Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 904/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 lit. 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 8 art. 38 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta W. na podstawie art. 106 ust. 4, art. 39 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4, art. 7 pkt 4,6,7, art. 8 ust. 1 oraz art. 8 ust. 3, art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 163) odmówiono A. W. przyznania zasiłku okresowego, o który zwrócił się wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2015r.

Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ ustalił, że strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim synem R., jest osobą rozwiedzioną, matka dziecka ma ograniczoną władzę rodzicielską. Na mocy ugody sądowej zobowiązana jest do alimentacji syna w kwocie 200 zł miesięcznie.

Zajmowane przez stronę i syna mieszkanie o powierzchni 37m2, jest mieszkaniem komunalnym, a strona otrzymuje dotację do czynszu w kwocie 287,01 zł miesięcznie. W mieszkaniu nie zauważono braków w zakresie podstawowych sprzętów.

Z dalszych ustaleń organu wynikało, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. z prawem do zasiłku. Nie otrzymuje pełnej wysokości świadczenia ze względu na zajęcia komornicze na poczet alimentów w wysokości 300 zł miesięcznie na rzecz synów J. W. i M. H.

Z oświadczenia wnioskodawcy i zaświadczenia lekarskiego wynika, że on i syn wymagają diety bezglutenowej ze względu na celiakię. Wydatek ten wnioskodawca określił jako 350 zł.

Organ stwierdził na podstawie wcześniejszego wywiadu środowiskowego, że wnioskodawca na żywność zwykłą przeznaczał 200 zł. Rodzina została objęta programem FEAD w grudniu 2014r. i styczniu 2015r. i planuje się w dalszym ciągu wsparcie w postaci żywności z tego programu.

Syn wnioskodawcy wymaga psychoterapii indywidualnej i grupowej ze względu na zaburzenia emocjonalne. Również wnioskodawca podjął terapię ze względu na zaburzenia osobowości. Rodzina objęta jest procedurą "Niebieskie Karty", a w Sądzie Rejonowym toczą się sprawy dotyczące zarządzeń opiekuńczych i władzy rodzicielskiej.

Dochód rodziny ustalony został stosownie do treści art. 8 ustawy o pomocy społecznej, a przy udziale strony dokonano analizy budżetu domowego.

Jako dochód rodziny w marcu 2015r. przyjęto zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 274,54 zł, alimenty na syna R. w wysokości 200 zł i zasiłek rodzinny w kwocie 106 zł - łącznie 580,54 zł. Natomiast wydatki rodziny wnioskodawcy w miesiącu marcu łącznie wyniosły 636,34 zł (I rata za opłaty za terapię syna - 200 zł, opłata za telefon – 70,58 zł, zakup leków - 61,48 zł, zakup środków czystości - 28,49 zł i inne wydatki – 275.79 zł.). Nadto wnioskodawca zakupił żywność z Firmy A na kwotę 355,20 zł oraz zapłacił za gaz kwotę 88,81 zł. Na oba wydatki wnioskodawca miał zabezpieczone środki z OPS na mocy decyzji z dnia [...] Otrzymał także na mocy decyzji z dnia [...] kwotę 200 zł na zakup żywności zwykłej w miesiącu marcu 2015r.

Łączne wydatki w miesiącu marcu organ ustalił zatem na kwotę 813,36 zł przy czym przyjął, że nie znalazły pokrycia w przyznanej i wypłaconej w miesiącu marcu kwocie zasiłku wyłącznie wydatki do kwoty 177 zł.

Do obliczonych wcześniej dochodów rodziny dodano zasiłek okresowy z miesiąca marca w wysokości 86,57 zł., zasiłek celowy na żywność "R" wypłacony 30 marca 2015r. w kwocie 555 zł, zasiłek celowy na dofinansowanie czynszu z opłatą za śmieci, dofinansowanie środków czystości oraz dojazdów syna na terapię w kwocie 200 zł oraz zasoby z miesiąca lutego 2015r. w kwocie 171,51 zł pomniejszone o kwotę pożyczki w wysokości 116,94 zł (zatem 54,57 zł) i ustalono, że zasoby wnioskodawcy wynoszą 1 431, 29 zł.

Na podstawie przeprowadzonej analizy budżetu za miesiąc marzec 2015r. organ obliczył różnicę pomiędzy zasobami rodziny (1431,29 zł), a poniesionymi wydatkami (813,36 zł). Różnica ta w wysokości 617,93 zł powinna zostać według organu przeznaczona na potrzeby zgłoszone w miesiącu kwietniu 2015r. tj. opłatę gazu, terapii dla syna wraz z dojazdem oraz zakup żywności zwykłej i bezglutenowej. Koszt terapii to 190 zł, koszt dojazdu na terapię to 40 zł, zaś opłata za gaz to 109,72 zł. Wnioskodawcy pozostanie zatem jeszcze 278,21 zł, które może przeznaczyć na żywność. Z tych też względów organ przyznał mu w miesiącu kwietniu zasiłek celowy na zakup żywności brakująca kwotę 280 zł, gdyż łączny koszt żywności wynosił w gospodarstwie wnioskodawcy kwotę 555 zł.

Organ odwołał się do brzmienia art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stwierdzając, że potrzeby osób i rodzin powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomoc społecznej. Wnioskodawca posiada środki na zaspokojenie swoich potrzeb, co wynika z przedstawionych wyliczeń, a możliwości finansowe ośrodka są znacznie ograniczone, dlatego organ musi działać zgodnie z zasadami sprawiedliwości społecznej, tak aby z pomocy społecznej skorzystała największa ilość osób potrzebujących. Zaznaczono, że poza możliwościami samodzielnego zabezpieczenia swoich potrzeb przez wnioskodawcę wzięto również pod uwagę zakres przyznanej mu pomocy. Rodzina jest objęta regularną pomocą MOPSu w formie zasiłków okresowych i celowych zgodnie z oczekiwaniami strony, a także możliwościami finansowymi Ośrodka.

W odwołaniu od opisanej decyzji A. W. zarzucił organowi błędne obliczenia środków, jakimi dysponować miałby w miesiącu kwietniu. Wskazał, że otrzymuje środki z konkretnym przeznaczenie i w taki też sposób dokonuje ich wydatkowania. Środki na żywność przyznane w marcu miały być wydane w marcu. Jako niewłaściwe wskazał przyznawanie niezbędnych na żywność środków w ostatnich daniach miesiąca przy maksymalnie wykorzystywanym na rozpatrzenie spraw terminie, co pozwala organowi na fikcyjne obliczanie rzekomych nadwyżek finansowych. Sytuacja taka trwa według odwołującego od przełomu października i listopada 2014r. , kiedy odmówiono mu przyznania jakiegokolwiek wsparcia, a środki przyznane mu na początku października 2014r. starczyły zaledwie do połowy miesiąca na żywność. Kolejny wniosek z listopada 2014r. rozpatrzona dopiero w końcu tego miesiąca, a wiec według organu środki z jednego miesiąca miałyby starczyć na dwa miesiące.

Odwołujący zwrócił nadto uwagę na konkretne błędy organu polegające przykładowo na przypisaniu zwróconej pożyczki do dochodów odwołującego bez ujęcia jej w faktycznych wydatkach, czy kosztami komorniczymi, które faktycznie ponosi, zatem nie pozostają jako zasoby na następny miesiąc.

Odwołujący wskazał, że ze względu na swój stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Wykorzystuje wszelkie możliwości by zaspokoić potrzeby rodziny. Decyzja odmowna skutkowała zakupem tylko połowy żywności bezglutenowej i nie zapłaceniem gazu oraz drugiej raty za terapię syna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją nr [...] z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Podzielono ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przed Prezydentem Miasta W. w zakresie sytuacji życiowej odwołującego, a także co do bilansu dochodów i wydatków z miesiąca marca 2015r. czyli miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku. Przyznano, że dochód rodziny strony to zasiłek dla bezrobotnych, alimenty na syna R. oraz zasiłek rodzinny w łącznej wysokości 580,54 zł jednak w miesiącu marcu 2015r. odwołujący otrzymał też zasiłek okresowy, zasiłek celowy na żywność "R", zasiłek celowy na dofinansowanie do czynszu z opłatą za śmieci, środki czystości, dojazdu syna na terapię, a także niewykorzystane środki z lutego 2015r. Łącznie przyjęto, że "zasoby" rodziny w miesiącu marcu wynosiły 1 431,29 zł.

Na podstawie przedstawionych przez stronę rachunków i paragonów ustalono wydatki rodziny odwołującego poniesione w marcu 2015r. na kwotę 813,36 zł. Część z nich, zdaniem organu, znajdowała pokrycie w środkach przyznanych stronie na mocy decyzji z marca i lutego 2015r.

Ostatecznie organ wyliczył, że w marcu 2015r. różnica pomiędzy "zasobami" odwołującego, a jego wydatkami wynosił 617,93 zł, która to kwota powinna zostać przeznaczona na wydatki w miesiącu kwietniu. Mając na względzie przyznany w miesiącu kwietniu 2015r. zasiłek celowy na zakup żywności bezglutenowej stwierdzono, że odwołujący jest w stanie zaspokoić w tym miesiącu swoje potrzeby z własnych środków.

Kolegium przywołało art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w którym określono przyczyny, uzasadniające przyznanie zasiłku okresowego. Stwierdzono jednak, że celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie uczynienie z niej stałego źródła dochodu. Także nie jest możliwe przyznanie tego wsparcia osobom, które dysponują środkami pozwalającymi na przezwyciężenie napotkanych trudności. Podkreślano, że uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązuje organ do załatwienia sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny.

Zdaniem Kolegium spełnienie przesłanek ustawowych określonych w art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w tym bezrobocie, daje podstawę do otrzymania zasiłku okresowego. Odmowa przyznania zasiłku okresowego uzasadniona jest tylko wtedy, gdy w okolicznościach sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej określonej w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Z akt administracyjnych wynika, że sytuacja materialna, życiowa oraz zgłoszone potrzeby życiowe strony ocenione zostały prawidłowo.

Kolegium nie podzieliło zarzutów odwołującego, co do nieprawidłowości w wyliczeniu kwot jakimi dysponował w miesiącu marcu 2015r.. Wskazano, że organ I instancji był obowiązany ocenić sytuację materialną strony z miesiąca marca, jako że był to miesiąc poprzedzający datę złożenia wniosku.

Kolegium stwierdziło, że pozostawanie w bezrobociu nie stanowi wyłącznej przyczyny przyznania zasiłku okresowego. Nie można strony uznać za osobę pozostającą w niedostatku uzasadniającym objęcie jej pomocą społeczną jeżeli dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi umożliwiającym zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych we własnym zakresie oraz dzięki wsparciu uzyskiwanemu ze środków pomocy społecznej.

Podzielono także stanowisko organu I instancji o konieczności rozdzielania posiadanych funduszu pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Z akt sprawy wynika, że strona otrzymuje regularną pomoc ze strony gminy. W okresie od września 2014r. do kwietnia 2015r. rodzina odwołującego uzyskała pomoc finansową w łącznej kwocie 5 589,19 zł, co w przeliczeniu na miesiąc daje średnio kwotę 698,15 zł.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie przepisów procedury administracyjnej dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Tak jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący zwrócił uwagę na błędne obliczenie jego wydatków i posiadanych środków pieniężnych. Błędne ustalenie stanu faktycznego uniemożliwiło skarżącemu dokonanie opłat za gaz, prąd, za terapię syna i dojazd na te zajęcia, a także brak możliwości zakupu żywności.

Skarżący zarzucił organowi utrudnianie mu funkcjonowania nakazując rozliczanie się za żywność zwykłą na podstawie faktur imiennych i nieuznawanie wydatków nawet na kserokopiach dokumentów sądowych. Powyższe utrudnia także skarżącemu postępowanie prowadzone w celu zmniejszenia alimentów. Zauważył, że w sytuacji podjęcia pracy na niewystarczającym poziomie zarobkowym pogorszyłby sobie sytuację.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację tożsamą, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach skarżący złożył kserokopie dwóch dokumentów, z których wynikało, że w 2015r. był on objęty pomocą społeczna, a jego syn R. nie korzysta w sposób prawidłowy z przyznanych mu posiłków przez MOPS. Ponadto domagał się dopuszczenia dowodu z dokumentacji Powiatowego Urzędu pracy w W. na okoliczność jego stanu zdrowia twierdząc, że posiada obecnie ograniczoną zdolność do zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718) zwanej dalej P.p.s.a., przy czym wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 P.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie są tego przyczyną podniesione w niej zarzuty.

Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy o pomocy społecznej, a więc aktu prawnego zawierającego regulacje prawne odnoszące się do instytucji państwa mającej na celu wspieranie osób potrzebujących. Jak ujęto to art. 3 ust. 1 w/w ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.. Owo "wspieranie" obliguje organu pomocy społecznej nie tylko do dostarczania pomocy materialnej, a w tym stricte pieniężnej lecz do takiego korzystania z przyznanych im instrumentów prawnych, by beneficjenci pomocy społecznej stawali się jak najszybciej samowystarczalni i samodzielni. Świadczenia przyznawane z pomocy społecznej nie mogą bowiem przekształcić się w stałe źródło dochodu lecz ich celem jest doprowadzenie do skutecznego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby czy rodziny. Proces taki powinien przebiegać zaangażowaniem osoby potrzebującej w pełnym tego określenia rozumieniu. Temu celowi znakomicie służy zasiłek okresowy. Świadczenie to zakłada samodzielność osoby korzystającej z tej formy pomocy, ponieważ to ona sama pod nadzorem pracownika socjalnego będzie musiała decydować o rodzaju potrzeb, które będą w pierwszej kolejności zaspokajane przy wykorzystaniu przyznanych środków. Osoba ta jest przy tym objęta takim programem wychodzenia z trudnej sytuacji życiowej, który faktycznie doprowadzić musi do samowystarczalności (por. St. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej , Wydawnictwo Gaskor Sp. z o.o. Wrocław 2013 str.305 i nast.).

Z tych też przyczyn, w odróżnieniu od zasiłków celowych służących zaspokojeniu konkretnej potrzeby, jest to świadczenie przyznawane okresowo, na czas jaki jest niezbędny do ustabilizowania trudnej sytuacji beneficjenta. Przyjąć bowiem trzeba, że wymienione w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przesłanki udzielenia zasiłku okresowego mają charakter przejściowy i przy właściwym współudziale pomocy społecznej powinny zostać przezwyciężone. Prawidłowo ustalone okoliczności sprawy powinny wskazać organowi najbardziej adekwatne dla sprawy rozwiązanie czasowe.

Zasiłek okresowy traktowany jest w orzecznictwie jako świadczenie o charakterze obligatoryjnym, co oznaczać miałoby, że spełnienie przesłanek ustawowych nie pozostawia organowi prawa do oceny opartej na uznaniu wyprowadzonym z zasad ogólnych przyjętych w ustawie o pomocy społecznej (przykładowo wyrok NSA z dnia 16 listopada 2012r. sygn. I OSK 1222/12 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 maja 2015r. sygn. akt III SA/Kr 1597/14 publ. CBOSA).

W taki rozumieniu zasiłek okresowy stawałby się w istocie publicznym prawem podmiotowy, a w takim razie wnioskodawcy spełniającemu przesłanki określone w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przysługiwałoby roszczenie o jego przyznanie.

Ne można jednak dokonywać charakterystyki zasiłku okresowego w oderwaniu od generalnych celów i zakresu działania pomocy społecznej. Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny przychyla się do poglądu wyrażonego w literaturze przedmiotu, zgodnie z którym świadczenie to uzyskuje przymiot obligatoryjnego dopiero wówczas, gdy organ ustali istnienie potrzeby, której osoba lub rodzina nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując posiadane uprawnienia, zasoby i możliwości przy jednoczesnym spełnieniu się przesłanek wymaganych dla zasiłku okresowego. Jeżeli wystąpienia przesłanek zasiłku okresowego zwalniałoby już organ z obowiązku zbadania istnienia po stronie wnioskodawcy faktycznej, zindywidualizowanej potrzeby, której sam nie jest w stanie zaspokoić, zasiłek ten, występujący w ramach ustawy o pomocy społecznej zaprzeczałby zarówno celom pomocy społecznej, jak też nadrzędnej dla tego aktu zasadzie subsydiarności wynikającej z art. 2 ust. 1 w/w ustawy (por. Karolina Stopka, artykuł " Zasada subsydiarności, a prawo do świadczeń z pomocy społecznej – ST 2008/11/41-57 pkt 2.2)

Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjmuje zatem, że dla przyznania zasiłku okresowego niezbędne jest nie tylko spełnienie się przesłanek występujących w treści art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz kryterium dochodowego lecz także przesłanki wynikającej z generalnej zasad jaką rządzi się pomoc społeczna, a to zasady subsydiarności. W razie zaistnienia określonych w niej warunków świadczenie zostanie przyznane, a interes jednostki zostanie uwzględniony jako pierwszy, przed innymi interesami prawnymi. W takich okolicznościach organ nie może już działać w ramach władzy dyskrecjonalnej i jest zobligowany uwzględnić wniosek strony.

Wyrażone w treści uzasadnienia decyzji Kolegium stanowisko, że uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązuje organ do załatwienia sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny traktować należy zatem za błędny.

Z bezspornych ustaleń organu I instancji wynikało, że skarżący jest osobą spełniającą warunki określone w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jest osobą bezrobotną, zgłoszoną w urzędzie pracy. Występują także po jego stronie faktyczne potrzeby, których nie jest w stanie zaspokoić przy wykorzystaniu własnych możliwości, o czym świadczy permanentne przyznawania mu zasiłków celowych. Nie zmienia stanu rzeczy fakt wspierania go w takiej to właśnie formie. Mimo przyznania zasiłku celowego na konkretny cel nadal będzie on bowiem osobą spełniającą przesłanki wymienione w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i nadal nie będzie posiadał własnych możliwości, by wyjść z trudnej sytuacji życiowej wymagając wsparcia w formie kolejnego zasiłku celowego.

Zasiłek celowy, to tylko dodatkowa w takich okolicznością forma wsparcia pomocy społecznej i można go przyznać dopiero wtedy, gdyby zasiłek okresowy okazał się niewystarczający do pokrycia konkretnej potrzeby zgłaszanej przez beneficjenta zasiłku okresowego.

W okolicznościach wykazanych w aktach sprawy skarżący miał zatem prawo oczekiwać, że jego wniosek o udzielenie wsparcia w postaci zasiłku okresowego zostanie rozpatrzony pozytywnie. Odmowa przyznania tego świadczenia dowodzi natomiast całkowicie mylnego podejścia organu do przyznanych mu w ramach pomocy społecznej instrumentów prawnych.

Zasada indywidualizacji, wyrażona w art. 3 ust. 3 u.p.s., nakazuje, aby rodzaj, forma i rozmiar świadczenia były odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W myśl powyższej zasady właściwy organ nie może w sposób dowolny przyznawać świadczeń, bowiem jedynie zastosowanie odpowiedniej formy pomocy doprowadzi do usamodzielnienia się osoby lub rodziny (S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, wyd. Gaskor, Wrocław 2013, s. 58.

W okolicznościach, które bezspornie wskazują na zaistnienie przynajmniej jednej z przesłanek wymienionej w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i potrzeb odpowiadających celom pomocy społecznej odwrócenie kolejności, w jakiej wsparcie ma następować i przyznanie wyłącznie zasiłku celowego nie jest właściwą formą wsparcia.

Zasiłki celowe to świadczenia jednorazowe, sporadyczne, nie stabilizujące sytuacji skarżącego i zasadniczo niepozwalające na osiągnięcie najdalej idących celów pomocy społecznej. Ich przyznawanie w rzeczywistości nie pozwoli na usunięcie trudności, z którymi skarżący boryka się. Organ nie rozwiązuje zatem rzeczywistego problemu osoby potrzebującej , nie prowadzi do jej usamodzielnienia lecz wręcz uzależnia od kwot przyznawanych z przeznaczeniem na pokrycie zindywidualizowanej potrzeby według uznania organu.

Uzyskanie prawa do zasiłku okresowego łączy się natomiast z przyjęciem przez uprawnionego pełnej odpowiedzialności za umiejętne gospodarowanie przyznanymi mu środkami finansowymi w celu faktycznego zaspokojenia wszystkich niezbędnych potrzeb rodziny. Jednocześnie musi on zdawać sobie sprawę, że nie jest to stałe źródło dochodu lecz pomoc mająca na celu doprowadzenie do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie, a w tym do utrzymywania się z własnej pracy zarobkowej.

Obliczenia organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji pokazują, że to w istocie organ prowadzi budżet domowy skarżącego i stara się zaspokajać w formie zasiłków celowych bieżące jego potrzeby w miarę posiadanych środków. Działania te uznać można za wyłącznie doraźne. Nie opracowano żadnego programu, który pozwalałby w przyszłości na wyprowadzenia skarżącego z trudnej sytuacji życiowej, nie podjęto żadnych działań o charakterze aktywizującym go. Tego typu polityka w okolicznościach sprawy jest błędna, a wręcz sprzeczna z istotą pomocy społecznej.

Jeżeli organ stwierdzi, że skarżący spełnia warunki do zasiłku okresowego (nie tylko wymienione w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ale także te, które wynikają z generalnych zasad rządzących tą instytucją), a brak jest okoliczności, o których mowa w art. 11 ust. 1 czy 2 ustawy o pomocy społecznej, nie ma możliwości prawnych, by potrzeby skarżącego zaspokajane być mogły wyłącznie w postaci zasiłku celowego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny zobligowany był do uwzględnienia skargi i uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji.

W ponownym postępowaniu rolą organu będzie powtórnie dokonać analizy budżetu skarżącego z uwzględnieniem jego dochodów w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych przez rodzinę. Korzystając z władzy dyskrecjonalnej przyznanej organowi tylko w obszarze wyznaczonym treścią art. 38 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 38 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w którym to obszarze poruszać się może swobodnie, organ nie starci z pola widzenia generalnych zasad pomocy społecznej oraz celu zasiłku okresowego, jakim jest umożliwienie jego beneficjentowi pokrycie niezbędnych wydatków. Jeżeli natomiast organ uzna za słuszne przyznać świadczenie w wysokości niższej, musi uzasadnić to w sposób racjonalny. Sąd zauważa, że stwierdzenie, iż potrzeby nieznajdujące pokrycia w zasiłku okresowym będą zaspokajane zasiłkami celowymi, nie jest właściwym uzasadnieniem.

Organ pouczy skarżącego o konieczności współdziałania z pracownikiem socjalnym, konieczności wykorzystywania własnych umiejętności, kwalifikacji i wszelkich innych możliwości pozwalających na wyjście z krytycznej sytuacji rodziny. Brak współdziałania z organami pomocy społecznej, a także brak samodzielnych prób zmierzających do zmiany warunków życiowych i finansowych powinien być oceniony negatywnie, jako okoliczność pozwalająca na odmowę wsparcia finansowego ze strony pomocy społecznej. Przypomnieć bowiem trzeba, że pomoc społeczna nie jest instytucją zapewniającą źródło stałego utrzymania dla osób, które przy wykorzystaniu własnych zasobów mogłyby przezwyciężyć swoje problemy.

Organ rozważy przy tym celowość zawarcia ze skarżącym kontraktu socjalnego w myśl art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie którego określony zostałby sposób współdziałania w rozwiązywaniu problemów rodziny skarżącego. Dokona oceny czy konieczne jest - uaktywnienie zawodowe skarżącego, pomoc w rozwiązaniu jego problemów rodzinnych związanych z alimentacją synów pozostających pod pieczą ich matki, a także pomoc w rozwiązaniu problemów zdrowotnych skarżącego i jego syna.

Ubocznie Sąd zwraca uwagę organom, że zgodnie z powoływanym już przepisem art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej spełnienie przesłanki w postaci kryterium dochodowego ustala się na podstawie wysokości przychodów wnioskodawcy z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Natomiast sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy oceniana być powinna z chwili daty złożenia wniosku.

Odnosząc się natomiast do złożonych na rozprawie wniosków dowodowych Sąd wskazuje na regulację zawartą w art. 106 § 3 P.p.s.a. zezwalającą sądom administracyjnym na postępowanie dowodowe wyłącznie w ograniczonym zakresie. W kontrolowanej sprawie nie występowały istotne wątpliwości, które wymagałyby wyjaśnienia. Nota bene żaden z wnioskowanych przez skarżącego dowodów nie mógłby nawet hipotetycznie służyć takim celom, o jakich mowa w przywołanym przepisie.

Mając na względzie dostrzeżone uchybienie polegające na nieprawidłowej interpretacji art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co doprowadziło w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, Sąd orzekł jak w sentencji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" P.p.s.a.