Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 895/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 39 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia SO Jolanta Sudoł Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 września 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2010 r. M. J. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o udzielenie pomocy związanej z zaległościami czynszowymi.

Kierownik Działu Świadczeń Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie - działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją Nr [...] z dnia 19 maja 2010 r., orzekł o udzieleniu M. J. pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości 300,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat, potrzeby bieżące i żywność.

Od decyzji organu I instancji M. J. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym wyraziła niezadowolenie z wysokości przyznanej pomocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 3 ust. 4 i art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175 poz. 1362), decyzją z dnia 2 września 2010 r. Nr SKO.41/VI-9141/618/10, utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W ocenie Kolegium organ I instancji udzielając pomocy M. J. nie naruszył prawa, a swoją decyzję właściwie uzasadnił. Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 2 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 7 ustawy pomocy tej udziela się z powodów ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, klęski żywiołowej i ekologicznej, alkoholizmu i narkomanii, itp. Niezbędne jest przy tym spełnienie kryteriów dochodowych wymienionych w art. 8 ustawy.

Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 18 maja 2010 r. Kolegium ustaliło, że wnioskująca M. J. znajduje się w trudnej sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Wnioskująca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Otrzymany przez wnioskująca w marcu 2010 roku dochód wyniósł 159,84 zł i mieści się w kryterium dochodowym wymienionym w art. 8 ustawy wynoszącym 477 zł.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w treści odwołania Kolegium wyjaśniło, iż Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie, mając ograniczone możliwości zaspokajania potrzeb wszystkich wnioskujących spełniających ustawowe kryteria uzasadniające udzielenie pomocy społecznej, musi reglamentować tę pomoc stosownie zarówno do własnych możliwości, jak również do potrzeb osób wnioskujących o tę pomoc. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium przyznanie odwołującej się zasiłku celowego w wysokości 300,00 zł było adekwatne do posiadanych środków MOPR oraz ilości wnioskujących o pomoc. W piśmie z dnia 3 sierpnia 2010 r. nr [...] organ I instancji wskazał, iż średnia wysokość wypłaconego zasiłku celowego w maju 2010 r. wyniosła 161,31 zł.

M. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję organu II instancji wskazując, iż decyzja ta jest bezpodstawna z uwagi na zaniechanie procedury odwoławczej. Zdaniem skarżącej Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zaniedbał terminowi, który uprawniał rozpatrzenie sprawy w trybie odwoławczy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto w ocenie Kolegium procedura odwoławcza została przeprowadzona, czego efektem było wydanie przez Kolegium zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W postępowaniu sądowym badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania aktu. Natomiast względy natury słusznościowej czy celowościowej nie mogą być brane pod uwagę.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, której mocą udzielono M. J. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w wysokości 300 zł. na dofinansowanie do opłat oraz na potrzeby bieżące i żywność.

W ocenie Sądu skarga wniesiona w niniejszej sprawie przez M. J. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie są dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie a organy administracyjne nie dopuściły się podnoszonych w skardze naruszeń przepisów postępowania w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy są niesporne i prawidłowo zostały przez Kolegium ustalone. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy M. J. wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2010 r. wystąpiła o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie zaległości czynszowych. Do wniosku skarżąca dołączyła informację o stanie zadłużenia w spłacie należności czynszowych oraz zaświadczenie, z którego wynika, iż pełni ona funkcję ławnika w Sądzie Okręgowym w Słupsku i w związku z tym otrzymała w miesiącu marcu wynagrodzenie w wysokości 159,84 zł, a w miesiącu kwietniu w wysokości 209,12 zł. Ponadto do wniosku skarżąca dołączyła propozycję ugody, która ma zostać zawarta pomiędzy Gminą Miejską a skarżącą w sprawie zadłużenia z tytułu należności czynszowych za lokal mieszkalny położony przy ul. P. w S. Z przeprowadzonego w dniu 18 maja 2010 r. zaktualizowanego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wysokość uzyskanego w miesiącu kwietniu 2010 r. dochodu na osobę w rodzinie wyniosła 209,12 zł. Skarżąca nie posiada większych problemów zdrowotnych. Mieszkanie skarżącej wymaga remontu oraz wymiany instalacji wodnej i elektrycznej. Podczas wywiadu skarżąca oświadczyła, iż domaga się przyznania pomocy finansowej na bieżące potrzeby, na żywność oraz dofinansowania do opłat.

Postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362), która w art. 2 ust. 1 sygnalizuje, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia i możliwości. Stosownie do art. 7 ustawy pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 127 poz. 1055), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. ("kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej"), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącym podstawę wydania zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z powołanego przepisu wynika, iż zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym dla osób i rodzin, mającym na celu zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy to świadczenie, mocą którego organ pomocy społecznej zaspokaja ściśle określoną niezbędną potrzebę, aczkolwiek mogą występować takie sytuacje, gdy świadczenie to będzie przyznawane na pokrycie strat (zadłużenie) związanych z niezbędną potrzebą rodziny, bądź osoby. Nie budzi wątpliwości, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, który jest przyznawany na podstawie uznania administracyjnego.

Możliwość przyznania zasiłku celowego determinowana jest możliwościami finansowymi organów pomocy społecznej. Z treści art. 3 ust. 4 ustawy wynika, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Niesporne w niniejszej sprawie jest, iż skarżąca spełnia warunki do otrzymania świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, a ponadto zaskarżoną decyzją takiż zasiłek celowy został skarżącej przyznany. W skardze wniesionej w przedmiotowej sprawie M. J. zakwestionowała jednak wysokość przyznanej jej kwoty zasiłku celowego (powołując się na wniesione odwołanie) oraz zarzuciła naruszenie procedury odwoławczej. Oba zarzuty nie są w ocenie Sądu zasadne.

Sąd wskazuje, iż celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób (rodzin) w pełnym zakresie, według potrzeb przez nie oznaczonych. Kłóciłoby się to z celem i szczególnym charakterem pomocy społecznej, wynikającym z art. 3 ustawy o pomocy społecznej, przewidującym, że pomoc społeczna "wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb". Przepis ten, mając charakter normy ogólnej, nie konkretyzuje normy prawnej upoważniającej do wyegzekwowania i możliwej do zastosowania bez uwzględnienia innych przepisów zawartych w tej ustawie, a odnoszących się do możliwości przyznania konkretnych świadczeń z pomocy społecznej. Co do zasady bowiem pomoc społeczna ma zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, ma więc charakter posiłkowy, w szczególności co do świadczeń o charakterze uznaniowym, nie jest natomiast zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin.

Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegająca się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Brzmienie przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wskazuje, że ustawodawca oparł konstrukcję zasiłku celowego na zasadzie uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Są orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06 (Baza orzeczeń LEX nr 2994150). Tak więc z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, iż udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ winien kierować się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1674/2007 (Baza orzeczeń LexPolonica nr 1983316) wyraził pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie także podziela, iż "zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania".

W kontekście powyższego trzeba zaaprobować stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji, że potrzeby strony skarżącej muszą uwzględniać możliwości MOPR, a więc również konieczność zaspokojenia potrzeb innych osób wymagających pomocy społecznej w tej formie. Przyznanie skarżącej zasiłku celowego w wysokości 300 zł, pokrywającego (w części) niezbędne potrzeby bytowe skarżącej nie narusza postanowień ustawy o pomocy społecznej. Z informacji przekazanych przez MOPR, jak trafnie wskazuje się w zaskarżonej decyzji wynika, iż wysokość zasiłków celowych uzależniona jest od sytuacji rodziny i wynosi od 30 zł w gospodarstwach jednoosobowych do 600 zł w rodzinach wielodzietnych. Wynika z tego, że organ odpowiedzialny za udzielenie pomocy dysponował ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze musi rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia.

Również zarzut naruszania przez organ procedury odwoławczej jest bezpodstawny. Zdaniem Sądu organy rozstrzygające sprawę przeprowadziły postępowanie zgodnie z naczelnymi zasadami wynikającymi z art. 6, art. 7 kpa i w zgodzie z art. 77 oraz art. 80 kpa. Naruszenie zaś procedury odwoławczej nie miało charakteru istotnego uchybienia. Niewątpliwie pismo skarżącej skierowane do MOPR w dniu 28 maja 2010 r., po otrzymaniu decyzji I instancji (vide: fotokopia w aktach administracyjnych II instancji,) nosiło znamiona odwołania i powinno zostać przesłane wraz z aktami sprawy do organu odwoławczego, stosownie do wymogu określonego w art. 133 kpa. Zamiast tego na pismo to udzielona została odpowiedź przez zastępcę dyrektora MOPR (vide: k. 14 akt administracyjnych I instancji), a odwołaniu z dnia 28 maja 2010 r. nadano bieg dopiero wtedy, gdy skarżąca złożyła kolejne pismo do MOPR, datowane 29 lipca 2010 r. (vide: pismo k. 22 akt administracyjnych I instancji). W tych okolicznościach dopiero z datą 3 sierpnia 2010 r. MOPR przekazał odwołanie M. J. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Niewątpliwie zatem doszło do naruszenia art. 133 kpa, które polegało na nieprzekazaniu organowi II instancji odwołania wraz z aktami sprawy w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania odwołania, co jednakże w ocenie Sądu nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy skoro Kolegium odwołanie acz z opóźnieniem rozpatrzyło. Wymaga przy tym podkreślenia, że termin wskazany w art. 133 kpa jest terminem porządkowym (instrukcyjnym), a przepis nie przewiduje sankcji na wypadek jego uchybienia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę jako niezasadną oddalił.