Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 2212/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 R., w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy należało mieć na uwadze, że cały materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne, poza dokumentami stanowiącymi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, zostały już ocenione prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W konsekwencji ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu mogły podlegać wyłącznie dowody nie znane sądowi w poprzednim postępowaniu.

TEZY

Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy należało mieć na uwadze, że cały materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne, poza dokumentami stanowiącymi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, zostały już ocenione prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W konsekwencji ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu mogły podlegać wyłącznie dowody nie znane sądowi w poprzednim postępowaniu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Barbary N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 30 października 1996 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. orzeczeniem z dnia 18 lipca 1950 r., opartym na art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13/, stwierdziło, że nieruchomość ziemska p.n. "Wójtostwo i Młyn w Z." o ogólnym obszarze 88,70 ha, w tym 66,59 ha użytków rolnych, położona w powiecie Ł., stanowiąca hipoteczna własność Marcelego i Anny-Jadwigi małżonki N., z mocy prawa przeszła na własność Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej jako przekraczająca 50 ha użytków rolnych. Decyzja ta nie została zaskarżona w trybie odwoławczym.

Podaniem z dnia 30 listopada 1990 r. Barbara N., następczyni prawna Marcelego i Anny Jadwigi N., wystąpiła o zwrot nierozparcelowanej części powyższej nieruchomości oraz o wypłatę odszkodowania za młyn. Kolejnym wnioskiem z dnia 2 marca 1992 r. zażądała stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 18 lipca 1950 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 17 września 1992 r. odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. Skarga Barbary N. na tę decyzję została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 1994 r. II SA 2264/92. W motywach tego wyroku zostało podniesione, że w sprawie tej podstawowe znaczenie ma ustalenie obszaru użytków rolnych nieruchomości. Z rejestru pomiarowego z dnia 21 listopada 1919 r. wynika, że obszar tych użytków przy uwzględnieniu postanowień par. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w każdym przypadku przekraczał wymagane 50 ha. Podczas przejmowania nieruchomości ustalona, że użytki rolne wynosiły 66,59 ha. Zarzut, że nieruchomość nie posiadała 50 ha użytków rolnych, jako nie poparty żadnymi miarodajnymi, dowodami, nie mógł być uwzględniony. Poza tym, stosownie do par. 6 rozporządzenia strona ubiegająca się o uznanie, że nieruchomość nie podlega przejęciu na cele reformy rolnej powinna przedłożyć dowody, stwierdzające dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków rolnych, a z braku takich dowodów zwrócić się do organu prowadzącego ewidencję gruntów o sporządzenie pomiarów na własny koszt.

Sąd uznał za chybiony zarzut skargi, że organ orzekający nie dokonał ekspertyzy pomiaru nieruchomości. Za miarodajny dowód pomiaru nieruchomości nie mogło być zdaniem Sądu przyjęte, przedłożone przez skarżącą, zestawienie gruntów sporządzone w 1941 r. w języku niemieckim.

Wnioskiem z dnia 23 lutego 1994 r. Barbara N. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o wznowienie postępowania zakończonego decyzją tego organu z dnia 17 września 1992 r. Wniosek został oparty na twierdzeniu, że w dniu wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 18 lipca 1950 r. nie były znane dwa dokumenty, które mogły mieć istotny wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, mianowicie "plan zagospodarowania na rok 1941" oraz "mapa majątku w Z.".

Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 8 listopada 1994 r. odmówił wznowienia postępowania w tej sprawie, zaś po uchyleniu tej decyzji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 1996 r. II SA 22/95, postanowieniem z dnia 30 sierpnia 1996 r., opartym na przepisach art. 145 par. 1 pkt 5, art. 149 par. 1 i art. 150 Kpa, wznowił postępowanie w tej sprawie.

Następnie ten sam organ decyzją z dnia 30 października 1996 r. z powołaniem się na przepisy art. 151 par. 1 w związku z art. 145 par. 1 Kpa, odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia 17 września 1992 r. W uzasadnieniu stwierdził, że odnalezione przez stronę dodatkowe dwa dokumenty, sporządzone przez władze niemieckie, nie stanowi dowodu, że w dniu 13 wrzenia 1944 r., czyli w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, obszar użytków rolnych nie przekraczał 50 ha. Dokumenty te obejmują grunty uprawne /rośliny okopowe, żyto, owies, seradela, gryka, łubin/ o powierzchni 48,2 ha. Mapa zaś stanowi graficzne potwierdzenie powierzchni gruntów uprawnych bez określenia innych, wchodzących w skład tego majątku obszarów. Natomiast przy przejmowaniu nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. do powierzchni użytków rolnych wliczane były : grunty rolne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

Zarówno "plan" oraz "mapa majątku w Z." nie określaj całkowitej powierzchni majątku, jak również użytków rolnych a jedynie "ogółem grunty uprawne" wymienione w "pianie zagospodarowania na rok 1941". Dlatego, zdaniem organu orzekającego, powyższych dokumentów, sporządzonych przez władze niemieckie nie można przyjąć za miarodajne do oceny zasadności wydanej w 1950 r. decyzji orzekającej, że cala omawiana nieruchomość ziemska podlega pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję, Barbara N. zarzucając, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 i art. 107 Kpa, domagała się jej uchylenia. Zdaniem skarżącej dokument, na podstawie którego nastąpiło przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej został wykonany w 1919 roku i wobec tego nie mógł być miarodajny do ustalenia powierzchni użytków rolnych w dacie orzekania o przejęciu nieruchomości. Nie jest bowiem możliwe, aby przez 31 lat nie uległa zmianie struktura powierzchniowa użytków rolnych wchodzących w skład nieruchomości, tym bardziej że przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa dokonano na części gruntów zalesień. Odnalezione przez skarżącą dokumenty, pochodzące z 1941 r. są bardziej wiarygodne dla oceny wielkości powierzchni użytków nieruchomości, zarówno na dzień i września 1939 r. jak i datę przejęcia na cele reformy rolnej, niż dokument pochodzący z 1919 roku a poza tym sporządzone zostały w związku z nałożonym przez okupanta niemieckiego obowiązku dostaw przymusowych. Na mapie nie wykazano powierzchni innych użytków, gdy inne grunty, określone w przepisach wykonawczych do dekretu z dnia 6 września 1944 r. jako użytki rolne, nie wchodziły w skład nieruchomości. Oprócz gruntów ornych na terenie majątku "Wójtostwo i Młyn w Z." znajdowały się bowiem nieużytki, grunty zalesione bądź przeznaczone do zalesienia. Zgodnie z mapą majątku w Z. powierzchnia użytków rolnych wynosiła 48,2 ha. W świetle powyższego określenie wielkości powierzchni użytków na dzień 19 maja 1950 r. na 66,59 ha nie odpowiada istniejącemu wówczas stanowi faktycznemu. W tej sytuacji przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r.

W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy należało mieć na uwadze, że cały materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne, poza dokumentami stanowiącymi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, zostały już ocenione prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 1994 r. W konsekwencji ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu mogły podlegać wyłącznie dowody nie znane sądowi w poprzednim postępowaniu. Takimi dowodami w sprawie niniejszej były wyłącznie "Plan zagospodarowania na rok 1941" oraz "mapa majątku w Z.". Zatem zarzuty skargi, wykraczające poza ten zakres dowodowy, w tym kwestionujące dopuszczalność dokonania ustaleń faktycznych na podstawie rejestru pomiarowego z 1919 r., należało uznać za bezprzedmiotowe, jako że w tym zakresie Sąd jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku. Ograniczając się zatem do analizy dokumentów, które stanowiły podstawę wznowienia postępowania administracyjnego Sąd w pełni podzielił zasadność stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji, iż dokumenty te nie mogą być miarodajne do ustalenia powierzchni użytków rolnych przedmiotowej nieruchomości. Z treści "Planu zagospodarowania na rok 1941" wynika w sposób niewątpliwy, że planem tym zostały objęte wyłącznie grunty, na których aktualnie znajdowały się kultury rolne, to jest: żyto, rośliny okopowe, owies, seradela, gryka i łubin. Nie jest to równoznaczne z pojęciem użytków rolnych w rozumieniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdy nie obejmuje łąk, pastwisk i ogrodów. O tym, że tego rodzaju użytki rolne wchodziły w skład przedmiotowej nieruchomości świadczą zaś zapisy zawarte w rejestrze pomiarowym z 1919 roku. Brak jest wprawdzie podstaw do zakwestionowania twierdzeń skarżącej, iż w okresie od 1919 r. do 1944 r. mogły nastąpić istotne zmiany w zakresie zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości. Jednakże takie twierdzenie, nie poparte stosownymi dowodami, nie mogło być wystarczające dla organu orzekającego w postępowaniu wznowieniowym do wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej i prawomocnej decyzji.

Z tych przyczyn oraz z mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji.