Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1354/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190, 145 par. 1 pkt 1 lit. a art. 200 art. 152,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 19 par. 1 art. 22  par. 2,3 art. 27 art. 34 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2003 nr 209 poz 2027
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych
article: art. 5 ust. 6 pkt 7 art. 5 ust. 9a, 9b
journal: Dz.U. 2004 nr 121 poz 1267
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Asesor sądowy WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych SA w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2006r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań z dnia [...] czerwca 2006r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu na rzecz skarżącej spółki kwotę [...]zł ([...] 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M. Bejgerowska /-/ K. Nikodem /-/ K. Wolna – Kubicka


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Naczelnik Poznań, prowadząc postępowanie egzekucyjne przeciwko PKP SA Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Poznaniu na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza S., obejmujących podatek od nieruchomości, dokonał zajęcia wierzytelności.

Zarząd PKP SA w Warszawie wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując, że egzekucja prowadzona jest przez niewłaściwy organ egzekucyjny oraz że tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem strony zobowiązanym w sprawie jest PKP S.A. Warszawa, ul. [...] - osoba prawna, która jest podmiotem wszystkich praw i obowiązków związanych z nieruchomościami, za zobowiązanego nie może być uznana wewnętrzna jednostka PKP S.A. Ponadto wskazano, że PKP S.A. jest podmiotem, o którym mowa w art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych z dniem 1 stycznia 2004 r., wpływającym na odrębne określenie właściwości miejscowej urzędów skarbowych, co ma również odpowiednie zastosowanie w określeniu właściwości miejscowej organu egzekucyjnego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań zwrócił się do wierzyciela o wypowiedź odnośnie wniesionych zarzutów.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. Burmistrz S. uznał zarzuty za niezasadne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. postanowieniem z dnia [...] lutego 2006 r. uchyliło w/w postanowienie i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. Burmistrz S. uznał ponownie zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione. Od powyższego postanowienia nie wniesiono zażalenia, w związku z czym organ egzekucyjny wydał w dniu [...] czerwca 2006 r. postanowienie o nr [...] w sprawie oddalenia zarzutów wniesionych przez zobowiązanego.

W zażaleniu z dnia [...] czerwca 2006 r. na powyższe postanowienie Zarząd PKP SA w Warszawie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia z [...] czerwca 2006 r. i orzeczenie, że właściwym organem egzekucyjnym w sprawie jest Naczelnik Urzędu Skarbowego wymieniony w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych, a tytuł wykonawczy wydany w sprawie zawiera wady wymienione w art. 33 pkt 9 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Spółki właściwym organem egzekucyjnym w sprawie jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy według siedziby PKP SA. Od 1 stycznia 2004 r. w związku z nowelizacją ustawy o urzędach i izbach skarbowych wprowadzone zostały zmiany we właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych. Właściwość ta w stosunku do podmiotów spełniających kryteria określone w art. 5 ust. 9b w/w ustawy została podana w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Skoro więc PKP SA spełnia warunki przewidziane w znowelizowanym przepisie ustawowym, to właściwym dla tego podmiotu powinien być naczelnik urzędu skarbowego wskazany w powołanym załączniku. W zażaleniu sformułowano również zarzut niepodania w tytułach wykonawczych podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, o czym stanowi art. 27 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że kwestię zarzutów szczegółowo regulują przepisy art. 33 i 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954).

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, podzielił stanowisko zawarte w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań, iż właściwym organem egzekucyjnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie jest Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań. Zgodnie z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Wierzyciel, wystawiając tytuł wykonawczy, zobowiązany jest do wskazania w nim nazwy i adresu zobowiązanego oraz rodzaju dochodzonej należności, które to dane pozwalają określić właściwość rzeczową i miejscową organu egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie wierzyciel – Burmistrz S. wskazał w tytułach wykonawczych jako zobowiązanego Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna Oddział Gospodarowania Nieruchomościami z siedzibą w Poznaniu, przy ul. [...]. W tej sytuacji organem egzekucyjnym właściwym dla zobowiązanego, którego siedzibę wierzyciel wskazał, jest Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań. Odnosząc się natomiast do kwestii właściwości organu egzekucyjnego ustalonej na podstawie art. 5 ust. 9a, 9b, 9c ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu zauważył, iż zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. Nr 209, poz. 2027) naczelnicy tzw. dużych urzędów skarbowych wskazani w załączniku nr 2 rozporządzenia są uprawnieni do wszczęcia i prowadzenia egzekucji tylko tych należności pieniężnych, do których poboru są właściwi. Tak więc tzw. duże urzędy skarbowe jako organy egzekucyjne mogą prowadzić postępowania egzekucyjne na rzecz tzw. obcych wierzycieli wyłącznie w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji.

W skardze z dnia [...] sierpnia 2006 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Zarząd PKP SA wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań. Postanowieniom zarzucono naruszenie art. 33 pkt 9 w związku z art. 19 § 1 i art. 22 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 5 ust.6, ust. 9a, ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1, §2 i §3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. z 2003 r. nr 209, poz. 2027). Skarżąca wskazuje, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według siedziby zobowiązanego lub według miejsca położenia składników tego majątku. Zobowiązanym w sprawie (właścicielem /użytkownikiem wieczystym przedmiotowych nieruchomości) są Polskie Koleje Państwowe S.A. Warszawa, ul. [...]. Wewnętrzną jednostką PKP S.A. realizującą, zgodnie z przyjętym przez Spółkę podziałem terytorialnym i rzeczowym, prawa i obowiązki PKP S.A. na terenie Gminy S. sprawuje Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Poznaniu. Jednostka ta jednak nie jest właścicielem nieruchomości (brak osobowości prawnej) nie może zatem być podatnikami podatku od nieruchomości, a w konsekwencji zobowiązanym. Zgodnie z art. 19 ust. 1 i art. 22 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym w sprawie jest właściwy miejscowo naczelnik urzędu skarbowego. PKP S.A. jest podmiotem, o którym mowa w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz.U. z 2004 nr 121, poz. 1267, ze zm.). Zmiana właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych wpłynęła na zmianę właściwości miejscowej organów egzekucyjnych wobec podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 9b; ustawodawca wyłączył bowiem podmioty spełniające kryteria przewidziane w art. 5 ust. 9b ww. ustawy z ogólnych zasad ustalania właściwości organów egzekucyjnych. W sprawie dla PKP S.A. właściwym miejscowo organem egzekucyjnym jest Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego lub Naczelnik Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego. Nadto strona skarżąca wskazuje, że naruszono również art. 27 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przedmiotowych tytułach nie podano podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę, uznając, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

W wyniku wniesionej skargi kasacyjnej przez Polskie Koleje Państwowe S. A. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 lipca 2008 r. sygn. akt II FSK 918/07 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony i oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Sąd stwierdził, że w sprawie poza sporem pozostaje, iż organem właściwym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych z tytułu podatku od nieruchomości należnego Gminie S. był naczelnik urzędu skarbowego (art. 19 § 1 u.p.e.a.). Określenie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego winno następować przy uwzględnieniu treści przepisu art. 22 § 2 u.p.e.a. (w przypadku egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub określenie właściwości następuje poprzez wskazanie miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Ta ogólna reguła może podlegać wyłączeniu jedynie wówczas, jeżeli istniały podstawy ustalenia tej właściwości według miejsca położenia składników majątku zobowiązanego (art. 22 § 3 u.p.e.a.). Aby tego rodzaju zmiana właściwości mogła mieć miejsce całość majątku lub większa jego część znana przed egzekucją powinna znajdować się poza terenem objętym właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z siedzibą zobowiązanego – takich ustaleń brak w postępowaniu. Wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym wskazuje, że siedziba zobowiązanego znajduje się w Warszawie, ul. [...], zatem nie było podstaw do uznania za właściwe miejscowo organy egzekucyjne obejmujące swoim zasięgiem terytorialnym województwo wielkopolskie. Zatem zarówno organ egzekucyjny pierwszej instancji (Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań) jak i organ odwoławczy (Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu) nie mogły zostać uznane za właściwe miejscowo do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych wobec Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisy art. 19 § 1 i art. 22 § 2 u.p.e.a. były przedmiotem analizy, jednakże Sąd I instancji nie wyciągnął z nich prawidłowych wniosków dla toczącego się postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że w oparciu o art. 19 § 1 i art. 22 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 5 ust. 9 u.u.i.s. oraz przepisami wykonawczymi do tej ustawy (§ 1 i zał. 1 poz. 171 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r.) organem właściwym miejscowo ze względu na siedzibę Spółki był Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa, a od 1 stycznia 2006 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa. Sytuacja uległa zmianie wobec powołania z dniem 1 stycznia 2004 r. urzędów skarbowych właściwych dla niektórych kategorii podatników (art. 15 pkt 1 lit. j/ ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych... - określona jako ustawa zmieniająca). W przepisach tej ustawy znowelizowano ustawę o urzędach i izbach skarbowych (u.u.i.s.) w ten sposób, że obok dotychczas obowiązującej kategorii urzędów skarbowych obejmujących właściwością rzeczową i miejscową wszystkich podatników, powołano nową kategorię urzędów skarbowych dla niektórych kategorii podatników wskazanych za pomocą kryteriów ustalonych w tej ustawie (art. 5 ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą). Kwestią sporną w sprawie jest, czy powstanie nowej kategorii specjalnych urzędów skarbowych, tzw. "dużych urzędów skarbowych" wpłynęło na zmianę właściwości miejscowej organów egzekucyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na rozbieżność dotychczasowego orzecznictwa, wyrażając jednocześnie pogląd, że tzw. "duże urzędy skarbowe" pozostają organami właściwymi w zakresie egzekucji administracyjnej w stosunku do tej kategorii podmiotów, które zostały wskazane w przepisach art. 5 ust. 9a i 9b u.u.i.s. W uzasadnieniu wskazano, że tworząc dodatkową kategorię urzędów skarbowych nie przewidziano dla nich odmiennego zakresu właściwości rzeczowej niż dla kategorii urzędów skarbowych dotychczas funkcjonujących. Stosownie bowiem do przepisu art. 5 ust. 6 pkt 7 u.u.i.s. do zakresu działania naczelników urzędów skarbowych należy wykonywanie egzekucji należności pieniężnych. Ograniczenie zakresu rzeczowego nie mogło z oczywistych względów nastąpić przy określeniu terytorialnego zasięgu działania naczelników urzędów skarbowych. Brak ograniczeń w zakresie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oznacza, że naczelnicy urzędów skarbowych, których terytorialny zasięg działania został wskazany według kryteriów wprowadzonych w art. 5 ust. 9a i 9b u.u.i.s. stali się właściwi miejscowo do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w stosunku do tej grupy podatników (art. 5 ust. 6 pkt 7 w związku z art. 5 ust. 9a i ust. 9b oraz § 2 i zał. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając ponownie skargę PKP S.A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej powołanym wyroku z dnia 15 lipca 2008 r. Przedmiotem kontroli jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań oddalające zarzuty zobowiązanego na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Biorąc pod uwagę wykładnię prawa wskazaną w wyroku NSA, należy uznać skargę za zasadną. Na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia art. 33 pkt 9 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię art. 19 §1, art. 22 § 2 u.p.ae.a. oraz art. 5 ust. 6 pkt 7, ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s. Stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że właściwym organem egzekucyjnym do prowadzenia egzekucji należności PKP S.A. z siedzibą w Warszawie w zakresie podatku od nieruchomości położonych na terenie Gminy S. jest Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań jest niezgodne z obowiązującym prawem. Zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3, który z kolei stanowi, że jeżeli znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z § 2, właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku. Skarżąca wykazała, że w postępowaniu nie ustalono, że występują przesłanki do zastosowania § 3 art. 22 u.p.e.a., wykazała również, że siedzibą spółki PKP S.A. jest Warszawa. Zatem nie ma podstaw prawnych do uznania, że właściwym organem egzekucyjnym w sprawie jest jakikolwiek naczelnik urzędu skarbowego działający na terenie województwa wielkopolskiego. Bezsporne w sprawie jest, że PKP S.A. jest podatnikiem należącym do kategorii podatników wskazanych w art. 5 ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s., co ma wpływ na właściwość miejscową organów nie tylko podatkowych, ale również egzekucyjnych.

Za zasadny należy uznać również zarzut niespełnienia wymogów określonych w art. 27u.p.e.a. z uwagi na brak wskazania w tytułach egzekucyjnych podstawy prawnej pierwszeństwa zaspakajania należności.

W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań winien uwzględnić podniesione przez zobowiązaną zarzuty i na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. umorzyć postępowanie egzekucyjne.

W tych okolicznościach na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a oraz art. 200 i 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ M. Bejgerowska /-/ K. Nikodem /-/ K. Wolna-Kubicka