Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 716/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję Starosty Poznańskiego z dnia [...] kwietnia 2015 r. na [...] odmawiającą zwrotu K. Ś., H. Ś., Z.W., V. W., P. W., B. S. oraz A.S. (dalej wnioskodawcy) nieruchomości stanowiącej własność Miasta Poznania, położonej w Poznaniu przy ulicy [...], dla której Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą kw nr: [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka: nr [...]część, obręb [...], arkusz mapy [...].

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Z wnioskiem o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działki o nr [...] w całości i [...] w części zwrócili się J. Ś., H. Ś., B. S., B. W., K. Ś. i A. S.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski wyznaczył Starostę Poznańskiego jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. na [...] Starosta Poznański na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 zwanej dalej jako "k.p.a"), art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138, art. 139, art. 140 ust. 1 - 4, art. 142, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. z 2014 r. poz.518 zwanej dalej jako "u.g.n.") odmówił zwrotu K. Ś., H. Ś., Z. W., V. W., P. W., B. S. oraz A. S.nieruchomości stanowiącej własność Miasta Poznania, położonej w Poznaniu przy ulicy [...], dla której Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą kw nr: [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka: nr [...] część, obręb [...], arkusz mapy [...]. Odnośnie działki nr [...] rozstrzygnięto w odrębnym postępowaniu ( decyzja nr [...]z dnia [...] czerwca 2000r. Wojewody Wielkopolskiego – umorzono postępowanie co do tej działki ; por. sprawę II SA/Po 625/08 WSA w Poznaniu – wyrok z dnia 27.11.2008r., w której oddalono skargę wnioskodawców na tę decyzję)

Odwołanie od decyzji Starosty złożyły A. S. oraz K. Ś. wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości, ewentualnie o przekazaniu sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W ich ocenie cel publiczny nie został zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości. Wskazali też, że nawet gdyby przyjąć, że cel ten cel został zrealizowany, to uczyniono to po upływie terminu do jego realizacji. Powołały się na Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1125/10, podnosząc, że "zrealizowanie przedmiotowego celu już po upływie 10 łat od dnia, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, stanowi podstawą zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.

Zaznaczyły, że jedynie na kilku metrach działki [...] został w jej rogu usytuowany budynek mieszkalny Pozostała część jest częścią otwartą, na której brak jakiegokolwiek budynku. Natomiast garaże, które zostały pobudowane nie były przewidziane w planie realizacyjnym zatwierdzonym w 1971 r. Dopiero bowiem w 1976 r. zatwierdzono kolejny plan realizacyjny, a istotny dla rozstrzygnięcia jest plan, który istniał w chwili wywłaszczenia. Ponadto część garaży do numeru [...] budowane były w 1994 r. tj. po ponad 20 lalach od wywłaszczenia. Oznacza to w ich ocenie, że jeśli nawet ich budowa była objęta pierwotnym planem realizacyjnym, to z uwagi na wybudowanie ich po upływie 7 lat od wywłaszczenia nie można uznać, iż cel publiczny został zrealizowany.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Wielkopolski zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewoda wyjaśnił, że [...] stycznia 2001 r. zmarła J. Ś., a spadek po niej nabyły dzieci: K. Ś., B. S., B. W. i H. Ś.. Dnia [...] maja 1983 r. zmarł J. Ś., a spadek po nim nabyła żona: J. Ś. oraz dzieci: H. Ś., B.W., K. Ś. i B. S.. Spadek po zmarłym [...] kwietnia 1971 r. A. S. nabyła żona A. S. w całości. Po zmarłej [...] stycznia 2001 r. p. J. Ś. spadek nabyli: K. Ś., B.S., B. W., H. Ś.. Po zmarłej B. W., spadek nabyli: Z. M. W. V. W., P. W. Tym samym w ocenie Wojewody uprawionymi do ubiegania się o zwrot przedmiotowej nieruchomości są: K. Ś., H. Ś., Z. W. P. W., V.W., B. S. i A. S..

Wojewoda ustalił, że Skarb Państwa nabył od A. S. oraz J. i J. Ś. cztery parcele o łącznej powierzchni [...] m2. Aktem notarialnym z [...] listopada 1972 r., nr rep. [...] w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. nr 18/74, poz. 94) A. S. sprzedał Skarbowi Państwa swój udział wynoszący 2/3 części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW [...], prowadzonej jako ciąg dalszy księgi wieczystej Jeżyce, tom [...], wykaz [...], parcele o łącznej powierzchni [...] m2. Pozostały udział (1/3) w tej nieruchomości, został zbyty na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1973 r. rep. [...] przez J. i J. Ś.. Celem nabycia ww. gruntów była realizacja zespołu budownictwa mieszkaniowego w Poznaniu przy ul. [...] i [...]. A. S. zapłacono w 1972 roku za jego udział [...]zł, w tym za grunt [...]zł, natomiast J. i J. Ś. za ich udział zapłacono w 1973 roku [...]zł, w tym za grunt [...]zł.

Dalej Wojewoda zaznaczył, że dnia [...] maja 2014 r. odbyły się oględziny nieruchomości - działki numer [...] w części będącej przedmiotem niniejszego postępowania. W protokole wskazano, że działka numer [...] cz. stanowi w części środkowej fragment utwardzonego asfaltem placu rekreacyjnego, w tym miejscu zajętego pod wydzielone dwie piaskownice oraz huśtawki. Wokół placu mała architektura - ławki, kosz na śmieci i lampy oświetleniowe. Jego otoczenie porośnięte jest trawnikiem. W części południowej działka zabudowana fragmentem murowanego, trwale związanego z gruntem kompleksu garażowego, parterowego. W części północnej przez działkę przebiegają fragmenty utwardzonych asfaltem ciągów pieszych, w tym dojście do budynku nr [...] położonego na działce sąsiedniej. W tym miejscu metalowe słupki ograniczające przejazd pojazdów. W tym rejonie znajduje się również jedno drzewo wieloletnie. Przestrzeń nieutwardzona porośnięta trawnikiem. Pomiędzy garażami a placem asfaltowym znajdują się trzy drzewa. Stan ten zgodny był z mapą zasadniczą. Cały teren objęty oględzinami był zagospodarowany .

Organ odwoławczy wskazał też, że na działce tej znajduje się gazociąg niskiego ciśnienia, który został wybudowany w 1976r. wodociąg oraz kanał sanitarny, które powstały w latach 1973-1978 oraz fragmenty sieci ciepłowniczej, która została przejęta przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Energetyki cieplnej w Poznaniu od zewnętrznego inwestora w 1977r. Natomiast znajdujące się na tej nieruchomości linie kablowe zostały pobudowane w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia.

Wojewoda ustalił, że celem dla którego Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość była budowa osiedla mieszkaniowego, która miała być realizowana przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...]. W treści aktów notarialnych powołano się na decyzję nr [...]z [...] czerwca 1971 r., znak l.dz. [...] wydaną przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Poznań - Jeżyce, zatwierdzającą plan zagospodarowania terenu dla realizacji zespołu budownictwa mieszkaniowego w Poznaniu przy ulicy [...]j i [...]. Decyzja ta wydana została w zgodzie z ogólnym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym uchwałą nr 33/283/66 z dnia 9 września 1966 roku.

W ocenie Wojewody realizacja inwestycji polegającej na budowie każdego osiedla mieszkaniowego obejmuje - poza budową budynków mieszkalnych, także szereg innych elementów, składających się na całość i funkcjonowaniu tej całości służących i stanowiących tzw. infrastrukturę osiedlową. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda stwierdził, ze wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych i urządzeń towarzyszących takich jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia.

Ponadto w ocenie Wojewody określonego w akcie notarialnym celu nabycia nieruchomości nie niweczył późniejszy, zamienny plan realizacyjny. Plan ten należy bowiem traktować jako uszczegółowienie, swoistą modyfikację celu wywłaszczenia, a nie jego zmianę. Nie zmienił on zasadniczego celu wywłaszczenia, bowiem celem wywłaszczenia nadal była budowa osiedla mieszkaniowego. Co więcej, osiedle to zostało wybudowane wraz z niezbędną infrastrukturą. W związku z tym, wybudowane na przedmiotowym gruncie na podstawie planu zamiennego elementy infrastruktury osiedla, Wojewoda uznał za realizację celu jakim była budowa osiedla mieszkaniowego.

Wojewoda podzielił ustalenia organu I instancji, iż w granicach całości przedsięwzięcia obejmującego wnioskowaną część działki nr [...] zaplanowana została infrastruktura osiedlowa obejmująca kompleks garaży, projektowane chodniki oraz zieleń. Znajdujące się na działce [...] boksy garażowe nr [...] wybudowane zostały w 1977 r. a ich oddanie do użytku nastąpiło w czerwcu 1977 r., zaś boksy nr [...] wybudowane zostały w 1994 r.. a oddane ich do użytku miało miejsce w czerwcu 1994 r. Ponadto w latach 1977 - 1980 dokonano uporządkowania terenu poprzez wykonanie infrastruktury osiedlowej obejmującej w m.in wykonanie dróg wewnątrzosiedlowych, posadzenia zieleni - drzew i krzewów, posianie trawy, urządzenia placów zabaw. Po zakończeniu budowy cały teren osiedla został uporządkowany, a w 1979 r. urządzono na osiedlu tereny zielone. Przeprowadzone oględziny działki numer [...]w części obejmującej niniejszej postępowanie, potwierdzają, iż obszar ten został zagospodarowany pod infrastrukturę osiedla.

Jak zaznaczył organ odwoławczy pojęcie "zbędności na cel wywłaszczenia" zostało zdefiniowane w sposób formalny dopiero w ustawie o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997r., a poprzednie ustawy wywłaszczeniowe używały ogólnych i nieostrych pojęć nie określając terminu realizacji celu wywłaszczenia. W niniejszej sprawie zarówno w dacie wywłaszczenia jak i w okresie realizacji celu wywłaszczenia na wnioskowanych nieruchomościach, nie obowiązywały w polskim systemie prawa przepisy, które wyznaczały terminy rozpoczęcia i zakończenia prac związanych z realizacją tego celu. Tym samym w ocenie Wojewody art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. nie znajduje zastosowania w sytuacji gdy cel wywłaszczenia zrealizowany został po upływie terminu przewidzianego w tym przepisie. Zawarty w art. 216 ust. 1 u.g.n. nakaz stosowania przepisów art. 136 - 142 u.g.n, "odpowiednio" implikuje wniosek, że w przypadku nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa przed dniem wejścia w życie u.g.n.. na których przed tym dniem został zrealizowany cel wywłaszczenia, przy ocenie, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia, nie stosuje się terminów określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. W konsekwencji zrealizowanie celu wywłaszczenia z przekroczeniem terminów określonych w tym przepisie nie uprawnia poprzedniego właściciela do skutecznego dochodzenia zwrotu takiej nieruchomości.

Z tych też powodów Wojewoda uznał, że cel wywłaszczenia w stosunku do części działki wskazanej we wniosku został zrealizowany. Skoro zaś grunt ten został wykorzystany na cel wywłaszczenia, to żądanie jego zwrotu nie mogło zostać uwzględnione, nawet w sytuacji w której część wnioskowanego gruntu została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia po upływie ustawowych terminów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. (dalej jako "Skarżąca") wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącej na spornej nieruchomości nie zrealizowano celu publicznego, dla którego nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa, a nawet przyjmując, iż cel został zrealizowany uczyniono to po upływie terminu do jego realizacji.

Jak wskazała Skarżąca nieruchomość została przejęta pod realizację celu określonego Decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Poznań-Jeżyce z dnia [...].06.1971r. nr [...], to zatem ściśle w odniesieniu do tego celu, który wprost został uwidoczniony na mapach stanowiących załącznik do planu należy odnosić się przy ustaleniu jaki był cel publiczny celu wywłaszczenia. Żadnego znaczenia dla niniejszego postępowania nie ma plan zamienny, który powstał po dniu nabycia nieruchomości i na podstawie, którego w rzeczywistości | przeprowadzono budowę. To właśnie decyzję z 197lr. przedłożono przy zawieraniu ) dwóch aktów notarialnych kupna nieruchomości od dawnych właścicieli. Zdaniem Skarżącej organ tymczasem nie ustalił, jakie konkretne przeznaczenie miała obecna działka nr [...] w decyzji nr [...]. Na działce nr [...] obecnie znajduje się róg jednego z budynków mieszkalnych. Oznacza to tym samym, iż nie zrealizowano celu publicznego, który miał zostać wykonany na części, która stanowi obecnie działkę [...]. Nadto garaże, które zostały pobudowane nie były przewidziane w planie realizacyjnym zatwierdzonym w 1971r. Dopiero bowiem w 1976r. zatwierdzono kolejny plan realizacyjny, który przewidywał budowę garaży.

Skarżąca stwierdziła, że cel wywłaszczenia musi być rozumiany ściśle w zakresie tego co na danej działce miało powstać. Pojęcie " budowa osiedla mieszkaniowego" nie pozwala na poznanie ustaleń organu, co faktycznie miało być zrealizowane na działce [...].

Skarżąca podniosła również iż część garaży do numeru [...] budowane były, jak ustalił organ w 1994r. tj. po ponad 20 latach od wywłaszczenia, co oznacza, że jeśli nawet ich budowa była objęta pierwotnym planem realizacyjnym, to z uwagi na wybudowanie ich po upływie 7 lat od wywłaszczenia nie można uznać, iż cel publiczny został zrealizowany.

W ocenie Skarżącej zrealizowanie przedmiotowego celu już po upływie 10 lat od dnia kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna stanowi podstawę zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Reasumując podnieść należy mając na uwadze powołaną wyżej normę art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 omawianej ustawy, iż w pierwszej normie prawnej upływ 7 łat bez rozpoczęcia prac oznacza zbędność nieruchomości na ceł wywłaszczenia a w drugiej zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia oznacza upływ 10 łat gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona

Należy podnieść na wstępie, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2015r., utrzymująca w mocy decyzję Starosty Poznańskiego z dnia [...] kwietnia 2015r., w której odmówiono zwrotu wnioskodawcom części działki nr [...].

Przepis art. 136 ust. 1 u.g.n. przewiduje, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z kolei nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 137 , jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Pierwsza ze wskazanych przesłanek wskazuje na sytuację gdy, w terminie 7 lat od dnia wywłaszczenia w ogóle nie rozpoczęto prac związanych z celem wywłaszczenia. Przesłanka z art. 137 ust.1 pkt 1 u.g.n. zachodzi zatem w szczególności w razie pozostawienia nieruchomości w stanie niezmienionym, a więc takim jak w czasie wywłaszczenia (przejęcia), bez rozpoczęcia prac związanych z robotami budowlanymi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Natomiast przez pojęcie zbędności nieruchomości w rozumieniu art.137 ust.1 pkt 2 ustawy należy rozumieć sytuację faktyczną, w której od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna upłynął 10 letni okres i w tym okresie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Stosowanie tego przepisu związane jest zatem z niezrealizowaniem celu wywłaszczenia w określonym terminie od uostatecznienia się decyzji o wywłaszczeniu ( 10 lat). Tym samym zrealizowanie przedmiotowego celu już po upływie 10 lat od dnia kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna stanowi podstawę zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy (wyrok NSA z dnia 1 października 2010 r. sygn akt I OSK 1612/09, publikowany w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych dostępnej pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl zwanej dalej jako "CBOSA").

Zaznaczyć należy, że przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997r. ustawodawca nie określił szczegółowych warunków uznawania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia. Dopiero w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami w art. 137 zawarta została stosowna regulacja, definiująca przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia, poprzez wskazanie, że nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu wskazanego przepisu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu. Z dniem 22 września 2004 r. znowelizowano natomiast art. 137 ust. 1 pkt 2 poprzez określenie, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2013 r. sygn akt I OSK 2205/11 (CBOSA) wyraził pogląd w pełni akceptowany w przez tut. Sąd, że określony w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami termin 7 lat (liczony od dnia, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna) na rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia obowiązuje zatem dopiero od dnia 1 stycznia 1998 r. Natomiast określony w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami termin 10 lat (liczony od dnia, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna) na zrealizowanie tego celu, obowiązuje dopiero od dnia 22 września 2004 r. Nie można zatem tych terminów odnosić do stanu faktycznego opisanego w powołanym art. 137 ust. 1, który zaistniał przed dniem 1 stycznia 1998 r. odnośnie prac związanych z rozpoczęciem realizacji celu wywłaszczenia, oraz do stanu faktycznego, który zaistniał przed dniem 22 września 2004 r. odnośnie zrealizowania tego celu. Nie można bowiem bez wyraźnej ku temu podstawy prawnej okoliczności faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie danej normy prawnej oceniać przez pryzmat tej normy, ponieważ ocena ta byłaby naruszeniem konstytucyjnie ukształtowanej zasady niedziałania prawa wstecz. W tym przypadku, nie można zatem ustawowych norm określających termin rozpoczęcia prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia oraz termin zrealizowania tego celu, stosować do sytuacji zaistniałej przed wejściem w życie przepisów określających te terminy. Przed wejściem ich w życie, terminy te nie były bowiem normatywnie określone, wskutek czego, rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, jak również zrealizowanie tego celu nie było – dla potrzeb stosowania przepisów o zwrocie nieruchomości wywłaszczonych – normatywnie ograniczone jakimkolwiek terminem określonym w sposób wynikający z aktualnej treści art. 137 ust. 1 u.g.n. Innymi słowy przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. nie znajduje zastosowania do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem życie wskazanych przepisów, z tym zastrzeżeniem, że również przed ich wejściem w życie cel wywłaszczenie musiałby zostać zrealizowany. Pogląd taki wyrażony został również wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2008r. sygn.. akt I OSK 1725/07, z dnia 22 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1981/11 oraz z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn.. akt I OSK 2876/12, z dnia 12 lutego 2014r. sygn. akt I OSK 1663/12, z dnia 10 kwietnia 2014r. sygn.. akt I OSK 2391/12, CBOSA).

Na mocy art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z późn. zm.17) ), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. 2. Przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm).

Nie budzi sporu, że przepisy te znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z akt sprawy A.S., poprzedni właściciel spornej nieruchomości sprzedał Skarbowi Państwa swój udział wynoszący 2/3 części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW [...], prowadzonej jako ciąg dalszy księgi wieczystej Jeżyce, tom [...], wykaz [...], parcele o łącznej powierzchni [...] m2. Sprzedaży tej dokonał aktem notarialnym z [...] listopada 1972 r., nr rep. [...]w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Pozostały udział (1/3) w tej nieruchomości, został zbyty na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1973 r. rep. [...] przez J. i J. Ś.

Jak słusznie zauważył Wojewoda, w treści obydwu dokumentów przedstawiciel Skarbu Państwa - Prezydium Rady Narodowej m. Poznania powoływał się na decyzję numer [...] wydaną [...] czerwca 1971 r. przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Poznań - Jeżyce, zatwierdzająca plan zagospodarowania terenu dla realizacji zespołu budownictwa mieszkaniowego w Poznaniu przy ulicy [...] i [...].

Ową decyzją z dnia [...] czerwca 1971r. nr [...] zatwierdzono plan realizacyjny - ogólny zagospodarowania terenu pierwszego etapu inwestycji - realizacji zespołu budownictwa mieszkaniowego w Poznaniu przy ulicy [...] i [...]. Następnie decyzją z [...].05.1973 r. zatwierdzono zamienny plan realizacyjny przedmiotowej inwestycji obejmującej zespół budynków mieszkalnych w Poznaniu przy ulicy [...] - [...] składającej się z planu ogólnego zagospodarowania terenu inwestycji.

Nie są też kwestionowane ustalenia organu, iż powierzchnia dawnych parcel [...] i [...]z księgi wieczystej nr [...] nabytych przez Skarb Państwa wynosiła [...] m2 oraz że w skład nieruchomości z dawnej księgi wieczystej KW nr [...] wchodziła również parcela [...] o powierzchni [...] m2, która to odpowiada obecnie części działki nr [...]. stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania (pozostała część dawnej parceli [...] stanowi działka [...], a pozostała część działki nr [...] odpowiada dawnej parceli [...]).

W trakcie dokonanych oględzin spornej nieruchomości organ ustalił, że "działka numer [...] cz. stanowi w części środkowej fragment utwardzonego asfaltem placu rekreacyjnego, w tym miejscu zajętego pod wydzielone dwie piaskownice oraz huśtawki. Wokół placu mała architektura - ławki, kosz na śmieci i lampy oświetleniowe. Jego otoczenie porośnięte jest trawnikiem. W części południowej działka zabudowana fragmentem murowanego, trwale związanego z gruntem kompleksu garażowego, parterowego. W części północnej przez działkę przebiegają fragmenty utwardzonych asfaltem ciągów pieszych, w tym dojście do budynku nr [...] położonego na działce sąsiedniej. W tym miejscu metalowe słupki ograniczające przejazd pojazdów. W tym rejonie znajduje się również jedno drzewo wieloletnie. Przestrzeń nieutwardzona porośnięta trawnikiem. Pomiędzy garażami a placem asfaltowym znajdują się trzy drzewa. Stan zgodny z mapą zasadniczą. Cały teren objęty oględzinami jest zagospodarowany"(protokół z dnia [...] maja 2014 r. k. [...] akt administracyjnych).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci na przykład budynków handlowych, czy usługowych, bowiem takie osiedle obejmuje nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom, w związku z czym za wręcz niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców uważa się pawilony handlowe, usługowe, szkoły i boiska sportowe, garaże, parkingi, zieleń osiedlową, ciągi piesze. Instalację osiedlową stanowią także instalacje podziemne, takie jak na przykład linia komunikacyjna, kabel elektryczny, czy instalacja gazowa i sanitarna (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2009r. sygn akt I OSK 1324/06, z dnia 3 września 2010r. sygn akt I OSK 1537/09, z dnia 16 kwietnia 2004r. sygn. akt I OSK 581/08, 27 listopada 2014 r. sygn akt I OSK 846/13, CBOSA).

Nie można więc, tak jak chciała tego Skarżąca, z samego faktu, iż tylko część działki o nr [...] zajęta została przez blok mieszkalny wywodzić, iż pozostała część nieruchomości stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W sytuacji gdy, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, pozostała część wyznaczonej nieruchomości przeznaczona została na cel funkcjonalnie powiązany z celem wywłaszczenia, uznać należy, że nieruchomość taka nie jest zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n., a cel wywłaszczenia został zrealizowany. Zwrócić należy uwagę, że w decyzji z dnia [...] czerwca 1971r., która przewidywała budowę osiedla mieszkaniowego przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] wskazano, że należy w planie realizacyjnym problem garażowania – parkowania samochodów. Tym samym uznać należy, że w decyzji stanowiącej podstawę wywłaszczenia przewidziano nie tylko budowę bloku, ale również parkingu lub garaży. Ponadto również posadowienie na spornej nieruchomości dwóch piaskownic oraz huśtawki nie może być uznane jako zrealizowane w innym celu niż przewidziany ww. decyzji cel wywłaszczenia.

Nie bez znaczenia dla oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia pozostaje również posadowienie na terenie spornej nieruchomości elementów infrastruktury technicznej, bowiem również one są nieodłącznie powiązane z budową osiedla mieszkaniowego. Z dokumentów zebranych przez organy wynika, że gazociąg niskiego ciśnienia został wybudowany w 1976r., wodociąg oraz kanał sanitarny powstały w latach 1973-1978, a fragmenty sieci ciepłowniczej zostały przejęte przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Energetyki cieplnej w Poznaniu od zewnętrznego inwestora w 1977r. Natomiast znajdujące się na tej nieruchomości linie kablowe zostały pobudowane w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia.

Ponadto zwrócić należy uwagę, iż mimo, że realizacja inwestycji nastąpiła na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z [...] maja 1973 r., a nie wskazane w akcie notarialnym decyzji z dnia [...] czerwca 1971r., to okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny, czy wywłaszczenie dokonane zostało na cel budowy osiedla mieszkaniowego, bowiem inwestycje wskazane w decyzjach z 1971r. i z 1973r. pozostają ze sobą tożsame. Tutejszy Sąd w wyrokach z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Po 625/08 oraz z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 615/13 (CBOSA) powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27.1.1988 r.- III AZP 11/87- OSNC 11/88/149wskazał, że "należy odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu; zmianą celu jest jakościowa zmiana inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości; modyfikację celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru. Nie stanowią jakościowej zmiany celu takie odstępstwa od zamierzonej inwestycji, przy których charakter inwestycji zamierzonej i zrealizowanej pozostaje taki sam. W doktrynie wskazuje się, że wywody zawarte w uzasadnieniu uchwały, zachowały aktualność pod rządem ustawy o gospodarce nieruchomościami (T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości" LexisNexis 2007 s. 264-265)". Sąd w niniejszej sprawie w pełni pogląd ten podziela.

Z tych też powodów zasadnie organy uznały, że na części nieruchomości objętej wnioskiem o jej zwrot, cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Odnosząc się natomiast do zarzutów Skarżącej, iż cześć garaży zlokalizowanych na spornej działce zrealizowana została dopiero w 1994r., a więc po upływie terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. wskazać należy, że okoliczność ta nie może mieć wpływy na ocenę zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, a to z tego powodu, że jak wskazano już powyżej, zbędności nieruchomości poprzez pryzmat terminów uregulowanych w art. 137 ust. 1 u.g.n.. nie powinna odnosić się do wywłaszczenia dokonanego przed wprowadzeniem ich do obrotu prawnego. Tym samym mimo że niewątpliwie część garaży posadowiona została po upływie terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n., to w sytuacji gdy powstały one przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, okoliczność ta nie może świadczyć o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.