Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2177/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 2 ust.5
journal: Dz.U. 2004 nr 2 poz 15
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami
article: art.122 ust 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant: st. asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 407/12 w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 407/12 oddalił skargę A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Prokurator Prokuratury Okręgowej w Słupsku złożył w dniu 12 września 2011 r. do Starosty Gdańskiego wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie skierowania A. L. na badanie lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem.

We wniosku wskazano, że w toku przeprowadzanego przez Prokuraturę przeciwko A. L. postępowania karnego w sprawie VI Ds.16/11 sporządzona została opinia sądowo-psychiatryczna przez lekarzy psychiatrów i psychologa w warunkach zamkniętego szpitala psychiatrycznego. Z opinii tej wynika, że w czasie popełniania zarzucanych czynów A. L. miał ograniczoną w znacznym stopniu zdolność do kierowania swoim postępowaniem, z uwagi na stwierdzone zakłócenia czynności psychicznych w postaci: uzależnienia od substancji psychoaktywnych i alkoholu, nieprawidłowej osobowości i organicznego uszkodzenia układu nerwowego.

W dniu [...] września 2011 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie skierowania na badania lekarskie. W zawiadomieniu o jego wszczęciu pouczono stronę o treści art. 10 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] Starosta Gdański skierował A. L., posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii B, na badania lekarskie.

W uzasadnieniu wskazano, że w związku z wnioskiem Prokuratury Okręgowej w Słupsku zostało wszczęte postępowanie administracyjne. W toku tego postępowania strona nie wniosła uwag i zastrzeżeń oraz oświadczyła, że podda się badaniom lekarskim. W konsekwencji, opierając się dokumentacji Prokuratury organ uznał, że w sprawie została spełniona przesłanka z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Stwierdzone w opinii sądowo-psychiatrycznej m.in. zakłócenia czynności psychicznych w postaci uzależnienia mieszanego od substancji psychoaktywnych i alkoholu oraz organiczne uszkodzenia układu nerwowego, mogą powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

W złożonym odwołaniu A. L. przyznał, że w toku postępowania prowadzonego przez Prokuraturę wydano opinię sądowo-psychiatryczną, stwierdzającą u odwołującego się uzależnienie od substancji psychoaktywnych i alkoholu, nieprawidłową osobowość i organiczne uszkodzenie układu nerwowego. Jednak w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Brak jest uzasadnienia wyjaśniającego, że schorzenia te mogą mieć wpływ na zdolność kierowania pojazdami. Takie stwierdzenie organu jest zbyt ogólnikowe i lakoniczne.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie Kolegium, decyzja organu I instancji była prawidłowa. Z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami wynika bowiem, że prawo do wydania decyzji przysługuje staroście już w sytuacji zaistnienia wątpliwości, a nie całkowitej pewności co do zdolności kierowcy do prowadzenia pojazdów. Organ otrzymał informację od Prokuratury o zastrzeżeniach w stanie zdrowia skarżącego. W sprawie niewątpliwie zaistniała zatem potrzeba zweryfikowania, czy wskazane zaburzenia mogą wypływać na zdolność do prowadzenia pojazdów, a badanie w tym kierunku będzie przeprowadzone przez lekarza uprawnionego do badań lekarskich osób kierujących pojazdami.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. L. zarzucił naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo że zgłaszane zarzuty wskazywały na zasadność wniesionego odwołania oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte ustosunkowanie się w zaskarżonej decyzji do wskazanych w odwołaniu zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając skargę wskazał, że w art. 122 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), prawodawca określił przesłanki skierowania na badania lekarskie kierowcy w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. W świetle art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy, jedną z nich mogą stanowić "nasuwające się zastrzeżenia" co do stanu zdrowia. Natomiast z § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania (Dz. U. Nr 2, poz. 15) wynika, że starosta może również skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację "o zastrzeżeniach w stanie zdrowia" tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

Sąd I instancji podkreślił, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, iż prawo do prowadzenia pojazdów ma charakter podmiotowy, a jego ograniczenia mogą mieć miejsce tylko w świetle określonych przez prawo przypadkach, dlatego ingerencja organu administracji w postaci sprawdzenia stanu zdrowia kierującego jest ograniczona do przypadków, gdy spełnione zostaną ustawowe przesłanki. Przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy, który zawiera normę zezwalającą na wydanie decyzji w przedmiocie skierowania na badania, został tak zredagowany, że musi wystąpić w sprawie przesłanka materialnoprawna w postaci "nasuwających się zastrzeżeń do stanu zdrowia" kierującego pojazdem, które muszą zostać potwierdzone w wyniku przeprowadzonego postępowania. Z treści tego artykułu wynika, że ustawa nie określa bliżej, o jakie konkretnie zastrzeżenia, co do stanu zdrowia kierującego pojazdem chodzi, ani bliżej ich nie definiuje. Przepis stanowi jedynie o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia. Natomiast § 2 ust. 5 rozporządzenia, który pozwala staroście skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby - wskazuje, że chodzi tu o zastrzeżenia w stanie zdrowia - mogące powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

W ocenie Sądu treść normatywna przywołanych przepisów odnosi się zatem do wiarygodnej informacji o zastrzeżeniach, co do stanu zdrowia, które mogą powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Nie jest natomiast wymagane ustalenie przez organ, czy w istocie rozpoznane schorzenia lub zmiany chorobowe stanowią o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy bowiem do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje orzeczenie w tym zakresie. Nie można nie zauważyć, że prawodawca posługuje się tu pojęciem zastrzeżeń mogących powodować, a nie powodujących niezdolność. Ocena przesłanek uzasadniających wydanie skierowania musi być przy tym dokonana każdorazowo przez pryzmat ewentualnego zagrożenia dla ruchu drogowego przez daną osobę. Niedomagania zdrowotne kierowcy są bowiem ważnym czynnikiem wpływającym na jego bezpieczeństwo, jak i innych użytkowników dróg. Zagrożenie, o którym mowa może być wywołane niezdolnością kierowcy do prowadzenia pojazdu spowodowaną brakami fizycznymi lub umysłowymi, mającymi postać jednostek chorobowych, jak i cechami charakteru dyskwalifikującymi go, jako kierowcę.

Podkreślono również, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie stykał się na drodze. Bez znaczenia natomiast jest to, czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Każda bowiem trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem dyskwalifikującym (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 126/09, LEX nr 557072; z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 167/10, LEX nr 745122).

Zdaniem Sądu uwzględniając zarówno interes publiczny polegający na zapewnieniu maksymalnego możliwego poziomu bezpieczeństwa w ruchu drogowym, jak i konieczność zagwarantowania ochrony praw jednostek przed dyskryminacją związaną z ich stanem zdrowia, normy art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy i § 2 ust. 5 rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że podstawą skierowania na badania lekarskie mogą być jedynie konkretne zastrzeżenia, co do stanu zdrowia kierującego, związane z jego określonymi zachowaniami lub diagnozą lekarską wskazującą bezpośrednio na możliwość istnienia przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Zebrany w sprawie materiał, wskazuje na istnienie konkretnych zastrzeżeń w stanie zdrowia strony, które mogą powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

Podstawę wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie stanowił wniosek Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Słupsku z dnia 8 września 2011 r. Wniosek ten zawierał informację, że w toku postępowania karnego postępowania w sprawie VI Ds.16/11 sporządzona została opinia sądowo-psychiatryczna przez lekarzy psychiatrów i psychologa w warunkach zamkniętego szpitala psychiatrycznego. Z opinii tej wynika, że w czasie popełniania zarzucanych czynów skarżący miał ograniczoną w znacznym stopniu zdolność do kierowania swoim postępowaniem. Opinia ta stwierdziła u strony zakłócenia czynności psychicznych w postaci: uzależnienia od substancji psychoaktywnych i alkoholu (uzależnienie mieszane), nieprawidłowej osobowości i organicznego uszkodzenia układu nerwowego.

Sąd zwrócił również uwagę, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie kwestionował treści opinii sądowo-psychiatrycznej ani stwierdzonych przez nią schorzeń. Zatem organy obu instancji zasadnie przyjęły, że zakłócenia czynności psychicznych stwierdzone u skarżącego "nasuwają zastrzeżenia" co do stanu zdrowia. Schorzenia te ze względu na swój charakter przekładają się na sposób jego zachowania i nasuwają istotne wątpliwości odnośnie gwarancji bezpiecznego poruszania się pojazdami. Tym samym mogą stanowić poważną przeszkodę w bezpiecznym uczestniczeniu przez niego w ruchu drogowym.

Wbrew zarzutom skargi, decyzje zostały dostatecznie uzasadnione. Podstawą skierowania na badanie były konkretnie zastrzeżenia dotyczące stanu zdrowia strony wymienione przez organy (uzależnienie od alkoholu i substancji psychoaktywnych, nieprawidłowa osobowość oraz organiczne uszkodzenie układu nerwowego). Wskazane zaś zaburzenia w sposób oczywisty mogą wypływać na zdolność do prowadzenia pojazdów, co zostało podkreślone w wydanych decyzjach administracyjnych.

Na marginesie Sąd wskazał, że wystąpienie przez Prokuratora z wnioskiem o skierowanie na badanie nie przesądza automatycznie o wydaniu decyzji przez organ. W sprawie przyczyną skierowania na badania nie była sama okoliczność złożenia wniosku, ale jego treść, a przede wszystkim waga zawartych w nim informacji.

Podsumowując, nie może budzić wątpliwości, że zostały spełnione przesłanki pozwalające na skierowanie skarżącego na badania lekarskie. Zakłócenia czynności psychicznych stwierdzone w opinii sądowo-psychiatrycznej "nasuwają zastrzeżenia" co do jego stanu zdrowia. Ponadto ze względu na ich charakter mogą one powodować niezdolność prowadzenia pojazdu. Powzięta przez organ informacja była wiarygodna, a materiał wystarczający do zadecydowania o potrzebie poddania strony badaniom. Oceniając materiał sprawy organy nie przekroczyły zasady swobodnej jego oceny.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. L., zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 135 P.p.s.a. poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien był zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych w postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, z uwagi na fakt, iż zarówno decyzja Starosty Gdańskiego z dnia [...] października 2011 r., jak i decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2012 r., zostały wydane po uchyleniu art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy prawo o ruchu drogowym (rozdział 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym uchylony został ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r., Dz. U. Nr 30, poz. 151, która weszła w życie 19 stycznia 2013 r.), który stanowił podstawę ich wydania i z uwagi na fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznawał sprawę już po wejściu w życie ww. zmiany oraz wydał wyrok już po wejściu w życie zmiany ustawy Prawo o ruchu drogowym i mimo tego faktu, bezzasadnie Sąd nie podjął żadnych wymaganych prawem czynności;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 161 § 1 pkt. 3 P.p.s.a., poprzez nie umorzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postępowania w sprawie, podczas gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone;

Ponadto z ostrożności procesowej skarżący kasacyjnie zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargi na decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r., podczas gdy Sąd powinien był uwzględnić skargę, z uwagi na fakt, że zachodziły przyczyny określone art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. z uwagi na fakt, że zarówno decyzja Starosty Gdańskiego z dnia [...] października 2011 r., jak i decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2012 r. zostały wydane po uchyleniu art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym (rozdział 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym uchylony został ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r., Dz. U. Nr 30, poz. 151, która weszła w życie 19 stycznia 2013 r.),

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i nieuchylenie decyzji organów administracji w całości, w sytuacji gdy organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 77 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny sprawy wyłącznie na podstawie opinii sądowo-psychiatrycznej wydanej w postępowaniu przygotowawczym, sygn. akt VI Ds. 16/11 prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w Słupsku, podczas gdy w niniejszej sprawie, w celu wszechstronnego i rzetelnego zbadania sprawy konieczne było zwrócenie się przez organ administracji publicznej do biegłych o wydanie właściwej opinii;

b) art. 155 k.p.a., poprzez nieuchylenie przez organ administracji decyzji ostatecznej, w przedmiocie skierowania strony na badania lekarskie w sytuacji, gdy art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym został uchylony i w związku z powyższym decyzja ostateczna stała się bezprzedmiotowa, a za uchyleniem decyzji przemawiał zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony, względnie;

c) art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niestwierdzenie przez organ administracji wygaśnięcia decyzji, podczas gdy wydana decyzja administracyjna stała się całkowicie bezprzedmiotowa.

Ponadto, wskazanemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione uznanie, że dolegliwości zaobserwowane w 2011 r. u A. L. są podstawą do skierowania go na badania lekarskie, podczas gdy domniemane dolegliwości skarżącego w żadnym zakresie nie spełniały przesłanek z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nie można twierdzić, że domniemane schorzenia mogły mieć jakikolwiek wpływ na zdolność kierowania pojazdami przez skarżącego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uchylenie wyroku na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, względnie uchylenie na podstawie art. 188 P.p.s.a. zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, względnie uchylenie wydanego w sprawie orzeczenia i umorzenie postępowania, zgodnie z art. 189 P.p.s.a.

2) przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości, ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był ograniczyć swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 135, art. 145 § 1 pkt 2 i art. 161 § 1 pkt. 3 P.p.s.a. poprzez wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku po wejściu w życie ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151 ze zm.) wskazać należy, że z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Ma zatem obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem.

Ponadto zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 tego aktu. Przyjęcie w powołanym przepisie zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności) zasadniczo nie podlega uwzględnieniu (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2016 r., s. 290, a także A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2009 r., s. 371).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że rozdział 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (w tym art. 122 ust. 1 pkt 4), regulujący m.in. kwestię kierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami został uchylony z dniem 19 stycznia 2013 r. na mocy art. 126 pkt 10 lit. j ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Ustawa o kierujących pojazdami nie zawierała przepisów przejściowych dotyczących wszczętych przed jej wejściem w życie postępowań w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie w zakresie zdolności do prowadzenia pojazdów względem kierowców, co do których zaistniały zastrzeżenia, co do stanu zdrowia. Z tych względów jedynie względem wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną w dniu 19 stycznia 2013 r. postępowań w przedmiocie skierowania na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, od dnia 19 stycznia 2013 r. zastosowanie mają przesłanki skierowania na takie badania określone w aktualnie obowiązującej ustawie o kierujących pojazdami.

Będąca przedmiotem oceny Sądu I instancji decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku wydana została natomiast w dniu [...] kwietnia 2012 r., a zatem w dacie obowiązywania art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Prawidłowo wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oceniał legalność decyzji na podstawie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odniósł się do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, ustalonych na podstawie zgromadzonych w aktach dokumentów a fakt, iż autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej nie dowodzi, że Sąd naruszył w sposób istotny art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty stanowiły dostateczną podstawę do wydania orzeczenia o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie.

Zaskarżona decyzja, kierująca A. L. na kontrolne badanie lekarskie została wydana na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z powołanym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Stosownie natomiast do § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15) starosta może również skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

Z powołanych przepisów wynika zatem, że podstawą do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie jest uzyskanie wiarygodnej informacji o zastrzeżeniach, co do stanu zdrowia kierującego pojazdem. Organ nie ustala, czy informacje te stanowią przesłankę do orzekania o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Okoliczności związane ze stanem zdrowia będą natomiast przedmiotem wyjaśnień w drodze stosownych badań lekarskich.

W rozpatrywanej sprawie podstawą wydania kwestionowanej decyzji był wniosek Prokuratora Okręgowego w Słupsku o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia pojazdów mechanicznych przez A. L. We wniosku tym wskazano, że w toku prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Słupsku postępowania karnego w sprawie V Ds. 16/11 podejrzany został poddany badaniom psychiatrycznym albowiem zaistniały uzasadnione wątpliwości co do stanu jego poczytalności w chwili popełnienia zarzucanych mu czynów. Biegli lekarze psychiatrzy oraz psycholog, po przeprowadzonej obserwacji, wydali opinię sądowo-psychiatryczną i rozpoznali u skarżącego zakłócenia czynności psychicznych w postaci uzależnienia mieszanego od substancji psychoaktywnych od alkoholu, osobowość nieprawidłową i ograniczone uszkodzenie układu nerwowego. We wnioskach końcowych opinii wskazano, że A. L. miał ograniczoną w stopniu znacznym zdolność do kierowania swoim postępowaniem.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe informacje stanowiły wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia o skierowaniu na badania lekarskiego w trybie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Podkreślenia bowiem wymaga, że dla bezpieczeństwa ruchu niezbędne jest czuwanie nad tym, by osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale także w okresie późniejszym, kiedy już z tych uprawnień korzystają. Przy czym do zdarzeń uprawdopodabniających istnienie okoliczności budzących zastrzeżenia co do stanu zdrowia danej osoby, nie musi dojść w związku z ruchem drogowym. Istotą skierowania na badania lekarskie w trybie omawianego przepisu, nie jest dodatkowy obowiązek poddania się takiemu badaniu w związku z popełnieniem wykroczenia drogowego, ale zaistnienie takich okoliczności w ogóle, które budzą wątpliwości co do stanu zdrowia osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami. Stan psychiczny i emocjonalny kierującego pojazdem nie bowiem jest bez znaczenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Dlatego też Sąd I instancji zasadnie zaaprobował stanowisko organów, że zastrzeżenia organu ścigania co do stanu zdrowia skarżącego, posiadają przymiot wiarygodnej informacji, uzasadniającej wydanie decyzji o skierowaniu na badania lekarskie.

Na marginesie wskazać należy, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym został zastąpiony art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, zgodnie z którym badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, podlega osoba posiadająca prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Analiza powołanej regulacji prowadzi do wniosku, że w przypadku zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy, zarówno w poprzednio obowiązującym stanie prawnym – a więc w stanie prawnym sprzed dnia 19 stycznia 2013 r., jak i w obecnie obowiązującym, przepisy przewidują podstawę do wydania decyzji administracyjnej o skierowaniu określonej osoby na badania lekarskie. Modyfikacji w tym zakresie uległo wyłącznie ustawowe wskazanie przesłanki uzasadniającej podjęcie takiej decyzji. O ile bowiem w poprzednio obowiązującym stanie prawnym ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym wskazywał na przypadki "nasuwające zastrzeżenia" co do stanu zdrowia, o tyle w obecnie obowiązującym stanie prawnym wskazuje na "uzasadnione" i "poważne" zastrzeżenia co do stanu zdrowia.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.