (syna skarżącego) prawdy związanej z okolicznościami śmierci G.P., a także ograniczeniu wpływów B.S. i jej środowiska na zachowanie i postawę syna skarżącego. Z całości akt sprawy operacyjnego rozpracowania o kryptonimie "[...]" wynika, że cel ten był zbieżny z dążeniami skarżącego, który zdawał sobie sprawę z niebezpieczeństwa, w jakim znalazł się jego syn i cała jego rodzina, a także prawidłowo określił przyczynę grożącego niebezpieczeństwa (niewygodne dla władzy zeznania złożone przez syna).

Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący.

Uwzględniając skargę Sąd I instancji wyjaśnił, że organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy powołał się na notatki z 29 października 1983 r., 23 i 25 listopada 1983 r. i w oparciu o te dokumenty dokonał weryfikacji z notatek z 15 i 22 listopada 1983 r. oraz z 16, 20 i 22 grudnia 1983 r. Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji Sąd I instancji uznał, że została ona wydana z naruszeniem art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, jak i art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd I instancji uznał, że obowiązkiem organu było ustalenie czy dokumenty jakie zachowały się spełniają przesłanki z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Oznacza to, że organ powinien odnieść się do zarzutów skarżącego podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i piśmie z 29 maja 2017 r., wskazujących m.in. na to, że skarżący ujawniał wobec syna, pozostałej rodziny, znajomych, w tym B.S. fakty swoich kontaktów i ich przebiegu z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa. Zarzuty te znajdują potwierdzenie w złożonej na rozprawie przez skarżącego notatce z akt IPN sporządzonej przez Naczelnika Wydziału III WUSW w Radomiu kpt. mgr T.Z., z treści której wynika wprost, że podczas pobytu wnioskodawcy w WUSW w Radomiu, syn czekał na niego w samochodzie (k. 99–105 akt sądowych). Notatki tej organ nie załączył do akt przekazanych sądowi i nie odniósł się do tej okoliczności. W ocenie Sądu I instancji, jest ona kluczowa ponieważ podważa istnienie warunków konspiracji. Ujawnienie świadomego podjęcia i przebiegu kontaktów z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa, dokonane wobec osoby lub środowiska, których przekazywane informacje dotyczyły, powoduje, że nie jest spełnione kryterium tajności. Sąd I instancji podkreślił, że w ramach tej operacji służby bezpieczeństwa, zastosowano wobec rodziny F. i S. "cały arsenał" posiadanych środków techniki operacyjnej, tj.: podsłuch pokojowy, podsłuch telefoniczny w domu i miejscu pracy, obserwację zewnętrzną, kombinacje operacyjne i rozpracowanie z wykorzystaniem osobowych źródeł informacji przez sieć TW, KO, KS. Powołując się na te okoliczności skarżący wskazywał, że informacje zawarte w notatkach przywołanych w decyzjach przez Prezesa IPN pochodziły z podsłuchów i wskazanych wyżej źródeł. Organ odnosząc się do tych faktów powołał się na notatki z 29 października 1983 r., 23 i 25 listopada 1983 r., których brak w aktach sprawy. W ocenie Sądu I instancji, uniemożliwia to kontrolę legalności decyzji z [...] czerwca 2017 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ.

W pierwszej kolejności organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 62 pkt 1 w związku z art. 3 § 1 i art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przez brak skompletowania akt niezbędnych do rozpoznania sprawy, tj. notatek z 29 października, 23 i 25 listopada 1983 r. Sąd I instancji wskazał, że brak tych notatek uniemożliwia kontrolę legalności decyzji z [...] czerwca 2017 r. co powoduje sprzeczność pomiędzy sentencją, a uzasadnieniem wyroku i nie pozwala na jego instancyjną kontrolę.

Ponadto organ zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Polegało to na przyjęciu, że wykazanie przesłanki z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji powinno nastąpić przy uwzględnieniu wyjaśnień i innych dowodów przedstawionych przez stronę, ocenionych następnie stosownie do art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Organ zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w związku z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. wskazując tożsame uzasadnienie jak w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący przedstawił swoje stanowisko w sprawie wnosząc o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Po pierwsze, chybiony jest zarzut kasacyjny, który podnosi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji jak i w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Na wstępie należy podkreślić, że w skardze kasacyjnej błędnie podniesiono "tożsame" uzasadnienie naruszenia powyższych przepisów postępowania jak i zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Ponadto Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego i nie naruszył dyspozycji art. 62 ust. 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji zawiera bowiem wszystkie wymagane przez art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy, w tym w szczególności podstawę prawną rozstrzygnięcia, oraz jej wyjaśnienie, a także z powodu uwzględnienia skargi wskazania dotyczące dalszego postępowania.

Sąd I instancji prawidłowo bowiem stwierdził, że właściwy organ ponownie rozpatrując sprawę powołał się na notatki z 29 października 1983 r., 23 i 25 listopada 1983 r., a następnie w oparciu o powyższe dokumenty dokonał weryfikacji z notatek z 15 i 22 listopada 1983 r. oraz 16, 20 i 22 grudnia 1983 r. W świetle przesłanek z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Natomiast właściwy organ nie odniósł się w ogóle do stwierdzeń skarżącego, które podniósł w treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i piśmie z 29 maja 2017 r. Wynika z nich, że skarżący ujawnił wobec syna, jak i nawet pozostałej rodziny i znajomych, w tym B.S. okoliczności faktyczne swoich kontaktów, jak i ich przebieg z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów służby bezpieczeństwa. Potwierdza to również złożona przez skarżącego na rozprawie przed Sądem I instancji notatka z akt IPN, którą sporządził Naczelnik Wydziału III WUSW w Radomiu kpt. T.Z. (karta nr 102 i 106 akt sądowych). Jednoznacznie z jej treści wynika, że podczas pobytu skarżącego w WUSW w Radomiu, syn czekał na niego w samochodzie (k. 99–105 akt sądowych). Jednak tej notatki organ nie dołączył do akt przekazanych Sądowi I instancji jak i nie odniósł się do tej okoliczności faktycznej. Natomiast jest ona szczególnie ważna, ponieważ podważa wystąpienie warunków konspiracji. Należy bowiem zaznaczyć, że ujawnienie świadomego podjęcia jak i nawet przebiegu kontaktów z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów służby bezpieczeństwa, które nastąpiło wobec osoby lub środowiska, których przekazywane informacje dotyczyły, oznacza, że kryterium tajności nie jest spełnione.

Po drugie, Sąd I instancji prawidłowo podniósł, że służba bezpieczeństwa w tej operacji zastosowała wobec rodziny F. i .S. kompleksowo wszystkie posiadane środki z zakresu techniki operacyjnej. Były to w szczególności: podsłuch telefoniczny, podsłuch pokojowy w domu i miejscu pracy, obserwacja zewnętrzna, a także tzw. kombinacje operacyjne i rozpracowywanie przy wykorzystaniu osobowych źródeł informacji przez sieć TW, KO, KS. Ponadto biorąc pod uwagę powyższe okoliczności faktyczne należy stwierdzić, że informacje, które są zawarte w notatkach, a powołane zostały w uzasadnieniu faktycznym decyzji właściwego organu czyli Prezesa IPN, były z podsłuchów i pozostałych wymienionych wyżej źródeł. Ponadto właściwy organ odnosząc się do tych okoliczności faktycznych powołał się właśnie na notatki z 29 października 1983 r. oraz 23 i 25 listopada 1983 r., których brak jest jednak w aktach sprawy. Natomiast sąd administracyjny nie ma kompetencji do prowadzenia samodzielnie postępowania dowodowego, tylko kontroluje w tym zakresie ustalenia faktyczne dokonane przez właściwy organ, co w tej sprawie nastąpiło. Dlatego też Sąd I instancji słusznie stwierdził, że w tej sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto skutkowało to również w tym sanie faktycznym sprawy nieprawidłowym zastosowaniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, co z kolei stanowi podstawę do zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.