Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 89/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 101 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Kamienna Góra o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Kamienna Góra a Prezydentem Miasta Koszalina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.G. z 25 lutego 2020 r. o udzielenie pomocy w formie schronienia postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Kamienna Góra jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta Kamienna Góra, wnioskiem z 19 marca 2020 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość przez wskazanie Prezydenta Miasta Koszalin jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M.G. o udzielenie pomocy w formie schronienia.

W uzasadnieniu organ wnioskujący podał następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

W dniu 3 marca 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Koszalinie wpłynął komplet dokumentów w sprawie udzielenia pomocy M.G. w formie schronienia. Komplet dokumentów wraz z wnioskiem i rodzinnym wywiadem środowiskowym został przekazany przez Centrum Medyczne [...] z Poznania, gdzie w/w przebywał celach leczniczych, z uwagi na fakt, że strona zamieszkiwała w ostatnim czasie w Koszalinie przy ul. [...].

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Koszalinie zawiadomieniem z dnia 10 marca 2020 r., nie uznając się za organ właściwy przekazał, na podstawie art. 65 k.p.a. dokumenty do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kamiennej Górze, za podstawę przyjmując art 101 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Ze zgromadzonych w sprawie materiałów i wywiadu środowiskowego wynika, że M.G. był zameldowany na pobyt stały w Kamiennej Górze przy ul. [...] w okresie od 24.09.2001 r. do 11.08.2008 r., czyli od urodzenia do 7-go roku życia.

Z przesłanego wywiadu nie wynika, gdzie dokładnie w/w zamieszkiwał przez kolejne lata życia i kto sprawował nad nim, jako osobą niepełnoletnią opiekę. Jednakże z wywiadu środowiskowego jasno wynika, że M.G. dotychczas mieszkał u siostry w Koszalinie przy ul. [...].

Organ wnioskujący powołał, że przepisem określającym właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią ust. 1, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Organ wskazał, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, że M.G. nie może wrócić do zamieszkiwanego wcześniej mieszkania, jednak wynika także, iż to w Koszalinie ma rodzinę i centrum życiowe, natomiast żadne więzy nie łączą go z miastem Kamienna Góra.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Koszalina w piśmie z 25 czerwca 2020r. podał, że ze zgromadzonych w sprawie materiałów wynika, iż M.G. w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej jest osobą bezdomną. Zgodnie zaś z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej "w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały". Organ wskazał, że M.G. wielokrotnie zmieniał miejsce zamieszkania od 2005 r. do 2018 r., kiedy jako małoletni przebywał w placówce Stowarzyszenia A. w Koszalinie. Z uwagi na to, że nie realizował zadań określonych w Indywidualnym Programie Usamodzielnienia został umieszczony w dniu 25 marca 2019 r. w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Myśliborzu, gdzie przebywał do uzyskania pełnoletności, tj. 15 września 2019 r. Następnie oddalił się w nieznanym kierunku.

Organ pozostający w sporze podał, że z uzyskanej informacji telefonicznej od pracownika Centrum Medycznego [...] w Poznaniu wynika, że M.G. w dniu 10 marca 2020 r. opuścił placówkę leczniczą w Poznaniu. Do dnia dzisiejszego nie zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Koszalinie o jakąkolwiek pomoc, co może sugerować, że nie przebywa na terenie Miasta Koszalina i nie wiąże swoich planów życiowych z tym miastem, w związku z czym Prezydent Miasta Koszalina uznał się za organ niewłaściwy w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych. W niniejszej sprawie występuje spór negatywny w zakresie właściwości miejscowej organu, albowiem zarówno Burmistrz Miasta Kamienna Góra, jak i Prezydent Miasta Koszalina uznali się za niewłaściwych do rozpoznania wniosku M.G. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.

Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, dalej: u.p.s.), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025, dalej, jako: "k.c."). Stosownie do treści tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie ześrodkowania aktywności życiowej w określonej miejscowości. Należy jednocześnie zauważyć, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OW 154/09). Natomiast w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). W świetle art. 6 pkt 8 u.p.s., osoba bezdomna oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

Odnosząc powyższe do sytuacji, jaka zachodziła w przedmiotowej sprawie należy przyjąć, że M.G. jest osoba bezdomną, a w szczególności nie sposób uznać, iż ma on miejsce zamieszkania na terenie Miasta Koszalin. Zgodnie z ww. przepisami i ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, w przypadku osoby bezdomnej nie ma mowy o miejscu zamieszkania. Tym samym nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2007 r., I OW 109/06, z 4 lipca 2008 r., I OW 30/08, z 30 grudnia 2015, I OW 208/15 i z 19 kwietnia 2017 r., I OW 256/16). Już w piśmie Centrum Medycznego HCP Sp. z o.o. z 25 lutego 2020 r. zawarta została informacja, że M.G. jest osobą bezdomną. Wynika to także z treści przeprowadzonego z wnioskodawcą wywiadu środowiskowego. W związku z faktem, niekwestionowanym przez organy, że ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy była Kamienna Góra, ul. [...], to organem właściwym do rozpoznania wniosku M.G. o udzielenie pomocy w formie schronienia na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s., jest Burmistrz Miasta Kamienna Góra.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia