Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2954/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska, Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Asesor WSA Andrzej Kania [spr.], Protokolant Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2006 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich; oddala skargę;


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] o pozbawieniu C. B. uprawnień kombatanckich uzyskanych na podstawie decyzji ZW ZBoWiD z [...] grudnia 1986 r. z tytułu uwięzienia w obozach F. i G. na terenie N., w okresie od [...].1944 r. do [...].1945 r.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał się na art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.] oraz na art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o Kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [t. j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371].

W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż w dniu [...] października 2001 r. wszczęto postępowanie weryfikacyjne w sprawie prawa strony do świadczeń określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o Kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu zażalenia strony, utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] stycznia 2004 r. Nr [...] o odmowie zawieszenia postępowania administracyjnego w przedmiocie weryfikacji uprawnień kombatanckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując skargę na powyższe postanowienie z [...] marca 2004 r., wyrokiem z dnia 30 września 2004 r. , sygn. akt V SA/Wa 903/04, oddalił skargę. Wyrok jest prawomocny.

Zdaniem Kierownika Urzędu fundamentalnym zagadnieniem w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich jest pełnienie przez stronę funkcji w strukturach prokuratury [...] od [...] 1949 do 1956 r. Opierając się na dowodach zebranych w toku postępowania administracyjnego wskazał, iż strona zatrudniona była w okresie od:

[...].1949 r. do [...].1950 r. na stanowisku [...] w Prokuraturze [...] nr [...];

[...].1950 r. do [...] 1952 r. na stanowisku [...] Prokuratury [...] w L.;

od [...].1952 r. do [...].1953 r. na stanowisku [...] Prokuratury [...] w L.;

od [...]1953 r. do [...].1953 r. na stanowisku pełniącego obowiązki [...] Prokuratury [...] ;

od [...]1953 r. do [...].1972 r. na stanowisku [...] Prokuratury [...].

Ustalone powyżej okoliczności faktyczne, zdaniem organu administracyjnego, zgodnie z dyspozycją art. 21 ust. 2 pkt 4 lit b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, są podstawą do pozbawienia strony uprawnień kombatanckich. Ustawodawca bowiem, w zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach, nie pozostawił organowi żadnej sfery uznania - znaczący jest tu tylko element ze sfery faktu tj. zatrudnienie w strukturach prokuratury [...] związane ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ dalej stwierdził, iż strona występowała jako oskarżyciel [...] w sprawie zakończonej wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w L. z [...]., Sygn. akt [...] na mocy, którego skazano S. K. na karę 9 lat pozbawienia wolności za udzielnie pomocy członkom zrzeszenia [...]. Wskazał również, iż Prezes Wojewódzkiego Sądu w L., decyzją z dnia [...].12.1994 r. Nr [...] potwierdził, że S. K. powyższym wyrokiem skazany został za działalność o charakterze [...] związaną z walką na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Dodał ponadto, iż w aktach sprawy znajduje się również dokument Zauważenie Sygn. [...] z którego wynika, że Najwyższy Sąd Wojskowy, działając na wniosek strony jako [...] Prokuratury, uznał, że osoba skazana wyrokiem WSR w Z. za przynależność do kontrrewolucyjnej organizacji i przechowywanie broni organizacyjnej otrzymała niewspółmiernie wysoką karę [ z dokumentu załączonego do akt administracyjnych wynika, że chodzi o ,,niewspółmiernie niską karę-- - przypow. wł.].

Organ zauważył ponadto, iż strona nie przedstawiła dowodów by do służby w strukturach prokuratury [...] została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy, a tylko takie okoliczności stosownie do treści art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach są podstawą do odstąpienia od pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu podkreśli, że zaprezentowany tam zarzut przedawnienia w kontekście przepisów zawartych w Kodeksie wykroczeń nie ma żadnego znaczenia dla prowadzonego postępowania weryfikacyjnego do którego stosuje się przepisy ustawy o kombatantach oraz kpa.

W skardze do sądu C. B. wniósł o:

1. uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z powodu przedawnienia i umorzenie tego postępowania przez organ z przywróceniem uprawnień kombatanckich

ewentualnie o

2. uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia o przyznaniu mu uprawnień kombatanckich przez organ.

Zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę art. 45 § 3 Kodeksu wykroczeń, który przewiduje trzy lata jako najdłuższy okres przedawnienia, podczas gdy decyzja o odmowie umorzenia postępowania i pozbawieniu uprawnień kombatanckich wydana została na podstawie ustawy z 1991 r. o kombatantach, w której czyny określone jako wykroczenia, zostały rzekomo popełnione przed 50 [pięćdziesięcioma] laty i uległy przedawnieniu

W uzasadnieniu skargi, powołując się na treść preambuły ustawy o kombatantach, skarżący podniósł, iż ustawa ta przypisuje wymienionym zbiorowo członkom ZBOWiD, przeznaczonym do pozbawienia ich uprawnień kombatanckich, bardzo ciężkie czyny przestępne, nawet zbrodnie --Ludobójstwa--, popełnione wspólnie ze zbrodniarzami hitlerowskimi i KGB. Ustawa ta pomija zasadę indywidualizacji winy przypisując określone tam czyny wszystkim osobom z wymienionych w ustawie instytucji państwowych w tym zrównując Sędziów i Prokuratorów z hitlerowcami, dopuszczającymi się zbrodni ludobójstwa.

Zdaniem skarżącego ustawa o Kombatantach pominęła gwarantowane w Konstytucji, przepisach prawa karnego, a także Międzynarodowej Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wszelkie obwarowania chroniące obywatela przed represjami, zakładając, że odstąpienie od udowadniania konkretnym osobom winy, mimo przypisania im ciężkich przewinień będzie niejako usprawiedliwione w trybie postępowania administracyjnego.

W ocenie skarżącego ustawa o kombatantach obok zarzutów stanowiących zbrodnie, wprowadza czyny nie stanowiące dotychczas zbrodni lub występków, lecz rozszerza zakres dotychczasowych wykroczeń, jak np. przewidziane w art. 21 ustawy. Oznacza to według skarżącego, że do postępowania weryfikacyjnego stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i Kodeksu Wykroczeń, który przewiduje przedawnienie najpóźniej po upływie 3 lat. Wynika to nie tylko z powszechnie znanych zasad procesowych lecz również z nakazów szczególnych - Rozdziału VII Kodeksu Wykroczeń pt. ,,Stosunek do ustaw szczególnych--, art. 48 stanowiącego, że --Przepisy Części Ogólnej Kodeksu Wykroczeń stosuje się do wykroczeń przewidzianych w innych ustawach, jeżeli ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych.--.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 23 lutego 2006 r. skarżący wniósł o przesunięcie terminu posiedzenia Sądu na okres do końca kwietnia 2006 r. ze względu na zły stan zdrowia a także o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego czy niezastosowanie art. 45 § 3 Kodeksu Wykroczeń przy pozbawianiu uprawnień kombatanckich niektórych członków ZBOWiD z powodu pełnienia służby w instytucji wymienionej w art. 21 ust. 2, pkt 4 lit. b ustawy z 24.01.1991 r. o kombatantach jest zgodne z konstytucją.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia 9 marca 2006 r. skarżący wniósł o poinformowanie go o sposobie załatwienia wniosków zawartych w piśmie z dnia 23 lutego 2006 r. a także w razie ich nieuwzględnienia o przesłanie wyroku wraz z uzasadnieniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153 poz. 1270) Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle tych przepisów, zbadania przez Sąd wymaga kwestia czy zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami cytowanej wyżej ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) a także przepisami procedury administracyjnej.

Oceniając decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w omówionym zakresie, Sąd nie stwierdził aby została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które stanowiłoby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku skarżącego o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, zawartego w piśmie procesowym z dnia 23 lutego 2006 r., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym [Dz. U. z 1997 r., Nr 102, poz. 643 ze zm.] każdy sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Skarżący wywodzi zasadność skierowania pytania do Trybunału Konstytucyjnego ze stanowiska Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, zgodnie z którym do postępowania w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich prowadzonego w oparciu o przepisy ustawy z 1991 r. o Kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego i Kodeksu postępowania administracyjnego - nie mają zastosowania przepisy Kodeksu wykroczeń. Sąd podziela powyższy pogląd organu administracyjnego oraz jego uzasadnienie. Nie do zaakceptowania przez Sąd jest twierdzenie skarżącego, iż ustawa o kombatantach wprowadziła nowe typy wykroczeń a w związku z tym zastosowanie w sprawie powinny mieć również przepisy Kodeksu Wykroczeń o przedawnieniu ich karalności. Jak już bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny w sprawie [...] odmowa przyznania uprawnień kombatanckich nie jest karaniem a jedynie odmową nagradzania czy honorowania z braku wymaganych cech. Uprawnienia przysługujące kombatantom nie są (mimo powszechnego ich odbioru) przede wszystkim uprawnieniami socjalnymi, lecz mają charakter szczególnego przywileju wynikającego z działalności określonej w ustawie. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, w przytoczonym zakresie, znajduje odniesienie do rozpoznawanej sprawy, której przedmiotem jest pozbawienie uprawnień kombatanckich. Brak jest więc podstaw do przyjęcia by w rozpatrywanym zakresie zastosowanie miały przepisy Kodeksu wykroczeń a więc również do tego, że przepisy te powinny być zastosowane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych. Z powyższych względów Sąd oddalił wniosek skarżącego o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.

W sprawie jest poza sporem, że strona nabyła uprawnienia kombatanckie, na podstawie decyzji ZBoWiD Zarządu Wojewódzkiego w W. z dnia [...] grudnia 1986 r. z tytułu uwięzienia w obozach na terenie N., w okresie od [...]1944 r. do [...].1945 r.

W toku prowadzonego postępowania weryfikacyjnego w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich wystąpiono do Centralnego Archiwum Wojskowego w W. o nadesłanie informacji na temat przebiegu służby strony w Wojsku Polskim. Na podstawie przekazanych danych [kart: przebiegu służby oraz przebiegu służby wojskowej i pracy cywilnej] bezsprzecznie ustalono, że strona pełniła służbę w okresie od [...].1949 do [...].1950 r. na stanowisku [...] w Prokuraturze [...] nr [...]; od [...].1950 r. do [...].1952 r. na stanowisku [...] Prokuratury [...] w L.; od [...].1952 r. do [...].1953 r. na stanowisku [...] Prokuratury [...] w L.; od [...].1953 r. do [...].1953 r. na stanowisku pełniącego obowiązki [...] Prokuratury [...] a od [...].1953 r. do [...].1972 r. na stanowisku [...] Prokuratury [...] [k. 30-31 akt administracyjnych]. Stwierdzenie powyższych faktów nastąpiło, zgodnie z § 5 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień [Dz. U. z 1997 r., Nr 116, poz. 745], który stanowi, iż: fakt zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy, stwierdzają, na podstawie posiadanych dokumentów, właściwe jednostki (komórki) organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Urzędu Ochrony Państwa, Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Obrony Narodowej.

Z akt administracyjnych wynika ponadto, że w toku prowadzonego wobec skarżącego postępowania weryfikacyjnego Związek Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego nadesłał do Kierownika Urzędu wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w L. z dnia [...]., sygn. akt [...], skazujący S. K., na karę 9 lat więzienia. Z akt tych wynika również, że powyższe skazanie nastąpiło za udzielenie pomocy członkom organizacji zbrojnej ,,[...]--, prowadzącej walkę o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią omawianego wyroku skarżący sprawujący w tym czasie funkcję [...] występował w tej sprawie w charakterze oskarżyciela. Prezes Sądu Wojewódzkiego w L., decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...] potwierdził, iż S. K. skazany został za działalność związaną z walką na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego [udzielał pomocy członkom organizacji [...]].

Wobec powyższego, zasadnie w ocenie Sądu, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyjął, iż wobec skarżącego wystąpiły okoliczności przewidziane w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit b ustawy o kombatantach, zgodnie z którym: ,,Uprawnienia, o których mowa w ust. 1, nie przysługują osobie, która: była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej: w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej, w sądownictwie powszechnym lub wojskowym, w służbie więziennej. Tym samym organ administracyjny zobligowany był przepisem art. 25 ust. 2 pkt 1 lit ,,a-- ustawy o kombatantach do wydania decyzji negatywnej dla skarżącego. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu: pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w zacytowanym już powyżej art. 21 w ust. 2 w pkt 4 z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach. Istotne w przedmiotowej sprawie jest bowiem to [co zostało prawidłowo zaakcentowane przez organ administracyjny], iż skarżący nie przedłożył - wymaganych art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach - w toku postępowania administracyjnego dowodów, że do służby i organów prokuratury [...] został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany w celu udzielenia im pomocy a tylko takie okoliczności uprawniałyby organ administracyjny, w przedmiotowej sprawie, do odstąpienia od pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy zauważyć, iż są one zasadniczo zbieżne z argumentacją skarżącego uzasadniającą jego wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym. Sprowadzają się one do wywiedzenia, że do postępowania weryfikacyjnego w przedmiocie pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich powinny mieć zastosowanie przepisy Kodeksu Wykroczeń o przedawnieniu a także, że w postępowaniu tym obowiązywać powinna zasada indywidualizacji winy. Argumenty te częściowo przedstawiane były również w toku postępowania administracyjnego, jako mające uzasadnić wniosek strony o umorzenie tego postępowania. Bezzasadność utożsamiania przez skarżącego skutków wynikających ze stosowania przepisów z zakresu prawa administracyjnego - zawartych w ustawie o kombatantach - ze stosowaniem kar została przez Sąd już omówiona w części uzasadniającej oddalenie wniosku o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że dotyczące go postępowanie administracyjne powinno być umorzone z uwagi na przedawnienie. Sąd podziela stanowisko organu, wyrażone w zaskarżonej decyzji, kwestionujące znaczenie przepisów Kodeksu wykroczeń w omawianym zakresie. Z powyższych względów za chybione należy uznać również dalsze zarzuty skarżącego, wskazujące na naruszenie przez ustawę o kombatantach ,,zasady indywidualizacji winy-- poprzez przypisanie zbiorowej odpowiedzialności osobom wymienionym w ustawie.

Konkludując uznać należy, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego zaś postępowanie prowadzące do jej wydania nie zawiera uchybień proceduralnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.] jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.