Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 511/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2-4
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

R. G. (dalej: "Strona", "Skarżąca") w dniu 2 kwietnia 2014 r. złożyła do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddziału w S. (dalej: "Zakład") wniosek o umorzenie należności z tytułu składek uzasadniony sytuacją majątkową, w tym finansową i zdrowotną.

Strona wskazała, że nie jest w stanie opłacić należności składkowych wobec Zakładu bowiem, w grudniu [...] r. utraciła pracę, a dochody uzyskiwane przez nią ze świadczenia emerytalnego są niewystarczające. Oświadczyła, że na trudną sytuację finansową, w której się znalazła miało również wpływ nieregularnie wypłacane wynagrodzenie oraz nie opłacanie składek przez kolejnego pracodawcę. Podniosła, że pod koniec 2010 r. uległa wypadkowi, w wyniku którego jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Skutkuje to brakiem możliwości podjęcia pracy. Uzyskuje natomiast dochody z pracy dorywczej. Ponadto spłaca zobowiązania, w tym kredyt udzielony na siedem lat.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Zakład odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 7 lipca 2014 r. do Zakładu wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności, a w nim Strona wskazała, że jest ujawnioną współwłaścicielką nieruchomości gruntowej, samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji [...]) oraz mieszkania, jednakże nie jest w stanie opłacić należności składkowych wobec Zakładu, ponieważ nie posiada bieżących środków wystarczających do spłaty zobowiązań. Rozważa możliwość sprzedaży samochodu, jednak oferowana przez kupującego cena ok. [...] zł jest zbyt niska. Ponadto Strona podniosła, że nie może sprzedać posiadanej nieruchomości gruntowej, ponieważ wymagałoby to zgody pozostałych współwłaścicieli. Wskazała, że otrzymuje świadczenie emerytalne oraz alimenty, które w całości przeznacza na zakup leków, spłatę kredytu i kart kredytowych, czynszu oraz mediów.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład utrzymał własną decyzję z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Od powyższej decyzji Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który po jej rozpoznaniu wyrokiem z dnia

19 marca 2015 r. (sygn. akt. I SA/Sz 1327/14) uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] r.

Na skutek wywiedzionej przez Zakład skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 1244/15) oddalił skargę kasacyjną.

W uzasadnieniu wskazał, że przepisy dotyczące umarzania zadłużenia wobec Zakładu nie dają podstawy do oceny, czy dłużnik miał w przeszłości możliwość spłaty tego zadłużenia, ale nakazują badanie aktualnej sytuacji osoby zobowiązanej i jej rodziny. Oceny tej sytuacji Zakład winien dokonać według stanu na dzień orzekania. Z ustaleń stanu faktycznego dokonanego przez Zakład i zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Zakład orzekając wobec Strony o odmowie umorzenia zadłużenia decyzją z dnia [...] r., utrzymaną w mocy [...] r., wziął pod uwagę nie tylko świadczenie emerytalne i alimenty, ale również dochody osiągnięte przez Stronę z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej w 2013 r. Oznacza to, że podstawą oceny sytuacji materialnej Strony były dochody z roku 2013, a nie w dacie orzekania i do takich dochodów odwołał się Zakład w skardze kasacyjnej. Sąd II instancji zalecił, aby Zakład przy ponownym rozpoznawaniu sprawy dokonał aktualnej oceny sytuacji wnioskującej Strony.

NSA nie podzielił natomiast wyrażonego przez Sądu I instancji w przedmiotowym wyroku poglądu, zgodnie z którym punktem odniesienia przy ocenie czy zapłata zadłużenia nie pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest określone na dany okres minimum socjalne oraz minimum egzystencji. NSA wskazał, iż przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani przepisy właściwego rozporządzenia nie odwołują się do tych instytucji, a minimum socjalne, jak i minimum egzystencji są wartościami o charakterze statystycznym. Rozpoznając natomiast wniosek o umorzenie zadłużenia Zakład zobowiązany jest badać indywidualną sytuację zobowiązanego.

W dniu 20 grudnia 2016 r. Zakład wydał decyzję określającą wysokość należności z tytułu nieopłaconych składek, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] r. do [...] r. Decyzja obejmowała zakresem, także zadłużenie stanowiące przedmiot wniosku o umorzenie, tj. składki na ubezpieczenie zdrowotne za [...] r. oraz [...] r.

Postanowieniem z dnia 12 maja 2017r., nr [...] zawieszono postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Strona wniosła bowiem do sądu powszechnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, odwołanie od decyzji Zakładu z dnia 20 grudnia 2016 r.

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2018 r. (sygn. akt VI U [...]) Sąd Okręgowy w S. VI, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie Strony. Wyrok Sądu Okręgowego jest prawomocny.

Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2018 r. nr [...] podjęto zawieszone postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. W toku ponownie prowadzonego postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek Strona wniosła o umorzenie całości zadłużenia powołując się na sytuację majątkową, w tym finansową i zdrowotną uniemożliwiającą opłacenie należności z tytułu składek, przedkładając zaświadczenie lekarskie z dnia 19 grudnia 2016 r. NZOZ [...] Sp. z o.o. w S.. Ponadto przedłożyła:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 26 kwietnia 2018 r.;

- decyzje ZUS z dnia 1 marca 2018r. o waloryzacji emerytury;

- kopię zaświadczenia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 20 kwietnia 2018 r.;

- kopię wniosku o rozłożenie na raty zapłaty podatku/opłaty lub zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę dotyczącej osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej z dnia 10 kwietnia 2018 r.;

- kopię polisy ubezpieczenia [...];

- kopię postanowienia Sądu Rejonowego w S., Wydziału VIII Rodzinnego i Nieletnich z dnia 20 grudnia 2017r. w sprawie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu i zwolnienia z kosztów sądowych;

- kopię decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z dnia

16 listopada 2017r., 4 grudnia 2017r., 07 marca 2018r., w sprawie dofinansowania zakupu, opału, środków czystości, energii elektrycznej oraz leków;

- pismo z dnia 27 kwietnia 2018r. - uzupełnienie wniosku o umorzenie należności;

- kopię orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 czerwca 2009 r., Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S.;

- wyniki badań Strony z dnia 7 lutego 2018 r. Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w S.;

- listę rezerwacji przyjęć lekarskich.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Zakład utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał na ustalenia poczynione w toku postępowania. Zwrócił uwagę na to, iż Strona prowadziła pozarolniczą działalność w zreformowanym systemie ubezpieczeń społecznych z przerwami do 15 stycznia 2010 r. w zakresie - niespecjalistyczne sprzątanie budynków i obiektów przemysłowych, w której powstał ustawowy obowiązek opłacenia składek.

Ponadto wskazał, że na dzień złożenia wniosku na koncie Strony zaewidencjonowano wymagalne nieopłacone należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r., [...] r., [...] r. w kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami.

Na podstawie danych Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalono, że Strona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto. Ponadto otrzymuje zasądzone na jej rzecz alimenty w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem obok okresowej pomocy materiałowej korzysta z zasiłku opieki społecznej w kwocie [...]zł miesięcznie. Ujawniony dochód w ramach jednoosobowego gospodarstwa domowego wyniósł około [...] zł netto.

Ustalono, iż Strona jest ujawnioną współwłaścicielką nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości C., gmina W. dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...], dz. nr [...], a także nieruchomości położonej w S. przy ulicy [...] ľ udziału dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] Ponadto Stronie przysługuje wierzytelność w kwocie około [...] zł, której dochodzenie według oświadczenia jest bezskuteczne.

Według oświadczenia w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego Strona ponosi stałe wydatki z tytułu opłat w wysokości [...] zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł oraz kosztów związanych z leczeniem w wysokości [...] zł miesięcznie. Strona ma również zobowiązania finansowe w kwocie [...]zł, z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości [...] zł (z ratą miesięczna w wysokości

[...] zł) oraz w kwocie [...]zł (z ratą miesięczną [...] zł). Ustalono również, iż Strona jest osobą schorowaną i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu Zakład zwrócił uwagę, że ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych wg. danych statystycznych minimum socjalne (jednoosobowe gospodarstwo emeryckie) wynosi [...] zł, a minimum egzystencji kwotę [...]zł.

Zakład wyjaśnił, iż postępowanie obejmuje wymagalne nieopłacone należności z tytułu składek na dzień wpływu wniosku o umorzenie na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r., [...] r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł. Natomiast pozostałe nieopłacone należności z tytułu składek ujawnione w toku postępowania w sprawie określenia stanu należności, a także w zakresie wniosku o umorzenie należności z dnia 20 marca 2018 r., który wpłynął w dniu 21 marca 2018 r. zostały objęte odrębnym postępowaniem.

Zakład stwierdził, że pomimo braku całkowitej nieściągalności nie zachodzi uzasadniony przypadek, który w oparciu o właściwe przepisy i zawarte w nich przesłanki stanowiłby podstawę umorzenia zadłużenia i zwolnienia z wykonania ustawowych obowiązków tytułem nieopłaconych należności z tytułu składek w całości lub w części.

Zdaniem Zakładu, Strona nie wykazała dowodowo wydatków, w tym zagrożenia w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych związanych z opłaceniem należności z tytułu składek. Brak podstaw do umorzenia należności w okolicznościach ujawnionych stałych dochodów oraz spłaty zobowiązań wobec wierzycieli prywatnych. Podstawą rozważenia umorzenia przez Zakład nie jest samodzielnie sytuacja finansowa, czy zdrowotna zobowiązanej Strony, a sytuacja majątkowa i rodzinna, w której opłacenie składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki zarówno dla osoby zobowiązanej, jak i członków jego rodziny. Ponadto, Zakład nie dysponuje bowiem swobodnie wierzytelnością, jaką są należności z tytułu składek, a zwolnienie z wykonania obowiązku ich opłacenia poprzez umorzenie nie może zostać dokonane wbrew obowiązującym przepisom prawa.

Zakład podkreślił, że o ile Strona nie jest w stanie obecnie jednorazowo i bezpośrednio opłacić przedmiotowych należności, to nie można przesądzić o braku możliwości ich spłaty w ratach choćby minimalnych. Rozłożenie nieopłaconych należności w ratach wstrzymuje przy tym naliczanie dalszych odsetek, a także wstrzymuje czynności egzekucyjne w sytuacji przyznania wskazanej ulgi i zawarcia stosownej umowy, o której mowa w art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dłużnikiem. Ewentualny wniosek o udzielenie ulgi w spłacie poprzez rozłożenie należności z tytułu składek podlegałby ocenie w toku odrębnego postępowania.

Zakład uznał, że w sprawie brak materialnoprawnych podstaw do umorzenia należności z tytułu składek o których mowa w art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także § 3 ust. 1 pkt. 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w oparciu o ustalony stan sprawy i przesłanki ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję, w której zarzuciła Zakładowi:

- naruszenie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie okoliczności przedstawione przez Skarżącą nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

- naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji odmówienie Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, podczas gdy w niniejszej sprawie sytuacja materialna, zdrowotna i rodzinna opisana przez Skarżącą umożliwia wydanie decyzji umarzającej zadłużenie,

- naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i wydanie decyzji z pominięciem interesu społecznego oraz słusznego interesu Skarżącej,

- błąd w ustaleniach faktycznych skutkujący uznaniem, że Skarżąca zalega ze składką na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc sierpień 2009 r., podczas gdy należność te została przez Skarżącą uregulowana,

- błąd w ustaleniach faktycznych skutkujących uznaniem, że sytuacja materialna, zdrowotna i rodzinna Skarżącej umożliwia jej spłatę zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W związku z podniesionymi zarzutami Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Zakładu z dnia [...] r., nr [...], w sprawie utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] r. nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ rentowy oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę, Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 12 września 2018 r. Skarżąca podniosła, iż Zakład w sposób nieprawidłowy domaga się zapłaty składki na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc [...] r. Ponadto, zarzuciła Zakładowi błędy w rozliczeniu dokonanej przez nią w dniu 19 października 2009 r. wpłaty i pominięcie wpłat dokonanych w dniu 15 grudnia 2008 r. i w dniu 16 stycznia 2009 r. Zdaniem Skarżącej za najstarsze zadłużenie z tytułu nieuregulowania składek należy uznać składkę za miesiąc sierpień 2009 r. Domaganie się tym samym zapłaty składek, które zostały w przeszłości uiszczone i obciążenie kosztami odsetek oraz kosztami postępowania jest niesprawiedliwe. Skarżąca stwierdziła, że powyższe przesądza o naruszeniu przez Zakład podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez podejmowanie działań sprzecznych z prawem, lekceważące traktowanie Skarżącej, wybiórczej oceny dowodów. W załączeniu Skarżąca przedłożyła kopię pisma Zakładu z dnia 4 września 2018 r. (doręczonego w dniu

6 września 2018 r.).

Na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. pełnomocnik Skarżącej złożył wniosek dowodowy na okoliczność uregulowania należności przez Skarżącą będących przedmiotem wniosku o umorzenie. Sąd ww. wniosek dowodowy oddalił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzję pod względem jej zgodności z prawem, Sąd stwierdził, że decyzja ta nie narusza ani przepisów materialnych ani procesowych.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy Skarżącej umorzenia należności składkowo – odsetkowych obejmujących okres [...] i [...] należnych Zakładowi.

Zdaniem organu, w sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek (w całości lub części).

Zdaniem Skarżącej w przedmiotowej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Zakład nie podjął żadnych rozważań w przedmiocie konsekwencji jakie niesie dla Skarżącej i jej sytuacji finansowej decyzja odmowna.

Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s." Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio, także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Pojęcie całkowitej nieściągalności zostało wyjaśnione w ust. 3 u.s.u.s., jako jedna z następujących sytuacji:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) – dalej: "rozporządzenie z 2003 r.), wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia

a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., to nie musi ona wywołać umorzenia należnych organowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie K.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny

i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdził, że na podstawie prawidłowo poczynionych ustaleń, zasadnie Zakład wskazał, że w odniesieniu do Skarżącej nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jak bowiem wskazał Zakład całkowita nieściągalność zachodzi m.in. gdy zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Ujawniony majątek jakim są stałe dochody z emerytury podlegające egzekucji w zakresie i granicach prawa, a także ujawnione prawo współwłasności wskazanych nieruchomości stanowi o braku ustawowej całkowitej nieściągalności jako podstawy rozważenia umorzenia, w tym postępowaniu. W sprawie nie zachodzą przy tym inne ujawnione i stwierdzone przesłanki, w tym opisane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek w niniejszym postępowaniu. W ramach ustalonego braku całkowitej nieściągalności brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Sąd podkreśla, iż w sprawie nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności zadłużenia. Skarżąca jako przedsiębiorca była osobą ubezpieczoną i równocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie, tym samym rozpoznanie wniosku o umorzenie należności uwzględnia regulacje przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jak wskazano powyżej zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zakład rozpoznał sprawę, także pod kątem wystąpienia okoliczności,

o których mowa w rozporządzeniu z 2003 r., uznając, że Skarżąca nie wykazała dowodowo, iż w sprawie wystąpił uzasadniony przypadek. Zakład może bowiem umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli wnioskodawca wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oceny o której mowa powyżej Zakład winien dokonać według stanu na dzień orzekania.

Sąd podkreśla, iż w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., ustawodawca posłużył się stwierdzeniem "jeżeli zobowiązany wykaże", co prowadzi do jednoznacznego wniosku, że to na wnoszącym o umorzenie zaległości, spoczywa ciężar dowodowy wykazania spełnienia omawianej przesłanki. To na osobie ubiegającej się o przyznanie wnioskowanej ulgi, ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków, sytuacji rodzinnej czy zdrowotnej. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że organ nie może ocenić sytuacji wnioskodawcy i musi odmówić umorzenia zaległości. Ciężar argumentacji przedstawianej na potwierdzenie prawa do umorzenia zaległości zawsze obciąża wnioskodawcę, gdyż to on zna swoją sytuację i to on jest w stanie wybrać, dotrzeć, zgromadzić i przedstawić dowody na potwierdzenie swojego stanowiska.

W toku ponownie prowadzonego postępowania prowadzonego przez Zakład materiał dowodowy obejmował szereg zaktualizowanych dokumentów zawierających dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącej (szczegółowo opisany w stanie faktycznym niniejszego wyroku).

Skarżąca wskazała, iż pobiera stałe świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto (tj. [...] zł netto), ponadto otrzymuje zasądzone na jej rzecz alimenty w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem obok pomocy materiałowej korzysta, także z zasiłku opieki społecznej w kwocie [...]zł miesięcznie. Tym samym ujawniony dochód w ramach jednoosobowego gospodarstwa domowego w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia wyniósł [...] zł netto. Natomiast ponoszone przez Skarżącą wydatki zgodnie z oświadczeniem wyniosły tytułem opłat [...] zł, opłat eksploatacyjnych [...] zł oraz kosztów związanych z leczeniem [...] zł miesięcznie. Ponadto Skarżąca wskazała na zobowiązania finansowe w kwocie [...]zł, tytułem zaciągniętego kredytu [...] zł z ratą miesięczna w wysokości [...] zł oraz w kwocie [...]zł z ratą miesięczną [...] zł.

Co do podniesionej okoliczności pozostałych zobowiązań, prawidłowo Zakład wskazał, że to należności z tytułu składek są uprzywilejowane w dochodzeniu przed innymi zobowiązaniami dochodzonymi wobec Skarżącej. Wskazać należy, że skoro wierzyciele prywatni nie zrezygnowali z dochodzenia własnych wierzytelności, to niedopuszczalne jest umorzenie należności z tytułu składek w okolicznościach finansowania, bądź dochodzenia innych zobowiązań.

Według Sądu, słusznie Zakład położył nacisk na to, że nie ma decydującego wpływu sama trudna sytuacja finansowa, czy zdrowotna Skarżącej. Powinna ona wykazać, że ze względu na sytuację majątkową i rodzinną, opłacenie składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki zarówno dla osoby zobowiązanej jak i członków jej rodziny. Na tę okoliczność Skarżąca winna przedłożyć stosowną dokumentację, a tym samym zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można uznać za wystarczający.

Przechodząc do zarzutu naruszenia przez zakład zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 7 K.p.a., ale także oceniając postępowanie Zakładu poprzez regulacje art. 77 i art. 80 K.p.a., Sąd podkreśla, iż decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych jest decyzją uznaniową. Wskazuje na to zwrot "mogą być umarzane", który oznacza, że Zakład wydaje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego. Z istoty uznania administracyjnego wynika uprawnienie Zakładu do swobody wyboru określonego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że w razie stwierdzenia wystąpienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku, brak związania Zakładu oznacza, że nie musi on przychylić się do wniosku i wydać rozstrzygnięcie na korzyść strony.

Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, podjęte w ramach uznania administracyjnego, które cechuje wyżej opisana specyficzna konstrukcja prawna, pozwalająca organowi na wybór konsekwencji prawnych w konkretnej sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. Zatem sąd administracyjny jest zobowiązany do sprawdzenia, czy decyzja została wydana w następstwie prawidłowo przeprowadzonego postępowania, z zachowaniem przepisów procedury, a także czy organ zbadał wszystkie okoliczności sprawy mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i ich oceny w świetle ustawowych przesłanek umorzenia oraz powinności ujęcia tej oceny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd nie jest uprawniony do rozstrzygania czy pobór składek powinien być zaniechany wskutek umorzenia zaległości składkowych.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że analiza akt sprawy pozwala uznać, że Zakład podjął wszelkie niezbędne czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, następnie w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej Skarżącej brak było przesłanek wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. W ocenie Sądu, w dniu wydania zaskarżonej decyzji Zakład na podstawie zebranej i nadesłanej przez Skarżącą dokumentacji mógł uznać, że miał wystarczającą ilość danych do dokonania całościowej oceny sytuacji materialnej i osobistej Skarżącej, co dawało podstawę do odmowy umorzenia spornych należności. Ponadto Zakład oceniał daną okoliczność w kontekście wszystkich zebranych dowodów, a nie na podstawie jednostkowego dokumentu.

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności sprawy, wskazać należy, że nie można Zakładowi zarzucić naruszenia ww. przepisu, skoro ustawodawca pozostawił to jego uznaniu, a zebrany materiał dowodowy pozwolił na ustalenie stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Wskazać należy też, że nie ma przeciwwskazań, by Skarżąca w przyszłości złożyła ponowny wniosek o umorzenie należności, czy ewentualnie rozłożenia na raty w szczególności wobec zaistnienia zmian wpływających na jej sytuację życiową. Konieczne byłoby wówczas przedłożenie odpowiedniej dokumentacji medycznej, zaświadczeń czy rachunków, potwierdzających podnoszone okoliczności.

Dodatkowo Sąd wskazuje, że nie zasługuje na uwzględnienie podnoszony przez Skarżącą zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na uznaniu, że Skarżąca zalega ze składką na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc sierpień 2009 r. podczas, gdy należność tę uregulowała. Podobnie również ocenić należy przedstawiony na rozprawie wniosek pełnomocnika, o przeprowadzenie dowodu na okoliczność uregulowania przez Skarżącą należności będących przedmiotem wniosku o umorzenie.

Podkreślenia wymaga, iż niniejsze postępowanie dotyczy umorzenia należności składkowych i odsetkowych za okresy [...] r. i [...] r. i tylko tych okresów. Ponadto Sąd wskazuje, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności jest postępowaniem odrębnym i toczącym się według innych zasad proceduralnych niż postępowanie w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu nieopłaconych składek za poszczególne okresy z tytułu poszczególnych Funduszy ZUS. W przeciwieństwie do postępowania o umorzenie należności składkowych kontrola sądowa rozstrzygnięć określających, a w konsekwencji rozliczających dokonywane przez zobowiązanych wpłaty, prowadzona jest przez właściwy sąd okręgowy (sąd powszechny). Uzasadnione zatem było oddalenie wniosku dowodowego, o którym mowa powyżej.

Podsumowując, stwierdzić należy, iż Sąd nie znalazł podstaw do podważenia oceny zawartej w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, Zakład podjął niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, a zaskarżoną decyzję wydał na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, przy czym wspomnieć należy, że organ nie poprzestał jedynie na oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej Skarżącej, ale zwrócił się również w celu uzyskania pełnych informacji o nadesłanie dodatkowych dokumentów.

Zaskarżona decyzja została uzasadniona w sposób przekonujący i jasny zarówno, co do stanu faktycznego i jak prawnego sprawy. Zakład prowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa procesowego oraz prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.

W sprawie Skarżąca zwolniona była z obowiązku uiszczenia kosztów postępowania na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. Wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej z urzędu zostanie przyznane w trybie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.