Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1441/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, , , , , Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją nr [...] z [...] maja 2021 r. - po rozpatrzeniu odwołania M. L. - utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] nr [...] z [...] stycznia 2021r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 29 grudnia 2020 r. M. L. (dalej jako wnioskodawczyni/strona) wystąpiła do Burmistrza Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B. W., urodzoną [...] lipca 1941 r. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] grudnia 2020 r., nr [...] - z którego wynika, że jej matka została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności z jednoczesnym wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], odmówił M. L. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na B. W.

W uzasadnieniu przytoczył treść przepisów regulujących zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego podkreślając, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako ustawa, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż matka wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy i do samodzielnej egzystencji, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 października 2020 r. - a więc

niepełnosprawność matki wnioskodawczyni istnieje od 79 roku życia. Oznacza to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia lub po ukończeniu 25 roku życia w przypadku powstania niepełnosprawności w trakcie nauki szkolnej.

W związku z tym uznał, że powyższe ustalenie stanowi przeszkodę prawną do przyznania osobie opiekującej się osobą niepełnosprawną świadczenia pielęgnacyjnego - co wynika z art. 17 ust. 1b ustawy.

Ponadto Burmistrz ustalił, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z mężem i matką w domu jednorodzinnym, który jest własnością strony. Posiada ona średnie wykształcenie. Z zawodu jest fryzjerem. Przez okres 25 lat, tj. do 2019 r. prowadziła działalność gospodarczą, a potem przez rok pobierała zasiłek dla bezrobotnych. B. W. zaczęła chorować w marcu 2020 r., wtedy nastąpił udar. Matka strony porusza się w obrębie mieszkania przy balkoniku, z toalety korzysta samodzielnie, nie jest pampersowana. Wnioskodawczyni rano przygotowuje matce śniadanie i pomaga jej przy porannej toalecie. Matka strony w ciągu dnia leży w łóżku i ogląda TV. Posiłki stara się jeść samodzielnie. Córka przygotowuje dla matki oddzielne posiłki. Wnioskodawczyni posiada rodzeństwo - brata W. W. i siostrę K.P., którzy zamieszkują w[...] i mają kontakt z matką tylko w formie odwiedzin, nie opiekują się nią. Jest ona osobą zdrową i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Obecnie zaś nie podejmuje żadnej pracy z powodu choroby matki. Dom, w którym mieszka wnioskodawczyni, został na nią przepisany w zamian za dożywotnią opiekę.

Ustalił także, że strona w okresie od 7 listopada 2018 r. do 30 września 2019 r. prowadziła działalność gospodarczą. Natomiast w okresie od 22 października 2019 r. do 21 października 2020 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych.

Zdaniem organu, można stwierdzić, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia, żeby opiekować się niepełnosprawną matką, gdyż jej matka posiada orzeczenie

o znacznym stopniu niepełnosprawności dopiero od [...] października 2020 r. Nie można uznać również, iż strona nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z powodu sprawowania opieki nad matką, gdyż pracy tej podjąć nie może, ponieważ zobowiązała się do opieki w zamian za przepisanie domu.

Zatem okoliczności sprawy wskazują, że strona nie podejmuje pracy zarobkowej z uwagi na inne przyczyny niż sprawowanie opieki nad matką - ponieważ opieka, którą ona sprawuje nie odbiega od standardowych czynności wobec rodzica. Podejmowanie takich czynności nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawczynię, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Na dzieciach spoczywa obowiązek opieki nad rodzicem, która powinna być całkowicie bezinteresowna. Pomoc świadczona osobie niepełnosprawnej nie musi być świadczona tylko i wyłącznie przez jedną osobę, ale może być zorganizowana tak, aby dzieci lub wnuki w miarę swoich możliwości (finansowych, czasowych i zdrowotnych) opiekę tą mogły sprawować. Mimo tego, że strona posiada dwoje rodzeństwa to sama zdecydowała się opiekować matką w zamian za przepisanie domu. Opieka nad matką była osobistą decyzja strony.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją M. L. złożyła odwołanie podnosząc, że decyzja odmowna jest dla niej bardzo krzywdząca

i niesprawiedliwa, gdyż jej matka wymaga stałej opieki i pielęgnacji i ona jej taką opiekę zapewnia. Podkreśliła również, iż z uwagi na stan zdrowia matki musiała zrezygnować w październiku 2019 r. z prowadzenia działalności gospodarczej, a w marcu 2020 r. nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia matki z uwagi na udar.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu

I instancji.

Wskazało, że organ I instancji ustalił, iż wnioskodawczyni od 1 stycznia 2010 r. do 30 września 2019 r. prowadziła działalność gospodarczą, następnie od 22 października 2019 r. była zarejestrowana w PUP w [...] jako osoba bezrobotna i w okresie od 22 października 2019 r. do 20 października 2020 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych.

Ustalił także, że strona zamieszkuje wraz z mężem i mamą w domu jednorodzinnym stanowiącym własność strony. Posiada średnie wykształcenie. Z zawodu jest fryzjerem. Przez okres ostatnich 25 lat do 2019 r. prowadziła działalność gospodarczą, potem przez rok była na zasiłku dla bezrobotnych. Choroba jej matki zaczęła się w marcu 2020r., wtedy nastąpił udar. W październiku 2020 r. zostały złożone dokumenty na komisję lekarską. Obecnie matka strony posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, porusza się po domu przy balkoniku, z toalety korzysta samodzielnie, nie jest pampersowana. Strona rano przygotowuje śniadanie i pomaga matce przy porannej toalecie. Matka w ciągu dnia leży w łóżku i ogląda TV. Córka przygotowuje obiady, natomiast posiłki matka stara się jeść samodzielnie. Dla matki córka przygotowuje oddzielny posiłek. Posiada rodzeństwo: brata i siostrę zamieszkujących w [...], którzy mają kontakt z mamą tylko w formie odwiedzin, nie opiekują się nią. Strona jest osobą zdrową i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Natomiast dom, w którym mieszkają, rodzice przepisali na nią

w zamian za dożywotnią opiekę. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie męża

w wysokości ok. [...] zł oraz emerytura mamy w wysokości ok. [...] zł.

W toku postępowania Kolegium ustaliło, że strona zamieszkuje z mężem i matką w domu jednorodzinnym. Dom jest jej własnością, odziedziczyła go po rodzicach. Matka strony mieszka na parterze, a strona z mężem na piętrze. Matka ma oddzielną kuchnię, pokój i łazienkę. Matka jest wdową od 20 lat. Oprócz strony, matka ma jeszcze dwoje dzieci, obydwoje zamieszkują w [...], odwiedzają ja, dzwonią, a w razie potrzeby pomagają, np. robią drobne zakupy. Strona jest osobą zdrową, nie ma przeciwskazań do podjęcia pracy ze względu na stan zdrowia, nie leczy się, nie przyjmuję leków.

Matka strony dostała udaru w dniu 26 marca 2020 r. Przebywała w szpitalu, a potem do lipca 2020 r. na rehabilitacji w [...]. Wszystkie posiłki przygotowuje strona. Matka spożywa je samodzielnie. Matka przyjmuje leki dwa razy dziennie, rano i wieczorem. Lekarz rodzinny przyjeżdża do domu. Z neurologiem jest kontakt telefoniczny - ostatnia wizyta neurologiczna była w grudniu 2020 r. Strona wykonuje w domu wszystkie czynności, tj. sprzątanie, pranie, gotowanie, robi zakupy, wykupuje leki. Jak musi wyjść, to z matką zostaje jej mąż, który pracuje w trybie zmianowym.

Strona po ukończeniu szkoły zawodowej fryzjerskiej rozpoczęła pracę jako fryzjerka. Wyrejestrowała działalność 30 września 2019 r. i zarejestrowała się w PUP jako osoba bezrobotna. Przez rok pobierała zasiłek dla bezrobotnych do października 2020 r. Przez ten czas zgłaszała gotowość do pracy i otrzymała ofertę pracy, ale nie spełniała oczekiwań pracodawcy. Innych ofert pracy nie otrzymała. Podała, że wcześniej nie pobierała żadnego świadczenia opiekuńczego w związku z opieką nad matką.

Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określają przepisy art. 17 ustawy oraz zauważyło, że organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 1b.

Podkreśliło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt. K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny

z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b nie może być stosowany

w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie orzeczenia TK. Bez znaczenia przy tym jest fakt, iż od ponad sześciu lat ustawodawca nie zmienił tego przepisu, pozostawiając go w niezmienionej treści.

W świetle powyższego nie było zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Następnie Kolegium stwierdziło, że przesłanką odmownej decyzji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt niespełnienia przez stronę innych ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia.

Zauważyło, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście, zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem wskazanym w art. 17 ust. 1 ustawy osobom, jeżeli spełniają łącznie dwie przesłanki: pierwsza dotyczy sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, druga natomiast przesłanka dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.

Z kolei obowiązek alimentacyjny według art. 128 k.r.o. polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz linie zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki).

Zatem nie budzi wątpliwości fakt, że strona - jako córka niepełnosprawnej matki B. W. - jest osobą, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny.

Natomiast kwestą sporną jest zaistnienie drugiej przesłanki, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja przez stronę z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Kolegium zauważyło, że w orzecznictwie wskazuje się, iż rezygnacja

z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie musi być spowodowane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić wyłączną przeszkodę do wykonywania pracy, albowiem świadczenie to ma zrekompensować osobie sprawującej opiekę utratę dotychczas uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu. Świadczenie to jest zatem przyznawane nie za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną - gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wobec tego związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być ścisły i bezpośredni.

Po analizie materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że strony nie można uznać za osobę rezygnującą z zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matka, skoro - jak wynika z akt sprawy i złożonych przez stronę oświadczeń - choroba matki zaczęła się w marcu 2020 r., kiedy to nastąpił udar, a matka do znacznego stopnia niepełnosprawności została zaliczona dopiero od dnia 13 października 2020 r. Strona natomiast wyrejestrowała prowadzoną działalność gospodarczą już wcześniej, bo 30 września 2019 r.

Z powyższego wynika zatem, iż powodem zaprzestania aktywności nie była konieczność sprawowania opieki nad matką, lecz inne przyczyny.

Następnie w dniu 22 października 2019 r. strona zarejestrowała się w PUP jako osoba bezrobotna i od 22 października 2019 r. do 20 października 2020 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. W tym czasie zgłaszała gotowość do pracy i otrzymała ofertę pracy, ale nie spełniła oczekiwań pracodawcy.

W świetle powyższego nie można uznać, że strona zrezygnowała z prowadzonej działalności wyłącznie w celu sprawowania opieki nad matką, gdyż w chwili zakończenia prowadzonej działalności jej matka nie była osobą niepełnosprawną. Brak jest w tym przypadku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Tymczasem w świetle art. 17 ust. 1 ustawy podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Opieka sprawowana nad osobą bliską musi w sposób oczywisty stanowić wyłączną przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia a wykonywaną opieką nad matką, gdyż ustalony na podstawie zebranego materiału dowodowego - zwłaszcza złożonych oświadczeń strony - zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. dorywczej lub na część etatu).

Kolegium przyznało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długotrwała. Te określenia wskazują na to, iż nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, sporadycznie.

Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze - wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy wymaga zatem ustalenia nie tylko tego, czy opieka jest faktycznie sprawowana, ale także, czy jej zakres obiektywnie uniemożliwia wykonywanie lub podjęcie zatrudnienia. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w jakimkolwiek wymiarze.

Tymczasem w tej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż strona wspiera wprawdzie swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu, jednak opieka przez nią sprawowana nie spełnia wymogów opieki,

o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. B. W. jest osobą w podeszłym wieku, po przebytym udarze, ale nie jest osobą leżącą, po domu porusza się przy balkoniku, posiłki je samodzielnie - nie wymaga więc szczególnej pielęgnacji.

Z powyższego wynika, że podstawowe czynności dnia codziennego matka strony wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej jej pomocy. Pomoc strony zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, takich jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie rodziny pracują.

W związku z tym Kolegium uznało, że nie można przyjąć, iż wykonywane względem matki czynności wypełniają stronie cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Część deklarowanych czynności, wykonywanych przez stronę i wykazanych w trakcie postępowania takich jak np. sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, zapewnienie wizyt lekarskich, zakup leków, nie może być uznanych za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności strony i rezygnacji z tego tytułu z aktywności zawodowej. Wymienione czynności to zwykłe czynności dnia codziennego, wykonywane w każdym gospodarstwie domowym - także przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy i nie są one przeciwskazaniem do podjęcia zatrudnienia, tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwana strony z matką w jednym domu. Ponadto, niektóre opisane przez stronę czynności opiekuńcze wykonywane przy matce, to typowe czynności świadczone względem rodziców, którzy wymagają pomocy ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia i są niejednokrotnie wykonywane przez większość dzieci względem starszych rodziców oraz są łączone z wykonywaniem pracy zawodowej. Poza tym z akt sprawy wynika, iż mąż strony oraz dwójka jej rodzeństwa również pomagają w opiece nad mamą.

Wskazało, że nie kwestionuje stanu zdrowia niepełnosprawnej B. W., jak i faktu, iż strona świadczy pomoc swojej matce, jednak - w ocenie Kolegium - deklarowana przez stronę opieka nad matką - z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Nie wymaga bowiem ona takiego zaangażowania czasowego z jej strony, że jest to niemożliwe do pogodzenia

z pracą zarobkową.

Ponadto, świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swoim rodzicom, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku strony. Ma ona - z uwagi na ciążący na niej obowiązek alimentacyjny wobec rodziców - obowiązek udzielenia matce pomocy i wsparcia, tym bardziej, że podczas przesłuchania w MOPS w [...] oświadczyła, że "Dom, w którym mieszkamy, rodzice przepisali na mnie w zamian za dożywotnią opiekę".

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. L.

Podniosła, że organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uzasadniając to takimi samymi argumentami co organ I instancji i nie dołożył należytych starań, aby skrupulatnie zapoznać się z przedłożonymi dokumentami tym bardziej, że w miarę upływu czasu stan jej matki uległ znacznemu pogorszeniu i obecnie jest ona osobą w większości czasu leżąca, pampersowana, rzadko porusza się przy balkoniku co czyni z dużym wysiłkiem w obecności innej osoby. Poruszanie się przy balkoniku traktuje jako rehabilitację domową, żeby mięśnie nie zastojały się całkowicie, by odsunąć jak najdłużej czas, kiedy stanie się osobą całkowicie leżącą, porównywaną do rośliny. Jej matka wymaga opieki w dzień i w noc i nie jest możliwe, aby przy takim stanie zdrowia matki podjęła ona pracę zarobkową. Sprawowanie opieki nie jest możliwe do pogodzenia z pracą zarobkową. W trakcie wcześniejszego poszukiwania pracy, żaden pracodawca nie był zainteresowany w jej zatrudnieniu wiedząc, że opiekuję się chorą matką po udarze, gdyż nie można przewidzieć jak może przedstawiać się stan zdrowia po tygodniu czy miesiącu.

Zaznaczyła, iż zrezygnowała z pracy na rzecz opieki nad matką - ponieważ tego wymagał jej stan zdrowia. Wskazała także, że zamieszkuję wraz ze swoim mężem i mamą w domu jednorodzinnym nie stanowiącym jej własności - gdyż dom jest własnością jej mamy i nieżyjącego taty.

Podniosła, że mimo licznych tłumaczeń, że mieszka w rodzinnym domu i dba o niego jak o swój własny, pracownik MOPS-u w [...] uznał, iż to ona jest właścicielem i otrzymała dom za opiekę - co nie znajduje potwierdzenia w żadnych dokumentach. Przedłożyła testamenty notarialne z 1 lipca 2003 r. - gdzie jest określona tylko wola każdego z rodziców, że każde z nich powołuje do całego spadku ją jako córkę. Jednakże określenie woli nie daje praw własności tym bardziej, iż żaden z testamentów nie został otwarty i ogłoszony.

Wskazała, że mieszka razem z matką i zawsze się nią opiekowała oraz pomagała we wszystkich niezbędnych czynnościach. Wcześniej robiła to jako osoba pracująca, ponieważ mama na tyle wymagała pomocy, że mogła to jeszcze pogodzić z pracą zawodową. Z czasem, gdy stan zdrowia matki znacznie się pogorszył, zrezygnowała z pracy, by zająć się matką po przebytych chorobach i chorobach współistniejących, a następnie po przebytym udarze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają przepisy prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] stycznia 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej – B. W.,

Istotą sporu w sprawie jest to, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w związku

z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111

ze zm.), dalej jako ustawa, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek.

Pierwsza - dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Druga - dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w sprawie znajduje zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło bowiem przymiot konstytucyjności.

Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Jak podkreśla się w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie, na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazać należy, że nie budzi wątpliwości fakt, iż skarżąca - będąc córką osoby wymagającej opieki, a więc będąc osobą spokrewnioną z osobą wymagającą opieki

w pierwszym stopniu - należy do grona osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Bezsporne jest również, iż matka skarżącej posiada orzeczony znaczny stopnień niepełnosprawności z jednoczesnym wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwości samodzielnej egzystencji. Wynika to wprost z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] grudnia 2020 r., nr [...].

Matka skarżącej, rocznik 1941 r., będąc po udarze mózgu, którego doznała

w marcu 2020 r. - orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] grudnia 2020 r., nr [...], zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od 13 października 2020 r., przy czym sama niepełnosprawność istnieje od 79 roku życia. Orzeczenie

o stopniu niepełnosprawności zawiera przy tym wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, że matka skarżącej z powodu stanu naruszenia sprawności organizmu

w celu pełnienia ról społecznych wymaga opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ponadto, wymaga także zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające codzienne funkcjonowanie.

Oznacza to zatem, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś jej niepełnosprawność istnieje od 79 roku życia.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należało uznać, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy w różnych sytuacjach życiowych i różnym zakresie.

Skarżąca wskazała, że w trakcie sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką wykonuje czynności higieniczne, przygotowuje posiłki, podaje leki, sprząta, pierze, gotuje, robi zakupy i wykupuje leki, umawia wizyty lekarskie i organizuje dla niej pomoc lekarską. Zatem to na niej spoczywa cały ciężar opieki i to ona pozostaje w stałej dyspozycji matki, z którą mieszka.

Matka skarżącej jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej pomocy osób trzecich - co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] grudnia 2020 r. Przy czym organy orzekające w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, nie są uprawnione do zakwestionowania tego orzeczenia w tym postępowaniu.

Zauważyć też należy, że przy piśmie z 18 października 2021 r., złożonym w toku postępowania sądowego, skarżąca załączyła do akt sprawy dokumenty, z których wynika, iż stan zdrowia jej matki uległ pogorszeniu. Z karty informacyjnej z [...] sierpnia 2021 r. wystawionej przez Wojewódzki Szpital Zespolony w [...] wynika, że matka skarżącej w okresie od 17 lipca 2021 r. do 13 sierpnia 2021 r. przebywała na Oddziale Neurologicznym z rozpoznaniem zawału mózgu wywołanego przez nieokreśloną niezdrożność lub zwężenie tętnic mózgowych.

Ponadto, z załączonej przy ww. piśmie karty leczenia szpitalnego wystawionej w dniu 21 września 2021 r. na Oddziale Chorób Wewnętrznych Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w [...] wynika, że matka skarżącej przebywała na tym Oddziale od 13 do 21 września 2021 r. z rozpoznaniem cukrzyca insulinozależna (z powikłaniami nerkowymi).

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że stan zdrowia matki skarżącej - już po wydaniu zaskarżonej decyzji - uległ znacznemu pogorszeniu.

Nie zmienia to jednak faktu, że skarżąca domaga się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskiem z 29 grudnia 2020 r., podczas, gdy zakończyła swoją działalność gospodarczą znacznie wcześniej - 30 września 2019 r., zaś w okresie od 22 października 2019 r. do 21 października 2020 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych.

Zatem Burmistrz Miasta [...] powinien jeszcze raz dokładnie ustalić, jaki był stan zdrowia matki skarżącej w okresie od 30 września 2019 r. do 13 października 2020r. (data ustalenia stopnia niepełnosprawności), jaki był szczegółowy zakres sprawowanej opieki i ile czasu przeciętnie poświęcała skarżąca na tę opiekę.

Ponadto weźmie on pod uwagę fakt obecnego pogorszenia stanu zdrowia matki skarżącej - co może świadczyć o tym, że już wcześniej jej stan był poważny i wymagający wzmożonej opieki ze strony innej osoby.

Natomiast podnoszony przez organy fakt "przepisania" skarżącej przez rodziców domu w zamian za dożywotnią opiekę, nie ma znaczenia prawnego - tylko moralne.

Rodzice skarżącej sporządzili w 2003 r. testamenty, w którym do całego spadku - w skład którego wchodzi dom - powołali skarżącą. Ojciec skarżącej zmarł - zatem ma ona prawo do spadku po ojcu, ale nie jest jeszcze prawną właścicielką domu.

Zdaniem Sądu takie postępowanie rodziców może świadczyć o tym, że przeznaczyli oni dom dla jednej z córek - z pominięciem pozostałych dwojga dzieci - w zamian za zaopiekowanie się nimi "na starość". Jednakże nie ma to wpływu na ocenę prawną postępowania skarżącej, a tylko moralną.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była przedwczesna.

Rozpatrując ponownie sprawę organy orzekające dokonają ponownej oceny stanu faktycznego biorąc pod uwagę ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym wyroku i ponownie rozpatrzą wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.