Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 285/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: ART. 145 PAR. 1 PKT 1 LIT. C.
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi B.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] r. nr [...] odmówił B.R. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie 2594,64 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne za okres kwiecień – maj 2014 r. (w tym składki i odsetki); ubezpieczenie zdrowotne za okres kwiecień – maj 2014 r. (w tym składki, odsetki, koszty upomnienia); Fundusz Pracy za okres kwiecień – maj 2014 r. (w tym składki i odsetki).

Zakład ustalił, że B.R. prowadziła działalność gospodarczą

z przerwami od 31 grudnia 1998 r. (ZUS ZFA) do 14 listopada 2016 r. (ZUPA - data wyrejestrowania). W związku z tym, że nie wywiązywała się z obowiązku opłacania wymaganych składek, na koncie płatnika powstały zaległości. W dniu 5 marca

2019 r. do ZUS wpłynął wniosek zobowiązanej o umorzenie całości zadłużenia

z tytułu składek. Podniosła m.in., że posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Swój stan zdrowia określiła jako bardzo zły. Na potwierdzenie okoliczności wskazanych we wniosku zobowiązana przedłożyła, na wezwanie organu, dokumenty, które organ szczegółowo wymienił.

Zakład wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika m.in.,

iż wykonywana przez zobowiązaną działalność w zakresie sprzedaży hurtowej maszyn i urządzeń rolniczych oraz dodatkowego wyposażenia została wykreślona

31 grudnia 2016 r. (CEIDG). Obecnie zobowiązana nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty, jak również zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy. Pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 400 zł/jednorazowo. Nie posiada dochodu z innych źródeł oraz nie korzysta z innych form pomocy. Jest mężatką, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z synem P., który nie osiąga dochodu. Zobowiązana zamieszkuje u swojego syna. Pod adresem wskazanym we wniosku ([...] P. 81) zameldowana jest wnioskodawczyni oraz synowie P.R. i K.R. Natomiast małżonek L.R. od

14 listopada 2018 r. zameldowany jest pod innym adresem: [...] P. 52 A. P.R. nie figuruje w bazie ZUS jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń. Stałe wydatki związane z utrzymaniem zobowiązana określiła na kwotę 1200 zł oraz oświadczyła, że nie posiada zobowiązań pieniężnych. Nie jest właścicielką nieruchomości, nie posiada praw majątkowych, maszyn, urządzeń, środków transportu, jak również innych składników mienia ruchomego i wierzytelności.

Zakład ustalił, że na nazwisko zobowiązanej w bazie CEP (Centralna Ewidencja Pojazdów) zarejestrowane są pojazdy: Volkswagen Golf (1996), Ursus C 360 (1983) - wartość około 13.000 zł, Fiat 126 P (1985), Mercedes Benz 208 D (1990). Do akt sprawy wnioskodawczyni dołączyła umowę kupna - sprzedaży pojazdu Volkswagen Golf 1,6 D z 1994 r. Strony ustaliły wartość przedmiotu umowy na kwotę 500 zł. Z kolei w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych zobowiązana figuruje jako współwłaścicielka nieruchomości położonej w miejscowości P.,

o powierzchni 1,0900 ha, opisanej w KW KI1P/00019551/4 - wspólność ustawowa majątkowa małżeńska. Na ww. nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa kaucyjna na rzecz ZUS - dotyczy zobowiązań małżonka L.R.. Z przedstawionych zeznań podatkowych wynika, że wnioskodawczyni uzyskała w 2015 r. - przychody z działalności (objęte ryczałtem 3 %) - 17 666 zł, 2016 r. - przychody z działalności (objęte ryczałtem 3%) – 7590 zł.

Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika natomiast, że zobowiązana do 31 stycznia 2017 r. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obecnie posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany okresowo do 30 czerwca 2019 r. Orzeczono, że wnioskodawczyni jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Wymaga usług terapeutycznych i rehabilitacyjnych, natomiast nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zakład ustalił ponadto, że wnioskodawczyni otrzymuje środki finansowe na pokrycie kosztów utrzymania 1200 zł od małżonka oraz starszego syna, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego - odpowiednio po 600 zł, posiada orzeczenie o niepełnosprawności do sierpnia

2019 r., wszystkie pojazdy zostały sprzedane, a pozyskane środki finansowe zostały przeznaczone na pokrycie potrzeb życiowych.

W oświadczeniu z 17 kwietnia 2019 r. L.R. poinformował, że zobowiązana jest osobą "trwale i okresowo" niezdolną do pracy. Wymaga pomocy osób trzecich w pełnieniu ról społecznych oraz długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Dochód rodziny nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. L.R. określił, że oboje są osobami długotrwale chorymi oraz że rodzina spełnia warunki uprawniające do pomocy społecznej. Oznajmił, że zobowiązana nie kwalifikuje się jako osoba zdolna czy chociażby częściowo zdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. Oświadczenie z 17 kwietnia 2019 r. przedłożył także syn – K., który poinformował, że od wielu lat finansuje potrzeby życiowe mamy oraz jej pomaga, pomoc, zarówno gotówkowa, jak i codzienne wsparcie są konieczne.

Zakład wyjaśnił, że postępowanie w zakresie umorzenia może dotyczyć tylko należności za okres kwiecień – maj 2014 r. oraz październik 2016 r. Postępowanie

w zakresie należności za okres czerwiec – sierpień 2014 r. zawieszono do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd o wysokości zadłużenia. Stwierdził, że należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Wobec zobowiązanej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora, obejmujące okres kwiecień, maj 2014 r. i październik 2016 r., wszczęte w styczniu 2019 r. W związku

z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 24 ust 5b u.s.u.s., nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia powyższych należności.

Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2019.300), zwanej dalej "u.s.u.s."

Zdaniem Zakładu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie powyższych przesłanek. W stosunku do zobowiązanej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka

z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Obecnie zobowiązana nie figuruje jako osoba wykonująca działalność gospodarczą. Wobec zobowiązanej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w miejscowości P., - wspólność ustawowa majątkowa małżeńska. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Powyższe uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie

art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład ocenił także sytuację strony przez pryzmat przesłanek umorzenia zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365) i nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości.

Stwierdził, że nie zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności - wpis został wykreślony (§ 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia). W ocenie organu nie zachodzi też przesłanka zdrowotna

z § 3 ust. 1 pkt 3. Wnioskodawczyni nie zalicza się do grona osób całkowicie i trwale wykluczonych z rynku pracy – strona nie przedłożyła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które świadczyłoby o trwałym braku możliwości zarobkowania. Nie udowodniła także, aby istniała konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, która skutkowałaby niemożnością świadczenia pracy, umożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, co wskazuje na gotowość i zdolność podjęcia zatrudnienia.

Zakład rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych

(§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W tym zakresie, odwołując się do wyroków sądów administracyjnych wskazał, że strona nie udowodniła, że ze względu na swoją sytuację materialno-bytową i zdrowotną nie będzie w stanie uregulować należności, np. w ramach dogodnego układu ratalnego - jeśli nie w chwili obecnej, to

w przyszłości. W stosunku do strony obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało wdrożone w styczniu 2019 r. Dotychczas uprawniony organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić przymusowe dochodzenie należności. Podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Na sytuację majątkową strony mają wpływ posiadane składniki majątkowe – nieruchomość w miejscowości P.. Podkreślił, że brał pod uwagę nie tylko interes zobowiązanej jako dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością. Środki uzyskane przez ZUS przeznaczone są w przeważającej części na wypłaty świadczeń ubezpieczonym, w tym wypłaty rent i emerytur. Interes społeczny jakim jest zapewnienie świadczeń będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa, przemawia za odmową umorzenia składek. Końcowo Zakład wskazał na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu.

Na powyższą decyzję B.R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W uzasadnieniu skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wskazała, że w P. nie ma możliwości zarobkowania, upadły zakłady pracy, rozpada się Stadnina Koni w M.. Organ nie wskazał zakładu pracy chronionej, w którym mogłaby znaleźć ewentualnie zatrudnienie. Podniosła m.in., że kawek ziemi, na który wskazuje organ, nie został przez nią wniesiony do małżeństwa. Zakupił go S. R.. Również inne ustalenia organu w zakresie jej sytuacji majątkowej są błędne. Zobowiązana nie może wystąpić o aktualne orzeczenie o niepełnosprawności, ponieważ synowa, żona K., jest w ciąży i do porodu musi przebywać w szpitalu, a skarżąca musi opiekować się wraz z synem dwojgiem wnucząt. Wszystkie jej schorzenia szczegółowo wymienione i opisane są w załączonej dokumentacji do sprawy trwające od 2004 r. świadczą o wystąpieniu zdarzenia losowego uzasadniającego umorzenie należności. Pojęcie to jest jednak nieuregulowane w prawie ubezpieczeń społecznych, co mnoży kolejne postępowania. W ocenie strony, rozpatrując możliwość umorzenia należności Sąd powinien wziąć pod uwagę pogłębiający się rozkład rodziny, agonalną sytuację materialno-bytową, okoliczność, że skarżąca nie ma możliwości pracy w warunkach chronionych. Przy życiu rodzinę utrzymuje pomoc stowarzyszenia "H. S.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2018.2107) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy

(art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie należności pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2-4 oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dalej jako "rozporządzenie". W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć należy, że wybór nie może być dowolny lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. i wyjaśniać w uzasadnieniu przesłanki, którym organ się kierował. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz wymogi formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu.

Podsumowując, organ zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy.

Z treści art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei całkowita nieściągalność, o której mowa wyżej, zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Organ dokonał oceny sytuacji skarżącej w aspekcie wszystkich przesłanek nieściągalności. Wskazał, że egzekucja jest prowadzona i naczelnik, komornik nie stwierdzili braku majątku z którego można prowadzić egzekucje. Skarżąca jest wspówłaścicielką nieruchomości o pow. 1,09 ha.

Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności ZUS przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia. Zgodnie z wskazanym unormowaniem w przypadku należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach określonych w § 3 rozporządzenia. Są nimi w szczególności sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wobec powyższego w celu ustalenia istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych niezbędne jest ustalenie przez organ sytuacji finansowej, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Należy bowiem podkreślić, że skutki opłacenia należności organ jest zobowiązany rozpatrzeć nie tylko w stosunku do samego zobowiązanego ale także jego rodziny. Pojęcie rodziny zostało zdefiniowane w § 3 ust. 2 rozporządzenia. Stosownie do tego przepisu za rodzinę o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Organ dokonując ustaleń w zakresie sytuacji finansowej, możliwości spłaty należności przyjmując, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, swoje ustalenia skoncentrował wyłącznie na osobie skarżącej. Organ ustalił, że potrzeby skarżącej określone przez nią na kwotę 1200 zł (energia elektryczna, gaz, węgiel woda (1000 zł) oraz koszty leczenia – 200 zł) są zaspakajane przez męża oraz syna K.. Poza ustaleniami organu pozostały okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, sytuacji rodzinnej syna P.z którym skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a który nie ma własnego źródła utrzymania. Oznacza powyższe, że organ wbrew obowiązkowi wynikającemu z § 3 rozporządzenia nie dokonał ustaleń i oceny skutków jakie zapłata należności będzie miała nie tylko dla skarżącej ale i jej rodziny z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie. Są to okoliczności istotne dla oceny spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W wyniku analizy zgromadzonego materiału dowodowego organ nie stwierdził w przedmiotowej sprawie wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zdaniem organu, jakkolwiek z przedłożonej dokumentacji medycznej, wynika, że skarżąca jest osobą cierpiącą na choroby przewlekłe, czego potwierdzeniem jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym legitymowała się do 31 lipca 2017 r., oraz stopniu umiarkowanym przyznanym okresowo do 30 czerwca 2019 r., to skoro jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej może podjąć zatrudnienie. Potwierdzeniem jest fakt zarejestrowania się przez zobowiązaną w Urzędzie Pracy. W związku z powyższym w ocenie organu trudności finansowe nie mają charakteru trwałego, obecny status materialny może ulec poprawie. Postawienie takiej tezy wymagało ustalenia, czy możliwość podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej, przy uwzględnieniu typu schorzeń zobowiązanej faktycznie istnieje, a ustaleń w tym zakresie organ nie czynił. Organ nie może rozpatrując kwestię ważnego interesu zobowiązanego abstrahować od konkretnej sytuacji faktycznej zobowiązanej, możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, uwzględniając miejsce zamieszkania, rodzaj pracy jaki biorąc pod uwagę rodzaj schorzeń, może ona wykonywać.

Sąd, co do zasady podziela stanowisko organu, potwierdzone przywołanym orzecznictwem sądowym, że rozpatrując możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze charakter trudności finansowych; czy mają charakter okresowy czy trwały, czy niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych będąca konsekwencją nieposiadania własnych stałych źródeł dochodu wynika z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym dłużnik nie jest w stanie przeciwstawić się mimo podjętego wysiłku. Dla oceny nie jest jednak wystarczającym wskazanie na teoretyczną możliwość podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej ale koniecznym jest wykazanie, że w konkretnych warunkach w jakich żyje zobowiązana możliwość taka istnieje i podjęcie zatrudniania zależy wyłącznie od jej decyzji. W skardze brak możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej podnosi skarżąca. Skoro zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przesłanką umorzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, to okoliczność, czy choroba skarżącej w konkretnych warunkach (uwzględniając miejsce zamieszkania, konieczność pracy w warunkach zakładu pracy chronionej) realnie uniemożliwia opłacenie należności, winno być przedmiotem ustaleń organu.

Tym samym ustalenia organu, że trudności finansowe nie mają charakteru trwałego, obecny status materialny może ulec poprawie, bowiem skarżąca ma możliwość podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej nie ma potwierdzenia w materiale dowodowym.

Oznacza to, że postępowanie wyjaśniające nie zostało przeprowadzone w sposób zupełny. Ustalenia w zakresie skutków zapłaty należności dla skarżącej i jej rodziny, przy uwzględnieniu jej sytuacji finansowej, przyjęciu założenia o okresowym charakterze przeszkody w uregulowaniu należności zostały dokonane z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Organ nie ustalił i nie poddał ocenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. W tym zakresie materiał dowodowy jest niepełny. Jakkolwiek postępowanie jest prowadzone na wniosek, to organ, nawet jeżeli dowody i informacje wskazywane przez stronę na poparcie określonej tezy były niekompletne, nie może pozostawić poza ustaleniami okoliczności, które stanowią przesłankę zastosowania ulgi.

Odmowa uwzględnienia wniosku strony wymagała wykazania, że za takim rozstrzygnięciem przemawia istnienie ważnego interesu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ uzasadniając istnienie tej przesłanki powołał się na publicznoprawny charakter należności składkowych, konieczność zabezpieczenia interesu społecznego jakim jest zapewnienie świadczeń wypłaty rent, emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa. Podkreślił, że nawet w obiektywnie trudnej sytuacji nie jest zobligowany do umorzenia należności, bowiem ustawowym zadaniem ZUS jest dochodzenie należności.

Zdaniem Sądu, argumentacja organu, która sprowadza się do przeciwstawienia interesu publicznego rozumianego jako obowiązek ponoszenia przez zobowiązaną ciężaru składek przesłance jej ważnego interesu w ich umorzeniu nie jest wyczerpująca i zawęża rozumienie przesłanki interesu publicznego.

Sam tylko wzgląd na publicznoprawny charakter wymaganych należności, nie stanowi o dokonaniu wnikliwej analizy interesu społecznego i interesu strony, oraz wyważeniu obu tych interesów. Należy zauważyć, że interes zobowiązanego nie może być rozumiany jako sprzeczny z interesem ZUS, ocenianym jako bezwarunkowy obowiązek dochodzenia należności. Sąd nie kwestionuje, że umorzenie zaległych składek jest wyrazem definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich egzekwowania, ale nie można tracić z pola widzenia, że utrata możliwości dochodzenia należności jest istotą instytucji umorzenia. Skoro ustawodawca, dał organom możliwość umarzania należności, to założył, że naturalną konsekwencją korzystania w zakreślonych ramach prawnych z tej instytucji jest definitywna rezygnacja z należności. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane, podczas gdy ustawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest w przypadku zaistnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przy czym organ bierze pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości Przeciwne stanowisko niweczyłoby sens istnienia przepisów zezwalających na umorzenie należności składkowych względem osób będących w stanie głębokiego ubóstwa, przewlekle corych. Nie można też tracić z pola widzenia sytuacji, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, co nie jest zgodne z interesem zobowiązanego, ani też z interesem publicznym.

W sytuacji, gdy z ustaleń organu wynika, że skarżąca jest osobą przewlekle chorą, wymagającą stałego leczenia, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, nie posiadającą żadnych dochodów, która może podjąć pracę wyłącznie w warunkach pracy chronionej, organ winien badając przesłankę interesu publicznego rozważyć, czy w tym konkretnym stanie faktycznym, na skutek dochodzenia należności składkowych, poniesione koszty nie będą większe, niż w wypadku skorzystania przez wnioskującą z uprawnienia. Także wysokość dochodzonych należności winna być oceniana zarówno pod kątem jej znaczenia dla systemu ubezpieczeń, wpływu na powiększenie w sposób realny stanu finansów ZUS jak i znaczenia dla sytuacji skarżącej - osoby nie osiągającej dochodów, której jedynym majątkiem jest udział we współwłasności nieruchomości na której jest ustanowiona hipoteka. Obowiązkiem organu było zatem ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co w rozpatrywanym przypadku jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu stanu finansów ubezpieczeń społecznych - dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi. Przy tej analizie organ nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone

Z powyższych względów, w ocenie Sądu proces decyzyjny organu jest wadliwy, decyzja została wydana w wyniku postępowania prowadzonego z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. W konsekwencji ustalenia organu, że sytuacja skarżącej pozwala na zapłatę należności zaś wykonanie obowiązku nie spowoduje niemożności zaspokojenia podstawnych potrzeb życiowych zobowiązanej i jej bliskich nosi znamiona dowolności.

Rozstrzygając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe rozważania. Wydając decyzję, po uzupełnieniu materiału dowodowego ustali czy zachodzą przesłanki określone 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, wyważy interes strony i interes funduszu ubezpieczeń społecznych, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., orzeczono jak w sentencji wyroku.