Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1710/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie WSA Krystyna Daniel NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 3 czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia własnej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] kwietnia 2003 r.; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

wyroku z dnia 22 listopada 2006 roku

Decyzją z dnia [...] października 1999 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.), pozbawił uprawnień kombatanckich M. M., który posiadał te uprawnienia z tytułu "utrwalania władzy ludowej" od [...] października 1948 r. do [...] grudnia 1948 r.

W uzasadnieniu organ ustalił, że M. M. pełnił służbę w 12 Pułku KBW S. w okresie od [...] czerwca 1948 r. do [...] października 1950 r. i podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 cytowanej ustawy. Na podstawie pisma z Centralnego Archiwum Wojskowego organ ustalił, że żołnierze tego Pułku w latach 1948-1949 brali udział w zwalczaniu band rabunkowych (1948r.), Narodowych Sił Zbrojnych i poakowskiego zbrojnego podziemia. Nie odnaleziono wykazów imiennych żołnierzy, którzy uczestniczyli w tych akcjach. Co do 1950 r., brak było danych o zwalczaniu przez żołnierzy 12 Pułku KBW S. jakichkolwiek oddziałów zbrojnego podziemia. Uprawnienia kombatanckie M. M. były mu przyznane wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Zatem nie był on kombatantem lub inną osobą uprawnioną w rozumieniu cytowanej ustawy. W tej sytuacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów, organ orzekł o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich.

M. M. złożył w dniu [...] listopada 2002 r. wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich. Podał, że nie wniósł odwołania od decyzji z dnia [...] października 1999 r. z powodu przewlekłej choroby, na dowód czego dołączył zaświadczenie lekarskie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 - tekst jednolity) w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 - tekst jednolity), odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] października 1999 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ ustalił, że decyzją Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w N. z dnia [...] października 1987 r., M. M. przyznano uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej i walk z reakcyjnym podziemiem w 12 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w okresie od [...] października 1948 r. do [...] grudnia 1948 r. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] października 1999 r. skarżącego pozbawiono tych uprawnień. Organ nie uznał wniosku za zasadny. M. M. nie wskazał nowych okoliczności pozwalających na odmienne rozstrzygnięcie o jego uprawnieniach kombatanckich. Podnoszony fakt złego stanu zdrowia, jako przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] października 1999 r., nie stanowił podstawy do zmiany tej decyzji zgodnie z powołaną ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. Stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 ustawy. Jednocześnie M. M. nie wykazał, aby w odniesieniu do niego znajdowała zastosowanie dyspozycja z zdania drugiego powołanego przepisu, że uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. W ocenie organu, nie zostały spełnione przesłanki materialno -prawne do uchylenia ostatecznej decyzji, brak było okoliczności wskazującej na to, że za zmianą decyzji przemawiałby interes społeczny. Nadto, prowadzone w sprawie postępowanie nie zostało dotknięte jakąkolwiek wadliwością, było prowadzone wnikliwie, zgodnie z treścią art. 7 i art. 77 k.p.a.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i przywrócenie mu uprawnień kombatanckich. Wskazał, że dokumenty "48 pułku KBW", w którym służył, znajdowały się w IPN w Poznaniu. Wystąpił o te dokumenty, lecz dotąd ich nie otrzymał. Zdaniem odwołującego, skoro miał wcześniej przyznane uprawnienia, to nastąpiło to na podstawie prawa.

Decyzją z dnia 3 czerwca 2003 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 154 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r.

W uzasadnieniu organ powołał decyzje z dnia [...] października 1999 r. i z dnia [...] kwietnia 2003 r. wraz z podstawami prawnymi ich wydania, oraz dodatkowo stwierdził, że organ l instancji wniosek M. M. dotyczący decyzji z dnia [...] kwietnia 1999 r. zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji własnej z art. 154 k.p.a. Organ odwoławczy powtarzając ustalenia faktyczne organu l instancji, podzielił jego stanowisko, że nie zachodziły podstawy do uchylenia decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich.

W skardze na powyższą decyzję M. M., powtarzając twierdzenia z odwołania dodał, że jego kolega, który razem z nim brał udział w walkach, nadal otrzymywał dodatek.

W piśmie uzupełniającym skargę podał, że Instytut Pamięci Narodowej poinformował go, że 12 Pułk, w którym skarżący służył, brał udział w walkach zbrojnych z Ukraińską Powstańczą Armią jedynie w 1947 r. i w lutym 1948 r., zatem w okresie poprzedzającym służbę wojskową skarżącego. Dodał, że jego Pułk brał czynny udział w walkach zbrojnych z bandami na różnych terenach Polski. Wszyscy jego koledzy, z którymi służył twierdzili, że walczyli wtedy z bandami UPA. Zdaniem M. M. uprawnienia kombatanckie zostały mu przyznane na podstawie prawa, za jego stracone zdrowie psychiczne i za narażanie życia. Skarżący wniósł o uwzględnienie jego działalności w AK, której był członkiem w latach 1942-1945. Pełnił tam funkcję obserwatora osiedli: K., B. i M.. Był także łącznikiem przenoszącym wiadomości dla oddziału J. D. pseudonim "B.". Jego dowódcą był S. J. pseudonim "B.". Do skargi skarżący dołączył oświadczenie J. B., dotyczące przynależności M. M. do Armii Krajowej.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie, powtarzając ustalenia zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2006 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. dodał, że z akt ZBoWID wynikało, że skarżący w czasie służby wojskowej wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych (AK, NSZ). Do tych okoliczności miał zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c cytowanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby pełniące służbę lub funkcję i będące zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa lub poza nimi, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ stwierdził, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że zwrot "zadania śledcze i operacyjne" z cytowanego przepisu należy interpretować oddzielnie. Zatem na podstawie powołanego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące wspomniane działania śledcze, ale i wyłącznie operacyjne. Udział M. M. w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem, mimo że nie w pełni dobrowolny (służba wojskowa), powodował utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Zdaniem organu nie miał znaczenia fakt, ze pułk skarżącego zwalczał także oddziały UPA.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Stosownie do treści art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W wyniku dokonanej oceny stwierdzić należy, że kwestionowana decyzja jest niezgodna z prawem.

W piśmie z dnia [...].11.2002r, wszczynającym postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją, M. M. zwrócił się do Kierownika Urzędu z prośbą o przywrócenie uprawnień kombatanckich i podał, że nie wniósł odwołania od decyzji z dnia [...] października 1999 r. pozbawiającej go uprawnień kombatanckich, z powodu przewlekłej choroby. Na dowód powyższego dołączył zaświadczenie lekarskie.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., wszczynając postępowanie na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., nie wskazał podstaw do takiego zakwalifikowania wniosku M. M. z dnia [...] listopada 2002 r. Nie zostało to wyjaśnione w żadnej z decyzji tego organu.

Kierownik Urzędu, nie wzywając wnioskodawcy do sprecyzowania jego wniosku, autorytatywnie uznał pismo za podstawę do wszczęcia postępowania w trybie art. 154 § 1 k.p.a. Tymczasem, skoro M. M. nie wskazywał we wniosku na zaistnienie jakiejkolwiek okoliczności, stanowiącej podstawę do orzekania według art. 154 § 1 k.p.a., można było jego pismo potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] października 1999 r.

Organ nie wyjaśnił powyższego, naruszając art. 7 k.p.a

Co więcej, organ l instancji nie zawiadomił M. M. o wszczęciu postępowania na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. Naruszył w ten sposób art. 61 § 4 k.p.a., zgodnie z którym, "o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie" oraz art. 10 k.p.a., który stanowi, że "organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań". Działając w ten sposób, organ l instancji naruszył art. 78 k.p.a. określający uprawnienie strony do składania wniosków dowodowych oraz art. 81 k.p.a., zgodnie z którym "okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

M. M. nie wiedząc o wszczęciu postępowania, nie miał możliwości skorzystania z wyżej określonych uprawnień.

Wreszcie podkreślić należy, że postępowanie w trybie art. 154 k.p.a. może być wszczęte tylko w stosunku do decyzji ostatecznych nie dotkniętych wadami kwalifikowanymi, przy wydaniu których organ administracji miał pewne luzy decyzyjne, czyli są to decyzje uznaniowe, a nie tzw. decyzje związane, gdzie organ jest ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy.

Możliwość wzruszenia decyzji w trybie art. 154 Kpa uzależniona jest od wykazania, iż za wyeliminowaniem decyzji ostatecznej z obrotu prawnego przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a więc przesłanki niezależne od prawnej poprawności decyzji ostatecznej, której wniosek dotyczy.

Postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 k.p.a. ma za przedmiot ustalenie przesłanek wzruszenia obowiązującej decyzji, która może być najzupełniej prawidłowa pod względem prawnym albo też może być dotknięta wadami niekwalifikowanymi, a więc nie dającymi podstaw do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Ograniczenie się przy rozpoznawaniu sprawy w trybie art. 154 kpa wyłącznie do skontrolowania legalności zaskarżonej decyzji i pominięcie rozpoznania sprawy w świetle przesłanek do zmiany lub uchylenia decyzji określonych w tym artykule stanowi naruszenie prawa.

Sąd, kontrolując zgodność z prawem decyzji wydanych w trybie art. 154 kpa, ma obowiązek badania, czy organ orzekający nie przekroczył granic uznania wyznaczonych przesłankami określonymi w tym przepisie, to jest interesem społecznym lub słusznym interesem strony, tym bardziej więc jest obowiązany wnikać, czy w świetle tych przesłanek sprawa była w ogóle rozpoznawana.

W uzasadnieniu decyzji z dnia 3.06.2003r organ wprost stwierdził, że ze względu na treść przepisu art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach nie było podstaw do uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...].04.2003r Kierownik Urzędu stwierdził jedynie, że brak jest w sprawie jakiejkolwiek okoliczności wskazującej na to, że za zmianą decyzji w trybie art.154 kpa przemawiał interes społeczny.

Tak więc organ w ogóle nie wypowiedział się o pozostałych przesłankach wymienionych w art.154 kpa.

Wreszcie , ustosunkować się należy do pisma procesowego organu z dnia [...] października 2006r. Wskazano w nim , że w sprawie znajdował zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy 1991 r. o kombatantach, który stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby pełniące służbę lub funkcję i będące zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa lub poza nimi, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zostało ono oparte na wniosku organu, że skarżący w czasie służby wojskowej wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych (AK, NSZ).

Twierdzenie powyższe pojawiło się dopiero w piśmie procesowym na etapie postępowania sądowo-administracyjnego. Jak z niego wynika, z wyżej określonych dokumentów organ administracyjny wysnuł jeszcze dalej idące wnioski co do charakteru działań skarżącego w 12 Pułku, mimo, że nic takiego nie wynikało wprost z jakiegokolwiek dowodu. To, że żołnierze tego Pułku walczyli z NSZ i poakowskim podziemiem, nie oznaczało że w tych działaniach brał udział skarżący, w tym, że wykonywał zadania śledcze lub operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dlatego, na podstawie powołanego przepisu orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym.