Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1844/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. c
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skarg Gminy G., Nadleśnictwa P. i T. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2017 r.,

nr [...] - po rozpatrzeniu odwołań T. T. i Gminy [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] :

uchylił zaskarżoną decyzję w całości;

stwierdził, że nieruchomość położona w miejscowości [...] , gmina [...], obejmująca działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51);

stwierdził, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...], obejmująca las umiejscowiony na działce nr [...] oraz zespół dworsko - parkowy umiejscowiony na działkach nr [...], [...], [...], [...] i [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

T. T., następca prawny byłego właściciela nieruchomości ziemskiej pn. "[...]", wnioskami z [...] marca 2015 r. oraz z [...] kwietnia

2015 r., doprecyzowanymi pismami z [...] października 2015 r. oraz z [...] czerwca 2015 r., wystąpił do Wojewody [...] o wydanie w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy w [...] oraz las, będące częścią majątku [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Postanowieniem z [...] maja 2015 r., nr [...], Wojewoda [...] zwrócił T. T. wniosek dotyczący lasu - uznając, że właściwym do rozstrzygania w tej kwestii jest sąd powszechny.

W wyniku zażalenia T. T. na ww. postanowienie Wojewody [...], Minister Administracji i Cyfryzacji postanowieniem z [...] lipca 2015 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Minister wskazał, iż las będący częścią majątku ziemskiego pn. "[...]'' został przejęty na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co wynika z treści protokołu przejęcia nieruchomości z dnia [...] listopada 1944 r. - zatem do oceny, czy nieruchomość ta podpadała pod działanie tego dekretu właściwy jest organ administracji, tj. Wojewoda [...].

Wobec powyższego Wojewoda [...] pismem z [...] lutego 2016 r., poinformował wnioskodawcę oraz pozostałe strony postępowania, o połączeniu postępowań w jedno postępowanie.

Następnie zaś decyzją z [...] lipca 2016 r., nr [...], stwierdził, że:

1) nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy, położona w miejscowości [...], gmina [...], woj. [...], składająca się z działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha - nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51);

2) nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...], woj. [...], obejmująca działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha - podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu Wojewoda podniósł, że z księgi hipotecznej pn. "[...]", o powierzchni [...] ha [...] m2 rozparcelowano [...] ha [...] m2. Następnie - na mocy aktu notarialnego z [...] października 1933 r. - nierozparcelowaną część tych dóbr, czyli tzw. "[...]" obejmujący obszar [...] ha [...] m2 wraz ze znajdującymi się na gruncie budynkami nabył od W. Z. na własność H. C.. Dla wydzielonego obszaru założono nową księgę hipoteczną pn. "[...]".

Dalej organ stwierdził, iż T. T. jest następcą prawnym byłego właściciela nieruchomości - na dowód czego przedłożył uwierzytelnione odpisy prawomocnych postanowień o nabyciu spadku.

Dodał też, że - zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, dotyczącym interesu prawnego w postępowaniach administracyjnych prowadzonych w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. - stronami niniejszego postępowania są: wnioskodawca, Starosta [...] jako organ reprezentujący Skarb Państwa, Wójt Gminy [...], Skarb Państwa - Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] oraz Skarb Państwa reprezentowany przez Nadleśniczego Nadleśnictwa [...].

Następnie podniósł, że nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy oraz las została przejęta na rzecz Skarbu Państwa protokołem sporządzonym dnia [...] listopada 1944 r., na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu (w pierwotnym brzmieniu), na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw: poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w tej powierzchni.

Dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z 6 września 1944 r., w przywołanym powyżej art. 2 ust. 1 lit. e skreślono słowa "o charakterze rolniczym". Zmiana ta nie stanowiła kolejnej reformy rolnej, lecz dotyczyła reformy rolnej wynikającej z dekretu z dnia 6 września 1944 r.

O ile więc reformą rolną objęto, w myśl art. 2 ust. 1 lit. e "nieruchomości ziemskie" o charakterze rolniczym, to w wyniku dokonanej zmiany tego przepisu, za "nieruchomości ziemskie'" o rolniczym charakterze należało również uznać także takie nieruchomości, które wprawdzie nie miały charakteru rolniczego, ale pozostawały z rolniczą częścią majątku ziemskiego w nierozerwalnym związku funkcjonalnym. Z dokonanej zmiany dekretu wynika też fakt. iż określenie "nieruchomości ziemskiej" podlegającej nacjonalizacji w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu jest szersze od "nieruchomości rolnej" i obejmuje zarówno grunty będące użytkami rolnymi, jak i grunty o charakterze nierolniczym, a więc także lasy, stawy, nieużytki.

W uzasadnieniu uchwały z dnia 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990/1/26) Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty. Wyliczenie rodzajów działalności wytwórczej w rolnictwie wyrażone w uzasadnieniu tej uchwały nie ma charakteru zamkniętego, a jedynie przykładowy. Działalność wytwórcza w rolnictwie, oprócz typowej działalności polegającej na hodowli zwierząt i uprawie roślin, mogła też polegać na posiadaniu przez rolników działek leśnych i czerpaniu z tego tytułu korzyści o charakterze gospodarczym, jak np. prowadzenie szkółki leśnej, pozyskiwanie drewna lub runa leśnego.

Nieruchomości spełniające warunki określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Były również obejmowane niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz ze znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego (art. 2 i art. 6 dekretu).

Tak więc przejmowane na Skarb Państwa nieruchomości miały służyć realizacji określonych celów, które zostały wymienione w punktach a, b. c, d, i e art. 1 ust. 2 dekretu. Państwo, aby te cele zrealizować, mogło przejąć tylko te nieruchomości, które się do tego nadawały. W myśl przywołanego wyżej artykułu, przeprowadzenie reformy rolnej zmierzało do upełnorolnienia istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych, tworzenia nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrobotnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, tworzenia w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, zarezerwowania odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, a także zarezerwowania odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, analogicznie wypowiedział się również w uzasadnieniu wyroku z 3 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1462/14.

W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uwypukla się znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłanki dla uznania, że w myśl dekretu, rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały sygn. akt I OPS 3/10. W orzecznictwie przyjmuje się. że pojęcie "związku funkcjonalnego" jako warunku objęcia rezydencji przepisami dekretu z uwzględnieniem orzecznictwa administracyjnego, nie jest normatywnie definiowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażany jest pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Przegląd aktualnego orzecznictwa sądowo-administracyjnego. w którym uwypuklane jest znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego", jednoznacznie wskazuje, iż dla oceny jego istnienia decydujące znaczenie mogą odgrywać m. in. tezy, że rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich - dwory, pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcją rolną (wyrok NSA sygn. akt lv SA 451/00. IV SA 1593/02, I OSK 686/08), o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (wyrok NSA sygn. akt I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08, I OSK 659/10), rezydencje właściciela nic miały charakteru nieruchomości rolnych, a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu na rzecz Państwa (wyrok NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07). W orzeczeniach, gdy nawiązuje się do kryterium "związku funkcjonalnego" podkreślane jest, iż rezydencja właściciela majątku, co do zasady nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu - ponieważ zespoły dworsko-parkowe nie były przydatne dla celów wskazanych w lit. a-c, natomiast cele wskazane pod lit. d i e mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 532/07, wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 823/07, wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt 1 OSK 287/08).

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda podniósł, że - przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy - zadaniem organu w przedmiotowej sprawie było zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska lub jej część podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, tzn., czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład majątku ziemskiego pn. "[...]" miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w przywołanym przepisie.

Dodał, iż dokonując powyższej oceny, należy zwrócić uwagę na rys historyczny powstania miejscowości [...], jak i zespołu dworsko-parkowego położonego w [...] oraz charakteru zabudowań zlokalizowanych na terenie majątku - mając na uwadze art. 75 § 1 kpa zgodnie z którym, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, oświadczenia i oględziny. Użycie w przepisie określenia "w szczególności'" nie zawęża uprawnienia do korzystania z dowodów w postaci publikacji czy opracowań, a jedynie wskazuje, że dowód taki należy ocenić tak, jak pozostałe dowody.

Zatem dopuszczalnym jest skorzystanie z opracowania pt. "[...]" dostępnego na stronie internetowej powiatu [...], jak również dokumentacji konserwatorskiej uzyskanej przy piśmie z [...] czerwca 2015 r.

Następnie organ przedstawił historię "[...]" - począwszy od XIV wieku, kończąc zaś na tym, że przedmiotowy majątek odziedziczył go w 1928 r. W. Z., który aktem notarialnym z [...] października 1933 r. sprzedał "[...]" o powierzchni [...] ha H. C..

Po II wojnie światowej w dworze umieszczona została szkoła, natomiast całkowitemu zniszczeniu uległ niegdyś piękny park. Po szkole umieszczono we dworze remizę Ochotniczej Straży Pożarnej w [...].

Z treści protokołu z dnia [...] listopada 1944 r. w sprawie przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej, stanowiącego własność H. C. wynika, że ogólna powierzchnia nieruchomości wynosiła [...] ha, w tym: gruntów ornych - [...] ha, łąk - [...] ha, lasu mieszanego – [...] ha, sadów - [...] ha, ogrodów warzywnych - [...] ha, parku - [...] ha, stawów rybnych - [...] ha, podwórza [...] ha, dróg - [...] ha, a także drzewka owocowe: jabłonie, grusze, czereśnie w wieku od 5 do 25 lat.

Na cele reformy rolnej przejęto również zabudowania gospodarcze, inwentarz martwy, narzędzia rolnicze, sprzęt spichlerzowy, sprzęt mleczarski, inwentarz żywy oraz budynki: dom mieszkalny, czworaki, spichrz, stajnię, obory, stodołę, szopę na narzędzia, wozownię, garaż, kuźnię-stelmarnię, chlewnie, kurnik, parnik i drwalnię.

Protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] lipca 1945 r., część "[...]" majątku [...] przekazano na rzecz szkolnictwa powszechnego. Ogólna powierzchnia przekazanej części wynosiła [...] ha, w tym: parku – [...] ha, sadu - około [...] ha i gruntów ornych - około [...] ha. Ponadto przekazano zabudowania: murowany dom mieszkalny właściciela (dwór), stelmarnię i kuźnię, parnik i kurnik, chlewnię i drwalnię.

Kolejnym protokołem zdawczo-odbiorczym, również z dnia [...] lipca 1945 r., drugą część "[...]" majątku [...] przekazano na rzecz związku "[...]" w [...]. o powierzchni ogólnej ok. [...] ha, w tym: sadów - [...] ha, gruntu pod zabudowaniami - około [...] ha oraz stawów rybnych - [...] ha. W skład przekazywanej części weszły również zabudowania, jak: czworaki, spichrz, stajnia, obory, stodoła, szopa, wozownia, garaż, chlewnia.

W chwili obecnej zespół dworsko-parkowy w [...] stanowi dawną działkę nr [...], o powierzchni [...] ha, wykazaną na planie gruntów rozparcelowanego majątku [...], jak również w rejestrze pomiarowym "[...]".

Natomiast w trakcie przeprowadzonych w dniu [...] sierpnia 2015 r. oględzin nieruchomości ustalono, że zespół dworsko-parkowy obejmuje działki: nr [...], nr [...], nr [...] , nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], jak również działkę nr [...]- na której znajduje się będący własnością Gminy [...] budynek dworu. Obecnie mieści się w nim remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w [...]. Działki stanowiące dawny zespól dworsko -parkowy ogrodzone są siatką bądź parkanem z murowanych segmentów.

Dalej organ podniósł, że z informacji udostępnionej przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] przy piśmie z [...] czerwca 2015 r., jak również publikacji znajdującej się na stronie internetowej powiatu lubelskiego wynika, że dwór sprawia wrażenie nieskończonego, będącego jakby dodatkiem do innego obiektu lub pozostałością po większej budowli. Jego forma znacznie odbiega od tradycyjnych dworów czy pałaców budowanych w tamtejszych czasach i zmierzała raczej w kierunku willi o pewnych motywach architektury klasycystycznej. Zwarta dwukondygnacyjna bryła dworu - willi ożywiona została umieszczonym asymetrycznie półkolistym ryzalitem, w którym znajduje się główne wejście i otwór okienny na piętrze. Od zachodu do korpusu przylega parterowa przybudówka z wrotami garażowymi, nakryta dachem pulpitowym. Prostokątne otwory okienne ujęte zostały dekoracyjnymi obramieniami, a na piętrze zastosowano profilowane opaski z kluczami i płycinami pod parapetami, natomiast na parterze zastosowano jedynie profilowane opaski i gzymsy podokienne na wspornikach.

Jak wynika z informacji przekazanych przez wnioskodawcę "zespół dworsko -parkowy w [...] leżał na obrzeżach majątku". Budynek dworu jest małym pawilonem pałacowym, niewielką pozostałością po spalonym w czasie I wojny światowej pałacu [...] (dawnych właścicielach [...]).

Z tyłu dworu znajduje się wejście do zabytkowych piwnic. Budynek otoczony jest drzewami będącymi pozostałością dawnego parku, który obecnie stanowią działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Park służył właścicielom dworu jako miejsce wypoczynku w okresie wiosenno-letnim. Dodatkowo na działce nr [...] znajduje się figurka św. Anny (pozostałość po dawnych właścicielach majątku), która jest wpisana do gminnej ewidencji zabytków pod Nr. [...].

Ponadto, na działkach nr [...] i nr [...], będących własnością Gminy [...], zachowały się drzewa świadczące o istniejącym tu (przed przejęciem majątku na Skarb Państwa) parku. Na nieruchomościach tych znajduje się również ujęcie wody i gminna stacja wodociągowa zaopatrująca w wodę mieszkańców wsi [...] i [...] (co wynika również z pisma Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2015 r.).

Następnie Wojewoda przytoczył i ocenił zeznania świadków.

Stwierdził, iż z zeznań S. K. - przesłuchanego w dniu [...] lutego 2016 r. - wynika, że park był wokół pałacu (ok. [...] ha), w którym były alejki spacerowe, a cały teren ogrodzony był drewnianym płotem. Teren parku sięgał do drogi, przy której stoi figurka św. Anny. W pobliżu dworu (ok. [...] m.) był czworak, w którym mieszkali pracownicy majątku. Nieco dalej (ok. [...] m.) znajdował się drugi czworak i budynki gospodarcze (ok. [...] m. od dworu).

Natomiast B. A. - przesłuchana również w dniu [...] lutego 2016 r. - zeznała, że w parku wokół dworu najwięcej było lip. Do czasu przejęcia majątku na cele reformy rolnej, park był dobrze zachowany. Były aleje spacerowe, aleja wysadzana różami, a park sięgał do figurki św. Anny, w stronę promenady (tzw. lasku ok. [...] ha).

Zaś J. A. w oświadczeniu stwierdził, że: "park połączony był wraz z laskiem zwanym promenadą (ok. [...] ha) aleją kilkusetletnich lip i posiadał wiele starych i cennych drzew".

W. S. również oświadczył, iż: "dom nie był duży, otaczał go piękny park i ogrody", zaś J. B. oświadczył, że: "Oprócz dużego lasu był mniejszy zwany promenadą, połączony z parkiem aleją lipową. Z parku druga aleja prowadziła do gumna, gdzie były różne budynki gospodarcze, a przede wszystkim duża obora i stajnia. Na gumnie stała jeszcze stodoła, suszarnia chmielu, kuźnia i chlewy".

Zatem z powyższego wynika, że zespół dworsko-parkowy był otoczony parkiem ([...] ha) i miał charakter prywatnego miejsca relaksu właściciela majątku i jego rodziny.

Jak oświadczył J. B., w jednym budynku znajdującym się obok parku, tzw. czworakach, mieszkali pracownicy majątku (można zatem wywnioskować, że mieszkali tam pracownicy świadczący usługi właścicielowi i jego rodzinie, co należy raczej wiązać z dworem i jego mieszkalnym charakterem), a w pozostałych dwóch czworakach znajdujących się za stawami mieszkali pracownicy majątku (m. in. fornale, kowal, leśniczy, karbowy, stelmach, oborowy).

Z zeznań B. A. wynika również, iż w majątku [...] zatrudniony był zarządca – B., który mieszkał na terenie majątku, ale nie potrafi wskazać gdzie dokładnie.

Natomiast wnioskodawca w piśmie z [...] marca 2016 r. wskazał, że: " W majątku ziemskim w [...] nie był zatrudniony zarządca. W okresie urlopowym albo w czasie, gdy mój dziadek H. C. przebywał w [...] w sprawach biznesowych, w [...] jego obowiązki pełnił mąż kuzynki mojego dziadka, wuj K. S.. Miał on duże doświadczenie rolnicze".

W. S. oświadczył, iż w majątku mieszkali fornale, którzy pracowali w majątku rolnym, był też kowal i jego pomocnik, a lasem zajmował się leśniczy, natomiast dyspozycje ludziom wydawał karbowy Górniak, który podlegał rządcy.

Jak wykazał wnioskodawca: "leśniczego B. poznał mój dziadek H. C. w majątku [...] w końcu lat 20-tych (...). Po zakupie [...] zatrudnił go jako leśniczego (czy gajowego)".

Podsumowując powyższe zeznania świadków i oświadczenia osób Wojewoda uznał, że stanowią one potwierdzenie tego, iż dwór miał typowy charakter mieszkalny i otoczony był parkiem. Park był duży, ładnie urządzony, z alejami i łączył się aleją lipową z małym laskiem, tzw. [...]. Ta część wyraźnie była odgrodzona od części gospodarczej majątku, co potwierdził S. K. - "park był wokół pałacu, były alejki spacerowe, teren był odgrodzony drewnianym płotem".

Dwór nie był przystosowany do sprawowania w nim czynności zarządczych. Stanowił typowe siedlisko mieszkalne, w którym przebywał właściciel wraz z rodziną.

NSA w wyroku z 3 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1462/14 wskazał, że o powiązaniu części rezydencjalnej z majątkiem ziemskim mogłoby przesądzać dostosowanie dworu do zarządzania pracami rolnymi (np. istnienie w dworze kantoru czy biura, gdzie znajdowały się księgi rachunkowe), przy nieistnieniu na terenie majątku innego tego typu miejsca.

T. T. we wniosku z [...] kwietnia 2015 r. potwierdził, że: "wszelkie transakcje finansowe związane ze sprzedażą płodów rolnych były przeprowadzane bądź w zainteresowanych instytucjach, bądź w biurze należącej do dziadka Hurtowni Farmaceutycznej znajdującej się w oficynie Hotelu [...] przy ul. [...] w [...]". Ponadto, dochody z działalności rolniczej nie były głównym źródłem dochodu H. C.. Z przedłożonych przez wnioskodawcę przy piśmie z [...] marca 2016 r. dokumentów wynika, iż był on współudziałowcem największej na lubelszczyźnie hurtowni farmaceutycznej.

Wszystko to bez wątpienia daje podstawy do stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy w majątku [...] nie był wykorzystywany do działalności wytwórczej w rolnictwie. Służył on właścicielowi majątku, jego rodzinie oraz znajomym jako miejsce wypoczynku w okresie wiosenno-letnim. Zatem nie był integralną częścią nieruchomości ziemskiej objętej dekretem o reformie rolnej i nie pozostawał w funkcjonalnym związku z gospodarczą częścią majątku [...] - co oznacza, iż nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej.

Przechodząc do oceny przeznaczenia pozostałych działek wchodzących w skład przedmiotowego majątku Wojewoda stwierdził, że z rejestru pomiarowego oraz planu gruntów rozparcelowanego majątku [...] wynika, iż działka nr [...] o pow. [...] ha - będąca w momencie przejęcia majątku [...] na Skarb Państwa kompleksem stawów rybnych, sadów i ogrodów - aktualnie odpowiada działkom: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], natomiast działka leśna (poręba) określona nr [...] o pow. [...] ha, odpowiada dzisiejszej działce nr [...] o pow. [...] ha.

Następnie przytoczył i ocenił zeznania świadków dotyczące tych działek.

Podniósł, że J. S. - siostrzeniec wnioskodawcy, który przed 1939 r. był trzykrotnie w majątku [...] - stwierdził, iż pamięta, że: "stawy dworskie, majątku [...], stanowiły integralną całość z zespołem dworsko parkowym".

Jednak nie sposób się z tym stwierdzeniem zgodzić zwłaszcza, że na szkicu resztówki "[...]" uzyskanej z Archiwum Państwowego w [...] wyraźnie wskazano, iż ogrody bezpośrednio łączą się z sadzawkami - co należy łączyć z gospodarczą częścią majątku [...], a nie dworsko-parkową.

Natomiast świadek S. K., przesłuchany w dniu [...] lutego 2016 r., zeznał: "poza ogrodzeniem były ogrody warzywne i sad, była hodowla ryb. W stronę moich rodziców były [...] - [...] stawy, w stronę rodziny [...] [...] - [...] stawy".

Kolejny świadek, tj. B. A. zeznała - w stronę stawów rybnych był sad i piwnica na przetwory (...). Od teścia wiem, że tam był narybek.

Zaś W. S. w oświadczeniu z [...] grudnia 2001 r. zeznał, że: "na pochyłości był sad i oddzielony trawnikiem ogród warzywny z inspektami i oranżerią. Była tam też pasieka. Na samym dole były stawy, które oddzielały ogród od wsi".

J. A. potwierdził również, iż sad, szkółka drzewek, pasieka i oranżeria znajdowały się na stoku wzgórza, poniżej domu (dworu).

Z protokołu przejęcia majątku [...] na Skarb Państwa z dnia [...] listopada 1944 r. wynika, że stawy rybne zajmowały powierzchnię [...] ha.

Przesłuchana w dniu [...] lutego 2016 r. B. A. zeznała: "od teścia wiem, że tam był narybek - "zimochów".

Wnioskodawca w piśmie z [...] marca 2016 r. stwierdził, że: "stawy nie miały związku funkcjonalnego z resztą majątku ziemskiego. Stawami opiekował się osobny pracownik, którego nazwiska nie pamiętam (...). Do jego obowiązków należało pilnowanie wraz ze stróżem nocnym, terenu stawów (...). Pracownik ten dokonywał również odłowów kontrolnych pod nadzorem weterynarza. Zadawał rybom karmę oraz prowadził nadzór nad odłowami i ważeniu złowionych ryb".

Zdaniem organu, twierdzenia wnioskodawcy w tym zakresie, nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Przytoczone powyżej zeznania świadków oraz oświadczenia osób wskazują miejsce położenia stawów i prowadzonego w majątku gospodarstwa rybackiego.

Jak zeznał S. K.: "poza ogrodzeniem były ogrody warzywne i sad, a dalej przechodziło się w stawy rybne". Natomiast W. S. zeznał: "na samym dole były stawy".

W związku z powyższym położenie oraz ówczesne wykorzystanie stawów i sadów dają podstawy do stwierdzenia, że mogły być one przeznaczone do produkcji zwierzęcej w zakresie sadownictwa i rybołówstwa - zatem stanowiły nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, która mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej.

Jak wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 30 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1294/08: "pojęcie gruntów zajętych pod wody użytkowe dla celów rybołówstwa było ówcześnie rozumiane przez prawodawcę jako elementy składowe nieruchomości ziemskiej".

Dlatego też z uwagi na położenie stawów, należy je łączyć z gospodarczą, a nie z mieszkalną częścią majątku ziemskiego.

Aktem prawnym istotnym dla rozpatrywanej sprawy jest również dekret z 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz. U. Nr 27, poz. 162).

W art. 1 pkt. 2 tego dekretu zawarto definicję resztówek majątków rozparcelowanych, zgodnie z którą są to części pozostałe z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wraz ze znajdującymi się na nich budynkami i zakładami przemysłowymi, sadami, pasiekami, stawami rybnymi i wszelkimi innymi urządzeniami oraz inwentarzem.

Skoro do resztówek pozostałych z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu PKWN zaliczono stawy rybne, to świadczy to o tym, że reforma rolna obejmowała także stawy rybne, a więc stanowiły one nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Za takim rozumowaniem przemawia również znajdujący się w aktach sprawy protokół w sprawie przekazania na rzecz Związku "[...]" części ośrodka z rozparcelowanego majątku [...], gdzie ujęto stawy rybne o powierzchni [...] ha.

W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, iż o braku związku sadów oraz ogrodów warzywnych z zespołem dworsko - parkowym świadczy też rodzaj gruntów. Sadownictwo, w sensie ścisłym, jest uprawą drzew i krzewów owocowych nastawioną na uzyskiwanie owoców.

B. A. zeznała, że owoce z sadu służyły na potrzeby właściciela majątku i rodziny. Jednak nie sposób uznać, iż owoce i warzywa zebrane z takiej powierzchni (wg. protokołu z [...] listopada 1944 r., sady miały powierzchnię [...] ha, a w ich skład wchodziły m.in. drzewa owocowe w wieku od [...] - [...] lat np. grusze, jabłonie, czereśnie, a ogrody warzywne miały powierzchnię [...] ha), mogły być wykorzystywane wyłącznie na potrzeby kilkuosobowej rodziny.

Należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., ogrody warzywne i owocowe zaliczono do użytków rolnych.

Z tych względów trzeba uznać, iż ta część nieruchomości stanowiąca działki: [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]nadawała się na cele reformy rolnej wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. i to niezależnie od tego, czy płody rolne były wykorzystywane na użytek własny rodziny właściciela majątku, czy też przeznaczano je na sprzedaż.

Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1014/08: "kwestia utrzymywania się mieszkańców dworu z dochodów gospodarstwa rolnego nie przesądza jeszcze o istnieniu więzi funkcjonalnej pomiędzy częścią rezydencjonalną a gospodarczą, gdyż w przypadku utraty tych dochodów nieruchomość mogła nadal funkcjonować i być finansowana z innych źródeł (...). Za więź taką nie może być uznany fakt, iż właściciel i jego rodzina korzystali z dóbr, zarówno w postaci żywności jak i środków finansowych, wytworzonych przez majątek ziemski. Właściciel korzysta bowiem w sposób dowolny ze swoich dochodów, zwłaszcza, że dawny właściciel majątku [...] był współudziałowcem największej na [...] hurtowni farmaceutycznej.

Taką samą kwalifikację należałoby przyjąć dla lasu leżącego poza granicami zespołu dworsko-parkowego, którego wielkość (według protokołu przejęcia majątku na cele reformy rolnej) wynosiła [...] ha.

Jak oświadczył J. B.: "majątek [...] posiadał duży las, gdzie było wiele starych, pięknych drzew, przeważnie dęby, ale także modrzewie i inne. Oprócz dużego lasu był także mniejszy zwany [...]".

Fakt ten potwierdził również W. S.: "przed wojną [...] był dobrze prowadzonym majątkiem, miał piękny las".

Jak wykazało postępowanie dowodowe, las z majątku [...] obecnie odpowiada działce nr [...], o pow. [...] ha. Jest własnością Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...], dla której V Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] prowadzi księgę wieczystą Kw Nr [...]. W dziale I tej księgi figuruje działka nr [...], natomiast w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], oznaczona jest numerem [...]. Wójt Gminy [...] pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. wyjaśnił, że obecna działka nr [...] o powierzchni [...] ha, odpowiada działce wpisanej w księdze wieczystej nr [...], o pow. [...] ha. Numer działki leśnej ujawniono na podstawie dokumentacji opracowanej przez Biuro Urządzania Lasów i Geodezji Leśnej w [...], a wpis w księdze wieczystej jest swoistą omyłką pisarską.

Wnioskodawca w pismach: z [...] czerwca 2015 r., z [...] i [...] lipca 2015 r., z [...] listopada 2015 r., z [...] lutego i [...] marca 2016 r. wskazał, iż "las w [...] został przejęty z rażącym naruszeniem obowiązującego prawa (...). Przejęcie lasów na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. jest sprzeczne z art. 1 dekretu, bowiem ustawodawca nie przewidział przejęcia lasów w celach dekretu z dnia 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej". Ponadto, T. T. w powyższych pismach kwestionuje tryb uchwalania dekretu z 12 grudnia 1944 r., który: "był jedynym dekretem w dorobku ustawodawczym PKWN procedowanym i głosowanym przy braku wymaganego przez Regulamin Wewnętrzny PKWN pkt. 16 quorum wynoszącego "dwie trzecie" członków PKWN dla dekretów z mocą ustawy".

Zarzuty te nie były jednak przedmiotem niniejszego postępowania.

Z treści znajdującego się w aktach sprawy protokołu w sprawie przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej wynika, że ogólny obszar przejmowanej nieruchomości wynosił [...] ha, w tym było [...] ha lasu.

Zdaniem Wojewody, z treści tego protokołu nie wynika w żaden sposób, aby obszar tego lasu nie był funkcjonalnie powiązany z gospodarstwem rolnym. Wręcz przeciwnie, wszystkie użytki przejmowanego na Skarb Państwa majątku [...] stanowiły jedną funkcjonalną całość. Podkreślić przy tym należy, że obszar leśny przejęty [...] listopada 1944 r. stanowił jedną całość i nie był podzielony przed dniem 1 września 1939 r. na parcele mniejsze niż 25 ha.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, las stanowiący część nieruchomości ziemskiej podlegającej przejęciu na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej, również podlegał przejęciu na podstawie przepisów o reformie rolnej. Dekret o lasach służył do przejęcia nieruchomości leśnych posiadających powierzchnię ponad 25 ha, które wchodziły w skład majątków ziemskich nie podlegających przejęciu na podstawie przepisów o reformie rolnej z uwagi na niespełnienie kryteriów obszarowych ustalonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dekret o lasach miał charakter aktu prawnego szczególnego w stosunku do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jednakże nie regulował on w sposób kompleksowy przejmowania na własność Skarbu Państwa wszystkich lasów (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 533/07).

Jeżeli las był częścią nieruchomości ziemskiej o powierzchni przekraczającej 100 ha (tak jak mamy do czynienia w tym przypadku, gdzie powierzchnia użytków rolnych majątku [...] stanowiła [...] ha, a lasów [...] ha i tworzyły jedną funkcjonalną całość majątku poprzednika prawnego wnioskodawcy) - to mógł zostać przejęty w ramach tej nieruchomości na potrzeby reformy rolnej w oparciu o przepisy o reformie rolnej.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 22 kwietnia 1994 r., OSNC 1944 nr 11 poz. 212 wskazał, że warunkiem nabycia przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa było sporządzenie protokołu przejęcia, który stanowił jedynie dowód tego, że w stosunku do określonej nieruchomości zastosowane zostały przepisy dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejściu jej na własność Skarbu Państwa.

W materiale dowodowym zgromadzonym w aktach niniejszej sprawy jest protokół z [...] listopada 1944 r. w sprawie przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej, który potwierdza, że w stosunku do majątku [...] (w tym również lasu) zastosowane zostały przepisy dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Tak więc lasy i grunty leśne wchodzące w skład przejmowanego majątku na cele reformy rolnej podlegały przejściu na własność Skarbu Państwa z mocy prawa, z dniem [...] września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu PKWN z 6 września 1944 r.

Z takim rozumowaniem zgodził się również Minister Administracji i Cyfryzacji w prawomocnym postanowieniu uchylającym zaskarżone przez T. T. postanowienie Wojewody [...] z [...] maja 2015 r., w uzasadnieniu którego wskazał, że: "las należący do "[...]" został przejęty na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co wynika z treści przedłożonego do protokołu przejęcia nieruchomości z dnia [...] listopada 1944 r."

Reasumując Wojewoda [...], stwierdził, iż ustalenia dokonane przez niego - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego - jednoznacznie wskazują na brak występowania związku funkcjonalnego pomiędzy częścią dworsko-parkową, a częścią gospodarczą majątku [...].

Dwór pełnił funkcję mieszkalno-wypoczynkową, służąc właścicielowi i jego rodzinie. Okoliczności te przemawiają za uznaniem, że nie istniał związek funkcjonalny pomiędzy częścią dworsko-parkową a gospodarczą majątku, a tym samym należało stwierdzić, iż zespól dworsko-parkowy w [...], obecnie stanowiący działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] został przejęty na Skarb Państwa niezgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - gdyż sposób wykorzystania oraz przeznaczenie nieruchomości, którą ten zespół obejmował, nie było stricte rolnicze. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 2818/14 wskazał, że w orzeczeniach, gdzie nawiązuje się do kryterium "związku funkcjonalnego", podkreślane jest, iż rezydencja właściciela majątku, co do zasady, nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Natomiast w odniesieniu do działek: nr [...], nr [...], nr [...]nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...], przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że dawniej nieruchomości te stanowiły stawy rybne, sady, ogrody i las.

Niezależnie od traktowania przez wnioskodawcę ogrodów i stawów jako integralnej części zespołu dworsko-parkowego w [...] - nie mogły one zostać uznane za element tego zespołu. Sady czy stawy nie pełnią funkcji rekreacyjnej, jak ma to miejsce w przypadku parku. Jak wykazało postępowanie, powyższe nieruchomości były przeznaczone do prowadzenia szeroko rozumianej działalności rolniczej i nadawały się do realizacji zadań wskazanych w art. 1 ust. 1 lit. d dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zatem podlegały przejęciu na realizację celów reformy rolnej.

Las wchodzący w skład majątku [...], obecnie stanowiący działkę nr [...], w świetle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., sygn. W [...], mieścił się w pojęciu "nieruchomości rolnej", mógł być bowiem wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, był bowiem częścią nieruchomości ziemskiej i stanowił funkcjonalną całość z resztą majątku [...], dlatego też - z uwagi na jego charakter jak i przeznaczenie - należało uznać, że został on zasadnie przejęty na Skarb Państwa przepisami dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na zakończenie organ podniósł, że - zgodnie z art. 10 § 1 kpa - poinformował strony o zakończeniu postępowania dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z całością zgromadzonego materiału dowodowego i wypowiedzenia się co do niego, w terminie 21 dni od dnia otrzymania zawiadomienia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli:

1) T. T. w zakresie pkt 2 (obejmującego działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha) - zarzucając Wojewodzie błędną ocenę, iż istniały przesłanki uzasadniające przejęcie stawów rybnych, sadu i lasu w sytuacji, gdy pomiędzy nimi a pozostałą częścią rolniczą majątku nie występował żaden związek funkcjonalny;

2) Gmina [...] w zakresie pkt 1 (obejmującego działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha) - zarzucając Wojewodzie, że bezpodstawnie uznał, iż zespół dworsko-parkowy nie był integralną częścią przedmiotowej nieruchomości ziemskiej objętej dekretem o reformie rolnej i nie pozostawał w funkcjonalnym związku z gospodarczą częścią majątku [...]. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt 1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Po rozpoznaniu tych odwołań Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...]:

1) uchylił zaskarżoną decyzję w całości;

2) stwierdził, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...], obejmująca działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51);

3) stwierdził, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...], obejmująca las umiejscowiony na działce nr [...] oraz zespół dworsko - parkowy umiejscowiony na działkach nr [...],[...],[...],[...] i [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51) oraz § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10. poz. 51).

Stwierdził też, że pojęcie "nieruchomość ziemska" nie zostało unormowane przez ustawodawcę, toteż należy zastosować jej wykładnię dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W3/89 (OTK z 1990 r. poz. 26). Trybunał uznał, iż przez pojęcie to należy rozumieć nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, a intencją ówczesnego ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Zatem do ustalenia, czy kompleks pałacowo - parkowy stanowił część nieruchomości ziemskiej podlegającej działaniu art. 1 ust. 2 ww. dekretu niezbędne jest dokonanie oceny, czy między tym kompleksem a częścią nieruchomości o charakterze rolnym zachodził związek funkcjonalny. Dla istnienia związku funkcjonalnego nie wystarczy przy tym wykazać powiązania o charakterze podmiotowym, tj. przez osobę właściciela, o charakterze terytorialnym lub finansowym. Istotne jest za to, czy w odniesieniu do danej części majątku ziemskiego można mówić o obiektywnie istniejących, trwałych cechach, wskazujących na funkcjonalną więź z częścią rolniczą. W szczególności istotne jest wykazanie, czy pałac (jego część) był trwale, w sposób architektoniczny, przystosowany jako obiekt budowlany do sprawowania zarządu nad majątkiem (zob. wyrok WSA w Warszawie z 6 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 175/11) Należy przy tym uwzględnić, że rezydencje właścicieli majątków ziemskich co do zasady nie przechodziły na cele reformy rolnej jako nieprzydatne do realizacji celów tej reformy (tak np. NSA w wyroku I OSK 532/07, WSA w Warszawie w wyroku IV SA/Wa 558/11). Zatem pomimo okoliczności, iż majątki ziemskie stanowiły zazwyczaj jednolite, niepodzielone kompleksy, na potrzeby postępowań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej konieczne jest ustalenie, które z wchodzących w ich skład nieruchomości miały charakter rolniczy, a które mieszkalno-rekreacyjny.

Następnie Minister przystąpił do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji stwierdzając, że objęte wnioskiem działki były częścią majątku [...], stanowiącego własność H. C.. Majątek ten obejmujący pow. [...] ha przejęty został przez Państwo na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (protokół przejęcia z dnia [...] listopada 1944 r.).

Zgodnie z protokołem w skład majątku wchodził las i park o pow. [...] ha oraz grunty związane z gospodarką rolną. tj. grunty orne, łąki, sady, ogrody warzywne, stawy rybne, podwórza wraz z budynkami gospodarczymi. W myśl § 4 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, za użytki rolne podlegające reformie uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. W szczególności zauważyć należy, że sady i ogrody o powierzchni ok. [...] ha (w protokole przekazania części nieruchomości na rzecz [...] wskazana jest mniejsza powierzchnia sadów, jednakże wynika to z okoliczności, iż [...] przekazano jedynie część gruntów wchodzących w skład majątku [...], a zatem dokument ten nie może stanowić dowodu co do powierzchni użytków wchodzących w skład majątku), zdaniem świadków znajdowały się poza ogrodzeniem zespołu dworsko - parkowego.

Nadesłana przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...] Karta ewidencyjna obiektu nieruchomego nie wpisanego do rejestru zabytków wskazuje, że znajdujący się na działce oznaczonej numerem [...] dwór mieszkalny powstał w pierwszym dwudziestoleciu lub trzydziestoleciu XX wieku i ma reprezentacyjno-mieszkalny charakter. Charakter ten potwierdza również znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna z 1938 r., a także zeznania świadków – B. A. i S. K.. Na działce tej znajduje sie ponadto wejście do piwnic stanowiących pozostałość po nieistniejącym dworze drewnianym, spalonym podczas pierwszej wojny światowej, oraz drzewa ozdobne stanowiące pozostałość parku. Drzewa takie znajdują się ponadto na sąsiadujących z działką [...] działkach nr [...], [...],[...] i [...]. Biorąc pod uwagę, iż działki, na których znajdują się pozostałości ozdobnych drzew parkowych obejmują łączną powierzchnię [...] ha, zbieżną z powierzchnią parku wskazaną w protokole przejęcia z dnia [...] listopada 1944 r. ([...] ha) oraz powierzchnią parku wskazaną w zeznaniach świadka S. K. (ok. [...] ha), a także, że działki te stanowią zwarty kompleks, należy uznać, iż działki te odpowiadają w istocie dawnemu położeniu parku dworskiego w [...].

Natomiast w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na inny sposób wykorzystania dworu i parku niż cele mieszkalne, reprezentacyjne i rekreacyjne.

W szczególności nie stwierdzono, aby na działkach tych umiejscowione były budynki czy użytki o charakterze rolniczym. Obszar ten był ponadto w sposób wyraźny przestrzennie i terytorialnie oddzielony od gospodarczej części majątku - teren dworu i parku był odgrodzony płotem. Części te powiązane były jedynie osobą właściciela. Natomiast sama osoba właściciela, ani też sąsiednie położenie kompleksu gospodarczego i mieszkalno-reprezentacyjnego, nie przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko - parkowego z rolną częścią majątku. Pogląd ten znajduje poparcie w orzecznictwie sądowym.

Przejmowane na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944 r. nieruchomości musiały nadawać się do realizacji celów reformy rolnej określonych w art. 1 ust. 2 dekretu. Jednym z celów reformy wymienionych w treści powołanego wyżej przepisu było zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkól. Po przejęciu majątku protokołem zdawczo - odbiorczym z dnia [...] lipca 1945 r. jego część przekazano na rzecz szkolnictwa powszechnego - we dworze położonym na działce [...] umieszczona została szkoła. Należy jednak zauważyć, że dwory mieszkalne nie stanowią terenów, a obiekty, w związku z czym nie sposób uznać, aby przepis ten znalazł zastosowanie w badanej sprawie. Ponadto należy zauważyć, iż co do zasady przejmowanie siedzib mieszkalnych właścicieli nieruchomości ziemskich, tj. w szczególności pałaców i dworów, ewentualnie innych budynków mieszkalnych stanowiących takie siedziby, nie mogło mieścić się w celach reformy rolnej wyszczególnionych w art. 1 ust. 2 dekretu. Przejmowanie tychże siedzib przez Państwo następowało zatem z naruszeniem przepisów dekretu.

W dalszej części uzasadnienia organ orzekający w II instancji odniósł się do działek oznaczonych numerami [...], [...] , [...] , [...] , [...] , [...], [...], [...] ,[...], [...], [...], [...] i [...] - wskazując, że Wojewoda bezpodstawnie przyjął, iż działki te stanowią dawny park dworski.

Jedynym dokumentem w aktach sprawy potwierdzającym to twierdzenie jest protokół z oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] sierpnia 2015 r. Wskazuje on, że działki te stanowią aktualnie grunty rolne, ale wcześniej stanowiły park dworski. Jednakże nie sposób uznać, aby dokonując oględzin nieruchomości współcześnie Wojewoda mógł ustalić przeszłe przeznaczenie gruntu, w protokole (jak i w całości akt sprawy) brak jest zaś jakichkolwiek przesłanek mogących na to wskazywać. Biorąc powyższe pod uwagę, a także okoliczność, że zgodnie z protokołem przejęcia nieruchomości z dnia [...] listopada 1944 r. park obejmował powierzchnię ok. [...] ha, co pokrywa się co do rzędu wielkości z powierzchnią parku wskazywaną przez świadka (ok. [...] ha), zaś działki oznaczone numerami [...], [...], [...], [...] oraz [...], na których znajdują się drzewa ozdobne będące pozostałością dawnego parku, obejmują łączną powierzchnię 1,8005 ha - brak jest podstaw aby uznać, że na działkach nr [...], [...] , [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] znajdował się park dworski.

Dodatkowo należy zauważyć, że charakter działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] na dzień przejęcia nie został wprawdzie sprecyzowany, jednakże biorąc pod uwagę, iż w zasadniczej części sąsiadowały z terenami rolniczymi, należy je zaliczyć do kompleksu rolnego majątku [...].

Ponadto - zgodnie ze znajdującą się w aktach sprawy mapą Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1937 r. - budynki gospodarcze wchodzące w skład majątku [...] znajdowały się na południe od dworu, a zatem na obszarze działek nr [...] i nr [...]. Budynki te - jak wynika z oświadczeń J. B. z [...] listopada 2001 r. i W. S. z [...] grudnia 2001 r., zeznań świadków – B. A. i S. K. oraz protokołu z dnia [...] lipca 1945 r. stanowiące czworaki przeznaczone na mieszkania dla robotników polowych, obory, chlewy, stajnia na konie do prac polowych, szopa, stodoła, spichrz, wozownia, suszarnia chmielu, kuźnia, kurnik - z racji swojego przeznaczenia niewątpliwie stanowiły rolną, gospodarczą część majątku [...].

W związku z tym Minister uznał, że działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] podpadały pod przepisy dekretu.

Następnie organ zajął się kwestią działki oznaczonej numerem [...] o pow. [...] ha stanowiącej nieruchomość leśną wskazując, iż zgodnie z § 4 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej za użytki rolne podlegające reformie uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Niewątpliwie lasy nie mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej - zatem nie sposób uznać, aby lasy stanowiły nieruchomości rolnicze w rozumieniu dekretu i jako takie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Ponadto nieruchomości leśne o powierzchni przekraczającej [...] ha, spełniające przesłankę wymienioną w art. 1 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82, ze zm.) nie mogły zostać przejęte na cele reformy rolnej - w systemie prawa istniał bowiem inny przepis dający podstawę do przejęcia lasów niż dekret o reformie rolnej. Przejęcie takie dokonywane było co do zasady w innym trybie i uzależnione było od spełnienia innych przesłanek, a poza tym nie podlegało załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej.

Z tych przyczyn Minister stwierdził, że uznanie przez Wojewodę, iż pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej podpada nieruchomość nie mająca rolniczego charakteru - działka nr [...] o pow. [...] ha stanowiąca nieruchomość leśną - stanowi jego naruszenie.

Jednocześnie podniósł, iż - jak wynika z protokołu przejęcia nieruchomości z dnia [...] listopada 1944 r. oraz z wpisu w księdze wieczystej [...].[...] - działka nr [...] o pow. [...] ha została faktycznie przejęta z powołaniem na dekret o reformie rolnej. Skoro zatem takie przejęcie nastąpiło - to należy uznać, że dopuszczalna jest ocena dotycząca jej podpadania pod działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu w trybie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, tym bardziej, iż zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym, § 5 i 6 rozporządzenia umożliwiają organom orzekanie o podpadaniu pod przepisy dekretu każdej wnioskowanej nieruchomości, nie tylko ziemskiej.

Dlatego też uznał, że działka nr [...] nie podlegała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, dodając, iż nie wyklucza to podpadania jej pod dekret leśny, jednakże właściwy do wydania orzeczenia w tym zakresie jest wyłącznie sąd cywilny - zgodnie z art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.

Na zakończenie organ II instancji ocenił zaskarżoną decyzję w zakresie działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].

Podniósł, że z treści protokołu z oględzin nieruchomości z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz ze znajdujących się w aktach sprawy map wynika, iż przedmiotowe działki stanowią dawne stawy, obecnie miejscami pozarastane lub wyschnięte i przekształcone w łąki. Przy czym skarżący nie kwestionuje powyższych ustaleń, a jedynie ocenia, że stawy nie stanowiły nieruchomości rolnych i pozbawione były związku funkcjonalnego z pozostałą częścią majątku, a także wskazuje na ich rekreacyjny charakter.

Tymczasem dla oceny czy stawy hodowlane były uznawane za nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, a więc mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej, istotne są dwie regulacje prawne.

Po pierwsze ustawa z dnia 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. Nr 35. poz. 357), która w art. 1 zawierała legalną definicję rybołówstwa, zgodnie z którą rybołówstwo oznaczało zawłaszczanie ryb i raków przez ich łowienie w wodach niezamkniętych. Brak jest odniesienia w tej definicji do wód zamkniętych, jakimi są stawy. To uzasadnia twierdzenie, że w dacie wejścia w życie dekretu PKWN stawy hodowlane nie były zaliczane do rybołówstwa, które nie stanowiło działalności rolniczej.

Drugim aktem prawnym istotnym dla rozpatrywanej sprawy jest dekret z dnia 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz. U. Nr 27. poz. 162). W art. 1 pkt 2 tego dekretu zawarto definicję resztówek majątków rozparcelowanych, zgodnie z którą są to części pozostałe z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu z [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wraz ze znajdującymi się na nich budynkami i zakładami przemysłowymi, sadami, pasiekami, stawami rybnymi i wszelkimi innymi urządzeniami oraz inwentarzem. Skoro do resztówek pozostałych z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu PKWN zaliczono stawy rybne to wprost wskazuje, że reforma rolna obejmowała także stawy rybne, a więc stanowiły one nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN.

Ponieważ stawy hodowlane stanowiły nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN - to nie ma potrzeby ustalania związku funkcjonalnego tych stawów z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 marca 1915 r., sygn. akt I SA/Wa 2597/14).

Natomiast argumentowi dotyczącemu rekreacyjnego charakteru stawów przeczy zarówno ich powierzchnia ([...] ha) oraz oddalenie od dworu i parku, jak i zeznania świadków (B. A. i S. K., przesłuchanych w dniu [...] lutego 2016 r.) oraz oświadczenie W. S. z dnia [...] grudnia 2001 r. - wskazujących na hodowlany charakter stawów. Również sam wnioskodawca stwierdził w piśmie z dnia [...] marca 2016 r., iż stawami opiekował się osobny pracownik, dokonujący odłowów kontrolnych pod nadzorem weterynarza, karmiący ryby oraz prowadzący nadzór nad odłowami i zajmujący się ważeniem złowionych ryb - co wskazuje na hodowlany charakter stawów. Natomiast odnośnie faktu, że stawy zarastały trzciną, skarżący sam wskazuje, że w okresie II Wojny Światowej okupanci nie prowadzili działań rekultywacyjnych, co prowadziło do degradacji stawów.

Podsumowując Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż dwór wraz z otaczającym go parkiem nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu jako nieruchomość o charakterze mieszkalno-reprezentacyjnym. Pod przepisy dekretu nie podlegał również las. Brak jest natomiast podstaw, aby uznać, że część majątku o charakterze gospodarczym, obejmująca sady, zabudowania gospodarcze oraz stawy hodowlane nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 września 2017 r. wnieśli: T. T., Gmina [...] i Nadleśnictwo [...].

T. T. złożył skargę na:

1) część ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie punktu drugiego - zarzucając organowi błędne ustalenia dotyczące istnienia przesłanek pozwalających uznać, że działki nr [...], [...] ,[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

2) cześć uzasadnienia do punktu 3 decyzji, w części dotyczącej zwrotu lasu -wskazując, iż dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15. poz. 82, ze zm.) nigdy nie uzyskał mocy prawnej.

Mając na względzie wskazane zarzuty wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego punktu drugiego decyzji Ministra;

- uchylenie części uzasadnienia do puntu trzeciego decyzji;

- skierowanie zapytania prawnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii legalności prawnej dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1044 r. Dz. U. 1944 nr 15 poz. 82, w świetle ujawnionych przez niego dokumentów PKWN i KRN z Archiwum Akt Nowych w Warszawie;

- zasądzenie kosztów sądowych.

Gmina [...] złożyła skargę na przedmiotową decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w części obejmującej rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 decyzji, tj. w zakresie obejmującym stwierdzenie, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...], obejmująca zespół dworsko-parkowy umiejscowiony na działkach nr [...],[...],[...],[...]i [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego - art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. z 1945 r. Nr 10. poz. 51 ) poprzez przyjęcie, że dwór i park co do zasady nie mógł być objęty działaniem dekretu,

2) naruszenie przepisów postępowania - art. 28 kpa poprzez pominięcie jako stron postępowania aktualnych właścicieli nieruchomości, których dotyczył wniosek o stwierdzenie nie podlegania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

3) naruszenie przepisów postępowania - art. 7 i art. 77 § 1 kpa w zawiązku z art. 140 kpa, w szczególności poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zebranego materiału dowodowego, uznanie za udowodnione okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy bez zebrania na te okoliczności żadnego materiału dowodowego i nie wyjaśnienie wszelkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,

4) naruszenie przepisów postępowania - art. 80 kpa w zawiązku z art. 140 kpa poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów w wyniku czego w sposób dowolny a także sprzeczny z zebranym materiałem dowodowym bezpodstawnie przyjęto, iż działki nr [...],[...],[...] i [...] stanowiły teren dawnego parku zaś nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] zabudowana dworem nie była integralną częścią nieruchomości ziemskiej objętej dekretem o reformie rolnej i nie pozostawała w funkcjonalnym związku z gospodarczą częścią majątku [...].

Mając powyższe na powyższe wniosła o:

- uchylenie decyzji w zaskarżonej części,

- zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Zaś Nadleśnictwo [...] zaskarżyło decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w części co do pkt 1 i 3 - w przedmiocie uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. i stwierdzenia, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...], obejmująca las umiejscowiony na działce nr [...] nie podlega pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżonej decyzji zarzuciło:

1) naruszenie prawa materialnego art. 1 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i pomimo przyjęcia, że w przypadku lasów miały zastosowanie przepisy ww. dekretu, to organ nie podjął decyzji w zakresie umorzenia postępowania w tym zakresie i nie skierował roszczenia wnioskodawcy do sądu powszechnego;

2) naruszenie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej niezależnie od tego, czy podstawą przejęcia ww. lasu na własność Skarbu Państwa był dekret o reformie rolnej czy też dekret o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa - to i tak doszło do legalnego, w świetle wówczas obowiązujących przepisów, wywłaszczenia poprzedników prawnych wnioskodawcy.

Wobec powyższego wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji co do pkt 1 i 3.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając na skargę T. T. organ podniósł, że odnośnie działek oznaczonych numerami [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] - należy wskazać, iż brak jest dowodów wskazujących, aby stanowiły one część parku dworskiego. Zaś biorąc pod uwagę ich sąsiedztwo z terenami rolnymi oraz okoliczność, że teren parku obejmował powierzchnię [...] ha, zgodną z powierzchnią działek, na których znajdują się pozostałości parkowych drzew ozdobnych, zaś w skład majątku poza dworem i parkiem o pow. [...] ha oraz lasem wchodziły grunty orne, łąki, sady, ogrody warzywne, stawy rybne i podwórza wraz z budynkami gospodarczymi, czyli nieruchomości związane z gospodarką rolną - należy je zaliczyć do kompleksu rolnego majątku [...], podlegającego pod przepisy dekretu.

Odniósł się też do zarzutów skarżącego stwierdzając, iż załączona do skargi mapa nie uzasadnia twierdzenia, jakoby działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...] i [...] stanowiły część parku dworskiego. Nie pozwala ona bowiem na stwierdzenie, które części nieruchomości porośnięte były parkiem, a które sadem - ustalenia te poczyniono w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją poprzez ustalenie działek, na których znajdują się pozostałości ozdobnych drzew parkowych oraz porównaniu powierzchni tych działek z powierzchnią wskazaną w protokole przejęcia nieruchomości z dnia [...] listopada 1944 r. Co więcej - w przypadku uwzględnienia twierdzeń skarżącego, zgodnie z którymi mapa ta stanowiła rozstrzygający dowód w sprawie, należałoby uznać, że pod przepisy dekretu podpadała większa powierzchnia majątku niż określona w zaskarżonej decyzji. Należy bowiem zauważyć, iż oznaczeniami graficznymi na mapie. tj. kolami rozmieszczonymi w regularnych odstępach, oznaczano sady. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącego, również z tej mapy wynika, że wskazane działki znajdowały się z trzech stron w sąsiedztwie gruntów rolnych, tj. stawów hodowlanych, podwórz i budynków gospodarczych oraz pól uprawnych.

W dalszej części organ stwierdził, iż działki oznaczone numerami [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] stanowią dawne stawy hodowlane, obecnie miejscami pozarastane lub wyschnięte i przekształcone w łąki.

Podzielił twierdzenia skarżącego odnośnie wskazania, że rybołówstwo nie było tożsame z rybactwem, podnosząc, iż ustawa z dnia 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. Nr 35. poz. 357) w art. 1 zawierała legalną definicję rybołówstwa, zgodnie z którą rybołówstwo, oznaczało zawłaszczanie ryb i raków przez ich łowienie w wodach niezamkniętych. Brak odniesienia w tej definicji do wód zamkniętych, jakimi są stawy hodowlane wskazuje zatem, że stawy hodowlane nie były zaliczane do rybołówstwa, które nie stanowiło działalności rolniczej. Ponadto dekret z dnia 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz. U. Nr 27, poz. 162) w art. 1 pkt 2 definiował resztówki majątków rozparcelowanych jako części pozostałe z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wraz ze znajdującymi się na nich budynkami i zakładami przemysłowymi, sadami, pasiekami, stawami rybnymi i wszelkimi innymi urządzeniami oraz inwentarzem. Skoro do resztówek pozostałych z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu PKWN zaliczono stawy rybne to wprost wskazuje, iż reforma rolna obejmowała także stawy rybne, a więc stanowiły one nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN. Ponieważ stawy hodowlane stanowiły nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN nie ma potrzeby ustalania związku funkcjonalnego tych stawów z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej.

Odniósł się też do zarzutu skarżącego, że do uznania nieruchomości za zespól dworsko - parkowy niepodlegający pod przepisy dekretu wystarczy wskazanie, aby zachowała ona "wartości krajobrazowe". Pomijając okoliczność, iż twierdzenie skarżącego dotyczące walorów krajobrazowych przedmiotowej nieruchomości budzi wątpliwości ze względu na jego interes materialny związany z wynikiem postępowania, brak możliwości jego weryfikacji (nie potwierdza go zgromadzona dokumentacja), brak objęcia założenia ochroną konserwatorską - to należy wskazać, że pomimo okoliczności, iż majątki ziemskie stanowiły zazwyczaj jednolite, niepodzielone kompleksy, na potrzeby postępowań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej konieczne jest ustalenie, które z wchodzących w ich skład nieruchomości miały charakter rolniczy, a które mieszkalno-rekreacyjny. Obowiązek ten wynika z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W3/89 (OTK z 1990 r. poz. 26) wskazującej, że przez pojęcie nieruchomości ziemskiej należy rozumieć nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, a intencją ówczesnego ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Na zakończenie organ podniósł, iż T. T. kwestionuje również treść uzasadnienia decyzji w zakresie punktu trzeciego rozstrzygnięcia wskazując, że dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15. poz. 82, ze zm.) nigdy nie uzyskał mocy prawnej.

Jednakże kwestia mocy prawnej dekretu leśnego nie była i nie mogła być przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Natomiast stanowisko dotyczące dopuszczalności orzekania o niepodpadaniu nieruchomości leśnej pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu rolnego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu, oceny, iż nieruchomości leśne nie podpadały pod działanie dekretu rolnego oraz wskazania właściwości sądów cywilnych co do orzekania w zakresie podpadania nieruchomości pod dekret leśny - jest prawidłowe i zgodne z ugruntowanym orzecznictwem sądowo-administracyjnym.

Natomiast w odpowiedzi na skargę Nadleśnictwa [...] oraz Gminy [...] Minister wskazał, że Nadleśnictwo [...] skierowało do sądu skargę na decyzje w zakresie, w jakim uchyla ona decyzję Wojewody w części dotyczącej podlegania działki nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącej nieruchomość leśną, pod przepisy dekretu rolnego oraz stwierdzenia, iż działka ta nie podlega pod działanie dekretu rolnego.

W związku z tym zauważył, że lasy i grunty leśne o obszarze powyżej [...] ha stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przeszły na własność Państwa na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu leśnego, a zatem nacjonalizacja gruntów leśnych o powierzchni przekraczającej [...] ha nie mogła legalnie nastąpić w oparciu o dekret o reformie rolnej. Jednakże skoro przedmiotowa działka nr [...] została faktycznie przejęta z powołaniem na dekret o reformie rolnej – to należy uznać, że dopuszczalna jest ocena dotycząca jej podpadania pod działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu w trybie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Poza tym Minister nie wykluczył podpadania jej pod dekret leśny, jednakże właściwym do wydania orzeczenia w tym zakresie jest wyłącznie sąd cywilny.

Jeżeli zaś chodzi o skargę Gminy [...] - w zakresie obejmującym stwierdzenie, że zespól dworsko - parkowy umiejscowiony na działkach nr [...], [...], [...], [...] i [...] nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu - organ wskazał, iż na działce oznaczonej numerem [...] znajduje się dwór pochodzący z pierwszego dwudziestolecia lub trzydziestolecia XX w. oraz drzewa ozdobne stanowiące pozostałość parku. Drzewa takie znajdują się ponadto na sąsiadujących z tą działką działkach nr [...],[...],[...]i [...].

Biorąc pod uwagę, że działki, na których znajdują się pozostałości ozdobnych drzew parkowych obejmują łączną powierzchnię [...] ha, zbieżną z powierzchnią parku wskazaną w protokole przejęcia z dnia [...] listopada 1944 r. ([...] ha) oraz powierzchnią parku wskazaną w zeznaniach świadka S. K. (ok. [...] ha), a także, iż działki te stanowią zwarty kompleks, należało uznać, że działki te odpowiadają w istocie dawnemu położeniu parku dworskiego. W aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na inny sposób wykorzystania dworu i parku niż cele mieszkalne, reprezentacyjne i rekreacyjne. W szczególności nie stwierdzono, aby na działkach tych umiejscowione były budynki czy użytki o charakterze rolniczym. Obszar ten był ponadto w sposób wyraźny przestrzennie i terytorialnie oddzielony od gospodarczej części majątku - teren dworu i parku był odgrodzony płotem. Części te powiązane były jedynie osobą właściciela. Natomiast sama osoba właściciela, ani też sąsiednie położenie kompleksu gospodarczego i mieszkalno-reprezentacyjnego, nie przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko - parkowego z rolną częścią majątku. Część majątku obejmującą te działki należało zatem uznać za reprezentacyjno-mieszkalną, nie podlegającą pod przepisy dekretu rolnego.

Również z protokołu z oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] sierpnia 2015 r. wynika, że na działkach nr [...], [...], [...], [...] i [...] znajduje się dwór i drzewa ozdobne stanowiące pozostałość parku. Aktualne istnienie dworu i pozostałości parku uzasadnia wniosek, iż istniał on również na dzień przejęcia nieruchomości.

Organ uznał również, że stronami postępowania prowadzonego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r.. Nr 10, poz. 51) są dawni właściciele nieruchomości lub następcy prawni oraz Skarb Państwa jako nabywca nieruchomości z mocy prawa. Natomiast obecni właściciele poszczególnych działek wchodzących w skład przejętej nieruchomości nie są stronami tego postępowania. Organ nadzoru nie orzeka bowiem o bycie praw rzeczowych obciążających aktualnie sporny grunt. Stwierdzenie, iż dana nieruchomość nie podlegała pod działanie przepisów dekretu w żaden sposób nie ingeruje w prawa rzeczowe obecnych właścicieli działek ewidencyjnych, praw tych nie wygasza, ani ich nie ogranicza. Ponadto należy wskazać, że aktualni nabywcy praw rzeczowych mogą bronić swoich praw rzeczowych w postępowaniach cywilnych. Powyższe stanowisko jest zgodne z aktualnym orzecznictwem sądowo-administracyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1707/14).

Także zarzuty dotyczące: braku rozpatrzenia całego zgromadzonego materiału dowodowego, uznania za udowodnione okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy bez podstaw dowodowych, braku wyjaśnienia wszelkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i poczynienia ustaleń sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym - sprowadzają w istocie do bezpodstawnego zakwestionowania dokonanej przez organ oceny charakteru dworsko – parkowego.

Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg wniesionych przez T. T., Gminę [...] i Nadleśnictwo [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2016 r. stwierdził, że:

1) nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy, położona w miejscowości [...], gmina [...], woj. [...], składająca się z działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha - nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

2) nieruchomość położona w miejscowości [...]. gmina [...], woj. [...], obejmująca działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha - podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Natomiast przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r., którą:

1) uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. w całości;

2) stwierdził, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...], obejmująca działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51);

3). stwierdził, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...], obejmująca las umiejscowiony na działce nr [...] oraz zespół dworsko - parkowy umiejscowiony na działkach nr [...],[...],[...],[...] i [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zatem organy obu instancji były zgodne co do tego, że:

- nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy, położona w miejscowości [...], gmina [...], woj. [...], składająca się z działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51);

- nieruchomość stanowiąca dawne stawy obejmująca działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

- nieruchomość stanowiąca sady i ogrody obejmująca działki nr [...] i nr [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Natomiast inaczej orzekły odnośnie działek:

- nr [...] na której znajduje się las (według organu I instancji działka podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, zaś według organu II instancji nie podlegała); - nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] (według organu I instancji działki te stanowiły dawny park dworski i dlatego nie podlegały pod działanie dekretu, zaś według organu II instancji działki te stanowiły sady i ogrody, znajdowały się tam też budynki gospodarcze i dlatego jako kompleks rolny podlegały pod działanie dekretu).

Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organy orzekające w sprawie, które w zasadzie nie były sporne i nie kwestionowane przez strony. Nikt nie kwestionował, że np. na działce nr [...] znajduje się dwór mieszkalny, na działkach nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] znajdują się drzewa ozdobne, zaś działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] stanowią dawne stawy.

Natomiast skarżące strony zarzucały organom błędną ocenę sposobu ich użytkowania, przeznaczenia tych nieruchomości i nieprawidłową ocenę związków funkcjonalnych zachodzącą między nimi.

Oceniając zaskarżoną decyzję odnośnie nieruchomości stanowiącej zespół dworsko-parkowy, położonej w miejscowości [...], gmina [...], woj. [...], składającej się z działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] - Sąd w całości przychylił się do stanowiska i argumentów podnoszonych przez organy obu instancji, że nie podlegała ona pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z akr sprawy ewidentnie wynika, iż na działce nr [...] znajduje się dwór mieszkalny, wejście do piwnic oraz drzewa ozdobne stanowiące pozostałość parku. Drzewa ozdobne znajdują się także na pozostałych czterech działkach. Dodatkowo na działce nr [...] znajduje się figurka św. Anny (pozostałość po dawnych właścicielach majątku), która jest wpisana do gminnej ewidencji zabytków pod Nr. [...].

Zatem z powyższego wynika, że zespół dworsko-parkowy był otoczony parkiem i miał charakter prywatnego miejsca relaksu właściciela majątku i jego rodziny, służył właścicielom dworu jako miejsce wypoczynku w okresie wiosenno-letnim.

Biorąc zaś pod uwagę, że działki, na których znajdują się pozostałości ozdobnych drzew parkowych obejmują łączną powierzchnię [...] ha, zbieżną z powierzchnią parku wskazaną w protokole przejęcia z dnia [...] listopada 1944 r. ([...] ha) oraz powierzchnią parku wskazaną w zeznaniach świadka S. K. (ok. [...] ha), a także, iż działki te stanowią zwarty kompleks, należało uznać, że działki te odpowiadają w istocie dawnemu położeniu parku dworskiego.

Również z protokołu z oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] sierpnia 2015 r. wynika, że na działkach nr [...],[...],[...],[...] i [...] znajduje się dwór i drzewa ozdobne stanowiące pozostałość parku. Aktualne istnienie dworu i pozostałości parku uzasadnia wniosek, iż istniał on również na dzień przejęcia nieruchomości.

W aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na inny sposób wykorzystania dworu i parku niż cele mieszkalne, reprezentacyjne i rekreacyjne. Nie był on przystosowany do sprawowania w nim czynności zarządczych, gdyż nie stwierdzono, aby na działkach tych umiejscowione były budynki czy użytki o charakterze rolniczym.

Obszar ten był ponadto w sposób wyraźny przestrzennie i terytorialnie oddzielony od gospodarczej części majątku - teren dworu i parku był odgrodzony płotem. Zatem nie był on integralną częścią nieruchomości ziemskiej objętej dekretem o reformie rolnej i nie pozostawał w funkcjonalnym związku z gospodarczą częścią majątku [...] - co oznacza, iż nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej.

Sąd w całości podzielił też stanowisko organów odnośnie tego, że nieruchomość stanowiąca dawne stawy obejmująca działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z treści protokołu z oględzin nieruchomości z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz ze znajdujących się w aktach sprawy map wynika, iż przedmiotowe działki stanowią dawne stawy, obecnie miejscami pozarastane lub wyschnięte i przekształcone w łąki. Przy czym skarżący nie kwestionuje powyższych ustaleń, a jedynie ocenia, że stawy nie stanowiły nieruchomości rolnych i pozbawione były związku funkcjonalnego z pozostałą częścią majątku, a także wskazuje na ich rekreacyjny charakter.

Tymczasem dla oceny czy stawy hodowlane były uznawane za nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, a więc mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej, istotne są dwie regulacje prawne.

Po pierwsze ustawa z dnia 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. Nr 35. poz. 357), która w art. 1 zawierała legalną definicję rybołówstwa, zgodnie z którą rybołówstwo oznaczało zawłaszczanie ryb i raków przez ich łowienie w wodach niezamkniętych. Brak jest odniesienia w tej definicji do wód zamkniętych, jakimi są stawy. Rybołówstwo oznaczało zatem hodowlę ryb, ale w wodach niezamkniętych, do których nie można zaliczyć stawów. To uzasadnia twierdzenie, że w dacie wejścia w życie dekretu PKWN stawy hodowlane nie były zaliczane do rybołówstwa, które nie stanowiło działalności rolniczej.

Drugim aktem prawnym istotnym dla rozpatrywanej sprawy jest dekret z dnia 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz. U. Nr 27. poz. 162). W art. 1 pkt 2 tego dekretu zawarto definicję resztówek majątków rozparcelowanych, zgodnie z którą są to części pozostałe z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wraz ze znajdującymi się na nich budynkami i zakładami przemysłowymi, sadami, pasiekami, stawami rybnymi i wszelkimi innymi urządzeniami oraz inwentarzem. Skoro do resztówek pozostałych z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu PKWN zaliczono stawy rybne to wprost wskazuje, że reforma rolna obejmowała także stawy rybne, a więc stanowiły one nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN.

Ponieważ stawy hodowlane stanowiły nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN - to nie ma potrzeby ustalania związku funkcjonalnego tych stawów z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Analogiczne stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2254/15.

Również organy obu instancji prawidłowo orzekły, iż nieruchomość stanowiąca sady i ogrody obejmująca działki nr [...] i nr [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż były to tereny rolnicze. Co prawda organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji nieprawidłowo uznał, że organ I instancji bezpodstawnie przyjął, że działki te stanowiły dawny park dworski – jednak nie miało to wpływu na ustalenia końcowe.

Jeżeli zaś chodzi działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - to Sąd orzekający w sprawie uznał, że prawidłowe jest stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż działki te stanowiły sady i ogrody, znajdowały się tam też budynki gospodarcze i dlatego jako kompleks rolny podlegały pod działanie dekretu.

Organ II instancji słusznie stwierdził, że Wojewoda bezpodstawnie przyjął, iż działki te stanowią dawny park dworski.

Jedynym dokumentem w aktach sprawy potwierdzającym to twierdzenie jest protokół z oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] sierpnia 2015 r. Wskazuje on, że działki te stanowią aktualnie grunty rolne, ale wcześniej stanowiły park dworski. Jednakże nie sposób uznać, aby dokonując oględzin nieruchomości współcześnie Wojewoda mógł ustalić przeszłe przeznaczenie gruntu, w protokole (jak i w całości akt sprawy) brak jest zaś jakichkolwiek przesłanek mogących na to wskazywać. Zatem Minister właściwie uznał, iż - biorąc powyższe pod uwagę, a także okoliczność, że zgodnie z protokołem przejęcia nieruchomości z dnia [...] listopada 1944 r. park obejmował powierzchnię ok. [...] ha, co pokrywa się co do rzędu wielkości z powierzchnią parku wskazywaną przez świadka (ok. [...] ha), zaś działki oznaczone numerami [...],[...],[...],[...] oraz [...], na których znajdują się drzewa ozdobne będące pozostałością dawnego parku, obejmują łączną powierzchnię [...] ha - brak jest podstaw aby bezspornie stwierdzić, że na działkach nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] znajdował się park dworski.

Dodatkowo należy wziąć pod uwagę, iż działki te w zasadniczej części sąsiadowały z terenami rolniczymi - zatem należy je zaliczyć do kompleksu rolnego majątku [...].

Ponadto - zgodnie ze znajdującą się w aktach sprawy mapą Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1937 r. - budynki gospodarcze wchodzące w skład majątku [...] znajdowały się na południe od dworu, a zatem na obszarze ww. działek nr [...] i nr [...]. Budynki te - stanowiące czworaki przeznaczone na mieszkania dla robotników polowych, obory, chlewy, stajnia na konie do prac polowych, szopa, stodoła, spichrz, wozownia, suszarnia chmielu, kuźnia, kurnik - z racji swojego przeznaczenia niewątpliwie stanowiły rolną, gospodarczą część majątku [...].

W związku z tym Minister prawidłowo uznał, że działki nr [...], [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] podpadały pod przepisy dekretu.

Na zakończenie została sprawa działki nr [...] na której znajduje się las i która według organu I instancji podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, zaś według organu II instancji nie podlegała.

Przy czym Minister uznał, że lasy i grunty leśne o obszarze powyżej [...] ha stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przeszły na własność Państwa na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82, ze zm.), a zatem nacjonalizacja gruntów leśnych o powierzchni przekraczającej [...] ha nie mogła legalnie nastąpić w oparciu o dekret o reformie rolnej. Jednakże skoro przedmiotowa działka nr [...] została faktycznie przejęta z powołaniem na dekret o reformie rolnej - to uznał, że dopuszczalna jest ocena dotycząca jej podpadania pod działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu w trybie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Dlatego też stwierdził, że działka nr [...] nie podlegała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, dodając, iż nie wyklucza to podpadania jej pod dekret leśny, jednakże właściwy do wydania orzeczenia w tym zakresie jest wyłącznie sąd cywilny - zgodnie z art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że w tej części zasadna jest skarga Nadleśnictwa [...] – organ II instancji powinien umorzyć postępowanie w tym zakresie. Jednakże Sąd stwierdził, iż nie ma to wpływu na skutek wywołany tą decyzją, zaś uchylenie decyzji tylko z tego powodu stanowiłoby nadmierny legalizm sędziowski.

Podsumowując Sąd uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - po przeprowadzonej starannej analizie zgromadzonego materiału dowodowego

- prawidłowo stwierdził, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gmina [...]:

1) obejmująca działki: nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) obejmująca las umiejscowiony na działce nr [...] oraz zespół dworsko - parkowy umiejscowiony na działkach nr [...],[...],[...],[...] i [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W odpowiedzi na skargi organ odniósł się także do zarzutów podnoszonych przez strony.

Słusznie uznał, że zarzut T. T. odnośnie tego, że - dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15. poz. 82, ze zm.) nigdy nie uzyskał mocy prawnej - nie był i nie mógł być przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją.

Także Sąd nie uznał za stosowne skierowanie zapytania prawnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii legalności prawnej tego dekretu.

Również pozostałe zarzuty stron zostały właściwie ocenione przez organ.

Reasumując Sąd uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rzetelnie, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko - zyskując całkowitą aprobatę Sądu, zaś wydana decyzja zawiera niezbędne elementy, o jakich mowa w art. 107 § 1 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji wyroku.