Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 644/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.  7 ust. 4 i art. 83 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 161 poz 1688
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 czerwca 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2010 r. ze skargi (...) w B. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie wydania odpisu aktu urodzenia. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. z dnia (...) r. nr (...), 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Wojewody (...) na rzecz skarżącego (...) (...)złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...]r. "A" w B. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. o wydanie odpisu skróconego aktu urodzenia J. G., urodzonej w dniu [...]r., będącej spadkobiercą K. G.. Uzasadniając wniosek "A" wskazał, że był wierzycielem (z tytułu zawarcia umowy kredytowej ) zmarłej K. G.. Fakt ten wykazano za pomocą dołączonego do wniosku odpisu umowy kredytowej z dnia [...]r. Windykacja należności wynikająca z tej umowy została zawieszona z powodu zgonu dłużniczki. "A" wskazał, że ma interes prawny w ustaleniu następców prawnych swojej dłużniczki gdyż art. 1025 Kodeksu cywilnego przyznaje wierzycielowi uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniku. Z treści art. 6 i art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego wynika zaś, że ciężar udowodnienia zgonu dłużnika oraz pokrewieństwa pomiędzy spadkodawcą i spadkobiercą jako podstawy do stwierdzenia nabycia spadku po dłużniku spoczywa na wnioskodawcy. Wnioskodawca powołał się na przepis art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z treścią którego odpisy aktów stanu cywilnego i zaświadczenia o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub o ich braku mogą być również wydane na wniosek innych osób, niż wymienione w ust. 1 tego przepisu, jeżeli wykażą one w tym interes prawny. Ponieważ, jak wskazano wyżej wnioskodawca ma interes prawny w uzyskaniu informacji pozwalających ustalić krąg następców prawnych zmarłego dłużnika, a odpis aktu stanu cywilnego stanowi urzędowy dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a więc dotyczy również wykazania węzła pokrewieństwa, z którym prawo spadkowe wiąże przejście praw i obowiązków spadkodawcy, czyli również długów spadkowych. Skoro "A" jako wierzyciel zmarłej jest uprawniony w celu dochodzenia swoich praw, do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniku, a to zgodnie z art. 1025 kodeksu cywilnego, to tym samym przysługuje mu interes prawny w rozumieniu art. 83 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego do żądania odpisu aktu zgonu dłużnika oraz aktu urodzenia jego następców prawnych. Dla potwierdzenia swojego stanowiska "A’ powołał się na treść wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 stycznia 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 945/07.

Pismem z dnia [...]r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S.wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia złożonego wniosku, poprzez wykazanie interesu prawnego. Organ wskazał przy tym, że powołane we wniosku "A" przepisy dotyczą dziedziczenia ustawowego i nie sposób dostrzec w nich podstawy do żądania wydania odpisów aktów stanu cywilnego. Jeśli natomiast taki odpis miałby stanowić dowód w postępowaniu sądowym – wówczas wnioskodawca powinien przedstawić uwierzytelnioną kserokopię wezwania sądu w tym zakresie.

W odpowiedzi z dnia [...]r. "A" w B. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, powołując się na wskazane wcześniej przepisy.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S.odmówił "A" w B. wydania odpisu skróconego aktu urodzenia nr [...]dotyczącego P.J. F. G.(G.) "z powodu braku przesłanek potwierdzających zgodnie z art. 83 Prawo o aktach stanu cywilnego uprawnienia do odbioru dokumentu". Jako podstawę decyzji wskazał art. 7 ust. 4 i art. 83 Prawa o aktach stanu cywilnego oraz art. 104 kpa. W uzasadnieniu powołując się na treść art. 83 ustawy oraz na zasadę ograniczonej jawności formalnej ksiąg i aktów stanu cywilnego mającej na celu ochronę praw osób, których akta dotyczą, ich zstępnych i wstępnych stwierdził, że "A" nie wykazał interesu prawnego w rozumieniu przywołanego art. 83 ust. 2 ustawy do żądania skróconego odpisu aktu urodzenia córki zmarłej dłużniczki. Z powołanych przez "A" przepisów kodeksu cywilnego i kpc nie wynika obowiązek przedłożenia żądanego skróconego odpisu aktu urodzenia. Wnioskując o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniczce wnioskodawca jest zobowiązany przedłożyć jedynie jej akt zgonu dla wykazania faktu jej śmierci i właściwości sądu rozstrzygającego. Pozostałe dokumenty mogą być zaś składane po założeniu sprawy. O ich wydanie może się też zwrócić Sąd (art. 250 § 1 i art. 785 kpc). W tym stanie faktycznym i prawnym do wydania przedmiotowego odpisu aktu urodzenia doszłoby zdaniem organu pierwszej instancji z naruszeniem treści art. 6 i art. 7 kpa.

W odwołaniu od tej decyzji "A" w B. wniósł o jej uchylenie jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 83 ust. 2 ustawy przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że "A’ nie wykazał interesu prawnego w wydaniu mu odpisu skróconego aktu urodzenia zstępnego dłużnika. W uzasadnieniu odwołania dla wykazania tego interesu powołał się na treść art. 1025 i art. 252 kpc w zw. z art. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego podkreślając, że tego rodzaju dokument stanowi dowód istnienia więzi prawnej łączącej dłużniczkę z osobami będącymi jej spadkobiercami. Dla wykazania więzła pokrewieństwa, z którym art. 831 § 1 kc łączy następstwo prawne – dziedziczenie ustawowe, "A" powinien przedłożyć akt urodzenia spadkobiercy. Dla realizacji swojej wierzytelności musi bowiem wykazać następstwo prawne po dłużniku. Przesądza to o jego interesie prawnym w żądaniu wydania mu odpisu aktu urodzenia córki dłużniczki w sytuacji gdy organ pierwszej instancji nie kwestionował istnienia wierzytelności wnioskodawcy.

Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]r. nr [...]utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 7 ust. 4 i art. 83 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdził, że z treści powołanych w odwołaniu przepisów prawa nie wynika po stronie wnioskodawcy obowiązek złożenia żądanego odpisu aktu urodzenia. Zgodnie z art. 670 kc sąd bada bowiem z urzędu kto jest spadkobiercą. "A" mimo ciążącego na nim zgodnie z art. 6 kc obowiązku udowodnienia faktu z którego wywodzi skutki prawne nie wskazał zobowiązania będącego podstawą jego roszczenia wobec spadkobierców K. G. (G.) i nie przedstawił żadnych dokumentów, że roszczenie to jest wymagalne. Nie udowodnił też, że J. G. nie odrzuciła spadku. Dopiero po przedstawieniu takich dowodów można by mówić zdaniem Wojewody o istnieniu po stronie "A" interesu prawnego umożliwiającego otrzymanie odpisu aktu urodzenia.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody [...] "A" w Brzeźnicy wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił, że decyzje te zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego, w tym w szczególności art. 83 ust. 2 tego aktu prawnego. W uzasadnieniu skargi powtórzył w ogólnym zakresie argumenty przedstawione we wcześniejszych pismach procesowych. Podkreślił, że organ pierwszej instancji nie kwestionował wierzytelności "A" w stosunku do K.G., która zgodnie z § 1 umowy kredytowej stała się w całości wymagalna z dniem [...]r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W ocenie Sądu decyzje organów obu instancji nie mogą się ostać albowiem zostały wydane bez dostatecznego wyjaśnienia i rozważenia istotnych dla sprawy okoliczności, których ustalenie było niezbędne dla jej rozstrzygnięcia. Tego rodzaju uchybienie procesowe mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Wobec niedostatecznego wyjaśnienia sprawy nie można odeprzeć też skutecznie zarzutu wydania tych decyzji z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy– art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm., zwanej dalej ustawą lub Prawem o aktach stanu cywilnego), tj. w warunkach o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 1a ustawy p.p.s.a.

Istotą sporu poddanego kontroli Sądu jest odpowiedź na pytanie, czy skarżący wykazał w uzyskaniu przedmiotowego odpisu aktu stanu cywilnego interes prawny w rozumieniu art. 83 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego. Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "interes prawny" odnosi się do związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków określonego podmiotu, a sprawą w której może nastąpić konkretyzacja tych praw i obowiązków. Jego podstawą mogą być wszystkie normy, istniejące w obowiązującym stanie prawnym, w oparciu o które można wywieść obowiązek uzyskania informacji znajdujących się w aktach stanu cywilnego. Podkreślenia wymaga, że konkretyzacja ta nie musi wyłącznie w postępowaniu administracyjnym ale również w innych postępowaniach, w tym w postępowaniu cywilnym, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Trafne jest w tym względzie stanowisko wyrażone przez WSA w Krakowie w powoływanym przez skarżącą wyroku z dnia 14 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 945/07 (LEX nr 465054), w którym Sąd wskazał, że wykazanie interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu stanu cywilnego, ma polegać na wskazaniu okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes prawny, a nie na wskazaniu przepisu z którego wprost wynikałby obowiązek przedłożenia aktu stanu cywilnego. Nadto należy stwierdzić, że jakkolwiek interes ten ma charakter materialnoprawny to może on urzeczywistniać się poprzez zastosowanie norm mających głównie charakter procesowy. Przez normy prawa materialnego należy bowiem rozumieć normy zawarte w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, które określają treść praw i obowiązków tych podmiotów do których w ramach danego stosunku prawnego przepisy te mogą mieć zastosowanie.

Przy tak pojmowanym interesie prawnym będzie go posiadał, zdaniem Sądu, również podmiot, który wnioskowany odpis aktu stanu cywilnego chce dołączyć jako dowód wynikających z niego zdarzeń do wniosku uruchamiającego postępowanie w innej sprawie, w tym w sprawie cywilnej. Dotyczy to także sytuacji gdy dołączenie takiego odpisu do przedmiotowego wniosku nie jest prawem nakazane jako wymóg formalny takiego wniosku. Zarówno w interesie wnioskodawcy jak i w interesie ogólnie pojętym leży bowiem aby wniosek mógł być szybko rozpoznany przez wydanie merytorycznego orzeczenia. Tak będzie wówczas, gdy dołączono do niego niezbędne dowody, w tym dokumenty warunkujące rozpoznanie sprawy jeżeli ich uzyskanie przez wnioskodawcę jest możliwe jeszcze przed złożeniem wniosku w postępowaniu zasadniczym. Istnienia interesu prawnego nie niweczy zatem fakt, że w zasadniczym postępowaniu sąd czy też organ orzekający może uzyskać przedmiotowy dokument (dowód) we własnym zakresie (zobacz w tym względzie wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 45/07 – LEX nr 372789)).

Przenosząc te ogólne uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że skoro wierzyciel spadkodawcy może złożyć zgodnie z treścią art. 1025 § 1 kc wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, a podstawą tego stwierdzenia w przypadku dziedziczenia ustawowego jest wykazanie m.in. stopnia pokrewieństwa (w zw. z art. 931 do 934 kc), to ma on zdaniem Sądu interes prawny w rozumieniu art. 83 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego w żądaniu wydania mu odpisu aktu urodzenia córki dłużniczki. Odpis ten będzie bowiem stanowił dowód stopnia pokrewieństwa w oparciu o który może dojść do stwierdzenia nabycia spadku a w konsekwencji do wykazania przejścia zobowiązań zmarłego dłużniczki na rzecz jego spadkobierców (w zw. z art. 922 kc). Wskazanie takiego dowodu obciąża zaś zgodnie z art. 232 kpc w pierwszej kolejności stronę (wnioskodawcę). Nie podważa tego stwierdzenia, zdaniem Sądu, treść art. 670 kpc zgodnie z którym sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W dalszej kolejności stwierdzenie nabycia spadku umożliwi wierzycielowi egzekucję jego wierzytelności od następców prawnych zmarłego dłużnika. Wbrew stanowisku Wojewody uprawnienie do żądania odpisu aktu urodzenia ustawowego spadkobiercy nie może być uzależnione od wcześniejszego wykazania, że spadkobierca ten nie odrzucił spadku. Wymóg taki nie wynika zdaniem Sądu z żadnego przepisu prawa pomijając już okoliczność, że jego spełnienie przez wierzyciela byłoby najczęściej niemożliwe. Ostatecznie ustalenia czy doszło do odrzucenia spadku dokona Sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, po wcześniejszym ustaleniu m.in. w oparciu o odpisy aktów stanu cywilnego, kto jest spadkobiercą.

Należy zwrócić przy tym uwagę na niekonsekwencję organów orzekających, które nie kwestionowały uprawnienia skarżącego "A" do uzyskania odpisu aktu zgonu dłużniczki K. G. chociaż obowiązujące przepisy nie nakładają obowiązku dołączenia również takiego aktu do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

Zgodzić się natomiast trzeba ze stanowiskiem Wojewody [...], że konieczną przesłanką wykazania interesu prawnego i uwzględnienia wniosku skarżącego "A" o wydanie odpisu aktu urodzenia J. G. jest wykazanie istnienia wierzytelności w stosunku do jej matki K. G i, która to okoliczność, również zdaniem Sądu, nie została dotychczas w dostateczny sposób wykazana. W tym przedmiocie nie jest zdaniem Sądu wystarczające powołanie się jedynie na treść umowy kredytowej r. bez wykazania, że wierzytelność z tej umowy w dalszym ciągu istnieje w całości lub w części (w ogóle takie stwierdzenie skarżącego "A" nie zostało wprost złożone). Rację ma jednak skarżący "A", że istnienie wierzytelności nie było przez organ pierwszej instancji kwestionowane. Jeżeli zatem wątpliwości w tym względzie miał organ odwoławczy to zgodnie z treścią art. 77 § 1 kpa powinien dopuścić na tę okoliczność stosowne dowody. W szczególności przy uwzględnieniu treści art. 7, art. 8 i art. 9 kpa powinien o brakach w tym przedmiocie poinformować wnioskodawcę wzywając go do przedstawienia stosownych dowodów z pouczeniem o konsekwencjach nie wywiązania się z tego obowiązku. Skoro tego nie uczynił to z naruszeniem tych przepisów nie wyjaśnił sprawy należycie do końcowego jej rozstrzygnięcia. Naruszenie to usuną organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Z powyższych względów decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy p.p.s.a.

Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji stojąc na stanowisku, że z uwagi na jej treść nie nadaje się ona do wykonania w rozumieniu art. 152 ustawy p.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 1, art. 209 i art. 211 tej ustawy.