Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 169/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka, Sędziowie WSA Maria Jagielska /spr. /, asesor WSA Izabela Głowacka - Klimas, Protokolant Aleksandra Borowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2001 Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...] - oddala skargę


UZASADNIENIE

VI SA /Wa 169/04

Uzasadnienie

Uchwałą z dnia [...] marca 2001r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] postanowiła skreślić adwokata M. S. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Powyższe dokonało się w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu przez Naczelną Radę Adwokacką poprzedniej uchwały ORA skreślającej skarżącego z listy adwokatów. W uzasadnieniu wyrażono pogląd, że w sprawach dotyczących realizacji postanowień tzw. ustawy lustracyjnej niedopuszczalny jest relatywizm moralny. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uważa bowiem, że jakakolwiek współpraca z organami bezpieczeństwa państwa, w jakimkolwiek czasie, nie daje się pogodzić z elementarnymi wymogami moralnymi obowiązującymi adwokata jako osobę wykonującą zawód zaufania publicznego. Z konstatacji tej wynika, osoba współpracująca z organami bezpieczeństwa państwa nie powinna w ogóle być wpisana na listę adwokatów. Pozostawanie takich osób w szeregach adwokatury czyni zawód adwokata niewiarygodnym. Współpraca między klientem i adwokatem opiera się na pełnym zaufaniu do adwokata, zwłaszcza w kontekście obowiązku zachowania tajemnicy adwokackiej.

M. S. odwołał się od uchwały ORA w [...] do Naczelnej Rady Adwokackiej. Uchwale zarzucił naruszenie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 1997r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne ( Dz. U. Nr 70, poz. 443 ze zmianami ), nieokreślenie czynu , który stanowi art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze i naruszenie postanowień uchwały Nr 9/99 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 17 kwietnia 1999r. zobowiązujących organy samorządu adwokackiego do postępowania z zachowaniem zasad indywidualizacji odpowiedzialności.

Na skutek złożonego odwołania od powyższej uchwały, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] sierpnia 2001r.postanowiło odwołanie pozostawić bez uwzględnienia. W uzasadnieniu uchwały przywołano art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze, który reguluje sytuację szczególną, gdy czyn popełniony przez adwokata przed wpisem na listę adwokatów stanowiący przeszkodę do wpisu, nie był znany okręgowej radzie adwokackiej w chwili tego wpisu. Złożenie przez zainteresowanego pozytywnego oświadczenia , stanowiącego następnie podstawę do publikacji w "Monitorze Polskim", spowodowało konieczność wszczęcia postępowania w trybie art. 74 p.o a. Fakt tajnej i świadomej współpracy przez zainteresowanego z organami bezpieczeństwa państwa nie był znany organom samorządu adwokackiego w chwili wpisu na listę adwokatów. Przywołano uchwałę nr 9/99 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 17 kwietnia 1999r. w której wyrażono pogląd, że tajna i świadoma współpraca adwokatów z organami bezpieczeństwa państwa w latach 1944 – 1990 sprzeniewierza się podstawowym zasadom moralnym natomiast tajna i świadoma współpraca równoczesna z wykonywaniem zawodu adwokata stanowiła ponadto sprzeniewierzenie się najbardziej fundamentalnym zasadom etyki adwokackiej. Wskazano, że skreślenie z listy adwokatów w trybie art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze, gdzie przepis ten zamieszczony jest w dziale VI ustawy "Skreślenie z listy adwokatów" nie ma nic wspólnego z postępowaniem dyscyplinarnym zamieszczonym w dziale VIII ustawy p.o a. Odrębność obu postępowań dotyczy też przedawnienia przewidzianego art. 88 ustawy p.o a. Przepis art. 74 p.o a. nie zakreśla żadnych ograniczeń czasowych, gdyż może ujawnić się w każdym czasie. Prezydium podzieliło stanowisko ORA w [...] wyrażone w uchwale oceniło je jako należycie uzasadnione i nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania. Dodano, że wymóg istnienia rękojmi z art.65 pkt 1 p.o a. po stronie kandydata do adwokatury ma swą naturalną konsekwencję w treści art. 74 p.o a. Zdaniem Prezydium NRA każda osoba, ubiegająca się o wpis na listę adwokatów, musi ocenić swoje dotychczasowe postępowanie przez pryzmat podstawowych norm moralnych, a współpraca kandydata do adwokatury z organami bezpieczeństwa państwa w latach 1944 – 1990 tym zasadom się sprzeniewierza.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący M. S. wniósł o stwierdzenie nieważności uchwał Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2001r. i poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa ewentualnie o ich uchylenie. Uchwałom zarzucił naruszenie prawa do sądu dyscyplinarnego i konstytucyjnego prawa do obrony, naruszenie przepisu art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze przez nieokreślenie zasad etyki adwokackiej, które skarżący miał naruszyć, błędną interpretację art. 74 p.o a. przez zastosowanie tego przepisu do osoby skarżącego, naruszenie postanowień uchwały Nr 9/99 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 17 kwietnia 1997r. zobowiązujących organy samorządu adwokackiego do postępowania z zachowaniem indywidualizacji odpowiedzialności, naruszenie ustawy lustracyjnej, naruszenie przepisów Kpa. zwłaszcza art. 7, 10 § 1, 77 § 1 oraz 81 przez to, że ORA ustalając i oceniając czy w dacie wpisu skarżący był nieskazitelnego charakteru powołała się jedynie na fakt oświadczenia lustracyjnego, naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 51 Konstytucji RP. Orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2003r.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały i poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2001r. Sąd w rozpatrywanej sprawie dopatrzył się jednak rażącego naruszenia art. 107 § 1 Kpa. Zgodnie z tym przepisem decyzja administracyjna powinna zawierać podpis z podaniem imienia, nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, a zaskarżone uchwały miały w istocie charakter decyzji administracyjnych. W przypadku decyzji organu kolegialnego podpis powinien być złożony przez wszystkich członków organu kolegialnego, a zaskarżone uchwały nie zostały podpisane przez cały skład orzekający.

W wyniku rewizji nadzwyczajnej złożonej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego RP Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 12 grudnia 2003r. sygn. akt III RN 132/03 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał, że nieuzasadniony jest sformułowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku NSA zarzut rażącego naruszenia art. 107 § 1 Kpa. Oba rozstrzygnięcia organów kolegialnych adwokatury, czyli podjęta na podstawie art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o skreśleniu z listy adwokatów oraz uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, mocą której "pozostawiono odwołanie bez uwzględnienia", podjęte i sformułowane zostały w sposób, który czyni zadość wymaganiom decyzji administracyjnych, o których mowa w art. 107 § 1 Kpa. w tym także wymogowi dotyczącemu "podpisu decyzji administracyjnej". Oba uwierzytelnione wyciągi z protokołu zawierające odpisy uchwał kolegialnych organów adwokatury ( podpisany przez dziekana ORA w [...] oraz przez kierownika biura wyciąg z protokołu posiedzenia tej Rady, obejmujący treść uchwały o skreśleniu z listy adwokatów oraz podpisany przez Prezesa NRA i sekretarza tej rady wyciąg z protokołu posiedzenia obejmujący treść uchwały ) zostały sporządzone i doręczone zainteresowanemu adwokatowi w sposób zgodny z wymaganiem określonym w art. 109 § 1 Kpa. Istotne jest, że oba rozstrzygnięcia dotyczyły adwokata jako członka korporacji. Był on więc związany zasadami procesowania organów korporacyjnych, znał je i uznawał za zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym, co było zapewne przyczyną dla której nie podniósł zarzutu naruszenia art. 107 § 1 i 109 § 1 Kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2003r. wydanym w wyniku wniesionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, w trybie art. 57 § 2 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zmianami ), od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, rewizji nadzwyczajnej. Orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło pod rządami ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, która w sprawach nią nieuregulowanych odsyłała do wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i w pozostałym zakresie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego ( art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ). Zgodnie z art. 39317 Kpc. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Tak więc sprawa, w której orzekł, w wyniku rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy, przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dacie obowiązywania przepisów ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, winna była zostać rozpatrzona przez ten sąd z zachowaniem rygoru związania wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy. Ponieważ postępowanie w sprawie, w której skarga została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. nie zostało zakończone, sprawa rozpoznawana jest na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) przez właściwy w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie oznacza to jednak, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przestaje być związany wykładnią prawa dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez Sąd Najwyższy. Należy bowiem zważyć, że zasada związania sądu, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, orzeczeniem kasacyjnym obowiązująca pod rządami ustawy – o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, obowiązuje również obecnie i wynika z art. 190 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze nieprzerwany byt procesowej reguły związania sądu ponownie rozpoznającego sprawę wykładnią prawa dokonaną przed dniem 1 stycznia 2004r. w wyniku rewizji nadzwyczajnej przez Sąd Najwyższy, a obecnie w wyniku skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz przy uwzględnieniu faktu, iż brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że wydany przez Sąd Najwyższy wyrok nie obowiązuje, należy przyjąć dokonaną przez ten sąd ocenę prawną i stwierdzić że zaskarżonym uchwałom samorządu adwokackiego nie można zarzucić naruszenia art. 107 § 1 Kpa.

Jako niezasadny należy ocenić zarzut skarżącego naruszenia art. 74 ustawy z dnia 26 maja 1982r. – Prawo o adwokaturze. Przepis ten stanowi, że okręgowa rada adwokacka może skreślić adwokata z listy adwokatów w związku z czynem popełnionym przed wpisem na listę, jeżeli czyn ten nie był znany okręgowej radzie w chwili wpisu, a stanowiłby jego przeszkodę. Jak już zauważono we wcześniejszych orzeczeniach NSA użyte w przywołanym przepisie słowo "czyn" należy oceniać przez pryzmat art. 65 pkt 1 p.o a., co prowadzi do wniosku, że chodzi tu nie o czyn w rozumieniu prawa karnego, gdyż taki czyn z reguły powoduje odmowę wpisu, ale także inne czyny rozumiane jako zachowanie, postępowanie, które należy ocenić jako moralne niskie czy nieetyczne ( wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001r. II SA 725/00 ). Czynu, o który stanowi art. 74 p.o a. nie należy również rozumieć jako przewinienia, za które adwokaci i aplikanci adwokaccy ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną przewidzianą w dziale VIII ustawy – Prawo o adwokaturze. Jak już wyżej stwierdzono, czyn o którym stanowi art. 74 p.o a. należy rozumieć jako zachowanie, postępowanie, które nie może być ocenione pozytywnie i które spowoduje przekonanie okręgowej izby adwokackiej, że osoba dopuszczająca się takiego zachowania nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i która w związku z tym nie może być adwokatem. Wobec osób ubiegających się o wpis, taka wiedza i przekonanie okręgowej rady adwokackiej w dacie składania i rozpatrywania wniosku o wpis na listę adwokatów powodować muszą odmowę wpisu, a wiedza i przekonanie o czynie sprzed wpisu dotyczącym adwokata powodować może skreślenie z listy adwokatów. W rozpatrywanej sprawie Okręgowa Rada Adwokacka w [...] oceniła czyn skarżącego w postaci współpracy z organami bezpieczeństwa państwa jako naganny moralnie i nie licujący z wykonywanym zawodem adwokata jako zawodem zaufania publicznego, a Naczelna Rada Adwokacka, podtrzymując tę ocenę, utrzymała tę decyzję w mocy. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw, aby zarzucić rozstrzygnięciom organów samorządu adwokackiego naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 74 ustawy – Prawo o adwokaturze.

Trudno jest też zarzucić przeprowadzonemu postępowaniu naruszenie postanowień uchwały Nr 9/99 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 17 kwietnia 1997r. zobowiązujących organy samorządu adwokackiego do zachowania zasady indywidualizacji odpowiedzialności. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej, postępowanie w sprawie skreślenia M. S. toczyło się od [...] kwietnia 2000r. tj od wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy adwokatów. Pierwsza decyzja ORA skreślająca skarżącego z listy adwokatów została uchylona przez NRA, a sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podjętej przez Okręgową Radę Adwokacką, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, uchwały skreślającej skarżącego z listy adwokatów oraz w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały NRA dominowały argumenty związane właśnie z osobą skarżącego, choć opierały się one na założeniu ogólnym, przyjętym uchwałą NRA nr 9/99, że "tajna i świadoma współpraca równoczesna z wykonywaniem zawodu adwokata stanowi sprzeniewierzenie się najbardziej fundamentalnym zasadom etyki adwokackiej".

Jak już wyżej wspomniano, czyn o którym stanowi art. 75 Prawa o adwokaturze nie mieści się w sferze odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zgodnie z art. 80 p.o a. adwokaci i aplikanci adwokaccy ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za postępowanie sprzeczne z prawem, z zasadami etyki lub godności zawodu, bądź za naruszenie swoich obowiązków zawodowych. Idzie tu więc o postępowanie jedno lub wielokrotne, którego dopuszcza się adwokat lub aplikant adwokacki, w okresie wykonywania świadczenia pomocy prawnej i realizowania obowiązków jako adwokat czy aplikant adwokacki. Inaczej rzecz się ma z unormowaniem skreślenia z listy adwokatów w trybie art. 74 ustawy p.o a. Dokonane w tym trybie skreślenie jest związane z postępowaniem/zachowaniem – czynem, popełnionym przed dokonanym wpisem, o którym wiedza organu samorządu zawodowego przesądziłaby o odmowie dokonania tego wpisu, w związku z negatywną oceną osoby o wpis ubiegającej się dokonaną zgodnie z art. 65 pkt 1 cyt. ustawy. Przywołany przepis art. 74 p.o a., który jest związany z art. 65 pkt 1 p.o a. dozwala okręgowej radzie adwokackiej działanie samodzielne mieszczące się w ramach uznania administracyjnego. Osoba, której to działanie dotyka, ma prawa zagwarantowane jej przez procedurę administracyjną. W tej sytuacji, nie może więc być mowy o naruszeniu prawa skarżącego do sądu dyscyplinarnego czy konstytucyjnego prawa do obrony, jak podnosi skarżący.

Również chybiony jest zarzut sprzeczności zaskarżonej uchwały z ustawą z dnia 11 kwietnia 1997r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne – ustawa lustracyjna ( Dz. U. z 1999r. nr 42, poz. 428 ze zmianami ). Podstawą zaskarżonych rozstrzygnięć samorządu adwokackiego jest art. 74 p.o a.. "Treść tego przepisu w żaden sposób nie odnosi się do problemu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944 – 1990, a jego powiązanie z ustawą lustracyjną nie ma charakteru normatywnego, lecz jedynie faktyczny" ( postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2002r.r. ; SK 28/01, OTK-A 2002/3/38 ). Mając powyższe na uwadze, nieuprawnionym jest wywodzenie sprzeczności zaskarżonych rozstrzygnięć z ustawą, która w żaden normatywny sposób nie jest powiązana z tymi rozstrzygnięciami.

Rozważając zarzut skargi naruszenia przez organ przepisów procedury administracyjnej zwłaszcza art. 7, 10 § 1, 77 § 1 i 81 Kpa. Sąd nie dopatrzył się naruszeń, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkować powinniby uchyleniem zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) oddalił skargę.