Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 383/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 32
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Asystent sędziego Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi I. K.- G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Gd 383 /19

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778) zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 15 maja 2018 r. odmawiającą I.K.G. umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że wnioskiem, który wpłynął do ZUS dnia 26 lutego 2018 r., I.K.G. (dalej: skarżąca) wniosła o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku przedstawiła argument, że spłacała zaległości w ratach, jednakże z powodu długotrwałej choroby i przebywania do 24 września 2017 r. na świadczeniu rehabilitacyjnym utraciła możliwość spłacania należności. Powołała się na trudną sytuację finansową, która spowodowana jest bankructwem prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.

Decyzją z 15 maja 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając, iż w przypadku skarżącej nie zachodzą następujące przesłanki:

1. nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 ustawy systemowej;

2. nie wykazała, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego;

3. nie wykazano, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia.

22 czerwca 2018 r. złożyła skarżąca wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, zakończonej decyzją z 15 maja 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że decyzja z 15 maja 2018 r. jest krzywdząca, ponieważ została wydana bez zachowania konsekwencji i logiki. Zarzuca zaskarżonej decyzji, że istnieją argumenty, które usprawiedliwiałyby zastosowanie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej. Powołuje się skarżąca, że jest osobą przewlekle chorą z orzeczeniem o niepełnosprawności. Ponadto, zarzuca, że w wymienionej wyżej decyzji błędnie stwierdzono, że prowadzi działalność gospodarczą, ponieważ działalność została zawieszona w 2017 roku. Oświadczyła, że do czasu zawieszenia działalność generowała tylko straty. Wskazała skarżąca, że powyższy zarzut uwarunkowany jest głównie brakiem ochrony Państwa dla drobnych przedsiębiorców i ekspansją zagranicznych, wielkich firm handlowych. Oświadczyła, że powstanie zadłużenia nie spowodowała zła wola tylko brak dochodu, ponieważ z chwilą rozpoczęcia na powrót opłacania składek, zaczęło brakować na inne opłaty w firmie, np. czynsz i prąd, co w konsekwencji doprowadziło do bankructwa. Dodała również, że pogarszający się stan zdrowia był przyczyną pogarszania się kondycji jej firmy.

Dodatkowo zarzuciła, że błędnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż nie ponosi żadnych wydatków związanych z mieszkaniem. Wskazała, że nawet gdyby taka sytuacja miała miejsce to i tak dochód, który uzyskuję kwalifikuje ją do grupy osób żyjących w skrajnym ubóstwie. Na dowód powyższego przesłała zaświadczenia o miesięcznych opłatach ponoszonych przez skarżącą, a także kwoty minimum socjalnego w Polsce oraz zaświadczenie lekarskie.

Do wniosku o ponowne umorzenie należności z tytułu składek, przedłożyła następujące dokumenty:

• zaświadczenie lekarskie;

• kserokopię dokumentu z 13 kwietnia 2018 r. informującego o poziomie i strukturze minimum socjalnego w grudniu 2017 r.;

• kserokopię ugody pozasądowej dotyczącej spłaty zadłużenia;

• kserokopię faktury VAT z 4 czerwca 2018 r.;

• kserokopię rozliczenia ze sprzedawcą - A sp. z o. o. z 8 czerwca 2018 r;

• oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej;

• wniosek o umorzenie należności z tytułu składek;

Nie powołała się natomiast na nowe okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na podejmowane rozstrzygnięcie.

Na podstawie złożonej dokumentacji organ ustalił, ponownie rozpoznając sprawę, że skarżąca:

• jest w nieformalnej separacji;

• nie pracuje zarobkowo;

• pobiera świadczenie rentowe;

• nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, a także nie korzysta z innych form pomocy;

• ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem:

- opłaty eksploatacyjne w kwocie 500,00 zł;

- koszty związane z leczeniem 150,00 zł;

• gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie;

• posiada zobowiązania pieniężne:

- z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie ok. 30.000,00 zł;

- w instytucjach w kwocie ok. 100.000,00 zł;

- wskazała, że powyższe zobowiązania są miesięcznie spłacane poprzez zajęcie komornicze w kwocie 500,00 zł, w tym zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

- wskazała również, że nie posiada wiedzy na temat ilości oraz wartości roszczeń z kosztami sądowymi, komorniczymi i odsetkami;

• oświadczyła, że nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości;

• złożyła kserokopię zaświadczenia lekarskiego, z której wynika, że stan zdrowia nie pozwala aktualnie na podjęcie pracy zarobkowej teraz i w najbliższej przyszłości, wystawione 25 czerwca 2018 r.;

• z kserokopii ugody pozasądowej dotyczącej spłaty zadłużenia wynika, że zobowiązała się na poczet wierzyciela - Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]"do spłaty zadłużenia w miesięcznych ratach w wysokości 300,00 zł;

• z kserokopii faktury VAT wystawionej 4 czerwca 2018 r. przez B Sp. z o.o., kwota do zapłaty za usługi wynosi 87,82 zł. Przedstawiła również polecenie przelewu dotyczące powyższej faktury VAT;

• z kserokopii rozliczenia z 8 czerwca 2018 r. wobec sprzedawcy - D Sp. z o.o. wynika, że kwota do zapłaty za usługi wynosi 99,00 zł.

Dodatkowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] ustalił, że:

• prowadziła działalność gospodarczą od 31 grudnia 1998 r. do 1 lipca 2017 r. Przeważająca wykonywana działalność, to sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Zgodnie z informacją zawartą w systemie CEIDG z dnia 19 listopada 2018 r. działalność została zawieszona;

• aktualnie jest zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu pobierania świadczenia rentowego, które miesięcznie wynosi brutto 1.176,87, natomiast netto wynosi 825,00 zł (w tym wliczone są potrącenia na rzecz Komornika Sądowego w kwocie 171,95 zł);

• 27 września 2016 r. podpisała umowę o rozłożenie należności na raty, która uległa rozwiązaniu 21 marca 2017 r., w okresie trwania umowy zapłaciła 11 rat;

• nie jest właścicielem majątku ruchomego ani nieruchomości;

• informacje o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym:

- zbieg egzekucji do rachunku w E oraz do świadczenia emerytalnego.

Ponadto jest osobą odpowiedzialną za zadłużenie z tytułu składek. Działalność prowadziła od 31 grudnia 1998 r.. Natomiast została zawieszona 1 lipca 2017 r..

Organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 23 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, gdyż skarżąca uzyskuje dochód.

Dalej organ przywołując art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stwierdził, że daje on możliwość umorzenia należności, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zgodnie z rozporządzeniem, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu pobierania świadczenia rentowego w kwocie brutto 1.176,87 zł, natomiast netto 825,00 zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia przez Komornika Sądowego w kwocie 171,95 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. We wniosku o ponowne umorzenie należności wskazała, że ponosi koszty związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 650,00 zł, a także posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie ok. 30.000,00 zł oraz w instytucjach w kwocie 100.000,00 zł. Ponadto, zawarła ugodę dotyczącą spłaty zadłużenia w miesięcznych ratach po 300,00 zł.

Organ podniósł również, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje znaczącej poprawy sytuacji materialnej, gdyż pozostali wierzyciele będą w dalszym ciągu dochodzić swoich należności. Przepisy w oparciu, o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Podkreślił organ, iż umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze się również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach, uwzględniając przy tym możliwości płatnicze osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych proponuje miesięczną kwotę spłaty w wysokości 60,00 zł.

Jednocześnie nie kwestionuje się możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową dłużnika, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Faktem jest, że w sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną, jednakże brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe.

Dodatkowo podkreślił ZUS, że organ dysponuje jedynie tym materiałem, który udostępni zainteresowany - nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika. Ciężar dowodu spoczywa na płatniku, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez stronę dowodów.

Ponadto, Zakład Społecznych [...] dokonał analizy sprawy pod kątem udzielenia pomoc publicznej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 362 ze zm.). Działalność prowadziła skarżąca od 31 grudnia 1998 r. do 1 lipca 2017 r.. Przeważająca wykonywana działalność to: sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Zgodnie z informacją zawartą w systemie CEIDG z dnia 19 listopada 2018 r. działalność została zawieszona.

W związku z tym, że skarżąca jest przedsiębiorcą (przedsiębiorca - każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, w tym o charakterze niezarobkowym, bez względu na jego formę organizacyjno-prawną oraz sposób finansowania) dokonano analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki:

1. udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych,

2. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub produkcję określonych towarów),

3. jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

4. zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

Należy stwierdzić, że spełnione są łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

• Ad. 1. Z uwagi na fakt, że należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm.) należy uznać, że przesłanka ta jest spełniona.

• Ad. 2. Ze względu na to, że umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przesłankę tę należy uznać za spełnioną.

• Ad. 3. Za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych.

• Ad. 4. Udzielony przez ZUS środek może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji oraz może wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Przedsiębiorca działa na rynku otwartym na konkurencję. Ponadto zakłócenie konkurencji dotyczy zarówno aktualnie istniejącej konkurencji, jak i zakłóceń potencjalnych - środek pomocowy może skutkować istotnymi trudnościami w wejściu na rynek dla przedsiębiorstw, które dopiero zechcą w nim uczestniczyć, jak też odwrotnie - wzmocnić pozycję przedsiębiorcy i umożliwić mu wejście na rynki innych Państw Członkowskich.

Udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości 200 tys. Euro w okresie 3 lat budżetowych. Z akt sprawy wynika, że płatnik wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tys. euro.

W związku z powyższym analiza sprawy wykazała, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek, mogłoby stanowić pomoc de minimis.

I.K.G., nie zgadzając się z powyższą decyzją, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

W skardze skarżąca podniosła, że wyjaśnienia i argumenty ZUS są niespójne, bez zachowania konsekwencji i logiki.

Nie zgadza się z wyliczeniami ZUS dot. należności, a przesłane jej wydruki są niejasne i w dalszym ciągu nie ma przekonania do wysokości zaległości.

Zarzuciła również ZUS opieszałość w dochodzeniu zaległości, co wygenerowało wysokie odsetki.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s.. Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości.

Przede wszystkim nie jest sporne, że w przypadku skarżącej nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, skarżący bowiem uzyskuje stały dochód z tytułu świadczenia rentowego. Słusznie zatem organ stwierdził, że istnieje możliwość dochodzenia zapłaty zaległych składek, jakkolwiek niewątpliwie wiązać się to będzie z dolegliwością dla skarżącego. Dolegliwość ta jednak nie jest równoznaczna z całkowitą nieściągalnością należności.

Oceniając z kolei sytuację skarżącej w kontekście przesłanki rozporządzenia, która nakazuje ocenić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, należy uznać, że w okolicznościach faktycznych sprawy taka przesłanka nie zaistniała. Nie chodzi w niej bowiem o subiektywne odczucie dolegliwości związanej z posiadaniem długów w ogóle, lecz szczególne okoliczności, które taką sytuację czynią. Skarżąca jest wprawdzie schorowana, jednak choroba ta pozostaje bez wpływu na osiągane przez nią dochody z tytułu świadczenia rentowego.

Jednocześnie skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, nieformalna separacja nie wpływa na obowiązek małżonków we wspieraniu się np. finansowym, a skarżąca nie przedłożyła informacji o sytuacji finansowej i majątkowej małżonka.

Jakkolwiek zatem sytuacja skarżącej, zobowiązanej do zapłaty zaległych składek jest trudna, to jednak skarżąca ma obiektywną możliwość uiszczenia zaległości, przynajmniej w ratach. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne.

Zważyć należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ zgromadził kompletny materiał dowodowy niezbędny do analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, a zebrany materiał dowodowy ocenił w sposób wyczerpujący. Na tej podstawie organ, w ramach przysługującego mu uprawnienia doszedł do przekonania, że jakkolwiek sytuacja materialno-bytowa skarżącego jest trudna, to jednak nie uniemożliwia ona spłaty zobowiązań, dodatkowo też w sprawie nie może mieć zastosowania § 3 rozporządzenia.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

DSz