Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 666/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61  ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 3, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 10 § 1 , art. 77 7 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 § 3 i art. 113 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: sędzia NSA Anna Lech sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) Protokolant asystent sędziego Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 1411/10 w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu pobytu syna w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1411/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu pobytu syna w domu pomocy społecznej uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...].

Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. zobowiązującą T. B. do zwrotu na rzecz gminy kwoty [...] zł tytułem należności za pobyt syna E. B. w DPS w Z. począwszy od sierpnia 2010 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że dochód na osobę w rodzinach dzieci E. B. nie przekraczał 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zatem pięcioro dzieci E. B. zwolnionych jest z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w Z.

W dalszej kolejności osobami zobowiązanymi do alimentacji są - w myśl art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - wstępni, a więc rodzice E. B., tj. T.B. i W. B. T. B. w dniu [...] maja 2010r. złożył oświadczenie, iż nie wyraża zgody na podpisanie umowy cywilnoprawnej w trybie art. 103 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji ZUS [...] Oddział w Ł. z dnia [...] marca 2010r. wynika, że T. B. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. W. B. również utrzymuje się w emerytury wypłacanej przez ZUS [...] Oddział w Ł. w wysokości [...] zł. Zatem łączny dochód T. B. i W. B. wynosi [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł.

Dochód w tej wysokości przekracza kwotę 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. kwotę 877,50 zł (351 zł x 250 % = 877, 50 zł) o kwotę [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło również uwagę na związany charakter decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i wyłączenie uznania administracyjnego w tej kategorii spraw, oznaczające brak uprawnień organu do dokonywania oceny sytuacji materialnej, zdrowotnej czy rodzinnej osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty. Nadto wskazało na przewidzianą w art. 64 ustawy o pomocy społecznej możliwość zwolnienia w części lub całości osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej na jej wniosek. Wyjaśniło przy tym, iż zwolnienia te mają charakter fakultatywny i zależą głównie od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do ponoszenia opłat. Wydanie tego rodzaju decyzji może nastąpić dopiero po wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji w przedmiocie ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. Osoba zobowiązana ostateczną decyzją do zwrotu na rzecz gminy uiszczonej opłaty ma prawo wystąpić z wnioskiem o zastosowanie wobec niej ulgi w postaci umorzenia należności w całości lub części.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł T.B. W skardze tej podniósł, że oboje z żoną są emerytami, potrzebującymi opieki. Ich syn E. prowadził swoje życie, na które nie mieli żadnego wpływu. Nadużywał alkoholu i narkotyków, co spowodowało, że uległ urazowi i został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej. Skarżący ponosi znaczne koszty związane z utrzymaniem siebie i żony oraz z ich leczeniem. Według skarżącego wywiad dotyczący sytuacji majątkowej dzieci E. B. był przeprowadzony nieudolnie. To właśnie skarżący i jego żona udzielają pomocy materialnej wnukom.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzje organów obu instancji wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Z. stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Rozdział 3 wskazanej ustawy zawiera materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej (art. 54 – 66). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 powołanej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 59 ust. 1 decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W art. 61 ust. 1 pkt 1 – 3 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Zasada kolejności, przyjęta w omawianym przepisie, oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

W art. 61 ust. 3 przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, tj. mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni bądź wstępni. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych w tym celu kwot. Dodać należy, że zgodnie z art. 64 osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można, na ich wniosek, zwolnić częściowo lub całkowicie z tej opłaty.

Sąd wskazał nadto, iż wydana w sprawie decyzja, zobowiązująca jedynie T. B. do zwrotu na rzecz gminy kwoty [...] zł tytułem należności za pobyt syna E. B. w DPS w Z. począwszy od sierpnia 2010r. niewątpliwie nie jest decyzją, o jakiej stanowi omówiony wyżej art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z akt sprawy natomiast nie wynika, aby w ogóle została wydana tego rodzaju decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt E. B. w domu pomocy społecznej, której stroną byłby skarżący. To zaś prowadzić musi do wniosku, że wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie z dnia [...] sierpnia 2010r., utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją, nie odpowiada omówionym wyżej wymogom poprzez jego niewłaściwe sformułowanie. Decyzja ta jest wadliwa również z innych przyczyn. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem o tym, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ponoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi. Oznacza to, że koszty utrzymania takiej osoby w domu pomocy społecznej winny obciążać oboje rodziców w wypadku stwierdzenia, że obowiązek ten, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, o jakim mowa w tym przepisie, obciążać winien wstępnych E. B.

Tymczasem w niniejszej sprawie organy administracji za adresata decyzji uznały wyłącznie skarżącego, w sytuacji, gdy z akt sprawy bezspornie wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z matką E. B. – W. B.

W ocenie Sądu I instancji zastrzeżenia również wzbudza sam sposób sformułowania kontrolowanego rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego z uwagi na niesprecyzowanie w sposób jednoznaczny na rzecz, jakiej gminy skarżący miałby dokonywać zwrotu kwoty [...] zł miesięcznie, choć na podstawie tego, iż wskazano konto MOPSCOS w Z., gdzie skarżący miałby dokonywać wpłat, można domniemywać, że chodziło tu o gminę Z. Nadto wskazano, że akta sprawy nie zawierają wniosku gminy zobowiązanej do ponoszenia opłat z tytułu pobytu E. B. w domu pomocy społecznej, inicjującego postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie kwestionowanych decyzji. Z wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć nie wynika natomiast, czy postępowanie to zostało wszczęte z urzędu, czy też na wniosek i ewentualnie -jeśli taki wniosek został złożony, czyj był to wniosek.

W aktach sprawy brak jest również poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji wcześniejszych rozstrzygnięć organów administracji - decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2010r., uchylonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] czerwca 2010r. oraz tejże właśnie decyzji organu odwoławczego. Okoliczność wydania tego rodzaju rozstrzygnięć wynika zresztą z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2010r., pisma tego organu z dnia [...] września 2010r. oraz odwołania skarżącego.

Brak jest wreszcie odwołania skarżącego od decyzji z dnia [...] kwietnia 2010r.

W związku z powyższym w ocenie Sądu nie można stwierdzić, jakiej treści były to rozstrzygnięcia i jakie z nich wynikały ustalenia faktyczne, a także zalecenia organu odwoławczego, co do dalszego prowadzenia postępowania. To zaś wydaje się mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, skoro wskazany przez organ pierwszej instancji wywiad z dnia [...] kwietnia 2010r., stanowiący podstawę ustaleń faktycznych, co do sytuacji skarżącego, został sporządzony przed wydaniem przez organ pierwszej instancji decyzji z dnia [...] kwietnia 2010r., uchylonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. Skarżący natomiast odwołał się w odwołaniu od decyzji z dnia [...] sierpnia 2010r. do wskazań zawartych w decyzji z dnia [...] czerwca 2010r. oraz swojej sytuacji opisanej w odwołaniu od decyzji z dnia [...] kwietnia 2010r.

Z akt administracyjnych nie wynika nadto, aby przed wydaniem decyzji organy administracji obu instancji umożliwiły skarżącemu zapoznanie się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, czym naruszyły art. 10 § 1 K.p.a. Chociaż skarżący nie kwestionował w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji ustaleń dotyczących ustalenia dochodów swoich wnuków - dzieci E. B., to jednak w skardze zakwestionował prawidłowość ustaleń organów w tym zakresie.

W tej sytuacji, skoro ustalenia te stanowiły podstawę uznania, iż osoby te są zwolnione z obowiązku zwrotu opłat wnoszonych zastępczo przez gminę, naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, w swoim odwołaniu skarżący powołał się na zmiany dotyczące jego sytuacji materialnej, co nie było w ogóle przedmiotem rozważań organu odwoławczego w zaskarżonej decyzji, który dokonując oceny sytuacji skarżącego, oparł się wyłącznie na załączonych do akt organu pierwszej instancji decyzjach ZUS.

Wskazane uchybienia i braki świadczą nie tylko o naruszeniu norm prawa materialnego zawartych w szczególności w art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ale również art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 K.p.a. normujących postępowanie przed organami administracji - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując swoje rozważania Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji zastosują się do zawartych w rozważaniach wskazówek, w szczególności co do wykładni art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, dokonają usunięcia wskazanych wyżej braków w aktach administracyjnych oraz wyczerpujących ustaleń i pełnej oceny materiału dowodowego, uwzględniając wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności oraz zapewniając skarżącemu czynny udział w każdym stadium postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu zaskarżając wyrok w całości.

Wyrokowi sądu I instancji zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

* art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), przez ich błędną wykładnię poprzez przyjęcie, iż na gruncie powołanych przepisów, w stosunku do osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, obowiązek ponoszenia opłat nie wynika z mocy ustawy, lecz konieczne jest wydanie decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej,

* art. 61 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 103 ust. 2 i w związku z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przez ich błędną wykładnię poprzez przyjęcie, iż udokumentowana okoliczność odmowy zawarcia umowy określonej w art. 103 ustawy nie stanowi wystarczającej podstawy do wydania decyzji zobowiązującej osobę wymienioną w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy do zwrotu na rzecz gminy części opłaty ponoszonej zastępczo przez gminę,

* art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż adresatem decyzji zobowiązującej do zwrotu ponoszonych zastępczo przez gminę opłat winni być oboje rodzice osoby przebywającej w domu pomocy społecznej;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

* art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] września 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] sierpnia 2010 r., wskutek błędnego przyjęcia, iż ww. decyzje naruszały w szczególności art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej,

* art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] września 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] sierpnia 2010 r., wskutek błędnego przyjęcia, iż ww. decyzje naruszały art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

* art. 106 § 3 w zw. z art. 113 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zaniechanie uzupełniającego postępowania z dokumentów znanych stronom postępowania, możliwego do przeprowadzenia w sposób nie powodujący nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie,

* art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne przytoczenie stanu faktycznego sprawy, przytoczenie zarzutów skargi niezgodnie ze stanem faktycznym, niewyjaśnienie przyczyn stwierdzenia przez organy orzekające w sprawie naruszenia przepisów art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., a także zamieszczenie zbędnych wskazań do uwzględnienia przez organy administracji w ponownym postępowaniu,

* art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy skarga T. B. jako nieuzasadniona winna zostać oddalona.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skoro skarżący nie realizował obowiązku partycypowania w opłatach za pobyt swojego syna w domu pomocy społecznej i odmówił zawarcia umowy z gminą Miasto Z. zasadnym było wdrożenie trybu przewidzianego w art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, czyli właśnie tak jak postąpił Prezydent Miasta Z. wydając decyzję utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podniosło, iż na gruncie analizowanych przepisów nie można również zgodzić się z wywodem Sądu, że skoro przepis art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej określa, iż do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej zobowiązani są m.in. wstępni to adresatem decyzji zobowiązującej do zwrotu opłat wyłożonych tymczasowo przez gminę winna być również żona skarżącego a nie tylko on sam. Tymczasem, mimo że ustawa istotnie posługuje się niezindywidualizowanym pojęciem "wstępni" to jednak żaden przepis ustawy nie daje podstaw do przyjęcia odpowiedzialności "wstępnych" za opłaty o charakterze solidarnym albo in solidum. Przeciwnie, mimo że wstępni mogą pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym, to jednak przypadająca na każdego z nich część opłaty winna być dochodzona przez gminę indywidualnie, poprzez wydanie odrębnej decyzji administracyjnej - tak jak zostało to uczynione w rozpatrywanej sprawie przez organy administracji publicznej. Kwestia dochodzenia opłat od żony skarżącego jest odrębną sprawą administracyjną, a zatem wypowiedź Sądu w tym zakresie stanowiła w konsekwencji wyjście poza granice sprawy rozstrzyganej przez organy administracji publicznej. To czy w danym wypadku oboje rodzice będą ponosić odpłatność za pobyt dziecka w domu pomocy społecznej jest kwestią indywidualnych ustaleń, a jeżeli rodzice nie stanowią rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, to każdego z nich opłata za pobyt w domu pomocy społecznej może obciążać w innym zakresie, nie da się też wykluczyć sytuacji, że jeden z rodziców ze względu na poziom dochodów w ogóle nie będzie takiej opłaty obowiązany uiszczać.

Ponadto w ocenie organu Sąd naruszył przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wskutek błędnego przyjęcia, iż ww. decyzje naruszały art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy w rzeczywistości postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone przez organy administracji w sposób rzetelny, a wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia (tj. ustalenia opłaty przewidzianej do zwrotu przez skarżącego) okoliczności faktyczne zostały wyjaśnione. Zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wobec tego bezzasadny. Na czym polegało uchybienie przez organy administracji postanowieniom przepisów art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Sąd nie wyjaśnił, czym naruszył przepis art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który wymaga aby uzasadnienie wydanego przez sąd wyroku zawierało wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przypisał organom administracji publicznej, których decyzji legalność kontrolował, naruszenie określonych przepisów prawa, to powinien szczegółowo wyjaśnić w czym upatruje tego naruszenia, nie może natomiast ograniczyć się tylko do wymienienia tych przepisów.

Nadto organ podniósł, iż skoro Sąd ocenił, iż dla oceny zgodności z prawem wymienionych decyzji niezbędne mogło okazać się - Sąd posłużył się trybem przypuszczającym "wydaje się" - zapoznanie się dodatkowo z decyzjami wydanymi wcześniej w sprawie (pierwotna decyzja Prezydenta w przedmiocie opłat i uchylająca tę decyzję decyzja Kolegium) oraz pierwszym odwołaniem skarżącego, to zamiast poddawać krytyce niekompletność akt administracyjnych, winien skorzystać - bez żadnego uszczerbku dla szybkości postępowania - z instytucji przewidzianej w art. 106 § 3 p.p.s.a. i przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów, których uzyskanie od organów administracji nie nastręczało żadnych trudności. Co więcej, uzyskanie tych dokumentów przez Sąd było możliwe, na podstawie art. 113 § 2 p.p.s.a. , nawet po zamknięciu rozprawy, jeżeli weźmie się pod uwagę charakter dokumentów oraz fakt, iż wszystkie były dobrze znane skarżącemu (dwie doręczone decyzje oraz jego własne odwołanie) i zbędne wobec tego byłoby przeprowadzanie rozprawy co do tego dowodu. Kwestionowanie prawidłowości zaskarżonej decyzji i jednoczesne zaniechanie przez Sąd tych czynności w realiach rozpatrywanej sprawy (w ocenie Sądu w aktach brakowało uchylonej decyzji organu pierwszej instancji, decyzji kasatoryjnej oraz wcześniejszego odwołania skarżącego) było bez wątpienia naruszeniem cyt. wyżej art. 106 § 3 i art. 113 § 2 p.p.s.a. , które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dokumenty te w istocie nie wniosłyby do sprawy żadnych istotnych faktów.

W ocenie organu niezgodne z art. 141 § 4 p.p.s.a. - w zakresie przytoczenia stanu faktycznego sprawy - było wskazanie, iż Kolegium nie odniosło się w zaskarżonej decyzji do podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu zmian w jego sytuacji materialnej, skoro w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyraźnie wskazało, że ze względu na charakter rozpatrywanej sprawy (wyłączenie uznania administracyjnego) okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej rodziny w związku z ponoszeniem znacznych wydatków na leczenie nie mogły zostać uwzględnione. Skarżący nie wskazywał przecież żadnych okoliczności mogących skutkować ustaleniem dochodu (w myśl przepisów ustawy o pomocy społecznej) innego niż dokonały tego organy administracji, a zupełnie oczywistym jest, że na ustalenia te nie mogły mieć wpływu ponoszone przez skarżącego wydatki na leki, utrzymanie mieszkania, żywność itp.

Również niezgodne z wymaganiami art. 141 § 4 p.p.s.a. było zamieszczenie przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazania, co do dalszego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 154, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu, biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która jednakże w niniejszej sprawie nie występuje.

Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona, gdyż zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy w pierwszym rzędzie podkreślić, że nie zasługuje na uwzględnienie ten z nich, który zarzuca naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż adresatem decyzji zobowiązującej do zwrotu ponoszonych zastępczo przez gminę opłat winni być oboje rodzice osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Zaskarżona do sądu I instancji decyzja stanowi akt stosowania art. 61 ust. 3 zdanie 2 ustawy o pomocy społecznej, który daje gminie prawo dochodzenia zwrotu wydatków poniesionych z tytułu opłat wnoszonych za pobyt w domu pomocy społecznej, które według art. 61 ust. 2 pkt 2 obciążać powinny w kolejności – małżonka, zstępnych, wstępnych. Przedmiotem postępowania administracyjnego jest w tym przypadku ustalenie kwoty podlegającej zwrotowi oraz osób zobowiązanych. W tym zakresie organ administracji zobowiązany jest rozstrzygnąć o przedmiocie sprawy w całości, po wyjaśnieniu stanu faktycznego zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. – zatem nie jest dopuszczalne arbitralne wybranie adresata decyzji przez organ z kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ ten ma bowiem obowiązek zbadania przesłanek ponoszenia ciężaru opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez wszystkie osoby z danego kręgu zobowiązanych, a następnie rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji co do całości opłat podlegających zwrotowi i co do wszystkich osób zobowiązanych. Z tego już tylko powodu słuszne było rozstrzygnięcie dokonane przez sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem.

Słusznie dostrzegł także sąd I instancji istotne naruszenie art. 10 k.p.a. w stosunku do skarżącego. Nie ma wątpliwości, że spełnienie przesłanek umożliwiających obciążenie zstępnych E. B. obowiązkiem zwrotu opłat na rzecz gminy prowadziłoby do uznania, że skarżący T. B. nie ma takiego obowiązku. Skoro tak, to okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji materialnej zstępnych E. B. mają bezpośredni wpływ na obowiązki obciążające skarżącego T. B. Organ administracji swobodnie zinterpretował twierdzenia T. B. co do sytuacji materialnej jego wnuków, przypisując zastosowanym sformułowaniom znaczenie, które bynajmniej z nich nie wynika. Skoro tak, to możliwość odniesienia się przez skarżącego do materiału dowodowego zgromadzonego przez organ administracji przed zakończeniem postępowania i złożenia w tym zakresie stosownych wniosków mogła mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Podniesienie w skardze kasacyjnej pozostałych zarzutów naruszenia prawa materialnego nie mogło doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, pomimo tego, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zawarty w wyroku z dnia 15 stycznia 2010r. sygn. akt I OSK 1171/09, zgodnie z którym "...zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej". Naczelny Sąd Administracyjny stoi zatem na stanowisku, że dopiero poniesienie przez gminę opłat - w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych od zawarcia lub wykonania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat i stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej. W niniejszej sprawie mamy zaś do czynienia właśnie z sytuacją odmowy zawarcia umowy na podstawie art. 103§2 ustawy o pomocy społecznej przez skarżącego T. B., a zatem zachodziła konieczność wydania decyzji administracyjnej. Wyrażenie przez sąd I instancji w zaskarżonym wyroku odmiennego poglądu prawnego musi być zatem uznane za błąd uzasadnienia, nie mający jednak wpływu na ocenę zgodności wyroku z prawem, skoro zaskarżona do sądu I instancji decyzja podlegała uchyleniu z innych jeszcze powodów.

Wprawdzie słusznie w skardze kasacyjnej zarzucono, że sąd I instancji mógł samodzielnie przeprowadzić niezbędne dowody z dokumentów nawet po zamknięciu rozprawy na podstawie przepisów art. 106§3 i art. 113§2 p.p.s.a., a także i to, że skarżący nie powoływał okoliczności świadczących o zmianie wysokości jego dochodów – lecz w sytuacji, gdy uchylenie zaskarżonej decyzji było konieczne z innych, wskazanych wyżej przyczyn, należy uznać, że w tym zakresie uzasadnienie sądu jest wprawdzie błędne, lecz wyrok ostatecznie odpowiada prawu.

Również słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, że sąd I instancji bezpodstawnie zarzucił organowi administracji naruszenie art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Uszło uwadze sądu, że obciążenie opłatami za pobyt w DPS osoby należącej do kręgu zobowiązanych uzależnione jest od jej dochodu, a nie od jej wydatków. Trudna sytuacja materialna związana z wyjątkowymi wydatkami może być jedynie podstawą ubiegania się o zwolnienie od opłat na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, co nie było jednakże przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną do sądu I instancji decyzją. Skarżący nie podnosił natomiast istotnie swym odwołaniu, by jego dochody uległy zmniejszeniu. W świetle jednakże powołanych wyżej okoliczności skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, trafność powyższego zarzutu nie mogła wpłynąć na ocenę zgodności z prawem wyroku sądu I instancji.

Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę stron na treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej, który umożliwia osobom wnoszącym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej złożenie wniosku o zwolnienie częściowo lub całkowicie z tej opłaty, między innymi wówczas gdy występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 184 p.p.s.a.