Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2281/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M.S., T. B., B. S. i W. S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] października 2015 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość zajęta pod ruiny pałacu położona w O. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie złożyli M. S., T. B., B. L. i W. S., reprezentowani przez adwokata P. O.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. S. złożył do Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w L. wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość położona w O., będąca niegdyś własnością S. K.S., na której znajdują się obecnie ruiny dawnego pałacu, o łącznej pow. [...] ha nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Pismem z [...] lutego 2012 r. Agencja Nieruchomości Rolnych przekazała wniosek A. S. z [...] kwietnia 2010 r. oraz pisma jego pełnomocnika z [...] października 2011 r. i [...] stycznia 2012 r. do załatwienia Wojewodzie [...] według właściwości.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r., po rozpatrzeniu wniosku A. S., Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość zajęta pod ruiny pałacu położona w O. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Wojewoda podniósł, iż tylko osoba uprawniona (strona), posiadająca interes prawny, może skutecznie złożyć wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ wskazał następnie, iż w celu ustalenia właściciela majątku położonego w O. w okresie przejęcia na własność Skarbu Państwa (tj. w dacie [...] września 1944 r.) oraz ustalenia podstawy przejęcia wystąpił do Sądów Rejonowych w K. i Z., Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w R. i Z., zgodnie z wnioskami dowodowymi zgłoszonymi przez wnioskodawcę. Wojewoda podniósł, iż nie odnalazł księgi [...]. Sądy Rejonowe w K. i Z. stwierdziły brak tej księgi w zbiorach ksiąg wieczystych, co potwierdzają pisma z sądów. Wojewoda podniósł ponadto, iż nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających komu przysługiwało prawo własności do majątku O. w okresie jego przejęcia na cele reformy rolnej. Organ wyjaśnił, iż pismem z dnia [...] marca 2012 r. wezwał również stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających interes prawny do występowania z roszczeniem w stosunku do nieruchomości położonej w O., jednak wnioskodawca takiej legitymacji nie przedstawił oczekując wyjaśnienia tej kwestii przez organ administracji.

Wojewoda podniósł ponadto, iż z zebranej dokumentacji wynika, iż działki na których zlokalizowany jest stanowiący ruiny zamek "K." (działka nr [...] położona w K.i działka nr [...]) nabył Skarb Państwa na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w K. o zasiedzeniu nieruchomości (co potwierdza treść ksiąg wieczystych nr [...]i [...]dostępnych na stronie internetowej ekw.ms.gov.pl), a nie w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie organu I instancji, analiza zebranej dokumentacji uniemożliwia ustalenie właściciela majątku O. w okresie wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. Organ podniósł ponadto, iż ustalił, że przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta na własność Skarbu Państwa w trybie ww. dekretu, a przez zasiedzenie.

Podsumowując, nie można, w ocenie Wojewody, przyjąć, iż S. K. S. (wymieniony jako właściciel majętności tabularnej [...] w kopii poświadczenia hipotecznego, a po którym wnioskodawca wywodzi swoje następstwo prawne) był właścicielem nieruchomości zajętej pod ruiny zamku w dniu wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. W konsekwencji, nie sposób przyjąć, iż spadkobiercy po S. K. S., w tym i wnioskodawca, nabyli prawa do nieruchomości zabudowanej zamkiem położonej w O.

Zażalenie na postanowienie Wojewody [...] z [...] maja 2012 r. wniósł A.S., zarzucając ww. rozstrzygnięciu naruszenie art. 7 oraz 77 § 1 kpa poprzez niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, co doprowadziło do przedwczesnego uznania, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, art. 28 w zw. z art. 104 § 1 kpa poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia w oparciu o rzekomy brak interesu prawnego wnioskodawcy w sytuacji, gdy kwestia interesu prawnego powinna zostać rozstrzygnięta tylko w merytorycznej decyzji oraz art. 8 kpa polegające na prowadzeniu postępowania w sposób nie budzący zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.

Postanowieniem z dnia [...] października 2015 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., nr [...]

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody o braku, po stronie wnioskodawcy, legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że nieruchomość położona w O. nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej. Organ podniósł ponadto, iż kopia poświadczenia hipotecznego Sądu Okręgowego w J. z dnia [...] lipca 1921 r. stwierdzająca, iż S. K. S. jest zaintabulowany pod datą [...] kwietnia 1919 r. za właściciela majątku O. objętego wykazem hipotecznym [...] nie jest wystarczająca do uznania, iż wnioskodawcy przysługuje przymiot strony. W jego ocenie, decydujący jest bowiem stan własnościowy nieruchomości objętej wnioskiem na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, tj. na dzień [...] września 1944 r.

Minister wskazał, iż w zebranym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących na przysługujące spadkobiercom po S. S. prawo własności do objętej wnioskiem nieruchomości na datę [...] września 1944 r. W aktach sprawy znajdują się natomiast dokumenty wskazujące na innych niż S. S. właścicieli nieruchomości: wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w R. z dnia [...] stycznia 1945 r. skierowany do Sądu Okręgowego w S. o wpis prawa własności majątku O. na rzecz Skarb Państwa przejętego na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej od M. S. oraz odręcznie sporządzone wykazy majątków przeznaczonych do parcelacji z dnia [...] listopada 1944 r., w których wśród właścicieli majątku w O. wymienia się L. S. i M. S.W ocenie Ministra, daty tych dokumentów są bliższe dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej niż ww. poświadczenie hipoteczne Sądu Okręgowego w J. z dnia [...] lipca 1921 r. Ponadto, data dokumentu w postaci poświadczenia hipotecznego jest zbyt odległa od daty [...] września 1944 r., żeby dokument ten mógł stanowić wystarczający dowód na to, iż na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej współwłaścicielami majątku O. byli spadkobiercy S. K.S.

Organ odwoławczy podniósł ponadto, iż po zawarciu małżeństwa z M. z S. S. K.S. objął w gospodarowanie majątek teścia, Ł. oraz majątek żony, Z., oba z licznymi folwarkami, o powierzchni 1 tys. ha. W ocenie organu, to, że po zawarciu małżeństwa S. S. wyprowadził się z rodzinnego majątku O. uzasadnia przypuszczenie, że nie zajmował się on tym majątkiem oraz że majątek ten mógł zostać przekazany na własność braciom S. S., tj. M.S. i L.S.. Organ wskazał, iż potwierdzeniem tej okoliczności są znajdujące się w aktach sprawy dokumenty z okresu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej wskazujące na prawo własności nieruchomości przysługujące braciom S. S.

Ponadto, za bezzasadny uznał organ odwoławczy zarzut niezebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wskazał, iż Wojewoda podjął szereg czynności w celu zgromadzenia dokumentów, występując do sądów i archiwów. Minister podniósł, iż Wojewoda zwrócił się do Archiwum Państwowego w Z., na co wskazuje pismo z dnia [...] lutego 2012 r., zaś pozostałe archiwa państwowe wskazane przez wnioskodawcę nie istnieją. Wskazał ponadto, iż organ wojewódzki wystąpił także do Archiwum Państwowego w R., które swoją właściwością obejmuje zarówno powiat K., jak i powiat j. Natomiast Sąd Rejonowy w J., do którego niewystąpienie przez organ zarzuca wnioskodawca, jest sądem niewłaściwym ze względu na położenie nieruchomości objętej wnioskiem.

Minister nie zgodził się również z zarzutem, iż kwestię istnienia interesu prawnego można rozpatrywać jedynie w drodze decyzji merytorycznej. Wskazał, iż art. 61a wprowadzony do kpa nowelizacją, która weszła w życie z dniem 11 kwietnia 2011 r. upraszcza rozstrzyganie w sytuacji jednoznacznego braku podstaw do przystąpienia do prowadzenia postępowania.

Organ odwoławczy poddał natomiast w wątpliwość twierdzenie organu I instancji, iż przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu o reformie rolnej, bowiem Skarb Państwa nabył tę nieruchomość przez zasiedzenie. Minister podniósł, iż postanowienie o zasiedzeniu obejmuje jedynie majątek O. o obszarze [...] arów, a wnioskodawca wystąpił z żądaniem w stosunku do nieruchomości O. o pow. [...] ha. Minister wskazał ponadto, iż w aktach znajdują się dokumenty mogące wskazywać na przejęcie nieruchomości na podstawie dekretu o reformie rolnej, tj. odręcznie sporządzone wykazy majątków przeznaczonych do parcelacji oraz pismo Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w R, z dnia [...] stycznia 1945 r. skierowane do Sądu Okręgowego w S.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli M. S., T. B., B. L i W. S., reprezentowani przez adwokata P. O., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania, to jest:

- art. 7 kpa - naruszenie przez organ zasady prawdy obiektywnej poprzez naruszenie słusznego interesu skarżących;

- art. 8 kpa oraz art. 12 § 1 kpa - poprzez naruszenie zasady szybkości i wnikliwości, wedle których powinno być prowadzone postępowanie administracyjne oraz zasady zaufania;

- art 28 kpa - poprzez odmowę skarżącym przymiotu strony, podczas gdy posiadają oni interes prawny do żądania wydania przez organ merytorycznej decyzji rozstrzygającej wniosek A. S., którego spadkobiercami są skarżący;

- art. 35 § 1 i 2 kpa - poprzez rażące naruszenie ustawowych terminów załatwiania spraw;

- art. 77 § 1 kpa - poprzez zaniechanie przeprowadzenia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym przesłuchania skarżących, a także zaniechanie uzyskania dokumentów wielokrotnie wskazywanych w treści pism pełnomocnika w toku sprawy, jak również poprzez całkowicie wadliwe zakwestionowanie dokumentu świadczącego o zaintabulowaniu S. K. – S., bez jakichkolwiek ku temu podstaw, czy też wykazania istnienia równoważnych dokumentów, które obalałyby wpis tej osoby jako właściciela.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, iż jedynie S. K. S. jest zaintabulowanym właścicielem majątku O., objętego wykazem hipotecznym [...], wedle poświadczenia hipotecznego Sądu Okręgowego w J. Brak jest jakichkolwiek innych dokumentów wieczystoksięgowych, z których wynikałby inny stan własności przedmiotowej nieruchomości. Również na dzień [...] września 1944 r. nie ma dokumentów świadczących o tym aby S. K. S. w momencie swojej śmierci nie był już właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

Skarżący wskazali ponadto na całkowicie błędny wniosek organu, jakoby S. K. S. przekazał własność przedmiotowych nieruchomości swoim braciom. Brak jest jakiegokolwiek dowodu o tym świadczącego, brak jest jakiegokolwiek dokumentu, który potwierdzałby wolę S. K. S. w tym przedmiocie. W szczególności brak jest odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej - wykazie hipotecznym [...].

W ocenie skarżących, brak dokumentu wieczystoksięgowego z roku 1944, przy istnieniu dokumentu potwierdzającego własność S. K. S. na rok 1921, nie jest żadną przesłanką do uznania, że właściciel wyzbył się swojego prawa. Dopóki w aktach sprawy nie zalega dokument potwierdzający przeniesienie prawa własności, to nie ma, zdaniem skarżących, podstaw do kwestionowania dokumentu potwierdzającego intabulację w roku 1921, bez względu na zmiany miejsca zamieszkania właściciela, czy też odręczne wykazy majątków przeznaczonych do parcelacji z 1944 r.

W ocenie skarżących, skoro organ powziął wątpliwość co do własności przedmiotowej nieruchomości, powinien był przesłuchać strony (skarżących). Skarżący mogli bowiem wyjaśnić kwestię własności nieruchomości położonej w O. uzupełniając wiadomości wynikające z dokumentu intabulacyjnego. Tylko pełne i dokładne wyjaśnienie kwestii własności nieruchomości w O., poprzedzone wysłuchaniem skarżących przez organ, mogłoby przesądzić o ewentualnym braku interesu prawnego skarżących.

Skarżący zakwestionowali ponadto możność zastosowania w sprawie art. 61a § 1 kpa wskazując, iż w przedmiotowym postępowaniu nie zachodzi "oczywiste nieuprawnienie" skarżących a badanie własności przedmiotowej nieruchomości wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, na które powinno się złożyć także przesłuchanie skarżących. Nie zachodzi tu także żadna wyjątkowa sytuacja, dla której organ mógłby odmówić wszczęcia postępowania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2014 r., II OSK 1045/13).

Skarżący podnieśli ponadto rażące naruszenie przez Ministra ustawowych terminów załatwiania spraw administracyjnych. Wskazali również, iż zostali w niniejszej sprawie pozbawieni konstytucyjnego prawa do dochodzenia swoich praw przed organem administracji publicznej.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie wskazując, iż w zgromadzonym materiale dowodowym jedynym dokumentem, który mógłby potwierdzać stanowisko skarżących, iż na dzień wejścia w życie dekretu właścicielami majątku byli spadkobiercy S. K.S. jest nieuwierzytelniona kopia poświadczenia hipotecznego Sądu Okręgowego w J. z dnia [...] lipca 1921 r. Nieuwierzytelnione zaś odpisy dokumentów nie mogą stanowić dowodu w sprawie (por. postanowienie SN z dnia 27 sierpnia 1998 r., III CZ 107/98, OSNC 1999, nr 3, poz. 52).

Ponadto, w ocenie organu, niezasadne było przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżących na okoliczność prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Minister podniósł, iż prawo własności do nieruchomości jest ujawniane na podstawie właściwego wpisu w księdze wieczystej, zaś kompetencje związane z ich prowadzeniem posiadają wyłącznie sądy cywilne. Organy administracji nie mogą samodzielnie, na podstawie dowodów z zeznań świadków, ustalać kto był właścicielem nieruchomości. Jedynym dokumentem, pozwalającym na ustalenie tego rodzaju okoliczności jest wypis z właściwej księgi wieczystej. W sytuacji zaś, gdyby takiego dokumentu nie można było uzyskać (z uwagi na zaginięcie lub zniszczenie księgi), zainteresowanym podmiotom przysługuje powództwo do sądu cywilnego o ustalenie istnienia prawa lub stosunku prawnego (ewentualnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym). W takiej sytuacji dopiero prawomocny wyrok sądu cywilnego byłby dla organów administracji wiążący. Natomiast prawidłowo przeprowadzone przesłuchanie świadków mogłoby być pomocne jedynie do ustalenia stanu władania (posiadania) nieruchomością. Samo jednak posiadanie nieruchomości nie przesądza o tym, kto jest jej właścicielem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - oznaczana dalej jako "p.p.s.a.") odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 §1 p.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a.

Badając pod tym kątem zaskarżone postanowienie Sąd uznał, że nie narusza ono prawa, a tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którym organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia, że położona w O. nieruchomość, obejmująca ruiny pałacu, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 61a § 1 kpa. W myśl tego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z powyższego wynika, iż tylko posiadanie przymiotu strony może uprawniać do złożenia skutecznego wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego.

Pojęcie strony postępowania administracyjnego zostało zdefiniowane w art. 28 kpa. Zgodnie z tym przepisem, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zatem, warunkiem koniecznym do występowania podmiotu jako strony postępowania jest posiadanie interesu prawnego lub obowiązku związanego z prowadzonym postępowaniem albo żądanie przez podmiot czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pojęcie strony - jakim posługuje się art. 28 kpa a następnie pozostałe przepisy tego kodeksu - może być wyprowadzone tylko z administracyjnego prawa materialnego. Innymi słowy mówiąc, pojęcie to może być wyprowadzone tylko z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę dla sformułowania interesu lub obowiązku podmiotu. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby.

Postępowanie, którego wszczęcia domagali się skarżący, dotyczy stwierdzenia, że nieruchomość położona w O. o powierzchni [...]ha nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, w sprawach dotyczących nieruchomości stronami postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 28 kpa, są osoby, którym przysługują do nieruchomości prawa rzeczowe lub ich następcy prawni.

Skarżący podnieśli, iż właścicielem objętej wnioskiem nieruchomości był do swojej śmierci w dniu [...] kwietnia 1941 r. S. K. S. Po jego śmierci własność przedmiotowej nieruchomości przeszła w drodze dziedziczenia na jego spadkobiercę – A. S., po którego śmierci przedmiotową nieruchomość odziedziczyli skarżący. Zdaniem skarżących, okoliczność przysługiwania spadkobiercom S. K. S. prawa własności objętej wnioskiem nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. w sposób wystarczający potwierdza znajdująca się w aktach sprawy kopia poświadczenia hipotecznego księgi tabularnej [...] z [...] lipca 1921 r. wskazująca, że na dzień [...] kwietnia 1919 r. dokonano wpisu do ksiąg gruntowych S. K.S. jako właściciela majątku O.

W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można podzielić stanowiska skarżących aby kopia poświadczenia hipotecznego z [...] lipca 1921 r. wystarczyła do udokumentowania, iż współwłaścicielami nieruchomości objętej wnioskiem, na datę wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, byli spadkobiercy S. K.S.

Jak bowiem trafnie zauważył organ odwoławczy, dla uznania, iż wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w postępowaniu prowadzonym w trybie dekretu z 6 września 1944 r. decydujące znaczenie ma stan własnościowy przejętej nieruchomości na datę wejścia w życie powyższego dekretu (13 września 1944 r.). Jak zaś wynika z akt sprawy, pomimo prowadzonych poszukiwań nie odnaleziono w archiwach ani sądach jakichkolwiek dokumentów wieczystoksiegowych potwierdzających stan własnościowy przedmiotowej nieruchomości na datę [...] września 1944 r. Takiej dokumentacji nie przedstawili również skarżący. Jednocześnie, w aktach sprawy znajdują się dwa dokumenty archiwalne z roku 1944 i 1945 wskazujące na innych niż S. S. lub jego następcy prawni właścicieli przedmiotowej nieruchomości: wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w R. z dnia [...] stycznia 1945 r. skierowany do Sądu Okręgowego w S. o wpis prawa własności majątku O. na rzecz Skarb Państwa, przejętego na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej od M.S. oraz odręcznie sporządzone wykazy majątków przeznaczonych do parcelacji z dnia [...] listopada 1944 r., w których wśród właścicieli majątku w O. wymienia się L. S. i M. S.. Jak trafnie zauważył organ, daty tych dokumentów ([...] stycznia 1945 r. i [...] listopada 1944 r.) są znacznie bliższe dacie wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. niż data poświadczenia hipotecznego Sądu Okręgowego w J. ([...] lipca 1921 r.) potwierdzającego prawo własności S. K. S. do majętności tabularnej O. na datę [...] kwietnia 1919 r.

Wobec zatem zalegania w aktach sprawy dokumentów wskazujących na innych niż S.K. S. lub jego następcy prawni właścicieli nieruchomości, jednocześnie znacznie bliższych dacie [...] września 1944 r. niż kopia poświadczenia hipotecznego z [...] lipca 1921 r., Sąd podzielił stanowisko organu, iż samo ww. poświadczenie hipoteczne nie może stanowić wystarczającego dowodu na to, iż w dacie [...] września 1944 r. współwłaścicielami nieruchomości objętej wnioskiem byli spadkobiercy S.K.S.

Skoro zatem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje wystarczających podstaw do stwierdzenia, iż własność majętności O. przysługiwała w dacie wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. spadkobiercom S. K.S., to uznać trzeba, iż wydane w sprawie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość zajęta pod ruiny pałacu położona w O. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej odpowiada prawu, a podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 28 kpa nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, na uwzględnienie nie zasługują również podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa. Ze skargi wynika, iż naruszenia powołanych przepisów kpa skarżący upatrują w naruszeniu zasady prawdy obiektywnej poprzez naruszenie ich słusznego interesu a także zaniechaniu przez organy czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym nieprzesłuchania skarżących, nieuzyskania dokumentów wskazywanych w treści pism w toku sprawy oraz bezpodstawnego zakwestionowania poświadczenia hipotecznego świadczącego o zaintabulowaniu S. K. S.W ocenie Sądu, analiza akt sprawy prowadzi do wniosku o niezasadności powyższych zarzutów. Przede wszystkim, z akt sprawy wynika, iż organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób wnikliwy i wszechstronny rozpatrzyły stan faktyczny przedmiotowej sprawy, nie uchybiając w tym względzie obowiązkom wynikającym z przepisów kpa. W szczególności, w celu ustalenia stanu własnościowego objętej wnioskiem nieruchomości na datę wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r., organy podjęły szereg czynności mających na celu zgromadzenie niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy dokumentów, w tym wystąpiły do właściwych sądów i archiwów o dokumentację archiwalną i wieczystoksięgową, w tym [...] dobra tabularne majątku O. Czynności te okazały się jednak bezskuteczne, stosownej dokumentacji wieczystoksięgowej nie udało się bowiem odnaleźć. Postulowana zaś przez skarżących czynność w postaci przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżących na okoliczność prawa własności przedmiotowej nieruchomości nie mogła przynieść wyniku w postaci wiążącego ustalenia tej okoliczności. Organy administracji, co trafnie podniósł organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, nie mają bowiem kompetencji do samodzielnego, na podstawie dowodu z zeznań świadków, ustalania kto był właścicielem nieruchomości. Jedynym dokumentem pozwalającym na ustalenie kwestii własności nieruchomości jest wypis z właściwej księgi wieczystej. Gdyby zaś takiego wypisu nie było (z uwagi na zaginięcie lub zniszczenie księgi wieczystej) zainteresowanym podmiotom przysługuje powództwo do sądu cywilnego o ustalenie istnienia prawa lub stosunku prawnego (ewentualnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym). Podnieść w tym miejscu trzeba, iż przysługiwanie prawa własności stanowi ze swojej natury okoliczność cywilnoprawną podlegającą ustaleniu - co do zasady - we właściwej procedurze cywilnej. Brak jest zaś przepisu prawa, z którego wynikałoby uprawnienie dla organu administracji do wiążącego ustalania przysługiwania prawa własności nieruchomości. W tej sytuacji czynienie organom orzekającym zarzutu naruszenia zasad procedury administracyjnej, obligujących organy do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i podejmowania w tym celu wszelkich niezbędnych kroków oraz wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i 77 § 1 kpa), jest w ocenie Sądu nieuprawnione.

Zauważyć dodatkowo trzeba, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie niepodpadania określonej nieruchomości pod przepisy dekretu z 6 września 1944 r. W ocenie Sądu, w tak określonym postępowaniu administracyjnym nie jest rolą organu administracji wiążące ustalanie, czy następcom prawnym byłego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem przysługiwało prawo własności tej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r., lecz co najwyżej stwierdzenie, czy następcy ci wykazali przysługiwanie takiego prawa. Zwrócić przy tym trzeba uwagę na obecne brzmienie art. 7 kpa, wprowadzone ustawą z 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18, z późn. zm.), która weszła w życie 11 kwietnia 2011 roku. Podstawowym zamiarem, który przyświecał ustawodawcy, przy wprowadzeniu przedmiotowej zmiany do kpa, było zaktywizowanie stron postępowania. W szczególności chodziło o to, aby strony postępowania nie przerzucały całego ciężaru postępowania na organ prowadzący postępowanie, z drugiej zaś strony nowelizacja przyznała stronom również prawo do aktywnego wpływania na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (por. uzasadnienie do projektu ustawy z 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Chybiony okazał się również zarzut wadliwego zastosowania w niniejszej sprawie art. 61a kpa. Naruszenia powołanego przepisu skarżący upatrują w dokonaniu przez organy oceny ich legitymacji na etapie postępowania wstępnego, nie zaś na etapie postępowania wyjaśniającego, które umożliwiłoby, w ich ocenie, pełne i dokładne wyjaśnienie kwestii własności nieruchomości w O., poprzedzone wysłuchaniem skarżących. Odnosząc się do tego zarzutu podnieść trzeba, iż z akt sprawy wynika, iż organy podjęły szereg czynności (wystąpienia do stosownych sądów i archiwów o dokumentację wieczystoksięgową) mających na celu ustalenie - kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestii - tj. stanu własnościowego nieruchomości położonej w O. w dacie [...] września 1944 r. Jak zaś trafnie wskazał organ, przesłuchanie skarżących na okoliczność przysługiwania prawa własności przedmiotowej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. byłoby nieprzydatne dla potrzeb przedmiotowego postępowania. Kwestia przysługiwania prawa własności - stanowiącego ze swojej natury okoliczność cywilnoprawną – nie podlega bowiem wiążącemu ustalaniu przez organy administracji, lecz we właściwej procedurze cywilnej. Z podanych względów, zarzut wadliwego zastosowania w sprawie instytucji odmowy wszczęcia postępowania okazał się bezzasadny.

Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku podnoszony przez skarżących zarzut naruszenia przepisów kpa dotyczących terminów załatwiania spraw administracyjnych. W przedmiotowym postępowaniu kontroli Sądu podlega bowiem jedynie prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, a nie długość postępowania administracyjnego, która mogłaby podlegać badaniu Sądu w odrębnym postępowaniu, ale dopiero po złożeniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.