Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 903/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Chromicki (spr.), Sędziowie NSA Kazimierz Brzeziński, Maria Myślińska, Protokolant Joanna Warzeszkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Gd 809/03 w sprawie ze skargi [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 8 stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie powstania długu celnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 października 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Gd 809/03, po rozpoznaniu skargi [...]. w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 8 stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego – oddalił skargę.

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie Sąd powołał się na następujący stan faktyczny:

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 stycznia 2003 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Gdyni utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego Gdańsk-Port z dnia 20 czerwca 2002 r. określającą kwotę długu celnego. Podstawą prawną decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni były przepisy art. 207 § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 13, 31, art. 211 § l, § 2 i § 3, art. 222 § 2, art. 2421 oraz art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz przepisy Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetu TIR, sporządzonej w Genewie dnia 14 listopada 1975 r.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 15 kwietnia 2002 r. funkcjonariusze celni Oddziału Celnego "Basen im. Władysława IV" w Gdańsku Urzędu Celnego w Gdyni dokonali rewizji celnej, w wyniku której stwierdzono brak 15 kartonów, w których winno znajdować się 90 odtwarzaczy CD oraz 5 kartonów jednostkowych z nagrywarkami DVD, będących częścią towaru objętego procedurą tranzytu przewożonego pod osłoną karnetu TIR z dnia 12 kwietnia 2002 r. Według przewoźnika Mariana Zdybickiego brak nastąpił w wyniku kradzieży ze środka transportu podczas postoju przed wjazdem do portu. Na powyższą okoliczność funkcjonariusze urzędu celnego sporządzili protokół rozbieżności, a firma "Polcargo" raport kontrolny. W celu uregulowania sytuacji prawnej utraconego towaru postanowieniem z dnia 17 maja 2002 r. skierowanym do [...]., jako głównemu zobowiązanemu w procedurze tranzytu, Naczelnik Urzędu Celnego Gdańsk-Port wszczął postępowanie. Dnia 20 czerwca 2002 r. została wydana decyzja organu I instancji, w której określono kwotę wynikającą z długu celnego.

Od tej decyzji firma [...]. odwołała się do Dyrektora Izby Celnej w Gdyni, podnosząc, że decyzja organu I instancji nie podała dowodów wskazujących, że głównym dłużnikiem jest [...]. i nie została podana podstawa prawna wymierzonego cła. Organ odwoławczy ustalił, że głównym zobowiązanym z tytułu długu celnego jest spółka [...]. w Warszawie, a [...] spółka z o.o. oraz [...] Błonie są spółkami zależnymi ([...] spółka z o.o. była właścicielem naczepy o nr rej. [...]). Ustalono również, że w związku ze zgłoszeniem przedmiotowej kradzieży VI komisariat Policji w Gdańsku wszczął dochodzenie. W związku z brakiem wykrycia sprawcy i nie odzyskaniem skradzionego mienia dochodzenie zostało umorzone w dniu 15 maja 2002 r. postanowieniem. Po dokonaniu tych czynności wyjaśniających organ II instancji utrzymał w mocy decyzję, organu I instancji. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ II instancji stwierdził, że zgodnie z przepisami Konwencji TIR posiadaczem karnetu TIR jest osoba, której wydano karnet TIR zgodnie z odpowiednimi postanowieniami Konwencji i w której imieniu została złożona deklaracja celna w formie karnetu TIR, wskazująca na zamiar objęcia towarów procedurą TIR w wyjściowym urzędzie celnym. Taka osoba jest odpowiedzialna za przedstawienie pojazdu drogowego, zespołu pojazdów lub kontenera wraz z ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR w wyjściowym urzędzie celnym, w przejściowym urzędzie celnym i docelowym urzędzie celnym oraz za ścisłe przestrzeganie innych odpowiednich postanowień Konwencji. Z dokumentów jednoznacznie wynika, że posiadaczem karnetu TIR odpowiedzialnym za dopełnienie obowiązków wynikających z przepisów prawa celnego i zobowiązanym do uiszczenia stosownych opłat jest [...]. W związku z kradzieżą części towaru przewożonego w procedurze tranzytu pod osłoną karnetu, posiadacz karnetu nie wywiązał się z obowiązku określonego w art. 21 Konwencji TIR, który stanowi, że w każdym przejściowym urzędzie celnym, jak również w docelowych urzędach celnych pojazdy wraz z ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR będą przedstawione władzom celnym w celu kontroli. Tak więc operacja TIR została rozpoczęta, lecz mając na względzie to, że [...] będąc posiadaczem karnetu i głównym zobowiązanym nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia całości towaru we wskazanym w karnecie urzędzie, nie nastąpiło zwolnienie operacji TIR. Zgodnie z art. 36 Konwencji każde naruszenie jej postanowień narazi naruszającego w państwie, w którym naruszenie zostało dokonane, na sankcje przewidziane przez ustawodawstwo tego państwa. W przedmiotowej sprawie operacja TIR nie została prawidłowo zakończona, dlatego na podstawie art. 211 § l Kodeksu celnego powstał dług celny. W myśl tego przepisu dług celny powstaje w przypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym. Dłużnikami w przypadku powstania długu celnego są zgodnie z art. 211 § 3 Kodeksu celnego osoby, które:

1) usunęły towar spod dozoru celnego,

2) uczestniczyły w usunięciu towaru i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że był to towar usunięty spod dozoru celnego,

3) nabyły, posiadały lub są w posiadaniu towaru i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że był to towar usunięty spod dozoru celnego,

4) zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty.

Organ I instancji zgodnie z tą regulacją uznał [...]. za dłużnika celnego zgodnie z art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego i obciążył kwotą wynikającą z długu celnego. W trakcie dalszego postępowania wobec umorzenia dochodzenia w sprawie kradzieży, nie udało się ustalić innych osób, które mogłyby być uznane przez organ celny za dłużników, zatem jedynym dłużnikiem pozostaje [...]w Warszawie.

Dnia 13 lutego 2003 r. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku skarga [...]. na przedmiotową decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni. W skardze zarzucono, że decyzja narusza przepis art. 211 § 3 pkt. 4 Kodeksu celnego przez przyjęcie, że posiadacz karnetu TIR jest dłużnikiem celnym jako osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty. Według skarżącej głównym zobowiązanym jest osoba, która przez zgłoszenie celne wyraziła wolę wykonywania obowiązków przewidzianych procedurą tranzytu (art. 99 § l Kodeksu celnego). Posiadacz karnetu TIR nie jest w tym wypadku dłużnikiem celnym, gdyż nie jest jednocześnie głównym zobowiązanym.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Gdyni podtrzymał swoją argumentację wyrażoną w decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 października 2004 r. oddalił skargę i podał następujące uzasadnienie.

W rozpoznawanej sprawie przewóz towaru odbywał się w ramach operacji TIR, do której stosuje się przepisy Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu z zastosowaniem karnetów TIR, sporządzonej w Genewie w dniu 14 listopada 1975 r. (zał. do Dz.U. z 1984 r. Nr 17, poz. 76) i bezspornie posiadaczem karnetu TIR była skarżąca Spółka, tym samym to na skarżącej Spółce ciążył obowiązek wykonania obowiązków wynikających ze stosowanej procedury celnej, którą towar został objęty.

Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z treścią art. 21 ww. Konwencji obowiązkiem skarżącej Spółki było przedstawienie polskim władzom celnym w celu kontroli pojazdu wraz ze swym ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR. Bezspornym jest, że przed przedstawieniem ładunku i dokumentów w urzędzie celnym przeznaczenia dokonano kradzieży części towaru, co powoduje, iż zostały naruszone postanowienia Konwencji w rozumieniu art. 36 Konwencji, powodujące zastosowanie sankcji przewidzianych w ustawodawstwie polskim. Sankcje te zostały przewidziane w przepisach Kodeksu celnego.

Zdaniem Sądu I instancji art. 211 § l Kodeksu celnego stanowi, iż dług celny w przywozie powstaje w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym, zaś § 3 pkt 4 ww. przepisu stanowi, iż dłużnikami są m.in. osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających ze stosowanej procedury celnej, którą towar został objęty. W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem skarżącej Spółki było przedstawienie towaru, w stanie nienaruszonym, polskim władzom celnym, obowiązek ten wynikał z procedury tranzytu realizowanej pod osłoną karnetu TIR. Podstawą zwolnienia od zapłaty normalnie wymaganych należności - długu celnego, może być w przypadku operacji TIR przepis art. 41 ww. Konwencji, który stanowi, że "Jeżeli ustalono w sposób zadawalający władze celne, że towary wymienione w manifeście karnetu TIR zaginęły lub zostały bezpowrotnie zagubione na skutek wypadku lub siły wyższej albo że nastąpił ich ubytek naturalny, przyznane zostanie zwolnienie od zapłaty normalnie wymaganych należności i podatków".

Użyte w przepisie pojęcie towaru, który zaginął lub został bezpowrotnie zagubiony na skutek wypadku lub siły wyższej, nie jest jednak tożsame z pojęciem towaru skradzionego (por. uchwałę siedmiu sędziów NSA z dnia 4.05.1999 r. sygn. akt FPS 4/99, wyrok NSA z 06.06.2000 r. V SA 659/99).

Sąd I instancji podniósł, że należy ponadto mieć na uwadze, że bezwzględną przesłanką prawną warunkującą dopuszczalność skorzystania z przewidzianego tym przepisem zwolnienia jest zawsze to, czy w konkretnej sytuacji faktycznej dokonano koniecznych ustaleń "w sposób zadawalający władze celne". Ale nawet wówczas nie uchyla to sformułowanej w art. 36 Konwencji TIR ogólnej zasady, w myśl której: "Każde naruszenie postanowień niniejszej konwencji narazi naruszającego w państwie, w którym naruszenie zostało dokonane, na sankcje przewidziane przez ustawodawstwo tego państwa".

W tej sytuacji w stosunku do skradzionego towaru powstał dług celny, a zobowiązanym do świadczenia związanej z nim należności była skarżąca Spółka jako posiadacz karnetu TIR, świadczący usługi z zakresu międzynarodowego przewozu towarów.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona skarżąca, która w dniu 21 lutego 2005 r. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok z dnia 21 października 2004 r. w całości, wnosząc o jego uchylenie i o zasądzenie kosztów procesu.

Jako podstawę skargi wskazano art. 174 pkt 1 Prawa o p.s.a., czyli naruszenie prawa materialnego.

Uzasadniając – bardzo lakonicznie – skargę kasacyjną, pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisu art. 21 Konwencji TIR przez przyjęcie, że przepis ten zobowiązuje posiadacza karnetu TIR do przedstawienia władzom celnym pojazdu wraz z ładunkiem do kontroli, bowiem nakazu takiego cytowany przepis nie zawiera. Nadto Sąd błędnie zastosował w tej sprawie przepis art. 211 Kodeksu celnego, uznając na jego podstawie, iż skarżąca Spółka jest dłużnikiem celnym. Zgodnie z tym przepisem dłużnikiem celnym jest m.in. osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty. W tym wypadku towar objęty był procedurą tranzytu, do korzystania z której uprawniony jest główny zobowiązany (art. 101 § l Kodeksu celnego), czyli osoba, która przez zgłoszenie celne wyraziła wolę wykonania obowiązków przewidzianych procedurą tranzytu (art. 99 § l Kodeksu celnego). W sprawie tej spółka [...]. takiego zgłoszenia nie składała.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd I instancji rozstrzygnięcie oparł na przepisach art. 21, 36 i 41 Konwencji celnej, dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR (Konwencja TIR), sporządzonej w Genewie dnia 14 listopada 1975 r. (zał. do Dz.U. z 1984 r. Nr 17, poz. 76 ze zm.), w związku z art. 211 § 1 i § 3 pkt 4 Kodeksu celnego.

Sąd I instancji ustalił, że bezspornym jest, iż posiadaczem karnetu TIR była skarżąca. Bezspornym jest też, że przed przedstawieniem ładunku i dokumentów w urzędzie celnym przeznaczenia dokonano kradzieży części towaru, a organy ścigania nie wykryły sprawcy tej kradzieży.

Strona skarżąca nie kwestionowała ustaleń Sądu I instancji, nie podnosząc zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 Prawa o p.s.a.), wobec czego należy przyjąć, że ustalenie stanu faktycznego dokonane przez Sąd I instancji jest prawidłowe.

Przepis art. 21 Konwencji TIR stanowi, że w każdym przejściowym urzędzie celnym jak również w docelowych urzędach celnych pojazd drogowy, zespół pojazdów lub kontener będą przedstawiane władzom celnym w celu kontroli wraz ze swym ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR.

Sąd I instancji trafnie przyjął, że obowiązkiem skarżącej Spółki było przedstawienie polskim władzom celnym w celu kontroli pojazdu wraz z ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR.

Bezspornym jest, że przed przedstawieniem ładunku i dokumentów w urzędzie celnym przeznaczenia – dokonano kradzieży części towarów i towary te nie zostały przedstawione polskim władzom celnym.

Sąd I instancji trafnie przyjął, że taka sytuacja narusza postanowienia art. 21 Konwencji TIR, a zgodnie z art. 36 tejże Konwencji każde naruszenie Konwencji narazi naruszającego w państwie, w którym naruszenie zostało dokonane, na sankcje przewidziane przez ustawodawstwo tego państwa.

Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że w ustawodawstwie polskim sankcje takie zostały przewidziane w Kodeksie celnym, a w szczególności w art. 211.

Przepis art. 211 § 1 Kodeksu celnego (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) stanowi, że dług celny w przywozie powstaje w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym. Dług ten powstaje z chwilą usunięcia towaru celnego spod dozoru celnego (§ 2).

Zgodnie z art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego dłużnikami są osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej. Bezspornym jest, że przedmiotowy towar objęty był procedurą tranzytu realizowanej pod osłoną karnetu TIR.

W tej sytuacji w stosunku do skradzionego towaru powstał dług celny, a zobowiązanym do świadczenia związanej z nim należności jest skarżąca Spółka, jako posiadacz karnetu TIR.

Chybiony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut, że nie jest ona dłużnikiem celnym, ponieważ nie jest głównym zobowiązanym w rozumieniu art. 101 § 1 Kodeksu celnego, czyli osobą, która przez zgłoszenie celne wyraziła wolę wykonania obowiązków przewidzianych procedurą tranzytu (art. 99 § 1 Kodeksu celnego). Sąd I instancji trafnie przyjął, że jako posiadacz karnetu TIR jest głównym zobowiązanym poprzez zgłoszenie celne (art. 99 § 1 w zw. z art. 3 § 1 pkt 24 Kodeksu celnego). Ponadto należy zauważyć, że z uwagi na art. 101 § 3 Kodeksu celnego do wykonywania obowiązków wynikających z procedury tranzytu, niezależnie od głównego zobowiązanego, zobowiązana jest każda osoba przewożąca towar lub przyjmująca go, jeżeli wie o objęciu towaru tą procedurą. Towar należy przedstawić w urzędzie celnym przeznaczenia.

Nie budzi żadnej wątpliwości, że skarżąca Spółka jako osoba przewożąca towar, wiedziała, że jest on objęty procedurą tranzytu, nie tylko przez przyznanie tego faktu w skardze kasacyjnej, ale wobec umieszczenia swej pieczęci firmowej na karnecie TIR Nr [...] (k. 14 akt adm.).

Przy rozstrzyganiu sprawy Sąd miał również na uwadze pogląd wypowiedziany przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 października 2003 r. sygn. III RN 126/02, że jeżeli przewoźnik korzystający z karnetu TIR nie dostarcza towaru w wyznaczone miejsce, to jest traktowany tak, jakby we własnym imieniu dokonał obrotu z zagranicą, wobec czego musi zapłacić cło. (publ. Mon. Prawa Celnego 2003 r. nr 11, str. 531).

Z uwagi na powyższe oddalono skargę kasacyjną na podstawie art. 184 Prawa o p.s.a. z braku usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej.