Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 715/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, art. 80 § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Funduszu A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I) uchyla zaskarżone postanowienie, II) zasadza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego 597 ( pięćset dziewięćdziesiąt siedem ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Zarządu Funduszu wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2.594,13 zł.

Z przedstawionych wraz ze skargą do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 2 maja 2018 r., działając na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku G. M. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Prezesa Zarządu Funduszu z dnia 10 lutego 2017 r., nr "[...]". W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny stwierdził, iż w dalszym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Wydanym następnie postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela - Prezesa Zarządu Funduszu kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 2.594,13 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny powołał przepisy art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a. oraz wymienił czynności egzekucyjne, jakie zostały dokonane w oparciu o wskazany powyżej tytuł wykonawczy, a także przypisał kwoty opłat do poszczególnych czynności egzekucyjnych.

W zażaleniu z dnia 4 lipca 2018 r. na powyższe rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego Prezes Zarządu Funduszu wniósł o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w części dotyczącej obciążenia kosztami egzekucyjnymi w kwocie 2.159,93 zł. Zdaniem wierzyciela, wierzytelność wobec banku nie istniała, skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi zobowiązany mógł dysponować. Ponadto wierzyciel przedstawił stanowisko, w świetle którego w przepisach u.p.e.a. nie uregulowano opłaty za zajęcie rachunku bankowego, co powodowało, że organ egzekucyjny wyliczenie opłaty oparł na przepisie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych. Powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), wierzyciel zarzucił organowi egzekucyjnemu, że rozstrzygając w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, nie wziął pod uwagę poziomu skomplikowania czynności egzekucyjnych oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności.

Utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 31 marca 2017 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego dłużnika w Banku A. Pismem z dnia 31 marca 2018 r. Bank poinformował, że egzekucję do tego składnika majątku wcześniej skierowały inne organy egzekucyjne, a następnie pismem z dnia 2 maja 2017 r. wyjaśnił, że w związku z brakiem środków na rachunku bankowym wystąpiła przeszkoda w realizacji zajęcia.

Powołując brzmienie przepisów art. 64 § 1 i § 6 oraz art. 64c § 1, § 3 i § 4 u.p.e.a., organ odwoławczy podniósł, że wierzyciel nie kwestionował zasadności opłaty manipulacyjnej w kwocie 431,50 zł oraz wydatków związanych z wysyłką korespondencji w kwocie 2,70 zł. Nie zgodził się natomiast z obciążeniem go kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy wierzytelność z rachunku bankowego nie istniała. Nie podzielając tego stanowiska wierzyciela, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że powstałe w toku postępowania egzekucyjnego koszty obejmowały także opłatę za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych, tj. w kwocie 2.159,93 zł. W ocenie organu, wysokość kosztów egzekucyjnych wynika wprost z treści przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., przy czym z przepisów u.p.e.a. nie wynika zależność pomiędzy poborem opłaty a skutecznością egzekucji. Potwierdza to treść art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych dłużnika zajętej wierzytelności z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zdaniem organu, prawidłowość naliczenia kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego potwierdzają też przepisy art. 80 § 1 i § 2 u.p.e.a. W ocenie organu, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest należnością, która nie pozostaje w związku z efektami egzekucji.

Odnosząc się do przywołanych w zażaleniu orzeczeń sądowych (wyroki WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2014r., sygn. akt I SA/Po 638/14 oraz z dnia 18 grudnia 2015r., sygn. akt I SA/Po 1204/15), dotyczących naliczania kosztów egzekucyjnych w przypadku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, na którym nie zgromadzono środków pieniężnych, organ II instancji podniósł, że orzecznictwo sądowe nie jest w tej kwestii jednolite, czego przykładem jest wyrok WSA w Opolu z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Op 33/18. Organ odwoławczy nie uwzględnił również zarzutu wierzyciela, że obciążenie kosztami zajęcia rachunku bankowego w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności jest niewspółmierne do poziomu skomplikowania czynności egzekucyjnych oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego. W ocenie organu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego i nie wywołuje bezpośrednio skutków prawnych uchylających. Wejście w życie tego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów art. 64 § 1 pkt. 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. Ustawodawca został zobowiązany do odpowiedniego uzupełnienia regulacji prawnej, co oznacza, że do czasu zmiany przepisów, organ egzekucyjny jest obowiązany do ich stosowania zgodnie z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej: "K.p.a.". Powoduje to, że wysokość kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie została określona w sposób prawidłowy, tj. zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., przy czym uwzględniono nakład pracy, czasochłonność i stopień skomplikowania sprawy, mając na względzie takie czynności dokonane przez organ egzekucyjny, jak:

- sprawdzenie poprawności tytułu wykonawczego pod względem formalnym (art. 29 § 1 u.p.e.a.) i jego przyjęcie do realizacji poprzez nadanie klauzuli wykonalności;

- zarejestrowanie tytułu wykonawczego w systemie informatycznym EGAPOLTAX;

- poszukiwanie informacji o majątku zobowiązanego, tj. czy zobowiązany otrzymuje wynagrodzenie za pracę świadczenie emerytalne lub rentowe, posiada majątek ruchomy, inne wierzytelności pieniężne lub nieruchomości i rachunki bankowe;

- analiza danych uzyskanych z etapu pracy dotyczącego poszukiwania majątku zobowiązanego i ocena, do którego składnika majątku skierować egzekucję, zgodnie z zasadą z art. 7 § 2 u.p.e.a.;

- sporządzenie oraz wydrukowanie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego;

- pismo do ZUS Oddział w "[...]" z dnia 9 kwietnia 2018 r. o udzielenie informacji;

- przygotowanie do wysyłki i wysłanie korespondencji do zobowiązanego (odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego) oraz przesłanie zawiadomień dłużnika zajętej wierzytelności za pomocą systemu centralnej informacji o rachunkach bankowych;

- rejestrowanie w systemie EGAPOLTAX dokumentów związanych z egzekucją (pisma organu, odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności ZUS, zwrotne potwierdzenia odbioru korespondencji).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższe postanowienie organu odwoławczego Prezes Zarządu Funduszu wniósł o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych pomimo, iż nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunku bankowym nie było środków;

2) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, pomimo, iż organ odwoławczy winien był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylić to postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów skarżący podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko w sprawie, w świetle którego nie było podstaw do obciążenia go kosztami egzekucyjnymi w kwocie 2.159,93 zł z tytułu opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego w sytuacji, gdy na rachunku tym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, a tym samym nie istniała wierzytelność wobec banku. Skarżący zarzucił również, że organ odwoławczy dokonał weryfikacji wysokości kosztów w oparciu o przepisy prawa, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP. Postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydane zostało po dacie opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co oznaczało, że organ powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia. Powołując orzecznictwo sądowe (wyroki: NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt. II FSK 693/15, WSA w Olsztynie z 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 286/17, WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16, WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16), skarżący podniósł, że bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy niekonstytucyjnej normy prawnej. Do momentu, gdy ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Skarżący nie zgodził się ponadto z uznaniem, że naliczenie kosztów w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest zasadne, w sytuacji gdy nie nastąpiło zajęcie wierzytelności, a jedynie pustego rachunku bankowego. Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Zdaniem skarżącego, opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu. Tymczasem, jak wskazała strona, w niniejszej sprawie czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu.

Końcowo skarżący podniósł, że powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyrokach wydanych w przedmiotowo tożsamych sprawach: WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 165/18, oraz WSA w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 246/18.

Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) –c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że narusza ono prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2.594,13 zł.

Stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany. Z przedstawionych przez organ odwoławczy niespornych ustaleń faktycznych wynikało m.in., że zawiadomieniem z dnia 31 marca 2017 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w Banku A. W odpowiedzi na zajęcie, udzielonej dnia 2 maja 2017 r., a następnie 31 marca 2018 r., Bank poinformował o wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową oraz o braku środków pieniężnych na rachunku bankowym. Organ egzekucyjny ustalił ponadto, że zobowiązany nie posiada majątku ruchomego lub nieruchomości, innych wierzytelności lub praw majątkowych. Wobec powyższego postanowieniem z dnia 2 maja 2018 r. umorzył postępowanie egzekucyjne, a następnie postanowieniem z dnia "[...]" obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Na koszty egzekucyjne złożyła się m.in. opłata za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych, tj. w kwocie 2.159,93 zł.

Powstanie i wysokość kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."). Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a.

Stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zgodnie z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

W ocenie skarżącego, wykładnia przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wskazuje, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Skoro w niniejszej sprawie nie było na rachunku bankowym żadnych środków, nie było też podstaw prawnych do pobrania opłaty. Strona zarzuciła również, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, za niekonstytucyjne.

Uwzględniając powyższe stanowisko skarżącego, wskazać należy, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyroku, nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednak swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Istotne jest zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Ponadto w pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki wyroku, uznając, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć podobne zarzuty.

Jak trafnie zauważył organ odwoławczy w niniejszej sprawie, Trybunał Konstytucyjny nie wyeliminował z porządku prawnego expressis verbis przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Uwadze organu odwoławczego umknęła jednak okoliczność, że wyrok Trybunału zmienił normatywną treść badanych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne Wyrok ma charakter zakresowy, co oznacza, że nie powoduje on utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, jednakże po wydaniu orzeczenia przez Trybunał musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w granicach określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być, nadal stosowany przez organy egzekucyjne. Aby jednak nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji RP, organy powinny badane przez Trybunał przepisy prawa stosować i interpretować zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.

W świetle powyższego, dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W konsekwencji nie sposób podzielić stanowiska organu odwoławczego, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie z regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, przepisami Konstytucji RP, które zostały powołane jako wzorzec konstytucyjności.

Konieczność uwzględniania przez organy egzekucyjne skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza liczne orzecznictwo sądów administracyjnych (wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17; orzeczenia opublikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia sądowe powołane poniżej).

W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.

Dla przykładu należy wskazać na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 764/17, w którym Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 9 sierpnia 2017 r., w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. W tym wyroku Sąd wskazał na obowiązek miarkowania opłat, według określonej metody. Dla porównania wskazał, że opłaty sądowe mają charakter degresywny ( por. przepisy w zakresie opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, Dz.U.2003.221.2193). Wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi: 1) do 10.000 zł - 4 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 100 zł; 2) ponad 10.000 zł do 50.000 zł - 3 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 400 zł; 3) ponad 50.000 zł do 100.000 zł - 2 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł; 4) ponad 100.000 zł - 1 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Natomiast określona w postępowaniu egzekucyjnym stawka jest wygórowana. Została ona określona bez uwzględnienia wymogów stawianych przez TK. Powinien być wyznaczony maksymalny pułap tej opłaty. Określenie pułapu tych opłat powinno mieć charakter degresywny.

Sąd uwzględnił ponadto zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez uznanie przez organy, że w sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pomimo braku środków pieniężnych na tym rachunku.

Sądowi znane jest orzecznictwo prezentujące odmienny pogląd na kwestię możliwości zastosowania w opisanej sytuacji art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., niemniej jednak Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w powołanym wyżej przepisie może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (wyroki NSA: z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16). Ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. Taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. najpełniej realizuje analizowany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, gdyż uwzględnia racjonalną zależność między wysokością, czy zasadnością pobrania opłaty, a czynnościami organu egzekucyjnego, za których podjęcie opłata została naliczona. Warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej jest istnienie w dacie zajęcia, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy, z którego następuje zaspokojenie wierzyciela. W innym przypadku, naliczenie opłaty jest niezasadne jako sprzeczne z postulatami wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Powyższej oceny nie zmienia powołany przez organ w uzasadnieniu skarżonego postanowienia przepis art. 80 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, zajęcie, o którym mowa w § 1, obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega bowiem wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo – rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Zatem w sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności, skoro od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Ponadto, rozpatrując sprawę, organ odwoławczy pominął te argumenty, które zadecydowały o orzeczeniu przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ egzekucyjny przepisów u.p.e.a. Nie odniósł się m.in. do kwestii, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Nie uwzględnił też, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 1804 ze zm.), na które złożyły się uiszczony wpis od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).