Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 700/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant Łukasz Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy R. J., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytuły składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2002, 2003, 2004, 2005, 2007, 2008, 2009 oraz odsetek od tych zaległości.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że 20 grudnia

2011 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: "Zakład") wpłynął wniosek R. J. w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek, umotywowany trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Zobowiązany oświadczył, że obecnie nie pracuje oraz nie posiada majątku, z którego mógłby zaspokoić zobowiązania; do wniosku nie załączył dokumentów. W trakcie postępowania zobowiązany przedłożył natomiast oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym oraz sytuacji materialnej.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej: "u.s.u.s.").

Odrębną natomiast decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku zobowiązanego obejmującego umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W dniu 15 marca 2012 r. zobowiązany zwrócił się do Zakładu o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc, że decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu jego nieopłaconych składek narusza przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 12, art. 76, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zobowiązany wskazał, że obecnie nie pracuje; z żoną pozostaje w separacji i nie może liczyć na jakąkolwiek pomoc z jej strony; nie posiada także żadnego majątku, z którego mógłby spłacić zadłużenie wobec Zakładu. Nadto, wyjaśnił, że posiada zaległości podatkowe w wysokości [...] zł, a jego możliwości zarobkowe są ograniczone, bowiem ze względu na zły stan zdrowia nie może podjąć pracy fizycznej oraz brak jest ofert pracy dla osób jego o wykształceniu (nauczyciel). Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany załączył: kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2010; kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2009; kserokopię aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] r.; kserokopię zaświadczenia z Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. stwierdzającego, że zobowiązany posiada zadłużenie z tytułu podatków za 2003 r. i 2005 r.; kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie X Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] r. orzekającego separację małżeństwa R. J. i M. J.; kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r. dotyczącego konsultacji ortopedycznej; kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r.; kserokopię decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] r.

Po rozpoznaniu ponownie sprawy, Zakład utrzymał w mocy ww. decyzję.

Uzasadniając dalej swoje rozstrzygnięcie podjęte ponownie w sprawie, Zakład wskazał, że zobowiązany prowadził działalność usługową, która w dniu [...] r. została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej oraz, że na koncie zobowiązanego znajdują się zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2002-2005 r. i 2007-2009 r. w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie [...] zł oraz nieopłaconych odsetek za zwłokę, a także z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł i odsetek. Organ rentowy wskazał, że w trakcie postępowania część składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika za okres [...] oraz składki w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za 03/2002 r. uległy przedawnieniu.

Dalej, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdzono, że z danych

z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że zobowiązany nie jest zgłoszony do ubezpieczenia, zarówno jako osoba zatrudniona otrzymująca świadczenia, ani zarejestrowana jako poszukująca pracy. Natomiast, na podstawie oświadczeń zobowiązanego, Zakład ustalił, że posiada on zaległości podatkowe, kredytowe, których wysokości nie podał ani nie udokumentował. Z informacji uzyskanych od zobowiązanego wynikało także, że ponosi miesięczne wydatki na opłaty w kwocie [...] zł; wydatki te również nie zostały udokumentowane.

Zakład wskazał także, że zobowiązany w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia 4 stycznia 2012 r. oświadczył, iż nie posiada żadnych nieruchomości. Zakład stwierdził, że zobowiązany przedstawił odpis aktu notarialnego obejmujący zbycie nieruchomości położonej na terenie gminy C. w J.. Jednakże, jak ustalił Zakład, na podstawie informacji uzyskanej z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych z dnia [...] r., zobowiązany pozostaje ujawniony jako współwłaściciel na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości (nr [...]). Ponadto, odnośnie do sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego, ustalono - na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców - że jest on współwłaścicielem samochodu ciężarowego marki [...], a - na podstawie informacji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. - że zawarł umowę o rozdzielności majątkowej w dniu 11 czerwca 2007 r. oraz, że od grudnia 2009 r. pozostaje w orzeczonej sądownie separacji.

Następnie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zakład przytoczył i omówił przesłanki umorzenia należności składkowych określone w art. 28 u.s.u.s. oraz

w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Odnosząc się następnie do ustalonego stanu faktycznego, Zakład stwierdził, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa

w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż jak ustalono, zobowiązany posiada majątek w postaci nieruchomości położonej w gminie C. w J. ([...]), który może podlegać zabezpieczeniu czy egzekucji.

Dalej Zakład wskazał, że zobowiązany wprawdzie w aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie jest w stanie spłacić jednorazowo zadłużenia, bowiem obecnie pozostaje bez zatrudnienia, nie kwestionując także oświadczenia o złym stanie zdrowia, jak też co do posiadania licznych zaległości pieniężnych oraz kredytów i zobowiązań, uznał jednak, że okoliczności te nie stanowią uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który obligowałby organ do

umorzenia zadłużenia i definitywnej rezygnacji z ich dochodzenia w pozostałym okresie wymagalności. Zastosowanie ulgi, według Zakładu, wyklucza okoliczność pozostawania zobowiązanego w wieku aktywności zawodowej. Ponadto, Zakład stwierdził, że przedstawione zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia nie są orzeczeniami o niezdolności do pracy i nie mogą takiego orzeczenia zastąpić. W ocenie Zakładu, schorzenie na które cierpi zobowiązany, ze względu na jego długotrwałość, nie stanowiło przeszkody w prowadzeniu działalności gospodarczej poprzednio. Zwrócono też uwagę, że zobowiązany sam oświadczył, iż poszukuje pracy, jednakże jak ustalono, nie zarejestrował się w tym celu w urzędzie pracy, ani też nie korzysta z pomocy społecznej, co oznacza że sytuacja nie ma charakteru wyjątkowego, a przy tym trwałego i nieodwracalnego. Ponadto, według Zakładu, o nieściągalności należności składkowych nie może świadczyć okoliczność pozostawania w rozdzielności majątkowej małżeńskiej czy separacja orzeczona

w trakcie działalności gospodarczej przy powstających i narastających zobowiązaniach oraz dokonywanych majątkowych czynnościach cywilnoprawnych. Zakład podniósł okoliczność, że zobowiązany posiada majątek, który może być przedmiotem zabezpieczenia, wskazując, iż nieruchomość nie stanowi zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych. Zakład podkreślił także, że zobowiązany na przestrzeni lat 2003-2011 był stroną umów cywilnoprawnych, w tym związanych

z kupnem i sprzedażą nieruchomości, jako zbywca i darczyńca, nie przystąpił jednakże do spłaty należności i nie podjął próby ułożenia się z Zakładem w celu ich spłaty w odpowiednich kwotach czy ratach. Przedstawiona niewypłacalność, jak wywiódł Zakład, nie może zostać uznana za uzasadniony wyjątkowy przypadek powstały obiektywnie z przyczyn niezależnych od zobowiązanego, na które przyczyny nie miał on wpływu.

Na podstawie powyższych okoliczności, Zakład uznał umorzenie składek za nieuzasadnione i przedwczesne, nie stwierdzając przy tym, aby sytuacja w której obecnie znajduje się zobowiązany miała charakter trwały, nieodwracalny, uniemożliwiający w pozostałym okresie wymagalności należności podjęcie prac zarobkowych i przystąpienia do spłacania należności.

Końcowo, Zakład nie stwierdził, aby w sprawie zostały naruszone przepisy art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 12, art. 76, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., wskazując, że zobowiązany nie uzupełnił swojego wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie, ani też nie skorzystał z przysługującego mu prawa zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Wyjaśniono także, że zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez zatrudnionych przez zobowiązanego pracowników z mocy prawa nie podlegają umorzeniu

Ponadto, osobną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład umorzył postępowanie odwoławcze w części obejmującej przedawnione składki w kwocie [...] zł.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. decyzję z dnia [...] r. nr [...] zobowiązany wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r. i wydanie orzeczenia uwzględniającego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz z tytułu odsetek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne przez ubezpieczonych niebędącymi płatnikami składek liczonych na dzień 20 grudnia 2011 r., ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

1. § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz art. 28 ust. 3 u.s.u.s., poprzez odmowę jego zastosowania na skutek błędnego uznania, że skarżący nie spełnia wymogów do umorzenia należności wobec ZUS;

2. art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 12, art. 76, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a polegającym w szczególności na zaniechaniu przeprowadzenia przez Zakład wnikliwego postępowania dowodowego, wydania niekorzystnej dla skarżącego decyzji, tj. w oparciu o niejasne przesłanki, niewskazane w sposób szczegółowy w uzasadnieniu decyzji.

Według skarżącego, zaskarżona decyzja narusza ponadto jego interes polegający na prawie do wszechstronnej analizy stanu faktycznego przed jej wydaniem oraz na nieuwzględnieniu zagrożenia utraty płynności finansowej.

W uzasadnieniu skargi, analogicznie jak we wniosku o umorzenie należności

i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, skarżący wskazał, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na opłacenie zaległości choćby w minimalnej części. W kwestii ustalenia Zakładu, że skarżący posiada nieruchomość położoną

w J. gmina C. wskazał on, iż nieruchomość ta została zbyta. Zarzucił także, że informacja o współwłasności samochodu osobowego marki [...] jest nieaktualna. Według skarżącego, takie okoliczności, jak: znaczne zadłużenie (powyżej [...] tys. zł), likwidacja działalności ze względu na jej niedochodowość (straty), brak majątku (nieruchomości i ruchomości), bezrobocie i ograniczone możliwości zarobkowe z uwagi na udokumentowany zły stan zdrowia oraz wykształcenie, a także sytuacja rodzinna (separacja małżeńska) świadczą o trudnej sytuacji skarżącego i, tym samym, spełnieniu przesłanek do umorzenia należności wobec Zakładu, zarówno na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. jak i § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W odpowiedzi na skargę, Zakład wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 20 listopada 2012 r. skarżący wskazał, że - wbrew twierdzeniom Zakładu zawartym w odpowiedzi na skargę - dostarczył dokumenty świadczące o tym, iż nie posiada składników majątkowych oraz stałych źródeł utrzymania, a także, że obecnie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny. Podniósł również, że Zakład posiada wiedzę o jego stanie zdrowia, który to stan uniemożliwia pełną aktywność zawodową i był jedną z ważnych przyczyn kryzysu w prowadzonej działalności gospodarczej, powodem kłopotów finansowych, a w konsekwencji - zamknięcia firmy.

Na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. skarżący dodatkowo oświadczył, że od 1999 r. płacił składki w okresach, w których posiadał środki pieniężne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 tej ustawy, sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz.1270).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, sąd nie stwierdził ww. naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego tej decyzji.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem przepisów ust. 2-4.

Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu podobna do regulacji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 Kodeksu cywilnego. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przedmiocie. Jednak w przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy Zakład, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne. I tak, przepis art. 28 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne( pkt 6). Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności; nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którego § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Ciężar udowodnienia zaistnienia ww. przesłanek umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności spowoduje egzystencjalną zapaść bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie powstałych należności. W takich przypadkach bowiem, istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany ma obowiązek liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum.

Należy także podkreślić, że ustawodawca upoważnił organy do rozstrzygania

w sprawach o umorzenie należności składkowych w ramach tzw. uznania administracyjnego, organom tym pozostawiając ocenę tego, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające to umorzenie, jak również zakres tego umorzenia. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc jedynie do badania, czy w toku postępowania administracyjnego organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes wnioskodawcy, oceniany przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych i stanu finansów, a także do badania, czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji Zakład prawidłowo ustalił stan faktyczny i, następnie, poprawnie ocenił oraz uzasadnił istnienie przesłanek umorzenia zaległości, o umorzenie których wystąpił skarżący, uznając, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności oraz, że - wprawdzie skarżący ma obecnie problemy z regulowaniem zaległych zobowiązań, co wskazywałoby, że organ uznał, iż przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaistniała w sprawie - jednak, według organu, istnieje szansa na uregulowanie chociażby części zaległości przed terminem ich przedawnienia.

Według sądu, taka ocena, jaką wyżej przedstawił Zakład w zaskarżonej decyzji, mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. Skoro bowiem organ ten przeanalizował ww. ustawowe przesłanki umorzenia i prawidłowo uznał, że nie zachodzi trwała i całkowita ich nieściągalność, to uprawniony był do podjęcia rozstrzygnięcia jak w zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem sporu w sprawie jest zasadność odmowy umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2002-2005 oraz 2007-2009 i odsetek od tych zaległości. Przy czym, jak wynika z akt sprawy, co do części należności objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie uległy one przedawnieniu, natomiast co do należności z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych wydano odrębną decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie. Skarżący bowiem, będąc zobowiązanym jako płatnik do uiszczania składek na własne ubezpieczenia społeczne jak również składek na ubezpieczenia społeczne finansowane przez swych pracowników, miał uprawnienie do ubiegania się, w określonych warunkach, o umorzenie wyłącznie należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie, a nie przysługiwało mu prawo, jako płatnikowi składek, ubiegania się o umorzenie takich należności z tytułu składek (i odsetek od tych składek) na ubezpieczenie finansowanych przez inne osoby ubezpieczone.

Według składu orzekającego w sprawie, w zaskarżonej decyzji Zakład prawidłowo ustalił stan faktyczny i, następnie poprawnie ocenił i uzasadnił istnienie przesłanek umorzenia zaległości, o umorzenie których wystąpił skarżący, uznając, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności. Organ słusznie też uznał, że wprawdzie skarżący ma obecnie problemy z regulowaniem bieżących i zaległych zobowiązań, pozostając bez pracy i dochodów, jednak, wobec tego, że nie wykazał, iż nie jest niezdolny do pracy oraz ze względu na pozostawanie w okresie aktywności zawodowej, to istnieje szansa na uregulowanie chociażby części zaległości przed terminem ich przedawnienia. Powoływane natomiast przez skarżącego okoliczności (brak dochodu, brak majątku, zły stan zdrowia, rozdzielność majątkowa, separacja), nie muszą automatycznie pociągać za sobą skutku w postaci pozbawienia skarżącego trwale możliwości uzyskiwania dochodu i pozbawienia go trwale możliwości spłacenia zadłużenia wobec Zakładu.

Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie mógł on żądać umorzenia składek z tego powodu, że nie pracuje, a obecnie zarejestrował się jako bezrobotny w urzędzie pracy, co ma świadczyć o tym, iż jest osobą poszukującą pracy oraz , że ma trudności z jej znalezieniem. Podkreślić bowiem należy, że fakt pozostawania skarżącego bez pracy i istnienie obiektywnych trudności z jej znalezieniem nie mogą stanowić wystarczającej podstawy umorzenia zaległych składek. Z przytoczonych wyżej przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia wykonawczego wynika, że podstawę umorzenia stanowią wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności. Pozostawanie bez zatrudnienia i trudna sytuacja osobista (separacja małżeńska), czy materialna, nie stanowią sytuacji wyjątkowej i nadzwyczajnej, nawet jeżeli w subiektywnej ocenie skarżącego okoliczności te należy oceniać inaczej. Poza tym, należy mieć na uwadze, że podstawę do umorzenia dają tylko takie okoliczności, które mają charakter trwały. Obecna sytuacja skarżącego, jest trudna, co przyznał organ w zaskarżonej decyzji, ale może ulec poprawie. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu uniemożliwiającym lub ograniczającym zdolność zarobkowania w swoim zawodzie lub innej sferze działalności, chociażby okresowo. W tej sytuacji, należało uznać, że powoływane okoliczności w żadnym razie nie dowodzą, iż sytuacja skarżącego nie rokuje korzystnej zmiany w przyszłości.

W ww. sytuacji zasadnie także Zakład stwierdził - na podstawie przedłożonych zaświadczeń lekarskich - że stan zdrowia skarżącego nie może być ważący

w sprawie, skoro schorzenia na które cierpi są długoletnie i nie stanowiły bezpośredniej przeszkody w prowadzeniu przez skarżącego działalności gospodarczej przez wiele lat. Wobec tego, należało zgodzić się z wnioskiem organu, że stan zdrowia skarżącego nie mógł być oceniony jako okoliczność wyjątkowa, która wyklucza całkowicie i trwale opłacenie zaległych składek. Oceny tej nie może zmienić powoływanie się na etapie skargi, że stan ten spowodował straty finansowe i zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej.

Dodatkowo, skład orzekający w sprawie zauważa, że skarżący pomimo tak trudnej, jak wskazywał sytuacji materialnej, zdrowotnej i bezrobocia, nie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, ze świadczeń rodzinnych oraz pomocy na zmniejszenie wydatków związanych z eksploatacją mieszkania w formie dodatku mieszkaniowego. W zasadzie nie jest jasne, na co też zwrócił organ uwagę w zaskarżonej decyzji, z czego skarżący zaspokaja swoje podstawowe potrzeby życiowe; poza twierdzeniem o niewypłacalności, skarżący nie ujawnił bowiem źródeł utrzymania.

Według sądu, o braku przesłanek do umorzenia zaległości bezspornie świadczą także ustalenia organu dotyczące zachowania zobowiązanego w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, z których wynikało, że zaprzestał on opłacania należnych składek, generując zaległości z tego tytułu, jednocześnie dokonywał w latach 2003-2011 nie tylko obrotu składnikami majątkowymi, w tym sprzedaży i zakupu nieruchomości, ale również darowizny środków pieniężnych

(w kwocie [...] zł). Z akt sprawy wynika zatem, że skarżący dysponował znacznymi środkami pieniężnymi w ww. okresie, a mimo to nie przystąpił do spłacania zadłużenia. Umorzeniem należności - jak też wywiódł słusznie organ - nie można premiować biernej postawy skarżącego, który nie podejmował prób przystąpienia do spłaty należności publicznoprawnej na przestrzeni wielu lat.

W świetle powyższych ustaleń Zakładu, należy podkreślić, że prawidłowo organ ten ocenił, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, iż spłacanie należności w sytuacji skarżącego jest obiektywnie niemożliwe, zarówno w chwili obecnej jak i w przyszłości.

W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu

w głównej mierze ciąży po stronie wnioskującego i to od jego inicjatywy należy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny świadczyć za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Według sądu, brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie spoczywał jedynie na organie. Bezspornie, z mocy art. 77 K.p.a, na organie prowadzącym postępowanie ciążą dwa obowiązki: po pierwsze - określenie z urzędu, jakie dowodowy są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i, po drugie - obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki nie przeczą jednak tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa przede wszystkim na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. To przecież strona postępowania najlepiej może wskazać okoliczności i dowody na ich poparcie, świadczące o jej sytuacji materialnej czy zdrowotnej. Wobec tego, nie można zgodzić się ze skarżącym, że organ nie zgromadził wszystkich dowodów dokumentujących stan faktyczny sprawy, gdyż postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a.

Końcowo, należy wskazać, że z ustaleń Zakładu wynikało, iż zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w J., gmina C.. Organ stwierdził, że okoliczność ta przemawia dodatkowo za odmową umorzenia zaległości, ze względu na posiadanie majątku, który może podlegać zabezpieczeniu i egzekucji. Według sądu, w kwestii ustalenia tej okoliczności faktycznej, Zakład poczynił błędne ustalenie, bowiem - jak wynika z akt sprawy i dowodów przedłożonych przez skarżącego w postaci kopii wypisu z aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. A nr [...] - nieruchomość gruntowa położona w J. (nr [...]) została sprzedana na rzecz osób trzecich. Okoliczność ta była podnoszona przez stronę w toku postępowania, którą jednak Zakład wadliwie ocenił. Powyższą okoliczność dodatkowo potwierdza uzyskana przez sąd z dostępnej na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości Bazy Danych Ksiąg Wieczystych informacja o zamknięciu tej księgi wieczystej w dniu 26 października 2005 r. Niemniej jednak - w ocenie sądu - błędne ustalenie tej okoliczności faktycznej nie mogło mieć istotnego wpływu na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, bowiem całokształt pozostałych okoliczności sprawy, przywołanych wyżej, uzasadniał odmowę umorzenia zaległości, w szczególności zaś te dotyczące możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w przyszłości oraz nieopłacania przez skarżącego należnych składek przez wiele lat i jednoczesne dokonywanie w tych latach obrotu składnikami majątkowymi, w tym sprzedaży i zakupu nieruchomości, a nadto dokonywanie darowizny środków pieniężnych (w kwocie [...] zł).

Mając na uwadze zatem podniesione wyżej okoliczności i uznając, że skoro ww. przepisy określające przesłanki umorzenia zaległości uzależniają zastosowanie tego rodzaju ulgi od stanowiska organu ("należności mogą być umarzane"), a w tej sprawie Zakład po rozważeniu zaistnienia w sprawie tych przesłanek i należytego ich uzasadnienia, podjął decyzję o odmowie ich umorzenia, to nie ma podstaw do uznania, że w sprawie naruszone zostały przepisy regulujące zasady umarzania tych zaległości. Według sądu, ocena jaką przedstawił Zakład w zaskarżonej decyzji, mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. Powyższa ocena organu, że nie zachodzi trwała i całkowita nieściągalność należności, a także przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, przeprowadzona została po dokładnym ich przeanalizowaniu z uwzględnieniem interesu społecznego.

Zatem - wbrew zarzutom skargi - Zakład wyczerpująco zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne oraz przeprowadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego, zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i oficjalności (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Zakład nie dopuścił się również naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), albowiem oparł swoje rozstrzygniecie na materiale prawidłowo zebranym w toku postępowania, dokonując jego wszechstronnej i jasnej oceny. Okoliczność, że skarżący odmiennie ocenia materiał dowodowy, nie oznacza, iż ocena dowodów została dokonana przez Zakład z przekroczeniem granic zasady swobodnej oceny dowodów. Również, uzasadnienie decyzji nie budzi zastrzeżeń, bowiem wynika z niego podstawa faktyczna i prawna rozstrzygnięcia. Zakład przedstawił ustalony stan faktyczny oraz wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się odmawiając umorzenia zaległości.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia także pozostałych wskazanych w skardze przepisów postępowania.

Nie znajdując w tych warunkach podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja Zakładu nie odpowiada przepisom prawa materialnego, względnie uchybia przepisom postępowania w stopniu co najmniej mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd - na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł o oddaleniu skargi.