Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1998/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 14
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania T. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że T. G. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną. Po jego rozpatrzeniu Burmistrz decyzją z dnia [...] marca 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione kryteria o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111).

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, T. G. wniósł odwołanie. W uzasadnieniu zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący wskazał, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie zróżnicowania prawa do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określa art. 17 tej ustawy. Wyznacza on zarówno przesłanki pozytywne uprawniające do przyznania świadczenia, jak i przesłanki negatywne, niweczące to uprawnienie. Organ przywołał treść powołanego przepisu prawa i wyjaśnił, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a jego przyznanie uwarunkowane jest spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w powołanym przepisie. Jedną z nich jest okoliczność, że osoba, nad którą sprawowana jest opieka, legitymuje się albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. wynika, że żona wnioskodawcy została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Orzeczenie wydano do dnia [...] czerwca 2022 r., niepełnosprawność istnieje od [...] grudnia 2010 r. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1b omawianej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zagadnienie wykładni przepisu art. 17 ust. 1b było już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który – rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b. Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności tego przepisu w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Dlatego też, stosując ten przepis, należy uznać, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że organ rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem [...] października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W tej sytuacji w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego, a zatem jest wadliwa w tym zakresie. Jednakże mimo tego organ odwoławczy uznał, że decyzję organu I instancji należało utrzymać w mocy, wobec wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ II instancji wyjaśnił, że przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter norm prawnych bezwzględnie obowiązujących, a to znaczy, że aby móc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, trzeba spełnić wszystkie wymienione w nim przesłanki. Katalog przesłanek negatywnych zawiera art. 17 ust. 5 tej ustawy, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b). Przepis art. 27 ust. 5 stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Wobec powyższego powołana regulacja w rozpatrywanej sprawie uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji przez wnioskodawcę z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymuje ustalony decyzją Burmistrza z dnia [...] października 2020 r. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną, począwszy od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. Powyższa decyzja jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym. Świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy stanowią kolidujące ze sobą świadczenia rodzinne w tym sensie, że ta sama osoba nie może w tym samym czasie otrzymywać obydwu świadczeń. Co prawda, zgodnie z art. 27 ust. 5, istnieje możliwość wyboru świadczenia, jednakże warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest nie tylko rezygnacja z przysługującego zasiłku, a zatem jednoznaczne zrzeczenie się prawa do tego świadczenia, ale również uchylenie decyzji o jego przyznaniu. Zatem skoro skarżący nadal ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to nie można przyznać mu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad żoną. Faktu tego nie zmienia okoliczność złożenia przez skarżącego oświadczenia o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz wniosku o uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie, jako że organ I instancji zaniechał uchylenia decyzji Burmistrza z dnia [...] października 2020 r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Z kolei Kolegium działając w sprawie jako organ odwoławczy nie jest uprawnione do uchylenia lub zmiany decyzji Burmistrza z dnia [...] października 2020 r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w trybie art. 155 kpa, bowiem w tym zakresie właściwy jest wyłącznie Burmistrz. Natomiast organ I instancji, uznając brak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaniechał również zmiany bądź uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. W konsekwencji organ II instancji nie ma możliwości przyznania uprawnień wbrew warunkom określonym w art. 27 ust. 5 powołanej ustawy.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. G. W uzasadnieniu skarżąc zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa

I - materialnego mające istotny wpływ na wynik, czyli:

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny jego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 5 pkt 1b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącego,

II - postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, czyli art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także o zobowiązanie organów orzekających do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednakże zgodnie z treścią ust. 5 pkt 1b tego artykułu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie natomiast z treścią art. 27 ust. 5 pkt 3 tej ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy kwestii przysługiwania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy skarżący miał przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, który pobierał przez cały okres prowadzenia postępowania administracyjnego.

Podkreślić należy, że decyzją Burmistrza z dnia [...] października 2020 r. nr [...] skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na żonę począwszy od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] października 2021 r., który skarżący pobierał. Co prawda skarżący we wniosku złożonym w organie w dniu [...] lutego 2021 r. wskazał, że rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i dokonuje wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, jednak wniósł o uchylenie powołanej decyzji Burmistrza z dnia [...] października 2020 r. dopiero na końcowym etapie postępowania, po ustaleniu spełnienia przez niego wszelkich pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto skarżący zwrócił się do organu I instancji o niewstrzymywanie wypłacania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie dopiero z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z dnia [...] lutego 2021 r. do sprecyzowania ww. wniosku w zakresie uchylenia specjalnego zasiłku opiekuńczego, skarżący pismem z dnia [...] marca 2021 r. wskazał, że sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza, jego zdaniem, przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Zdaniem skarżącego dotyczy to zwłaszcza sytuacji takiej jak w jego sprawie, gdy deklaruje on gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o ile zostanie ustalone, że spełnia warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie skarżący podkreślił, że zgodnie z praktyką stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych – dokonuje się tego ze skutkiem "na przyszłość", to jednak jest to zasada, która doznaje wyjątków, a jednym z nich jest ten, gdy dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Wobec takiego stanowiska skarżącego, reprezentowanego w postępowaniu przed organami przez pełnomocnika radcę prawnego, gdy z jednej strony skarżący wnosi o uchylenie decyzji przyznającej mu zasiłek specjalny opiekuńczy, a z drugiej strony wnosi o niewstrzymywanie wypłat tego zasiłku, organ I instancji – jak wynika z akt sprawy – nie uchylił decyzji z dnia [...] października 2020 r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Co oznacza, że skarżący nadal otrzymywał to świadczenie.

W opisanych okolicznościach sprawy Sąd uznał, że organ II instancji prawidłowo w zaskarżonej decyzji przyjął, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje, gdyż ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, który pobiera i z którego pobierania skutecznie nie chciał zrezygnować, wyrażał bowiem jedynie gotowość do warunkowej rezygnacji i wniósł o niewstrzymywanie wypłaty pobieranego świadczenia. W takiej sytuacji zachodziła negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku określona w art. 17 ust. 5 pkt 1b oraz art. 27 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego, które to świadczenie skarżący pobiera, nie wyrażąc zgody na zawieszenie jego wypłaty, nie można orzec o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia i jest to jedyna przeszkoda do uwzględnienia wniosku. Wbrew przekonaniu skarżącego, w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie złożył on skutecznie wniosku o uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż uchylenie decyzji stanowczo uwarunkował przyznaniem najpierw świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że skarżący nie złożył jednoznacznej, bezwarunkowej rezygnacji z pobieranego zasiłku. Zadeklarował on jedynie gotowość do zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wręcz wniósł on o niezawieszanie wypłacania przyznanego zasiłku, co niewątpliwie w przypadku przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego doprowadziłoby do sytuacji zbiegu wypłaty obu świadczeń, czego skarżący miał pełną świadomość, co potwierdza treść pisma skarżącego złożonego w dniu [...] lutego 2021 r., a przede wszystkim treści pisma skarżącego z dnia [...] marca 2021 r. będącego odpowiedzią skarżącego na wezwanie organu I instancji z dnia [...] lutego 2021 r. do sprecyzowania złożonego wniosku w zakresie uchylenia specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy czym skarżący pismem z dnia [...] marca 2021 r. wskazał, że w jego ocenie sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza, jego zdaniem, przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Zdaniem skarżącego dotyczy to zwłaszcza sytuacji takiej jak w jego sprawie, gdy deklaruje on gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o ile zostanie ustalone, że spełnia warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie skarżący podkreślił, że zgodnie z praktyką stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych – dokonuje się tego ze skutkiem "na przyszłość", to jednak jest to zasada, która doznaje wyjątków, a jednym z nich jest ten, gdy dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Wobec takiego stanowiska skarżącego, reprezentowanego w postępowaniu przed organami przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego, gdy z jednej strony skarżący wnosi o uchylenie decyzji przyznającej mu zasiłek specjalny opiekuńczy, a z drugiej strony wnosi o niewstrzymywanie wypłat tego zasiłku, organ I instancji – jak wynika z akt sprawy – nie uchylił decyzji z dnia [...] października 2020 r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Co oznacza, że skarżący nadal otrzymywał to świadczenie. Sąd wziął pod uwagę fakt, że przyznane skarżącemu decyzją z dnia [...] października 2020 r. od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] października 2021 r. świadczenie (specjalny zasiłek opiekuńczy na żonę) zgodnie z jego wolą było mu wypłacane, a okres zasiłkowy, na który zostało przyznane, w całości już minął.

Wyjaśnić należy, że w ocenie Sądu w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1b i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącemu nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne na okres, na który miał już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, które to świadczenie pobierał i chciał pobierać. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Art. 27 ust. 5 omawianej ustawy potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń zgodnie z jego wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu przez osoby uprawnione świadczeń przysługujących z tego samego tytułu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Dlatego nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżący posiadał przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określonego wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dopiero uchylenie, zmiana lub wygaśnięcie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na dany okres pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio przyznanego świadczenia nowo wybranego świadczenia na ten sam cel.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać ze sformułowaniem "przyznaje się" tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro nie jest zaś możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest skuteczna rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, która nie może sprowadzać się tylko do samej deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie, zmianę lub wygaśnięcie wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 995/19, z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 67/20). Taką interpretację art. 24 ust. 2 potwierdza też uzasadnienie wyroku z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 (publ. w CBOSA), w którym Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wyjaśnił, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować." W ocenie Sądu uwagi te należy analogicznie odnieść do zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z ustalonym wcześniej prawem strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3/19 (publ. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stanął również na stanowisku, że dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń. W związku z tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla uniknięcia zbiegu omawianych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. W tym celu organ administracji, kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 9, 77 i 80 kpa, powinien stwierdzając, że strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, poinformować ją, że przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie zasiłku dla opiekuna (co w rozpatrywanej sprawie nastąpiło). Z wyroków tych wynika, że strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia. Przy czym rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, konieczne jest bowiem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania wcześniejszego świadczenia. Natomiast w rozpoznawanej sprawie w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz w toku toczącego się w tym przedmiocie postępowania skarżący, mimo świadomości zbiegu uprawnień do świadczeń, nadal pobierał i chciał pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy, a decyzja przyznająca ten zasiłek nie została uchylona i nadal pozostawała w obrocie prawnym, że względu na wniosek skarżącego o niewstrzymywanie wypłaty przyznanego świadczenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżnie oceniana jest możliwość kompensowania świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami. W ocenie składu orzekającego nie ma podstaw prawnych do takiego działania organu. W wyrokach (m.in. z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19 i z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, publ. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny zasadnie dostrzegł, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 omawianej ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Uwagi te należy analogicznie odnieść do zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z ustalonym wcześniej prawem strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z drugiej strony, jeżeli skarżącemu został wypłacony specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie obowiązującej decyzji, to należy uwzględnić, że zgodnie z art. 30 ust. 1 powołanej ustawy można żądać zwrotu tylko świadczeń nienależnie pobranych. Okoliczności te przemawiają także przeciwko przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym, zgodnie z wolą skarżącego, realizowane było prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Sądowi znany jest pogląd odmienny wyrażający się w stanowisku, że sama gotowość do rezygnacji ze świadczenia w niższej wysokości umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku, pomimo pozostawania w obrocie prawnym decyzji przyznającej np. specjalny zasiłek opiekuńczy. Możliwości takiej nie można wykluczyć, w szczególności w sytuacji, w której strona występuje o zawieszenie pobieranego świadczenia, bo przecież są sytuacje szczególne, których przewidzieć nie można. Jednak w rozpoznawanej sprawie tego typu sytuacja nie zaistniała.

Podsumowując, w ocenie Sądu orzekającego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób wnikliwy i wyczerpujący ustaliło wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne i prawne, co znalazło pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 kpa. W konsekwencji należało stwierdzić, że wbrew zarzutom sformułowanym w skardze, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które uzasadniałoby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.