Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 762/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1,  art. 61 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda /sprawozdawca/, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] września 2011 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r., znak [...], po rozpatrzeniu odwołania T. S. (dalej: "skarżąca") od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R. z [...] września 2011 r. znak [...], ustalającej skarżącej odpłatność za pobyt matki M. A. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. (dalej: "DPS") w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. w kwocie [...] zł. (punkt 1 decyzji) oraz odmawiającej zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności z tytułu pobytu matki w DPS za w/w okres (punkt 2 decyzji), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i ustaliło skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS, w okresie od stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. na kwocie [...] zł.

Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych

i dokonanej ocenie prawnej.

Decyzją z [...] września 2011 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 59 ust. 1, art. 61 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 punkt 16, art. 60, art. 62 ust. 2, art. 63, art. 64, art. 106 ust. 3b, art. 110 ust. 7-8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej "u.p.s.") ustalił skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. w kwocie [...] zł. Jednocześnie organ odmówił zwolnienia strony

z ponoszenia odpłatności z tytułu pobytu matki w DPS za w/w okres. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż M. A. została skierowana do DPS decyzją z dnia [...] października 2004 r., a następnie umieszczona w nim [...] marca 2006 r. na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2006 r. Organ podniósł, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, który we wskazanej wyżej placówce został ustalony w poszczególnych okresach w następujących kwotach: od stycznia do lutego 2010r. na kwotę [...] zł. (Zarządzenie Prezydenta Miasta R. nr 1773/2009 z 13 marca 2009r.) oraz od marca do [...] lutego 2010r. (ewidentna pomyłka organu winno być 2011r.) na kwotę [...] zł. (Zarządzenie Prezydenta Miasta R. nr 3254/2010 z 27 lutego 2010r.). Obowiązek wnoszenia opłat związanych z pobytem w domu pomocy społecznej mają: mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni przed wstępnymi i gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Małżonek, zstępni oraz wstępni ponoszą odpłatność zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku nie wywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez w/w osoby, opłaty te zastępczo ponosi gmina, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Organ wyjaśnił, iż matka skarżącej przebywała w DPS m.in. w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. i ponosiła miesięczną opłatę za pobyt w wysokości 70% posiadanego dochodu, tj. po [...] miesięcznie. Wpłacane przez nią kwoty nie pokrywały całości kosztów utrzymania, wobec czego pozostałą część zastępczo wnosiła Gmina Miasta R.. Matka strony jest wdową, a osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za jej pobyt w DPS, stosownie do art. 61 ust. 1 punkt 2 u.p.s., są: córki T. S. i E. Z., syn C. A. oraz wnuki B. S., M. S., R. S. i A. S.. Organ ustalił, że kryterium dochodowe, kwalifikujące do ponoszenia odpłatności przekroczyli: córka T. S., wnuczka B. S., wnuczka M. S. oraz wnuk R. S.. Podczas wywiadu środowiskowego [...] grudnia 2010r. ustalona została sytuacja rodzinna i materialna skarżącej, w tym okoliczność, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ przedstawił sytuację dochodową strony w omawianym okresie w formie tabelarycznej. Z ustaleń tych wynika, iż skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ([...] zł.), w konsekwencji organ wyliczył łączną kwotę z tytułu odpłatności za pobyt w DPS M. A. w 2010 r., która wyniosła [...] zł.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym nie zgadzała się na ponoszenie jakichkolwiek kosztów pobytu matki w DPS. Podała, że nie podpisywała żadnej umowy o wysokości deklarowanego świadczenia, a jej standard życiowy jest bardzo niski. Jedynym źródłem jej dochodu jest niewysoka emerytura, ma liczne choroby wieku starczego, ale z uwagi na brak środków pieniężnych nie leczy się farmakologicznie. Podniosła także, iż - wbrew obowiązującym w tym zakresie przepisom - decyzja o przyjęciu matki do placówki oraz odpłatności z tego tytułu podjęta została bez jej wiedzy, nigdy nie wyrażała zgody na partycypowanie w kosztach pobytu matki w DPS.

Decyzją z [...] grudnia 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło

o uchyleniu zaskarżonej decyzji w punkcie 2, dotyczącym odmowy zwolnienia strony

z odpłatności i w tej części postępowanie umorzono, w pozostałej zaś części organ orzekł, że zaskarżona decyzja pozostaje bez zmian. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji dokonał prawidłowych obliczeń w zakresie wysokości kwoty, obciążającej skarżącą z tytułu odpłatności za pobyt jej matki w DPS w roku 2010. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest wypłacana z ZUS emerytura, której wysokość w styczniu i lutym 2010r. wynosiła [...] zł, zaś w okresie od marca do grudnia 2010 r. kwotę [...] zł. Uzyskiwany przez stronę dochód przekraczał kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, pozostała po ewentualnym wniesieniu opłaty kwota nie była niższa niż 250 % tego kryterium, co kwalifikowało zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Powyższe stanowiło podstawę ustalenia stronie odpłatności w wysokości [...] zł. Odnośnie punktu 2 zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o ustaleniu skarżącej opłaty za pobyt matki w DPS, organ I instancji mógł rozpoznać jej wniosek o zwolnienie z tej odpłatności w trybie art. 64 u.p.s. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że dopóki w sposób ostateczny nie zostanie ustalona kwota odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, pozostaje otwarta kwestia zwolnienia zobowiązanej z tego obowiązku, która powinna być rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu. W konsekwencji Kolegium uznało, że w sprawie niniejszej postępowanie powinno obejmować jedynie ustalenie wysokości opłaty skarżącej za pobyt jej matki w DPS, a nie kwestii zwolnienia w trybie art. 64 u.p.s. z obowiązku ponoszenia tej opłaty. Zaskarżona decyzja, w części dotyczącej odmowy zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt matki w DPS została, więc wydana przedwcześnie, dlatego w tym zakresie należało ją uchylić i umorzyć postępowanie, zaś w części dotyczącej ustalenia odpłatności pozostawić bez zmian, jako zgodną z obowiązującymi przepisami.

W wyniku rozpoznania skargi T. S., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 kwietnia 2012r., sygn. akt VIII SA/Wa 35/12 uchylił przedmiotową decyzję w całości. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ odwoławczy w sposób wadliwy zredagował osnowę swego rozstrzygnięcia, ponieważ nie orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji w części dotyczącej punktu 1, zgodnie z art. 138 § 1 punkt 1 k.p.a., tylko stwierdził, że "w pozostałej części zaskarżona decyzja pozostaje bez zmian". Sąd wskazał, że rodzaje decyzji, jakie może podjąć organ odwoławczy, są określone w art. 138 k.p.a. w sposób wyczerpujący. Decyzja organu, która nie mieści się w ramach tego przepisu, stanowi o jego istotnym naruszeniu. Tym samym rozstrzygnięcie organu odwoławczego, co do punktu 1 zaskarżonej decyzji nie odpowiada żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a., w którym ustawodawca przewidział możliwość uchylenia decyzji organu I instancji w całości lub w części i w tym zakresie wydania orzeczenia, co do istoty sprawy, bądź umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości lub w części (art. 138 § 1 punkt 2 k.p.a), a nie – jak to uczynił organ odwoławczy – "w pozostałej części zaskarżoną decyzję pozostawić bez zmian". Analizując dalszą część osnowy zaskarżonej decyzji Sąd podniósł, że uchylając decyzję organu I instancji w punkcie 2 z tego powodu, że została ona wydana w tej części przedwcześnie, organ winien przekazać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania, a nie umarzać postępowanie. Organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe, a więc brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego. W takiej sytuacji nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty, bowiem umorzenie postępowania wiąże się, więc z brakiem możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę z uwzględnieniem wytycznych wskazanych przez Sąd, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] sierpnia 2012r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i ustaliło skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS, w okresie od stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. na kwocie [...] zł. Organ ustalił, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a źródłem jej utrzymania jest emerytura. Z zaświadczenia z [...] września 2011r. i decyzji o waloryzacji emerytury z [...] marca 2010r. wynika, że w styczniu i lutym 2010r. wysokość emerytury skarżącej wynosiła [...] zł zaś w okresie od marca do grudnia 2010r. [...] zł. Zatem dochód skarżącej przekraczał kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosiło [...] / [...] zł x 300% = [...] zł/, a kwota pozostała po ewentualnym wniesieniu opłaty, nie była niższa niż 300% tego kryterium. Uwzględniając kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 u.p.s., organ stwierdził, iż dochód skarżącej w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. był wyższy niż 300% kryterium dochodowego, a nadwyżka tego dochodu nie była niższa niż 300% kryterium dochodowego, co skutkowało obowiązkiem ustalenia skarżącej opłaty z tytułu pobytu matki w DPS, bowiem decyzja w tym przedmiocie jest obligatoryjna, o ile spełnione są warunki określone w cytowanych wyżej przepisach. Organ odwoławczy wskazał, że ustalone przez organ I instancji opłaty w poszczególnych miesiącach 2010r., przedstawione w formie tabelarycznej, nie są prawidłowe. Skarżąca, bowiem obciążona została nadwyżką ponad 250% kryterium dochodowego, gdy tymczasem ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z dniem 3 maja 2011 r. zmieniła treść art. 61 ust. 2 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez podwyższenie dochodu krewnych w linii prostej, wolnego od przeznaczenia na pokrycie kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Od 3 maja 2011r. kwota dochodu osoby zobowiązanej pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego, a zatem przeznaczeniu na koszty pobytu w domu pomocy społecznej może podlegać wyłącznie nadwyżka ponad 300% kryterium dochodowego. Ustawa zmieniająca nie zawiera przepisu przejściowego, pozwalającego na stosowanie poprzednich zasad obliczeń w postępowaniach wszczętych przed 3 maja 2011 r. Ponieważ zaskarżona decyzja wydawana była w nowym stanie prawnym, nie można pominąć regulacji obowiązującej w dacie orzekania. Organ podniósł również, że dokonane przez organ I instancji obliczenia opłaty dla skarżącej uwzględniają kwotę całkowitego zwolnienia z odpłatności wnuczki B. S.. Tymczasem skarżąca zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności i kwota zwolnienia wnuczki z tej opłaty nie powinna mieć wpływu na opłatę ustaloną dla Skarżącej. Dopiero w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty w pierwszej kolejności / dzieci / nie są w stanie ponosić kosztów pobytu osoby bliskiej w całości, obowiązek ten przechodzi na osoby zobowiązane w dalszej kolejności. Kwoty obciążające skarżącą za pobyt matki w domu pomocy społecznej stanowią różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w tym domu, a kwotami wnoszonymi przez M. A.. Natomiast kwoty, jakie winna wnosić skarżąca stanowią różnicę pomiędzy jej dochodami, a kwotą stanowiącą 300% kryterium dochodowego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego. Uwzględniając powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w oparciu o znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy ustaliło opłatę dla skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS w okresie od [...] stycznia 2010r. do [...] grudnia 2010r. w wysokości [...] zł. Jednocześnie organ zauważył, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej powinien wynikać z decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Dopiero po uprawomocnieniu się takiej decyzji może być rozpoznany wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia ustalonej opłaty, na podstawie art. 64 u.p.s. i może być wydana decyzja w tej sprawie. Zgodnie z powołanym przepisem, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w okolicznościach przykładowo wymienionych w tym przepisie. Decyzja wydana na tej podstawie ma charakter uznaniowy, a orzeczenie o zwolnieniu zależne jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty.

Skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła T. S., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności z art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a., jako wydanej bez podstawy prawnej i z art. 156 § 1 ust. 3 k.p.a., bowiem decyzja dotyczy sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W obszernym uzasadnieniu decyzji zarzuciła organom rażące naruszenie przepisów prawa, zarówno materialnego jak i procesowego, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia. Skarżąca wskazała m.in., że "bezzasadne jest kontynuowanie ustalania odpłatności przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, gdy decyzja uchylona przez WSA jest bezprzedmiotowa".

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej "u.p.s."). Stosownie do art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym ustala wójt, burmistrz (prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w DPS od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do DPS (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 u.p.s., do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich - przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, małżonek, zstępni i wstępni wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ww. ustawy. Tak, więc z przepisów tych wynika, że w pierwszej kolejności

w dniu kierowania do domu pomocy społecznej należy określić wysokość opłaty za pobyt, a zasady obciążenia tą (ustaloną zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. w dniu skierowania do DPS) opłatą określają przepisy art. 61 u.p.s. Z przepisów tych wynika, że przede wszystkim należy dążyć do określenia obowiązków osób bliskich pensjonariuszowi domu pomocy społecznej w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Zarówno pensjonariusz jak i jego bliscy – zobowiązani, muszą mieć pełną świadomość, co do tego, jakie i kto będzie ponosił opłaty związane ze skierowaniem do DPS i dokonać świadomego wyboru, czy umieścić taką osobę w DPS czy inaczej rozwiązać kwestię koniecznej opieki nad nią. W art. 61 ust. 3 u.p.s. przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 1, 2 i 2a u.p.s. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych w tym celu kwot. Jednak podstawową przesłanką do dochodzenia przez gminę regresu wobec bliskich jest nie wywiązywanie się przez nich z obowiązków określonych czy to w drodze decyzji, czy też w drodze umowy.

W decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s. doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy przez: określenie kwoty opłaty za pobyt w DPS, wskazanie osób zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wskazanych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64 u.p.s., w całości lub w części z ustalonej opłaty. O takim zakresie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej świadczy także treść § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. Nr 217, poz. 1837), w którym zawarto wymóg dołączenia do wniosku o skierowanie do DPS oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o umieszczenie, ale także jej małżonka, zstępnych przed wstępnymi, zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Są to dane niezbędne do wydania na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzji o treści obejmującej opisany wyżej zakres rozstrzygnięcia. Jak wynika z ust 4 cytowanego wyżej rozporządzenia dokumenty, o których mowa w ust. 1 (pisemny wniosek osoby ubiegającej się o skierowanie do dps) i ust. 2 kompletuje właściwy ośrodek pomocy społecznej oraz wydaje decyzję o skierowaniu do domu pomocy. Jedynie w nagłych wypadkach wynikających ze zdarzeń losowych, skierowanie i umieszczenie w dps może nastąpić poza kolejnością oraz bez przedłożenia dokumentów, o których mowa w § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Dokumenty te winny zostać skompletowane w terminie 3 miesięcy od dnia przyjęcia tej osoby do domu - § 9 rozporządzenia. Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 u.p.s. ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby czy osób zobowiązanych do jej uiszczania, prezentowany jest także w literaturze (zob. A. Prekurat – Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem – cyt. za W. Maciejko, P. Zaborniak – Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, str. 299). Obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ale decyzja administracyjna

o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 u.p.s. wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty "wnoszonej" przez te osoby,

a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustalony. Przekonujący jest pogląd prezentowany przez W. Maciejko i P. Zaborniaka w Komentarzu do ustawy

o pomocy społecznej (Warszawa 2008), że zawarcie umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 u.p.s. ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach wynikających z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10 – dostępny w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej powinien, więc zostać określony już w decyzji o skierowaniu do DPS i o ustaleniu opłaty za pobyt. Zobowiązany winien mieć możliwość wcześniejszego zapoznania się z warunkami realizacji ciążącego na nim obowiązku. Dla ustalenia tej odpłatności nie mają natomiast znaczenia przyczyny umieszczenia osoby w DPS, zaś obowiązki małżonka i krewnych takiej osoby są zależne wyłącznie od ich sytuacji dochodowej, o czym stanowi art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, czy majątkowej nie mają, zatem znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej stwierdzić należy, iż wydana w niniejszej sprawie decyzja ustalająca odpłatność skarżącej w wysokości [...] zł za pobyt jej matki w DPS nie jest decyzją, o jakiej stanowi art. 59 ust. 1 u.p.s.. Z akt sprawy nie wynika, by w ogóle została wydana tego rodzaju decyzja

o ustaleniu opłaty za pobyt M. A. w DPS, której stroną byłaby skarżąca. Decyzje, o jakich mowa w art. 59 ust. 1 były adresowane tylko do samej M. A. umieszczonej w DPS. W decyzji z dnia [...] października 2004 r. dotyczącej skierowania matki skarżącej do DPS i ustalenia odpłatności zabrakło, bowiem zarówno ustalenia jak i wskazania kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt M. A. w DPS. Tymczasem adresatem tejże decyzji winna być już wówczas skarżąca, która ewentualnie będzie zobowiązana, choćby w przyszłości, do ponoszenia stosownej odpłatności. A zatem skarżąca, jako ewentualna zobowiązana, wina była od początku znać warunki odpłatności za pobyt jej matki w DPS. To zaś prowadzić musi do wniosku, że wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia nie odpowiadają omówionym wyżej wymogom.

Zauważyć należy, iż w sprawie niniejszej nie miała miejsca sytuacja określona w § 9 rozporządzenia to jest nagły wypadek, wynikający ze zdarzeń losowych, kiedy dopuszczalne jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy bez przedłożenia dokumentów wskazanych w ustępie 1 i 2 § 8 rozporządzenia, skoro pierwszy wniosek

o skierowanie wpłynął do organu [...] maja 2003r., kolejny wniosek miał miejsce w sierpniu 2004 r., decyzję o skierowaniu wydano [...] października 2004r. zaś

o umieszczeniu w dps [...] marca 2006r. W aktach administracyjnych brak też rodzinnego wywiadu środowiskowego stwierdzającego brak możliwości zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania przez rodzinę lub gminę niezbędnego przy skierowaniu do domu pomocy § 8 ust. 1 pkt 2 przywołanego rozporządzenia. Pracownik socjalny nie dotarł, bowiem do członków rodziny osoby ubiegającej się o skierowanie, nie ustalił kręgu osób zobowiązanych z art. 61 ustawy o pomocy społecznej na tym etapie postępowania administracyjnego.

Na marginesie zauważyć należy, iż skarżącej domagającej się wydania decyzji o skierowaniu do dps, po wszczęciu postępowania z jej udziałem, odmówiono doręczenia takiej decyzji z uwagi na brak przymiotu strony.

Wskazane wyżej uchybienia i braki świadczą nie tylko o naruszeniu norm prawa materialnego zawartych w art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.p.s. oraz przywołanych regulacjach zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. Nr 217, poz. 1837), ale i art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a., normujących postępowanie przed organami administracji – w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji winny zastosować się do wykładni przepisów prawa materialnego zawartej w treści uzasadnienia wyroku, dokonać wszechstronnych ustaleń i pełnej oceny materiału dowodowego, czemu dadzą wyraz w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 k.p.a. Organy rozważą również możliwość umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia odpłatności skarżącej za pobyt jej matki w DPS.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") Sąd orzekł, jak

w punkcie 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.