Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 68/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145a par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 75 ust. 1
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 3; 2. w pozostałym zakresie skargę oddala; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. wydaną po rozpoznaniu odwołania Skarbu Państwa, X, od decyzji Wojewody [...] (Wojewoda) z dnia [...] września 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) :

1. uchylił w całości ww. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r.,

2. uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia 16 maja 2012 r., znak: [...] oraz

3. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1956 r., znak: [...] (orzeczenie )w części stanowiącej w chwili przejęcia własność A.J.

Decyzja ta wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym,

Wnioskiem z [...] września 2011 r. A. K. (Skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonych miejscowości [...], powiat [...], które w dniu przejęcia stanowiły własność A.J., jej poprzedniczki prawnej.

Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej Wojewoda decyzją z dnia [...] maja 2013 r., stwierdził nieważność orzeczenia.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2013 r. Skarb Państwa - X [...] (X), wystąpił do Wojewody - na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i art. 148 § 1 i § 2 Kpa o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...] maja 2013 r., wstrzymanie wykonania przedmiotowej decyzji na czas toczącego się postępowania, powiadomienie o toczącym się postępowaniu X, jako strony postępowania i o nieuwzględnienie wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności orzeczenia w części dotyczącej A. J. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. Wojewoda wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2013 r.

Decyzją z dnia [...] września 2014 r., Wojewoda po rozpatrzeniu wniosku o wznowienie postępowania, odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody z dnia [...] maja 2012 r., stwierdzającej nieważność orzeczenia w części dotyczącej A. J. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w ocenie Wojewody brak było podstaw do przypisania X przymiotu strony.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosło X zarzucając jej naruszenie art. 77 § 1, art. 7, art. 107 § 1, art. 80 oraz art. 156 § 2 k.p.a. a także "nadinterpretację art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r", niezgodność zaskarżonego orzeczenia z treścią art. 2 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1051) i wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy.

Po rozpoznaniu odwołania Minister orzekł w sposób wskazany powyżej, to jest uchylił decyzje Wojewody z dnia [...] września 2014 r. i 16 maja 2012 r. oraz odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia w odniesieniu do nieruchomości stanowiących w chwili przejęcia własność A.J.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że instytucja wznowienia ma charakter nadzwyczajny, gdyż dotyczy kontroli prawidłowości decyzji ostatecznej. Postępowanie wznowieniowe jako instytucja procesowa ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, która zakończona została decyzją ostateczną i w stosunku do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145 § 1, art 145a § 1 i art. 145b § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przesłanek.

Minister wskazał dalej, że jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, Nadleśnictwo nie brało udziału w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...] maja 2012 r. Zostało pominięte w przeprowadzonym postępowaniu i nie brało w nim udziału na prawach strony (m.in. nie zawiadomiono X o toczącym się postępowaniu oraz nie doręczono mu decyzji kończącej to postępowanie). Nadleśnictwo wywodziło swój interes prawny z faktu, że jest aktualnym właścicielem byłych nieruchomości ziemskich A. J. położonych w miejscowości [...], które zostały przejęte orzeczeniem na własność Państwa. Jako dowód Nadleśnictwo przedłożyło wykaz zmian gruntowych obejmujący następujące działki, objęte dawnymi wykazać hipotecznymi Iwh [...],[...],[...],[...] i [...], położone w miejscowości [...]: [...][...],[...] o powierzchni [...] ha (objęte księgą wieczystą [...] i [...] o powierzchni [...] ha (objętą księgą wieczystą [...]) oraz wypisy z ksiąg wieczystych [...] i [...] , gdzie jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa w zarządzie X.

Z powyższych dokumentów wynika zatem, że X jest właścicielem spornych nieruchomości.

Minister nie podzielił poglądu Wojewody, że brak było podstaw do ustalenia aktualnego stanu prawnego przejętej nieruchomości i tym samym zawiadomienia ich właścicieli o toczącym się postępowaniu, gdyż pośrednio prowadziłoby to do ustalenia przedmiotu postępowania pierwotnego, co w postępowaniu nadzorczym jest niedozwolone.

Minister wyjaśnił, że w jego ocenie ustalanie stron postępowania administracyjnego poprzez określenie obecnych właścicieli przejętej nieruchomości nie jest równoznaczne z uzupełnieniem orzeczenia wydanego w postępowaniu pierwotnym. Dodatkowo mając na uwadze, że przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma podmiot, którego dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym to postępowaniu może być wydane orzeczenie godzące w jego prawem chronione interesy, poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących mu praw, należy uznać Nadleśnictwo za stronę postępowania. Powżysze skutkowało koniecznością uchylenia decyzji Wojewody z dnia [...] września 2014 r.

Następnie Minister wyjaśnił, że podstawą przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości [...], stanowiącej w dacie przejęcia własność A. J. był dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz U. Nr 46. poz. 339, dalej dekretu z 27 lipca 1949 r.). Oceniając zatem legalność orzeczenia należało zbadać czy w sposób wystarczający została określona nieruchomość ziemska podlegająca przejęciu oraz kwestię jej faktycznego władania przez właścicieli.

W badanym orzeczeniu wskazano, że na własność Państwa przechodzą nieruchomości ziemskie położone we wsi [...] o ogólnym obszarze [...] ha według ogólnego i powierzchniowego oznaczenia tych gruntów, zaś według szczegółowego oznaczenia reszty gruntów tej wsi w rejestrze przed regulacyjnym starego stanu posiadania, po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz nie znajdujące się w faktycznym posiadaniu właścicieli przesiedlonych na Ziemie Zachodnie lub niewiadomych z miejsca pobytu. W treści orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. w punkcie 35 (część orzeczenia dotycząca akcji przesiedlenia na Ziemie Zachodnie), wprost wymieniono A. J., wskazując przy tym, że przejęciu podlega budynek mieszkalny wraz z gospodarstwem. Natomiast z wykazu zmian gruntowych oraz wykazu synchronizacyjnego powierzchni parcel gruntowych w odniesieniu do działek ewidencyjnych wsi [...] w sposób nie budzący wątpliwości wynika, które konkretnie parcele stanowiące byłą własność A. J. przeszły na rzecz Skarbu Państwa. Potwierdza to precyzyjne wskazanie byłych nieruchomości A. J. przez Skarżącą. Również kwestia braku faktycznego władania przez właściciela przejętą nieruchomością jest bezsporna. W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się uwierzytelniona kopia pisma z Urzędu Miasta [...] z dnia [...] lipca 2004 r., zgodnie z którym A.J. była zameldowana w [...] przy ulicy [...] w okresach od [...] grudnia 1952 r. do [...] listopada 1963 r. oraz od [...] grudnia 1967 r. do [...] grudnia 1970 r. i od [...] czerwca 1972 r. do [...] listopada 1974 r. Jednocześnie z treści pisma Starostwa Powiatowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r., znak: [...] wynika, że brak jest danych potwierdzających powrót do wsi [...] rodziny [...]Powyższe świadczy o tym, że przesłanka wymieniona w art. 1 ust. 1 dekretu został spełniona.

Oceniając wymienione orzeczenie w kontekście naruszenia art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", organ przypomniał, że w odniesieniu do przepisów o postępowaniu administracyjnym, za rażące ich naruszenie należy uznać oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania. Przepis art. 75 ust. 1 wymienionego rozporządzenia określa, że każda decyzja powinna zawierać: powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazać, czy przysługuje od niej odwołanie czy skarga. W ocenie Ministra kwestionowane orzeczenie spełnia warunki i zawiera niezbędne elementy określone we wskazanym art. 75 ust. 1 rozporządzenia. Wprawdzie opis przejmowanego mienia jest bardzo ogólny, ale to samo w sobie nie przesądza rażącym naruszeniu tego przepisu. Stanowisko to potwierdza również fakt, że kwestionowane orzeczenie nadawało się do wykonania i było podstawą do założenia księgi wieczystej i wpisania jako właściciela Skarbu Państwa.

Z wymienionych wyżej względów, w ocenie organu drugiej instancji, nie można uznać, że wydane orzeczenie w sposób niewystarczający określało przedmiot rozstrzygnięcia, a tym samym było niewykonalne.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. wywodzonego z okoliczności, iż przedmiotowa nieruchomość obsadzona lasem, a stanowiąca uprzednio nieruchomość rolną zmieniła wartość i przeznaczenie; stanowi obecnie strategiczny zasób kraju, co wywołało nieodwracalne skutki prawne, Minister zauważył, że w kontekście wskazanej przez Nadleśnictwo ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju nie można mówić o nieodwracalnych skutkach prawnych. Ustawa ta nie wyklucza zastosowania art. 156 § 1 Kpa w stosunku do nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa. Nieodwracalne skutki prawne należy odnosić wyłącznie do skutków prawnych wywołanych przez decyzję nieważną, a nie do skutków powstałych z innych - zewnętrznych, niezależnych od woli stron decyzji - zdarzeń prawnych, m.in. wynikających z późniejszych przepisów.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła do tutejszego sądu skargę , w której decyzji Ministra zarzuciła :

1. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż wady prawne zawarte w orzeczeniu, na podstawie którego przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomości położone w miejscowości [...] w części stanowiącej w chwili przejęcia własność A.J., nie stanowią rażącego naruszenia prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zdaniem Ministra przedmiotowe orzeczenie zawierało wszystkie niezbędne elementy decyzji określone w wówczas obowiązujących przepisach prawa (tj. przepisach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej polskiej o postępowaniu administracyjnym), a było jedynie ogólnikowe, co jednakże nie można utożsamiać z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy:

• odnośnie orzeczenia, na wniosek Skarżącej, prowadzone było postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, w części dotyczącej ojca Skarżącej W. (B.) J., który był zarazem mężem A. J., które zakończyło się wydaniem w dniu [...] kwietnia 2008r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. w sprawie o sygn. akt [...] decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia w części dotyczącej W. J., a ostatecznie wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 24 marca 2010 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 775/09 wyroku oddalającego skargę kasacyjną w przedmiotowej sprawie, a zatem Minister winien mając na uwadze dyspozycję art. 170 p.p.s.a. wydać także decyzję stwierdzającą nieważność orzeczenia PPRN w części dotyczącej A. J., która była żoną W. (B.) J., także objętego tym orzeczeniem, a wobec którego stwierdzono nieważność orzeczenia i NSA wydał wyrok w sprawie o sygn. akt I OSK 775/09,

• odnośnie określenia przejmowanych nieruchomości w miejscowości [...] organ wydający to orzeczenie ograniczył się jedynie do wskazania ogólnej powierzchni przejmowanych nieruchomości w tej miejscowości oraz wymienienia z imienia i nazwiska osób, które mogły być właścicielami tych nieruchomości, nie zważając w zupełności na istniejące wówczas przepisy obowiązującego prawa, które wprost określały elementy obligatoryjne każdego orzeczenia oraz wskazywały na sposób określenia przejmowanych nieruchomości, gdy granice nieruchomości nie były dokładnie znane, co stanowiło wydanie orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa,

• orzeczenie na podstawie którego przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomości położone w miejscowości [...], jako podstawę prawną odnośnie A.J. (i innych osób przymusowo przesiedlonych na Ziemie Zachodnie) zawierało wskazanie jedynie ogólnie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, bez konkretnych przepisów dekretu mających zastosowanie w sprawie, a taki sposób wskazania podstawy prawnej w orzeczeniu jest niewystarczający i w związku z tym stanowi to rażące naruszenie prawa poprzez brak dokładnego wskazania podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem konkretnych przepisów zarówno prawa formalnego (przepisów o postępowaniu administracyjnym) jak i materialnego,

• orzeczenie odnośnie A.J. (i innych osób przymusowo przesiedlonych na Ziemie Zachodnie) zostało wydane jako orzeczenie zbiorcze, co jednakże nie było dopuszczalne w tym przypadku na podstawie wówczas obowiązujących przepisów prawa, gdyż zasadą wynikającą z rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o postępowaniu administracyjnym było wydawanie decyzji o charakterze indywidualnym, a decyzje zbiorcze mogły być wydawane jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy taki wyjątek był wyraźnie przewidziany w przepisach prawa (co odnośnie A.J. objętej dekretem z dnia 27 lipca 1949 r. nie miało miejsca), a zatem także ta wada orzeczenia jako orzeczenia zbiorczego skutkuje koniecznością uznania orzeczenia za wydane z rażącym naruszeniem prawa, tym bardziej, iż dekret z dnia 27 lipca 1949 r. przewidywał przejęcie na własność Skarbu Państwa nieruchomości, a nie gruntów określonych wsi lub gromad, co zresztą wprost wynika już tylko z samej nazwy dekretu,

• z treści orzeczenia odnośnie A. J. (i innych osób przymusowo przesiedlonych na Ziemie Zachodnie) do którego zastosowanie miał dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, wynika, że wydanie orzeczenia związane było z postępowaniem uwłaszczeniowym prowadzonym na podstawie innych przepisów niż przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., co także było niedopuszczalne i stanowiło rażące naruszenie wówczas obowiązującego prawa, gdyż postępowanie uwłaszczeniowe służyło zupełnie innym celom, które można było zacząć osiągać dopiero po zakończeniu postępowania związanego z dekretem z dnia 27 lipca 1949 r. (postępowanie z dekretu służyło jako postępowanie wyjaśniające do postępowania uwłaszczeniowego),

- naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia poprzez błędne uznanie, iż:

• nie stanowi rażącego naruszenia tych przepisów to, że w orzeczeniu o przejęciu nieruchomości położonych w miejscowości [...] określono nieruchomości podlegające przejęciu na rzecz Państwa poprzez wskazanie jedynie ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów, bez dokładnego ich zidentyfikowania oraz opisania w osnowie orzeczenia, a tak wydane orzeczenie zdaniem Ministra zwiera wszystkie niezbędne elementy określone w przepisach rozporządzenia w sytuacji gdy wskazanie w orzeczeniu tylko ogólnej powierzchni przegra gruntów odnośnie danej miejscowości oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc stanowiło brak istoty rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy obowiązujące w dacie wydania skarżonego orzeczenia przepisy prawa wskazywały wyraźnie jakie obligatoryjne elementy winno zawierać orzeczenie, w szczególności mając na uwadze fakt, że na jego podstawie następowało odjęcie prawa własności do nieruchomości osoby fizycznej (prywatnej) na rzecz Skarbu Państwa, a przejęcie na własność nieruchomości na podstawie tego dekretu nie następowało z mocy prawa, lecz orzekały o tym organy administracji wydając stosowne orzeczenie, które miało charakter konstytutywny,

• nie można mówić o rażącym naruszeniu wskazanych w niniejszym ustępie przepisów prawa, gdyż zdaniem Ministra nie może budzić wątpliwości co było przedmiotem orzeczenia, a także nie ma żadnych wątpliwości, które nieruchomości stanowiły własność A.J., w sytuacji gdy MRIRW w uzasadnieniu skarżonej decyzji dokonał ustalenia, które nieruchomości stanowiły własność A. J. na podstawie przedłożonej przez Skarżącą dokumentację geodezyjną (wykaz zmian gruntowych oraz wykaz synchronizacyjny), a takiego ustalenia nie można dokonać na podstawie orzeczenia,

• orzeczenie określało do kogo należały przejmowane na rzecz Państwa nieruchomości i w jakiej miejscowości były położone, w sytuacji gdy z treści tego orzeczenie w żaden sposób nie można wywieść do jakiej konkretnie osoby należała własność określonej nieruchomości, gdyż orzeczenie zawiera wskazanie jedynie ogólnej powierzchni przejmowanej nieruchomości i wymienienie osób do której ta ogólna powierzchnia nieruchomości miała należeć, a taki sposób określania przejmowania na własność nieruchomości stanowi bez wątpienia wydanie orzeczenia z rażącym naruszeniem wówczas obowiązującego prawa,

- naruszenie art. 1 ust. 1, art. 2, 3 i 4 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. w związku z art. 75 ust. 1 rozporządzenia poprzez błędne uznanie,

• nie stanowi rażącego naruszenia tych przepisów to, że w orzeczeniu o przejęciu nieruchomości położonych w miejscowości [...] określono nieruchomości podlegające przejęciu na rzecz Państwa poprzez wskazanie jedynie ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów, bez dokładnego ich zidentyfikowania oraz opisania w osnowie orzeczenia, a tak wydane orzeczenie zdaniem Ministra zwiera wszystkie niezbędne elementy określone w przepisach rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o postępowaniu administracyjnym w sytuacji gdy wskazanie w orzeczeniu tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów odnośnie danej miejscowości (bez ogólnego nawet podziału na nieruchomości należące do osób przesiedlonych do ZSRR i pozostałych osób), oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc stanowiło brak istoty rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy obowiązujące w dacie wydania skarżonego orzeczenia przepisy prawa wskazywały wyraźnie jakie obligatoryjne elementy winno zawierać orzeczenie, w szczególności mając na uwadze fakt, że na jego podstawie następowało odjęcie praw własności do nieruchomości osoby fizycznej (prywatnej) na rzecz Skarbu Państwa, a przejęcie na własność nieruchomości w oparciu o ten dekret nie następowało z mocy prawa, lecz orzekały o tym organy administracji wydając stosowne orzeczenie, które miało charakter konstytutywny,

4. naruszenie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416) w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez:

• błędne i dowolne uznanie, iż granice nieruchomości w miejscowości [...] będące własnością A. J. były znane i nie uległy one zatarciu, a więc brak było podstaw do określenia w orzeczeniu tych nieruchomości poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów, w sytuacji bowiem gdyby granice nieruchomości były znane to brak byłoby podstaw do określania przez organ administracji przejmowanych nieruchomości poprzez wskazanie jedynie ogólnej powierzchni przejmowanych nieruchomości w miejscowości [...] i potencjalnych właścicieli nieruchomości zamieszkujących w tej miejscowości,

• sprzeczne z treścią uzasadnienia orzeczenia przyjęcie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż brak jest podstaw do twierdzeń, że granice nieruchomości będących własnością A. J. (jak i innych osób wymienionych w orzeczeniu) w miejscowości [...] uległy zatarciu, w sytuacji gdy z rzeczonego uzasadnienia wprost wynika, cyt. "Pozostała jedynie w gromadnie nieznaczna ilość rodzin, co przy trudnościach związanych z ustaleniem rzeczywistego stanu stosunków prawnych, dotyczących gruntów osób nieobecnych, nadto biorąc pod uwagę przewagę tych stosunków należało ustalić przy udziale osób obecnych oraz przyjąć, że reszta gruntów bez konkretnego oznaczenia stosunków dotyczących każdej z parceli z osobna, a ogólnie wg. powierzchni należy do osób przesiedlonych do ZSRR, do osób przesiedlonych na Ziemie Zachodnie, nie zamieszkałych w gromadzie i niewiadomych z miejsca pobytu", co jednoznacznie świadczy o tym, iż sam organ wydający orzeczenie przyznał, że nie zna granic (umiejscowienia) nieruchomości odnośnie osób nieobecnych i ich powierzchni należących do konkretnych właścicieli, a zatem winien zastosować przepisy rozporządzenia dotyczące sytuacji gdy granice nieruchomości zostały zatarte.

• błędne i dowolne stwierdzenie, a przy tym sprzeczne z treścią orzeczenia, że określało ono do kogo należały przejmowanej nieruchomości na rzecz Państwa (w tym jakie nieruchomości należały do A.J.), w sytuacji gdy z treści tego orzeczenia nie sposób wywieść jaka konkretnie nieruchomość położona na terenie miejscowości [...] stanowiła własność A. J. bądź innej osoby,

• uznanie, iż brak było podstaw do zastosowania przy wydawaniu orzeczenia przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany.

Skarżąca wskazała, że zaskarża decyzję Ministra w jej punkcie 3 i wnosi o jej uchylenie w zaskarżonym zakresie. Na podstawie art. 145 a § 1 p.p.s.a. wniosła również o zobowiązanie Ministra do wydania w terminie 30 dni decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia w części dotyczącej A.J., oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ oraz Nadleśnictwo wnieśli o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wskazać należy, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej W G. z dnia [...] października 1956 r. znak [...] (orzeczenie) było już przedmiotem kontroli organów administracji oraz sądów administracyjnych. Jak wynika z akt administracyjnych przedstawionych sądowi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. (SKO) decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r,. stwierdziło jego nieważność w części dotyczącej W. J. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, SKO decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. utrzymało w mocy swoje uprzednie rozstrzygnięcie. Stanowisko wyrażone przez organ w pełni zaaprobowane zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 23 lutego 2009 r. II SA/Kr 963/08 a następnie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2010 r. I OSK 775/09. Sąd rozpoznający sprawę wyjaśnia w tym miejscu, że w uzasadnieniu wyroku NSA wskazano, że orzeczenie wydane zostało w dniu 5 października 1955 r., jednak z treści decyzji SKO kontrolowanej przez WSA a następnie NSA bezspornie wynika, że chodziło o orzeczenie z dnia [...] października 1956 r. znak [...].

Zarówno organ jak i uczestnik X zwrócili uwagę, że wyrok ten nie dotyczy A.J., co jest oczywiście zgodne z prawdą.

W tym miejscu podnieść trzeba jednak, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2007 r. sygn. akt I FSK 1358/06, lex nr 418525; wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 152/07, lex nr 468722).

W wyroku z dnia 24 marca 2010 r. sygn. akt. I OSK 775/09 Naczelny Sąd Administracyjny badał i ocenił m.in. kwestię zgodności orzeczenia z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego wydania. NSA w wyroku z dnia 24 marca 2010 r. wprost wskazał, że nie podziela stanowiska skarżącego kasacyjne w owej sprawie Nadleśnictwa, że dekret z 27 lipca 1949 r. nie zawierał w zasadzie wymogów formalnych przejęcia, w szczególności wymogu wyraźnego

NSA wskazał, że należy rozróżnić materialnoprawne przesłanki przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskich wskazanych w dekrecie z 27 lipca 1949 r. od formalnoprawnych wymogów, jakim powinna odpowiadać decyzja w tym przedmiocie wydawana. Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa możliwe było, gdy spełnione były kumulatywne następujące warunki: nieruchomość położona była w wymienionych powiatach i województwach, nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela. Przepis ust. 2 art. 1 uregulował dalsze przesłanki dokonywania nacjonalizacji.

NSA zaznaczył, że przejście na własność nieruchomości w trybie omawianego dekretu nie następowało z mocy praw, lecz orzekały o tym organy administracji, a wydawane decyzje miały charakter konstytutywny. Dlatego istotnym było, aby decyzja, z mocy której dochodzić miało do zmiany w zakresie prawa własności, konkretyzowała nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający przepisom prawa.

NSA wskazał, że wprawdzie przepisy wym. dekretu nie wskazywały elementów składowych omawianej decyzji, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu decyzji, wynikała z art. 75 ust. 1 rozporządzenia stanowiącym, iż decyzja – obok innych elementów – powinna zawierać osnowę decyzji. W doktrynie wskazuje się, że " Rozstrzygniecie, określane mianem "osnowy" decyzji, stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów (...)" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydanie 10 Wyd. C. H. Beck Warszawa 2009 r., s. 408).

NSA podkreślił, że w sytuacji gdy z mocy decyzji nastąpić miała zmiana w zakresie prawa własności konkretnej nieruchomości ziemskiej, to nieruchomość ta wymagała zidentyfikowania. Przepis art. 3 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe stanowił: "Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębny przedmiot własności". W aktualnym, ale też poprzednim stanie prawnym identyfikacja nieruchomości gruntowej dokonywana była w dwóch płaszczyznach:

– po pierwsze w warstwie dokumentacyjnej (rejestry w postaci ksiąg wieczystych, katastru, ewidencji gruntów i budynków)

– po drugie, w wytyczeniu granic na gruncie

(por. System Prawa Prywatnego Tom 3 Prawo rzeczowe pod red. T. Dylewskiego wyd. C.H. Beck Instytut Nauk Prawnych PAN Warszawa 2003 r. str. 242).

NSA wskazał następnie, że w sprawie przejęcia nieruchomości ziemskiej obowiązek organu orzekającego posłużenia się danymi wynikającymi z dokumentacji poszczególnych rejestrów wynikał pośrednio również z art. 4 dekretu z 1949 r. Wymieniany przepis przewidywał bowiem, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i w zbiorach dokumentów przejęcia własności na rzecz Skarbu Państwa. Sąd kasacyjny odwołał również się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 1999 r. (sygn. NSA 1632/97), w którym stwierdzono, iż "nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji oceniać należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości. Jeśli zatem akt ten ostatecznie został wykonany, to stało się tak wyłącznie dlatego, iż wykonywały go ograny Państwa, które nie respektowało nawet własnych skonstruowanych przez siebie przepisów i które było zaprzeczeniem praworządności określonej obecnie jako państwo prawa."

Dodatkowo sąd kasacyjny podniósł, że brak prawidłowego określenia przejęcia nieruchomości ziemskiej prowadził do niemożności uzyskania przez osobę, której odjęto tytuł własności, ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych, zgodnie z art. 5 dekretu.

Podsumowując NSA wyjaśnił, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszało przepisy art. 1,2,3, i 4 dekretu z 27 lipca 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia.

NSA wyjaśnił również, że ustawodawca zakładając, że przy przejmowaniu nieruchomości na własność Państwa mogą ujawnić się trudności w określeniu granic nieruchomości, jak i przypisaniu jej własności określonemu podmiotowi – w art. 3 ust. 2 dekretu z 27 lipca 1949 r. przewidział wydanie przepisów wykonawczych normujących sposób określania przejmowanych nieruchomości ziemskich, w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości był nieznany.

Z przepisów wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 416) nie wynika możliwość odstąpienia od jakiegokolwiek zidentyfikowania przejmowanej nieruchomości, a w rezultacie globalnego przejęcia gruntów położonych na terenie określonej wsi, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Regulacja dotycząca przypadków gdy granice nieruchomości ziemskich zostały zatarte dowodzi tego, że każdorazowo konieczne było konkretne oznaczenie przejmowanej nieruchomości, z tym że w zależności od posiadanych danych rejestrowych, określenie to mogło być różnie dokonane.

Podsumowując NSA wskazał, że prawidłowa wykładnia omawianych przepisów, nie tylko literalna, ale też systemowa, nakazuje przyjąć, że organy orzekające w tych sprawach miały obowiązek w wydawanych decyzjach wyszczególnić grunty składające się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela.

Powracając do niniejszej sprawy wskazać należy, że okolicznością niesporną jest pozostawanie A. J. i W. J. w związku małżeńskim.

We wniosku z dnia [...] marca 2004 r. Skarżąca wskazała, że jej rodzice posiadali prawo własności następujących nieruchomości położonych we wsi [...]: lwh [...] liczba katastralna [...], [...], [...], [...], lwh [...] liczba katastralna [...],[...],[...],[...],[...], lwh [...] liczba katastralna [...],[...],[...],[...], [...],[...], lwh [...], liczba katastralna [...], lwh [...] liczba katastralna [...],[...],[...],[...], lwh [...] liczba katastralna [...], [...] i [...] oaz udział [...] lwh [...] liczba katastralna [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]

Po złożeniu przez X wniosku o wznowienie postępowania Skarżąca podzieliła w pełni pogląd, że podmiot ten winien być stroną postępowania (pismo z dnia [...] marca 2014 r.). Skarżąca dołączyła również do powyższego pisma dokumenty, z których wynika, że Skarb Państwa jest obecnie właścicielem działek, które uprzednio stanowiły współwłasność A. i B. J.

Ustalenie, że obecnie Skarb Państwa jest właścicielem działek objętych dawnymi wykazami hipotecznymi lwh [...],[...],[...],[...] i [...] stanowiło także podstawę dla wydania przez Ministra decyzji uchylającej decyzję Wojewody z dnia [...] września 2014 oraz z dnia [...] maja 2012 r.

Skoro kwestia zgodności z prawem orzeczenia była już przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie a następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym badanie to dotyczyły zgodności z prawem orzeczenia w zakresie dotyczącym W. J. sąd obecnie rozpoznający sprawę nie może pominąć oceny prawnej zawartej w powyższym wyroku. Uznanie, że wyrok z dnia z dnia 24 marca 2010 r. sygn.. akt. I OSK 775/09 dotyczy tylko i wyłącznie nieważności orzeczenia w zakresie W. J. prowadziłoby do sytuacji, w której w odniesieniu do udziałów w prawie własności tych samych nieruchomości funkcjonowałyby w obrocie prawnym sprzeczne rozstrzygnięcia.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że orzeczenie sformułowane jest w identyczny sposób zarówno co do B.J. jak i co do A. J. Treść orzeczenia ogranicza się bowiem do wskazania : "Natomiast w związku z akcją przesiedlenia na Z.Z. z powodu opuszczenia gospodarstw i przebywania z nieznanym miejscu pobytu zagrody". Następnie w punkcie 35 wymieniona została A.J. a w punkcie 54 B. J. Dalsze punkty orzeczenia jak i uzasadnienie dotyczą zarówno A.J. jak i B. J.

W tej sytuacji, skoro orzeczenie zarówno w zakresie A. J. jak i B. J. jest tożsame, nie było możliwe odstąpienie od stanowiska zawartego w wyroku NSA z dnia 10 marca 2010 r.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że znana mu jest treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2013 r. I OSK 324/13 przywołanego przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W wyroku tym NSA zaaprobował stanowisko organów administracji a następnie tutejszego sądu, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1956 r. wydanego dla wsi [...] w części dotyczącej S. S. nie jest dotknięte wadą nieważności.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje jednak, że NSA w sprawie zakończonej wydaniem wyroku z 26 lipca 2013 r. badał orzeczenie w części dotyczącej osoby trzeciej w stosunku do B. J.

Końcowo sąd podkreśla, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r. sygn. akt. I OSK 2132/13 wskazał, że w zakresie ważności orzeczenia z 5 października 1956 r. wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 marca 2010 r. I OSK 775/09. W wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r. NSA wskazał, że aczkolwiek nieważność została orzeczona w części dot. przejęcia nieruchomości W. J., jednak rozstrzygnięcia dotyczyły tego właśnie orzeczenia, przy czym także nieruchomości przejętej na tej samej podstawie i z tego samego powodu. W konsekwencji, również w wyroku z 13 stycznia 2015 r. NSA wskazał, że w sprawach dotyczących tego samego orzeczenia administracyjnego, a tylko odnoszących się do nieruchomości różnych stron nim objętych ocena co do jego zgodności z prawem nie może być różna.

Wobec powyższego, Sąd rozpoznający sprawę uznaje, że wbrew stanowisku Ministra, brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia ocenić należało jako rażące naruszenie art. 1, 2 i 3 dekretu z 27 lipca 1949 r., co oznacza, że spełnione zostały przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. pozwalające na stwierdzenie nieważności orzeczenia w części dotyczącej również A. J.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że z materiału dowodowego znajdującego się w przekazanych mu aktach administracyjnych wynika jednak, iż część nieruchomości stanowiących uprzednio własność A. J. stała się własnością innych podmiotów niż Skarb Państwa. Z wykazów synchronizacyjnych na które powołują się zarówno Lasy Państwowe jak i organ wynika, że prawo własności części nieruchomości przysługuje w całości lub w ułamkowej części osobom fizycznym. Tylko tytułem przykładu wskazać należy, że z powyższym wykazem, na dzień jego sporządzania prawo własności parcel objętych lwh [...] przysługiwało A. R. ([...]), R. i W. S. ([...]), M. K. ([...]). W tej sytuacji, organ rozpoznając ponownie sprawę winien rozważyć, czy możliwe jest stwierdzenie nieważności orzeczenia w zakresie dotyczącym A. J., czy też w odniesieniu do części nieruchomości należących do A. J. a objętych orzeczeniem możliwość stwierdzenia jego nieważności nie jest wyłączona z uwagi na zajście nieodwracalnych skutków prawnych i czy w takiej sytuacji nie zachodzi konieczność zastosowania art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 k.p.a.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt. I OSK 2834/14, w którym wskazano, że w każdym przypadku organ administracji przed stwierdzeniem nieważności decyzji musi badać, czy wywarła ona jakieś skutki prawne i jakiego rodzaju. Po ujawnieniu skutków nieodwracalnych należy odstąpić od stwierdzenia nieważności decyzji, podejmując decyzję określoną w art. 158 § 2 k.p.a. Skutek "nieodwracalny", stosownie do językowego rozumienia tego słowa, to "taki, którego następstw nie można usunąć, nieodwołalny". Nawiązując do ustaleń doktryny prawa administracyjnego w zakresie prawa rzeczowego (zob. B. Adamiak, Glosa do uchwały SN z 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, "Orzecznictwo Sądów Polskich" 1993, nr 5, s. 239), stwierdzić wypada, że nieodwracalny skutek ma miejsce, gdy dane prawo lub rzecz związane z decyzją obarczoną wadą nieważności już nie istnieją (i unieważnienie decyzji tego prawa czy rzeczy nie przywróci) albo istnieją, lecz podmiot został bezpowrotnie pozbawiony możliwości dysponowania nimi. Dokonując wykładni art. 156 § 2 k.p.a. nie można nie zauważyć, że przepis ten stanowi wyraz urzeczywistniania zasady ostateczności decyzji, wyrażonej w art. 16 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. Zasada ta stanowi dyrektywę interpretacyjną, nakazującą m.in. rozstrzygać ewentualne wątpliwości na rzecz zachowania w obrocie ostatecznej decyzji administracyjnej, co zapewnia bezpieczeństwo i pewność obrotu prawnego, a także sytuacji jednostek – a zatem realizację zasad państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Nawiązując do poglądów prezentowanych w orzecznictwie i doktrynie (por. np. wyrok NSA z dnia 23 listopada 1987 r. o sygn. akt I SA 1406/86, ONSA 1987, nr 2, poz. 81; wyrok NSA z dnia 23 października 2012 r. o sygn. akt II OSK 1143/11, LEX nr 1234131; J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, wyd. 13, s. 656), wyjaśnić należy, że nieodwracalność skutków prawnych (ww. art. 156 § 2 in fine k.p.a.) oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż: 1) przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, lub 2) podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania (wykonywania) owego prawa (odpadło dane prawo po stronie tego podmiotu) albo 3) wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa.

W ocenie sądu w realiach niniejszej sprawy organ winien rozważyć czy zaistniała druga z wyżej wymienionych przesłanek pozwalających przyjąć, że zaistniały nieodwracalne skutki prawne decyzji. Koresponduje to ze stanowiskiem doktryny prawa, która wśród nieodwracalnych skutków prawnych wymienia m.in. właśnie pozbawienie osoby uprawnień, których następnie nie można przywrócić (zob. J. Borkowski, Art. 156, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. J. Borkowskiego, Warszawa 1985, uwaga 4). Wypada przy tym zaznaczyć, że prawo związane bezpośrednio z decyzją obarczoną wadą nieważności, którego utrata przez podmiot stanowi o nieodwracalności skutku prawnego tej decyzji, może być oparte zarówno na przepisach administracyjnego prawa materialnego, jak i innych gałęzi prawa, w tym materialnego prawa cywilnego. W tym kontekście warto wskazać, że jak zauważa się w literaturze prawniczej, u podstaw stwierdzenia nieodwracalności skutku prawnego w odniesieniu do aktu wywołującego skutki w sferze prawa cywilnego tkwi właśnie to, że administracja nie dysponuje instrumentami do tego, aby tego rodzaju skutek odwrócić. Szczególnie ma to miejsca w sytuacji, gdy decyzja administracyjna wywarła pośredni skutek w sferze prawa cywilnego, tj. gdy stała się ona podstawą do dokonania (nieodwracalnych dla organu) czynności prawa cywilnego (por. A. Kowalska, Nieodwracalne skutki prawne jako negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 156 § 2 k.p.a. w odniesieniu do praw słusznie nabytych, "Przegląd Prawa Publicznego" 2012, nr 7-8, s. 76; W. Chróścielewski, Pojęcie "nieodwracalne skutki prawne" w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., w: Współczesne zagadnienia prawa i procedury administracyjnej. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. zw. dr hab. Jackowi M. Langowi, pod. red. M. Wierzbowskiego, J. Jagielskiego, A. Wiktorowskiej, E. Stefańskiej, Warszawa 2009, s. 83, 91; wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r. o sygn. akt I SA 1796/00, LEX nr 81755; wyrok NSA z dnia 21 marca 2013 r. o sygn. akt I OSK 1480/12; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 czerwca 2008 r. o sygn. akt II SA/BK 134/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnosi się także, że nieodwracalny skutek decyzji będzie miał miejsce wówczas, gdy stwierdzenie jej nieważności (ani inne działanie organu) nie doprowadzi do restytucji prawa własności (zob. R. Trzaskowski, Nieodwracalne skutki prawne wadliwej decyzji nacjonalizacyjnej. Przedstawienie dorobku orzecznictwa i doktryny, "Kwartalnik Prawa Publicznego" 2003, nr 3, s. 34).

Sąd rozpoznający sprawę zwraca uwagę w tym miejscu, że w sprawie zakończonej wydaniem wyroku z dnia 24 marca 2010 r. I OSK 775/09 Skarb Państwa Lasy Państwowe upatrywał nieodwracalnych skutków prawnych w kontekście ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001 r. nr 97, poz. 1051). Stanowisko to nie zostało uznane za uzasadnione przez organy obu instancji. Jednak ani z decyzji SKO, znajdujących się w aktach sprawy, ani też z treści wyroków sądów obu instancji nie wynika, by ustalono fakt przysługiwania osobom trzecim prawa własności nieruchomości B. J. objętych działaniem orzeczenia.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że Skarżący zaskarżyli jedynie punkt 3 decyzji Ministra. Wobec powyższego, uchyleniu podlegała decyzja organu jedynie w tym zakresie. Tym niemniej, z uwagi na zakres postępowania, który winien być przeprowadzony, w celu zachowania wynikającej z art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania, Minister winien przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, do którego należeć będzie poczynienie ustaleń, w jakim zakresie w stosunku do nieruchomości stanowiących własność lub współwłasność A.J., a objętych orzeczeniem zaszły nieodwracalne skutki prawne, przy jednoczesnym ustaleniu kręgu uczestników postępowania administracyjnego. Sprawa toczyć się bowiem będzie po uchyleniu decyzji Wojewody z dnia [...] maja 2012 r., co oznacza, że organ rozpoznawać ją będzie na nowo.

Końcowo sąd wskazuje, że znana mu jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 (Dz.U. z 2015, poz. 702. ). Zgodnie z powołanym wyrokiem, art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zwrócić należy jednak uwagę, iż w uzasadnieniu powyższego wyroku podkreślono, że wyrok zapadł w wyniku kontroli konstytucyjności przeprowadzonej w związku z pytaniem prawnym zadanym przez sąd w konkretnej sprawie. Wyrok stwierdzający niekonstytucyjność art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 k.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Trybunał wskazuje na konieczność dokonania wykładni art. 156 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności, przewidzianej w art. 7 Konstytucji, ale również z uwzględnieniem, wynikających z art. 2 Konstytucji, zasady pewności prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa.

Podkreślenia wymaga również, że sąd konstytucyjny nie przesądził o tym, czy właściwym sposobem realizacji tego postulatu jest przewidziany aktualnie w art. 156 § 2 k.p.a. dziesięcioletni termin prekluzyjny, który ogranicza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych obarczonych niektórymi innymi wadami. Ustawodawca dysponuje swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych.

Wobec powyższego, w ocenie sądu rozpoznającego sprawę brak jest podstaw dla odmowy stwierdzenia nieważności aktów administracyjnych od daty wydania których upłynęło więcej niż 10 lat.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. SK 41/09, zgodnie z którym art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy m.st. Warszawy lub państwa na podstawie dekretu warszawskiego, innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1700/11, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobne stanowisko w odniesieniu do wyroku z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 zajął NSA w wyroku z dnia 19 listopada 2015 r. sygn.. akt. II OSK 651/14 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lilt. a) p.p.s.a. uchylił punkt 3 zaskarżonej decyzji.

Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie, to jest w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji o żądanej przez stronę treści terminie 30 dni, na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 145 a § 1 p.p.s.a. "w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Innymi słowy mówiąc, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia musi być uzasadnione okolicznościami sprawy". W ocenie sądu, w realiach niniejszej sprawy, skoro należy ustalić, czy nie zaistniały okoliczności nakazujące zastosowanie art. 156 § 2 w związku z art. 158 § 2 k.p.a., brak było podstaw do zastosowania art. 145 a § 1 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490) w związku z § 21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot wpisu sądowego w kwocie 200 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 240 złotych oraz 17 złotych tytułem opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa.