Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 112/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 129, art. 135
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Sławomir Pauter Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2014 r. sprawy ze skargi "G" Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia w części dotyczącej zmiany lokalizacji punktu gier I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz "G" Spółki z o.o. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

G Sp. z o.o. wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013 r. wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej o zmianę decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2009 roku nr [...], udzielającej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa, poprzez przeniesienie jednego z punktów gier na automatach o niskich wygranych zlokalizowanego w lokalu X do lokalu gastronomicznego "C".

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił wszczęcia postępowania w powyższej sprawie. W wyniki zażalenia złożonego przez wnioskodawcę Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy wyżej wymienione postanowienie. Uzasadniając swoje stanowisko organ stwierdził, że działając w pierwszej instancji zasadnie uznał, iż art. 135 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm. określanej dalej jako u.g.h. ) nie dopuszcza takiej możliwości, aby w wyniku zmiany dotychczasowego zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych doszło do zmiany miejsca funkcjonowania punktu gier na automatach o niskich wygranych. Tym samym brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiotowym zakresie.

Wyrokiem z dnia 17 lipca 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 425/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim - po rozpatrzeniu sprawy ze skargi "G" sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...].

Sąd wyjaśnił, że G Spółka z o.o. złożyła w dniu [...] stycznia 2013 r. ( data wpływu pisma ) do Dyrektora Izby Celnej wniosek o dokonanie zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, które to zezwolenie zostało udzielone Spółce decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2009 r. Wszczęcie postępowania podatkowego jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu administracji. Nie ulega wątpliwości, że w swoim wniosku Spółka zawarła żądanie podjęcia przez organ czynności, które znajdują oparcie w art. 135 ust. 1 u.g.h . Przepis ten dopuszcza dokonywanie zmian w udzielonych zezwoleniach, określając w kolejnych ustępach warunki tych zmian. Bezsporne jest zatem, że w porządku prawnym obowiązują przepisy pozwalające organowi na merytoryczne rozpoznanie wniosku o zmianę zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Niezależnie od tego, jakie w sprawie zapadłoby rozstrzygnięcie, tj. czy organ uznałby za zasadne dokonanie tej zmiany, czy też uznałby za zasadne odmówić zmiany zezwolenia, wszelkie elementy merytoryczne uznające zasadność lub bezzasadność wniosku Spółki mogą znaleźć się wyłącznie w uzasadnieniu decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę, kończącej postępowanie w danej instancji, a nie w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania, które nie załatwia sprawy co do istoty.

Jednocześnie Sąd zauważył, że organ, wskazując na przyczyny odmowy zmiany decyzji z [...] lipca 2009 r. udzielającej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach, merytorycznie odniósł się do wniosku strony z dnia [...] stycznia 2013 r., lecz zrobił to w niewłaściwej formie. Niezależnie bowiem od tego, czy żądanie zmiany zezwolenia, w świetle obowiązujących przepisów było zdaniem organu zasadne czy nie, organ miał obowiązek wszcząć postępowanie podatkowe ( art. 165 § 3 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. określanej dalej jako o.p. ) i zakończyć je decyzją administracyjną rozstrzygającą o prawach i obowiązkach Spółki tj. albo zmienić decyzję udzielającą zezwolenia albo też odmówić dokonania zmiany. Obowiązek organu w tym zakresie wynika wprost z art. 207 § 1 i § 2 o.p., który stanowi, że organ podatkowy orzeka w sprawie w drodze decyzji, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej, a decyzja rozstrzyga sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji. Zasadą jest więc rozstrzyganie decyzją w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów o.p.

Jednocześnie Sąd wskazał, że organ zawarł obszerny wywód odnoszący się do charakteru prawnego przepisu art. 135 ust. 2 u.g.h., który stanowi, że w wyniku zmiany zezwolenia nie może nastąpić zmiana miejsc urządzania gry, z wyjątkiem zmniejszenia liczby punktów gry na automatach o niskich wygranych. Organ uzasadnił w nim swoje stanowisko, zgodnie z którym przepis ten nie jest "przepisem technicznym" w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, w związku z czym nie wymagał notyfikacji Komisji Europejskiej, a tym samym mógł znaleźć w sprawie zastosowanie i stać się podstawą prawną postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany zezwolenia, zwłaszcza, że z uwagi na fakt, iż nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, organ nie może odmówić jego zastosowania.

Ponownie rozpatrując sprawę Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] powołując się na przepis art. 207 w związku z art. 253 a o.p. , art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323 ze zm. określanej dalej jako u.s.c.), art. 8 i art. 135 ust. 2 u.g.h w zw. z art. 9 pkt 3, art. 24 ust. Ib, art. 30, art. 32 ust. 1 pkt 5 i art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm. określanej dalej jako u.g.z.w.) odmówił zmiany zezwolenia w części dotyczącej zmiany lokalizacji punku gier.

Organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 8 u.g.h. do postępowań w sprawach określonych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o.p., chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast zgodnie z art. 51 ust 2 lit. a u.g.h. zmiana koncesji lub zezwolenia może nastąpić na wniosek podmiotu, który je uzyskał, a zmiana dotyczy miejsca urządzania gier lub zakładów wzajemnych, z tym, że wskutek zmiany zezwolenia nie może nastąpić zwiększenie pierwotnej liczby punktów przyjmowania zakładów wzajemnych. Z kolei z art. 135 ust. 1 u.g.h. wynika, że zezwolenia mogą być zmieniane na zasadach określonych w ustawie dla zmiany koncesji i zezwoleń udzielanych podmiotom prowadzącym działalność w zakresie między innymi gier na automatach przez organ właściwy do udzielana zezwolenia, a w świetle art. 117 u.g.h. zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier i zakładów wzajemnych udzielone przed dniem wejścia w życie u.g.h. zachowują ważność do czasu ich wygaśnięcia. Z przepisu tego organ wywiódł, że do postępowania w sprawie mają zastosowanie przepisy u.g.z.w.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 9 pkt 3 u.g.z.w. przez punkt gry na automatach o niskich wygranych należy rozumieć miejsce, w którym prowadzi się gry na automatach o niskich wygranych, na podstawie zatwierdzonego regulaminu, a liczba zainstalowanych automatów nie przekracza 3 sztuk. Natomiast zgodnie z art. 30 u.z.g.w. punkty gry na automatach o niskich wygranych mogą być usytuowane w lokalach gastronomicznych, handlowych lub usługowych, oddalonych co najmniej 100 m od szkół, placówek oświatowo-wychowawczych, opiekuńczych oraz ośrodków kultu religijnego.

Ponadto podmiot, który ubiega się o zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie urządzania i prowadzenia gier na automatach o niskich wygranych, jak również ten podmiot, który ubiega się o zmianę miejsca lokalizacji danego punktu gier, winien przedstawić odpis dokumentów wskazujących na prawo do władania budynkiem (lokalem) lub umowy zobowiązującej do oddania we władanie budynku (lokalu), w którym będą urządzane gry - zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 5 u.g.z.w.

Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że przystępując do realizacji wyroku sygn. akt II SA/Go 425/13 z dnia 17 lipca 2013 r. wystosował pismo nr [...] z dnia [...] października 2013 r. do Zakładu "C" K.B. z zapytaniem, czy umowa najmu z dnia [...] września 2012 r. zawarta ze Spółką G jest nadal aktualna. W odpowiedzi K.B. prowadzący Zakład "C" wskazał, iż w związku z likwidacją lokalu gastronomicznego "C" z dniem [...] maja 2013r. umowa ze Spółką G została automatycznie rozwiązana.

W związku z powyższym organ stwierdził, że Spółka G nie dysponuje obecnie umową lub innym dokumentem potwierdzającym prawo do władania budynkiem bądź lokalem, w którym byłyby urządzane gry na automatach o niskich wygranych, a więc złożony wniosek nie spełnia wymogów formalnych określonych w przepisach, na które Spółka się powołuje. Tym samym organ nie jest uprawniony do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.

Ponadto organ wskazał, iż z informacji udzielonej przez Urząd Miasta wynika, że lokal gastronomiczny "C" przy ul. [...] znajduje się w pobliżu Szkoły Podstawowej, tj. odległość od bramy wjazdowej do szkoły wynosi 55 metrów. Skoro zatem wskazywany we wniosku Spółki lokal gastronomiczny "C" położony jest w odległości mniejszej aniżeli 100 m od szkoły podstawowej ( tj. 55 metrów od bramy wjazdowej szkoły), to stwierdzić należy, że jego lokalizacja nie spełnia wymogu z art. 30 u.g.z.w.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że nieuzasadnione i sprzeczne z zasadą szybkości postępowania byłoby prowadzenie dalszego postępowania dowodowego w celu przeprowadzenia analizy technicznego bądź nietechnicznego charakteru art. 135 ust. 2 u.g.h .

W odwołaniu G spółka z o.o. zarzuciła organowi naruszenie fundamentalnych zasad prawa Unii Europejskiej, uregulowanych w Traktacie z Lizbony zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską z dnia 13 grudnia 2007 r. oraz naruszenie art. 2 , art. 31 ust. 3 w zw. z art. 22, art. 61, art. 7 Konstytucji RP, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 135 ust. 2 u.g.h., który został uchwalony z pominięciem procedury notyfikacji, a zatem w sposób bezprawny i jako taki nie obowiązuje.

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wcześniejszy jej etap został zakończony wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sygn. akt II SA/Go 425/13 z dnia 17 lipca 2013 r., w którym to Sąd zawarł wytyczne dla organu podatkowego, którymi powinien się on kierować przy ponownym rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy. Wytyczne te dotyczyły przede wszystkim braku stosownego rozważenia przez organ ewentualnego technicznego charakteru przepisu art. 135 ust. 2 u.g.h. w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 oraz przeprowadzenia oceny technicznego lub nietechnicznego charakteru przepisów u.g.h., czy przepisy te wprowadzają warunki mogące mieć istotny wpływ na właściwości lub sprzedaż produktów, tj. automatów do gier o niskich wygranych. W związku z czym, przy ponownym rozpatrywaniu niniejszej sprawy dotyczącej wniosku strony z dnia [...] stycznia 2013 r. o zmianę lokalizacji punktu gier na automatach o niskich wygranych Dyrektor Izby Celnej stwierdził, iż organ I instancji szczegółowo rozważył, czy przepis art. 135 ust. 2 u.g.h. posiada charakter przepisu technicznego bądź nietechnicznego. W tym zakresie zaś organ II instancji w pełni podzielił ocenę organu I instancji, iż nawet gdyby przyjąć hipotetycznie, iż art. 135 u.g.h. posiada charakter przepisu technicznego, to okoliczności występujące w niniejszej sprawie przemawiają za tym, aby wydać decyzję odmawiającą zmiany zezwolenia udzielonego decyzją Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. w części dotyczącej zmiany lokalizacji punktu gier, co wywiedziono m.in. z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 lipca 2013 r. sygn. akt P 4/11 oraz uchwały 7 sędziów NSA z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt II GSP 2/09.

Dyrektor Izby Celnej zaznaczył ponadto, iż z analizy treści zawartej w zaskarżonej decyzji wynika, że sytuacja ekonomiczna wykorzystywanych w branży hazardowej automatów do gry o niskich wygranych została także przebadana i rozważona. Wynika z niej jednoznacznie, iż liczba wykorzystywanych do gry automatów poprzez poszczególne lata maleje, jak również liczba funkcjonujących punktów gry na tych automatach. Dane, które wykazują spadek zainteresowania hazardem są odzwierciedleniem wskaźników ekonomicznych, które wskazują na coraz mniejszą rentowność tej branży, co czyni niezasadnym zarzuty dotyczące politycznego charakteru zaskarżonego odwołaniem rozstrzygnięcia.

Organ wskazał również, iż do czasu uchylenia art. 135 u.g.h., przepis ten obowiązuje i posiada moc prawną w polskim systemie prawnym. Podkreślił również, iż podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyrokach z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawach o sygn. akt I KZP 15/13 i I KZP 14/13.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów Konstytucji RP organ wyjaśnił, iż organ podatkowy wydając zaskarżoną decyzję opierał się na obowiązujących i pozostających w obiegu prawnym przepisach. To, iż przepisy te są kontrowersyjne i wzbudzają wiele sporów nie zmienia faktu, iż organ podatkowy jest zobowiązany do ich stosowania. Jak wcześniej wspomniano, nie został uchwalony żaden akt prawny, który by zmienił przepisy prawa w przedmiotowym zakresie, a więc podzielić należy przytoczone powyżej stanowisko Sądu Najwyższego, iż przepisy te należy stosować. Organ ponadto podkreślił, iż ma świadomość, że przepisy u.g.h. niosą za sobą wiele ograniczeń, jednakże takie ograniczenia są dozwolone, jeśli ustanowione są w ustawie. Zatem nie można tu zgodzić się ze stroną, iż zostały jej ograniczone bezprawnie prawa i wolności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim G sp. z o.o. ponownie zarzuciła organom naruszenie fundamentalnych zasad prawa Unii Europejskiej, uregulowanych w Traktacie z Lizbony zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską z dnia 13 grudnia 2007 r. oraz naruszenie art. 2 , art. 31 ust. 3 w zw. z art. 22, art. 61, art. 7 Konstytucji RP, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 135 ust. 2 u.g.h., który został uchwalony z pominięciem procedury notyfikacji, a zatem w sposób bezprawny i jako taki nie obowiązuje . Jednocześnie skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga podlegała uwzględnieniu, przy czym z przyczyn innych niż podniesionych w skardze.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2012 r., Nr 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 p.p.s.a.). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie zarówno decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2013 r. nr [...], jak i decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji została podpisana przez Zastępcę Dyrektora Izby Celnej R.L..

Oznacza to, iż środek odwoławczy od decyzji organu I instancji rozpoznała osoba wyłączona z mocy prawa od udziału w postępowaniu odwoławczym. Nastąpiło to z naruszeniem art. 130 § 1 pkt 6 o.p. w zw. z art. 221 o.p. , które to przepisy - zgodnie z art. 8 u.g.h. - mają zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu.

W myśl bowiem powołanego przepisu art. 130 § 1 pkt. 6 o.p. pracownik urzędu skarbowego, urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby skarbowej, funkcjonariusz celny lub pracownik urzędu celnego, izby celnej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji .

Powołany przepis art. 130 § 1 pkt 6 o.p. ma charakter bezwzględny i nie wymaga by uprawdopodobnić jakikolwiek brak obiektywizmu, czy bezstronności u pracownika wydającego decyzję, a do jego zastosowania wymagane jest jedynie wystąpienie przesłanki szeroko pojętego brania udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Zważyć również należy, iż na gruncie art. 221 o.p. ustawodawca zawarł jednoznaczne w swej treści odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu odwoławczym, co oznacza w oczywisty sposób zastosowanie ma również przepis art. 130 o.p. Fakt operowania przez ustawodawcę techniką odesłania do "odpowiedniego stosowania" nie ma żadnego istotnego i decydującego znaczenia dla usprawiedliwienia stanowiska, że brak cechy dewolutywności odwołania na gruncie rozwiązań przyjętych w art. 221 o.p. wyłącza stosowanie w postępowaniu regulowanym tym przepisem instytucji, o której mowa w art. 130 § 1 pkt 6 o.p. Nie jest to bowiem element (czynnik), który mógłby być uznany za uzasadniający odstępstwo od stosowania instytucji wyłączenia pracownika. Należałoby nawet przyjąć, że współkształtując sytuację organu odwoławczego, zwłaszcza zaś sytuację strony postępowania przed tym organem, tego rodzaju element postępowania, o którym mowa w art. 221 o.p. , tym bardziej uzasadnia respektowanie zasady wyrażonej w art. 130 § 1 pkt 6 o.p. ( por. uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 18 lutego 2013 r. I GPS 2/12 ).

Celem instytucji wyłączenia jest ponad wszelką wątpliwość potrzeba ochrony prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronności orzekania, stanowiących istotną wartość procedury administracyjnej (podatkowej). Ma ona stanowić gwarancję bezstronności działania administracji publicznej przeciwdziałając przenoszeniu ocen formułowanych w pierwotnym postępowaniu na postępowanie odwoławcze, w którym sprawa ponownie podlegać powinna merytorycznemu i ze swej istoty obiektywnemu rozpatrzeniu. W prowadzonym postępowaniu odwoławczym, którego model powinien być ukształtowany w sposób gwarantujący realizację prawa do wniesienia odwołania, w tym prawa do ponownego oraz w szczególności sprawiedliwego rozpoznania sprawy, powinny więc znaleźć swoje zastosowanie wszystkie instytucje procesowe gwarantujące zachowanie standardu obiektywizmu działania administracji publicznej oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz ich kultury prawnej.

Instytucja wyłączenia pracownika jest ponadto elementem sprawiedliwości proceduralnej, a więc jednej z zasad demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). W tym zakresie, zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie (wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU-A 2004, nr 7, poz. 67; wyrok NSA z 13 maja 2008 r., II FSK 392/07; wyrok NSA z 31 stycznia 2012 r., II GSK 1530/10; uchwała NSA z 20 maja 2010, I OPS 13/09, ONSAiWSA 2010, nr 5, poz. 82; Z. Czeszejko-Sochacki: Prawo do sądu w świetle Konstytucji RP, PiP 1997, z. 11-12, s. 100; M. Borucka-Arctowa: Sprawiedliwość proceduralna a orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i jego rola w okresie przemian systemu prawa, [w:] Konstytucja i gwarancje jej przestrzegania. Księga pamiątkowa ku czci prof. Janiny Zakrzewskiej, pod. red. J. Trzcińskiego, A. Jankiewicza, Warszawa 1996, s. 27-28) wskazuje się, że ratio legis instytucji wyłączenia sędziego (art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.), jak i podobnych rozwiązań w innych przepisach o postępowaniu, jest oczywista i sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn mogących wywoływać w otoczeniu jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. Podkreśla się przy tym, że z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika ogólne wymaganie, aby wszelkie postępowania prowadzone przez organy władzy publicznej w celu rozstrzygnięcia sporów indywidualnych odpowiadały standardom sprawiedliwości proceduralnej. Wskazuje się w nich, że pewne wymagania proceduralne w demokratycznym państwie prawnym odnoszą się nie tylko do postępowania sądowego, lecz również do postępowania przed innymi organami władzy publicznej, w tym organami administracji. Przestrzeganie zasady sprawiedliwości proceduralnej jest obowiązkiem nie tylko ustawodawcy, ale i organów (sądów) stosujących prawo, także w procesie jego wykładni.

Zaznaczyć w tym miejscu należy , iż nie sposób uznać, że osoba pełniąca funkcję zastępcy dyrektora izby celnej może być traktowana jako organ podatkowy w rozumieniu art. 13 § 1 pkt 2 o.p., gdyż organem jest dyrektor izby celnej, a działanie w jego zastępstwie pracownika izby celnej (również zastępcy dyrektora), jest działaniem upoważnionego pracownika w rozumieniu art. 143 § 1 o.p. Podpisu zastępcy dyrektora izby nie można traktować jako podpisu osoby pełniącej funkcję organu, ponieważ funkcję tę pełni każdorazowo konkretna osoba do tego powołana (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2008 r., II FSK 392/07 )

Dyrektor izby celnej należy do grupy organów monokratycznych, co przy wydawaniu decyzji oznacza, że nie ma przeszkód, aby konkretna osoba powołana przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych (art. 27 ust. 5 u.s.c. ), będąca nosicielem kompetencji, a więc piastującą funkcję takiego organu, wydała i podpisała zarówno decyzję wydaną w pierwszej instancji, jak i rozstrzygnięcie podjęte w wyniku posłużenia się przez stronę postępowania instytucją ponownego rozpatrzenia sprawy, która nie jest środkiem zaskarżenia o charakterze dewolutywnym.

Unormowania zawarte w art. 143 § 1 o.p. umożliwiają dyrektorowi izby celnej także upoważnienie funkcjonariusza celnego lub pracownika kierowanej przez ten organ jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu i w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji, postanowień i zaświadczeń.

Dekoncentracja uprawnień orzeczniczych organu inaczej jednak kształtuje pozycję upoważnionych funkcjonariuszy celnych, pracowników jednostki organizacyjnej w obu fazach postępowania quasi-instancyjnego. Nie można bowiem zapominać, że względem takich osób znajduje zastosowanie instytucja wyłączenia od udziału w postępowaniu .

Gdyby więc dyrektor izby celnej upoważnił konkretnego funkcjonariusza celnego lub pracownika jednostki organizacyjnej do wydania w imieniu organu indywidualnego aktu z zakresu administracji w pierwszej instancji, pracownik ten byłby wyłączony ex lege z postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy i w konsekwencji z wydania w tym postępowaniu rozstrzygnięcia, wszak brał on już udział w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 130 § 1 pkt 6 o.p. )

Dekoncentracją uprawnień orzeczniczych posłużył się Dyrektor Izby Celnej, upoważniając do wydania decyzji w rozpoznawanej sprawie swego zastępcę. Trzeba przy tym zaakcentować, że prawo zastępcy dyrektora izby celnej do podpisywania aktów administracyjnych (decyzji, postanowień) za dyrektora nie jest immanentną cechą instytucji zastępstwa, nie wynika z istoty zastępstwa. Nie można bowiem nie zauważyć, że status monokratycznego organu jakim jest dyrektor izby celnej – jak wskazano już powyżej - przyznaje minister właściwy do spraw finansów publicznych tylko konkretnej osobie. Przewidziane w art. 27 ust. 5 u.s.c. powołanie nie obejmuje swym zakresem potencjalnych zastępców dyrektora, których – na wniosek dyrektora izby celnej – powołuje Szef Służby Celnej ( por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2013 r., III SA/Wr 200/13 ) .

W tym kontekście nie można utożsamiać zastępcy dyrektora izby celnej z jedyną osobą piastującą funkcję organu monokratycznego, i wnioskować z tego, że skutki prawne działania zastępcy są tożsame ze skutkami działania osoby powołanej do sprawowania funkcji organu. Zastępca dyrektora izby celnej, tak jak każdy funkcjonariusz celny, pracownik jednostki organizacyjnej, musi bowiem dysponować – pochodzącym od osoby pełniącej funkcję organu (dyrektora izby celnej) – upoważnieniem do wydania i podpisania decyzji administracyjnej. A skoro tak, to w warunkach opisanych w art. 221 o.p. nie sposób wyłączyć zastosowania art. 130 § 1 pkt 6 o.p. do pracownika (a więc także do zastępcy dyrektora izby celnej) organu jednoosobowego w postępowaniu odwoławczym.

Stąd też wydanie decyzji przez tegoż samego zastępcę Dyrektora Izby Celnej zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji traktowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych jako naruszenie art. 130 §1 pkt 6 o.p., stanowiące – w myśl art. 240 § 1 pkt 3 o.p. – podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Powyższe stanowisko wyrażane było wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych ( por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., II GSK 736/11, 25 września 2013 r. II GSK 618/11, II GSK 960/11, II GSK 602/11, 4 czerwca 2013 r. , II GSK 718/11, 4 czerwca 2013 r., II GSK 940/11, 20 maja 2013 r. II GSK 994/11 , wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 listopada 2013 r., II SA/Ol 748/13, wyroki WSA w Białymstoku z 24 października 2013 r. II SA/Bk 713/13 i II SA/Bk 712/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 listopada 2013 r. III SA/Łd 604/13 )

Z powyższych względów Sąd - na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję. Ponowne rozpatrzenie środka odwoławczego strony przez Dyrektora Izby Celnej powinno zostać dokonane przez pracownika nie biorącego udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji w I instancji.

Z uwagi na przyczynę uchylenia zaskarżonej decyzji tj. naruszenie art. 130 § 1 pkt 6 o.p,, a w konsekwencji obligatoryjny powrót sprawy do jej merytorycznego rozstrzygnięcia przez właściwy organ, sąd nie odniósł się do zarzutów skargi, uznając to za przedwczesne.

Na marginesie należy jedynie zauważyć, iż zarówno odwołanie skarżącej Spółki, jak i uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest nieadekwatne i oderwane od przyczyn, które legły u podstaw odmowy uwzględnienia wniosku o zmianę zezwolenia w zakresie lokalizacji punktu gier, wskazanych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Co więcej organ II instancji wskazuje na rozważania organu I instancji, które zaakceptował, a których tenże organ wcale nie czynił, a mianowicie w zakresie techniczności przepisu art. 135 ust. 2 u.g.h.

Rozstrzygnięcie z pkt. II wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.p.s.a, który stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Jako, iż skarga została uwzględniona, należało - na podstawie art. 200 p.p.s.a. - zasądzić od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej Spółki zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw ( pkt III wyroku ) , które sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 200, zł.