Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 134/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant Specjalista Dorota Zawiślińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 maja 2022 r. sprawy ze skargi E.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 listopada 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) - zwanej dalej "u.s.u.s." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi (dalej: Organ I instancji) z dnia 27 lipca 2021 r. (sprostowaną postanowieniem z dnia 28 października 2021 r.) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 18 maja 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek E.C. (dalej: Wnioskodawczyni, Skarżąca) o umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z 27 lipca 2021 r. odmówił Wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek:

a) osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł

b) osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, w łącznej kwocie [...] zł.

Organ I instancji uznał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Ponadto w sprawie nie wykazano, że: ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności z tytułu składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego Wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni nie wykazała także, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń lub że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Wnioskodawczynię możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek.

W dniu 29 września 2021 r. do ZUS wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem Wnioskodawczyni w decyzji dokonano błędnych ustaleń w odniesieniu do jej sytuacji życiowej, a jej egzystencja jest zagrożona z uwagi na posiadane schorzenia i konieczność ponoszenia innych wydatków. We wniosku podkreślono, że z uwagi na stan zdrowia, Wnioskodawczyni nie jest w stanie podjąć żadnej dodatkowej pracy. Ze względu na wiek i posiadane wykształcenie nie jest w stanie znaleźć lepiej płatnej pracy. Ponadto z uwagi na uzyskiwanie minimalnego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia nie może ubiegać się o pomoc socjalną z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wnioskodawczyni oświadczyła, że oprócz zadłużenia wobec ZUS, posiada zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego, Burmistrza Miasta i Gminy, które są spowodowane nieregulowaniem opłat i należności związanych z zamieszkiwaniem.

ZUS decyzją z dnia 2 listopada 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji.

Organ odnosząc się do sytuacji rodzinnej i majątkowej Wnioskodawczyni wskazał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że Wnioskodawczyni od 19 października 2010 r. jest rozwiedziona i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie miesięcznie w kwocie [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Wnioskodawczyni nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Wnioskodawczyni uzyskuje pomoc w formie pożyczek i darowizn od rodzeństwa w miesięcznej wysokości 300,- zł - 400,- zł netto. Ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu: miesięcznych opłat - 850,- zł, opłat eksploatacyjnych - 302,66 zł, kosztów związanych z leczeniem - 300,- zł oraz innych -300,- zł. Wnioskodawczyni nie posiada nieruchomości oraz wierzytelności, natomiast posiada samochód marki Renault Megan z 2000 r. oraz inne składniki mienia ruchomego o łącznej wartości 1.000,- zł. Wnioskodawczynie nie określiła czy posiada inne zobowiązania pieniężne.

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że dnia 30 kwietnia 2019 r. Wnioskodawczyni zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej w zakresie restauracji i innych stałych placówek gastronomicznych. Od 4 czerwca 2019 r. jest zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego przez G. sp. z o.o. jako pracownik, podstawa wymiaru składek wyniosła w lipcu 2021 r. - 3.641,75 zł, tj. 2.65,65 zł netto, w sierpniu 2021 r. - 3.290,24 zł, tj. 2.407,63 zł netto oraz we wrześniu 2021 r. - 3.453,42 zł, tj. 2.522,76 zł netto. Wnioskodawczyni jest właścicielką samochodu osobowego marki Toyota Aygo z 2009 r. oraz gruntów ornych w B. o powierzchni 0,1059 ha. Wskazana nieruchomość obciążana jest hipoteką przymusową na rzecz ZUS.

ZUS odnosząc się do możliwości umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na całkowita nieściągalność wyjaśnił, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Zaś przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: (-) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, (-) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, (-) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, (-) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe.

ZUS wskazał, że także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ Wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.453,42 zł brutto, którego wysokość umożliwia prowadzenie skutecznej egzekucji oraz jest właścicielką nieruchomości położonej w B.; nie wystąpiło też kryterium braku następców prawnych.

Również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w S. Natomiast postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Tym samym stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej "rozporządzeniem" oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

ZUS odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia wskazał, że powoływane przez Wnioskodawcę problemy zdrowotne (bóle kręgosłupa i kończyn dolnych oraz stany depresyjne) nie skutkowały pozbawieniem Wnioskodawczyni możliwości uzyskania dochodu. Skoro Wnioskodawczynie jest osobą aktywną zawodowo, to w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ZUS wskazał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej Wnioskodawczyni powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek. Ponadto jest zobowiązana do zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne.

Z akt sprawy wynika, że Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. We wrześniu 2021 r. uzyskała wynagrodzenie w wysokości 3.453,42 zł, tj. 2.522,76 zł netto. Budżet Wnioskodawczyni jest więc wyższy niż poziom minimum socjalnego za I kwartał 2021 r. ustalony 30 sierpnia 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego na kwotę 1.299,75 zł. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej sytuacji, zagrażającej egzystencji. ZUS zaznaczył, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym, zaś Wnioskodawczyni oświadczyła że z takiej pomocy nie korzysta.

Wnioskodawczyni oświadczyła, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.752,66 zł, zatem jej budżet pozwala na sfinansowanie wydatków w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są jednak nadzwyczajnymi kosztami jakie Wnioskodawczyni musi ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

ZUS stwierdził, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli (wobec Urzędu Skarbowego w B., Burmistrza Miasta i Gminy M.) nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa Wnioskodawczyni całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Wnioskodawczyni dysponuje dochodem, który może stanowić źródło spłaty należności wobec ZUS, a środki jej gospodarstwa domowego są powyżej minimum socjalnego. Ponadto Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości.

W ocenie organu, z ww. względów w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka interesu publicznego, ponieważ opłacenie składek nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem wynikającym z ustawy. Podjęcie decyzji o umorzeniu oznaczałoby, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych akceptuje zachowania płatników, którzy prowadząc działalność gospodarczą, świadomie dopuszczali do powstania zadłużenia poprzez swoje zaniedbanie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wziął także pod uwagę możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego lub spłaty należności w układzie ratalnym. Negatywne skutki działalności gospodarczej mieszczą się w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym, a skutków tego ryzyka nie powinno się przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo. Inne rozstrzygnięcie organu oznaczałoby nieuzasadnione, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, uprzywilejowanie Wnioskodawczyni względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca zaskarżyła w całości ww. decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia 27 lipca 2021 r. i wniosła o uchylenie wydanych decyzji organów I i II instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zaskarżona decyzja zarzucono:

- rażące naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wbrew uzasadnionemu interesowi faktycznemu i prawnemu Skarżącej,

- naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia,

- naruszenie art. 7, art. 11, art. 77, art. 107 k.p.a., przez niewyjaśnienie przesłanek zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej dlaczego określona sytuacja faktyczna nie uzasadnia zastosowania umorzenia co do zaległości głównych i z tytułu odsetek, bez podania w tej kwestii przekonywującego uzasadnienia w zaskarżonej decyzji, tym samym nie wyjaśniono zasadności przyjętych przez Organ w zaskarżonej decyzji przesłanek, którymi się kierował.

W uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie posiada źródeł dochodu w wysokości, która pozwoliłaby uregulować zadłużenie bez uszczerbku dla jej utrzymania. Ponadto w jej ocenie we wniosku wykazano dokumentami, że ze względu na choroby i pogarszający się stan zdrowia zagrażający życiu - nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek dodatkowego zatrudnienia.

Skarżąca podniosła, że prowadzona dotychczas egzekucja komornicza pozwala jedynie na opłacenie kosztów komorniczych i w niewielkim stopniu spłatę narastających nieprzerwanie odsetek. ZUS odmówił umorzenia należności pomimo wykazania, że obowiązek dalszego spłacania zaległości spowoduje wegetację, gdyż Skarżąca żyje obecnie na granicy ubóstwa o czym świadczy też fakt, że często nie ma pieniędzy na wykupienie leków ratujących życie. Tymczasem ZUS chce zmusić ją do pracy ponad siły, co grozi inwalidztwem, pogłębieniem stanów depresyjnych oraz spędzeniem reszty życia w placówkach opiekuńczo-leczniczych.

Skarżąca dodała, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu, ostatnio pojawiły się u niej zaburzenia [...] i zapalenie [...]. Jednocześnie w ostatnich miesiącach nie mogła świadczyć pracy z powodu nasilenia się chorób, a ZUS jako organ egzekucyjny pobrał z wynagrodzenia kwotę 333,27 zł w sytuacji, gdy Skarżąca otrzymała wynagrodzenie w wysokości 1.606,99 zł. Zatem po opłaceniu mieszkania pozostało jej niecałe 500,- zł na przeżycie. Z uwagi na powyższe była zmuszona zapożyczyć się, aby wykupić leki.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga E.C. jest niezasadna.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do oceny zgodności

z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Odnosząc się do przedmiotu sporu należy wskazać, że podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wskazania wymaga, że organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (lub Rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że ZUS sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.

W ślad za Organem powtórzyć zatem trzeba, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dotycząca śmierci dłużnika) nie wystąpiła. Ponadto nie wykazano, aby doszło do spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., albowiem w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe.

Również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła. Pomimo zaprzestania prowadzenia przez Skarżącej działalności gospodarczej, brak jest podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności, dopiero bowiem kumulatywne zaistnienie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie daje możliwość umorzenia składek. Tymczasem z akt sprawy wynika, że Skarżąca uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 3.453,42 brutto oraz posiada majątek w postaci nieruchomości położonej w B., co oznacza, posiada majątek, który umożliwia skuteczne prowadzenie egzekucji.

Przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s. nie znajdują zastosowania w rozpatrywanym przypadku, ponieważ względem Skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne.

ZUS słusznie stwierdził, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi Skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zatem również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie została spełniona.

W sprawie nie zaistniała także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., albowiem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Prawidłowo ZUS stwierdził, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w S.

Należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

Z uwagi na powyższe ZUS prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem Skarżącej. W tej sytuacji w sprawie nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że ZUS w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Przede wszystkim rację ma Organ, że w przypadku Skarżącej nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 Rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., Nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do przesłanek określonych w Rozporządzeniu, ZUS prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia

do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Dodać należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

ZUS uzasadnił swoje stanowisko wskazując, że biorąc pod uwagę posiadany przez Skarżącą majątek (nieruchomości) oraz uzyskiwanie stałego dochodu w postaci świadczenia z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.453,42 zł brutto nie jest ona zagrożona ubóstwem. Oświadczenie o wysokości ponoszonych wydatków, nie potwierdza na tyle trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej umorzenie należności z tytułu składek.

Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z powyższym prawidłowo ZUS w wydanej decyzji uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia.

Zgodzić się należy z argumentacją Organu rentowego, że Skarżąca nie wskazała, również problemów ze zdrowiem, które wykluczałyby ją całkowicie i trwale z aktywności zawodowej. Wskazane przez Skarżącą problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro Skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę, które może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Brak jest też informacji o konieczności sprawowania przez Skarżącą opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym należy uznać, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi są niezasadne. ZUS przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego Skarżącej i szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono jej umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia ZUS, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji Organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. ZUS prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił Skarżącej umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.

Odnosząc się do kwestii naliczania odsetek, należy wyjaśnić, że zgodnie z obowiązującymi przepisami do należności głównej doliczane są odsetki od nieuregulowanych w terminie należności, koszty egzekucyjne i koszty upomnień. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Tym samym w sytuacji nieregulowania należności w terminie zobowiązany musi liczyć się z powstaniem dodatkowych kosztów, które jak w niniejszej sprawie skutkowały zwiększeniem pierwotnie wymaganej kwoty głównej.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził także innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Końcowo wyjaśnienia wymaga, że okoliczności podnoszone w skardze, dotyczące pogorszenia się sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącej pozostawały bez wpływu na treść wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", wynika bowiem, że Sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które wynikają z akt i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym. Z tego względu wskazywane w skardze zmiany dotyczące sytuacji życiowej Skarżącej nie mogły być uwzględnione w niniejszym postępowaniu. Okoliczności takie mogłyby być podnoszone w sytuacji ponownego zawnioskowania o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS z uwagi na pogorszenie sytuacji strony. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.