Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 583/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 6 art. 201,365
journal: Dz.U. 2020 poz 1219
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Golat Sędzia WSA Jarosław Łuczaj po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 września 2021 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania użytkowania instalacji oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] lutego 2021 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska (dalej jako: "organ odwoławczy", "GIOŚ") po rozpatrzeniu odwołania K. Z. ("skarżącego") od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska ("[...] WIOŚ") z [...] września 2020 r. nr [...] wstrzymującej użytkowanie instalacji do wytwarzania kwasów tłuszczonych zlokalizowanej na działce o nr [...] w m. [...], gm. [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

San sprawy przedstawiał się następująco:

[...] WIOŚ przeprowadził w dniach od 3 czerwca do 16 lipca 2020 r. kontrolę interwencyjną, w związku ze zgłoszeniem dotyczącym zanieczyszczenia środowiska, w gospodarstwie rolnym K. Z.. W trakcie kontroli [...] WIOŚ ustalił, że począwszy do marca 2020 r. skarżący eksploatuje na działce o nr ewidencyjnym [...] w m. [...] gm. [...], instalację do produkcji kwasów tłuszczowych (należących do grupy kwasów karboksylowych) w procesie rozszczepiania (wykwaszania) sopstoku z wykorzystaniem kwasu siarkowego. Instalacja zlokalizowana jest na częściowo utwardzonym i zadaszonym terenie. W skład urządzeń wchodzą zbiorniki na surowiec, zbiorniki na produkt końcowy, zbiorniki na ciekły odpad poprodukcyjny, pompy do transportu cieczy, sprężarka oraz węże asenizacyjne ssawno-tłoczne, stanowiące element łączący w ciąg technologiczny wymienione urządzenia. [...] WIOŚ ustalił, że przedmiotowa instalacja stanowi instalację, o której mowa w pkt 4 ppkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2014 r., poz. 1169 z późn. zm.), ponieważ służy do wytwarzania organicznych substancji /chemicznych, tj. pochodnych węglowodorów zawierających tlen, takich jak kwasy karboksylowe, przy zastosowaniu procesów chemicznych. Tym samym instalacja eksploatowana przez K. Z. objęta jest obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego. Przeprowadzona kontrola wykazała, że skarżący przedmiotowego pozwolenia zintegrowanego nie uzyskał.

W związku z powyższym, [...] WIOŚ decyzją z [...] września 2020 r. wstrzymał użytkowanie instalacji do wytwarzania kwasów tłuszczonych na przedmiotowej działce.

Skarżący odwołał się od ww. decyzji wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, poprzez błędne uznanie, że zbiorniki stanowią instalację;

2) art. 201 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, poprzez uznanie, że eksploatacja przedmiotowych zbiorników objęta jest obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego;

3) art. 365 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, poprzez jego zastosowanie, pomimo tego, że zbiorniki eksploatowane przez skarżącego nie stanowią instalacji;

4) art. 7 Kpa poprzez niepodjęcie zgłaszanych przez skarżącego żądań, w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy.

Skarżący wskazał, że eksploatowane przez niego zbiorki nie są ze sobą w żaden sposób połączone i z tego powodu nie można ich uznać za instalację w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

Rozpoznając sprawę GIOŚN na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności na podstawie protokołu kontroli Nr [...], jak również protokołów oględzin z dnia 8 czerwca oraz 30 czerwca 2020 r. ustalił, że skarżący eksploatuje instalację do produkcji kwasów tłuszczowych z wykorzystaniem procesów chemicznych. Zdaniem organu odwoławczego zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że eksploatowane przez skarżącego urządzenia techniczne stanowią instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2020 r. poz. 1219) dalej: "Poś". GIOŚ wskazał, że w skład przedmiotowej instalacji wchodzą następujące elementy: zbiorniki na surowiec, zbiorniki na produkt końcowy, zbiorniki na ciekły odpad poprodukcyjny, pompy do transportu cieczy, sprężarka oraz węże asenizacyjne ssawno-tłoczne, które niewątpliwie pracują w ciągu technologicznym. Proces technologiczny przebiega w sposób następujący: sopstok jest transportowany poprzez spust w dolnej części zbiornika. W celu uzyskania kwasów tłuszczowych surowiec poddawany jest działaniu kwasu siarkowego (w ilości ok. 3% masy sopstoku), który z pojemnika typu Mauzer jest przepompowywany do zbiornika z sopstokiem poprzez wlew w jego górnej części. W wyniku reakcji chemicznej oraz procesu sedymentacji, trwającego ok. 2-3 dni. z mydeł powstają kwasy tłuszczowe, które gromadzą się w górnej części zbiornika oraz ciekły odpad zawierający kwas siarkowy (tzw. faza ciężka), który odprowadzany jest poprzez dolny spust do zbiorników magazynowych. Po spuszczeniu fazy ciężkiej w ten sam sposób do zbiorników przeznaczonych na przechowywanie produktu (trzy zbiorniki o pojemności 30 tys. litrów każdy oraz dwie cysterny o poj. 25 tys. litrów i 28 tys. litrów) odprowadzany jest kwas tłuszczowy.

Powiązanie technologiczne w ocenie organu odwoałwczego nie musi oznaczać wyłącznie powiązania o ściśle technicznym charakterze, tj. że poszczególne zbiorniki są ze sobą połączone fizycznie, albowiem chodzi również o powiązanie o charakterze organizacyjnym, służące prawidłowemu (skutecznemu) funkcjonowaniu całości.

Jednocześnie urządzenia znajdują się na terenie jednego zakładu oraz tytułem prawnym do nich dysponuje ten sam podmiot, tj. strona niniejszego postępowania. Nie budzi również wątpliwości fakt, że eksploatacja przedmiotowej instalacji może powodować emisję, a nawet powoduje emisję w postaci emisji substancji do gruntu, co zostało potwierdzone przez [...] WIOŚ w toku kontroli przeprowadzonej w dniach od 3 czerwca do 16 lipca 2020 r. Dodatkowo przedmiotowa instalacja z uwagi na stosowane w procesie produkcyjnym substancje może powodować emisje substancji do powietrza.

Z powyższych ustaleń – w ocenie GIOŚ - wynika jednoznacznie, że eksploatowane przez skarżącego poszczególne urządzenia stanowią łącznie instalację w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, gdyż spełnione są wszystkie kryteria, na podstawie których definiowana jest instalacja.

Zdaniem organu odwoławczego ww. instalacja stanowi instalację, o której mowa w pkt 4 ppkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości, tj. instalację do wytwarzania organicznych substancji chemicznych (pochodnych węglowodorów zawierających tlen, takich jak kwasy karboksylowe), przy zastosowaniu procesów chemicznych. Bezspornym jest także fakt, że skarżący nie uzyskał wymaganego pozwolenia zintegrowanego do czego był zobowiązany przepisami prawa.

Wobec powyższego w sytuacji braku pozwolenia zintegrowanego organ był zobligowany do wstrzymania użytkowania instalacji (art. 365 ust. 1 Poś).

K. Z. wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając przedmiotowej decyzji naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:

1) art. 3 pkt. 6 Poś - w zakresie dotyczącym ustaleń czy w istocie mamy do czynienia z instalacją spełniającą definicję określoną w przepisach prawa;

2) art. 201 Poś w kwestii obowiązku posiadania zintegrowanego pozwolenia poprzez szczegółowe wskazanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra dnia 27 sierpnia 2014 r., do jakiej ewentualnie kategorii zanieczyszczeń można kwalifikować emisję cieczy do środowiska kontrolowanego w przypadku statuowania, że w istocie mamy do czynienia z instalacją w rozumieniu ustawy, czego organ nie ustalił;

3) art. 365 Poś w kwestii orzeczenia wstrzymania użytkowania instalacji, kiedy ta w istocie nią w rozumieniu przepisów prawa nie jest;

Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 Kpa poprzez niepodjęcie zgłaszanych żądań strony w trakcie postępowania administracyjnego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ja decyzji [...] WIOŚ z [...] września 2020 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W ocenie skarżącego sprawa wymagała przeprowadzenia dalszych czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego. Istniejące zbiorniki są niepołączone w żaden sposób o cechach łatwo wymiennych bez rozmontowywania pozostałych elementów w żaden sposób ze sobą niezintegrowanych, nie spełniają definicji instalacji określonej w ustawie (tak wyrok NSA z 20 marca 2018 r. II OSK 1667/17)

W odpowiedzi na skargę GIOŚ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wstępnie należy wyjaśnić, że sprawa będąca przedmiotem rozpoznania została skierowana do procedowania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a możliwość taką przewiduje art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.).

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpatrywania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Zaskarżona decyzja GIOŚ została wydana m.in. na podstawie art. 365 ust. 1 p.o.ś. Zgodnie z tym przepisem, wojewódzki inspektor ochrony środowiska wstrzyma, w drodze decyzji, użytkowanie instalacji eksploatowanej bez wymaganego pozwolenia zintegrowanego. Kompetencja przewidziana w art. 365 ust. 1 p.o.ś. jest ściśle związana z istotą pozwolenia zintegrowanego. Zgodnie z art. 201 ust. 1 p.o.ś., pozwolenia zintegrowanego wymaga prowadzenie instalacji, której funkcjonowanie, ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej w niej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości, z wyłączeniem instalacji lub ich części stosowanych wyłącznie do badania, rozwoju lub testowania nowych produktów lub procesów technologicznych. W postępowaniu wyjaśniającym opartym na podstawie art. 365 ust. 1 p.o.ś. organ ma obowiązek ustalić, czy użytkowanie instalacji eksploatowanej miało miejsce bez wymaganego pozwolenia zintegrowanego. Stwierdzenie takiego stanu powoduje powstanie po stronie organu obowiązku wydania decyzji na podstawie ww. przepisu i nie jest pozostawione uznaniu administracyjnemu.

W rozpatrywanej sprawie organy obydwu instancji, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, na który składał się m.in. protokół kontroli nr [...], protokoły oględzin z 8 czerwca 2020 r. oraz 30 czerwca 2020 r. ustaliły, że skarżący eksploatuje instalację do produkcji kwasów tłuszczowych z wykorzystaniem procesów chemicznych. W ocenie Sądu ustalenia te nie budzą wątpliwości i znajdują oparcie w prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym. W tym miejscu należy podkreślić, że kontrole na terenie przedmiotowej działki zostały przeprowadzone przez uprawnionych do tego inspektorów ochrony środowiska, a protokół kontroli i protokoły oględzin zostały podpisane przez skarżącego i nie zgłoszono w stosunku do nich żadnych zastrzeżeń.

Po przeanalizowaniu procesu produkcji, organy słusznie stwierdziły, ze odpowiada on definicji zawartej w art. 3 pkt 6 Poś, zgodnie z którą przez instalację rozumie się:

a) stacjonarne urządzenie techniczne,

b) zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu,

c) budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami,

których eksploatacja może spowodować emisję.

Przy czym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego, że organy nie przeprowadziły dalszych czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego. Zdaniem skarżącego należało zbadać, czy rzeczywiście w sprawie mamy do czynienia z instalacją. Według skarżącego istniejące zbiorki nie są ze sobą połączone i nie spełniają definicji instalacji określonej w ustawie.

Z powyższą argumentacją nie sposób się zgodzić, co słusznie wskazały w swych decyzjach organy obu instancji. Powiązanie technologiczne instalacji, nie musi oznaczać wyłącznie powiązania o ściśle technicznym charakterze, tj., że poszczególne zbiorniki są ze sobą połączone fizycznie, bowiem chodzi również o powiązania o charakterze organizacyjnym, służące prawidłowemu funkcjonowaniu całości. Istotnym jest zatem związek techniczno-funkcjonalny pomiędzy urządzeniami, a w tym przypadku fakt, że zbiorniki i pozostałe urządzenia wykorzystywane są do tego samego zamierzonego procesu, mającego na celu produkcję kwasów tłuszczonych. Argumentacja organu odwoławczego w tym zakresie nie budzi wątpliwości Sądu, a zgromadzony materiał dowodowy przeanalizowany przez organ w zaskarżonej decyzji wskazuje, że prowadzona przez skarżącego instalacja odpowiada ww. definicji zawartej w Poś.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że na przedmiotowej działce znajdują się "poszczególne niepołączone ze sobą wzajemnie zbiorniki, które nie tworzą zwartej kompletnej instalacji, a co za tym idzie w ogóle nie oddziaływują na siebie nawzajem". Opisany przez organy sposób działania, ciąg technologiczny urządzeń i proces produkcyjny wytwarzanego przez skarżącego kwasu tłuszczonego, w ocenie sądu wskazuje na powiązania technologiczne, odpowiadające definicji instalacji zawartej w art. 3 pkt 6 Poś.

Niezasadny jest również zarzut nieustalenia przez organ "do jakiej ewentualnie kategorii zanieczyszczeń można kwalifikować emisję cieczy do środowiska kontrolowanego w przypadku statuowania, ze w istocie mamy do czynienia z instalacją w rozumieniu ustawy". W świetle art. 201 ust. 1 Poś, pozwolenia zintegrowanego wymaga prowadzenie instalacji, której funkcjonowanie, ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej w niej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości, z wyłączeniem instalacji lub ich części stosowanych wyłącznie do badania, rozwoju lub testowania nowych produktów lub procesów technologicznych. Rodzaje takich instalacji określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1169), które w załączniku w pkt 4 ppkt 1 lit. b wskazuje instalację do wytwarzania organicznych substancji chemicznych (pochodnych węglowodorów zawierających tlen, takich jak kwasy karboksylowe), przy zastosowaniu procesów chemicznych. Zaś jak wynika z ustaleń zawartych w protokole kontroli kwasy tłuszczowe wytwarzane przez skarżącego są jednym z rodzajów kwasów karboksylowych. Tym samym przedmiotowa instalacja stanowi instalację wymagająca posiadania pozwolenia zintegrowanego, o której mowa we wskazanym wyżej pkt 4 ppkt 1 lit. b cyt. rozporządzenia. Nie budzi także wątpliwości, że skarżący takiego pozwolenia zintegrowanego nie posiada.

W opisanych okolicznościach stwierdzić trzeba, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające wstrzymanie użytkowania przedmiotowej instalacji do produkcji kwasów tłuszczowych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że prowadzona przez skarżącego instalacja służy do wytwarzania organicznych substancji chemicznych, takich jak kwasy karboksylowe (do tej grupy należy produkowany przez skarżącego kwas tłuszczowy) przy zastosowaniu procesów chemicznych (przeprowadzana jest reakcja chemiczna z kwasem siarkowym), a to oznacza, że dla prowadzenia instalacji wymagane jest pozwolenie zintegrowane. Treść przepisu art. 365 ust. 1 Poś wskazuje wprost, że organ ma obowiązek wstrzymać użytkowanie instalacji eksploatowanej bez wymaganego pozwolenia zintegrowanego, zaś opisane naruszenie zostało stwierdzone i udokumentowane w protokole kontroli.

W ocenie składu orzekającego, w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do uzupełniania materiału dowodowego. Fakty istotne zostały bowiem prawidłowo ustalone i rozważone w sposób niezbędny dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był kompletny i wystarczający do poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.