Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 5114/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie WSA Wojciech Mazur (spr.), Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi M.H., I. R., J. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2002 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia czy nieruchomość [...] "D." podlega przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2002r. II. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących kwotę 500 (pięćset) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] Wojewoda [...] na

podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. RP Nr 10, poz. 51/ stwierdził, że: "stanowiąca własność T. R. w dniu 13. września 1944 r. część nieruchomości ziemskiej [...]. "D." położona na terenie objętym "Planem parcelacji osiedla letniskowego B. część A" zatwierdzonym przed 1 września 1939 r. oraz na terenie objętym "Planem podziału parcelacyjnego bloków Nr [...] i Nr [...] z nieruchomości pod nazwą B." zatwierdzonym przed 1 września 1939 r. nie podlega przepisom art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13/ oraz, że pozostała część nieruchomości ziemskiej [...]. "D." stanowiąca własność T. R. w dniu 1 września 1939 r. i nie rozparcelowana przed tą datą podlega przepisom art. 2 ust. 1 lit. e cyt. Dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej".

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż bezsporne jest, że powierzchnia nierozparcelowanej nieruchomości [...]. "D." przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej. Przed 1 września 1939 r. na działki budowlane została rozparcelowana jedynie część o pow. 39.0459 ha zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. w sprawie wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Natomiast pozostała część nieruchomości z uwagi na plany parcelacji zatwierdzone po 1 września 1939r. podlega pod przepisy dekretu.

Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania K. R. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu podzielono argumentację organu I instancji odnośnie przyjęcia, iż decydującą rolę o orzeczeniu czy nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej miał fakt zatwierdzenia planów parcelacyjnych przez odpowiedni organ administracyjny przed 1 września 1939 r. lub po tej dacie. Natomiast bez znaczenia do podjęcia takiej decyzji miał fakt sprzedaży części nieruchomości przez T. R., gdyż bezspornym jest, iż w chwili wejścia dekretu w życie powierzchnia przedmiotowej nieruchomości przekraczała 100 ha.

Skargę od powyższej decyzji złożył K. R. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Postępowaniu prowadzonemu przez organy administracji zarzucono naruszenie treści art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. podnosząc, iż żaden z organów nie ustosunkował się do treści dokumentu, jakim jest wniosek Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia 17 listopada 1959 r. stanowiący podstawę do wydania postanowienia Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] lutego 1960 r. Ponadto organ II instancji dokonał błędnej wykładni przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli z dnia 16 lutego 1928 r. / Dz.U. nr 23, poz. 202/ i przyjął, że przedmiotowa nieruchomość jest nieruchomością ziemską, gdy tymczasem na tej nieruchomości zarówno przed 1 września 1939 r. jak i po 1945 r., nie była prowadzona działalność rolnicza.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w miejsce zmarłego K. R. jego spadkobierców żonę M. H. występującą również w imieniu małoletnich dzieci I. R. i J. R.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r. Nr 3, poz. 13) na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Przepisy dekretu nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej" jednakże orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie jest jednolite a mianowicie akceptuje stanowisko zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r stwierdzające, że zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dn. 6.09.1944 r. o przeprowadzaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13; zm. Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 172 i Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 6) nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców (OTK 1990 Nr poz. 26, Dz. U. z 1990 r. Nr 66, poz. 396). Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że przy definiowaniu pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytego w art. 2 ust. 1 lit. e należy przyjąć, iż ustawodawca, używając określenia "ziemskie", miał na względzie te nieruchomości, które mają charakter rolniczy, czyli mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy też sadowniczej.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w zakresie pojęcia nieruchomości ziemskiej. Jednakże przeprowadzone postępowanie oraz wydana decyzja nie odpowiadają wymogom określonym przez treść art. art. 7, 77 i 107 k.p.a., przede wszystkim decyzja Wojewody [...] jest niewykonalna z uwagi na nieprecyzyjne określenie nieruchomości poprzez brak oznaczenia nieruchomości zgodnie z aktualnym stanem ewidencyjnym, bez podania powierzchni nieruchomości i numerów działek ewidencyjnych, które ona obejmuje lub wskazania księgi wieczystej, jeżeli nieruchomość ją posiada a ponadto może to spowodować, iż decyzja będzie dotyczyła nieruchomości już sprzedanych przez T. R. co jest faktem bezspornym. Postępowanie mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w niniejszej sprawie jest utrudnione z uwagi na zaginięcie części tomów księgi wieczystej, jednakże nie zwalnia to organu administracyjnego do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Strona skarżąca w sprecyzowanym wniosku z dnia 3 czerwca 1996 r. przedstawiła nieruchomość będącą przedmiotem postępowania, pomimo, iż nie jest to opis nieruchomości odpowiadający treści § 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. to stanowi podstawę do dalszych ustaleń dowodowych. Powierzchnia przedmiotowej nieruchomości przyjęta w złożonym wniosku jak i również w decyzji organów administracyjnych wynika z postanowienia Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] lutego 1960 r. [...], które pomimo jego niewykonania stanowi dokument podlegający ocenie w trybie art. 77 k.p.a. a nie może budzić wątpliwości związek tego dokumentu z wnioskiem Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia 17 listopada 1959 r. sprecyzowanym wnioskiem z dnia 27 listopada 1959 r. /k. 56, 57/ które to stanowiły podstawę do wydania orzeczenia Sądu. Przyjęcie powierzchni nieruchomości określonej w tym dokumencie oznacza spełnienie przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, pozostaje zatem do rozstrzygnięcia kwestia czy nieruchomość ma charakter "ziemski" w rozumieniu definicji przedstawionej w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. W aktach znajdują się również wypisy z rejestru gruntów, dlatego też niezrozumiałym jest brak odniesienia w decyzji do aktualnego stanu ewidencyjnego, uniemożliwia to określenie jaka nieruchomość jest przedmiotem postępowania. Na pewno przeprowadzenie postępowania będzie czasochłonne, ale bez takiego przedstawienia opisu nieruchomości, która będzie przedmiotem decyzji administracyjnej zakończenie postępowania będzie naruszeniem przepisu art. 77 k.p.a. i art. 107 k.p.a.. Również mając na uwadze treść § 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. to strona skarżąca ma obowiązek współdziałania z organem w miarę swoich możliwości, nie można jednak obciążać strony całością postępowania dowodowego, gdyż stanowiłoby to naruszenie treści art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.

Odnosząc się do uzasadnienia decyzji organu I instancji to zawiera ono kilka sprzeczności, które zdaniem Sądu wymagają wyjaśnienia. Organ administracyjny powołuje się na zatwierdzenie planu parcelacji przez Wojewodę [...] z dnia 2 sierpnia 1932 r. jako "plan zabudowania" a więc w trybie art. 33 rozporządzenia z dnia 16 lutego 1928 r. a odnośnie planu parcelacji osiedla letniskowego B. "część A" na zatwierdzenie Przez Starostę Powiatowego z dnia 1 września 1930 r. dokonanego w trybie art. 57 powołanego rozporządzenia. Z powyższego wynika, iż przebieg postępowania parcelacyjnego przewidziany powołanym rozporządzeniem został odwrócony. Ponadto jak przyjął organ administracyjny zgodnie ze złożonym wnioskiem powierzchnia przedmiotowej nieruchomości wynosi 164, 6 ha, gdy tymczasem powierzchnia nieruchomości zawarta w szczegółowych planach parcelacyjnych wynosi ok. 220 ha. Nie wiadomo, które części nieruchomości opisanej w planach parcelacyjnych stanowią nieruchomość objętą postępowaniem w niniejszej sprawie. Na pewno należy bazować przy ponownym rozpoznaniu sprawy na szczegółowym planie parcelacji osiedla pod nazwą B. sporządzonego w kwietniu 1930 r. przez inżyniera W. N. a przede wszystkim ustalić aktualny stan ewidencyjny nieruchomości objętej postanowieniem Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] lutego 1960 r., gdyż ta powierzchnia jest bezsporna. Należy również przeanalizować zarzut stawiany przez stronę skarżącą, że przedmiotowa nieruchomość nie może być uznana za nieruchomość ziemską z uwagi na charakter jej użytkowania. Jak już wspomniano wyżej należy mieć przede wszystkim na uwadze definicję "nieruchomości ziemskiej" zawartej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r.

Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt lc ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustaw przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Na podstawie art. 97§ 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawę rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi