Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 25/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 18, art. 60
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Grzeszek (spr.) Sędziowie WSA Piotr Głowacki WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku J. S. (zobowiązany) na podstawie m.in. tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 21 czerwca 2013r. nr SM [...] obejmującego podatek dochodowy od osób fizycznych za 2008r.

Organ egzekucyjny w dniu 10 stycznia 2014r. postanowieniem nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z powodu uchylenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O., która stanowiła podstawę wystawienia ww. tytułu wykonawczego.

W związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny uchylił dokonaną w tym postępowaniu jedyną skuteczną czynność egzekucyjną tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w I.-B. S. A. nr [...] z dnia 28 czerwca 2013r. W dniu 31 grudnia 2013r. skierował do I.-B. S.A. zawiadomienie o uchyleniu ww. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Pozostałe czynności egzekucyjne w postaci prób zajęć wierzytelności z rachunków bankowych w innych bankach nie były skuteczne (brak rachunków), kierowanie zawiadomień o uchyleniu zajęć było bezcelowe.

Zobowiązany działając pismem nadanym w dniu 1 czerwca 2020r. złożył wniosek o wydanie postanowienia w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego.

Organ egzekucyjny wezwał zobowiązanego o wskazanie nieuchylonych czynności egzekucyjnych oraz wykazanie interesu prawnego uzasadniającego wydanie wnioskowanego postanowienia.

W odpowiedzi na powyższe pismo, zobowiązany wyjaśnił, że pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenia wszystkich czynności w dziale IV księgi wieczystej [...] widnieje wpis tytułu wykonawczego, który został wycofany z obrotu prawnego.

Zdaniem zobowiązanego, taki stan faktyczny wywołuje wątpliwość co do rzeczywistych skutków wywołanych umorzeniem postępowania egzekucyjnego, w jego opinii wydanie wnioskowanego postanowienia jest niezbędne dla ochrony przed roszczeniami regresowymi lub odszkodowawczymi osób trzecich.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia 28 lipca 2020r. nr [...] stwierdził uchylenie czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I.-B. S. A. nr [...] z dnia 28 czerwca 2013r.

W zażaleniu J. S. podniósł, iż "nie stwierdzono uchylenia czynności egzekucyjnej zmierzającej do zrealizowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nieruchomości". Jednocześnie zarzucił on naruszenie: art. 60 § 1 w związku z art. 1a pkt 2 pkt 12 lit. a i pkt 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez wydanie postanowienia niezgodnie z treścią przepisu prawnego i pominięciem definicji legalnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 29 października 2020r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że w postanowieniu z dnia 28 lipca 2020r. organ egzekucyjny wskazał, która czynność egzekucyjna, podlegała uchyleniu. W postępowaniu egzekucyjnym, które zostało umorzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego jedyną czynnością egzekucyjną, która podlegała uchyleniu wskutek umorzenia postępowania była - wyłącznie czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I.-B. S.A. z dnia 28 czerwca 2013r.

Organ egzekucyjny uchylił ww. zajęcie zawiadomieniem "o uchyleniu zajęcia" z dnia 31 grudnia 2013r. Pozostałe zawiadomienia o próbach zajęciu wierzytelności w innych bankach były nieskuteczne - zobowiązany nie posiadał rachunków bankowych we wskazanych bankach.

Organ egzekucyjny jednocześnie wyjaśnił, że nie stosował środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] więc nie mógł uchylić takiego zajęcia. Następnie, organ egzekucyjny wyjaśnił, iż hipoteka na nieruchomości stanowi wyłącznie sposób zabezpieczenia należności wierzyciela, nie ograniczając jednak prawa właściciela do rozporządzenia tą nieruchomością. Ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest ani rodzajem, ani sposobem egzekucji, a jego skutkiem nie jest też wyegzekwowanie roszczenia, lecz zabezpieczenie wykonania zobowiązania i nie można go traktować jak postępowania egzekucyjnego, a hipoteki przymusowej, jako środka egzekucyjnego. Co też, sam zobowiązany przyznał w zażaleniu.

DIAS w K. wskazał nadto, że dokonane przez Naczelnika zabezpieczenie rzeczowe w postaci wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości oznaczonej ww. księgą wieczystą jest związane z istnieniem zobowiązania J. S. w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r., a wykreślenie wpisów może nastąpić wyłącznie w wyniku wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie jest tożsame z wygaśnięciem określonego dla ww. zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r. Zobowiązanie to aktualnie objęte jest tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 2 listopada 2017r.

Wobec powyższego, organ II instancji uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie organu I instancji stwierdzające uchylenie jedynie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I.-B. S.A. z dnia 28 czerwca 2013r. nr [...]

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. S. zarzucił naruszenie:

- zasady zaufania zawartej w art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i zasady czynnego udziału stron w postępowaniu wynikającej z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uniemożliwienie mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz pominięcie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. nieustalenie daty dokonania wpisu zajęcia nieruchomości do księgi wieczystej;

- zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nierozpatrzenie w sposób należyty zarzutów przez niego podniesionych;

- art. 60 § 1 w zw. z art. 110c § 1 do § 4 i w zw. z art. 1a pkt 2, pkt 12 lit. a i pkt 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nieuchylenie skutecznej czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu nieruchomości i uznanie, że czynność ta nie podlega uchyleniu.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym go postanowieniem z dnia 28 lipca 2020r. oraz o zwrot kosztów według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, iż korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a., dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Kontroli Sądu zostało przedstawione w trybie skargi postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 29 października 2020r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 28 lipca 2020r. w przedmiocie uchylenie czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Istota sporu powstałego między stronami dotyczy zakresu dokonanych przez organ egzekucyjny czynności podlegających uchyleniu na podstawie art. 60 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020r., poz. 256 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.e.a.").

W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w związku z umorzeniem, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 21 czerwca 2013r. nr [...] obejmującego podatek dochodowy od osób fizycznych za 2008r., dokonał uchylenia czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika w [...] S.A. uznając, że była to jedyna skutecznie dokonana w toku postępowania egzekucyjnego czynność egzekucyjna.

Postanowienie organu egzekucyjnego zostało zakwestionowane przez skarżącego w zakresie w jakim nie stwierdza uchylenia "czynności egzekucyjnej zmierzającej do zrealizowania środka egzekucyjnego polegającej na zajęciu nieruchomości".

Skarżący wskazał, że w dziale IV księgi wieczystej [...] widnieje wpis tytułu wykonawczego, który został wycofany z obrotu prawnego. Skarżący twierdził, że ustanowienie hipoteki stanowi czynność egzekucyjną. Organ egzekucyjny natomiast wskazywał, że w toku prowadzonego postępowania nie stosował środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nieruchomości, tym samym niemożliwym jest uchylenie takiego zajęcia.

Ponadto organ egzekucyjny stwierdził, iż hipoteka na nieruchomości stanowi wyłącznie sposób zabezpieczenia należności wierzyciela, nie ograniczając jednak prawa właściciela do rozporządzenia tą nieruchomością. Ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest ani rodzajem, ani sposobem egzekucji, a jego skutkiem nie jest też wyegzekwowanie roszczenia, lecz zabezpieczenie wykonania zobowiązania i nie można go traktować jak postępowania egzekucyjnego, a hipoteki przymusowej, jako środka egzekucyjnego.

Organ II instancji podkreślił, iż zabezpieczenie rzeczowe w postaci wpisu hipoteki przymusowej na wskazanej nieruchomości jest związane z istnieniem zobowiązania skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r., a wykreślenie wpisów może nastąpić wyłącznie w wyniku wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie było następstwem wygaśnięcia określonego przez organ podatkowy zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w sprawie pogląd zaprezentowany przez organ I i II instancji należy uznać za w pełni uzasadniony.

Zgodnie z art. 60 § 1 zdanie 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania postanowienia organu I instancji) umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a., powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 60 § 2 u.p.e.a.).

Ze wskazanego przepisu wynika, że skutkiem umorzenia jest uchylenie, z mocy prawa, czynności egzekucyjnych dokonanych w toku umorzonego postępowania. Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zamknięty katalog środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczący należności pieniężnych zawarty jest w art. 1a pkt 12a u.p.e.a.

Należy zaznaczyć, iż kwestie dotyczące ustanowienia i wykreślenia hipoteki uregulowane zostały w ustawie z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U z 2019r., poz. 2204 ze zm., powoływanej dalej jako "u.k.w.h.").

Zgodnie z art. 65 § 1 u.k.w.h. hipoteka jest prawem obciążającym nieruchomość mającym na celu zabezpieczenie oznaczonej wierzytelności.

Należy zaznaczyć, iż wpis hipoteki przymusowej nie zwalnia zobowiązanego od obowiązku uregulowania zabezpieczonych tą hipoteką należności podatkowych. Ustanowienie hipoteki przymusowej nie stanowi bowiem wykonania obowiązku, tylko jego zabezpieczenie.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę aprobuje pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 21 sierpnia 2013r., sygn. akt II CSK 17/13, że "postępowania o wpis hipoteki przymusowej nie można traktować jak postępowania egzekucyjnego, zaś hipoteki przymusowej jako środka egzekucyjnego. Postępowanie o wpis hipoteki przymusowej odbywa się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego regulujących postępowanie wieczystoksięgowe (w szczególności w art. 6261-62613). Ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest ani rodzajem, ani sposobem egzekucji; jego skutkiem nie jest też wyegzekwowanie roszczenia, lecz zabezpieczenie wykonania zobowiązania. Dopiero zaspokojenie wierzyciela z nieruchomości, na której ustanowiona została hipoteka przymusowa, następuje w postępowaniu egzekucyjnym, którego nie wszczyna ani wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej, ani dokonanie takiego wpisu".

W kwestii ustalenia chwili wygaśnięcia hipoteki przymusowej zastosowanie ogólne zasady dotyczące wygaśnięcia hipoteki, określone w art. 94–101 u.k.w.h. Wynika z nich, że hipoteka wygasa wraz z wygaśnięciem wierzytelności, której wykonanie zabezpiecza, chyba że z danego stosunku prawnego mogą powstać w przyszłości kolejne wierzytelności podlegające zabezpieczeniu.

W niniejszej sprawie dokonane zabezpieczenie rzeczowe w postaci wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości jest związane z istnieniem zobowiązania skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r. Przesłanki wygaśnięcia zobowiązania podatkowego określa natomiast art. 59 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż umorzenia postępowania egzekucyjnego nie można utożsamiać ze ziszczeniem się którejkolwiek z przesłanek wygaśnięcia zobowiązania podatkowego skarżącego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r.

Uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. ogranicza się wyłącznie do relacji pomiędzy organem egzekucyjnym a zobowiązanym, zatem nie oddziałuje bezpośrednio na rzeczowe zabezpieczenie należności wierzyciela.

Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w wyroku z dnia 24 października 2012r., sygn. akt I GSK 919/11, w którym NSA stwierdził, że (1) uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych wobec umorzenia postępowania, z przyczyn, które przywołuje art. 60 § 1 u.p.e.a., wywołuje skutek w postepowaniu egzekucyjnym i jego następstwa mogą obciążać jedynie organ egzekucyjny, (2) przepis art. 60 § 1 u.p.e.a. odnosi się do relacji organ egzekucyjny - zobowiązany i nie sposób z jego treści wyprowadzić żadnych obowiązków po stronie wierzyciela, wynikających z uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ II instancji zasady zaufania z art. 8 § 1 oraz zasady czynnego udziału stron w postępowaniu wynikającej z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów należy zaznaczyć, iż odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie oznacza nałożenia na organ egzekucyjny, czy organ II instancji obowiązku wyznaczenia terminu do wypowiedzenia się przez skarżącego co do zebranego materiału dowodowego w sprawie. Zagwarantowanie czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym wyraża się natomiast w ciążącym na organach tego postępowania obowiązku udostępnienia stronie wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (art. 73 § 1 k.p.a.). Skorzystanie z przysługującego stronie uprawnienia uzależnione jest od jej aktywności w tym zakresie, tym samym zarzut skarżącego należy uznać za bezzasadny.

W ocenie Sądu na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Z treści postanowienia z dnia 29 października 2020r. wynika, że organ II instancji przeanalizował przeprowadzoną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. wykładnię przepisów u.p.e.a. oraz uznał ją za prawidłową. Wydaniu zapadłego rozstrzygnięcie, wbrew zarzutom skargi, towarzyszyła pogłębiona analiza złożonego przez skarżącego zażalenia. Fakt, że na skutek tej analizy wyciągnięto wnioski niezgodne z oczekiwaniami skarżącego nie może świadczyć o naruszeniu omawianej zasady. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśniono również zasadność przesłanek, którymi organy obu instancji kierowały się przy załatwieniu sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.