Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 627/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. B. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 21 marca 2019 r. skarżący J. B. (dalej : "wnioskodawca" lub "skarżący") wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem G. B.. Do wniosku załączył orzeczenie z dnia 18 marca 2019 r., w którym Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. Burmistrz B. B., odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako przyczynę odmowy organ wskazał,

iż niepełnosprawność ojca wnioskodawcy powstała od 8 lutego 2019 r., tj. po ukończeniu przez niego 18 czy 25 roku życia, w razie kontynuacji nauki, co powoduje niespełnienie przesłanki z art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że ojciec nie jest zdolny do samodzielnego funkcjonowania i potrzebuje pomocy w każdej czynności. Aby zapewnić mu tę pomoc skarżący nie mógł równocześnie prowadzić swojego gospodarstwa rolnego i zmuszony został do wydzierżawienia ziemi. Tym samym zaprzestał prowadzenia gospodarstwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także : "organ odwoławczy", "Kolegium") decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] uznało odwołanie za bezzasadne i utrzymało w mocy wskazaną wyżej decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako "u.ś.r.") wskazał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. który był podstawą odmowy przyznania świadczenia w niniejszej sprawie po wejściu w życie wyroku TK (sygn. akt K 38/13), istnieje jednolite i utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne, jednoznacznie stwierdzają, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art.17 ust. 1 u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do przedmiotowego świadczenia osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (m.in. wyrok WSA W Kielcach z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 164/19).

Jednakże w świetle art. 17b ust. 1 pkt 1 tej ustawy prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego, zaś skarżący poinformował, że wprawdzie nie prowadzi należącego do niego gospodarstwa rolnego osobiście, ale wydzierżawił je innej osobie.

Kolegium wskazało, że istotą przedmiotowego świadczenia, jego celem, jest nie tyle pokrycie wydatków związanych z niepełnosprawnością, ile dostarczenie środków rodzinom, w których powstaje niedostatek dochodu w związku z faktem, że jeden z członków nie może pracować ponieważ opiekuje się innym niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie udzielenie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest obecnie zależne od dochodu rodziny, jednakże biorąc pod uwagę fakt, że skarżący, jako właściciel gospodarstwa rolnego wydzierżawionego innej osobie, uzyskuje dochody z tego gospodarstwa w postaci czynszu dzierżawnego, to nie przysługuje mu rekompensata finansowa z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Stanowi to przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia, a zatem odmowa jego przyznania jest uzasadniona.

Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył opisaną wyżej decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze decyzji tej zarzucił naruszenie:

- prawa materialnego: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 oraz art. 17

ust. 5 u.ś.r. przez błędne uznanie, że uzyskiwanie dochodu z wydzierżawienia przez skarżącego gospodarstwa rolnego stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, a co za tym idzie poprzez odmowę przyznania przedmiotowego świadczenia pomimo tego, że spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące przysługiwanie ww. świadczenia i nie zachodzi żadna z enumeratywnie wymienionych okoliczności wykluczających przysługiwanie tego świadczenia,

- przepisów postępowania: art. 6 oraz art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na działaniu organu wbrew przepisom prawa oraz dokonaniu bezzasadnych ustaleń w świetle zgromadzonych dowodów.

W motywach skargi wyjaśniano, że skarżący spełnił wszystkie przesłanki warunkujące przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budziło żadnych wątpliwości organu, iż skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z podjęciem opieki nad swoim ojcem. Nie zachodzi również żadna z okoliczności wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. wykluczających przysługiwanie skarżącemu ww. świadczenia. Pomimo powyższego organ odwoławczy uznał, że uzyskiwanie przez skarżącego dochodu w postaci czynszu z tytułu wydzierżawienia gospodarstwa rolnego (co nie stanowi żadnej z okoliczności przewidzianych w art. 17 ust. 5 u.ś.r.) wyklucza przysługiwanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Taka decyzja organu narusza prawo i winna zostać uchylona.

W skardze podniesiono też, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie bliżej określonej w uzasadnieniu tej uchwały działalności rolniczej, zaś zarządzanie gospodarstwem rolnym, stanowiące jedną z form jego prowadzenia winno mieć charakter zawodowej, stałej, osobistej i realizującej interesy danej osoby (posiadacza gospodarstwa) działalności rolniczej, mającej charakter pracy lub innych czynności wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa. Uchwała NSA ma ogólną moc wiążącą, a skarżący przedstawiając umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia 10 maja 2016 r. oraz składając oświadczenie z dnia 21 marca 2019 r., o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r. wykazał, że zaprzestał prowadzenia przez siebie gospodarstwa rolnego. Zaznaczono także, iż dochód uzyskiwany przez skarżącego z tytułu wydzierżawienia gospodarstwa rolnego został umówiony w formie płodów rolnych (1 tonę ziemniaków i 0,5 tony owsa) i nie sposób dochodu tego porównywać z dochodem, jaki skarżący uzyskiwał przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego liczącego 10 ha. Wysokość dochodu w postaci czynszu dzierżawnego jest kompletnie nieprzystająca do wysokości dochodu uzyskiwanego z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co umknęło organowi.

Wyrokiem z dnia 3 października 2019 r. sygn.. akt II SA/Sz 709/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd zwrócił uwagę, iż organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt,

że niepełnosprawność ojca skarżącego nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, jak stanowi art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ odwoławczy uznał, że zastosowanie tego przepisu było wadliwe, jednakże zaistniała inna przeszkoda do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu, Kolegium słusznie zwróciło uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego wyroku jest zatem zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., a zatem od tego momentu art.17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć zastosowania.

Jednakże trafnie kwestionując zasadność powołania się przez organ I instancji na kryterium czasu powstania niepełnosprawności u ojca skarżącego – zdaniem Sądu - organ odwoławczy sam nie ustrzegł się istotnych błędów.

Sąd podkreślił, iż zaskarżona decyzja spełniać powinna wymogi przewidziane w art. 8, art. 11 jak i art. 107 § 3 k.p.a. W myśl tych przepisów organy administracji obowiązane są przeprowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) jak również wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Realizacji zasady pogłębiania zaufania i zasady przekonywania służy przepis art. 107 § 3 k.p.a. stanowiący, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z przepisów tych wynika, że stanowisko organu musi znaleźć pełny wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji. Motywy, jak i tok rozumowania organu, powinny być przedstawione przez organ w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący, a przede wszystkim nawiązujący do przepisów znajdujących w sprawie zastosowanie. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy nie sprostał tym obowiązkom, gdyż nie wyjaśnił zasadności odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Wydaną przez siebie decyzję Kolegium oparło na art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a (tj. specjalny zasiłek opiekuńczy) i art. 17 (tj. świadczenia pielęgnacyjne) ubiegają się rolnicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Jednakże poza powołaniem tego przepisu organ II instancji nie wskazał jak należy rozumieć "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego" i czy na gruncie tej sprawy przesłanka ta wystąpiła, czy też nie. W sytuacji, gdy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składa rolnik, to zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi warunek konieczny do otrzymania tego świadczenia, co wymaga dokonania stosownych ustaleń w tej mierze. Według art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego z dnia 21 marca 2019 r., o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r. Sąd zwrócił również uwagę, że skarżący poinformował, iż nie prowadzi należącego do niego gospodarstwa rolnego osobiście, gdyż wydzierżawił je innej osobie, jednakże organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do tego twierdzenia jak i nie podważył złożonego oświadczenia. W takiej sytuacji nie można wywieść, aby organ w ogóle zajął stanowisko w zakresie przesłanki z art. 17b ust. 1 u.ś.r., a tym samym umotywował powołaną przez siebie podstawę prawną rozstrzygnięcia. Co więcej, organ odwoławczy - jako przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - potraktował fakt uzyskiwania przez skarżącego z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego dochodu w postaci czynszu dzierżawczego. W ocenie sądu, okoliczność ta nie stanowi o należytym uzasadnieniu decyzji, bowiem organ nie powiązał tej okoliczności ani z treścią art. 17b ust. 1 u.ś.r., ani z jakimkolwiek innym przepisem, przyjmując w konsekwencji, że ustawa nie uzależnia udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego od kryterium dochodowego. Obowiązkiem organów jest działanie na podstawie prawa, dlatego też organ nie może motywować odmowy przyznania świadczenia innymi przesłankami aniżeli wymienionymi w ustawie. Decyzja w przedmiocie świadczenia ma charakter decyzji związanej, a tym samym wykluczone też jest jakiekolwiek uznanie organu. Tylko okoliczności wynikające z przepisów prawa mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia. Tymczasem organ odwoławczy nie wykazał, aby uzyskiwanie dochodu z dzierżawy gospodarstwa rolnego miało jakiekolwiek znaczenie dla przyznania świadczenia.

Powyższe – zdaniem Sądu - prowadzi do wniosku, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie tylko uchybia art. 8, 11 i 107 § 3 k.p.a., ale także jest wewnętrznie sprzeczne. Organ wykluczając możliwość oparcia decyzji o przesłankę z art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie przywołał jakikolwiek racjonalnej argumentacji mającej potwierdzić słuszność stanowiska o zaistnieniu podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Z tych też względów decyzja ta wymyka się spod kontroli merytorycznej sądu, gdyż wskazane uchybienia uniemożliwiają ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.

Sąd zaznaczył też, iż jego rolą jest kontrola działalności organów administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem, stąd sąd nie może wyręczać organu w wypełnianiu nałożonych na niego obowiązków, w tym zastępować w czynieniu ustaleń faktycznych oraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Wskazane wyżej naruszenia przepisów prawa procesowego są tego rodzaju, że mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym Sąd wskazał, iż ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zobowiązany będzie do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej przez sąd i zweryfikowania istnienia po stronie skarżącego ustawowych przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w szczególności ustalenia, czy skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, pamiętając o jednoznacznym i konkretnym oraz wyczerpującym uzasadnieniu swojego stanowiska.

Po powrocie akt sprawy z Sądu, Kolegium, rozpatrując sprawę uznało, że nie może - jako organ odwoławczy - bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego stwierdzić, że wnioskodawca ma status podmiotu posiadającego gospodarstwo rolne, ale nieprowadzącego w nim działalności rolniczej i w konsekwencji rozstrzygnąć o tym, czy odwołujący jest rolnikiem, który byłby wyłączony spod działania przepisu art. 17 ust. 1, w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tego powodu Kolegium, decyzją z dnia [...].02.2020r. Nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia w celu przeprowadzenia i przeanalizowania dowodów, które podważałyby twierdzenia strony, że nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej. Kolegium wskazało też, iż w przypadku braku takich dowodów organ będzie obowiązany do uwzględnienia wniosku strony bez oceny przesłanki wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Pomimo powyższych wskazań organu odwoławczego, Burmistrz B. B., decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] ponownie odmówił przyznania wnioskodawcy wnioskowanego świadczenia opierając powyższe rozstrzygnięcie na kryterium wieku powstania niepełnosprawności i dodając, iż zgodnie z przedłożoną umowa dzierżawy strona nie prowadzi osobiście gospodarstwa rolnego.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wnioskodawca złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podniósł, iż organ odmówił mu świadczenia pomimo, iż w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem wydzierżawił gospodarstwo rolne, nie prowadzi go osobiście, co zostało potwierdzone przedłożoną organowi I instancji umową dzierżawy.

Odwołujący podkreślił, że organ I instancji ponownie odmówił przyznania świadczenia wyłącznie z uwagi na wiek, w którym u jego ojca powstała niepełnosprawność, gdy tymczasem Kolegium w decyzji kasacyjnej z dnia [...] lutego2020r. Nr [...] wskazało, iż organ będzie obowiązany do uwzględnienia wniosku r strony bez oceny przesłanki wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] maja 2020 r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 oraz art. 17b ust. 1 u.ś.r. i opisaniu warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 stwierdziło, że osoby opiekujące się dorosłymi niepełnosprawnymi, powinny być traktowane w taki sam sposób, niezależnie od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby zaliczonej do kategorii osób dorosłych w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie ulega zatem wątpliwości, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od dnia 23 października 2014 r.

Wynika to również z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.

Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą wojewódzkich sądów administracyjnych zaprezentowaną m.in. w wyrokach: II SA/Sz 525/17 z dnia 29 czerwca 2017 r., II SA/Sz 141/17 z dnia 7 czerwca 2017 r., II SA/Sz 1208/16 z dnia 23 lutego 2017 r., II SA/Po 828/15 z dnia 27 listopada 2015 r. w odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 lub 25 roku życia nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką, skoro tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny. Dokonując merytorycznego rozpoznania wniosku organy powinny zatem zbadać, czy wnioskodawcy spełniają warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem części niekonstytucyjnego przepisu i w zależności do tych ustaleń wydać stosowne rozstrzygnięcie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podziela poglądy zaprezentowane w wymienionych wyrokach, co prezentowało w swoich decyzjach dotyczących przyznania J. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Pomimo że powodem odmowy świadczenia nie może być wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, to jednak – zdaniem Kolegium - wnioskodawcy nie przysługuje jednak prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Badając sprawę SKO stwierdziło, iż wnioskodawca, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie posiada także żadnych uprawnień emerytalno - rentowych i sprawuje opiekę nad ojcem. Z akt sprawy wynika, że ojciec wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] marca 2019r. Nr [...], wydanym na wniosek złożony w dniu 8 lutego 2019r., o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Z akt sprawy wynika także, iż G. B. jest wdowcem.

Z treści wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że wnioskodawca jest rolnikiem jednakże zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. W toku postępowania wyjaśniającego wnioskodawca przedłożył umowę dzierżawy gruntów rolnych zawartą w dniu 10 maja 2016r. na okres 10 lat.

W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a (specjalny zasiłek opiekuńczy) i art. 17 (świadczenie pielęgnacyjne) ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Powyższy przepis dostosował regulację dotyczącą świadczenia pielęgnacyjnego do specyfiki związanej z utrzymywaniem się rolników z prowadzenia działalności rolniczej. Zgodnie z definicją rolnika zawartą w art. 6 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2336), pod pojęciem tym rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także .osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W myśl zacytowanej definicji rolnikiem jest osoba posiadająca gospodarstwo rolne i prowadząca w nim działalność rolniczą. Samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie wyczerpuje ustawowego pojęcia rolnika, konieczne jest jeszcze prowadzenie w tym gospodarstwie działalności rolniczej.

Pojęcie gospodarstwa rolnego definiuje z kolei art. 6 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowiąc, że przez pojęcie to rozumie się każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej, a więc zgodnie z art. 6 pkt 3 działalności w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej lub rybnej. Również w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca określił pojęcie gospodarstwa rolnego, określając w art. 3 pkt 6, że pojęcie to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1892), za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Niewątpliwe zatem zarówno w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak i w ustawie o świadczeniach rodzinnych przez gospodarstwo rolne rozumie się gospodarstwo przeznaczone do prowadzenia działalności rolniczej.

Dalej Kolegium wywodzi, iż w myśl art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie mowa o "zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej" - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym przepisie definiującym ustawodawca zatem pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" generalnie ograniczył do wykonywania pracy przez pracowników najemnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany był pogląd, iż prawo do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje rolnikom, którzy w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej - rezygnują z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odnośnie sposobu rozumienia kategorii prowadzenia działalności rolniczej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, która - mimo podjęcia jej w poprzednio obowiązującym stanie prawnym dotyczącym świadczeń pielęgnacyjnych - zachowała aktualność w komentowanym zakresie. W uchwale wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W przedmiotowej uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Wskazując, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, objętą w związku z tym odmiennym reżimem zabezpieczenia społecznego określonym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, NSA stwierdził, że rolnik prowadzący we wskazanym rozumieniu gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników według zasad określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, dopuszczającej jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą (por. art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 3, art. 5a ustawy). Celem tej ustawy jest więc zapewnienie ubezpieczenia społecznego rolnikom, dla których prowadzenie działalności rolniczej stanowi podstawowe zajęcie będące źródłem utrzymania i którzy w związku z tym nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Zatem w przypadku rolników ich ubezpieczenie społeczne ma ze swej istoty swoje źródło w prowadzeniu działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym. Działalność ta zaś immanentnie powiązana jest z celem, jakim jest osiąganie dochodu, czyli zapewnienie środków utrzymania. Istotą natomiast świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca przedłożył umowę dzierżawy posiadanej nieruchomości rolnej, zawartą w dniu 10 maja 2016r. na okres 10 lat. Zatem wydzierżawienie gospodarstwa rolnego nastąpiło znacznie wcześniej, niż konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby dla jego ojca w związku z jego znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, o której orzeczono dopiero w marcu 2019 roku. Ustawodawca wymaga, aby niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ten związek przyczynowo - skutkowy powinien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje bądź nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź rezygnuje z prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne bowiem w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za sama opiekę nad chorym, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem najbliższych - w przedmiotowej sprawie syna względem ojca - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź prowadzenia gospodarstwa rolnego w tym celu. Nie może ono być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego nastąpiła w dniu 10.05.2016r., a konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powstała w marcu 2019r. Uznać zatem należy, iż brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Powyższą decyzję wnioskodawca, działając przez pełnomocnika r. pr. J. L. zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie :

1) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. przez błędne uznanie, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i podjęcia przez skarżącego opieki w czasie odpowiadającym wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

2) przepisów postępowania, a to art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy a polegające na działaniu organu wbrew przepisom prawa oraz dokonaniu bezzasadnych ustaleń o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącego nad ojcem, a zaprzestaniem prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego;

3) przepisów postępowania – tj. art. 9, art. 10 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na tym, iż zarzut wskazanego powyżej braku związku przyczynowo - skutkowego został ustalony dopiero przy piątym rozpatrywaniu sprawy przez zajmujące się nią organy administracyjne i organ nie dał możliwości odniesienia się skarżącemu do tego zarzutu;

4) przepisów postępowania, a to art. 8, 11 i 107 § 3 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na tym, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji odnosi się jedynie do części zebranego w sprawie materiału, a nawet w tej części analiza zebranego materiału jest pobieżna i niepełna, co stanowi naruszenie prawa, o którym mowa w art. 57 § 1 ust. 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.).

W związku z powyższym skarżący na podstawie przepisu ort. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. B. w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego.

Ponadto na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych do skargi dokumentów na okoliczność, iż G. B. już w 2016 r. znajdował się w stanie wymagającym opieki, którą sprawował skarżący; istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania tej opieki przez wnioskodawcę a zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż organ jako uzasadnienie zaskarżonej decyzji podał,, iż "wydzierżawienie gospodarstwa rolnego nastąpiło znacznie wcześniej, niż konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby dla ojca skarżącego w związku z jego znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, o której orzeczono dopiero w marcu 2019 r" oraz "brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem".

Powyższe ustalenia organ powziął wyłącznie z porównania treści dwóch dokumentów: umowy dzierżawy z dnia 10 maja 2016 r. (z której treści wynika, że w tym dniu skarżący wydzierżawił osobie trzeciej gospodarstwo rolne na okres 10 lat) oraz dotyczącym ojca skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 marca 2019 r. Porównując daty tych dwóch dokumentów organ stwierdził, że skoro wydzierżawienie gospodarstwa rolnego przez skarżącego świadczące o zaprzestaniu prowadzenia przez niego tego gospodarstwa nastąpiło na blisko 3 lata przed uzyskaniem przez jego ojca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to brak wymaganego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad jego niepełnosprawnym ojcem.

Ustalenie takie jest błędne, a ponadto oparte jest na nieuprawnionej interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r..

Zdaniem skarżącego, z treści orzeczenia o niepełnosprawności wynika, iż niepełnosprawność ojca skarżącego istnieje od czasu nie dającego się ustalić (pkt IV orzeczenia), zaś sama data orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stanowi jedynie datę, w jakiej uprawniony organ orzekł o stopniu tej niepełnosprawności. Powyższe zostało przez organ odwoławczy pominięte. Organ nie zauważył przy tym, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane w oparciu m.in. o karty informacyjne leczenia pacjenta z 2016 r;

Pominięta została również treść oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu 21 marca 2019 r. na podstawie art. 17b ust. 2 u.ś.r., gdzie skarżący wyjaśnił, że "już od dłuższego czasu wydzierżawiłem gospodarstwo rolne z uwagi na brak możliwości wykonywania prac rolnych ze względu na opiekę nad ojcem" oraz że "nie jest w stanie jednocześnie opiekować się ojcem i pracować w gospodarstwie rolnym czy podjąć zatrudnienie".

Już tylko z tych dokumentów wynika, iż stan ojca skarżącego, wymagający stałej opieki nad nim, nie zaistniał dopiero w dniu wydania orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności, a wcześniej i datuje się właśnie od roku 2016.

Skarżący podkreśla, iż zarzut braku związku przyczynowo - skutkowego został podniesiony przez organ odwoławczy dopiero obecnie, przy trzecim rozpoznawaniu sprawy. Organ przy tym w żadnej mierze nie zapewnił skarżącemu czynnego udziału w tym stadium postępowania i nie umożliwił wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, pomimo że zasada określona w art. 10 § 1 K.p.a. dotyczy również postępowania przed organem drugiej instancji (wyrok WSA w Warszawie z 13.12.2007 r., V SA/Wa 1991/07, LEX nr 484910). Organ również nie poinformował skarżącego o powyższej okoliczności faktycznej, która - w ocenie organu - miała wpływ na ustalenie prawa będącego przedmiotem postępowania administracyjnego, pomimo że obowiązek określony art. 9 K.p.a. powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.07.1992 r., III ARN 40/92, LEX nr 10909, z glosą W. Tarasa, PiP 1993/3, s. 110, oraz J. Zimmermanna, PiP 1993/8, s. 116).

W wyniku naruszenie powyższych zarzutów skarżący w istocie został pozbawiony prawa do przedstawiania w toku postępowania administracyjnego wyjaśnień i dokumentów potwierdzających kwestionowany przez organ związek przyczynowo - skutkowy.

Dalej w skardze wyjaśniono, że stan ojca skarżącego uległ znacznemu pogorszeniu w pierwszym półroczu 2016 r. Skutkowało to wielokrotnymi pobytami w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym począwszy od marca 2016 r., odstąpieniem od zabiegu usunięcia zaćmy oka w dniu 10 marca 2016 r., gdzie w karcie informacyjnej podano, że pacjent nie był zorientowany co do miejsca i czasu, jest nie współpracujący i o nieprawidłowym kontakcie, co wskazuje, iż przestał sobie wówczas radzić z czynnościami życia codziennego, co doprowadziło do sporządzenia w dniu 11 marca 2016 r. pełnomocnictwa upoważniającego skarżącego do wykonywania w jego imieniu tych obowiązków. Powyższe doprowadziło do podjęcia nad ojcem codziennej i stałej opieki przez skarżącego.

Z uwagi na opiekę nad ojcem niemożliwe stało się prowadzenie przez skarżącego gospodarstwa rolnego, co doprowadziło do tego, że w maju 2016 r. gospodarstwo to zostało wydzierżawione osobie trzeciej.

Wobec powyższego – zdaniem skarżącego - uznać należy, iż zachodzi kwestionowany przez organ związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a zaprzestaniem przez niego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zdaniem skarżącego, przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie uzależniają uzyskania prawa przedmiotowego świadczenia od takiej korelacji czasowej. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, iż "wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna (...) musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, co oznacza, że pomiędzy rezygnacja czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 marca 2020 r. II SA/Sz 19/20, LEX nr 2973579). Oznacza to, że korelacja taka w postaci związku przyczynowo - skutkowego w realiach niniejszej sprawy musi dotyczyć wyłącznie rezygnacji skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego i sprawowania opieki nad jego ojcem. Uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie jest objęte opisaną wyżej korelacją i stanowi wyłącznie jedną z przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy pogląd potwierdza teza uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2020 r., II SA/Po 1012/19, LEX nr 2780396: "Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa."

Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą - decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego. W związku z tym spełnienie przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. nakłada na organ obowiązek jego przyznania (vide np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Olsztynie z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/OI 483/17, publ. LEX nr 2338357). Skarżący zaś spełnił wszystkie przesłanki określone w art. 17 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. warunkujące przysługiwanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nad jego ojcem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej : P.p.s.a. Ponieważ kwestia przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego i ocena wydanych w tej sprawie przez organy obu instancji decyzji była już przedmiotem rozpoznania i prawnej oceny tutejszego Sądu, przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W wyroku z dnia 3 października 2019 r. uchylającym decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy odmowną decyzję organu I instancji, tutejszy Sąd podkreślił, iż organ odwoławczy, trafnie kwestionując zasadność powołania się przez organ I instancji na kryterium wieku powstania niepełnosprawności u ojca skarżącego, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 sam nie ustrzegł się istotnych błędów, w szczególności, przez to, iż jako przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego potraktował fakt uzyskiwania przez skarżącego z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego dochodów w postaci czynszu dzierżawczego. W ocenie sądu, organ odwoławczy nie powiązał tej okoliczności ani z treścią art. 17b ust. 1 u.ś.r., ani z jakimkolwiek innym przepisem, przyjmując, że ustawa nie uzależnia udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego od kryterium dochodowego. Sąd wskazał dalej, iż obowiązkiem organów jest działanie na podstawie prawa, dlatego też organ nie może motywować odmowy przyznania świadczenia innymi przesłankami aniżeli wymienionymi w ustawie. Decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter decyzji związanej, a tym samym wykluczone też jest jakikolwiek uznanie organu. Tylko okoliczności wynikające z przepisów prawa mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia, tymczasem organ odwoławczy nie wykazał, aby uzyskiwanie bliżej nieokreślonego dochodu z dzierżawy gospodarstwa rolnego miało jakikolwiek znaczenie dla przyznania świadczenia.

Tymczasem organ odwoławczy, wykluczając możliwość oparcia decyzji o przesłankę z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., nie przywołał jakikolwiek racjonalnej argumentacji mającej potwierdzić słuszność stanowiska o zaistnieniu podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Sąd nakazał organowi odwoławczemu na konieczność wyeliminowania tych braków wskazując, iż ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zobowiązany będzie do uwzględnienia wyrażonej przez sąd oceny prawnej i zweryfikowania istnienia po stronie skarżącego ustawowych przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w szczególności ustalenia, czy skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, z jednoznacznym i konkretnym oraz wyczerpującym uzasadnieniem swojego stanowiska.

W ocenie składu Sądu obecnie rozstrzygającego skargę na wydaną po wskazanym wyżej wyroku Sądu z dnia 3 października 2019 r. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze organ ten nie zastosował się do powyższych wskazań, gdyż po przekazaniu mu sprawy przez Sąd, uchylił decyzję organu I instancji, nakładając na niego obowiązek ustalenia, czy skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, co nie zostało zawarte we wskazaniach Sądu. I mimo iż organ I instancji żadnych ustaleń w tym zakresie nie poczynił i ponownie wydał decyzję odmowną w oparciu o zniesioną wskazanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przesłankę wskazaną w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. przesłankę wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, czym naruszył w sposób oczywisty art. 153 P.p.s.a., SKO utrzymało tę decyzję w mocy. Wprawdzie organ odwoławczy ponownie stwierdził, że kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność w obowiązującym stanie prawnym nie obowiązuje, ale uznał, że skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z tego względu, że wydzierżawił swe gospodarstwo w 2016 r. (z czego uzyskuje przychód) natomiast orzeczenie o niepełnosprawności jego ojca, wskazujące na konieczność opieki, zostało wydane w 2019 r., zatem między tymi zdarzeniami nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy. Niezależnie od powyższego SKO dla umotywowania swego stanowiska przytoczyło obszerne fragmenty uchwały 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. OPS 5/12, podjętej w innym stanie prawnym. Należy zatem wskazać, iż art. 17b został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r. poz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r.,IOPS 5/12. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Treść obowiązujących obecnie przepisów czyni bezterminowymi obszernie przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważania na temat ubezpieczenia rolników - jako nie mające doniosłości prawnej dla przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Krakowie z dnia 23 lipca 2020 r. III SA/Kr 326/20).

Po nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych i wprowadzeniu przepisu art. 17b ust. 1 u.ś.r. kwestia uprawnień rolników do wskazanego w tym przepisie świadczenia pielęgnacyjnego nie budzi już wątpliwości, stąd wywody SKO na temat możliwości pogodzenia przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego i sprawowania opieki nad wymagającym jej członkiem rodziny są również bezprzedmiotowe. W świetle wskazanego wyżej przepisu istotny jest bowiem jedynie fakt zaprzestania przez rolnika prowadzenia gospodarstwa i jego związek z koniecznością sprawowania opieki nad wymagającym jej członkiem rodziny, o którym mowa w art. 17 u.ś.r.

Ostatecznie SKO stwierdziło, iż skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, albowiem ze względu na różnicę czasową między wydzierżawieniem gospodarstwa, a stwierdzeniem konieczności przedmiotowej opieki nad ojcem, taki związek nie istnieje.

Stanowisko to również nie jest oparte na jednoznacznych ustaleniach w tym zakresie. Skarżący wraz ze skargą przedstawił dokumentację medyczną, poczynając od marca 2016 r. z której wynika stan zdrowia jego ojca, wskazujący na konieczność sprawowania nad nim opieki.

Potwierdza to też akt notarialny z dnia 11 marca 2016 r., w którym ojciec upoważniał skarżącego do reprezentowania go przed wszelkimi organami i dokonywania w jego imieniu wszelkich czynności prawnych, co w połączeniu z dokumentacją medyczną z tego okresu można wiązać z niezdolnością do samodzielnego radzenia sobie w czynnościach życia codziennego.

Dokumenty te zresztą znajdują się w aktach postępowania. Do kwestii tej organ odwoławczy w żadnej mierze się nie odniósł. Tymczasem okoliczność ta ma istotne znaczenie, albowiem w świetle art. 17b ust. 1 u.ś.r. rzeczywiście winien zachodzić związek przyczynowy między zaprzestaniem przez opiekuna, będącego rolnikiem, prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże z powyższego przepisu nie wynika, iż musi istnieć zbieżność czasowa między zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa a stwierdzeniem niepełnosprawności uprawniającej do sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 u.ś.r. przez wydanie stosowanego orzeczenia przez właściwy organ. Z żadnego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika bowiem, aby musiała istnieć czasowa zbieżność pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia/prowadzenia gospodarstwa rolnego czy niepodejmowaniem zatrudnienia a wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wynika natomiast, że podstawę rozstrzygnięcia winien stanowić stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji ostatecznej. Nie ma więc znaczenia prawnego data zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w powiązaniu z datą złożenia wniosku o przyznanie świadczenia (...). Ocena ta powinna być dokonywana jako aktualna, odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia.(por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2020 r. sygn.. III SA/Sr 286/20).

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, o którym mowa w ust. 1 art. 17b u.ś.r. potwierdza się stosownym oświadczeniem. Oświadczenie takie skarżący złożył wyjaśniając nadto, iż opiekę tę, ze względu na stan zdrowia ojca zmuszony był sprawować już od 2015 r. Wskazywał przy tym na posiadanie dokumentów w tym zakresie, którymi jednak ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie wykazały zainteresowania i nie odniosły się do nich.

Wynikało to zapewne z przyjętej koncepcji rozstrzygnięcia sprawy opartej jednak na wadliwej wykładni art. 17b ust. 1 u.ś.r.

Zaniechanie tej czynności, tj. oceny dokumentacji medycznej na którą powoływał się skarżący w toku postępowania stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 K.p.a. mające wpływ na wynik sprawy, albowiem miało to istotne znaczenie dla ustalenia określonej w art. 17b ust.1 u.ś.r. przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, chociażby przez jego wydzierżawienie, w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Tutejszy Sąd w wyroku z dnia 3 października 2019 r. stwierdził też m.in. iż uzyskiwanie przez rolnika, który w związku z koniecznością opieki nad wymagającym tego członkiem rodziny i wydzierżawił gospodarstwo określonego dochodu z tytułu tej dzierżawy, nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, które nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Powyższa ocena prawna Sądu jest, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. również wiążąca do organów ponownie rozpoznających sprawę, co jednak w zaskarżonej decyzji nie zostało uwzględnione.

Powyższe uchybienia organów obu instancji powodują zasadność wyeliminowania wydanych przez nie rozstrzygnięć z obrotu prawnego i konieczność ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wyżej przedstawionej oceny prawnej Sądu co do zastosowania art. 17b ust. 1 u.ś.r. - co jest uzależnione od jednoznacznego ustalenia i stwierdzenia, czy skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, poprzez jego wydzierżawienie w 2016 r. innej osobie i czy wydzierżawienie oznaczało również zaprzestania zarządzania tym gospodarstwem oraz czy, miało związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny, o której mowa w art. 17 u.ś.r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.