Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 237/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 19 maja 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Protokolant asystent sędziego Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2010 roku sprawy ze skargi P. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta P. w oparciu o art. 142 w związku z art. 96 ust. 1b, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 138 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000, Nr. 98, poz. 1071 ze zm.) postanowił zwrócić na rzecz U. i K. małżonków J. niezabudowaną nieruchomość oznaczoną nr działki 2/26, o powierzchni 0,6957 ha położoną w B. przy ul. A [...], wykupioną na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974r., Nr 10, poz. 64) pod budowę Zespołu Szkół Zawodowych, w stanie z dnia jej zwrotu. Jednocześnie Prezydent Miasta zobowiązał U. i K. małżonków J. do zwrotu na rzecz Powiatu [...] należności w wysokości 25 253,91 zł.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wnioskiem z dnia 11 grudnia 2003r. U. i K. małżonkowie J. wystąpili do Starostwa Powiatowego o zwrot nieruchomości położonej w B. przy ul. A [...], stanowiącej część działki oznaczonej obecnie nr 2/17 obręb 8, wykupionej w 1977r. na rzecz Skarbu Państwa pod budowę Zespołu Szkół Zawodowych. Prezydent Miasta ustalił, iż aktem notarialnym z dnia [...] r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wykupiono na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomość położoną w B. oznaczoną wówczas nr 1037, o pow. 0.9349 ha będącą własnością Państwa J. Odszkodowanie za przedmiotową działkę ustalono na kwotę 104.602,03 zł. W wyniku kolejnych podziałów wykupiona działka weszła najpierw w skład działki nr 2/2, a następnie w skład działki oznaczonej obecnie nr 2/17. Organ wskazał dalej, iż w trakcie postępowania ustalił, że przedmiotowa nieruchomość zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia 20 lipca 1974r. została przeznaczona pod budowę Zespołu Szkół Zawodowych i Liceum [...]. Decyzją z dnia 22 czerwca 1976r. Wojewódzki Zarząd Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich zatwierdził plan realizacyjny pod względem urbanistycznym i architektonicznym, następnie decyzją z dnia [....]r. zezwolono na budowę Zespołu Szkół [...] w B. zgodnie z planem realizacyjnym. Dalej, iż w trakcie oględzin nieruchomości dokonanych w dniu 6 lipca 2006r. stwierdzono, iż nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot nie jest ogrodzona, znajdują się na niej liczne krzewy i drzewa oraz cała porośnięta jest trawą. Ustalono ponadto, że przez działkę przebiega sieć infrastruktury - kanalizacja sanitarna i deszczowa oraz znajdują się na niej dwie studnie przykryte włazami. Organ ustalił, iż działka nr 2/17 stanowi obecnie własność Powiatu [...] i została oddana w trwały zarząd Zespołowi Szkół Ponadgimnazjalnych Nr [...] im. [...] w B. W dniu [...]r. Zarząd Powiatu w B. wydał decyzję na budowę stadionu lekkoatletycznego wraz z budynkiem zaplecza oraz z trybunami m.in. na działce 2/17.

Organ ustalił nadto na podstawie pisma Urzędu Miasta B. z dnia 21 lipca 2008r., iż dla działki nr 2/17 od dnia 1 stycznia 2004 r. nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, zaś w projekcie opracowywanego planu przedmiotowa nieruchomość ma zostać przeznaczona pod "usługi publiczne, tereny sportu i rekreacji, parkingi". Kolejne oględziny nieruchomości dokonane w dniu 14 listopada 2008 r. wykazały, iż część wykupionej nieruchomości stanowi boisko szkolne (działki, nr 2/15 i 4/17). W tej sytuacji małżonkowie J. ograniczyli swoje żądanie do terenu wskazanego na załączniku graficznym do protokołu oględzin z pominięciem części wykorzystywanej na boisko. Na zlecenie prezydenta Miasta wykonany został projekt podziału działki nr 2/17, w wyniku którego wyodrębniona została nieruchomość oznaczona nr 2/26 o pow. 0,6957 ha. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, iż nieruchomość objęta wnioskiem (działka 2/26) pomimo upływu 10 lat od dnia zawarcia umowy sprzedaży nie została zagospodarowana zgodnie z celem na jaki została nabyta - czyli na budowę Zespołu Szkół Zawodowych. W konsekwencji organ uznał, iż w ustalonym stanie faktycznym nieruchomość objęta wnioskiem stała się zbędna na cel określony w umowie sprzedaży w rozumieniu art. 136 ust.3 w związku z art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami.

Uzasadniając wysokość określonej do zwrotu kwoty organ podniósł, iż zgodnie z art. 140 ust. 1 w/w ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie. W operacie szacunkowym z dnia 16 czerwca 2009r. sporządzonym na potrzeby postępowania, określono wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości w stanie na dzień zwrotu na kwotę 1 0134 565 zł, zaś w stanie na dzień wykupu na kwotę 1 104 006 zł.

W dniu 30 października 2009 r. odwołanie od powyższej decyzji złożył Zarząd Powiatu [...], wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu wskazywał, iż nieruchomość oznaczona pierwotnie jako działka nr 1037 nabyta została od U. i K. małżonków J. na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem na budowę Zespołu Szkół Zawodowych i Liceum [...]. Podnosił równocześnie, iż Zespół Szkół Zawodowych został na tej nieruchomości faktycznie wybudowany, a wobec tego, cel wywłaszczenia został zrealizowany i nie można mówić o niewykorzystaniu nieruchomości. Wskazywał ponadto, iż wybudowany Zespół Szkół był pierwszym etapem przedsięwzięcia jakim było wybudowanie w pierwszej kolejności budynków samej szkoły, a w środku obiektów sportowych, o czym świadczy załączona mapa stanowiąca integralną część decyzji, a ponadto dla przedmiotowego terenu wydana została decyzja z dnia [...]r. Prezydenta Miasta P. zatwierdzająca projekt budowy oraz pozwolenie na budowę stadionu lekkoatletycznego z budynkiem zaplecza oraz trybunami, który w swej istocie ma służyć szkołom jako zaplecze sportowe. Strona odwołująca zauważyła, iż w tej sytuacji nie można stwierdzić, iż nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, gdyż wskazana wyżej inwestycja w dalszym ciągu jest w trakcie realizacji. Jak podkreślono, pozostała część nieruchomości, która nie została wykorzystana pod budowę samej szkoły, zostanie wykorzystana na elementy infrastruktury, bowiem szkoła to nie tylko sam budynek, ale także obiekty towarzyszące.

Odwołujący wskazywał ponadto, iż na działce będącej przedmiotem zwrotu przebiega aktualnie sieć infrastruktury - kanalizacja sanitarna i deszczowa oraz wybudowane są dwie studnie.

Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] na podstawie art. 138 §1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. w części dotyczącej zobowiązania U. i K. małżonków J. do zwrotu na rzecz Powiatu [...] należności w wysokości 25.253,91 zł i w tym zakresie orzekł o zwrocie na rzecz małżonków J. prawa własności przedmiotowej nieruchomości nieodpłatnie. W pozostałym zakresie Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swej decyzji Wojewoda przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania, jak również argumentację przedstawioną w odwołaniu Zarządu Powiatu [...]. Wojewoda podkreślił, iż podstawowym obowiązkiem organu administracji orzekającego w sprawie zwrotu nieruchomości jest precyzyjne określenie celu wywłaszczenia, ma to bowiem kluczowe znaczenie dla późniejszej oceny przesłanki zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy zauważył, iż w niniejszej sprawie należało ustalić, czy na przedmiotowej nieruchomości powstały obiekty wskazane w załączniku graficznym do decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia 25 lipca 1974r. W konsekwencji czynionych wyjaśnień Wojewoda stwierdził, iż na spornym terenie nie powstał ani budynek szkolny, ani też sala gimnastyczna, czy budynek administracyjno – socjalny. Przypomniał, że działka nr 2/26 jest nieogrodzona i porośnięta trawą, znajdują się na niej krzewy oraz drzewa owocowe i liściaste, co potwierdza również dokumentacja fotograficzna. Organ wyjaśnił, iż za realizację celu nie może być uznane wybudowanie na działce urządzeń infrastruktury technicznej w postaci kanalizacji sanitarnej i deszczowej oraz dwóch studni. Wojewoda zauważył jednocześnie, iż budowa infrastruktury technicznej w postaci kanalizacji nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli. Również fakt wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i wydaniu pozwolenia dla Zarządu Powiatu w B. na budowę m.in. na działce 2/17 stadionu lekkoatletycznego z budynkiem zaplecza i trybunami nie oznacza, że nie zaistniała przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Wywłaszczona nieruchomość nie może być bowiem wykorzystana dla innych celów, niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu.

W odniesieniu do kwestii obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania Wojewoda wskazał, iż organ I instancji poddał waloryzacji określoną w akcie notarialnym z dnia [...]r. kwotę oszacowania działki nr 1037 wraz z naniesieniami roślinnymi wynoszącą 104 602,03 zł. Podkreślił przy tym, że z uwagi na to, iż na zwracanej części wywłaszczonej nieruchomości, w dniu nabycia jej przez Skarb Państwa nie było naniesień budowlanych, waloryzacji nie podlega ustalone za nie w akcie notarialnym odszkodowanie. Wymieniona wyżej kwota odszkodowania po jej waloryzacji dokonanej w oparciu o wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych, z uwzględnieniem denominacji, wynosi 33 911,47 zł. Z uwagi na to, iż w niniejszej sprawie zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, kwotę zwaloryzowanego odszkodowania należało ustalić proporcjonalnie do powierzchni zwracanej działki. W ten sposób ustalono odszkodowanie w wysokości 25 253,91 zł, do którego zwrotu organ I instancji zobowiązał małżonków J. Organ dodał, iż zgodnie z art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwaloryzowane odszkodowanie należało pomniejszyć o kwotę zmniejszenia wartości nieruchomości, czego organ I instancji nie uczynił. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w tej sytuacji zwrot przedmiotowej nieruchomości na rzecz byłych współwłaścicieli powinien nastąpić nieodpłatnie. Uznał przy tym, iż powyższe stanowisko nie narusza zakazu wydania przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść strony odwołującej się (zakaz reformationis in peius) określonego wart. 139 K.p.a. W niniejszej sprawie doszło bowiem do rażącego naruszenia prawa (w postaci przepisu art. 140 ust. 4 w/w ustawy), która to okoliczność wyłącza związanie organu w/w zakazem. Powyższe uzasadniało uchylenie decyzji organu I instancji w części zobowiązującej U. i K. J. do zwrotu na rzecz Powiatu [...] ustalonej kwoty odszkodowania i zwrot na ich rzecz przedmiotowej działki bezpłatnie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył Zarząd Powiatu [...] wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu strona skarżąca powtórzyła argumentację odwołania wskazując, iż na części przedmiotowej nieruchomości powstał budynek szkoły, zaś pozostała część zostanie wykorzystana na elementy infrastruktury towarzyszącej, bowiem szkoła to nie tylko sam budynek. Strona podkreśliła, iż w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego pozostaje na stanowisku, iż Zespół Szkół Zawodowych został na nieruchomości wybudowany, a wobec tego cel wywłaszczenia został zrealizowany i nie ma podstaw do zwrotu nieruchomości. Zarząd Powiatu wskazywał również, iż organ I instancji orzekając o zwrocie przedmiotowej działki, nie zobowiązał właścicieli zwracanej nieruchomości do udostępnienia jej w celu wykonywania czynności związanych z konserwacją i usuwaniem awarii położonych tam urządzeń infrastruktury. Powtórzył za odwołaniem, iż Zespół Szkół Zawodowych został na nieruchomości wybudowany jako I etap większego przedsięwzięcia, którego kontynuacją ma być budowa obiektów sportowych. Zaznaczył, iż organ odwoławczy oparł swoją ocenę jedynie na założeniu dotyczącym znacznego upływu czasu od wywłaszczenia i niewykonaniu inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia. Sam upływ czasu nie ma zaś znaczenia skoro zwrot wywłaszczonej nieruchomości uzasadniałaby dopiero zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Skarżący wskazuje ponadto, iż nieruchomość pomimo dokonania zmian w planie realizacyjnym inwestycji i w planie zagospodarowania przestrzennego jest nadal potrzebna dla realizacji celu wynikającego z dokumentu nabycia. Wielka inwestycja planowana na nieruchomości wymaga długotrwałego procesu realizacji, a liczne modyfikacje i zatwierdzanie kolejnych zmian planu realizacyjnego świadczą o aktualności celu wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji [...] o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa, w stopniu określonym w cytowanym przepisie.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] orzekł o nieodpłatnym zwrocie na rzecz U. i K. małżonków J. niezabudowanej nieruchomości oznaczonej nr 2/26 położonej w B. Przypomnieć wypada, iż pierwotnie małżonkowie J. wnioskowali o zwrot znacznie większego obszaru, jednak w toku postępowania ustalono, iż na części tego obszaru znajduje się boisko szkolne, wówczas wnioskodawcy zmienili zakres żądania. W efekcie końcowym, na zlecenie Prezydenta Miasta P. przeprowadzono podział nieruchomości, skutkiem czego wydzielona została działka oznaczona nr ewidencyjnym 2/26, która jest przedmiotem postępowania.

U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legło ustalenie, podzielane w pełni przez Sąd w składzie orzekającym w sprawie, iż przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego przedmiotowa nieruchomość stanowiła część nieruchomości należącej do małżonków J., która na mocy notarialnej umowy sprzedaży z dnia [...]r. przeszła na własność Skarbu Państwa. W akcie notarialnym zostało wskazane, iż cała nieruchomość wchodzi w skład terenu przeznaczonego na cele inwestycyjne tj. realizacja budowy Zespołu Szkół Zawodowych. Natomiast, na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Ł., m.in. ta nieruchomość została przeznaczona pod zabudowę Zespołu Szkół Zawodowych i Liceum [...]. Decyzją z dnia 25 lipca 1974r. Naczelnik Powiatu zatwierdził plan realizacyjny dla Zespołu Szkół Zawodowych i Liceum [...]. Dalej, decyzją z dnia [...]r. zezwolono na budowę Zespołu Szkół [...] w B. zgodnie z wcześniej przyjętym planem realizacyjnym. Z uwagi na przedmiot sprawy zauważyć trzeba, iż z załącznika graficznego do decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny, z dnia 25 lipca 1974r. wynika, iż na nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia nr 1037 zlokalizowane zostały m.in. budynek szkolny, sala gimnastyczna oraz budynek administracyjno-socjalny. Wprawdzie w akcie wywłaszczeniowym cel wywłaszczenia jest ogólnie określony, jednakże uznać należy, iż plan realizacyjny jest dokumentem precyzującym ten cel. Jak natomiast stwierdzono w trakcie oględzin, nieruchomość objęta wnioskiem nie jest zabudowana i nie jest ogrodzona, znajdują się na niej liczne krzewy, drzewa owocowe, drzewa liściaste, cała nieruchomość porośnięta jest trawą, nadto przez działkę przebiega sieć infrastruktury kanalizacyjno-sanitarnej i deszczowej. W świetle tak ustalonego stanu faktycznego sprawy podzielić należy stanowisko organów administracji, iż nieruchomość objęta wnioskiem o jej zwrot stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a skoro tak, uzasadnione jest rozstrzygnięcie o jej zwrocie na rzecz wnioskodawców.

Materialnoprawną podstawą takiego orzeczenia prawidłowo stały się przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.). I tak, w myśl art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Obowiązek zwrotu nieruchomości uzależniony jest więc od woli poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców przejawiającej się złożeniem wniosku o zwrot. Stosownie do przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy przepisy o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r., nr 30, poz. 127 ze zm.).

Wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 137 ust. 1 w/w ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Dla skuteczności roszczenia o zwrot ważne jest zatem, aby nieruchomość została wywłaszczona i to bez względu na podstawę tego wywłaszczenia, czy uczyniono to na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednocześnie podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest ustalenie, iż stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oceniana w dacie rozstrzygania przez organ w przedmiocie żądania zwrotu. Istota zbędności polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany, natomiast wskazane powyżej terminy stanowią jedynie dopełnienie przesłanki zbędności. Użycie sformułowania "pomimo upływu" znaczy tyle, że zgłoszone przed upływem tych terminów roszczenie o zwrot nie będzie mogło być uwzględnione. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła.

Istotne jest, iż nieruchomość podlega zwrotowi tylko wtedy, jeżeli zaistniała którakolwiek z przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, określona w art. 137 ustawy, ustawodawca bowiem w art. 136 ust. 3 wyraźnie określił, kiedy taki zwrot jest dopuszczalny. Ustawodawca zdefiniował zatem przesłanki zbędności jedynie w powołanym art. 137 w/w ustawy, a contrario oznacza to, że w każdej innej sytuacji, nie określonej w tym przepisie, ustawodawca uznał nieruchomość za normatywnie niezbędną na cel wywłaszczenia. Przesłanka z art. 137 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy zachodzi zatem w razie pozostawienia nieruchomości w stanie niezmienionym, a więc takim jak w czasie wywłaszczenia, bez rozpoczęcia prac związanych z robotami budowlanymi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009r., sygn.akt I OSK 581/08, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 555628).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, w pełni podzielany przez skład rozpoznający niniejszą sprawę, że wystąpienie jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakazuje organowi administracji uznać tę nieruchomość za zbędną, co w konsekwencji oznacza możliwość jej zwrotu. Odmowa zwrotu nieruchomości może nastąpić po zbadaniu przez organ obu przesłanek z pkt 1 i 2 art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast przy zwrocie wystarczy ustalenie wystąpienia jednej z nich (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2001 r., sygn. akt I SA 241/00, niepubl., dostępny w LEX nr 54436; wyrok WSA z dnia 3 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1228/05, dostępny LEX nr 222035). Z taką sytuacją, obligującą organ do zwrotu nieruchomości mieliśmy do czynienia właśnie na gruncie rozpoznawanej sprawy, bezsprzecznie cel na jaki nieruchomość była przeznaczona nie został osiągnięty. Nie budzi wątpliwości fakt, iż jak wynika z dokumentów sprawy przedmiotowa działka została wywłaszczona w ramach większej nieruchomości na realizację budowy Zespołu Szkół Zawodowych. I w ramach tej inwestycji była przeznaczona na realizację na niej budynku szkolnego, sali gimnastycznej i budynku administracyjno-socjalnego, co potwierdza załącznik graficzny do decyzji z dnia 25 lipca 19974r. zatwierdzającej plan realizacyjny, w oparciu o który wydane zostało pozwolenie na budowę Zespołu. W świetle poczynionych ustaleń, znajdujących potwierdzenie w dokumentach sprawy, nie sposób nie zgodzić się z organami administracji, iż przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji, jak ustalono w trakcie oględzin, na spornej działce nie znajdują się żadne naniesienia, które można by zakwalifikować jako obiekty budowlane zrealizowane w ramach inwestycji jaką jest Zespół Szkół Zawodowych.

Podkreślić należy, iż zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 21 października 1991 r., sygn. akt IV SA 914/91, niepubl.; wyrok NSA z dnia 22 października 1993 r., sygn. akt SA/Kr 477/93, niepubl.; wyrok SN z dnia 7 lutego 1995r., sygn. akt III ARN 82/94, publ. OSNP 1995/15/183). Oceniając w takich kategoriach zbędność analizowanej działki istotne jest to, że w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji grunt objęty treścią decyzji o wywłaszczeniu niewątpliwie nie został wykorzystany zgodnie z celem określonym w tej decyzji.

W świetle ugruntowanego już orzecznictwa sądowego nie sposób nie zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż bez wpływu na orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości pozostaje, iż przebiega przez nią sieć infrastruktury technicznej w postaci sieci kanalizacyjno-sanitarnej i deszczowej. Budowa takiej infrastruktury z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2000r., sygn.akt I SA 1088/99, dostępny w LEX nr 57175; wyrok WSA z dnia 12 lipca 2006r., sygn.akt I SA/Wa 777/06, dostępny w LEX nr 258375).

Podobnie bez wpływu pozostaje ustalenie, iż wydana została decyzja z dnia [...]r. o pozwoleniu na budowę zatwierdzonego w planie realizacyjnym Zespołu Szkół Zawodowych. Uzyskanie przez inwestora decyzji o pozwoleniu na budowę to nie to samo co rozpoczęcie prac, o których mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W przepisie tym ustawodawca odwołuje się do okoliczności faktycznej, a nie prawnej (wyrok WSA z dnia 22 grudnia 2004r., sygn.akt I SA 1685/03, dostępny w LEX nr 165906).

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, iż na uwzględnienie zasługuje i ta część rozstrzygnięcia decyzji, na mocy której organ orzekł o nieodpłatnym zwrocie przedmiotowej nieruchomości. Wskazać należy, iż stosownie do treści art. 140 ust. 1, 2 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, wypłacone odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania (ust.1). Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa (ust.2). W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu (ust.4).

Powracając na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że interpretacja wskazanych wyżej przepisów wskazuje w sposób jednoznaczny, że organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że w niniejszym przypadku Powiatowi [...] odszkodowanie nie przysługuje. Jest okolicznością niekwestionowaną, iż na terenie przedmiotowej nieruchomości infrastruktura techniczna i dwie studnie powstały po wywłaszczeniu, doszło tym samym do zmiany wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na niej po wywłaszczeniu. I wówczas, jak wynika z art. 104 ust. 4 w/w ustawy, zwaloryzowane odszkodowanie należy pomniejszyć o kwotę zmniejszenia wartości nieruchomości, czego nie uczynił organ I instancji. Wykonanie takiego wyliczenia dałoby kwotę ujemną, oczywistym jest, iż nie jest dopuszczalne takie określenie kwoty odszkodowania, oznacza to, iż organ obowiązany był orzec o nieodpłatnym zwrocie na rzecz wnioskodawców. Ponieważ organ I instancji nie zastosował takiego sposobu wyliczenia odszkodowania, zasadny jest zarzut organu odwoławczego, iż doszło do rażącego naruszenia art. 140 ust. 4 w/w ustawy. O rażącym naruszeniu prawa należy mówić, gdy mamy do czynienia z takim naruszeniem w wyniku którego, powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Chodzi zatem o sytuacje, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją (wyrok WSA z dnia 13 listopada 2008r., sygn.akt VII SA/Wa 1422/08, dostępny w LEX nr 520221; wyrok WSA z dnia 29 października 2008r., sygn.akt IV SA/Wa 1284/08, dostępny w LEX nr 521872). W tak ustalonym stanie prawnym organ odwoławczy uprawniony był wydać decyzję na niekorzyść strony odwołującej i konsekwentnie odstąpić od zakazu reformationis in peius. Od zakazu tegoż można odstąpić jedynie w przypadku rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego. Pierwszy z warunków odstąpienia od zakazu orzekania na niekorzyść strony - rażące naruszenie prawa - jest rozumiane jako przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny i ma miejsce wtedy, gdy łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki. Wymogiem pierwszej z nich jest to, iż treść decyzji musi pozostawać w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. Natomiast druga przesłanka wymaga, aby naruszenie prawa było tego rodzaju, iż prowadzić będzie ono do niemożności zaakceptowania owej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Dodatkowo wstępnym warunkiem uznania, iż nastąpiło rażące naruszenie prawa, jest stwierdzenie, iż w "zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny" (wyrok WSA z dnia 24 lutego 2005r., sygn.akt VII SA/Wa 1626/04, dostępny w LEX nr 165003).

Reasumując powyższe rozważania należy jednoznacznie stwierdzić, iż obecny, aktualny na dzień orzekania przez organy administracji publicznej stan zagospodarowania działki nie stanowi potwierdzenia, że teren ten w przeszłości, w określonych przez art. 137 w/w ustawy granicach czasowych, został wykorzystany zgodnie z celem, na jaki dokonano wywłaszczenia. Na rozprawie w dniu 13 maja 2010r. pełnomocnik strony skarżącej podniósł, iż przedmiotową nieruchomość Powiat B. nabył w wyniku umowy zamiany z Gminą Miastem B. w 2003 roku. Umowa ta miała charakter cywilnoprawny, a skutkiem jej było wpisanie Powiatu [...] jako właściciela nieruchomości w księdze wieczystej. Uczestnicy postępowania o treści tej umowy nie byli zawiadomieni. Okoliczność ta nie ma jednak w ocenie Sądu żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Obowiązek zwrotu nieruchomości obciąża bowiem aktualnego jej właściciela, który ujawniony został w księdze wieczystej. Ocena zaś ważności, czy też skuteczności umowy zamiany nieruchomości zawartej w 2003 roku wykracza poza kognicję Sądu rozpoznającego skargę w niniejszej sprawie.

W świetle powyższych okoliczności faktycznych, należy stwierdzić, iż postępowanie toczące się przed organami orzekającymi w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, a przytoczona argumentacja organu odwoławczego w pełni zasługuje na uwzględnienie. Organy rozpoznające sprawę wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny w zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Podnoszone natomiast w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

ar