Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 614/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 614/05 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 marca 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: NSA Józef Gach, Sędziowie: WSA Anna Znamiec, Asesor WSA Jarosław Wiśniewski (spr), Protokolant: Aneta Kubacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2007r., sprawy ze skargi T. A., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 14 lutego 2005 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty., I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji. II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] i [...] czerwca 2004r. T. A. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskami o zwrot nadpłaty powstałej w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] z dnia [...].11.1998 r.

W odpowiedzi Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] z dnia [...].11.2004 r., którym umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nadpłaty, ponieważ jak podano w uzasadnieniu zaległości podatkowe, których dotyczyło postępowanie wynikały z podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 1996 i uległy już przedawnieniu. Na podstawie art. 70b Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe dotyczące zobowiązania, które uległo przedawnieniu uznano więc za podlegające umorzeniu.

Na postanowienie to T. A. złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, podając w uzasadnieniu, iż odmowa zwrotu nadpłaty jest bezpodstawna a postępowanie egzekucyjne było wszczęte bezprawnie i bezpodstawnie.

Po zapoznaniu się ze stanem sprawy Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 14.02.2005 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie . W uzasadnieniu podniesiono , iż zgodnie z art. 70b Ordynacji podatkowej, postępowania podatkowe dotyczące zobowiązań podatkowych, które uległy przedawnieniu umarza się w drodze postanowienia. W omawianej sytuacji strona zwróciła się o zwrot nadpłaty dotyczącej zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1996.

Należało zatem zbadać, czy zobowiązanie to uległo przedawnieniu 5-letni termin przedawnienia zaczął biec od dnia następnego po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne zakończono z chwilą uzyskania wpłat pokrywających w całości dochodzone należności tj.; dla tytułu wykonawczego nr [...] w dniu [...].08.1999 r. i dla tytułu wykonawczego nr [...] w dniu [...].08.1999 r.

W chwili zatem wydawania zaskarżonego postanowienia zobowiązanie uległo przedawnieniu, w związku z tym mając na uwadze dyspozycję art. 70b Ordynacji podatkowej, toczące się postępowanie w sprawie zwrotu nadpłaty należało uznać za bezprzedmiotowe. Wobec powyższego uznano, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, brak więc podstaw do jego uchylenia.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucili naruszenie art. 80 Ordynacji podatkowej. Podniósł mianowicie , iż w myśl art. 80 par. l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty, zwrot nadpłaty lub zaliczenie jej na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych przerywa bieg terminu do zwrotu nadpłaty. Złożenie wspomnianych powyżej wniosków o zwrot nadpłaty w dniach 06 czerwca 2004 roku oraz 24 czerwca 2004 roku skutecznie zatem przerwało bieg terminu do zwrotu nadpłaty. Ponadto skarżący polemizuje ze stwierdzeniem organów podatkowych , iż kwoty uzyskane w trakcie wspomnianych postępowań egzekucyjnych zostały kiedykolwiek skutecznie zaliczone na poczet jakiegokolwiek zobowiązania podatkowego, w tym również zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT-5) za rok 1996. Podnoszenie tych okoliczności przez organy podatkowe nie znajduje uzasadnienia zarówno w dokumentach oraz faktach wobec czego nie mogą one wywierać żadnych skutków w niniejszym postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd ten ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony.

Uwzględniając te uprawnienia Sądu stwierdzić należy, iż skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn niż podane w uzasadnieniu skargi.

Organy podatkowe błędnie zastosowały instytucje przedawnienia zobowiązań podatkowych do rozstrzygnięcia kwestii nadpłaty. Zwrócić bowiem należy uwagę , iż zarówno instytucja przedawnienia zobowiązań podatkowych jak i kwestia nadpłaty są instytucjami prawa podatkowego odrębnymi często niezależnymi od siebie i wywołującymi różne skutki prawne. O odrębności tych dwóch instytucji świadczy nie tylko fakt , iż zostały one umieszczone w dwóch rozdziałach ordynacji podatkowej ale również to , iż posiadają odrębne terminy przedawnienia .

Zgodnie z art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku, kwotę podatku pobraną przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej, zobowiązania zapłaconego przez płatnika lub inkasenta, jeżeli w decyzji, o której mowa w art. 30 § 4, określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej, zobowiązania zapłaconego przez osobę trzecią lub spadkobiercę.

Najbardziej pojemne i zarazem najmniej skonkretyzowane jest określenie nadpłaty zawarte w pkt. 1 analizowanego artykułu. Nadpłatą jest kwota nadpłaconego i nienależnie zapłaconego podatku. Podatek nadpłacony to podatek zapłacony w kwocie wyższej niż należna.

Podatek zapłacony nienależnie to kwota uiszczona przez podatnika w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej zapłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł.

Istota nadpłaty sprowadza się do tego, że podatnik płaci wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek podatkowy), albo płaci za dużo (kwota podatku zapłaconego przewyższa kwotę należną). Podkreślić jednak należy , iż użyte w analizowanym przepisie pojęcie "podatek" nie jest użyte w rozumieniu art. 6 Ordynacji podatkowej . Kwota ta nie ma bowiem podstawy prawnej, nie wynika z zawartego w ustawie obowiązku świadczenia, co jest charakterystyczne dla podatku. Podatnik płaci więcej niż powinien nie dlatego, że jest taki obowiązek ustawowy, ale z innych przyczyn. Przyczyną powstania nadpłaty musi być zawsze przekonanie podatnika, że to, co płaci jest realizacją ciążącego na nim obowiązku podatkowego. (Ordynacja podatkowa. Komentarz, R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz Dom Wydawniczy ABC, 2006.) Pojęcie "podatek należy zatem w tym wypadku traktować umownie jako świadczenie wprawdzie nienależne , ale zrealizowane na tle szeroko pojętego stosunku podatkowoprawnego, z błędnym przeświadczeniem wykonania zobowiązania podatkowego .

Zatem nie można do instytucji nadpłaty stosować instytucji przedawnienia zobowiązań podatkowych o których mowa w rozdziale 8 Ordynacji podatkowej, gdyż nadpłata "podatku" nie jest bezpośrednio związana z zobowiązaniem podatkowym - nadpłata występuje tam gdzie nie istnieje obowiązek podatkowy . Tym bardziej , iż w art. 80 Ordynacji podatkowej został wprowadzony odrębny 5 letni termin ograniczający możliwość składania wniosku o stwierdzenie nadpłaty .

Istnienie nadpłaty nie tylko może być niezależne od przedawnienia zobowiązania podatkowego a nawet być jego pochodną kreującą powstanie nadpłaty. Nietrudno bowiem sobie wyobrazić sytuacje wpłaty należności pieniężnej na poczet zobowiązania podatkowego, które w chwili wpłaty było już przedawnione . Z chwilą przedawnienia zobowiązanie podatkowe wygasa a mając na uwadze , iż zobowiązanie podatkowe nie może wygasnąć dwa razy, wpłacona należność stanowi automatycznie nadpłatę - "podatek" nienależny . Zatem mimo przedawnienia zobowiązania podatkowego wniosek o stwierdzenie nadpłaty może i powinien być merytorycznie (czyli pod kątem istnienia nadpłaty ) rozpatrzony o ile nie upłynął termin , o którym mowa w art. 81 Ordynacji podatkowej. Jeżeli bowiem powstała nadpłata organ podatkowy winien to stwierdzić w drodze decyzji , podobnie jeżeli nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nadpłaty decyzją winien odmówić stwierdzenia nadpłaty.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy podatkowe winny więc rozpatrzyć wnioski o stwierdzenie nadpłaty w trybie właściwym dla tej instytucji .

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a w/w ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowaniu orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.