Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 202/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 140 ust 1, ust 2 pkt 2, art. 143 ust 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2126
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant Specjalista Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2019 r. sprawy ze skargi A.S. i K.S. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji 1. uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. z dnia [...]. r. nr [...] oraz decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. na rzecz skarżącego A.S. kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) 3. zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. na rzecz skarżącego K.S. kwotę [...] (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Wyższego Urzędu Górniczego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: kpa) oraz art. 140 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2126 ze zm., dalej: pgg), po rozpatrzeniu odwołania przez A. S. (wydobywający) oraz K. S. (właściciel), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. z [...] r. nr [...] ustalającą A. S. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą A z siedzibą w Z. oraz K. S. (S.) opłatę podwyższoną w kwocie [...] zł za wydobycie bez koncesji [...] Mg kopaliny – kruszywa naturalnego ([...] i [...]), na części działki nr [...] i nr [...] położonej w K., gmina Z., za okres od jesieni 2013 r. do końca stycznia 2015 r., przy jednoczesnym zobowiązaniu do wniesienia, po uzyskaniu przez decyzję przymiotu ostatecznej 60% naliczonej opłaty, tj. kwoty [...] zł na konto Gminy Z. a 40% tej opłaty, tj. [...] zł na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie.

Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Starosta Z., pismem z [...] r. powiadomił Okręgowy Urząd Górniczy (OUG) w P. o podejrzeniu nielegalnego wydobywania kopaliny ([...]) na działce leśnej nr [...] w K. Podstawą powiadomienia było pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z 4 grudnia 2014 r. przekazujące informację H. C. o nielegalnym pozyskiwaniu kruszywa przez K. S. z jego działki, którego odbiorcą był A. S. prowadzący zakład betoniarski w Z. Do pisma załączono wypis z rejestru gruntów wraz z dokumentacją fotograficzną. W związku z nowelizacja ustawy Prawo górnicze i geologiczne Starosta uznał się za organ niewłaściwy rzeczowo do prowadzenia postępowania w sprawie opłaty podwyższonej na podstawie art. 140 ust. 3 pkt 3 pgg czemu dał wyraz w postanowieniu o umorzeniu postępowania z [...] r.

Po przeprowadzeniu [...] r. oględzin działki nr [...], przy udziale geologa powiatowego stwierdzono, że znajduje się na niej wyrobisko typu stokowo-głębinowego - szerokości ok. 20 m przy wjeździe i 40 m w części zachodniej, w terenie zalesionym, przy granicy z gruntami ornymi. [...] znajduje się pod powierzchnią ok. 0,5 m. Wysokość skarp końcowych oszacowano na 2-4 m a wysokość skarp wyrobiska wgłębnego na ok. 1,5 m. Wzdłuż skarp końcowych wyrobiska - na pryzmach - składowane jest kruszywo niewykorzystane, odspojone od calizny złoża. Pas ochronny dla lasu nie został zachowany, część drzew podkopana, wjazd do wyrobiska niezabezpieczony. Jednocześnie K. S., właściciel działki oświadczył, że kupił ją od Gminy Z. [...] r. ze starym wyrobiskiem (15mx15 mx 0,2 m); od 2013 r. do stycznia 2015 r. prace wydobywcze na działce, swoim sprzętem prowadził A. S., który [...] wykorzystuje do produkcji betonu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Wydobywanie kopaliny przez A. S. potwierdził również sąsiad K. S., W. S..

Postanowieniem z [...] r. organ wszczął postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za nielegalne wydobywanie kopaliny, o czym powiadomił K. S. uznając go za stronę postepowania. 9 czerwca 2015 r. przeprowadził wizję w terenie z udziałem mierniczego górniczego, który wykonał pomiar geodezyjny wyrobiska przy użyciu atestowanego urządzenia GPS. Wykonany pomiar został udokumentowany, a wyrobisko odkrywkowe oszacowane na [...] m2 powierzchni, skarpa eksploatacyjna położona w zachodniej części odkrywki, zwałowany [...] drobny.

Pismem z [...] r. organ powiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty eksploatacyjnej podwyższonej również A. S. przyznając mu status strony. W jego toku złożył on oświadczenie negujące wydobywanie [...] na działce nr [...]. Wyjaśnił, że kupił [...] może 3 razy od właściciela działki, przy czym nie płacił gotówką ale wydobyciem [...] i wysypaniem na drogę dojazdową celem jej wyrównania. Sam zaopatruje się w [...] dla prowadzonej działalności w [...] w J. i C.. Postępowanie zakończyło się wydaniem decyzji z [...] r. ustalającej wydobywającemu opłatę podwyższoną w kwocie [...] zł za nielegalne wydobywanie kopaliny z działki nr [...] w ilości [...] Mg.

Organ odwoławczy po rozpatrzeniu odwołania A. S. uchylił zaskarżoną decyzję [...] r. wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego m.in. o ustalenie wielkości wyrobiska na moment wznowienia jego eksploatacji, przeliczenie kopaliny wydobytej w rozbiciu na [...] wywieziony i [...] zdeponowany w wyrobisku, ilość kruszywa wykorzystanego przez przedsiębiorcę w działalności gospodarczej. Strona złożyła też wnioski dowodowe (pismo z [...] r.).

Po uzupełnieniu materiału dowodowego, w tym przeprowadzeniu wizji działki nr [...] w dniu 11 lutego 2016 r. z udziałem jej właściciela i wydobywającego, przyjęciu oświadczenia od H. C. i A. S., uzyskaniu negatywnej informacji od wskazanych dostawców [...] (spółki B i firmy C) oraz Wójta Gminy Z. negującej własność działki nr [...] i istnienie starego wyrobiska, ustaleniu nadzoru nad działką nr [...] Nadleśnictwa L., oświadczeń stron organ ustalił, że właściciel nie posiada przymiotu strony w postępowaniu o ustalenie opłaty podwyższonej o czym powiadomił go pismem z 20 maja 2016 r. a w stosunku do wydobywającego ustalił taką opłatę w kwocie [...] zł za wydobycie [...] Mg kopaliny decyzją z [...] r.

Decyzja ta została zaskarżona przez jej adresata, który przywołał zarzuty z poprzedniego odwołania, w tym pominiecie wcześniejszego wydobywania kopaliny ze spornej działki, nadto brak bezspornego ustalenia podmiotu wydobywającego [...] z wyrobiska w okresie objętym postępowaniem, a w konsekwencji zawyżenie określonej opłaty podwyższonej.

Organ odwoławczy po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] r. uchylił zaskarżoną decyzję z [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia celem uzupełnienia materiału dowodowego i ponownej jego oceny z uwzględnieniem zaleceń określonych w 8 punktach (str. 16 decyzji).

Po uzupełnieniu materiału dowodowego, [...] r. organ wydał decyzję ustalającą dla wydobywającego opłatę podwyższoną w kwocie [...] zł. Była ona niższa od pierwotnej z racji uwzględnienia istnienia wcześniejszego wyrobiska i dokonania precyzyjniejszych obmiarów. Decyzja ta została ponownie zaskarżona, gdyż zdaniem wydobywającego, to właściciel działki przerzuca na niego winę chcąc uniknąć odpowiedzialności a organ błędnie uznaje go za stronę postępowania, która wydobywała kopalinę dla siebie i wykorzystywała do prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Organ odwoławczy decyzją z [...] r. uchylił decyzję z [...] r. wskazując, że organ I instancji dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego i błędnej wykładni prawa materialnego, gdyż art. 4 oraz art. 143 ust. 3 pgg stanowi również podstawę do ustalenia opłaty podwyższonej również dla właściciela nieruchomości w sytuacji gdy udostępnia on działkę i akceptuje prowadzenie eksploatacji bez koncesji czy bez wcześniejszego zgłoszenia, w celach zarobkowych. Pozostałe zarzuty odwołania, jak wcześniejsze wydobywanie kopaliny oraz błędne określenie wysokości opłaty uznał za bezzasadne.

W wykonaniu zaleceń organu odwoławczego organ I instancji powiadomił właściciela o wszczęciu postępowania w sprawie naliczenia opłaty podwyższonej również w stosunku do jego osoby. Przesłuchał ponownie W. S., przeprowadził kolejne oględziny miejsca eksploatacji w zestawieniu z dokumentacją fotograficzną. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego za stronę postępowania w sprawie naliczenia opłaty podwyższonej organ uznał A. S. jako podmiot prowadzący wydobywanie kopaliny - kruszywa naturalnego bez wymaganej koncesji oraz także K. S., który na wydobywanie kopaliny wyraził zgodę, był obecny przy jej wydobywaniu i odnosił z tego korzyść w postaci części wydobytego kruszywa ([...]), które sprzedawał. Powyższe dowodzi, że właściciel działki współpracował z wydobywającym kopalinę w zakresie działalności polegającej na wydobywaniu kopaliny bez koncesji. Decyzją z [...] r. organ ustalił opłatę podwyższoną za wydobywanie kopaliny bez koncesji na części działki nr [...] i nr [...] w K. w okresie od jesieni 2013 r. do stycznia 2015 r. w kwocie [...] zł dla K. S. i przedsiębiorcy- A. S..

Od powyższej decyzji zarówno wydobywający, jak i właściciel wnieśli odwołanie, które nie zostało uwzględnione

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że brak podstaw do uznania, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego a ustalona opłata eksploatacyjna podwyższona została określona wadliwie. Przyjęta przez organ I instancji ilość wydobywanej kopaliny i stawka do jej wyliczenia jest prawidłowa i zgodna z pomiarami dokonanymi przez uprawnionego mierniczego. W wyliczeniach organ uwzględnił istnienie starego wyrobiska, ale uznał, że [...] zwałowany na nieruchomości, jako wydobyty bez koncesji (odłączone od złoża) zasadnie został ujęty w wyliczeniach. Ustalona ilość wydobytego [...] i [...] z obu działek stanowiła podstawę naliczenia opłaty podwyższonej w kwocie [...] zł.

Decyzja została zaskarżona przez obie strony postępowania. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzją decyzja z [...] r., która jest przedmiotem kontroli sądowej.

W skardze na powyższą decyzję A. S. wniósł o jej uchylenie jako wydanej z naruszeniem art. 140 ust. 1 pgg przez jego zastosowanie względem jego osoby, w sytuacji wcześniejszego wydobywania kopaliny przez inne nieustalone osoby w okresie od 1991 r, jak również po jesieni 2014 r.; art. 143 ust. 2 pkt 1 i 2 pgg przez jego niezastosowanie polegające na nieustaleniu wszystkich osób wydobywających kopalinę z działki nr [...] i nr [...] za okres od jesieni 2013 r. do stycznia 2015 r. i przyjęcie, że czynił to wyłącznie skarżący a następnie obciążył go połowa wydobycia; art. 6 kpa - przez wydanie decyzji w oparciu o niewiarygodne zeznania świadka C.; art. 7 kpa przez zaniechanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnieni stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, czyli kto i w jakim okresie wydobywał kruszywo z działek poza skarżącym; art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez wybiórczą i jednostronną ocenę zebranego materiału dowodowego, z pominięciem art. 143 ust. 1 pgg wskazującym na możliwość objęcia postępowaniem wydobycia tylko w okresie 5 lat z racji przedawnienia odpowiedzialności za okresy wcześniejsze; art. 7 i 32 ust. 1 Konstytucji przez rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego przez nierówne traktowanie stron i wydanie decyzji na podstawie okoliczności wskazanych przez stronę przeciwną oraz z naruszeniem godności człowieka. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ wadliwie zastosowała art. 140 ust. 1 pgg względem skarżącego w sytuacji wcześniejszego wydobywania kopaliny ze spornego wyrobiska przez inne podmioty, o czym mówił świadek C., wskazując, że właściciel sprzedawał [...] po 70 zł za tonę. Nadto, że [...] wywożono nie tak dużymi samochodami jak wydobywającego. Również z informacji Policji z 2016 r. wynikało, że od kliku lat prowadzone było nielegalne wydobywanie kopaliny. Nie można wykluczyć, że robiły to inne osoby. Organ nie rozliczył też produkcji betonu wydobywającego z wykorzystaniem [...] wydobytego bez koncesji oraz dokonanych zakupów w S. Nadto wskazał na ukaranie właściciela działki nr [...] za kradzież drzewa z terenu wyrobiska oraz umorzenie postępowania w sprawie usunięcia znaku granicznego, co wskazuje, że wydobycia kopaliny dokonywały również inne osoby w tym samym czasie. Wskazano również na różnice w wyliczeniu opłaty podwyższonej w zaskarżonej decyzji i decyzji wcześniejszej, w której uwzględniono istnienie starego wyrobiska. Nadto zarzucono organowi bezkrytyczne przyjęcie wiarygodności zeznań świadków, w sytuacji kiedy są one oczywiście nieprawdziwe na co wskazuje cena sprzedaży [...], którą określono na 70 zł, gdy kosztował 12 zl/tonę.

Skarga ta została wpisana pod sygn. III SA/Gl 202/19 a organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie akcentując oparcie wyliczeń na "Dokumentacji ustalającej ilość wydobytej kopaliny bez koncesji" i dokonanych 12 lutego 2016 r. obmiarów wyrobiska. Organ bezspornie wykazał, że skarżący wydobywał kopalinę za zgodą, przyzwoleniem i akceptacją właściciela działki nr [...].

Decyzja została zaskarżona również przez K. S., który zarzucił organowi wydanie jej z naruszeniem art.7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, art. 107 § 1 pkt 4 kpa i art. 8 tej ustawy przez wydanie decyzji w oparciu o niepełny i dowolnie oceniony materiał dowodowy, w szczególności w zakresie współpracy skarżących przy wydobywaniu kopaliny, pominiecie konfliktu pomiędzy K. S. i H. C., zaniechanie ustalenia wydobytej kopaliny odrębnie dla każdej działek objętej wyrobiskiem, w sytuacji kiedy tylko działka nr [...] stanowi jego własność i mogła zostać objęta jego pozwoleniem; wadliwe wskazanie aktów prawnych publikacji ustaw mających zastosowanie w sprawie i niezałatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony; błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że skarżący ponosi odpowiedzialność za wydobywanie kopaliny z jego działki bez koncesji, podczas gdy nie on prowadził wydobycie i miał świadomość wymogu koncesji; błędne ustalenie, że współpracował z wydobywającym oraz obrazę art. 140 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 140 ust. 1 pgg przez jego zastosowanie do właściciela, w sytuacji kiedy nie był wydobywającym kopalinę oraz art. 143 ust. 2 pkt 1 i 1 w zw. z art. 143 ust. 3 pgg przez uznanie go za stronę postępowania, w sytuacji, kiedy nie był przedsiębiorcą ani wydobywającym kopalinę ani nie współpracował z wydobywającym oraz art. 89 ust. 1 pgg i art. 101 pgg przez wyliczenie dowolnej ilości wydobytej nielegalnie kopaliny dla wyliczenia opłaty podwyższonej, tj. z pominięciem dokumentacji geologicznej określonej rozporządzeniem MŚ z 15 listopada 2011 r. w sprawie operatu ewidencyjnego oraz wzoru informacji o zmianach zasobów złoża kopaliny. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadnienie skargi stanowi rozwinięcie powyższych zarzutów.

Skarga została wpisana pod sygn. akt III SA/GL 203/19 a organ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Na rozprawie 15 maja 2019 r. sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i wspólnego orzekania pod sygn. III SA/GL 202/19. Skarżący i organ pozostali przy swoich stanowiskach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz.718 ze zm. – dalej zwana ppsa), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, stosownie do art. 134 § 1 ppsa. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) i stosuje przewidziane ustawa środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Wskazać należy, że przedmiotem sporu jest zasadność nałożenia opłaty eksploatacyjnej podwyższonej jedną decyzją na obu skarżących, z których jeden jest właścicielem działki nr [...] położonej w K, na której prowadzono wydobycie kopaliny bez koncesji a drugi podmiotem, który kopalinę fizycznie wydobywał z działki nr [...] oraz sąsiedniej i wykorzystywał w prowadzonej działalności gospodarczej do produkcji betonu pod firmą A z siedzibą w Z..

Zdaniem organu w okresie eksploatacji złoża, od jesieni 2013 r. do końca stycznia 2015 r. wydobycie kopaliny prowadzili wspólnie. Jeden udostępnił działkę a drugi wydobywał kopalinę, przy czym żaden nie miał koncesji na wydobywanie kopaliny ani też właściciel nie zgłosił takiego wydobycia na własne potrzeby, na co zezwala art. 4 ust. 2 pgg. Panowie nie podpisali też żadnej umowy o współpracy czy wspólnej działalności. W przypadku naruszenia wymagań określonych w art. 4 ust. 1 i 2 właściwy organ nadzoru górniczego, w drodze decyzji, ustala prowadzącemu taką działalność opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3.ust. 2 pgg. Opłaty takiej jednak dla K. S. nie ustanowił. Uznał, że skarżący działali wspólnie z wydobywającym i na podstawie art.140 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 pgg nałożył na nich jedną opłatę podwyższoną z uwzględnieniem pomiarów całego wydobycia z ujawnionego wyrobiska. Uznał, ze [...] wydobywał A. S. dla własnych potrzeb a [...] została zwałowany i K. S. mógł go i dalej odprzedawał. Ustalono, że [...] był zwałowany a [...] wywożony. Eksploatacja wspólna trwała od końca 2013 r. do stycznia 2015 r., jednakże obaj skarżący w toku postępowania wskazywali na inne podmioty wydobywające [...] wcześniej lub w tym samym czasie, czego organ w swoich ustaleniach a następnie obliczeniu opłaty podwyższonej nie uwzględnił.

Skarżący zarzucili naruszenie prawa procesowego, jak i materialnego a w szczególności wskazywali na wątpliwości co do przyznanego im statusu strony w postępowaniu o ustalenie opłaty eksploatacyjnej podwyższonej oraz jej wysokości. Z tej przyczyny w pierwszej kolejności Sąd badał tą okoliczność, gdyż nie można oceniać prawidłowego zastosowania prawa materialnego, bez oceny ustaleń faktycznych oraz prawidłowo wskazanej strony postępowania. Zwłaszcza, że organ w swoich działaniach jest niekonsekwentny.

W świetle art. 143 ust. 2. pgg w sprawach określonych w dziale VII, tym tych dotyczących opłaty podwyższonej stroną postępowania jest odpowiednio przedsiębiorca (pkt 1) albo podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji (pkt 2), albo podmiot, który prowadzi roboty geologiczne z rażącym naruszeniem warunków określonych w zatwierdzonym albo podlegającym zgłoszeniu projekcie robót geologicznych(pkt 3), albo podmiot, który prowadzi roboty geologiczne bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych (4). W przypadku braku podmiotu, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 i 4, stroną postępowania jest właściciel nieruchomości albo inna osoba posiadająca tytuł prawny do nieruchomości, na której jest prowadzona ta działalność lub roboty geologiczne (ust. 3 art. 143). Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 19 pgg złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą, zaś zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża. Oznacza to, że proces odłączania kopaliny od jej złoża stanowi jej wydobycie. Ponadto, stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 2 pgg, działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być wykonywana po uzyskaniu koncesji za wyjątkiem przypadków wskazanych w art. 4 ust. 1 pgg. W przypadku naruszenia wymagań określonych w art. 4 ust. 1 i 2 właściwy organ nadzoru górniczego, w drodze decyzji, ustala prowadzącemu taką działalność opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3 – ust. 3 art. 4 pgg. Decyzje ustalająca opłatę podwyższoną nie może zostać wydana po upływie 5 lat od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające jej wydanie (art. 143 ust. 10). Przedsiębiorca został zdefiniowany w art. 6 pkt 9 pgg jako podmiot posiadający koncesję na wydobywanie kopaliny, czyli nie jest to każdy przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, w tym np. betoniarnię.

Brzmienie przepisu nie budzi wątpliwości. Stanowi on katalog zamknięty i stroną postępowania o ustalenie opłaty podwyższonej może być przedsiębiorca posiadający koncesję z naruszeniem jej warunków albo każdy, kto wydobywa kopaliny bez koncesji czy zgłoszenia dopuszczonego na warunkach art. 4 pgg. Ustawodawca użył spójnika albo i nie wprowadził odpowiedzialności solidarnej wydobywającego z podżegaczem czy jego pomocnikiem. Chodzi o faktyczne wydobycie kopaliny (odłączenie od złoża) bez spełnienia warunków określonych ustawą Prawo Górnice i geologiczne.

Przenosząc powyższe uregulowania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że sprawa została zainicjowana pismem Starosty Z. zawiadamiającym o nielegalnym wydobywaniu kopaliny na działce nr [...] w miejscowości K, której właścicielem jest K. S.. Zakupił ją w [...] r. od Państwowego Funduszu Ziemi celem powiększenia gospodarstwa rolnego. Działka ta ma [...] ha powierzchni z czego [...] ha było deklarowane do płatności rolnych w roku 2015. celem powiększenia gospodarstwa rolnego. W części objętej wydobyciem miała charakter leśny i graniczy z działką leśną nr [...] pozostającą w nadzorze Nadleśnictwa L. Ustalonym wydobywającym i odbiorcą [...] był A. S. prowadzący zakład betoniarski i dysponujący samochodem ciężarowym o tonażu 45 ton oaz koparką. Wszczęcie niniejszego postępowania było konsekwencją zmiany właściwości organów uprawnionych do nałożenia opłaty podwyższonej za nielegalnie prowadzoną działalność wydobywczą. Do 1 stycznia 2015 r. był nim Starosta Z. a po tej dacie Dyrektor Okręgowego Urzędu górniczego w P. – art. 4 ust. 3 ustawy z 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz innych ustaw (Dz. U z 2014 r., poz.1133). bezspornym pozostaje, że obaj skarżący nie posiadali koncesji na wydobywanie kopaliny z działki nr [...] i nr [...] ani tez nigdy o takową nie występowali. Nadto A. S. nie dysponował żadnym prawem do nieruchomości jaka jest działka nr [...]. Takowego nie stanowi zgoda właściciela na wejście na nią i na wydobywanie kopaliny Sam właściciel nie zgłaszał też wydobywania kopaliny z tej działki na własne potrzeby, zgodnie z wymogami art. 4 ust. 2 pgg.

Zawiadomienie o nielegalnym wydobywaniu kopaliny złożył mieszkający po sąsiedzku mieszkaniec K, który do zgłoszenia załączył dokumentację fotograficzną wyrobiska. Własną dokumentację posiadał też Starosta i organ górniczy, która znajduje się w aktach sprawy i była wykorzystywana do ustaleń dowodowych, w szczególności weryfikowania zeznań świadków na okoliczność wydobywania kopaliny. Są to zdjęcia z 21 maja 2015 r. 11 lutego 2016 r. Nie ma wątpliwości, że wydobywanie kopaliny zakończono w styczniu 2015 r. a rozpoczęło się w roku 2013. Najintensywniejsza eksploatacja miała miejsce w roku 2014, co wynika z braku zakupu [...] przez A w innych [...], zeznań świadków czy informacji prasowej. W tym czasie wydobywającym kopalinę był wyłącznie A. S., co sam potwierdził, jak również K. S., który mu działkę udostępnił i wyraził zgodę na wydobywanie [...]. Wywoził tylko [...], bo ten mu był potrzebny [...] i [...] pozostawiał na działce nr [...] na zwałach. Nadto na działce nr [...] istniało stare wyrobisko o wymiarach 15mx15m przy skarpie wysokości 2 m, co zostało uwzględnione w wyliczeniach podstawy opłaty podwyższonej, jak również kopalina wydobyta z działki nr [...], która nie była objęta zezwoleniem właściciela działki nr [...].

Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z [...] r. organ powiadomił właściciela działki o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej, którego uznał za stronę a następnie tożsame zawiadomienie 29 maja 2015 r. skierował do A. S., którego również uznał za stronę postępowania i któremu określił opłatę podwyższona decyzją z [...] r. Pismem z 25 maja 2016 r. organ powiadomił K. S., że status strony w postępowaniu o ustalenie opłaty podwyższonej mu nie przysługuje, gdyż status ten posiada podmiot z mocy prawa a nie z racji wszczęcia postępowania w sprawie. Zgodnie z art. 143 ust. 2 pkt 2 pgg status strony posiada podmiot prowadzący działalność bez wymaganej koncesji. Powyższe oznacza, że nie będzie brał udziału w dalszym postępowaniu jako strona. Tak było do [...] r., kiedy to ponownie K.S. uzyskał status strony w niniejszym postępowaniu, o czym został powiadomiony pismem z 16 marca 2018 r. Działanie takie było konsekwencją zaleceń i stanowiska zawartego w decyzji kasacyjnej z [...] r., która została wydana po uwzględnieniu odwołania A. S. od decyzji z [...] r. ustalającej opłatę podwyższoną w kwocie [...] zł za wydobywanie kopaliny z działki nr [...], który był jej jedynym adresatem i strona tego postępowania. Organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę wskazał na przesłuchanie K. S. z 10 października 2016 r., i H. C. z 2 lutego 2017 r., z których wynika, że "logicznym jest, że kopal S. a sprzedawał S.", co wskazuje, że organ I instancji pominął całkowicie udział właściciela nieruchomości w prowadzonym wydobyciu. Bezspornie wydobywał bezpośrednio A. S. ale nie działał sam. Wydobycie kopaliny odbywało się za świadomym przyzwoleniem właściciela działki, który za wyrażona zgodę pobierał również pożytki w postaci częściowo wydobytego kruszywa naturalnego. Faktu tego nie zgłosił do organu nadzoru górniczego. W konsekwencji organ uznał, że "biorąc pod uwagę treść art. 4 i art. 143 ust. 2 pkt 2 pgg, w sprawach dotyczących opłaty podwyższonej, stroną postępowania może być zarówno właściciel nieruchomości, jak również podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji. W niniejszej sprawie podmiotem tym jest nie tylko wydobywający kopalinę, ale i właściciel, który nie spełniając wymogów z art. 4 pgg, wykazaną postawą, wyrażał zgodę na wydobywanie ze swojej działki kopaliny bez koncesji."

Sąd orzekający stanowiska tego nie podziela.

Zgodnie z przywołaną wyżej regulacją prawną tylko czynności wykonywane przez przedsiębiorcę- A. S. stanowiły działalność górniczą, polegającą na wydobyciu kopaliny w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 pgg bez koncesji. Świadczy o tym stan terenu eksploatacji kopaliny zobrazowany na zdjęciach oraz zeznania świadków, w tym A. S. i K. S., którzy nie negują tej okoliczności. Właściciel nieruchomości na takową działalność wyraził zgodę, była prowadzona w jego obecność i na jego nieruchomości. Nigdy o koncesje nie występował ani nie zgłaszał wydobycia na własne potrzeby. To że eksploatacja wyszła poza granice działki K. S. dla ustalenia wysokości opłaty podwyższonej. Jest ona zależna od ilości wydobytej kopaliny bez koncesji a nie z czyjej działki została wydobyta. Takie kwestie mogą mieć znaczenia dla sporu cywilnego. Art. 143 ust. 2 pgg w sposób jednoznaczny wskazuje wydobywającego jako stronę postepowania. Właściciel działki może być stroną ale w zastępstwie wydobywającego. Innymi słowy, gdy wydobywającego nie można ustalić lub wydobywanie odbywa się na jego zlecenie i koszt. Sytuacja taka w kontrolowanej sprawie nie wystąpiła.

To, że eksploatacja miała miejsce za przyzwoleniem właściciela działki klasyfikowanej i użytkowanej jako grunty rolne nie ma znaczenia, co potwierdza wydobywanie kopaliny z działki nr [...] będącej własnością Lasów Państwowych. Gdyby przyjąć wykładnie organu odwoławczego to kopalina wydobyta z działki bez zgody właściciela winna bezpośrednio obciążać wydobywającego, czego organ nie rozgraniczył. Wysokość opłaty podwyższonej jest wynikiem obmiarów wyrobiska opisanych w sprawozdaniu z 12 lutego 2016 r. Obmiarów dokonanych 9 czerwca 2015 i 11 lutego 2016 r. przez W. L. uprawnionego mierniczego z wykorzystaniem urządzenia GPS-GRS-1. Zdaniem Sądu dla ustalenia opłaty podwyższonej bez znaczenia jest z czyjej działki A. S. wydobywał kopaliną ([...] i [...]), z czego zabierał tylko jej część - [...], który był mu potrzebny do produkcji betonu. Wydobywany przy okazji [...] był składowany na posesji, a może nawet sprzedawany przez K. S., co jednak jest okolicznością obojętną dla ustalenia opłaty podwyższonej. Istotne jest prowadzenie wydobycia bez koncesji rozumianego jako odłączenie kopaliny od złoża i zdatnej do odprzedaży. Sprzedaż czy inne zagospodarowanie kopaliny dla opłaty podwyższonej nie ma znaczenia (zobacz wyrok WSA w Gliwicach III SA/GL 1074/17 z 15.05.2018 r., III SA/GL1039/17 z 21.03.2018 r., III SA/GL 476/17 z 14.12.2017 r., III SA/GL 271/16 z 11.10.2016 r., publ. CBOIS). Nie ma też znaczenia, że K. S. był karany za wykroczenie- kradzieży drewna opałowego na szkodę Nadleśnictwa L, co miało miejsce w okresie maja do października 2015 r. i nie pozostaje w bezpośrednim związku z wydobywaniem kopaliny objętej niniejszym postępowaniem. Nie ma też znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy umorzenie postępowania karnego w sprawie usunięcia kamieni granicznych w związku z niewykryciem sprawcy przestępstwa. Tylko ustawa Prawo górnicze i geologiczne reguluje działalność w zakresie wydobywania kopalin i ściśle określa strony tego postępowania oraz podmioty za działanie których organ musi ustalić opłatę podwyższoną w związku z prowadzeniem działalności z naruszeniem jej wymogów. Jak wskazano wyżej ustalenie czy odłączone masy kruszywa zostały wywiezione czy sprzedane nie ma dla sprawy istotnego znaczenia, jeśli zważyć, że odpłatne zbywanie wydobytego materiału nie stanowi przesłanki uznania odłączenia kopalin za ich wydobycie. Nie stanowi jej tez osiąganie z jej sprzedaży przychodów. Tym samym kwestia czy [...] był sprzedawany po 70 czy 12 zł za tonę dla ustalenia opłaty podwyższonej dla wydobywającego. A. S. wydobywał kopalinę w postaci [...] i [...], z której wykorzystywał tylko [...], co potwierdzają w tym czasie mniejsze zakupy w innych [...]. [...] pozostawiał na hałdach w dyspozycji właściciela działki. Czy wydobywał potrzebny mu [...] nieodpłatnie czy w zamian za wydobyty [...] nie ma dla ustalenia opłaty znaczenia, nie stanowi jej przesłanki określonej ustawą. Nie jest nią również postawa właściciela. Tylko wydobywanie kopaliny bez koncesji rozstrzyga o przyznania danemu podmiotowi statusu strony w postepowaniu o ustalenie opłaty podwyższonej. Z wydobyciem mamy do czynienia nie tylko w przypadku zbycia kopalin, ale nawet wówczas, gdy odłączona substancja nie była sprzedawana albo przeznaczona do sprzedaży. Jedynie jej zdatność do sprzedaży (a nie faktyczne przeznaczenie) jest cechą istotną dla uznania substancji za kopalinę, gdyż sposób zagospodarowania oddzielonych kopalin nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy też zauważyć, że udzielenie koncesji może nastąpić na wniosek podmiotu, który spełni rygorystyczne warunki określone w przepisach ustawy Prawo geologiczne i górnicze do jej uzyskania. W szczególności może ona zostać udzielona w sytuacji, gdy wnioskujący przedsiębiorca dokonał szczegółowego określenia jej zakresu, zbadania złoża, spełnienia szeregu warunków formalnych, złożył szereg załączników potwierdzających sposób prowadzenia i fachowość planowanej działalności, m.in. w postaci projektu zagospodarowania złoża. Powyższe uregulowania mają na celu charakter działalności górniczej jako działalności skomplikowanej, wymagającej wiedzy specjalistycznej, a jej prowadzenie w sposób niewłaściwy niesie poważne zagrożenie.

A. S. wydobywał kopalinę bez koncesji na nieruchomości, do której nie miał tytułu prawnego a zatem wymierzenie mu opłaty podwyższonej było – zdaniem Sądu - uzasadnione. Zgodnie z art. 140 ust. 2 pkt 2 w zw. z ust. 1 pgg opłatę podwyższoną za wydobywanie kopaliny ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny. Decyzja może zostać wydana w okresie do 5 lat od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie. Wskazać należy, że zakończenie wydobycia nastąpiło w styczniu 2015 r. i zasadnie organ przyjął stawki obowiązujące na dzień zakończenia wydobycia. Nadto do opłat stosuje się przepisy ustawy Ordynacja podatkowa dotyczące zobowiązań (art. 142 pgg), co powoduje, że ustalenie opłaty podwyższonej dla dwóch podmiotów, bez odpowiedzialności solidarnej wskazanej w ustawie czyni decyzję niewykonalną (art. 91 op). W art. 140 pgg ustawodawca nie przewidział odpowiedzialności solidarnej a zapis art. 143 pgg jednoznacznie wskazuje kot może być strona postępowania i w jakiej kolejności. Należy też wskazać, że przedsiębiorca w rozumieniu prawa górniczego, jest podmiot posiadający koncesję i jeżeli prowadzi działalność niezgodnie z koncesją. Jeżeli nie jest on podmiotem wydobywającym to stroną postępowania o ustalenie opłaty podwyższonej jest podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji. Jeżeli takiego podmiotu nie ustalono to wtedy stroną postępowania jest właściciel nieruchomości lub inna osoba posiadająca tytuł prawny do nieruchomości, na której jest prowadzona działalność. To oznacza, że właściciel nieruchomości jest stroną tylko i wyłącznie w przypadku braku możliwości ustalenia podmiotu wydobywającego. Przy ustaleniu wydobywającego, ustalenie czy czynił to za jego zgoda czy bez dla ustalenia opłaty podwyższonej nie ma znaczenia. Kopalina może być wydobywana z różnych nieruchomości, różnych właścicieli. Sąd dopuszcza możliwość prowadzenia wydobycia przez podmiot trzeci na podstawie umowy z właścicielem, który posiada koncesję. Jednakże taki przypadek w kontrolowanej sprawie nie występuje.

Sąd nie podziela poglądu wyrażonego w wyroku WSA w Gliwicach z 17 października 2018 r. akt III SA/GL 94/18, że obaj skarżący razem zrealizowali warunki konieczne do eksploatacji górniczej, a więc są niepodzielnie zobowiązani do uiszczenia wynikającej z tego opłaty. Stosownie zaś do art. 380 § 1 Kc, dłużnicy zobowiązani do świadczenia niepodzielnego są odpowiedzialni za spełnienie świadczenia jak dłużnicy solidarni. Wyrok ten został wydany w innym stanie faktycznym.

Mając na względzie powyższe Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego wyrażonego w decyzji kasacyjnej z [...] r. z którego wynika, że status strony w niniejszym postępowaniu posiada również K. S.. Stąd wychodząc poza granice sprawy Sąd uchylił nie tylko zaskarżona decyzję , decyzję ją poprzedzająca, jak i wskazaną decyzję kasacyjną. Tym samym w obrocie prawnym pozostaje decyzja organu I instancji z [...] r. ustalająca opłatę podwyższoną w kwocie [...] zł, której adresatem jest A. S..

Odrębną sprawą jest kwestia rozliczeń pomiędzy obu skarżącymi, ale maja one charakter cywilny i nie podlegają regulacji ustawy Prawo górnicze, które w art. 11 odsyła do kodeksu cywilnego.

Jeżeli chodzi o wysokość ustalonej opłaty podwyższonej to została ona wyliczona prawidłowo w kwocie [...] zł, wg stawek właściwych dla kopaliny i w wysokości obowiązującej w dacie wszczęcia postępowania w sprawie. Ujawnione wyrobisko o kształcie ukopu o powierzchni [...]m2, ze ścianą eksploatacyjną w zachodniej części odkrywki wysokości 4-7m.. Wzdłuż północnej i południowej skarpy występują hałdy [...]. Obliczono ilość wydobytego [...], z uwzględnieniem zalegającego na hałdach [...] oraz bez hałd - [...] m3. Ustalono, że z działki [...] wydobyto [...] m3 kopaliny. W obliczeniach uwzględniono również istnienia starego wyrobiska o powierzchni [...] m2 i kubaturze [...] m3. Ustalono również kubaturę wyeksploatowanego [...] z nakładem w ilości [...] m3 i po odliczeniu [...] w ilości [...] m3. Tą ostatnią wartość przyjęto do ustalenia opłaty podwyższonej, gdyż odpowiada ona ilości kopaliny wydobytej bez koncesji – [...] m3x [...] ton/m3= [...] ton (Mg).

[...] Mg x [...] zł/Mg ([...]zł/Mg x [...]) = [...] zł.

Obmiary wyrobiska zostały dokonane przez uprawnionego mierniczego i nie budzą wątpliwości. Nie wymagają tym samym weryfikacji biegłego. Nadto brak podstaw do powołania biegłego celem szczegółowego określenia czasokresu wydobywania kopaliny, gdyż obowiązująca regulacja prawna wskazuje na datę ujawnienia tego faktu, chyba że ustalenia dowodowe wskażą na inny podmiot prowadzący wydobycie bez zezwolenia. W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła a nawet organ uwzględnił w wyliczeniach wcześniej istniejące wyrobisko. Dodać trzeba, odnosząc się pozostałych zarzutów merytorycznych skargi, że w niniejszej sprawie kwestią wymagającą wiedzy specjalistycznej była konieczność ustalenia wielkości wydobytego złoża, która wymagała wiadomości specjalnych. Nie ulega wątpliwości, że pomiarów i obliczeń dokonał inspektor OUG, posiadający uprawnieniami mierniczego górniczego i przy wykorzystaniu urządzenia specjalistycznego GPS-GRS-1 klasy GIS z wykorzystaniem sieci referencyjnych [...]. Kwestie uprawnień górniczych w ustawie Prawo geologiczne i górnicze zawarto w Dziale IV "Kwalifikacje, rzeczoznawcy i odpowiedzialność zawodowa", Rozdziale 2 zatytułowanym "Kwalifikacje w zakresie górnictwa i ratownictwa górniczego" (art. 53). Znajduje się tam wykaz stanowisk, w odniesieniu do których określa się wymagania i stwierdza kwalifikacje, a wśród nich znajduje się mierniczy górniczy. Nie budzi zatem wątpliwości posiadanie przez osobę dokonującą pomiarów i obliczeń, uprawnień do tych czynności.

Podsumowując stwierdzić należy, że nielegalna eksploatacja kopaliny została prawidłowo wykazana wizjami w terenie opisanymi w stosownych protokołach. Prowadząc postępowanie administracyjne związane z wydaniem zaskarżonej decyzji organ I instancji podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 kpa) oraz załatwienia sprawy oraz w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 kpa). W trakcie postępowania w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony został cały materiał dowodowy (art. 77 kpa). Ustalenia te zostały zaakceptowane przez organ odwoławczy, który dokonał wtórnej oceny poszczególnych dowodów z osobna oraz wszystkich zgromadzonych dowodów we wzajemnej ich łączności, w celu jednoznacznego ustalenia okoliczności istotnych w sprawie (wyrok WSA we Wrocławiu z 4.12.2007r., sygn. akt III SA/Wr 282/07, LEX nr 460733).

Sąd uznał, że stan faktyczny sprawy został poprawnie ustalony przez organy nadzoru górniczego, zgodnie z regułami określonym w art. 7 i 77 kpa i przyjął go za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Uznał także, że organ dokonał wadliwej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod omówione wyżej normy prawa materialnego. W konsekwencji naruszył art. 143 ust. 1 pkt 2 i art. 140 ust. 3 pkt 3 pgg obejmując zaskarżoną decyzją K. S. i przyznając mu status strony w niniejszym postępowaniu. Status ten posiada wyłącznie wydobywający A. S. i to dla niego winna być ustalona wyłącznie opłata podwyższona za wydobywanie kopaliny bez koncesji. Stąd konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, której adresatami byli obaj skarżący decyzji ją poprzedzającej oraz decyzji kasacyjnej, w której organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 143 ust. 2 pkt 2 pgg i nakazał objąć postępowaniem również właściciela działki nr [...], którymi to zaleceniami organ I instancji był związany a których Sąd nie podzielił.

Stroną w niniejszym postępowaniu jest wyłącznie A. S. i taki status jego osoby wynika z decyzji z [...] r. i tą Sąd w obrocie prawnym pozostawił.

Wobec powyższego ponownie rozpatrując odwołanie od decyzji z [...] r. organ uwzględni powyższe rozważania Sądu (art. 153 ppsa). W szczególności w formie decyzji zajmie stanowisko co do statusu K. S. w niniejszym postępowaniu.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą a także decyzję kasacyjną z [...] r.

Zasądził na rzecz skarżącego A. S. kwotę 7417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego z uwzględnieniem uiszczonego wpisu od skargi oraz na rzecz K. S. kwotę 5 417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.