Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt SA/Ł 2523/95
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 1996-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 22, art. 23
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: 1. Instytucja umorzenia zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy. Analizując sytuację życiową i materialną podatnika, organy administracji uznały, że nie zachodzą przesłanki, które wskazywałyby, że spłata lub wyegzekwowanie należności wpłynie w sposób istotny na warunki egzystencji podatnika. Prowadzi on nadal działalność gospodarczą przynoszącą dochody, choć - jak podniósł w skardze - wzrastająca konkurencyjność uniemożliwia zwiększenie zysków. Nie oznacza to zatem, że spłata należności nie jest możliwa, choć z pewnością nie nastąpi to jednorazowo. Dlatego też zasadnie uwzględniono alternatywny wniosek podatnika, w myśl art. 22 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, o rozłożenie terminu płatności należności na raty.

2. Organy podatkowe nie miały obowiązku informowania skarżącego o ciążących na nim obowiązkach związanych z podjęciem i prowadzeniem działalności gospodarczej. Osoba podejmująca taką działalność na własny rachunek może korzystać z fachowej pomocy doradców podatkowych i prawnych, ale ich obowiązków nie mogą, a nawet nie mają prawa przejmować pracownicy organów skarbowych. Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych ciąży na organie podatkowym w toku toczącego się postępowania podatkowego. Tymczasem składanie przez podatnika comiesięcznych deklaracji podatkowych PIT-5 i opłacanie podatku dochodowego na zasadach ogólnych nie może być utożsamiane z prowadzeniem postępowania.

TEZY

1. Instytucja umorzenia zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy. Analizując sytuację życiową i materialną podatnika, organy administracji uznały, że nie zachodzą przesłanki, które wskazywałyby, że spłata lub wyegzekwowanie należności wpłynie w sposób istotny na warunki egzystencji podatnika. Prowadzi on nadal działalność gospodarczą przynoszącą dochody, choć - jak podniósł w skardze - wzrastająca konkurencyjność uniemożliwia zwiększenie zysków. Nie oznacza to zatem, że spłata należności nie jest możliwa, choć z pewnością nie nastąpi to jednorazowo. Dlatego też zasadnie uwzględniono alternatywny wniosek podatnika, w myśl art. 22 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, o rozłożenie terminu płatności należności na raty.

2. Organy podatkowe nie miały obowiązku informowania skarżącego o ciążących na nim obowiązkach związanych z podjęciem i prowadzeniem działalności gospodarczej. Osoba podejmująca taką działalność na własny rachunek może korzystać z fachowej pomocy doradców podatkowych i prawnych, ale ich obowiązków nie mogą, a nawet nie mają prawa przejmować pracownicy organów skarbowych. Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych ciąży na organie podatkowym w toku toczącego się postępowania podatkowego. Tymczasem składanie przez podatnika comiesięcznych deklaracji podatkowych PIT-5 i opłacanie podatku dochodowego na zasadach ogólnych nie może być utożsamiane z prowadzeniem postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione w skardze nie są zasadne.

Materialnoprawną podstawę żądania skarżącego stanowi przepis art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 roku o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. Przepis ten w ustępie 1 i 2 przewiduje możliwość umarzania zaległości podatkowych oraz należnych odsetek w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych.

W rozpoznawanej sprawie mamy niewątpliwie do czynienia z zaległością podatkową w rozumieniu art. 19 cyt. wyżej ustawy.

Skarżący nie dokonywał miesięcznego obliczenia zryczałtowanego podatku dochodowego i nie odprowadzał systematycznie należności z tego tytułu. Decyzja określająca wysokość tego podatku wydana przez Urząd Skarbowy w dniu 14.02.1995 roku nie była skarżona, a zatem stała się ostateczna i wykonalna. Z tego punktu widzenia podatnik był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości. Pamiętać jednak należy, że instytucja umorzenia zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest powszechny obowiązek płacenia podatków, które są daniną o charakterze publicznoprawnym.

Decyzja rozstrzygająca w tym zakresie oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ rozpoznający wniosek podatnika winien kierować się konkretnymi okolicznościami faktycznymi, które z punktu widzenia gospodarczego lub społecznego uzasadniałyby jego uwzględnienie.

Jednakże nawet istnienie wskazanych w przepisie przesłanek nie zobowiązuje jeszcze organu podatkowego do wydania decyzji korzystnej dla podatnika.

Pojęcie "wypadki społecznie i gospodarczo uzasadnione" ma bowiem charakter nieostry i winno być rozważane indywidualnie na tle konkretnego stanu faktycznego.

W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe obu instancji zebrały niezbędny materiał dowodowy i dokonały jego oceny z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawnych. Argumenty podnoszone przez podatnika dotyczące niezgodnego z prawem wprowadzenia w życie od stycznia 1994 roku obligatoryjnego zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób fizycznych /Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 1993 r. - Dz.U. nr 132 poz. 635/ są o tyle niezasadne, że co przyznaje sam skarżący, ten akt prawny nie został uznany za niezgodny z Konstytucją. W tej sytuacji, jako przepis obowiązujący musiał być podstawą do rozstrzygania o prawach i obowiązkach podatników. Także dalsze zmiany dotyczące zakresu i sposobu obowiązywania tych przepisów nie są istotne w tej sprawie, bowiem zasadnicze znaczenie mają przepisy obowiązujące w okresie objętym decyzją, a zatem w okresie od stycznia do lipca 1994 roku.

Naczelny Sąd Administracyjny jest bowiem uprawniony do badania zgodności z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych, nie może natomiast ich oceniać z punktu widzenia celowości stanowienia prawa bądź społecznego odbioru obowiązujących przepisów.

Takie kompetencje przewidziane są tylko dla ustawodawcy względnie dla Trybunału Konstytucyjnego.

Analizując sytuację życiową i materialną podatnika organy administracji uznały, że nie zachodzą przesłanki, które wskazywałyby, że spłata lub wyegzekwowanie należności wpłynie w sposób istotny na warunki egzystencji podatnika. Prowadzi on nadal działalność gospodarczą przynoszącą dochody, choć jak podniósł w skardze wzrastająca konkurencyjność uniemożliwia zwiększenie zysków. Nie oznacza to zatem, że spłata należności nie jest możliwa, choć z pewnością nie nastąpi to jednorazowo.

Dlatego też zasadnie uwzględniono alternatywny wniosek podatnika, w myśl art. 22 cyt. wyżej ustawy o zobowiązaniach podatkowych, o rozłożeniu terminu płatności należności na raty.

Takie rozstrzygnięcie winno umożliwić skarżącemu uregulowanie ciążących na nim zaległości podatkowych bez podważania podstaw egzystencji podatnika i jego rodziny.

Za nieuzasadnione należy także uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 8, 9, 10 i 11 Kpa.

Organy podatkowe nie miały obowiązku informowania skarżącego o ciążących na nim obowiązkach związanych z podjęciem i prowadzeniem działalności gospodarczej. Osoba podejmująca taką działalność na własny rachunek może korzystać z fachowej pomocy doradców podatkowych i prawnych, ale ich obowiązków nie mogą, a nawet nie mają prawa przejmować pracownicy organów skarbowych.

Jak słusznie podała Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych ciąży na organie podatkowym w toku toczącego się postępowania podatkowego. Tymczasem składanie przez podatnika comiesięcznych deklaracji podatkowych PIT-5 i opłacenie podatku dochodowego na zasadach ogólnych nie może być utożsamiane z prowadzeniem postępowania.

Wszczęte zostało ono dopiero po stwierdzeniu nieprawidłowości w zakresie rozliczania się przez skarżącego z tego podatku, a rezultatem postępowania była decyzja Urzędu Skarbowego z dnia 14.02.1995 roku. Zawierała ona wszelkie informacje o podstawach prawnych i faktycznych rozstrzygnięciach oraz sposobie wniesienia odwołania.

Dalsze korzystanie z przysługujących skarżącemu uprawnień do odwołania zależało od jego woli i z faktu, że podatnik nie wykorzystał drogi odwoławczej nie można czynić zarzutu organom podatkowym.

Uznając, że zaskarżona decyzja Izby Skarbowej jest zgodna z prawem Sąd, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.