Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 716/97
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1999-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 26 par. 1, art. 27 par. 1, art. 29 par. 1-2, art. 33
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Teza: 1. Nie sposób przyjąć za odpowiadające prawu stwierdzenie, iż braki tytułu wykonawczego mogą ulec poprawieniu przez wierzyciela w piśmie stanowiącym odpowiedź na pismo organu egzekucyjnego lub izby skarbowej.

2. Organ egzekucyjny, badając przy wszczęciu postępowania egzekucyjnego dopuszczalność egzekucji administracyjnej, bada z urzędu walory tytułu wykonawczego. Stwierdziwszy zaś braki formalne tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny winien zwrócić tytuł wierzycielowi do uzupełnienia.

TEZY

1. Nie sposób przyjąć za odpowiadające prawu stwierdzenie, iż braki tytułu wykonawczego mogą ulec poprawieniu przez wierzyciela w piśmie stanowiącym odpowiedź na pismo organu egzekucyjnego lub izby skarbowej.

2. Organ egzekucyjny, badając przy wszczęciu postępowania egzekucyjnego dopuszczalność egzekucji administracyjnej, bada z urzędu walory tytułu wykonawczego. Stwierdziwszy zaś braki formalne tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny winien zwrócić tytuł wierzycielowi do uzupełnienia.


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy postanowieniem z dnia 3 stycznia 1997 r. po ponownym rozpatrzeniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wniesionych w dniu 17 marca 1995 r. przez Fabrykę Lin "D." w Ś. - zarzuty te odrzucił, utrzymując w mocy dokonane czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny wskazał, że odpis tytułu wykonawczego doręczono dłużnikowi wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego. Egzekucja administracyjna na rzecz wierzyciela - Zakładu Energetycznego jest dopuszczalna na podstawie przepisu par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4 ze zm./ oraz art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./. Wierzyciel jest jednoosobową Spółką Skarbu Państwa, zaś egzekwowane świadczenie pochodzi z tytułu dostaw energii elektrycznej. Stwierdził ponadto organ egzekucyjny, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, wyegzekwowano kwotę wynikającą z tytułu wykonanego wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 54 procent za okres od 30 lipca 1994 r. do 13 marca 1995 r. oraz odsetkami naliczonymi przez wierzyciela do dnia 29 lipca 1994 r. i kosztami upomnienia; łączną kwotę przelano na rachunek wierzyciela. Po wygaśnięciu zobowiązania pieniężnego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Postępowanie wyjaśniające w sprawie przeprowadzone zostało po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1996 r. w toku którego wierzyciel potwierdził tak istnienie zobowiązania, prawidłowość tytułu wykonawczego jak i dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Ze stanowiskiem wierzyciela zapoznany został pełnomocnik dłużnika, który miał możliwość wypowiedzenia się w sprawie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Fabryka Lin "D." domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy Urzędowi Skarbowemu bądź uchylenia postanowienia wraz z orzeczeniem zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego. Dłużnik zarzucał, iż organ egzekucyjny nie rozumie podstawowej zasady postępowania egzekucyjnego jaką jest konieczność wystawienia tytułu wykonawczego odpowiadającego przepisom prawa. Błędnie wystawiony tytuł nie może być poprawiony, lecz winien być zwrócony wierzycielowi. Ponadto sentencja postanowienia jest błędnie sformułowana, co świadczy o braku zrozumienia przez organ istoty zarzutów dłużnika. Fakt, że egzekucja przeprowadzona została bezprawnie sprawia, że nie mogło dojść do wygaśnięcia zobowiązań i umorzenia egzekucji.

Izba Skarbowa postanowieniem z dnia 17 marca 1997 r. nie uznała zażalenia. Wskazano, że realizacja zaległości objętych tytułem nastąpiła w dniu 17 marca 1995 r. Kolejna analiza sprawy dokonana przez Izbę Skarbową nie doprowadziła do stwierdzenia nieprawidłowości w działaniu organu egzekucyjnego. Wskazano na treść art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stwierdzono, że egzekucja należności Zakładu Energetycznego SA była dopuszczalna, stąd też zarzut dłużnika jest nieuzasadniony. Pozostałe zarzuty nie mieszczą się w katalogu zarzutów z art. 33 ustawy, brak jest zatem podstaw do innego rozstrzygnięcia niż to, które wskazał wierzyciel.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Fabryka "D." domagała się jego uchylenia wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego, jako wydanych z naruszeniem art. 59 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, par. 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 26 par. 1 i art. 27 par. 1 ust. 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżąca powtarzała wywód o konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego toczącego się celu realizacji należności jednostki nie będącej państwową jednostką organizacyjną jak również ponawiała zarzut w przedmiocie wadliwości tytułu wykonawczego w sprawie.

Odpowiadając na skargę Izba Skarbowa wnosiła o jej oddalenie z podtrzymaniem stanowiska zajętego w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu stanu faktycznego i prawnego sprawy zważył:

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, o których mowa w przepisie art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ stanowią podstawowy środek ochrony dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym. Są jednak środkiem zaskarżenia, który winien być zgłoszony w momencie wszczęcia postępowania, najpóźniej jednak do dnia siódmego od daty doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Bezskuteczne jest natomiast wniesienie zarzutów w sytuacji, gdy doszło do realizacji tytułu wykonawczego przez ściągnięcie należności pieniężnej i jej przelanie na rzecz wierzyciela. W takiej sytuacji procesowej postępowanie wszczęte wniesieniem zarzutów powinno ulec umorzeniu wobec jego bezprzedmiotowości.

W sprawie niniejszej jest niesporne, iż do doręczenia odpisu tytułu wykonawczego doszło w dniu 13 marca 1995 r. W tym też dniu organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy wierzyciela o czym dłużnik zawiadomiony został w dniu 15 marca 1995 r. zaś realizacja tytułu przez ściągnięcie należności nim objętej oraz jej przelanie na konto wierzyciela nastąpiła w dniu 17 marca 1995 r. W tej dacie sporządzone zostało pismo dłużnika zawierające zarzuty w trybie powołanego art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; pismo to wpłynęło do organu w dniu 20 marca 1995 r., zaś brak w aktach koperty oraz adnotacji na piśmie wyklucza możliwość stwierdzenia w jakiej drodze pismo to nadeszło: przez osobiste złożenie czy drogą pocztową. Niezależnie od tego, nawet gdyby przyjąć najkorzystniejszą dla dłużnika wersję, a to nadania pisma w Urzędzie Pocztowym w dacie jego sporządzenia, to i tak był to dzień, w którym egzekucja faktycznie uległa zakończeniu. Formalne umorzenia postępowania egzekucyjnego w dniu 21 marca 1995 r. ma w tej sytuacji znaczenie marginalne, a to wobec wygaśnięcia zobowiązania w chwili jego wykonania.

W tej sytuacji, jak to już wyżej stwierdzono, postępowanie wszczęte złożeniem zarzutów powinno być umorzone. Nie istniały zatem podstawy, a to w świetle wystąpienia ujemnej przesłanki procesowej, do merytorycznego rozpatrywania zarzutów, jak to uczynił w tej sprawie tak organ egzekucyjny jak i Izba Skarbowa.

Niezależnie od tego trzeba wskazać, że stanowisko zajęte w postanowieniach wydanych w tej sprawie odpowiada prawu jedynie w zakresie stwierdzenia, że dopuszczalna jest egzekucja w postępowaniu administracyjnym należności Zakładu Energetyki S.A. z tytułu dostaw energii elektrycznej. Linia orzecznictwa sądowego administracyjnego w tej kwestii wydaje się już ustalona. Natomiast nie można podzielić poglądu Izby Skarbowej odnośnie skutków wad tytułu wykonawczego. W szczególności nie sposób przyjąć za odpowiadające prawu stwierdzenie, iż braki tytułu wykonawczego mogą ulec poprawieniu przez wierzyciela w piśmie stanowiącym odpowiedź na pismo organu egzekucyjnego lub Izby Skarbowej. Jak to słusznie wywodzi zobowiązany w sprawie niniejszej, tytuł wykonawczy, na podstawie którego dochodzi do wszczęcia egzekucji w myśl przepisu art. 26 par. 1 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, musi odpowiadać wymogom z art. 27 par. 1 tej ustawy. Organ egzekucyjny, badając przy wszczęciu postępowania egzekucyjnego dopuszczalność egzekucji administracyjnej, bada z urzędu walory tytułu wykonawczego. Stwierdziwszy zaś braki formalne tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny winien zwrócić tytuł wierzycielowi do uzupełnienia /art. 29 par. 1 i par. 2 ustawy/.

W sprawie niniejszej, pomijając bezzasadny zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w sprawie należności Zakładu Energetycznego S.A. z tytułu dostaw energii elektrycznej, zobowiązany zarzucał wierzycielowi brak w tytule właściwej podstawy prawnej oraz niewłaściwie ustaloną kwotę odsetek. W postępowaniu toczącym się przed umorzeniem egzekucji zarzuty te powinny spowodować reakcję organu przewidzianą w art. 29 par. 2 ustawy.

Jednakże, jak to wyżej wskazano, zarzuty wniesione zostały w chwili, gdy należność wraz z odsetkami została już przelana na konto wierzyciela, wobec czego postępowanie wszczęte wniesieniem zarzutów stało się bezprzedmiotowe. Nie można zaś zgodzić się z poglądem strony skarżącej, iż egzekucja przeprowadzona z naruszeniem przepisów powołanej ustawy powoduje niemożność umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu wykonania egzekwowanego obowiązku. Nie istniały zatem podstawy do prowadzenia postępowania oraz wydania postanowień oceniających zarzuty zobowiązanego co do meritum. Wskazane uchybienia nie mogą jednak stanowić podstawy uchylenia wadliwych postanowień w sytuacji, gdy egzekucja należności zakończona została ponad cztery lata temu. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postanowienia wydane w tej sprawie niezgodne są z prawem, a to z powołanymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wyrok wydano na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. Nr 74, poz. 368/.