Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 688/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.8a
journal: Dz.U. 1994 nr 53 poz 214
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, Protokolant ref. staż. Beata Kowalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił wyłączenia stosowania wobec M.K. (w decyzji określonej jako M.S. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Do wydania ww. decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

M.S. (obecnie: M.K. – zgodnie z poświadczoną za zgodność z oryginałem kopią odpisu zupełnego aktu małżeństwa załączoną do akt sprawy II SA/Wa 2478/19) wnioskiem z dnia [...] października 2017 r. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu wniosku przedstawiła przebieg służby, informując, że służbę rozpoczęła w Rejonowym Urzędzie Spraw Wewnętrznych w [...] w Biurze [...], gdzie wykonywała czynności wyłącznie administracyjne przy obsługiwaniu osób ubiegających się o wydanie [...]. Służbę tę wykonywała od dnia [...] października 1983 r. do dnia [...] kwietnia 1989 r., a następnie została przeniesiona na etat inspektora ds. prewencji grupy Inspektorów RUSW w [...]. Wnioskodawczyni podkreśliła, że nie wykonywała żadnych czynności operacyjnych na rzecz SB, nie zwalczała opozycji, nie prowadzała inwigilacji itp., nie wstąpiła do PZPR, pomimo wielokrotnych prób nakłonienia jej do tego, a co było niemile widziane przez przełożonych.

Podała też, że ze względu na osiągane przez nią dobre wyniki w pracy została w dniu [...] lipca 1990 r. awansowana na młodszego specjalistę Referatu ds. [...] w RUSW [...], a praca z nieletnimi zagrożonymi procesem demoralizacji stała się jej celem zawodowym. Oświadczyła nadto, że od lutego 1998 r. realizowała zadania służbowe w pionie kryminalnym KRP w J., w późniejszym zaś okresie - w Komisariacie Policji w K.. Brała udział w poszukiwaniach osób, przestępców, w zasadzkach, w oględzinach miejsc zdarzeń/zabójstw, wypadków ze skutkiem śmiertelnym, czynów samobójczych, rozbojów, kradzieży z włamaniem, prowadziła też skomplikowane sprawy dot. przestępstw gospodarczych, przestępstw kryminalnych popełnianych na dzieciach, czy takie, w których ofiarami były kobiety, zaznaczając, że wszystkie czynności w zakresie pracy operacyjno - dochodzeniowej zawsze stanowiły zagrożenie dla życia i zdrowia.

Nienormowany czas pracy i wykonywanie czynności w stresie przez kilkanaście lat odbiło się na jej zdrowiu lat i skutkowało przyznaniem przez komisję lekarską MSWiA III grupy inwalidzkiej i orzeczeniem o trwałej niezdolności do służby.

M.K. podkreśliła jednocześnie, że służąc w Policji od 1990 r. była wielokrotnie nagradzana za pełnioną wzorowo oraz z narażeniem życia i zdrowia służbę. Dodała, że [...] września 2006 r. została mianowana na pierwszy stopień oficerski – podkomisarza Policji, a w dniu [...] lipca 2010 r. – na komisarza Policji. W dniu [...] lipca 2008 r. otrzymała Brązową Odznakę "Zasłużony Policjant", a [...] lipca 2010 r. – Złotą Odznakę "Zasłużony Policjant".

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec M.K. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Na skutek złożonego przez M.K. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2019 r. nr [...].

Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2478/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzje.

W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, że wydając obie sporne decyzje, Minister dopuścił się - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia zarówno przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 K.p.a., polegającego przede wszystkim na niewłaściwej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, jak również dopuścił się błędnej interpretacji przepisu prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, a w konsekwencji obu ww. uchybień - w sposób nieuzasadniony przyjął, że skarżąca nie spełnia przesłanek do zastosowania wobec niej wnioskowanego wyłączenia, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy.

Biorąc pod uwagę, że łączny okres służby skarżącej wynosi 27 lat, 5 miesięcy i 21 dni, Sąd uznał, że służba przez okres 5 lat, 5 miesięcy i 16 dni na rzecz państwa totalitarnego, obejmująca również okres, w którym skarżąca nie wykonywała żadnych zadań operacyjnych odpowiednich dla macierzystej jednostki, do której była przypisana, była służbą krótkotrwałą, w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Nadto w ocenie Sądu, przyjęta przez organ wykładnia przepisu w zakresie przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej - zawężająca stosowanie tej przesłanki wyłącznie do przypadków, w których stwierdzono pełnienie służby z narażeniem życia i zdrowia - nie jest prawidłowa. W świetle powyższego, wskazany przez Ministra brak dowodów potwierdzających, że skarżąca pełniła służbę z narażeniem życia i zdrowia, nie może stanowić jakiejkolwiek podstawy do przyjęcia, że przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy nie została spełniona zwłaszcza, że organ wyraźnie wskazał wprost w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż nie kwestionuje rzetelnego wykonywania przez stronę skarżącą zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.

W tej sytuacji, skoro zatem, w odniesieniu do skarżącej spełnione zostały oba kryteria określone w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, to obowiązkiem Ministra było dokonanie oceny, czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", próżno jednak doszukać się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakichkolwiek rozważań organu w tym zakresie. Za takie nie sposób bowiem uznać ogólnego stwierdzenia, jakie w tych sprawach używa Minister, że szczególnie uzasadniony przypadek zachodzi wówczas, "gdy strona legitymuje się wybitnymi osiągnieciami w służbie, szczególnie wyróżniającymi ją na tle pozostałych funkcjonariuszy", bowiem nie odnosi się ono w jakimkolwiek stopniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Niezależnie od dostrzeżonego braku jakiejkolwiek analizy w tym zakresie, Sąd podniósł, iż prawodawca nie zawęził pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" wyłącznie do potrzeb wyróżniania się danego funkcjonariusza, czy też posiadania przez niego nadzwyczajnych osiągnieć. Okoliczności te, zdaniem Sądu, mogą być wprawdzie brane przez organ pod uwagę, jednakże wymagają one analizy i właściwego uzasadnienia w każdym indywidualnym przypadku. Jeśli bowiem organ wywodzi, że dany funkcjonariusz nie legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie, szczególnie wyróżniającymi go na tle pozostałych funkcjonariuszy, to musi jednocześnie wykazać, jakie osiągnięcia mogłyby zostać uznane za wybitne i wyróżniające stronę na tle określonej grupy funkcjonariuszy (np. funkcjonariuszy danej jednostki). To samo dotyczy użytego przez Ministra pojęcia "nadzwyczajnych osiągnięć".

Niezależnie od powyższego, Sąd wskazał - mając na względzie wyrażone przez projektodawcę cele wprowadzenia ustawy nowelizującej oraz rolę w tym kontekście regulacji przewidzianej w art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy - że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być przykładowo sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie wieloletniej, rzetelnej służby na rzecz niepodległej Polski, gdy - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zwłaszcza, gdy była ona pełniona stosunkowo niedługo.

W związku z powyższym Sąd wskazał, że rozpatrując ponownie wniosek strony skarżącej, organ zastosuje się do dokonanej przez Sąd oceny prawnej, zgodnie z którą, skarżąca spełnia oba kryteria określone w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, a także dokona wyczerpującej oceny tego, czy sprawa skarżącej stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, a następnie wyda należycie i przekonująco umotywowaną decyzję administracyjną.

Ponownie rozpoznając wniosek M.K., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec ww. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu decyzji Minister podniósł, iż z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni została zwolniona ze służby w Policji w dniu [...] kwietnia 2011 r. i ma ustalone prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej, przy czym nie wypłaca się renty inwalidzkiej z uwagi na posiadanie prawa do korzystniejszej emerytury.

Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2017 r. stanowiącego Informację o przebiegu służby nr [...], wynika, że wnioskodawczyni pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, od dnia [...] października 1983 r. do dnia [...] marca 1989 r., tj. przez 5 lat, 5 miesięcy i 16 dni, a całkowity okres służby wynosi 27 lat, 5 miesięcy i 21 dni.

Z kopii kompletnych akt osobowych o sygn. [...], przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu pismem z dnia [...] września 2020 r. znak: [...], nie wynika, aby M.K. nierzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.

Minister podniósł też, że Komendant Główny Policji w piśmie z dnia [...] marca 2018 r. poinformował, iż wnioskodawczyni po dniu 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki służbowe, na co wskazują m.in. opinie służbowe, a także awanse na wyższe stanowiska służbowe, jak też odznaczenie Złotą i Brązową Odznaką "Zasłużony Policjant". W analizowanych materiałach nie odnaleziono jednocześnie informacji o wymierzonych M.K. karach dyscyplinarnych. Brak jest również dokumentów odnoszących się do czynności służbowych, w trakcie których wystąpiło zagrożenie życia lub zdrowia.

Minister szeroko objaśnił sposób rozumienia przez niego przesłanek wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Przechodząc natomiast do analizy przedmiotowej sprawy stwierdził, że w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2478/19, całkowicie zbytecznym było podejmowanie przez organ powtórnej analizy w obszarze dwóch przesłanek stypizowanych w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, ponieważ ocena prawna wyrażona przez Sąd jest dla organu wiążąca, zaś sformułowanie konstatacji sprzecznej z ową oceną, stanowiłoby naruszenie prawa, jak również byłoby działaniem nieuwzględniającym szeroko rozumianą ekonomikę procesową. Przyjąwszy zatem spełnienie przez wnioskodawczynię ww. przesłanek, Minister rozpatrzył pozostałe aspekty, które miały lub ewentualnie mogły mieć wpływ na ukształtowanie się ostatecznego poglądu organu co do wystąpienia w przedmiotowej sprawie warunku "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie wobec M.K. art. 8a ustawy zaopatrzeniowej

Badając w kontekście zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", czy wnioskodawczyni angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji Minister podniósł, że M.K. w czasie trwania ustroju państwa totalitarnego pełniła służbę początkowo jako sekretarka-maszynistka Służby Bezpieczeństwa Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...], a później jako referent Grupy [...] SB ww. jednostki organizacyjnej.

Minister wyjaśnił w związku z tym, że Grupy [...] odpowiedzialne były m.in. za podejmowanie decyzji i wydawanie dokumentów [...] uprawniających do [...] oraz prowadzenie wstępnego rozpoznania operacyjnego międzynarodowego ruchu osobowego. Uzależnienie wydawania [...] w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej poprzez wprowadzenie ścisłej reglamentacji stanowiło wówczas istotne narzędzie SB (nie bez przyczyny [...] komórki organizacyjne podlegały właśnie jej), dające tej formacji szereg możliwości kontrolowania przez państwo wszystkich aspektów życia społecznego, w tym w szczególności wywierania na obywatelach presji. Poprzez okazję do załatwiania spraw [...], umożliwiających niezwykle atrakcyjny wtedy wyjazd za granicę, często werbowano ludzi do współpracy z SB. Problemy z wyjazdem z kraju spotykały właściwie każdą osobę krytycznie nastawioną i otwarcie wyrażającą swój negatywny stosunek wobec komunistycznych ideologii. Były ponadto kategorie osób (np. księża katoliccy oraz osoby związane z działalnością opozycyjną), wobec których represję, polegającą na odmowie wydania paszportu, stosowano zdecydowanie częściej niż w stosunku do innych grup społecznych.

Minister zaznaczył jednocześnie, że pomimo, że wnioskodawczyni w swoim podaniu o przyjęcie do służby z dnia [...] kwietnia 1983 r. zwracała się z prośbą o zatrudnienie stricte w organach Milicji Obywatelskiej, to została obsadzona na etacie SB. Organ przyjął zatem, że M.K. z pewnością była świadoma wykonywanych tam zadań, o czym świadczyć może m.in. jej raport, w którym wskazywała swoje ówczesne stanowisko służbowe. Powyższa okoliczność, na gruncie przedmiotowej sprawy, niewątpliwie wpływa na niekorzyść wnioskodawczyni.

Minister podniósł nadto, że wnikliwa analiza przekazanych przez IPN akt osobowych wykazała, że wnioskodawczyni była całkowicie samodzielnym, wyróżniającym się i w pełni zaangażowanym funkcjonariuszem SB, wykazywała się własną inicjatywą i nie ograniczała do ustawowego czasu pracy, kształciła się, awansowała w strukturach SB, czerpała z tej organizacji pełne przywileje, przyczyniając się do jej trwania i rozwoju. Wobec powyższego, zdaniem organu, kilkuletnią służbę pełnioną w Grupie [...] SB należy ocenić jednoznacznie negatywnie, co uniemożliwia na gruncie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej zakwalifikowanie sprawy M.K. jako szczególnie uzasadnionego przypadku.

Biorąc pod uwagę charakter wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, Minister stwierdził, że sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z ww. przepisu, skutkujących wyłączeniem stosowania względem M.K. art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy.

W skardze na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.K., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła:

– obrazę prawa procesowego, tj. art. 156 § 3 K.p.a. polegającą na wydaniu decyzji w sprawie rozstrzygniętej uprzednio prawomocnie wyrokiem Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt. II SA/Wa 2478/19 uchylającym wcześniejsze decyzje organu, co doprowadziło do wyłączenia stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej,

– obrazę art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez jej niezastosowanie mimo wyraźnych wskazówek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w ww. wyroku.

Wobec tak postawionych zarzutów skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i jej uchylenie w całości z powodu nieważności. Ewentualnie, wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że wobec skarżącej należy wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż WSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt. II SA/Wa 2478/19 przesądził, że spełnia ona oba kryteria określone w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto Sąd stwierdził, że organ wydał decyzje bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Skarżąca zarzuciła, że organ wydając zaskarżona decyzję nadal nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, natomiast dysponując tym samym materiałem dowodowym powinien wziąć pod uwagę wskazówki zawarte w wyroku z dnia 25 czerwca 2020 r.

Skarżąca podkreśliła, że pracując w biurze paszportowym wykonywała jedynie czynności biurowe: przyjmowała wnioski o wydanie [...], kompletowała dokumenty i wydawała [...]. Natomiast analiza dokumentów i decyzja o przyznaniu [...] nie należała do niej, nie brała też udziału w weryfikacji wniosków, nie miała dostępu do informacji tajnych, nie miała nadto żadnego wpływu na decyzje organu, w którym pracowała. Wyjaśniła jednocześnie, że przed przejęciem biura [...] w struktury UB, czynnościami tymi zajmowali się pracownicy cywilni, podobnie jak teraz.

Skarżąca stwierdziła, że czuje się obrażona treścią decyzji, deprecjonowaniem jej pracy i zaangażowania w zapewnienie bezpieczeństwa zwykłych, uczciwych ludzi, zwalczaniu przestępczości, pracy ze skazanymi i młodocianymi przestępcami, narażaniu się na ataki słowne i fizyczne ze strony podejrzanych i skazanych. Podkreśliła, że to nie praca w biurze [...], przy maszynie do pisania i w okienku była niebezpieczna, tylko wykonywana po 1990 r. kiedy miała bezpośrednią styczność z osobami niebezpiecznymi dla niej i jej rodziny.

Podniosła też, że mechanizm odpowiedzialności zbiorowej, jakim posłużył się ustawodawca w nowelizacji ustawy zaopatrzeniowej z dnia 16 grudnia 2016 r. wskazuje na naruszenie zasady trójpodziału władzy, wynikającej z art. 10 Konstytucji RP, ponieważ ustawodawca, realizując funkcje prawodawcze, wystąpił również w roli władzy sądowniczej, wymierzając ustawową sprawiedliwość wszystkim funkcjonariuszom zatrudnionym w formacjach i instytucjach wskazanych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, poprzez drastyczne obniżenie świadczeń emerytalnych. Wobec powyższego skarżąca stwierdziła, że Sąd powinien przeprowadzić samodzielną kontrolę zgodności przepisów tej nowelizacji z Konstytucją i EKPCz.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl zaś art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Wbrew zarzutom skargi, w sprawie nie zaszły jednak przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na przesłankę nieważnościową z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

Należy przypomnieć, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2022 r. została wydana w następstwie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2478/19. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2019 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] marca 2019 r. o odmowie wyłączenia stosowania wobec M.K. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uznając, że organ administracji dopuścił się naruszenia zarówno przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 K.p.a., jak również dopuścił się błędnej interpretacji przepisu prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Wyrok ten, wbrew twierdzeniom skargi, nie rozstrzygnął o wyłączeniu stosowania wobec M.K. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, gdyż sąd administracyjny nie mógł wydać takiego rozstrzygnięcia

W związku z prawomocnym wyrokiem Sądu wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Wa 2478/19 organ był zobowiązany ponownie rozpoznać sprawę z wniosku M.K., kierując się dyspozycją art. 153 P.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013r., sygn. akt II GSK 2101/11, publ. CBOSA).

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, wydając zaskarżoną decyzję Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dopuścił się naruszenia art. 153 P.p.s.a. Organ nie uwzględnił bowiem w sposób pełny oceny prawnej (wykładni prawa) oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2478/19. Przyjmując bowiem prawidłowo, że w przypadku skarżącej spełnione są kryteria z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, tj. "krótkotrwałość służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem życia i zdrowia", organ nie rozważył w sposób rzetelny i wszechstronny, czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w ww. przepisie.

Jak wskazał WSA w Warszawie w ww. wyroku z dnia 25 czerwca 2020 r., szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być przykładowo sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie wieloletniej, rzetelnej służby na rzecz niepodległej Polski, gdy - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zwłaszcza, gdy była ona pełniona stosunkowo niedługo.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ rozpoznając ponownie sprawę nie zastosował się do powyższych wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 2020 r., co do oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Uznając w zaskarżonej decyzji, że sprawa skarżącej nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, organ nie przywołał żadnych konkretnych faktów dotyczących służby skarżącej, zadań przez nią wykonywanych, jak również jej postawy, charakteru służby i warunków jej pełnienia. Nie powołał się na żadne konkretne dowody, potwierdzające tezy organu o zaangażowaniu skarżącej w struktury państwa totalitarnego oraz wykonywaniu przez nią czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji. Ustaleń w tym zakresie nie wyczerpuje bowiem samo wskazanie, że skarżąca w czasie trwania ustroju państwa totalitarnego pełniła służbę początkowo jako sekretarka-maszynistka Służby Bezpieczeństwa Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...], a później jako referent Grupy [...] SB ww. jednostki organizacyjnej oraz przedstawienie ogólnych informacji za co były odpowiedzialne Grupy [...] SB. Nie można bowiem pracy skarżącej oceniać wyłącznie w kontekście zadań realizowanych przez Grupę [...] SB, w której pełniła ona najpierw funkcje sekretarki-maszynistki, a później referenta. W Grupie [...] zatrudnione były bowiem nie tylko osoby pełniące funkcje ukierunkowane bezpośrednio na działalność państwa totalitarnego, ale także osoby wykonujące typowe czynności biurowo-administracyjne. Nie sposób zatem bez głębszej analizy konkretnych czynności wykonywanych przez skarżącą uznać, że osoba pełniąca funkcje sekretarki, a następnie referenta, wykonywała działania "stricte na rzecz ustroju totalitarnego".

Organ nie przypisał skarżącej żadnych konkretnych czynów godzących w wolności obywatelskie, które pozwalałyby – w świetle orzecznictwa NSA – na jednoznaczną ocenę, że prawa emerytalne nabyte - przede wszystkim po ponad 20 latach służby w Policji - zostały nabyte niesłusznie.

Z powyższego wynika, że organ pobieżnie i wybiórczo przeanalizował przebieg służby skarżącej, którą - co istotne - pełniła ponad 27 lat i której zdecydowana większość przypada po dniu 12 września 1989 r., a przede wszystkim nie uwzględnił wskazań co do oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" zawartych w wyroku WSA z dnia 20 czerwca 2020 r.

W świetle powyższego zarzuty skargi należy uznać za uzasadnione. Wydając zaskarżoną decyzję organ przekroczył granice uznania administracyjnego, bowiem nie rozważył przebiegu całej służby skarżącej w świetle przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zaskarżona decyzja została wydana z pominięciem wykładni ww. przesłanki dokonanej przez WSA w Warszawie w ww. wyroku z dnia 20 czerwca 2020 r. co stanowi o naruszeniu art. 153 P.p.s.a. Wymienione naruszenia skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni powyższe rozważania oraz ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2478/19. Wydając rozstrzygnięcie w sprawie ponownie dokona oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ dokonując takiej oceny uwzględni fakt odznaczenia M,K. w okresie pełnienia służby na rzecz państwa demokratycznego Brązową i Złotą Odznaką "Zasłużony Policjant", a także charakter wykonywanych zadań przez skarżącą w okresie pełnienia przez nią służby na rzecz państwa totalitarnego.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 153 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 powołanej ustawy.

Należy jednocześnie wyjaśnić, iż Sąd nie był uprawniony do dokonania w wyroku zmiany zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że wobec skarżącej należy wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, gdyż takiego rozstrzygnięcia nie przewidują przepisy P.p.s.a. Sąd nie mógł też zobowiązać Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do wydania w określonym terminie decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wyłączającej stosowanie wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, gdyż przepis art. 145a § 1 P.p.s.a. nie ma zastosowania w sprawach, w których rozstrzygniecie pozostawiono uznaniu organu.