Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1323/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3 pkt 3, art. 106 ust. 5, art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5.
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 lipca 2022 r. nr SKO-PS/41.5/719/2022/10954 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 22 lipca 2022 r. nr SKO-PS/41.5/719/2022/10954, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A. S. (dalej – Skarżąca, Strona), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej – organ I instancji) z dnia 15 czerwca 2022 r. nr[...], którą uchylił własną decyzję z dnia 23 lutego 2022 r. nr [...] dotyczącą zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w szkole i w domu" od dnia 1 maja 2022 r. dla A. S., P. K., P. S., J. S. i K. S.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 15 czerwca 2022 r. organ I instancji uchylił własną decyzję z dnia 23 lutego 2022 r. nr[ ...], którą przyznał prawo do zasiłku celowego na zakup w maju 2022 r. posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w szkole i w domu". Jak wskazano w jej uzasadnieniu, wskutek uzyskania przez P. K. w marcu 2022 r. wynagrodzenia za pracę oraz renty w kwocie wyższej od tej wykazanej we wniosku z dnia 2 lutego 2022 r., zmianie uległa sytuacja materialna rodziny Skarżącej, o czym nie poinformowała organu. Jak ustalono, w kwietniu 2022 r. łączny dochód pięcioosobowej rodziny wyniósł 5.064,31 zł (po odliczeniu kwoty alimentów wynoszących 100 zł płaconych przez Skarżącą na rzecz córki), co daje kwotę 1.012,86 zł na osobę. W tej sytuacji, jak podniósł Prezydent Miasta, dochód na członka rodziny przekroczył 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. – dalej u.p.s.), tj. kwotę 900 zł. Wobec tego, zdaniem organu I instancji, rodzina Skarżącej nie kwalifikowała się do uzyskania wspomnianego wsparcia, które w tej sytuacji zostało pobrane nienależnie. Wyjaśniono, że ustalonego dochodu nie pomniejszono o rzekome alimenty płacone w wysokości 734,10 zł na rzecz matki Skarżącej. Umotywowano to tym, że w rzeczywistości jest to pomoc w spłacie zaciągniętego przez nią kredytu.

W odwołaniu z dnia 30 czerwca 2022 r. Skarżąca podniosła, że decyzja organu I instancji jest dla niej krzywdząca, a ponadto niezgodna jest ze stanem faktycznym i prawnym. Zaznaczyła w pierwszej kolejności, że organ znając położenie jej rodziny najpierw przyznał jej pomoc w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu", a następnie jej pozbawił. W dalszej kolejności przedstawiła sytuację związaną z zadłużeniem domu zamieszkiwanego przez jej rodzinę i matkę, spowodowanego działaniem jej brata, o czym dowiedziała się w sierpniu 2021 r. Jak zaznaczyła, wobec zagrożenia sprzedaży domu przez komornika, matka jej zaciągnęła kredyt na spłatę długu brata. Zaznaczyła jednocześnie, że wraz z mężem zobowiązała się do uregulowania tego kredytu w połowie. Ponadto Skarżąca stwierdziła, że od samego początku informowała organ w składanych oświadczeniach, że przekazuje dobrowolne alimenty na rzecz matki, które od lutego 2022 r. przybrały formę przelewu bankowego. Tymczasem, według Skarżącej, organ I instancji w sposób bezprawny pomija ten fakt i nie pomniejsza dochodu jej rodziny o wspomniane alimenty. Wskazała, że łączny dochód rodziny wyniósł: w marcu 2022 r. – 4.852,06 zł, w kwietniu 2022 r. – 5.164,31 zł, w maju 2022 r. – 4.859,46 zł. Po pomniejszeniu ich o dobrowolne alimenty na rzecz córki z poprzedniego związku (100 zł - za marzec i kwiecień, 250 zł za maj) oraz na rzecz matki (734,10 zł), dochód ten wyniósł odpowiednio: za marzec – 4.017,96 zł, za kwiecień – 4.330,21 zł, za maj – 3.875,36 zł. W tej sytuacji, jak twierdzi Strona, nie nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego. Końcowo zaznaczyła, że gdyby nie doszło do wykupienia długu jej brata, jej rodzina stałaby się jeszcze większym beneficjentem pomocy społecznej z uwagi na konieczność złożenia wniosku o mieszkanie socjalne.

Kolegium nie przychylając się do argumentacji Wnioskodawczyni, decyzją z dnia 22 lipca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W jej motywach wyjaśniono, że w sytuacji pobrania nienależnie świadczenia wpierw należy zmienić lub uchylić decyzję przyznającą świadczenia na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., a dopiero gdy stanie się ona ostateczna ustalić należy wysokość świadczeń nienależnie pobranych oraz zażądać ich zwrotu. Następnie Kolegium wyraziło stanowisko, że alimenty na poczet córki, jak i matki, nie mogą pomniejszać dochodu rodziny, ponieważ Skarżąca nie przedstawiła tytułu wykonawczego, który by ją do tego zobowiązywał. Niezależnie od tego organ odwoławczy zauważył, że kwota przekazywana matce w istocie służy spłacie długu hipotecznego brata Strony, a zatem nie jest przeznaczana na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych matki. Kolegium dodało przy tym, że nie można uznać, aby matka Skarżącej pozostawała w niedostatku w sytuacji, gdy posiadała zdolność finansową do zaciągnięcia kredytu, którego rata miesięczna wynosi 1468,20 zł (734,10 x 2). Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, nie przysługiwał Stronie zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w maju 2022 r., dlatego też podlega on zwrotowi. Podkreślono również, że zgodnie z art. 109 u.p.s. była ona zobowiązana niezwłocznie poinformować organ I instancji o każdej zmianie w sytuacji osobistej i majątkowej mającej wpływ na przyznanie świadczenia, czego nie uczyniła.

W skardze z dnia 21 sierpnia 2022 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Strona zakwestionowała decyzję Kolegium zarzucając jej:

1) niezastosowanie art 8 ust. 3 pkt 1, 2 i 3 u.p.s. przy obliczaniu dochodu rodziny;

2) nieuwzględnienie, że dochód męża Skarżącej – P. K. z tytułu zatrudnienia w firmie M. został utracony w dniu 11 maja 2022 r., a także tego, że jej mąż ponowne podjął zatrudnienie w dniu 8 czerwca 2022 r. z uwagi na fakt, iż w dniu 12 maja 2022 r. nie otrzymał orzeczenia o zdolności do pracy i w okresie od 12 maja 2022 r. do 7 czerwca 2022 r. jedynym źródłem dochodu męża była renta z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W uzasadnieniu skargi posłużono się argumentacją zaprezentowaną w odwołaniu.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Kolegium z dnia 22 lipca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, która uchylono rodzinie Skarżącej prawo do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w szkole i w domu" na maj 2022 r.

Spór koncentruje się wokół kwestii związanej z ustaleniem wysokości dochodu rodziny Skarżącej, co przekłada się w dalszej kolejności na kryterium dochodowe, które warunkuje uzyskanie pomocy społecznej. Konkretnie brak jest zgody co do tego, czy alimenty przekazywane dobrowolnie przez Skarżącą na rzecz jej matki – stosownie do art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. - pomniejszają wspomniany dochód rodziny. Ponadto zajęcia stanowiska wymaga to, czy okres pozostawania bez zatrudnienia przez męża Skarżącej (od 12 maja 2022 r. do 7 czerwca 2022 r.) ma wpływ na prawo do zasiłki celowego.

Przystępując do rozważań wskazać przyjdzie, iż podstawą wydania decyzji przez organ I instancji był art. 106 ust. 5 u.p.s., który stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s.

Z treści tego przepisu wywieść należy, że grupuje on okoliczności w nim wymienione na te, które obligują organ do weryfikacji decyzji oraz na takie, które mają charakter fakultatywny. Mając to na uwadze stwierdzić należy za Iwoną Sieprowską ([w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 106 u.p.s.), że weryfikacja decyzji na skutek zmiany sytuacji dochodowej strony nie zależy od uznania administracyjnego, a zatem organowi nie wolno kierować się innymi okolicznościami niż te, które przewiduje art. 106 ust. 5 u.p.s. (w związku z np. art. 8 ust. 11 u.p.s.). Przy orzekaniu na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. nie może mieć zastosowania ogólna klauzula kierowania się dobrem strony zawarta w art. 100 ust. 1 u.p.s., nie ma również znaczenia okoliczność, czy i na jaki cel zostały zużyte środki pieniężne uzyskane przez stronę. Decyzja przewidziana w art. 106 ust. 5 u.p.s., wydana w związku z obligatoryjnymi przesłankami weryfikacji, ma charakter związany, a organ pomocowy nie korzysta przy jej wydaniu z żadnego marginesu swobody rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 369/10, Lex nr 647917).

Oprócz obligatoryjnych przypadków weryfikacji decyzji wydanych w zakresie pomocy społecznej występuje ich fakultatywne uchylenie lub zmiana. Przyczyną takich działań organu są okoliczności wymienione w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s., do których należy zaliczyć: marnotrawstwo, niszczenie przyznanych świadczeń oraz marnotrawienie własnych zasobów finansowych; brak współdziałania świadczeniobiorcy z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej; odmowę zawarcia kontraktu socjalnego lub jego nieprzestrzeganie; nieuzasadnioną odmowę podjęcia pracy lub leczenia odwykowego; dysproporcję między udokumentowanym dochodem a rzeczywistą sytuacją majątkową oraz odmowę złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym osoby lub rodziny.

W niniejszym przypadku mamy do czynienia ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny Skarżącej, a tym samym z okolicznością, która obligowała organ do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek celowy.

Sam zasiłek celowy przyznawany jest dla zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ust. 1 u.p.s.), która może dotyczyć pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Oczywistym jest więc, że świadczenie przeznaczony na zakup żywności lub posiłku mieści się w zakresie przedmiotowym pojęcia zasiłku celowego.

Zasadniczą przesłanką decydującą o przyznaniu owego wsparcie jest spełnienie kryterium dochodowego. Otóż w myśl art. 8 ust. 3 pkt 2 i 3 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje: osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł (pkt 2); rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (pkt 3), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Uchwała nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dziennik Urzędowy Województwa [...] z [...] r. poz.[...]) podniosła kryterium dochodowe do wysokości 150% kryterium dochodowego z art. 8 ust. 3 pkt 1 i 2 u.p.s. Oznacza to, że wynosi ono w rozpatrywanej sprawie 900 zł.

Przechodząc do kwestii pomniejszania dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, do czego uprawnia art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. zgodzić się należy ze stanowiskiem co do tego, że wypełnianie obowiązku alimentacyjnego może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, jak i w następstwie dochodzenia ich przed sądem (zob. wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 1195/07, Lex nr 470175). Jakkolwiek ani przepisy u.p.s., ani też Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie utożsamiają alimentów ze świadczeniem wynikającym z orzeczenia sądu, to jednak dla celów dowodowych niezbędnym jest wykazanie przez stronę powołującą się na fakt wydatkowania alimentów, że istotnie dochodzi do alimentacji ze względu na okoliczności tego wymagające.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że sam fakt dobrowolnego (nie przymusowego – wynikającego np. z wyroku sądu powszechnego) przekazywania określonych kwot matce Skarżącej nie wyklucza zakwalifikowania tego świadczenia jako mającego charakter alimentacyjny. Natomiast przeczą temu okoliczności sprawy. Mianowicie Skarżąca przyznaje, że partycypuje w ½ części w spłacie kredytu zaciągniętego przez jej matkę na pokrycie zadłużenia spowodowanego przez brata Skarżącej. Wysokość kwot przekazywanych tytułem alimentów odpowiada właśnie połowie raty miesięcznej. Pozwala to na przyjęcie, że w rzeczywistości nie są to alimenty, lecz udział w spłacie zobowiązania cywilnoprawnego. Nie służy to więc dostarczaniu środków utrzymania osobie pozostającej w niedostatku, co jest istotą alimentacji. Dodać należy, że pierwotnie ciężar uregulowania tego zobowiązania chciał wziąć na siebie mąż Skarżącej, jednak nie posiadał zdolności dla uzyskania kredytu w pożądanej kwocie. Konkludując, organy obu instancji prawidłowo odmówiły pomniejszenia dochodu rodziny o kwotę 734,10 zł.

Natomiast wbrew stanowisku Kolegium, brak było podstaw do odmowy pomniejszenia dochodu o alimenty przekazywane na rzecz córki Skarżącej z poprzedniego związku. Organ odwoławczy nie przedstawił bowiem jakiegokolwiek dowodu, który przeczyłby realizacji tego rodzaju świadczenia. Pozostaje to jednak bez wpływu na prawidłowość decyzji. Świadczy o tym to, że pomimo uwzględnienia tego wydatku przez organ I instancji, to i tak kryterium dochodowe zostało przekroczone.

Zgodnie z definicją dochodu zawartą w art. 8 ust. 3 u.p.s. stwierdzić należy, że jest to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o składniki wymienione w dalszej jego części. Zatem jeżeli chodzi o świadczenie otrzymane w maju 2022 r. to dostrzec należy, że nie można podzielić stanowiska, że doszło w tym okresie do utraty zatrudnienia, gdyż do 12 maja 2022 r. mąż Skarżącej pozostawał w zatrudnieniu i otrzymał z tego tytułu wynagrodzenie. Niemniej jednak bez względu na to, czy zostanie uwzględniony dochód rodziny z kwietnia 2022 r., czy też maja 2022 r., to w każdym z tych przypadków kryterium dochodowe zostanie przekroczone.

Akta administracyjne pozwalają na stwierdzenie, że dochody rodziny Skarżącej w miesiącu składania wniosku o przyznanie zasiłku celowego nie przekraczały wspomnianego kryterium dochodowego. Sytuacja w tym zakresie uległa zmianie od marca 2022 r. w związku ze wzrostem wysokości wynagrodzenia za pracę i renty otrzymywanej przez męża Skarżącej. W maju 2022 r. na dochód rodziny wynoszący 4.852,06 zł składało się: wynagrodzenie za pracę męża Skarżącej w wysokości 2.882,39 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 343 zł, dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 95 zł, renta męża Skarżącej w wysokości 1.139,07 zł. Wobec tego, skoro łączny dochód miesięczny w maju 2022 r. wyniósł 4.609,46 zł (po pomniejszeniu o alimenty na rzecz córki wynoszące 250 zł), to dochód na członka rodziny w kwocie 921.89 zł, przekracza 150% kryterium dochodowego. Z kolei w przypadku przyjęcia dochodu rodziny z kwietnia 2022 r., który opiewał na kwotę 5.064,31 zł (po pomniejszeniu o alimenty na rzecz córki wynoszące 100 zł), to dochód na członka rodziny wyniósł 1.012,86 zł.

W konsekwencji tych ustaleń uznać należy, iż świadczenie w maju 2022 r. zostało pobrane nienależnie.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).