Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1959/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Transportu
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek Jolanta Sikorska Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Budownictwa oraz [...] SA w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 266/06 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od A. G. na rzecz Ministra Infrastruktury kwotę 220 /dwieście dwadzieścia/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I OSK 1959/06

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 266/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi A. G. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] Nr [...].

Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy :Minister Transportu i Budownictwa, decyzją z dnia [...] Nr [...] po rozpatrzeniu wniosku A. G., o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] Nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. Nr [...] z dnia [...] lutego 1994 r. wydanej w sprawie uwłaszczenia PP "[...]" w K. działką Nr [...] o pow. [...] ha położoną w K. przy ul. [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]

W uzasadnieniu decyzji Minister Transportu i Budownictwa podał, że Wojewoda K., decyzją dnia [...] lutego 1994 r. na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" w K. prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego w K. przy ul. [...] i oznaczonego jako działka Nr [...] o pow. [...] ha oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpoznaniu wniosku E. G. z dnia 14 maja 1996 r. o stwierdzenie nieważności w/w decyzji uwłaszczeniowej, decyzją z dnia [...] listopada 2000 r. utrzymaną następnie w mocy przez decyzję z dnia [...] marca 2001 r. tego samego organu, stwierdził nieważność decyzji Wojewody K. i wskazał, że wniosek o zwrot części parceli Nr [...], która to parcela weszła w skład działki Nr [...], nabytej przez Skarb Państwa w trybie przepisów wywłaszczeniowych, złożony został w piśmie z dnia 16 kwietnia 1992 r., a więc przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej, co winno

I OSK 1959/06

skutkować zawieszeniem postępowania uwłaszczeniowego, przy czym wskazano na uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r. sygn. akt III ZP 14/99, dotyczącą tej kwestii prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 marca 2003 r. sygn. akt I SA 1242/01 uchylił obie decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, biorąc pod uwagę wiążącą organ administracji ocenę prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody K. z dnia [...] lutego 1994 r.

Minister Transportu i Budownictwa, ponownie rozpatrując sprawę na wniosek A. G. - jednego ze spadkobierców E. G., która zmarła [...] czerwca 2003 r. stwierdził, że działka Nr [...] utworzona z działek Nr [...],[...],[...],[...] i [...], powstałych w wyniku podziału działki Nr 198, i stanowiła własność Skarbu Państwa. Ponieważ istniało również prawo zarządu w odniesieniu do jednostki uwłaszczonej, zaistniały przesłanki uwłaszczenia wymienione w art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Zdaniem organu, skoro Sąd przyjął, iż mimo złożenia wniosku o zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w trybie przepisów wywłaszczeniowych, przed dniem wydania decyzji uwłaszczeniowej, brak jest przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z tej przyczyny, i nie ma również podstaw do uznania, iż decyzja organu wojewódzkiego jest obarczona wadą naruszenia praw osób trzecich, i tym samym nie zachodzi przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, ani inne okoliczności wymienione w art. 156 § 1 kpa.

Skargę na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. G., zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu i Budownictwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) przyjął , iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu

I OSK 1959/06

Administracyjnego (wydanym przed 1 stycznia 2004 r.) wiąże w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia, stosownie do art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.).

Podniesiono , że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte wskutek wniosku E. G. z dnia 14 maja 1996 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 1994 r. w sprawie uwłaszczenia PP "[...]" w K. działką Nr [...] o pow. [...] ha położoną w K. przy ul. [...].

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. z dnia [...] lutego 1994 r. wydanej w sprawie uwłaszczenia PP "[...]" w K. działką nr [...] o pow. [...] ha położoną w K. przy ul. [...], a Minister Transportu i Budownictwa, decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu wniosku A. G., o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]

Zauważono , iż z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku znajdującego się w aktach sprawy wynika, że E. G. zmarła dnia [...] czerwca 2003 r. a z decyzji organu z dnia [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. z dnia [...] lutego 1994 r. wynika, że została ona skierowana do nieżyjącej już E. G., a nie do następców prawnych zmarłej strony, co stanowi przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 §1 pkt4kpa.

Ponadto, zdaniem Sądu organ naruszył również art. 109 § 1 kpa, z którego wynika, że decyzje doręcza się stronom na piśmie, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło - ponieważ E. G. w dniu wydania tej decyzji już nie żyła. Osoba fizyczna, która jest stroną postępowania administracyjnego, z chwilą śmierci traci ten status. Jej miejsce zajmują następcy prawni, do których jednakże decyzja z dnia [...] nie została skierowana. W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że powyższe uchybienia są na tyle istotne, że musiały skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej.

I OSK 1959/06

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli Minister Budownictwa oraz [...] K. S.A. w K. zaskarżając go w całości.

Minister Budownictwa zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1271 ze zm.), naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), gdyż podane w wyroku okoliczności odnoszące się do art. 109 § 1 kpa i art. 145 § 1 pkt 4 Kpa w ogóle nie mają zastosowania w stosunku do zaskarżonej do Sądu decyzji Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] znak [...] a także nie zaistnienie okoliczności, aby naruszenie art. 109 § 1 Kpa miało jakikolwiek wpływ na wynik niniejszej sprawy, ani aby wystąpiła podstawa do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa),

- art. 131 § 1 i art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nierozważnie

wszystkich okoliczności prawnych sprawy, co wpłynęło na wynik sprawy, skoro nie

wystąpił przypadek nie brania w sprawie udziału strony,

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270),

przez jego wadliwe zastosowanie,

2. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed

sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), przez niewskazanie w

postawie prawnej wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, skoro Sąd wywiódł naruszenie przez

organy prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

Ponadto w skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego:

- błędną wykładnię, tj. naruszenie art. 109 § 1 Kpa, przez przyjęcie, iż po śmierci

strony organ nie mógł skierować decyzji do jej następców prawnych,

- błędne zastosowanie art. 30 § 4 Kpa w zw. z art. 922 Kodeksu cywilnego, przez przyjęcie, iż działająca w sprawie strona, która stała się w trakcie

I OSK 1959/06

postępowania następcą prawnym innej, zmarłej strony, nie działała w sprawie jako strona z tego tytułu,

- błędne zastosowanie art. 145 § 4 Kpa przez przyjęcie, iż strony nie mogły bez własnej winy działać w sprawie, w sytuacji, gdy następca prawny zmarłej strony był już (z innego tytułu) stroną przedmiotowego postępowania, i to przez cały czas jego trwania.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa znak [...] z dnia [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W motywach tej skargi kasacyjnej podniesiono , że decyzja Ministra Transportu i Budownictwa nie była przesłana do nieżyjącej E. G., lecz przesłana do jej spadkobierców, wymienionych jako adresaci decyzji, którzy brali udział w postępowaniu administracyjnym, a więc zarzut naruszenia art. 109 § 1 Kpa, jeżeli przyjąć, iż miałby on dotyczyć tej decyzji, jest całkowicie chybiony. Z uzasadnienia wyroku zdaniem skarżącego w ogóle nie wynika, że decyzja Ministra Transportu i Budownictwa jest obarczona jakąkolwiek wadą, a pomimo to została uchylona. W szczególności na tle całokształtu sprawy jasno wynika, iż nie nastąpiło doręczenie E. G. decyzji, a fakt ten w żaden sposób nie wpłynął, ani nie może wpłynąć na wynika niniejszej sprawy administracyjnej. Następca prawny zmarłej działał w sprawie i kierowanie, niezależnie od niego, decyzji do zmarłej nie miało znaczenia.

Rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy było oparte na wiążącym organ wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2003 r. sygn. akt I SA 1242/01 i w tym zakresie w zaskarżanym wyroku nigdzie nie wskazano, że rozstrzygnięcie to jest błędne.

W aspekcie proceduralnym jak wskazano jednym z adresatów ww. pierwotnej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] była rzeczywiście E. G., jednakże zainteresowana strona, tj. jeden z jej spadkobierców, zgłosił wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej tą decyzją, mając na uwadze art. 127 § 3 Kpa i kolejna decyzja Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] nie była już przesyłana do E. G..

I OSK 1959/06

W tej sytuacji nie istnieje podstawa do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, bowiem jak wskazano postępowanie z mocy art. 127 § 3 Kpa ma pierwszeństwo przed ewentualnym trybem nadzorczym wynikającym z art. 145 Kpa, czego nie uwzględnił Sąd w zaskarżanym wyroku.

Również wskazano, iż A. G. działał przez całe postępowanie jako strona, więc śmierć strony, po której jest on następcą prawnym, nie powoduje stanu braku udziału strony bez własnej winy w sprawie. Z chwilą śmierci spadkobierca nabywa spadek (art. 922 KC). Następuje tu skutek z mocy prawa. Tym samym strona ta brała cały czas udział w sprawie, przy czym od pewnego etapu, również jako następca prawny innej strony (art. 30 § 4 Kpa), co nie zmienia sytuacji, iż w żadnym momencie strona ta nie brała udziału w postępowaniu.

Niezrozumiałym zdaniem Ministra Budownictwa jest to , iż Sąd wskazując na naruszenie przepisów dających podstawę wznowienia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ograniczył się w uzasadnieniu wyroku tylko do wskazania jako podstawy prawnej wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Natomiast [...] K. S.A. z siedzibą w K. w skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, iż naruszono przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit b. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.)), tj. poprzez ustalenie istnienia przesłanki wznowieniowej.

Powołując się na powyższe naruszenie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji [...] K. S.A. w motywach skargi kasacyjnej przede wszystkim poddał w wątpliwość, czy doręczenie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] na adres E. G., w sytuacji gdy z powodu śmierci, od dnia [...] czerwca 2003 r. nie była już stroną, jest spowodowane błędem organu administracyjnego, czy zaniedbania następców prawnych E. G.. W uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji jak podkreślono zabrakło informacji na temat tego, kiedy owo postanowienie doręczono do organu wydającego decyzję. Nie można wykluczyć przypadku, a który wydaje się bardzo prawdopodobny, iż nieprawidłowe doręczenie decyzji, tj. doręczenie na adres zmarłej, było wynikiem

I OSK 1959/06

braku wiedzy organu o śmierci E. G., który to organ o tym fakcie nie został zawiadomiony. Wobec tego należałoby uznać, że decyzję doręczono prawidłowo.

W ocenie [...] K. SA, nie ma podstaw do stwierdzenia, w myśl art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., iż strona nie brała udziału w postępowaniu. Jak oczywiście wynika z akt sprawy następcy prawni po zmarłej E. G. znaleźli się w posiadaniu decyzji z [...] i znali jej treść, co w żaden sposób nie wyłączyło ich od udziału w postępowaniu. Zatem, w nawiązaniu do poprzedniego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2003 r. sygn. akt I SA 1242/01 , nie można stwierdzić, że "strona w ogóle nie wzięła udziału w postępowaniu". W momencie śmierci E. G., sprawa była na takim etapie, iż nie wymagała podejmowania żadnych czynności przez stronę, gdyż istota sporu dotyczyła jedynie wykładni art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i uwłaszczeniu nieruchomości. Ponadto, jak wynika z akt, w okresie od [...] czerwca 2003 r. (śmierć E. G.) do dnia [...] (wydanie decyzji) nie była kierowana do strony żadna korespondencja od organu, w stosunku do której następcy prawni byliby pozbawieni możliwości ustosunkowania się, jak również nie podjęto żadnych czynności, od których wyłączeni byliby następcy prawni, z powodu kierowania pism nie do nich, a na adres zmarłej. Wobec powyższego nie można stwierdzić, iż następcy prawni nie brali udziału w postępowaniu zaś pismo zawierające decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zostało podjęte przez następców prawnych zmarłej.

W odpowiedziach na wniesione skargi kasacyjne A. G. wniósł o ich oddalenie przyjmując , że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania . Badając stosownie do treści art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaistnienie , którejkolwiek z przesłanek nieważności, w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń stąd też ograniczono rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w obu skargach kasacyjnych .

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesione w tej sprawie skargi kasacyjne zasługiwały na uwzględnienie.

I OSK 1959/06

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, iż skoro E. G. zmarła w dniu [...] czerwca 2003 r. zaś organ administracji wydał decyzję w dniu [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. o uwłaszczeniu PP "[...]" w K. , to skierowana ona została do nieżyjącej już w/w strony a nie następców prawnych zmarłej strony co stanowi przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa . Stąd też przyjęto , że w tej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a więc jako podstawę uchylenia zaskarżonych decyzji wskazano przepis art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stanowiska powyższego nie można podzielić albowiem jak wynika to z treści skarg kasacyjny jest ono w okolicznościach przedmiotowej sprawy wadliwe.

Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c cytowanej ustawy procesowej Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub części jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mówiąc innymi słowy, sąd uchylając decyzję na tej podstawie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. Istotne jest, aby istniał związek przyczynowy między naruszeniem prawa, a treścią rozstrzygnięcia, polegający na tym, że gdyby nie było stwierdzonego przez sąd uchybienia, to treść rozstrzygnięcia administracyjnego byłaby inna.

W rozpoznawanej sprawie niespornym pozostaje, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na skutek wniosku E. G. z dnia 14 maja 1996 r. Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Wsi ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2001 r. Nr [...] stwierdził nieważność przedmiotowej decyzji uwłaszczeniowej, lecz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2003 r. sygn. akt I SA 1242/01 uchylono w/w decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2000 r. Nr [...]. W następstwie powołanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydano kolejną decyzję z dnia [...] co nastąpiło już po śmierci w/w strony .

I OSK 1959/06

Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy , która by wprost w sposób ogólny regulowała kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. Prowadzi to do konkluzji, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania a w konsekwencji wydać decyzję. Gdyby doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności albowiem została skierowana do osoby, nie będącej stroną w sprawie ( skoro zmarła ), była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność miała charakter trwały jak też byłaby wydana z rażącym naruszeniem prawa a tym samym nie wywołała by skutków prawnych.

Przy uwzględnieniu powyższego stanu faktycznego zauważyć należy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy śmierć strony nastąpiła w toku postępowania administracyjnego .

W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny, organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowaniu w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych , bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych ( art. 30 § 4 kpa). W przypadku zaś gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 kpa okoliczności a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe to należy zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt. 1 kpa. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem prowadzenie jego wobec osób żyjących a w konsekwencji doręczania wyłącznie takim osobom decyzji.

Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 kpa , art. 97 § 1 pkt. 1 kpa bądź art. 105 kpa , jak też doręczył decyzję osobie zmarłej to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym , zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji w szczególności na etapie postępowania odwoławczego.

I OSK 1959/06

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji wydając decyzję skierował ją do osoby zmarłej co niewątpliwie stanowiło rażące naruszenie prawa o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa , jak też wskazywało na wystąpienie przesłanki nieważnościowej o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt. 4 i 5 kpa ( skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie , jak też była niewykonalna ). Organ odwoławczy mając już w okolicznościach tej sprawy wiedzę o powyższym rozpatrując odwołanie spadkobierców E. G. winien był uchylić zaskarżoną decyzję, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania aby w prawidłowym przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym doręczyć decyzję wszystkim spadkobiercom strony. Skoro więc mimo wskazanej wadliwości decyzji pierwszoinstancyjnej organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję wydaną z naruszeniem prawa tj. art. 156 pkt. 2 , 4 i 5 kpa to tym samym wydał również decyzję z rażącym naruszeniem prawa.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż skierowanie w rozpoznawanej sprawie decyzji z dnia [...] do nieżyjącej E. G. a nie do jej następców prawnych wbrew wywodom Sądu pierwszej instancji w motywach zaskarżonego wyroku nie stanowi przesłanki wznowieniowej , o której mowa w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa , lecz stanowi przesłankę do zastosowania konstrukcji prawnej przewidzianej w art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. stwierdzenia nieważności tej decyzji. Ponadto przyjęcie podstawy naruszenia w postępowaniu art. 145 § 1 pkt. 4 kpa zobowiązywało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do zastosowania w podstawie prawnej uchylenia zaskarżonych decyzji przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zamiast art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) wskazanej ustawy procesowej . Dlatego też trafna jest konstatacja zamieszczona w skardze kasacyjnej [...] K. S.A., jak i Ministra Budownictwa, iż w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka warunkująca wznowienie postępowania z art. 145 § 1 pkt. 4 kpa . Stąd też uznać należy, że przyjęcie zaistnienia tej przesłanki stanowi jak to słusznie wskazał Minister Budownictwa w skardze kasacyjnej błędne zastosowanie tego przepisu prawa materialnego. Wyjaśnić jedynie należy, że choć norma ta zamieszczona została w Kodeksie postępowania administracyjnego, to w tym przypadku stanowi przepis prawa materialnego .

Usprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazany w skardze kasacyjnej Ministra Budownictwa. Przepis art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

I OSK 1959/06

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 120 ze zm. ) określa, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania .

Jakkolwiek czynność sporządzenia uzasadnienia, dokonywana już po rozstrzygnięciu sprawy i mająca sprawozdawczy charakter, sama przez się nie może wpłynąć na to rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy to jednak tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością Sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i, że prowadzone przez Sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa .

Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, iż powyższa norma prawa procesowego została naruszona zaskarżonym wyrokiem. Przede wszystkim Minister Budownictwa zasadnie podniósł, iż Sąd pierwszej instancji nie rozważył wszystkich okoliczności prawnych sprawy skoro nie wystąpił przypadek nie brania udziału stron w postępowaniu. Podobnie za wadliwe uznać należy nie wskazania w podstawie prawnej art. 145 § 1 pkt. 1 lit b) ustawy procesowej, skoro Sąd wywiódł naruszenie przez organ prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania. W takiej sytuacji powołanie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy procesowej dotyczące innego naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik postępowania zasadnie zostało zakwestionowane w skargach kasacyjnych.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej Ministra Budownictwa nie zasługiwały na uwzględnienie. Wyjaśnić jedynie w tym miejscu należy, iż zarzuty naruszenia prawa materialnego zamieszczone w skardze kasacyjnej Ministra Budownictwa (obecnie Ministra Infrastruktury) poza art. 145 § 1 pkt. 4 kpa , zostały wadliwie zakwalifikowane do tej kategorii naruszenia. Zarówno art. 109 § 1 kpa, jak i art. 30 § 4 kpa ( w powiązaniu z art. 922 kc.) w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego są przepisami prawa procesowego .

Dla określenia bowiem charakteru prawnego danego przepisu nie jest istotne w jakim akcie normatywnym przepis ten jest zamieszczony ale decyduje jego treść i cel .Przepisami prawnomaterialnymi są przepisy regulujące bezpośrednio stosunki administracyjno-prawne (określają zachowanie podmiotów) oraz roszczenia

I OSK 1959/06

wynikające z tych stosunków (nakładają obowiązki i przyznają prawa lub uprawnienia). Przepisami procesowymi są zaś normy instrumentalne, które określają drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych. Wskazane w skardze kasacyjnej w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego przywołane wyżej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego określają sposób postępowania przed organami administracyjnymi. Skoro więc saL to przepisy procesowe w ramach postępowania administracyjnego to nie można w takiej sytuacji zgłosić wobec nich zarzutu naruszenia prawa materialnego , jak to uczyniono w rozpoznawanej sprawie w trybie art. 174 pkt 1 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jednakże nawet w takim wypadku przyjąć należy , iż doszło do określenia podstawy kasacyjnej, a błędne nazwanie naruszenia przepisów postępowania naruszeniem prawa materialnego nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że przez wskazanie konkretnego przepisu proceduralnego zostały określone granice skargi kasacyjnej. Natomiast uznając, że zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego art. 109 § 1 i art. 30 § 4 kpa odniesiono do prawa procesowego, to zarzuty te zgłoszone samoistnie pozostają w okolicznościach przedmiotowej sprawy nieusprawiedliwione .

Skoro bowiem adresatem zarzutu naruszenia prawa procesowego może być tylko sąd pierwszej instancji, ponieważ przedmiotem kontroli w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego to podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ustawy procesowej jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut zaś naruszenia prawa procesowego art. 109 § 1 kpa jak i art. 30 § 4 kpa jest nieusprawiedliwiony bowiem Sąd tych przepisów nie stosował a tym samym nie mógł ich naruszyć.

Reasumując jednakże uznać należy , iż podjęte w sprawie decyzje dotknięte były wadą nieważności co uprawniało Sąd pierwszej instancji do zastosowania konstrukcji z art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a nie do ich uchylenia. Dlatego też nie można uznać w tej sprawie, iż mimo wadliwego uzasadnienia rozstrzygnięcie w sprawie opowiada prawu .

I OSK 1959/06

Stąd Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i 203 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.