Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 160/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 §1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Jarosław Szaro / spr./ Protokolant sekr. sąd. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne miesiące 2013 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie radcy prawnemu R. B. – Kancelaria Radcy Prawnego w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. S. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej ZUS) z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne miesiące 2013 r.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Od 26 kwietnia 2011 r. J. S. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą – tj. zakładanie stolarki budowlanej, której prowadzenie zakończył 1 kwietnia 2014 r. W związku z tym, że ww. nie wywiązywał się z ustawowego obowiązku opłacania składek, na koncie powstały zaległości.

J. S. kilkukrotnie zwracał się z wnioskiem o umorzenie należności w tym 22 września 2016 r. zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], Dyrektor Oddziału ZUS - odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 8 762,95 zł, w tym z tytułu: ubezpieczenia społeczne za okres od 02.2013 r. do 11.2013 r. w łącznej kwocie 5535,68 zł; ubezpieczenia zdrowotne za okres od 02.2013 r. do 11.2013 r. w łącznej kwocie 2 879,03 zł oraz Fundusz Pracy za okres od 06.2013 r. do 11.2013 r. w łącznej kwocie 348,24 zł.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Dyrektor Oddziału ZUS - decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na ww. decyzję J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA).

WSA wyrokiem z dnia 23 marca 2017 r. sygn. I SA/Rz 108/17 - uchylił zaskarżoną decyzję. Wyrok stał się prawomocny.

W uzasadnieniu wyroku Sąd zarzucił, że ZUS przekroczył granicę swobody, jaką daje mu decyzja uznaniowa, nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego - dokładnie nie wyjaśnił stany faktycznego, a także nie ocenił, czy egzekucja należności z majątku J. S. może pozbawić go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusić ww. do korzystania z pomocy społecznej w szerszym zakresie. Ponadto Sąd zakwestionował stanowisko ZUS zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że z faktu złożenia przez ww. wniosku o spłatę części zaległości (odsetek i kosztów upomnień) w systemie ratalnym, należy wnioskować, że ww. posiada możliwość spłaty całości zadłużenia. Sąd zarzucił także organowi, że nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu zdrowia J. S. i możliwości uzyskania dochodu oraz nie wskazał wysokości wolnych środków pozostających (już po egzekucji) w jego dyspozycji obecnie lub w przyszłości, za pomocą których mógłby on skutecznie regulować należności wobec ZUS - po uwzględnieniu wydatków koniecznych, które ww. musi ponieść na utrzymanie i zakup leków.

Sąd wskazał, że rozpatrując ponowie sprawę organ winien:

rozważyć, czy egzekucja przedmiotowej należności z majątku J. S. nie spowoduje niemożności zaspokojenia przez niego podstawowych potrzeb życiowych i nie zmusi go do korzystania ze środków pomocy społecznej jeszcze w szerszym niż dotychczas stopniu,

porównać sytuację materialną ww. z wysokością zaległej należności i wskazać dochody, które byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, obliczyć wolną kwotę, którą ww. aktualnie dysponuje, uwzględniając jego potrzeby życiowe związane z codzienną egzystencją i leczeniem,

rozważyć interes społeczny i strony,

odnieść się do wniosku ww. o spłatę części zadłużenia w systemie ratalnym (dotyczącym odsetek i kosztów upomnienia),

wezwać ww. do przedłożenia odpowiednich dokumentów potwierdzających stan jego zdrowia,

rozważyć częściowe umorzenie należności.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Oddziału ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]. Organ podał, że wniosek o umorzenie ww. należności J. S. uzasadnił trudną sytuacją finansową i zdrowotną. W przedłożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej ww. powołał się na pogorszenie sytuacji materialnej. Podkreślił, że jest pod stałą opieką lekarską, często przebywa w szpitalu ze względu na stan zdrowia oraz że brakuje mu środków finansowych na wykup leków. Oświadczył, że nie pobiera żadnego zasiłku. Wspomniał również o tym, że w grudniu 2016 r. złożył wniosek o rentę, ale do chwili obecnej postępowanie w tej sprawie nie zostało zakończone. Zgodnie z oświadczeniem, ww. nie ma żadnych możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS, jak również nie posiada on żadnych źródeł dochodu.

J. S. powołał się na dane zawarte w złożonym przez siebie oświadczeniu z 25 października 2016 r. Podkreślił, że cała wcześniejsza dokumentacja medyczna znajduje się w ZUS, natomiast aktualne dokumenty z 2017 r. dołączył do przedłożonego oświadczenia z 8.11.2017 r.: skierowanie do szpitala, karty informacyjne ze szpitala (Klinika Gastroenterologii i Centralna Pracownia Endoskopii, a także Klinika Chorób Wewnętrznych), stosowne zaświadczenia lekarskie o pozostawaniu pod stałą opieką lekarską (Poradnia Metaboliczna, Poradnia Chorób Wewnętrznych).

Po dokonaniu przez organ ponownej analizy, przeprowadzonej w oparciu o całość materiału zgromadzonego od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności oraz w oparciu o nowy materiał przedstawiony w sprawie wskazał, że J. S. nadal nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł. Wspólne gospodarstwo domowe zamieszkuje z żoną, B. S., która osiąga dochód w kwocie 1360 zł netto, oraz dziećmi: A., M. i A. Ustalenia Zakładu wykazały, że małżonka od dnia 15.07.2014 r. uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w firmie Z. Z., a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia przez ostatnie 3 m-ce tj. 09, 10 i 11.2017 r. wyniosła 2100,00 zł brutto, tj. 1530,00 zł netto.

Zgodnie z danymi GOPS, rodzina korzystała od 2000 r. z pomocy Ośrodka w zakresie dożywiania dzieci w szkole, zasiłków pieniężnych (zapomogi) oraz zasiłków rodzinnych. GOPS zaznaczył, że ww. nie pracuje, choruje, a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony (najniższa krajowa). Państwo S. mają na utrzymaniu troje dzieci w wieku szkolnym. Warunki materialno-bytowe ww. rodziny - w ocenie pracowników GOPS - są dobre.

Aktualnie rodzina otrzymuje zasiłek rodzinny z dodatkami oraz świadczenie wychowawcze.

Ustalono, że J. S. nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego. Obecnie toczy się postępowanie odwoławcze w sądzie.

W dniu 27.04.2017 r. ZUS odmówił J. S. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (nieprawomocna decyzja nr [...]), ponieważ Komisja Lekarska ZUS - składająca się z lekarzy specjalistów - orzeczeniem z dnia 13.04.2017 r. orzekła, że ww. nie jest niezdolny do pracy.

Podkreślono, że ww. spełnił warunki "stażowe" wynikające z art. 57 i 58 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, ze zm.).

Zgodnie z oświadczeniem, ww. ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem:

z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) 400 zł,

opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel itp.) 280 zł,

koszty związane z leczeniem (wykup leków, badania, wizyty lekarskie) 400 zł;

inne np. wynajem mieszkania, czesne za szkołę lub przedszkole alimenty) 300 zł. Łącznie: 1380 zł.

Z akt sprawy wynika, że ww. posiada zobowiązania kredytowe: kredyt hipoteczny w Banku PKO BP S.A w wysokości 120 000 zł (termin spłaty kredytu przypada na 15.10.2031 r.), miesięczna rata kredytu wynosi ok. 700,00 zł, a także zobowiązania podatkowe w kwocie 235 zł, tj. 59 zł miesięcznie.

Ww. posiada nieruchomość gruntową położoną w miejscowości D., zabudowaną domem mieszkalnym o powierzchni 51 m2. Na przedmiotowej nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności.

Z oświadczenia z 25.10.2016 r. (na które obecnie powołuje się ww.) - wynika, że cierpi na ostre zapalenie trzustki, a w wyniku wypadku na budowie ma uszkodzoną lewą rękę, kręgosłup, jest pod stałą opieką Poradni Metabolicznej i Poradni Ortopedycznej.

Do oświadczenia z 8.11.2017 r. ww. dołączył dokumenty, potwierdzające aktualną sytuację zdrowotną.

W rozmowie telefonicznej w dniu 13.12.2017 r. ww. poinformował, że niedawno złożył wniosek o orzeczenie stopnia niepełnosprawności, ale dotychczas nie został wezwany na Komisję i nie może przedłożyć ewentualnego orzeczenia. Oznajmił również, że nie będzie zapoznawał się z dokumentacją oraz że nie dołączy do akt innych, dodatkowych dokumentów.

Organ powołał się na art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2017 poz. 1778; dalej u.s.u.s.) i wyjaśnił, że w tej regulacji ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W ocenie organu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Podał, że przesłanki występujące w pkt. 1-4b nie mają zastosowania - okoliczności w nich wymienione nie występują. Natomiast okoliczność wymieniona w pkt. 5 miałyby zastosowanie do zaległości, które nie zostały wyegzekwowane w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego, którzy zakończyliby postępowanie stwierdzając, iż zobowiązany nie posiada majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. W niniejszej sytuacji takie stwierdzenie nie miało miejsca.

Organ stwierdził, że należności na koncie J. S. dochodzone są egzekucyjnie (w okresie od 21.11.2016 r. do 16.01.2017 r. z egzekucji wpłynęła kwota 865,64 zł), jednocześnie ww. posiada majątek nieruchomy, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek. Na tym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a tym samym nie ma podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt. 6 u.s.u.s. W związku z powyższym, organ uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie zachodzi nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a tym samym do umorzenia należności na podstawie ww. przepisów.

Podkreślił, że ze względu na zagwarantowaną, chronioną część dochodów, która nie podlega zajęciu, przymusowa egzekucyjna nie spowoduje zagrożenia egzystencji rodziny J. S. Ustawowe ograniczenia w postępowaniu egzekucyjnym są wyrazem ochrony zobowiązanego w dochodzeniu należności pieniężnych.

Według organu w przedmiotowej sprawie, nie znajduje również zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W ocenie ZUS podnoszona przez J. S. trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie jest wystarczająca do zastosowania przesłanki do umorzenia należności z uwagi na indywidualną sytuację zobowiązanego. Zakład nie zakwestionował trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej ww., jednakże uznał, że nie jest to sytuacja trwała.

ZUS stwierdził, że zgodnie z sugestią Sądu, podjął działania zmierzające do ustalenia rzeczywistego stanu zdrowia i możliwości uzyskania przez ww. dochodu. Wezwał ww. do przedłożenia odpowiednich dokumentów obrazujących jego stan zdrowia.

Poza ww. dokumentami, J. S. nie przedstawił dokumentacji, która świadczyłaby o trwałej i orzeczonej na stałe niezdolności do pracy.

Zaznaczono, że zgodnie z ustaleniami własnymi - w dniu 27.04.2017 r. ZUS odmówił ww. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (nieprawomocna decyzja nr [...]), ponieważ Komisja Lekarska ZUS - składająca się z lekarzy specjalistów - orzeczeniem z dnia 13.04.2017 r. orzekła, że ww. nie jest niezdolny do pracy, a zatem może on podjąć pracę zarobkową i z tego tytułu osiągać dochód pozwalający na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Obecnie w tej sprawie toczy się postępowanie odwoławcze w sądzie. Jeśli wyrokiem sądu zostanie zmieniona decyzja organu w tym zakresie i ww. uzyska prawo do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, to jednocześnie otrzyma on dodatkowe środki finansowe, które wpłyną na poprawę sytuacji materialnej jego rodziny - zatem pozyska on środki na spłatę zadłużenia.

ZUS podał, że z analizy dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że na tym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przyszłości ww. nie będzie mógł uregulować swoich zobowiązań wobec ZUS. Nadto te zobowiązania nie muszą być uregulowane jednorazowo. Zadłużenie można spłacać w układzie ratalnym - ZUS dostosuje wysokość rat do możliwości płatniczych J. S.

Organ ustalił, że małżonka ww., B. S., osiąga miesięczny dochód z tytułu pracy zarobkowej w kwocie 1530 zł netto, z GOPS rodzina ww. uzyskuje świadczenia w łącznej kwocie 2 036 zł miesięcznie (w tym świadczenie wychowawcze 500+ w kwocie 1500 zł, zasiłek rodzinny 372 zł, dodatki do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie 164 zł). Ponadto ww. w okresie od 1.01 do 6.11.2017 r. pobrał następujące świadczenia:

zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby (maj i czerwiec 2017 r) w łącznej kwocie 499 zł,

zasiłek okresowy z innej przyczyny niż ww. (marzec i kwiecień 2017 r.) w łącznej kwocie 499 zł - 998 zł/10 miesięcy, tj. 99,80 zł miesięcznie.

Miesięczny łączny dochód wspólnego gospodarstwa domowego ww. rodziny to kwota 3665,80 zł (1530 zł + 2036 zł + 99,80 zł = 3665,80 zł).

Zgodnie z przedłożonym oświadczeniem ww. ponosi stałe wydatki na utrzymanie w kwocie: 1380 zł + 759 zł, łączna miesięczna kwota rat to kwota 2139 zł.

W związku z powyższym, do dyspozycji miesięcznie ww. pozostaje kwota

1 526,80 zł (3665,80 zł - 2 139 zł).

W ocenie Zakładu, obecna sytuacja finansowa ww. pozwala na spłatę omawianego zadłużenia, a jego zapłata w dłuższym okresie czasu (np. w formie rozłożenia na raty) nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Rodzina ww. posiada dochód, z którego - po uregulowaniu niezbędnych kosztów utrzymania, pozostają wolne środki finansowe, które przynajmniej w minimalnym zakresie mogą być przeznaczane na spłatę zaległych zobowiązań z tytułu składek.

Nadto zadłużenie ww. wobec ZUS nie jest wynikiem nagłego czynnika losowego czy też nadzwyczajnego zdarzenia. W analizowanej sprawie nie wystąpiła żadna sytuacja nadzwyczajna, w tym stan klęski żywiołowej, nie wystąpiły również okoliczności o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), które to zdarzenia miałyby negatywny wpływ na możliwości płatnicze i możliwość uzyskiwania dochodów.

W ocenie ZUS, opłacenie przez ww. należności w dłuższym okresie czasu, w minimalnych kwotach nie zagrozi egzystencji jego rodziny.

Na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz własnych ustaleń, po ponownym, wnikliwym zbadaniu sytuacji rodzinnej J. S., zdrowotnej i materialnej, wysokości należności z tytułu składek oraz przyczyn ich powstania, po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy oraz uwzględnieniu uwag wynikających z wyroku WSA - ZUS ponownie nie znalazł podstaw pozwalających na umorzenie ww. należności. Organ uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązań, zarówno w całości, jak i w części, a tym samym do zmiany decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...].

J. S. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję ZUS z dnia [...] grudnia 2017 r. nie wskazując kierunku jej weryfikacji. Podniósł, że ZUS nie zastosował się do zaleceń WSA zawartych w wyroku WSA z dnia 23 marca 2017 r. sygn. I SA/Rz 108/17. Podkreślił, że nadal jest osobą chorą pod stałą opieką lekarską ze względu na ciężka nieuleczalną chorobę. Nie posiada żadnego źródła dochodu i ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca, gdyż nie wzięto pod uwagę ww. wyroku Sądu i nadal utrzymano w mocy decyzję z dnia 18 listopada 2016 r.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 20 marca 2018 r. sygn. I SA/Rz 160/18 referendarz sądowy przyznał J. S. prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z dnia 3 kwietnia 2018 r. wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika - radcę prawnego R. B. (k. 26-28 i 33 akt sądowych).

Pismem z dnia 11 kwietnia 2018 r. pełnomocnik J. S. poparła jego i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i oświadczyła, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.

W uzasadnieniu pełnomocnik zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż w sprawie zachodzą okoliczności przewidziane ww. przepisach uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. W toku postępowania ustalono istnienie trudnej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz poważne problemy zdrowotne, powodujące częściową niezdolność do pracy.

Podkreślono, że organ dokonując analizy dochodów i wydatków rodziny skarżącego doszedł do nieuzasadnionych wniosków, że skarżący dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości 1526,80 zł. Przy ustalaniu dochodu rodziny wzięto pod uwagę zarówno wynagrodzenie otrzymywane przez żonę skarżącego, jak i świadczenia należne małoletnim dzieciom, w tym kwotę 1500 zł, otrzymywaną z tytułu świadczenia wychowawczego. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z 11 lutego 2016 r. celem świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Zatem otrzymywane świadczenia mają służyć wyłącznie dzieciom i nie można uznawać, że dochody te mogą być wykorzystywane w całości na pokrycie wydatków związanych z np. spłatą kredytu czy ściśle związanych z rodzicami, a więc np. na zaspokojenie potrzeb ojca w związku z jego problemami zdrowotnymi. Tym bardziej świadczenia te nie mogą służyć spłacie zaległości powstałych w składkach na ubezpieczenie społeczne ojca. Nadto wbrew twierdzeniu organu - trudno uznać, że dochód w wysokości 1526,80 zł umożliwi zaspokojenie elementarnych potrzeb pięcioosobowej rodziny. Nie uwzględniono innych oczywistych kosztów związanych z potrzebami dzieci, jak ubrania, wyżywienie, wydatki szkolne. Organ w tym zakresie nie przedstawił rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącego, dochodząc do nieuprawnionego wniosku, iż kwota 1526,80 zł to nadwyżka w budżecie domowym, z której można spłacać zaległości.

Zwrócono również uwagę, że organ uzasadniając odmowę umorzenia zaległości z tytułu składek, formułuje przypuszczenia odnośnie sytuacji, jaka może pojawić się w życiu skarżącego, a więc możliwości np. uzyskania renty. W tym zakresie powołano się na stanowisko sądów administracyjnych, że organ ma obowiązek przy rozstrzygnięciu sprawy wzięcia pod uwagę stanu faktycznego aktualnie obowiązującego, a więc aktualną sytuację skarżącego i jego rodziny.

Popierając wniesioną skargę pełnomocnik skarżącego wskazała również na aktualny pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie z którym: zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Przytoczono również stanowisko NSA zgodnie z którym punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji.

Wojewódzki Sad Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Pomimo ponownego rozpatrzenia sprawy organ nie przeprowadził postępowania zgodnie z przepisami dotyczącymi postępowania dowodowego, a w szczególności nie dokonał prawidłowych ustaleń w tym zakresie, w jakim mają one podstawowe znaczenie dla rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności poprzez prawidłowe ustalenie sytuacji majątkowej i osobistej wnioskującego.

Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ w zakresie wniosku brał pod uwagę przesłanki umorzenia zawarte zarówno w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( art. 28 ust. 2 , przewidujący możliwość umarzania należności w razie ich całkowitej nieściągalności ) , jak także przesłanki zawarte w art. 3a stanowiącym, że mogą być umarzane także należności w przypadku braku całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzą okoliczności przewidziane w rozporządzeniu wydanym w wykonaniu delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust.3b tej ustawy.

W tym zaś akcie prawnym (Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; Dz.U.2003.141.1365) w § 3 stwierdzono, że:

Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dla właściwego rozważenia przesłanek umorzenia opisanych w tych przepisach konieczne będzie zatem ustalenie sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, w szczególności w zakresie możliwości zapłaty długu bez narażenie na niemożność zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Na konieczność dokładnego ustalenia warunków w jakich żyje skarżący i jego rodzina wskazywał również sąd administracyjny uchylając poprzednią decyzję w sprawie wniosku skarżącego, co zresztą organ w uzasadnieniu decyzji właściwie podkreśla.

Pomimo takich wskazań organ nie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, przy czym w części stało się tak na skutek błędnych informacji otrzymanych od wnioskodawcy, co jednak nie może stanowić usprawiedliwienia dla błędów popełnionych w trakcie postępowania dowodowego.

Jak już wyżej wskazano, organ miał dokonać dokładnych ustaleń stanu majątkowego skarżącego i jego rodziny, przez co należy rozumieć ustalenie zarówno przychodów , jak i wydatków jego i jego najbliższych. Organ w tym zakresie prawidłowo dokonał ustaleń jego przychodów przyjmując ,że składają się one głownie z dochodów jego zony i otrzymywanego świadczenia wychowawczego, które powinno zostać włączone do przychodów rodziny i nie może podlegać wyłączeniu nawet z uwagi na swoisty charakter tego świadczenia.

Nie zbadał jednak z należytą wnikliwością oświadczenia wnioskodawcy o jego wydatkach. Opierając się na tym oświadczeniu określił poziom wydatków rodziny skarżącego i na tej podstawie przyjął, że pozostają mu wolne środki, które mógłby on przeznaczać na spłatę długu.

Nie zwrócił jednak organ uwagi, że oświadczenie to nie zawiera wskazania o poziomie wydatków na wyżywienie rodziny. Nie jest natomiast możliwe przyjęcie, że rodzina skarżącego w tym zakresie żadnych wydatków nie ponosi.

Jeżeli nawet otrzymywali by jakąś pomoc w produktach spożywczych to miałoby to swoje uwidocznienie w przychodach jako dodatkowe źródło przychodów w postaci takich właśnie rzeczy. Ponieważ takiego źródła brak, konieczne jest ustalenie poziomu wydatków na zakup żywności. Pominiecie przy ustaleniu sytuacji majątkowej skarżącego wydatków na zakup żywności stanowi istotny błąd stanowiąc naruszenie przepisów prawa procesowego ( art.7 kpa statuujący zasadę prawdy materialnej ) mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Organ dokonując bowiem ustaleń w zakresie możliwości uregulowania należności oparł się na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym , co spowodowane było brakiem ustaleń w zakresie wydatków na żywność skarżącego i jego rodziny. Uwzględnienie tych wydatków zapewne zmieni ocenę możliwości płatniczych skarżącego.

Po prawidłowym ustaleniu tych wartości organ będzie musiał się wypowiedzieć co do zaistnienia przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia , przy czym powinien odnieść się w zakresie przesłanki możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych do pojęcia minimum egzystencji szacowanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które to pojęcie nazywane też ubóstwem absolutnym pozwoli na ocenę czy jest możliwa zapłata przez skarżącego należności bez narażenia na niemożność zaspokojenia podstawowych( biologicznych ) potrzeb jego rodziny.

Podobnie organ powinien odnieść się do minimum socjalnego, określającego możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych na niskim poziomie.

Odnosząc ustalenia faktyczne do tych dwóch pojęć organ będzie mógł stwierdzić czy zaistniała przesłanka z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, następnie w warunkach uznania administracyjnego podjąć decyzję w przedmiocie wniosku.

Organ procedując w tym zakresie musi jednak pamiętać, że jakkolwiek uznanie administracyjne zawiera w sobie element swobody decyzyjnej pozwalający organowi na kształtowanie sytuacji prawnej i faktycznej wnioskodawcy, to jednak uznanie to nie oznacza dowolnego działania.

Spełnienie przesłanek umorzenia, oczywiście nie obliguje organu do takiego postąpienia i może on umorzenia odmówić , jednak musi wskazać dlaczego, pomimo spełnienia formalnych przesłanek przewidzianych przez prawodawcę dalej nie decyduje się na umorzenia należności.

Dopiero wykazanie takich okoliczności będzie stanowiło o prawidłowym działaniu w ramach uznania administracyjnego, które będzie mogło być nazwane swobodnym jeżeli przesłanki te w sposób jasny i właściwy będą przekonywały sąd ,że nieumorzenie należności, pomimo formalnego spełnienia przesłanek umorzenia, jest jednak słuszne i prawidłowe.

Z tych względów sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ppsa decyzję uchylił.

Przy ponownym postępowaniu organ uzupełni powyżej wskazany brak. Ustali jaki jest poziom wydatków skarżącego i jego rodziny na wyżywienie a następnie ustali czy spełnione zostały przesłanki z ustawy bądź rozporządzenia i końcowo w ramach uznania administracyjnego podejmie decyzje w przedmiocie wniosku.