Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 313/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-10-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów
Powołane przepisy: article: art. 245 par 1-3, art.246 par 2 pkt 2, art.259, art.260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa "L" Spółka jawna w N. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa "L" Spółka jawna w N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc wrzesień 2009 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych -


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek "L" Spółki jawnej w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w szczególności zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2009 r. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca podała, że rozpatrzenie wniosku powinno być dokonane łącznie z pozostałymi sprawami dotyczącymi kwestionowanego przez organy skarbowe okresu. Są one bowiem ze sobą nierozerwalnie powiązane, a rozpatrywanie możliwości zwolnienie z kosztów w stosunku do każdego z postępowań odrębnie wypaczałoby instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W związku z tym Sąd powinien mieć na uwadze, że łączna wysokość wpisu sądowego we wszystkich sprawach wynosi 16 164 zł. Spółka "L" obecnie nie posiada majątku, z którego mógłby być pokryty wpis w tak znacznej wysokości. Działalność Spółki jest w zasadzie sparaliżowana z uwagi na zajęcie kont. Nie ma ona zatem żadnej zdolności finansowej, gdyż wszystkie wpływy na konto są przeznaczane na wyegzekwowanie kwot wynikających z zaskarżonych decyzji. Podkreślono także, że zobowiązania podatkowe wyczerpują cały majątek Spółki, a może go nawet przekraczają. Z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne strona nie miała także możliwości zaciągnięcia jakichkolwiek pożyczek.

Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że Spółka posiada dwa konta w Banku M. S.A: nr [...] z saldem 0 zł i nr [...] z saldem 47,97 euro oraz jedno konto "I". o nr [...] z saldem 103,25 zł. Jako obraz firmowego konta nadesłała natomiast wyciąg z rachunku "I" S.A. o nr [...], którego właścicielem jest P.A.F. Stan tego konta na dzień 16.05.2012r. wynosił 3 397,36 zł.

Wspólnikami Spółki są P. F. i P.M..

P.F. (ur. w 1980r.) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną K.F., która spodziewa się drugiego dziecka. W 2011r. osiągnął on dochód w wysokości 82 512,11 zł, przy przychodzie na poziomie 750 233,80 zł (przychód Spółki 1 500 467,59 zł). Oświadczył, że nie posiada lokat bankowych, pojazdów czy nieruchomości. K. F. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości od 1700 – 2800 miesięcznie netto (w maju 2012 r. na jej konto przelano kwotę 2 740,80 zł tytułem wynagrodzenia). Obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim.

Miesięczne wydatki rodziny obejmują: czynsz za mieszkanie - około 330 zł; opłatę za żłobek - około 300 zł; opłatę za energię elektryczną – ok. 130 zł, ratę za mieszkanie K. F. - około 2100 zł; spłatę karty kredytowej (którą dokonywane są zakupy artykułów żywnościowych i pierwszej potrzeby) ok. 1500 - 2500 zł; odsetki od zadłużenia - około 300 zł. Opłata za gaz uiszczana jest z kolei raz na dwa miesiące i wynosi około 300 -1000 zł.

P. M. (ur. w 1981r.) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną J. M., która aktualnie jest w ciąży i nie osiąga żadnych dochodów. W 2011r. osiągnął on dochód w wysokości 82 512,11 zł, przy przychodzie na poziomie 750 233,80 zł (przychód spółki 1 500 467,59 zł).

Miesięczne wydatki P. M. obejmują: czynsz za mieszkanie - 235 zł; ratę kredytu hipotecznego za nieruchomość, której jak podaje nie jest już właścicielem -około 295 franków szwajcarskich (ok. 910 zł); opłatę za garaż - około 250 zł; opłatę za telewizję kablową i internet - 65 zł; ratę kredytu bezpiecznego zaciągniętego w "P" S.A. – ok. 400-450 zł; opłatę za media - około 70 zł.

P.M. oświadczył, że nie posiada lokat bankowych i pojazdów. Jest natomiast współwłaścicielem pięciu działek położonych w L.. M., które obciążone są hipotekami na łączną kwotę ponad siedem milionów złotych.

Wspólnicy wskazali także, że sytuacja Spółki jest bardzo ciężka o czym mają świadczyć nieuregulowane faktury, m.in. z tytułu rat leasingu ciężarówki. Raty te nie są płacone od trzech miesięcy a każda z nich wynosi 12 000 zł.

Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił.

W sprzeciwie od ww. postanowienia strona skarżąca podała w szczególności, że Sąd powołuje się na dochody z roku ubiegłego, natomiast nie bierze pod uwagę bieżącej kondycji firmy. Spółka zaprzestała już działalności związanej ze sprzedażą i prowadzi tylko działalność transportową, która nie przynosi żadnych dochodów, a tylko z trudem pokrywa leasing samochodu i naczepy. Umowy leasingowej nie można zerwać, gdyż wiązałoby się to z ogromnymi karami. Obecnie wspólnikom trudno jest utrzymać gospodarstwa domowe. Ponoszą typowe koszty utrzymania (czynsz, opłaty za media, itp.), co zresztą zostało podniesione we winsoku o przyznanie prawa pomocy i zostało udokumentowane. W konsekwencji strona wniosła o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatrywana jest w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Z wyżej zacytowanych przepisów wynika, że ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.

Po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie Sąd zauważa, że Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 § 1 K.s.h., która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej. Ma jednak zdolność sądową - art. 25 § 3 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień. Ze względu na treść pkt 2 art. 246§2 p.p.s.a., warunkiem przyznania spółce jawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem, gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym wyżej przepisie, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych przez Spółkę nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Konieczne jest bowiem uprzednie zbadanie, czy stan finansowy i majątkowy wspólników tej Spółki pozwala na uiszczenie wymaganych na obecnym postępowania kosztów sądowych.

Sąd uznał jednak, że strona skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na zapłatę kosztów sądowych we wszystkich sprawach zawisłych przed WSA w Krakowie (sygn. akt od I SA/Kr 305/12 do I SA/Kr 314/12), które na obecnym etapie wynoszą 16 164 zł. Z przedłożonego bowiem wyciągu z konta Spółki (konto "I" o numerze [...], a więc innym niż wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy) wynika, że w okresie od lutego do połowy maja 2012 r. na jej rachunek bankowy były dokonywane zarówno wpłaty jak i dokonywano wypłat. Przykładowo w lutym b.r. kwoty wpłat wynosiły: 20000 zł (9 lutego), 2450 zł (13 lutego), 5550 zł, 30 000 zł, 6 588 zł (14 lutego), 14 500 zł (28 lutego). Wynika z tego, że strona skarżąca – wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie - uzyskuje dochody stwarzające realną możliwość wygospodarowania środków na opłacenie kosztów sądowych. Nie mogło uciec uwadze Sądu, że 9 lutego b.r. na konto żony P. F. z konta firmowego Spółki została przekazana kwota 8 100, a więc stanowiąca połowę ww. kosztów sądowych. Również wysokość uzyskanego za ubiegły rok przychodu wspólników (łącznie 1 500 467,59 zł) pokazuje, że strona skarżąca prowadzi działalność o znacznych rozmiarach. Z twierdzeń strony skarżącej nie wynika, aby podjęta została decyzja o likwidacji działalności. Należy zatem stwierdzić, że strona zamierza kontynuować swoją działalność i jest obecna w obrocie prawnym (jest więc gotowa nadal ponosić ryzyko gospodarcze, w tym sporów prawnych). W orzecznictwie zaś słusznie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 15 września 2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, LEX nr 898871). Skoro Spółka dysponuje środkami, które przeznacza na spłatę zobowiązań (co wynika z przedłożonej historii rachunku firmowego), nie może być uznana za podmiot, któremu przysługuje prawo pomocy. Koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach winny być bowiem traktowane na równi z innymi zobowiązaniami Spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Okoliczność, że Spółka przeznacza środki finansowe na inne cele, przez nią preferowane, nie może być uznana za potwierdzenie braku dostatecznych środków na zapłatę kosztów sądowych.

Reasumując, mając na uwadze osiągane przez stronę skarżącą przychody, koszty sądowe stanowią kwotę możliwą do poniesienia. Niemożliwość uiszczenia wpisu sądowego oznaczałaby – co w sprawie nie ma miejsca – że Spółka nie osiąga przychodów i nie jest w stanie prowadzić działalności z powodu utraty płynności finansowej. Z dokumentów przedłożonych przez stronę nie wynika, aby taka sytuacja miała miejsce.

W związku z uznaniem, że Spółka ma możliwość uiszczenia kosztów sądowych kwestią drugorzędną stała się ocena sytuacji finansowej jej wspólników. Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Z taką sytuacja mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie. Z przedłożonych przez wspólników dokumentów (oświadczeń, wyciągów z kont bankowych) wynika bowiem, że regularnie spłacają oni raty kredytów hipotecznych czy karty kredytowe.

W świetle przedstawionych wyżej okoliczności nie można uznać, że został spełniony warunek uzasadniający częściowe zwolnienie Spółki od kosztów sądowych. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.