Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 573/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 2 ust. 1, art. 8, art. 36, art. 39
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Kinga Czernis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2021 r. sygn. akt SKO Gd/2372/21 w przedmiocie zasiłku celowego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 11 marca 2021 r. M. K. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie pomocy w formie zasiłku na zakup żywności, środków czystości, butli gazowej, leków, okularów, karty do telefonu, uregulowanie stałej miesięcznej opłaty za mieszkanie i zakup książek.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Prezydent Miasta Gdańska wydał w dniu 6 kwietnia 2021 r. decyzję nr PS.CPS1.ZUŚ.4030-629/10200829/21, którą przyznał stronie zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności od 1 do 31 maja 2021 r. w kwocie 200 zł miesięcznie, wskazując,

że wypłata realizowana będzie kartą przedpłaconą do ostatniego powszedniego dnia miesiąca.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał m.in. art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "k.p.a.", art. 8 ust 1 pkt 1, art 8 ust. 2, art. 36 pkt 1 lit. c, art 39 ust. 1 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.p.s.", § 1 uchwały nr 111/21/18 Rady Miasta Gdańska z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego w zakresie dożywiania na latam 2019-2023 oraz § 1, § 2 i § 3 uchwały nr 111/20/18 Rady Miasta Gdańska z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 – 2023.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż dochód strony jest wyższy niż 150% i nie przekracza 180% kryterium dochodowego, ustalonego zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1.261,80 zł. W związku z tym postanowiono przyznać pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, na podstawie regulacji przewidującej podwyższenie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s., potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. MOPR w Gdańsku dysponuje obecnie ograniczoną ilością środków finansowych na realizację zasiłków celowych i nie jest w stanie zabezpieczać wszystkich zgłaszanych potrzeb. Kwota przypadająca na jedno środowisko na rok 2021 r. wynosi średnio 617,04 zł, co miesięcznie daje kwotę 51,42 zł.

W wyniku rozpoznania odwołania M. K. zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W podstawie prawnej decyzji organ wymienił art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

w związku z art. 36 pkt 1 lit. c i art. 39 u.p.s., uchwałę Rady Miasta Gdańska nr III/21/18 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego w zakresie dożywiania na lata 2019-2023 oraz § 1-3 uchwały Rady Miasta Gdańska Nr 111/20/18 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.

W uzasadnieniu decyzji organ ustalił, że z przeprowadzonego w sprawie w dniu 19 marca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że M. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę w wysokości 1.179,89 zł, lecz świadczenie to jest obciążone zajęciem komorniczym w wysokości 301, ZUS dokonuje zatem skarżącemu wypłaty kwoty 878, 81 gr. Bieżące koszty ponoszone przez stronę za energię , butle gazową i zakup karty telefonicznej wynoszą 117 zł. Wnioskodawca zalega z opłatami czynszowymi, nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego, ponieważ nie złożył wniosku w tym przedmiocie. Organ ustalił, ze M. K. uzyskał w 2021 r, pomoc w wysokości 1100 zł. Otrzymał on skierowanie do sklepu społecznego w marcu 2021 r. – 200 pkt oraz skierowanie do Banku Żywności i Jadłodajni do lipca 2021 r.

Po analizie stanu faktycznego sprawy oraz obowiązujących przepisów prawa, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji, działając w ramach uznania administracyjnego miał prawo przyznać pomoc społeczną w formie wnioskowanego świadczenia z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości i terminie określonym zaskarżoną decyzją.

Kolegium stwierdziło, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Strona przekracza to kryterium. Dochód strony jest wyższy niż 150% i nie przekracza 180% kryterium dochodowego, ustalonego zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, które w przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1.261,80 zł. Wnioskodawca spełnił ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego we wskazanym zakresie świadczenia pomocowego. Organ pierwszej instancji przy ustalaniu wysokości przyznanego decyzją zasiłku celowego, zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. wziął od uwagę uprawnienia innych podopiecznych oraz posiadane środki finansowe.

Organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna wspiera wiele osób i rodzin w trudnych sytuacjach życiowych. Środki finansowe, którymi dysponuje, są nieadekwatne do ilości osób potrzebujących. Przyznawane z pomocy społecznej świadczenia stanowią pomoc doraźną i przyznawane są na okres przejściowych trudności. Zasiłek celowy nie jest formą pomocy społecznej obligatoryjną, lecz uznaniową, a przepisy ustawy o pomocy społecznej nie określają ani górnej, ani dolnej wysokości przyznanego świadczenia.

Organ ustalił, że z załączonego do akt wykazu średniej planowanej pomocy finansowej na osobę w rodzinie objętej pomocą społeczną w Gdańsku w 2021 r. wynika, że organ pierwszej instancji dysponuje ograniczoną ilością środków finansowych m.in. na realizację zasiłków celowych oraz zasiłków okresowych.

Z załączonego wykazu wynika, że na zasiłki na dożywianie w ramach programu osłonowego wg planu i stanu na dzień 1 stycznia 2021 r. przeznaczona została kwota 451.000 zł, a na zasiłki celowe (wkład własny do rządowego programu dożywiania) przeznaczono kwotę 606.580 zł. Z przedstawionych wyliczeń i po uwzględnieniu formy świadczeń, jak i przewidywanej liczby osób uprawnionych do tych świadczeń wynika,

że planowana kwota rocznej pomocy finansowej na 1 osobę w rodzinie w 2021 r. wynosi 617,04 zł, a planowana miesięczna kwota pomocy finansowej na 1 osobę wynosi 51,42 zł.

Organ wskazał, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej co oznacza, iż świadczenie to może ale nie musi być przyznane

w wysokości żądanej przez wnioskodawcę. W niniejszym przypadku organ pierwszej instancji uwzględniając całokształt okoliczności sprawy, a także własne możliwości finansowe, był uprawniony do orzeczenia o przyznaniu wnioskowanego świadczenia w kwotach i terminach określonych decyzją, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, że kwota świadczeń pieniężnych przyznanych stronie w związku ze zgłoszonymi potrzebami w danych miesiącach przekracza górną granicę średniej miesięcznej wartości przedmiotowego świadczenia przewidzianą do rozdysponowania ze środków finansowych jakimi Ośrodek dysponował.

Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji realizując zadania określone ustawą o pomocy społecznej w sytuacji skarżącego przychylił się do wniosku o przyznanie pomocy społecznej na zakup żywności zapewniając możliwość realizacji zgłoszonej potrzeby przy uwzględnieniu własnych możliwości finansowych. Odnosząc się do zarzutów i wniosków wniesionego odwołania organ podkreślił, że bezspornym pozostaje fakt, iż strona została objęta pomocą społeczną w ramach możliwości finansowych Ośrodka. Decyzja w tym zakresie została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i po uwzględnieniu okoliczności faktycznych sprawy. Zasiłek celowy nie jest świadczeniem przewidzianym na pokrywanie pełnych comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny, sprecyzowany cel bytowy.

W skardze na decyzję organu odwoławczego M. K. podniósł, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna ze stanem faktycznym i prawnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 27 września 2021 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu podniósł w stosunku do decyzji zarzuty:

1. naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 w z w. z art. 9 w zw. z art. 50 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 136 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s., mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co skutkowało błędnym uznaniem, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności od 1 do 31 maja 2021 r. w kwocie 200 zł miesięcznie wypłacanej w formie karty przedpłaconej do ostatniego powszedniego dnia miesiąca jest wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego w postaci wyżywienia;

2. naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 4 w zw. z art. 79a § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s., mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: zaniechanie umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego sprawy przy braku występowania w aktach sprawy adnotacji o odstąpieniu od zastosowaniu art. 10 § 1 k.p.a.,

brak powiadomienia skarżącego o faktach wziętych pod uwagę znanych

z urzędu oraz brak poinformowania skarżącego o konieczności wskazania przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało błędnym uznaniem, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem

na zakup żywności od 1 do 31 maja 2021 r. w kwocie 200 zł miesięcznie, jest wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego w postaci wyżywienia;

3. naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1, 3-4 w zw. z art. 8 ust. 2 w zw. z art. 36 pkt 1 lit. c w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało błędnym uznaniem, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności od 1 do 31 maja 2021 r. w kwocie 200 zł miesięcznie jest wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego w postaci wyżywienia.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji w części odmawiającej uwzględnienia wniosku skarżącego ponad kwotę 200 zł miesięcznie oraz w części odmawiającej uwzględnienia wniosku na okres dłuższy niż od 1 do 31 maja 2021 r.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego zakwestionował dokonane przez organy ustalenia. Organy ustaliły, że wskutek zajęcia komorniczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca skarżącemu świadczenie emerytalne w wysokości 878,81 zł miesięcznie. Wydatki skarżącego na zakup karty telefonicznej, energii elektrycznej i gazu wynoszą 117 zł miesięcznie. Nie wzięto jednak pod uwagę wskazywanej przez skarżącego okoliczności, że spółdzielnia mieszkaniowa ustaliła wysokość miesięcznych rachunków skarżącego na kwotę 1.420,83 zł, z czego kwota 505,03 zł stanowi opłaty bieżące. Kwota ta przewyższa środki, którymi dysponuje skarżący. Organy obu instancji nie dokonały ustaleń faktycznych w zakresie kwoty, jaką skarżący wpłaca na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że skarżący ma w tym zakresie zaległości. Nie poczyniono zatem ustaleń w zakresie wysokości środków, którymi skarżący może dysponować po zabezpieczeniu potrzeb mieszkaniowych. Organy nie rozpatrzyły kwestii stanu zdrowia skarżącego i kosztów jego leczenia, mimo że z innej toczącej się sprawy administracyjnej posiadały wiedzę o wniosku skarżącego o udzieleniu zasiłku celowego na lekarstwa w kwocie 200 zł oraz dysponowały wiedzą o przynależności skarżącego do II grupy inwalidzkiej. Organy obydwu instancji nie poczyniły także ustaleń w zakresie wydatków skarżącego na zakup odzieży oraz środków czystości, mimo że z innego toczącego się postępowania administracyjnego posiadały wiedzę o wniosku skarżącego o udzieleniu zasiłku celowego również w tym zakresie. Skarżący nie został wezwany do dookreślenia, jakie są jego usprawiedliwione koszty utrzymania, w szczególności

zaś wydatki na leczenie, odzież, środki czystości oraz koszty wyżywienia oraz jaka kwota pozostaje mu po uiszczeniu kosztów mieszkaniowych. Organy pominęły w ocenie konieczność zakupu przez skarżącego okularów, co stanowi wydatek w wysokości 972 zł. Uchybienia te skutkowały uwzględnieniem wniosku skarżącego jedynie częściowo,

tj. w zakresie węższym niż wymaga tego sytuacja ekonomiczno - osobista skarżącego.

Pełnomocnik skarżącego wskazał, że organ przy wydaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy

w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego

i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją tego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Przyznana skarżącemu pomoc żywnościowa w kwocie zaledwie 200 zł

na okres 1 miesiąca nie jest wystarczająca i nie zabezpiecza jego potrzeb bytowych. Trudno bowiem uznać, że przyznane skarżącemu świadczenie jest w stanie zapewnić całodobowe, codzienne wyżywienie i zrealizować cele ustawy o pomocy społecznej.

Pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżącemu nie umożliwiono wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś w sprawie nie odstąpiono od zastosowania art. 10 § 1 k.p.a. W aktach sprawy brak jest pisemnego pouczenia skarżącego o możliwości wypowiedzenia się do zebranego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji przez organy obu instancji. Brak jest również adnotacji o stosownym pouczeniu podczas telefonicznego wywiadu z dnia 19 marca 2021 r. Skarżący nie dokonał zrzeczenia się swojego uprawnienia (art. 15zzzzzn ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych). Odstąpienie od zasady zapewniania stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia im wypowiedzenie, się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań może mieć miejsce tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.).

Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Skarżący nie został pouczony o konieczności wskazania przesłanek od niego zależnych, które zdaniem organów nie zostały spełnione lub wykazane, w szczególności uzupełnienia stanowiska w zakresie usprawiedliwionych wydatków oraz dochodów pozostających w dyspozycji po uiszczeniu kosztów mieszkaniowych. Skarżący nie posiada wykształcenia prawniczego. Ponadto skarżący nie został poinformowany o rozpatrywaniu złożonego wniosku w kontekście innych toczących się z jego udziałem postępowań administracyjnych i nie mógł wypowiedzieć się w tym przedmiocie.

Finalnie podniesiono, że podjęcie wyczerpującej inicjatywy dowodowej oraz rozważenie materiału dowodowego istotnego z punktu widzenia sprawy, w tym zapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu oraz umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, powinno doprowadzić

do wniosku, że przyznana skarżącemu pomoc żywnościowa w kwocie 200 zł

w okresie od 1 do 31 maja 2021 r. nie jest wystarczająca i nie zabezpiecza potrzeb bytowych skarżącego w postaci wyżywienia, a w konsekwencji doprowadzić do uwzględnienia wniosku skarżącego w szerszym zakresie. Zdaniem skarżącego, przyznana mu pomoc winna być wyższa niż 200 zł i udzielona przez dłuższy okres czasu. Sytuacja skarżącego przemawia za przyznaniem mu zasiłku celowego

w wysokości wyższej niż średnia, wynikająca z planowanej kwoty miesięcznej

na 1 osobę objętą pomocą społeczną w 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jak "p.p.s.a.", następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd administracyjny ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, którą przyznano skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości 200 zł na okres od dnia 1 do dnia 31 maja 2021 r.

Oceniając zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że nie naruszają one prawa, w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.)

Jak stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.a.).

Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (ust. 1) i niepieniężnego (ust. 2). Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy (art. 36 ust. 1 lit. c u.p.s.). ) Skarżący wystąpił o taką formę pomocy, wnosząc o przyznanie pomocy pieniężnej na zakup żywności.

Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Skarżącemu nie przysługiwał zasiłek celowy przyznawany jedynie na podstawie ustawy o pomocy społecznej, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy. Okoliczność ta nie była przez skarżącego kwestionowana. Słusznie organy w tej sytuacji rozważyły przyznanie skarżącemu pomocy w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu". Dochód skarżącego mieści się w granicach kryterium dochodowego jego uzyskania.

W celu wspierania finansowego gmin w zakresie realizacji zadania dożywiania dzieci i zapewnienia posiłku osobom tego pozbawionym Rada Ministrów uchwałą nr 140 z dnia 15 października 2018 r. powołała do życia wieloletni rządowy program pt. "Posiłek w szkole i w domu", zakreślając ramy jego obowiązywania na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007), dale powoływany jako "Program". Celem tego Programu jest zapewnienie posiłku dzieciom, uczniom i młodzieży oraz objęcie pomocą osób dorosłych, zwłaszcza osób starszych, chorych lub niepełnosprawnych i samotnych. Stosownie do postanowień pkt III.2.1 załącznika do wskazanej uchwały Rady Ministrów ze środków przekazywanych w ramach Programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym.

Pomoc w ramach Programu może zostać przyznana osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej oraz tym, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s. Kwota kryterium dochodowego na użytek Programu jest przy tym podwyższona o 50 % w porównaniu z kwotą obowiązującą na gruncie ustawy o pomocy społecznej, która w okresie od 1 października 2018 r. do 1 stycznia 2022 r. - zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych dochodów oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) - wynosiła dla osoby samotnie gospodarującej – 701 zł, natomiast dla osoby w rodzinie – 528 zł. Podwyższone dla potrzeb Programu kryterium dochodowe, odpowiadające 150 % tej kwoty, wynosiło odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej – 1.051,5 zł, zaś dla osoby w rodzinie – 792 zł. Kryterium to zostało dodatkowo jeszcze podwyższone na mocy uchwały Rady Miasta Gdańska z dnia 11 grudnia 2018 r. (nr III/20/18) w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. W § 1 przedmiotowej uchwały określono, że kryterium dochodowe będzie wynosić 180 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., czyli 1.261,80 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 950,40 zł dla osoby w rodzinie. Skarżący spełniał to kryterium.

Zapisy Programu oraz uchwały nie określają sztywno kwoty i okresu zasiłku –powinny one zostać ustalone przez organ za pomocą zgodnie z zasadami udzielania pomocy społecznej, mają one odpowiadać celom i możliwościom pomocy społecznej oraz potrzebom beneficjenta. Pomoc realizowana w ramach Programu jest realizowana w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym, uregulowanym w art. 39 tej ustawy.

Organ przyznał skarżącemu pomoc na jednej miesiąc – maj 2021 r. w postaci zasiłku w wysokości 200 zł.

W ocenie Sądu, pomoc w tym zakresie została przyznana prawidłowo, a organowi nie można skutecznie zarzucić naruszenia prawa, mającego wpływ na treść decyzji, w tym przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ odwoławczy dokonał ustaleń dotyczących sytuacji skarżącego, jak również zakresu udzielonej mu na przestrzeni kilku miesięcy pomocy oraz ustaleń dotyczących możliwości finansowych organu, wynikających z pozostających w jego dyspozycji środków oraz potrzeb innych uprawnionych.

Nadto Sądowi znana jest sytuacja skarżącego oraz zakres udzielonej pomocy z szeregu innych spraw ze skarg M. K., wniesionych na decyzje o przyznaniu pomocy. Ze sporządzonych w tych sprawach uzasadnień wyroków wynika, że Prezydent Miasta Gdańska:

- decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr PS.CPS1.ZUŚ.4030-37/10200829/21) przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności, tj. w miesiącu lutym 300 zł oraz w miesiącu kwietniu 300 zł (uzasadnienie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 663/21),

- decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. (nr PS.CPS1.ZUS.4030-1691/10200829/20) przyznał skarżącemu zasiłek celowy od dnia 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 400 zł miesięcznie na zakup żywności, decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. (nr PS.CPS1.ZUS.4031-1915/10200828/20) przyznał skarżącemu pomoc w formie pomocy rzeczowej (paczka świąteczna) o wartości 96,38 zł, decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr PS.CPS1.ZUŚ.4030-38/10200829/21) przyznał skarżącemu w miesiącu lutym specjalny zasiłek celowy na zakup leków w wysokości 100 zł i okularów w wysokości 400 zł (uzasadnienie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 665/21),

- decyzją z dnia 30 grudnia 2020 r. (nr PS.CPS1.ZUŚ.4031-1940/10200829/20), przyznał M. K. pomoc w formie posiłków (jednego dania gorącego) ze wskazaniem, że posiłki będą wydawane przez Stowarzyszenie - G., przez 5 dni w tygodniu, od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. (uzasadnienie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 662/21).

Wskazać należy, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się" (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 września 2020 r. sygn. akt II SA/Po 959/19). Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz liczby innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna czy też zdrowotna, była trudna.

W orzecznictwie trafnie podnosi się, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o nią osób. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2408/16). Organ, ustalając wysokość zasiłku celowego, zobligowany jest wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale również wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku dnia 4 marca 2022 r. (sygn. akt I OSK 1153/21), w którym Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07 oraz z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16, wyrok WSA w Gdańsku z 26 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 665/21)

W rozpoznawanej sprawie organ pomocy społecznej przyznając skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 200 zł w maju 2021 r. Organ wskazał, że dysponuje ograniczonymi środkami, gdyż kwota przypadająca na jedno środowisko w zakresie zasiłków celowych i dożywiania na rok 2021 wynosi średnio 617,04 zł, co miesięcznie daje kwotę 51,42 zł. Wyliczenie wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji znajduje swoje odzwierciedlenie w tabeli pt. "Średnia planowana pomoc finansowa na osobę w rodzinie objętej pomocą społeczną w Gdańsku w 2021 r.", znajdującej się w aktach administracyjnych organu. Organ wykazał, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności w większej kwocie przekraczałoby możliwości finansowe organu.

Podkreślić należy, że skarżącemu w 2021 r. przyznano pomoc w postaci zasiłku na żywność także w innych miesiącach – w lutym i kwietniu 2021 r. w wysokości po 300 zł, a ponadto przyznano mu pomoc w postaci bonu żywnościowego - 200 punktów w marcu 2021 r. oraz pomoc w postaci posiłku (jednego dania gorącego przez 5 dni w tygodniu) od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. W miesiącu lutym otrzymał on specjalny zasiłek celowy na zakup leków w wysokości 100 zł i okularów w wysokości 400 zł. Pomoc finansowa przyznana w okresie od początku roku do maja 2021 r. włącznie wyniosła zatem 1300 zł, nie licząc bonu żywnościowego oraz pomocy w postaci gorącego posiłku. Zakres samej finansowej pomocy przyznanej w okresie 5 miesięcy stanowi ponad 200 % kwoty jaką organ dysponuje na udzielenie pomocy w ciągu całego roku dla innych podopiecznych (w stosunku miesięcznym wynosi to 260 zł, czyli kilkukrotnie więcej niż przeciętna kwota planowanej w oparciu o posiadane środki pomocy).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że decyzja przyznająca skarżącemu w miesiącu maju 2021 r. zasiłek celowy na zakup żywności nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutów stawianych przez pełnomocnika skarżącego, wskazać należy, że zarzuty te nie mogły doprowadzić do uchylenia decyzji, które – w ocenie Sądu - odpowiadają prawu.

Podniesiony zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczących zebrania oraz oceny materiału dowodowego, przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i błędne uznanie, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności od 1 do 31 maja 2021 r. w kwocie 200 zł jest wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego w postaci wyżywienia, nie jest słuszny. Organ dokonał ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Wskazać należy, że z przepisów u.p.s. nie wynika prawo skarżącego do żądania świadczeń wystarczających do zaspokojenia wszystkich niezbędnych potrzeb bytowych w zakresie wyżywienia. Pomoc społeczna ma uzupełniać środki na zabezpieczenie tych potrzeb, w takim zakresie, w jakim jest to możliwie, z uwagi na konieczność zabezpieczenia potrzeb innych podopiecznych. Dokonanie przez organ dodatkowych ustaleń nie mogło doprowadzić do przyznania skarżącemu pomocy w większym zakresie, w sytuacji gdy organ dysponował na jedno środowisko w ciągu całego roku 2021 średnio kwotą 617,04 zł, co miesięcznie daje kwotę 51,42 zł .

Zarzuty naruszenia prawa procesowego - art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 4 w zw. z art. 79a § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s., poprzez zaniechanie umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego sprawy przy braku występowania w aktach sprawy adnotacji o odstąpieniu od zastosowaniu art. 10 § 1 k.p.a., brak powiadomienia skarżącego o faktach wziętych pod uwagę znanych

z urzędu oraz brak poinformowania skarżącego o konieczności wskazania przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, są słuszne. Organ nie spełnił bowiem wskazywanych wymogów. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, naruszenie prawa w tym zakresie nie miało wpływu na wynik sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że zarzut naruszenia art. 10 k p a. może być skuteczny tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane naruszenie lub uchybienie uniemożliwiało jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, w konsekwencji, miało wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie występuje. Skarżący wszelkie dodatkowe okoliczności i dowody mógł powołać w skardze. Wskazywane okoliczności nie uzasadniały wydania decyzji o innej treści, w większym zakresie uwzględniającej złożony wniosek.

W konsekwencji, Sąd uznał za niezasadny także podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego – przepisów u.p.s., poprzez błędne uznanie, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności od 1 do 31 maja 2021 r. w kwocie 200 zł miesięcznie jest wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego w postaci wyżywienia.

Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane przez nie fundusze muszą rozdzielać pomiędzy osoby wymagające wsparcia. Oczywistym jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Wobec tego podnoszone przez pełnomocnika skarżącego zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).