Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1613/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 46 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 388
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 1 § 1i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2107
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 3 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 12/16 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia z rejestru PESEL danych adresowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 12/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia z rejestru PESEL danych adresowych.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2015 r. J. J. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych o udostępnienie z rejestru PESEL adresu zameldowania na pobyt stały A.R., uzasadniając potrzebę uzyskania powyższych danych zarządzeniem Sądu Rejonowego [...] w sprawie o sygn. akt [...], informującym o przedłużeniu terminu do wskazania adresu poszukiwanego. W toku postępowania organ wezwał Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku, nadesłania bliższych danych poszukiwanego oraz wyjaśnienia imienia i nazwiska osoby poszukiwanej. W odpowiedzi na powyższe skarżący uzupełnił braki formalne i wyjaśnił, że wnosi o udostępnienie danych A. R., nie zaś A.R., jak zostało wskazane we wniosku. Skarżący podał także, że wskazał wszelkie informacje dotyczące wyżej wymienionego. W piśmie z dnia [...] września 2015 r. dodał także, że A. R. jest [...] i wykonuje zawód w [...]. W związku z powyższym wezwał organ do zwrócenia się do [...] o uzyskanie dodatkowych informacji pozwalających na identyfikację wskazanej osoby w rejestrze PESEL.

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Minister Spraw Wewnętrznych odmówił Skarżącemu udostępnienia z rejestru PESEL żądanych danych adresowych. Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła przesłanka ujęta w art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2015 r., poz. 388; dalej: "ustawa o ewidencji ludności") tj. wnioskodawca nie wykazał, względem której z wielu figurujących w zbiorze PESEL osób o imieniu i nazwisku A.R., legitymuje się interesem prawnym.

W złożonym wniosku o ponowne rozparzenie sprawy skarżący podtrzymał swoje stanowisko w zakresie konieczności uzyskania wnioskowanych danych w celu przedłożenia ich właściwemu sądowi. Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. podtrzymał swoje stanowisko, że brak jest podstaw prawnych do udostępnienia z rejestru PESEL danych adresowych A. R.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. J. wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że organ prawidłowo stwierdził, iż skarżący nie spełnił przesłanek wynikających z przepisów prawa, aby uzyskać dane z rejestru PESEL i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 t.j.; dalej: "p.p.s.a.") skargę oddalił.

Zdaniem WSA w Warszawie, z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności wynika, że wskazanie przez wnioskującego o udostępnienie danych z rejestru PESEL powinno nastąpić z takim stopniem szczegółowości, aby jej tożsamość nie budziła wątpliwości. Organ nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia własnego postępowania dowodowego w przedmiocie koniecznej indywidualizacji osoby wskazanej we wniosku, bowiem uwiarygodnienie interesu faktycznego, którego immanentnym elementem jest wspomniana indywidualizacja, spoczywa właśnie na osobie, która udostępnienia danych się domaga. Zdaniem Sądu, skarżący nie przedstawił żadnych danych zawieranych w zbiorze PESEL, na podstawie których można by było zindywidualizować osoby noszące to samo imię i nazwisko.

Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku z dnia 20 października 2017 r. wniósł J. J., reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zaskarżając go w całości.

Opierając skargę kasacyjną na art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

- art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 9, art. 50, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 46 ust. 2 pkt. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że Minister Spraw Wewnętrznych prawidłowo i dostatecznie zebrał materiał dowodowy, w sposób umożliwiający wydanie decyzji, zaś udostępnienie skarżącemu żądanych informacji miałoby rzekomo spowodować naruszenie danych osobowych innych osób, o takim samym imieniu i nazwisku, podczas gdy w aktach postępowania nie ma żadnych dowodów wskazujących, że udostępnienie danych osobowych spowodowałoby naruszenie danych osobowych tej osoby lub innej osoby, w sytuacji gdy skarżący wykazał dostateczne dane umożliwiające identyfikację osoby przez niego poszukiwanej, w sposób niebudzący wątpliwości co do osoby, której dotyczą;

- art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r., Dz.U. z 2012 r. poz. 1407) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wyraz "wykaże" użyty w tym przepisie wyłącza wynikający z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, włącznie z uwzględnieniem informacji znanych organowi notoryjnie;

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych oraz o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały dotychczas uiszczone w całości, ani w części, na rzecz skarżącego.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wyjaśnił, że naruszone zostały przepisy prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że zasadnym jest odmowa udostępnienia danych adresowych poszukiwanej osoby, pomimo tego, iż skarżący w sposób dostateczny i wyczerpujący wypełnił obowiązek "wykazania" swojego interesu prawnego w uzyskaniu żądanych informacji zawartych w przedmiotowym wniosku. Zdaniem skarżącego wskazanie, że osobą poszukiwaną przez skarżącego był profesjonalny pełnomocnik - [...], należący do [...], umożliwiało precyzyjną identyfikację żądanych danych co do wskazanej we wniosku osoby, a organ w toku postępowania ma obowiązek dostatecznie i kompleksowo zebrać materiał dowodowy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był zarzutami skargi kasacyjnej.

Zasadniczy zarzut skargi kasacyjnej odnosi się do podważenia przyjętego przez Sąd I instancji zakresu obowiązków nałożonych na Ministra Spraw Wewnętrznych jako podmiotu udostępniającego dane ze zbioru PESEL. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, na organie udostępniającym dane ze zbioru PESEL ciąży obowiązek przeprowadzenia określonych środków dowodowych wynikający z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., pozwalających zindywidualizować podmiot, o którego dane adresowe osoba zainteresowana występuje, jeżeli w zbiorze PESEL figuruje wiele osób o podanym przez wnioskodawcę imieniu i nazwisku.

Z tak sformułowanym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że zasadnym jest odmowa udostępnienia danych adresowych poszukiwanej osoby. Zgodnie z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności warunkiem udostępnienia danych z rejestru PESEL jest legitymowanie się przez wnioskodawcę interesem prawnym, który powinien mieć swoje oparcie w konkretnej normie prawa materialnego. Skarżący, będący wnioskodawcą ubiegającym się o udostępnienie danych w postaci adresu stałego pobytu osoby, przeciwko której wniósł powództwo przed sądem powszechnym, w przypadku gdy sąd powszechny zobowiązał go jako powoda do podania adresu zamieszkania pozwanego (od czego zależy dalsze prowadzenie postępowania cywilnego), wykazał istnienie swojego interesu prawnego w żądaniu uzyskania danych A. R. Artykuł 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności nakłada na wnioskującego obowiązek dostarczenia organowi administracji informacji, które pozwolą na wyodrębnienie ze zbioru PESEL tej konkretnej osoby, której danych wniosek dotyczy. Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo uznał, że skarżący nie udowodnił swojego interesu prawnego, nie wskazując danych pozwalających zidentyfikować osobę, o której dane wnioskuje, gdyż istnienie interesu prawnego skarżącego w rozpatrywanej sprawie jest bezsporne i niezależne od dopełnienia obowiązku dostarczenia organowi danych wyodrębniających konkretną osobę ze zbioru PESEL.

Skarżący, będący wnioskodawcą, celem zindywidualizowania konkretnej osoby ze zbioru PESEL, powinien podać dane, które w tym rejestrze się znajdują zgodnie z art. 8 ustawy o ewidencji ludności zawierającym katalog takich danych. Tylko bowiem na podstawie danych wymienionych we wspomnianym art. 8 można wyodrębnić osobę, której danych wniosek dotyczy. Nie można podzielić poglądu skarżącego kasacyjnie, że organ sam powinien dążyć do uzyskania danych osoby A. R. poprzez zwrócenie się do [...] w celu wyodrębnienia wnioskowanej osoby ze rejestru PESEL. Prawidłowa wykładnia art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności nakłada obowiązek wykazania niezbędnych danych indentyfikacyjnych na osobie składającej wniosek o udostępnienie danych. Na Ministrze Spraw Wewnętrznych i Administracji, będącym administratorem danych osobowych, nie spoczywa obowiązek poszukiwania dowodów na wykazanie interesu prawnego wnioskodawcy (podobnie wyrok NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II OSK 824/13, publ. w CBOIS). Wynika to z faktu, że działaniu polegającemu na udostępnieniu danych ze zbioru PESEL ustawodawca przypisał charakter czynności technicznej. W postępowaniu tym organ opiera się na określonych przez wnioskodawcę kryteriach wyszukiwania. W sytuacji, gdy wskazane przez wnioskodawcę kryteria wyszukiwania oparte na wskazaniu imienia i nazwiska nie prowadzą do zindywidualizowania osoby poszukiwanej, a jednocześnie nie jest możliwa filtracja wyników oparta na uwzględnieniu przy wyszukiwaniu innych informacji odnoszących się do danych osobowych osoby poszukiwanej (np. data urodzenia, miejsce urodzenia, nazwisko rodowe), organ nie jest uprawniony do podjęcia dodatkowych czynności zmierzających do określenia przedmiotu wyszukiwania, gdyż wykracza to poza przyznane mu kompetencje (podobnie NSA w wyrokach z dnia 27 listopada 2014 r.: sygn. akt II OSK 1100/13, sygn. akt II OSK 1101/13, sygn. akt II OSK 1102/13 i sygn. akt II OSK 1103/13; wszystkie publ. w CBOIS). Jedynym obowiązkiem organu w postępowaniu o udostępnienie danych z rejestru PESEL jest ewentualne wezwanie wnioskodawcy do nadesłania bliższych danych poszukiwanego oraz złożenia wyjaśnień dotyczących treści wniosku, czemu w rozpatrywanej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych uczynił zadość (wezwania z dnia: [...]).

Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć art. 44 h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż wskazany przepis został uchylony z dniem 1 marca 2015 r. mocą art. 92 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U. z 2010 r. Nr 167 poz. 1131 ze zm.) i nie stanowił podstawy orzeczenia tego sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku odniósł się do obowiązującej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wykładni wskazanego w skardze kasacyjnej art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co jednak nie oznaczało, że taka była podstawa prawna orzeczenia. Sąd pierwszej instancji wprost wskazał w uzasadnieniu, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 47 ust. 3 w związku z art. 50 ust. 1 oraz art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Dalsze rozważania tego sądu oparte o art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wynikały z identycznego brzmienia tego przepisu w stosunku do art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Zasadne było więc odwołanie się przez ten sąd do dorobku orzecznictwa wypracowanego na podstawie już nieobowiązującego w stanie prawnym niniejszej sprawy przepisu.

Przechodząc do omówienia dalszych zarzutów, tj. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 7, art. 9, art. 50, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 46 ust. 2 pkt. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia przepisów art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. również nie są zasadne. Wskazany przepis ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych reguluje kognicję sądów administracyjnych, stanowiąc, że sprawują one wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, co do zasady pod względem zgodności z prawem. Niepodobna dowodzić, aby w niniejszej sprawie przepis ten naruszono, gdyż Sąd I instancji zastosował się zgodnie z tą regulacją, skoro był właściwy do kontroli legalności zapadłych w sprawie decyzji i tej kontroli dokonał. Innym zagadnieniem jest jej wynik, który nie może być podważany w ramach tego zarzutu. Pominięcie czy odmienna ocena argumentacji strony nie uzasadniają zarzutu naruszenia przepisu ustrojowego, jakim jest omawiany przepis. W kwestii naruszenia zaś art. 3 § 1 p.p.s.a. wskazać należy, że przepis ten mógłby być naruszony tylko wtedy, gdyby skarga w ogóle nie została przez Sąd I instancji rozpoznana. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie. Ponadto przepisy art. 3 § 1 p.p.s.a. zawierają normę o charakterze ustrojowym. Przesłanka wskazująca na naruszenie tego przepisu mogłaby wystąpić, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Również i takie okoliczności w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

W odniesieniu do pozostałych przepisów prawa procesowego, których skarżący kasacyjnie naruszenie zarzucił i powiązał je z przepisem prawa materialnego - art. 46 ust. 2 pkt. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, błędnie przy tym wskazując ustawę o ewidencji ludności i dowodach osobistych zamiast ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, której art. 46 ust. 2 pkt 1 jest podstawą wydania decyzji w rozpatrywanej sprawie, należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył wskazanych przepisów, prawidłowo przeprowadzając kontrolę decyzji organu, która doprowadziła do uznania skargi za niezasadną.

Uznanie zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów za nieusprawiedliwione skutkuje oddaleniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazać należy, że zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.