Wyrok NSA, sygn. akt III SA 3196/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 pkt 1-2
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
Teza: Jeśli organ podatkowy uzna, że wartość przedmiotu czynności określona przez strony nie odpowiada wartości rynkowej, musi je wezwać do jej podwyższenia bądź obniżenia /w terminie nie krótszym niż 14 dni/, podając jednocześnie jej wartość według własnej wstępnej oceny. Dopiero, jeśli strony nie odpowiadają na to wezwanie, organ ma prawo do samodzielnego określenia jej wysokości z uwzględnieniem opinii biegłych. Organy podatkowe podwyższając wartość przedmiotu sprzedaży i określając należną opłatę naruszyły zasady procedury podatkowej.

TEZY

Jeśli organ podatkowy uzna, że wartość przedmiotu czynności określona przez strony nie odpowiada wartości rynkowej, musi je wezwać do jej podwyższenia bądź obniżenia /w terminie nie krótszym niż 14 dni/, podając jednocześnie jej wartość według własnej wstępnej oceny. Dopiero, jeśli strony nie odpowiadają na to wezwanie, organ ma prawo do samodzielnego określenia jej wysokości z uwzględnieniem opinii biegłych. Organy podatkowe podwyższając wartość przedmiotu sprzedaży i określając należną opłatę naruszyły zasady procedury podatkowej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Marka S. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 2 listopada 1999 r. (...) w przedmiocie opłaty skarbowej od umowy sprzedaży akcji - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 233 par. 1 pkt Ordynacji podatkowej, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Marka S., Izba Skarbowa w W. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w P. z dnia 18 sierpnia 1999 r. w sprawie wymiaru opłaty skarbowej od umowy sprzedaży akcji w kwocie 1.393,70 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że w dniu 17 czerwca 1999 r. Marek S. sprzedał firmie QI LIMITES (...), 783 szt. akcji spółki MZRiP "PP" S.A. z siedzibą w P. o wartości nominalnej 10 zł każda. Łączną wartość sprzedanych akcji strony określiły na kwotę 7.830 zł. W dniu 17 czerwca 1999 r. notariusz Anna K. pobrała opłatę skarbową od wartości podanej w umowie tj. od 7.830 zł., w wysokości 156,60 zł. Postanowieniem z dnia 28 lipca 1999 r. Urząd Skarbowy w P. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymiaru opłaty skarbowej i w tym samym dniu wezwał Marka S. do podwyższenia wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej, gdyż zdaniem tego Urzędu wartość rynkowa sprzedanych akcji wynosiła 69.687zł tj. po 89 zł za 1 szt. akcji. W odpowiedzi Marek S. wyjaśnił, iż zgodnie z zawartą umową sprzedaży opłatę skarbową ponosi kupujący. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 1999 r. Urząd Skarbowy w P. wyznaczył strome trzydniowy termin do zapoznania i wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału, a następnie decyzją z dnia 18 sierpnia 1999 r. określił należną opłatę skarbową w kwocie 1.393,70 zł.

W odwołaniu Marek S. ponownie podniósł, iż zgodnie z zawartą umową sprzedaży obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej ciąży na kupującym i jeżeli Urząd Skarbowy stwierdził, że opłata jest za niska, stroną zobowiązana do jej uregulowania jest kupujący.

Rozpatrując to odwołanie Izba Skarbowa stwierdziła, że stosownie do postanowień zawartych w art. 10 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o opłacie skarbowej podstawę obliczenia opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnych przy umowie sprzedaży stanowi wartość rynkowa prawa majątkowego. Pojęcie wartości rynkowej zawarte jest w ust 2 tegoż przepisu, zgodnie z którym wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnej określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju z dnia dokonania tej czynności. Stosując powyższe przepisy Urząd Skarbowy w P. ustalił średnią cenę 1 szt. akcji MZRiP na kwotę 89 zł. Cena ta wynikała z obrotu akcjami dokonanego na terenie miasta Płocka. Uwzględniała ona ceny wynikające z umów kupna-sprzedaży i darowizn zgłaszanych w Urzędzie Skarbowym w P., a także stosowane w kantorach wymiany walut.

Izba Skarbowa stwierdziła także, iż zgodnie z art. 4 ust 2 pkt 2 ww. ustawy o opłacie skarbowej obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej ciąży solidarnie na stronach czynności cywilnoprawnej, tak więc obowiązek jej uiszczenia ciąży na sprzedającym niezależnie od postanowień umowy stron. Przyjmując cenę 1 szt. akcji w wysokości 89 zł. łączna wartość przedmiotu opłaty skarbowej wynosi 69.687,00 zł. Przy zastosowaniu stawki opłaty skarbowej w wysokości 2

, określonej w par. 58 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 136 poz. 705 ze zm./ należna opłata wynosi 1.393,70 zł.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Marek S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącego decyzja ta jest dla niego krzywdząca, gdyż narzucono mu kwotę rynkową na podstawie ustnych informacji z kantorów wymiany walut i obciążono kwotą naliczoną wraz z odsetkami, którą musiał uiścić w wysokości 1.415,40 zł. Skarżący podniósł także, iż narzucono mu obowiązek uregulowania opłaty skarbowej, ponieważ firma, która kupiła akcje nie posiada siedziby w Polsce, a tym samym niesłusznie nałożono na skarżącego obowiązek uiszczenia dodatkowej opłaty, bowiem kupujący wywiązał się z zawartej umowy i opłacił należną opłatę skarbową.

Izba Skarbowa w W. wniosła o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył co następuje:

Przede wszystkim podkreślić należy, że stosownie do przepisu art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji administracyjnych w zakresie ich zgodności z prawem.

Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej Sąd stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ oraz przepisów proceduralnych w stopniu istotnym dla wyniku sprawy.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o opłacie skarbowej podstawę obliczenia opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnej, polegającej na sprzedaży akcji, stanowi wartość rynkowa przedmiotu sprzedaży. Według art. 10 ust. 2 tej ustawy wartość rynkową określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania przejętych przez nabywcę długów 1 ciężarów. W ust. 3 omawianego artykułu przewidziano, że jeżeli wartość przedmiotu czynności cywilnoprawnej określona przez strony nie odpowiada, według oceny organu podatkowego, jej wartości rynkowej, organ ten wezwie strony do określenia wartości, jej podwyższenia lub obniżenia w terminie nie krótszym niż czternaście dni, podając jednocześnie wartość rynkową według własnej, wstępnej oceny. W zdaniu drugim ust. 3 tego artykułu unormowano, że w razie nieokreślenia przez strony umowy /po wezwaniu organu/ wartości rynkowej przedmiotu czynności cywilnoprawnej lub podania przez strony wartości nie odpowiadającej wartości rynkowej, organ podatkowy dokona jej ustalenia z uwzględnieniem opinii biegłych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie mniejszej wystąpiło naruszenie wymienionego ostatnio przepisu. Urząd Skarbowy w P., wprawdzie wezwał podatnika do określenia wartości rynkowej przedmiotu sprzedaży /zdanie pierwsze ust. 3/, lecz wezwanie to skierował do jednej tylko strony umowy sprzedaży, podczas gdy z treści powyższego unormowania jednoznacznie wynika obowiązek skierowania takiego wezwania do obu stron czynności cywilnoprawnej. Następnie po nie wyrażeniu przez skarżącego zgody na proponowaną przez Urząd Skarbowy kwotę, organ ten ustalił wartość rynkową akcji i wydał decyzję określającą wysokość opłaty skarbowej bez powołania biegłego, jak tego wymaga omawiany przepis.

Zatem w sprawie niniejszej nie został zachowany powyższy ustawowy tryb określania wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej, tj. akcji "PP" S. A., co w konsekwencji prowadziło do ustalenia podstawy wymiaru opłaty skarbowej w sposób niezgodny z przepisami ustawy o opłacie skarbowej.

Nieuzasadniony jest natomiast zarzut skargi dotyczący niesłusznego obciążenia zbywcy akcji opłatą skarbową, w sytuacji gdy zgodnie z treścią art. 7 umowy stron obowiązek ten obciąża kupującego. Zgodnie bowiem z przepisem art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1989 r. o opłacie skarbowej na obu stronach czynności cywilnoprawnej ciąży solidarnie obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej należnej od tej czynności. Solidarna odpowiedzialność dłużników polega na tym, iż wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych z długu. Jednakże aż do chwili zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani /art. 366 par. 1 i par. 2 Kodeksu cywilnego/. Powyższy obowiązek solidarnego uiszczenia należnej opłaty skarbowej przez obie strony czynności cywilnoprawnej nie mógł być wyłączony w drodze zawartej między stronami umowy, gdyż takie postanowienie umowne nie może skutecznie zwolnić jednej ze stron umowy od solidarnej odpowiedzialności za opłatę skarbową wobec Skarbu Państwa, lecz może jedynie wywrzeć skutek cywilnoprawny w zakresie wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami tej umowy.

Wobec stwierdzenia omówionych powyżej naruszeń prawa, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 wspomnianej wyżej ustawy o NSA oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustawy.