Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1256/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit.ai c. w zw. z art. 135 par , art. 145 par 3 , art. 145  par 1 kt 5, art. 134, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 16, art. 156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 25  ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi K. M. poprzednio S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz zobowiązanie do jego zwrotu I. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] i umarza postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], II. uchyla decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka K. S. w okresie od [...] r. do [...] r. i umarza postępowanie administracyjne w sprawie, III. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] i umarza postępowanie administracyjne w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane i obowiązku jego zwrotu, IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej K. M. (poprzednio S.) kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1257), zwanej dalej "k.p.a." w zw. z w zw. z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016, poz. 195), zwanej dalej "ustawa o pomocy państwa", po rozpatrzeniu odwołania K. S. (obecnie M. ) od decyzji z dnia [...]. wydanej przez Prezydenta Miasta S. w sprawie uznania świadczenia wychowawczego pobranego w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko K. S. za świadczenie nienależnie pobrane i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej kwocie [...]zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy,

z którego wynikało, że 16 czerwca 2016 r. K. S. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - Z. S.. Oświadczyła, że jej rodzinę tworzy ona sama z córką. Wskazała nadto, że w roku 2016 osiągnęła dochód w wysokości [...] zł tytułem alimentów zasądzonych na dziecko.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Prezydent Miasta S. przyznał wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko - Z. S. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Organ odstąpił od uzasadnienia decyzji.

W dniu 4 grudnia 2017 r. Prezydent Miasta S. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] r., nr [...], wydartej przez Prezydenta Miasta S., wskazując, że w roku bazowym 2014 K. S. osiągnęła dochód

w takiej wysokości, że przekroczyła próg dochodowy wynoszący 800 zł na osobę.

Następnie, decyzją z dnia [...] r. nr [...], Prezydent Miasta S. odmówił K. S. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko Z. S. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wobec przekroczenia ustawowego progu [...] zł na członka rodziny, niemożliwe jest przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Następstwem powyższych decyzji było wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego przyznanego na rzecz dziecka - Z. S. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. pobranego przez K. S. w łącznej kwocie [...]zł za nienależnie pobrane i żądanie zwrotu tego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. orzekł o uznaniu świadczenia wychowawczego pobranego przez K. S. na dziecko Z. S. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. na dziecko Z. S. w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na decyzję Kolegium z dnia [...] r. stwierdzającą nieważność decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego oraz własna decyzję z dnia [...] r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego, co skutkowało koniecznością uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i orzeczenia o obowiązku ich zwrotu.

K. S. odwołała się od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wskazała, że to nie z jej winy nastąpiło przyznanie jej świadczenia i jego późniejsza wypłata oraz, że to nie ona powinna ponosić konsekwencje błędnych działań organu. Nadto powołała się na swoją trudną sytuację materialną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając i rozstrzygając ponownie sprawę przytoczyło w decyzji z dnia [...] r. przepisy ustawy o pomocy państwa, tj. art. 2 pkt 14, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 3 i 4 art. 7 ust. 3 oraz art. 25 ust. 1-3.

Kolegium podkreśliło, że w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawodawca przewidział jedynie przesłanki obiektywne, których zaistnienie warunkuje uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Co za tym idzie, organ orzekający w przedmiocie stwierdzenia czy świadczenie jest świadczeniem nienależnym, czy też nie, w rozumieniu ustawy, nie ma możliwości dokonywania w tym zakresie decyzji uznaniowych, uzależnionych od stanu faktycznego w zakresie innym, aniżeli wyznaczany przez przepisy materialnoprawne. Co za tym idzie, organ nie ma możliwości zastosowania dodatkowych przesłanek, przepis art. 25 ust. 2 ustawy został bowiem sformułowany w taki sposób, że nie umożliwia on dokonywania wykładni rozszerzającej. Oznacza to, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, następnie stwierdzenia nieważności tej decyzji oraz późniejszej odmowy przyznania tego świadczenia, Organ nie ma innej możliwości, jak tylko stwierdzenie, że świadczenie zostało pobrane nienależnie i w efekcie orzeczenie obowiązku jego zwrotu.

Odnosząc się zatem do zarzutów odwołującej się, Kolegium wskazało, że zgodnie z przepisami art. 138 k.p.a., przedmiotem analizy organów w postępowaniu odwoławczym, może być jedynie skarżona decyzja. Przepisy art. 138 k.p.a. określają bowiem zamknięty katalog rozstrzygnięć, jakie może podjąć organ rozpatrujący odwołanie. Co za tym idzie, przedmiotem rozważań Kolegium może być jedynie prawidłowość wydania decyzji skarżonej, nie zaś innych decyzji. W niniejszej sprawie, odwołująca się dąży do uchylenia decyzji, która ani nie została objęta niniejszym postępowaniem, ani też w ogóle nie została zaskarżona, co należy uznać za niedopuszczalne.

W rozpatrywanej sprawie nie jest istotna przyczyna stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, a jedynie fakt stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu świadczenia. Zatem okoliczności wydania decyzji z dnia [...] r. są w niniejszym postępowaniu bez znaczenia. Znaczenie ma bowiem fakt wydania tej decyzji, zaś organ I instancji nie był zobowiązany do oceny tych okoliczności, jako nie mających wpływu na treść wydanych przez niego decyzji.

Organ I instancji, działając w następstwie wydania przez Kolegium decyzji stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] r., oraz następnie decyzji

z dnia [...] r. odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz córki odwołującej się, nie był zobowiązany do poczynienia ustaleń innych, aniżeli tych które dokonał. Jak już bowiem wyżej wskazywano, obowiązkiem organu I instancji jest jedynie stwierdzenie, czy zaistniały przesłanki opisane szczegółowo w przepisach art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa czy też nie, a w razie stwierdzenia ich zaistnienia, podjęcie przepisanych ustawą działań.

Kolegium pouczyło również odwołującą się o uprawnieniach wynikających z treści przepisu art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa.

K. M. (dawniej S. ), zwana dalej "skarżącą" lub "stroną skarżącą", reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 25 ust. 2 pkt. 4 ustawy o pomocy państwa, poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji nr [...] z dnia [...] roku została wydana mimo braku istnienia ustawowej przesłanki w postaci rażącego naruszenia prawa;

2) art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności związanych ze sprawą oraz w konsekwencji naruszenie zasady praworządności;

3) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej.

Na podstawie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy Szczecińskiego Centrum Świadczeń, Referat Świadczeń Wychowawczych (ul. [...], [...]) o sygn. [...], na okoliczność ustalenia podstaw pierwotnego przyznania skarżącej świadczenia i przyczyny niewłaściwego wyliczenia dochodu

w rodzinie. Wniosła również o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o:

- uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

- uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] i umorzenie postępowania

w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] roku w sprawie przyznania K. S. świadczenia wychowawczego na rzecz Z. S. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2016 roku do 30 września 2017 roku.

Wniosła nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę skarżąca podniosła, że analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż zdaniem organu z treści art. 25 ustawy

o pomocy państwa, wynika że organ podejmujący decyzje w sprawie nie ma możliwości dokonywania, w zakresie uznania świadczenia za nienależnie pobrane, decyzji uznaniowych, uzależnionych od stanu faktycznego i zastosowania dodatkowych przesłanek, ponad przepisy materialnoprawne.

Zwróciła uwagę, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka Z. S. dołączyła komplet wymaganych dokumentów. W trakcie składania dokumentacji i weryfikowania jej kompletności przez pracownika administracyjnego, został jej zwrócony dokument PIT-11 z informacją, iż organ administracyjny posiada dostęp do systemu pozwalającego na ustalenie dochodu we własnym zakresie. Na podstawie wniosku świadczenie zostało skarżącej przyznane i było wypłacane. We wniosku do SKO o stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego organ I instancji stwierdził, że do akt sprawy nie dołączono kompletu dokumentów dochodowych, czego powodem było wadliwe działanie systemów informatycznych w początkowym okresie przyznawania świadczeń wychowawczych. Powyższy fragment dowodzi, iż to organ administracyjny dopuścił się błędu skutkującego przyznaniem i wypłacaniem świadczenia wychowawczego i jedynie on ponosi za to odpowiedzialność.

Następnie skarżąca podniosła, że podstawą prawną decyzji wydanych w sprawie będącej obecnie przedmiotem skargi, był art. 25 ust. 2 pkt. 4 ustawy o pomocy państwa, z którego wynika, że świadczeniami nienależnie pobranymi są świadczenia przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Zatem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, stanowią bezpośrednie następstwo decyzji wydanej w trybie nieważności decyzji, która stała się ostateczna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] roku stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] roku w sprawie przyznania K. S. świadczenia wychowawczego mimo, iż w uzasadnieniu organ wskazał, że dochód strony został błędnie wyliczony na skutek wadliwej pracy systemów informatycznych. W sytuacji, gdy po uzyskaniu przez decyzję administracyjną waloru ostateczności ujawnią się nowe okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy - a taka sytuacja miała miejsce w realiach rozpatrywanej sprawy - właściwym dla wzruszenia takiej decyzji trybem jest tryb wznowienia postępowania, jednakże tylko w takim przypadku, gdy o tych okolicznościach organ wydający decyzję nie wiedział.

W takiej sytuacji wykluczony jest tryb postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Błąd w dokonanych przez organ ustaleniach faktycznych - co w realiach rozpatrywanej sprawy jest bezsporne - nie może być, co do zasady, podstawą dla stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W niniejszej sprawie skarżąca nie zataiła żadnych istotnych dla rozpoznania jej wniosku okoliczności. Co więcej, składała dokument PIT-11, który pozwalałby na prawidłowe określenie dochodu, jednak został on jej zwrócony. Skoro organ błędnie ustalił wysokość dochodu i przyznał jej świadczenie wychowawcze, to uznać należy,

iż miała ona prawo wydatkować je na bieżące potrzeby dziecka.

Nieuzasadnione jest - w ocenie skarżącej, mając na uwadze obowiązujące zasady ogólne prawa administracyjnego, do przerzucania odpowiedzialności i konsekwencji błędu organu na skarżącą, która aktualnie wzywana jest do zwrotu świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w S., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., orzekającą o uznaniu świadczenia wychowanego pobranego przez skarżącą na jej córkę Z. , w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązujące do ich zwrotu w kwocie [...]zł. Organy obu instancji podstawą materialnoprawną decyzji uczyniły przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Z akt administracyjnych wynika, że decyzje orzekające o nienależnie pobranych świadczeniach poprzedzało wydanie przez Kolegium decyzji stwierdzającej nieważność decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta S. przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze na rzecz jej dziecka w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz wydanie przez organ I instancji decyzji odmawiającej przyznania świadczenia za wskazany okres.

W myśl przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Z kolei zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W orzecznictwie przyjmuje się, że normy określone w art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz

art. 135 p.p.s.a. dopuszczają możliwość objęcia sądową kontrolą legalności nie tylko zaskarżonej decyzji, ale również wszystkich innych aktów lub czynności, które zostały wydane w ramach tego samego stosunku administracyjnoprawnego, ponieważ użyte w obu tych przepisach pojęcie "sprawa" występuje tu w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Zawraca się również uwagę, że w doktrynie zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej.

Inaczej rzecz ujmując, kiedy mowa o "sprawie", chodzi w danym wypadku

o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualnie określonego podmiotu (lub podmiotów) oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązujących przepisów materialnego prawa administracyjnego. Takie ujęcie sprawy pozwala przyjąć, że obejmuje ono wszelkie te postępowania i wydane bądź zapadłe w nich rozstrzygnięcia administracyjne, bez względu na to, czy były one zaskarżalne w toku instancji, które poprzedzając zaskarżone - warunkowały dokonaną w nim konkretyzacje stosunku prawnego (por. wyroki NSA z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt II FSK 1070/18, z dnia 31 lipca 2018 r. sygn. akt II OSK 3341/17, z dnia 29 września 2017 r. sygn. akt I OSK 236/17, z dnia 14 października 2005 r. sygn. akt I FSK 781/05, dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaprezentowane wyżej poglądy orzecznictwa, iż na mocy art. 134 i 135 p.p.s.a. kontroli sądu podlegają wszystkie rozstrzygnięcia wydane w granicach danej sprawy administracyjnej, w konsekwencji czego przewidziane przez ustawodawcę uprawnienie do orzekania w głąb sprawy pozwala na zastosowanie takich środków, aby w pełni i ostatecznie ją załatwić, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela.

Mając na względzie wyżej przedstawione kryteria sąd przyjął, że w niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania jest sprawa "świadczenia wychowawczego",

co oznacza, iż kontrolą sądową należało objąć wszelkie rozstrzygnięcia wydane w jej granicach, a zatem nie tylko zaskarżoną decyzję Kolegium z dnia [...] r., jak i utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. orzekającą o nienależnie pobranym świadczeniu, lecz także decyzje wydane w innych postępowaniach dotyczących powyższego świadczenia, w szczególności skutkiem których to stwierdzono istnienie przesłanki świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa. Do tych ostatnich niewątpliwie należy zaliczyć decyzję Kolegium z dnia [...] r., stwierdzającą nieważność decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., w części przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze na rzecz jej dziecka, gdyż to właśnie rozstrzygnięcie stanowiło dla organów podstawę faktyczną do uznania, iż wypłacone skarżącej świadczenie w kwocie [...]zł było świadczeniem nienależnie pobranym, które podlega zwrotowi.

Nie sposób także pominąć okoliczności, że w wyniku tej decyzji organ I instancji ponownie rozpoznał wniosek skarżącej w zakresie przyznania świadczenia dla córki [...] i z tego powodu przyjąć należy, że w ramach tej samej "sprawy", mieści się także decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. jako rozstrzygająca o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na jej dziecko.

Przechodząc do merytorycznej oceny działalności organów administracji publicznej, podjętych w granicach niniejszej sprawy, przypomnienia wymaga,

że świadczenia, które organy uznały za nienależnie pobrane, zostały skarżącej wypłacone na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. Nie jest przy tym kwestionowane, że przyznanie świadczenia wychowawczego tą decyzją na rzecz dziecka skarżącej nastąpiło na skutek błędnie przyjętego przez organ I instancji dochodu skarżącej. Z kolei skarżąca uważa, że nie powinna być w takiej sytuacji obciążana błędami organu I instancji zwłaszcza, gdy nie zataiła żadnych faktów związanych z dochodem, od którego zależało jej prawo do świadczenia wychowawczego, przedłożyła dokumenty odzwierciedlające uzyskiwane dochody, których organ od niej nie przyjął albowiem twierdził, że pozyska je we własnym zakresie.

Zważywszy na przedstawioną argumentację skargi jak i występujące powiązania pomiędzy decyzjami wydanymi w sprawie, Sąd przyjął, że w pierwszej kolejności należało dokonać kontroli decyzji nieważnościowej celem ustalenia, czy zasadnie Kolegium uznało, iż błąd organu I instancji był wystarczający do wzruszenia ostatecznej decyzji przyznającej świadczenia na rzecz pierwszego dziecka, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy zachodzi wyraźna sprzeczność pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Przy rozważaniu, czy zachodzi ten przypadek, nie jest jednak wystarczające wykazanie, że doszło do jakiegokolwiek naruszenia prawa. Z tego względu orzecznictwo wypracowało pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Konieczne jest także, aby stwierdzone naruszenie miało znacznie większą wagę aniżeli stabilność decyzji ostatecznej, o której stanowi art. 16 k.p.a. (por. wyroki NSA z 12 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2731/14, z dnia 28 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 2519/14). Nie chodzi zatem o jakiekolwiek, nawet znaczące uchybienia organu, tylko o takie, które nakazują przyjąć, że doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa. Nie każdy (nawet uzasadniony) zatem zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie.

Co do zasady, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej nie mogą być korygowane wady natury formalnej. Z tego też powodu sankcji nieważności nie można oprzeć na odmiennej ocenie stanu faktycznego czy odmiennej ocenie przeprowadzonych dowodów. Oznaczałoby to merytoryczne rozpatrzenie sprawy, a taką możliwość w stosunku do decyzji ostatecznej stwarza wyłącznie instytucja wznowienia postępowania, na którą to okoliczność zwróciła uwagę strona skarżąca w skardze.

Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Jak wynika z akt sprawy, organ w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze dysponował informacją na temat dochodu skarżącej z roku 2014 r. w części dotyczącej świadczeń alimentacyjnych. W aktach brak jest natomiast danych dotyczących innych dochodów, których organ nie mógł uzyskać z powodu awarii systemu informatycznego. W takiej sytuacji miał obowiązek wezwać stronę do przedłożenia posiadanych przez nią dokumentów obrazujących jej dochody uzyskane w 2014 r., inne niż świadczenia alimentacyjne. Zdaniem Sądu, "naprawianie błędów systemu" poprzez składanie do organu wyższego stopnia wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa jest nie do pogodzenia z obowiązującym porządkiem prawnym.

Należy zauważyć, że strona korzystając ze świadczeń wychowawczych nie ma obowiązku znać przepisów prawa administracyjnego regulujących zasady ich przyznawania, a w szczególności samodzielnie przeliczać wysokości swojego dochodu. Natomiast taki obowiązek ciążył na organie rozpoznającym złożony wniosek. Tym samym skarżąca miała pełne prawo oczekiwać, że organ wydając korzystną dla niej decyzję, prawidłowo załatwił jej sprawę, a zatem działając w zaufaniu do organu, była też uprawniona do wydatkowania wypłaconych świadczeń na potrzeby rodziny. W tych okolicznościach przeprowadzona przez organ ponowna weryfikacja dochodu strony, z której wynika, że kryterium dochodowe zostało przekroczone, w ocenie Sądu, nie prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności, gdyż dostrzeżone uchybienie organu I instancji nie ma większej wagi aniżeli stabilność decyzji ostatecznej.

W realiach niniejszej sprawy uznać zatem należy, że przyjęcie poglądu Kolegium, iż błąd organu I instancji w ustaleniu wielkości dochodu stanowi o rażącym naruszeniu prawa, co z kolei skutkuje przerzuceniem konsekwencji błędu organu na skarżącą, godzi zarówno w zasadę trwałości decyzji ostatecznych oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Taki stan rzeczy oznacza, że przesłanki od spełnienia których uzależnione jest stwierdzenie rażącego naruszenia prawa nie zaistniały na gruncie badanej sprawy.

Podsumowując, skoro w sprawie brak jest wskazanej przez Kolegium podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego na rzecz pierwszego dziecka, należało uchylić decyzję Kolegium z dnia [...] r., stwierdzającą nieważność tej decyzji w części oraz uchylić związane z nią decyzje orzekające o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, tj. zaskarżoną decyzję Kolegium z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] r., jednocześnie umarzając te postępowania jako bezprzedmiotowe, o czym orzeczono jak w punkcie I i II wyroku stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 i art. 145 § 3 p.p.s.a.

Wskazane uchybienie musiało zatem skutkować także koniecznością uchylenia decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. (pkt II wyroku), albowiem była ona konsekwencją decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji ostatecznej, której przedmiotem, podobnie jak i tej decyzji, było rozpoznanie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.