Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 116/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2004r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

R. K. domagał się przyznania uprawnień kombatanckich w tytułu pełnienia służby w Armii Krajowej.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, odmówił przyznania R. K. uprawnień kombatanckich wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby jego działalność w strukturach organizacji konspiracyjnej.

Po rozpoznaniu wniosku R. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu organ orzekający podniósł, że R. K. nie dysponuje dowodami świadczącymi o tym, że faktycznie należał do AK. Przedstawił on oświadczenia dwóch świadków, którzy co prawda potwierdzają, że był on w AK, jednak nie potwierdzają jego atrybutów członka organizacji konspiracyjnej, tj. złożenia przysięgi i otrzymania pseudonimu. Ponadto organ zaznaczył, że wnioskodawca mając 11 lat nie mógł złożyć przysięgi ani otrzymać pseudonimu.

Powyższa decyzja była przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach, który wyrokiem z dnia 11 marca 2003r. (sygn. akt II SA/Ka 1064/01) uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ rozstrzygając sprawę przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich nie mógł opierać się wyłącznie na kryterium wieku wnioskodawcy, gdyż ustawa o kombatantach (...) nie ustanawia żadnej bariery wieku. Sąd uznał za sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym ustalenia organu, że wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich jest całkowicie nieudokumentowany. Skarżący przedstawił bowiem oświadczenia dwóch świadków, którzy potwierdzili jego udział w AK. O ile natomiast organ orzekający uważał materiał przedłożony przez skarżącego za niewystarczający, to powinien przeprowadzić w tym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające, a w szczególności przesłuchać świadków, którzy złożyli pisemne oświadczenia oraz samego skarżącego.

Sygn. akt IV SA/Gl 116/04

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 22 ust. 1, art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] odmawiającą przyznania R. K. uprawnień kombatanckich.

W motywach uzasadnienia organ orzekający wskazał, że w wyniku analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym po przesłuchaniu skarżącego ustalono, iż nie mógł on pełnić służby w Armii Krajowej. Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r. dotycząca powołania do życia Związku Walki Zbrojnej (organizacji poprzedzającej Armię Krajową) określała bowiem dolną granicę wieku osób, które mogą być przyjęte do służby w AK na poziomie 17 lat, która w późniejszym okresie obniżona została do 16 lat. Jedynym wyjątkiem, gdzie "zaprzysięgane" były osoby, które nie osiągnęły wymaganego wieku, były osoby małoletnie – uczestnicy Powstania Warszawskiego wchodzący w skład "Szarych Szeregów". Podstawowym warunkiem wstąpienia do AK było również złożenie przysięgi, której skarżący, jak sam przyznał nie złożył i nie mógł złożyć, gdyż w chwili deklarowanego wstąpienia do organizacji miał około 12 lat. W tym stanie faktycznym organ orzekający uznał, że skarżący nie należał do Armii Krajowej, lecz co najwyżej z nią współpracował, wypełniając doraźne polecenia osób należących do tej organizacji.

Organ orzekający wskazał też, że pełnienie służby w polskich podziemnych organizacjach zawsze było uzależnione od przynależności do określonej formacji wyrażającej się podporządkowaniem służbowym, rozliczaniem według zasad dyscypliny służbowej, wyznaczeniem stanowiska służbowego i wykonywaniem zakreślonych czynności, które mogły mieć również charakter czynności usługowych. Zdaniem organu działalność skarżącego opisana w zeznaniach świadków, polegająca na doraźnym świadczeniu pomocy przy przekazywaniu informacji oraz rozprowadzaniu żywności, nie może być jednak utożsamiana ze służbą w Armii Krajowej. Wypełnia ona natomiast znamiona współpracy z organizacją niepodległościową, a taka działalność nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się również na odmowę udzielenia skarżącemu rekomendacji przez Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Zarząd Wojewódzki w K. oraz negatywną opinię Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Zarządu Okręgu W.-W., w których zakwestionowano przynależność skarżącego do Armii Krajowej z powodu jego wieku.

Sygn. akt IV SA/Gl 116/04

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu uprawnień kombatanckich.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska. Ponadto organ ten wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na co skarżący wyraził zgodę w piśmie z dnia [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga R. K. zasługuje na uwzględnienie.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) wykazała bowiem, że nie odpowiada ona wymogom prawa.

Przyczyną uwzględnienia skargi jest stwierdzenie naruszenia przepisów materialnego i przepisów postępowania administracyjnego takich jak art. 7, 77, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., które prowadzi do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd administracyjny nie posiada natomiast kompetencji w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej czy też zmiany podjętej przez organ decyzji. W ramach zatem niniejszego postępowania nie było możliwe przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż organ administracyjny rozstrzygający sprawę przyjął błędną interpretację przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42 poz. 371 ze zm.) uznając, że na podstawie wieku można rozstrzygać w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich.

W myśl powołanego przepisu za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Przepis ten posługuje się pojęciem "służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach", które winno być odróżnione od określenia "służba wojskowa" użytego w pkt 1 i 4 ust. 2 art. 1 ww. ustawy. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 sierpnia 1993r. (sygn. akt SA/Wr

Sygn. akt IV SA/Gl 116/04

243/93 nie publ.) pojęcie "służby" zakłada przynależność do określonej formacji, wyrażającą się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu stanowiska służbowego i wykonywaniu określonych czynności. Obowiązkiem organu orzekającego w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich jest zatem zbadanie jak ścisły był związek osoby ubiegającej się o przyznanie tych uprawnień z określoną formacją lub organizacją podziemną, szczególnie zaś wyjaśnienie czy działalnością danej osoby ktoś kierował, czy czynności wykonywane na rzecz danej organizacji miały charakter powtarzalny, czy też polegały jedynie na świadczeniu okazjonalnej pomocy – doraźnego wypełniania poleceń osób należących do tej organizacji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że sporadyczne oddawanie nawet znacznych usług na rzecz organizacji podziemnych nie upoważnia do przyznania uprawnień kombatanckich.

Na fakt ten zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku uchylającego poprzednio wydaną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Sąd wskazał wyraźnie, iż pojęcie "służby", o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy należy rozumieć w ujęciu funkcjonalnym, przez pryzmat faktycznie wykonywanej przez daną osobę działalności. O ile bowiem taka osoba faktycznie działała w strukturach organizacji podziemnej i w jej ramach pełniła określoną funkcję, podlegając przy tym poleceniom przełożonych, to tego rodzaju działalność wyczerpuje znamiona służby i nie może być uznana jedynie za pomoc świadczoną na zasadach współpracy ludności cywilnej.

Organ orzekający rozpatrując ponownie sprawę pominął powyższe wskazania Sądu i nie poczynił szczegółowych i wyczerpujących ustaleń dotyczących działalności skarżącego w okresie wojny. Wprawdzie w toku postępowania administracyjnego przesłuchano skarżącego, lecz treść jego zeznań, w tym szczególnie informacje o osobach, z którymi współpracował i o charakterze wykonywanych czynności nie zostały w ogóle poddane ocenie przez organ orzekający. Rozstrzygnięcie swoje organ orzekający oparł bowiem jedynie na fakcie, iż w latach 1943-1945 skarżący miał 11-13 lat i zgodnie z obowiązującą w tym czasie instrukcją gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r. z powodu młodego wieku nie mógł być zaprzysiężonym członkiem Armii Krajowej. Swoje stanowisko organ ten dodatkowo uzasadnił negatywnymi opiniami Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych oraz Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, które zakwestionowały przynależność skarżącego do AK właśnie z powodu wieku. Pominięto natomiast fakt, iż skarżący przedstawił oświadczenia dwóch świadków, którzy potwierdzili jego służbę w Armii Krajowej w okresie od 1943r. do 1945r. Świadkowie ci potwierdzili zgodnie, że skarżący pełnił w tym okresie funkcję łącznika-kolportera

Sygn. akt IV SA/Gl 116/04

w szeregach AK w obwodzie [...]. Organ nie przeprowadził też postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy świadkowie ci zostali zweryfikowani z tytułu służby w AK.

Raz jeszcze podkreślić trzeba, że charakter wykonywanych przez skarżącego czynności, a nie sam fakt jego wieku i możliwości zaprzysiężenia mają zdaniem Sądu decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia kwestii czy skarżący "pełnił służbę" w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Problem wieku osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich w okresie wojny ma znaczenie o tyle, o ile można z góry wykluczyć powierzenie tak młodej osobie wykonywania określonych zadań. Tymczasem doświadczenie życiowe wskazuje, że osoba mająca w okresie okupacji 11-13 lat z powodzeniem mogła pełnić funkcje łącznika-kolportera. Atrybuty w postaci złożenia przysięgi i posiadania pseudonimu oczywiście wskazują jednoznacznie na służbę w organizacji podziemnej, tym niemniej ich brak nie wyklucza możliwości pełnienia tego rodzaju służby.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie w wyroku z dnia 14 czerwca 1995r. (sygn. akt SA/Kr 2891/94 Prok i Pr. 1996/5/64) wskazał, że żaden przepis ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie określa wieku kombatanta. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę pogląd ten podziela. Z treści art. 1 ust. 2 pkt 3 tej ustawy nie wynika bowiem, że za kombatanta nie może być uznana osoba, która z racji wieku nie mogła uczestniczyć w walce lub działaniach zbrojnych, ale wykonywała czynności usługowe.

Powoływanie się natomiast – jak to uczyniono w zaskarżonej decyzji – jedynie na negatywne stanowisko Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych oraz Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, nie może być uznane za wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Jak wynika z pisma Światowego Związku Żołnierzy AK Obwód P. Armia Krajowa działająca na tym terenie nie przyjmowała w swoje szeregi osób, które nie miały ukończonych 16 lat. Stwierdzenie to nie pozwala jednak wykluczyć, iż skarżący mimo braku formalnego wcielenia do AK w rzeczywistości pełnił w służbę w tej formacji.

Okoliczności te winny być przedmiotem wnikliwego badania w toku postępowania administracyjnego. Tymczasem prowadząc postępowanie Kierownik Urzędu pominął te mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne podniesione przez skarżącego i wynikające z akt sprawy, a tym samym zaniechał dokładnego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny stosownie do art. 80

Sygn. akt IV SA/Gl 116/04

k.p.a. W konsekwencji uniemożliwiło to Sądowi przeprowadzenie pełnej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo też wskazać trzeba, że uzasadnienie stanowiska przyjętego przez organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie spełnia wszystkich wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie wskazał jednoznacznie faktów jakie uznał za udowodnione, jak również nie podał przyczyn, dla których innych faktom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ orzekający nie dokonał w sposób należyty oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. przedstawionych przez skarżącego oświadczeń dwóch świadków, jak również nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego zawartych w jego zeznaniach z dnia [...]. Trudno bowiem było za taką ocenę uznać zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie: "Nawet w sytuacji dania wiary Stronie i świadkom, iż pomagał osobom zaangażowanym w ruchu oporu przenosząc rozkazy, prasę i meldunki ...". Organ orzekający uzasadniając swoje rozstrzygnięcie powołał się na opinię prezesa Obwodu P. Okręgu W. W. Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, z której wynika, że nieżyjący już świadek J. K., którego oświadczenie jest dowodem w sprawie, odmówił potwierdzenia przynależności strony do Armii Krajowej. Zamieszczenie w uzasadnieniu decyzji takiego stwierdzenia, w sytuacji, gdy w aktach sprawy znajduje się oświadczenie tego świadka potwierdzającego uczestnictwo skarżącego w szeregach AK, winno być szczegółowo uzasadnione i poprzedzone postępowaniem dowodowym zmierzającym do zweryfikowania tych twierdzeń. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika również, czy podjęte zostały działania zmierzające do przesłuchania drugiego świadka. Ponadto organ nie wskazał na jakich faktach oparł swoje ustalenia, iż skarżący w okresie 1943-1945 wykonywał na rzecz organizacji podziemnej czynności, które jak określił mogą być jedynie uznane za doraźną, okazjonalną pomoc świadczoną na rzecz ruchu oporu.

W świetle powyższego uznać należy, iż stanowisko organu orzekającego w dalszym ciągu opiera się jedynie na formalnych kryteriach, które nie są wystarczające dla merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Dopiero po wszechstronnym wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy, a więc uzupełnieniu materiału dowodowego, poddaniu go właściwej ocenie i poczynieniu stanowczych ustaleń możliwe będzie rozważenie spełnienia przez skarżącego przesłanek do uzyskania uprawnień kombatanckich.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ orzekający weźmie pod uwagę wskazane powyżej uchybienia.

Sygn. akt IV SA/Gl 116/04

Ponieważ zaskarżona decyzja została uchylona, a wyrok Sądu jest nieprawomocny dlatego w oparciu o art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdzono, że nie podlega ona wykonaniu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 oraz art. 210 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.