Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 966/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2008-02-13 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2002 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 15 listopada 2007 r., złożonym na formularzu PPF, F. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 cyt. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W świetle powołanych uregulowań wnioskodawcę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on dzierżawione od matki gospodarstwo rolne o powierzchni 65,4ha, które przynosi mu dochód w wysokości 325 zł miesięcznie, oraz świadczy usługi agroturystyczne, posiada dom o powierzchni 220 m2, działkę o powierzchni 900 m2 oraz osiem koni wykorzystywanych w celach agroturystycznych, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, na rozwój gospodarstwa zaciągnął kredyty w wysokości 200.000 zł, nadto zadłużył się u osób prywatnych, by spłacić zaległości podatkowe w kwocie 65.000 zł i uniknąć egzekucji. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką (schorowaną, wymagającą opieki lekarskiej i pielęgniarskiej), otrzymującą zasiłek w kwocie 154 zł oraz małżonką, uzyskującą dochód z emerytury w wysokości 1.400 zł brutto, dzięki któremu, jak wskazano we wniosku, rodzina może egzystować. Łączny miesięczny dochód brutto wnioskodawcy, jego małżonki oraz matki został określony we wniosku na kwotę 1.879 zł.

Przedłożone przez wnioskodawcę na wezwanie referendarza sądowego dokumenty źródłowe nie potwierdziły wszystkich wskazanych we wniosku o prawo pomocy okoliczności faktycznych a niektórym wprost zaprzeczyły.

I tak z umowy o pracę z dnia 1 września 2007 r. zawartej z małżonką wnioskodawcy wynika, iż jest ona zatrudniona na czas określony od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. za wynagrodzeniem zasadniczym w kwocie 958,19 zł, a pozostałe składniki wynagrodzenia będą ustalane odrębnie. Nadto z oświadczenia wnioskodawcy z dnia 28 grudnia 2007 r. (złożonego w odpowiedzi na ww. wezwanie) wynika, iż jego małżonka uzyskuje dochody nie tylko na podstawie ww. umowy o pracę, ale i umowy o dzieło (1.755 zł miesięcznie) i umów zleceń. Na podstawie odpisu decyzji ZUS ustalono, że od dnia 1 lipca 2007 r. wstrzymano wypłatę emerytury małżonce wnioskodawcy z powodu osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Analiza zapisów operacji księgowych wykonanych na rachunkach prowadzonych dla żony wnioskodawcy przez [...] oraz [...] wskazała, iż w okresie od 1 października do 27 grudnia 2007 r. uzyskała ona dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz umów o dzieło w łącznej kwocie 10.176,52 zł netto, co miesięcznie daje średnią kwotę 3.392,17 zł netto. Nadto na tych rachunkach zaksięgowano inne wpływy, w tym z tytułu zwrotu poniesionych kosztów dojazdu (120,83 zł) i rozliczenia kosztów podróży (693,73 zł). Łączne wpływy na ww. rachunki bankowe małżonki wnioskodawcy w podanym trzymiesięcznym okresie wyniosły 15.194,08 zł. Salda obu tych rachunków na dzień 27 grudnia 2007 r. były dodatnie i wynosiły odpowiednio 2.903,36 zł oraz 61,04 zł. Tym samym wysokość znajdujących się na tych rachunkach, i to już po wniesieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, środków pieniężnych kilkakrotnie przekraczała wysokość wpisu w niniejszej sprawie.

W dalszej kolejności zauważyć należy, że przedłożona dokumentacja (wyciąg łączony za okres od 1 do 31 lipca 2007 r.) wskazuje, że żona wnioskodawcy poza ww. rachunkami posiada także dwa rachunki w [...] – konto osobiste oraz konto walutowe w euro – na których na dzień 31 lipca 2007 r. zgromadzono oszczędności w wysokości 1.218,16 zł. Wyciągów z tych rachunków za okresy późniejsze, jak również oświadczenia o ich zamknięciu, wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania (doręczonego w dniu 18 grudnia 2007 r.) do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego, jego małżonkę i matkę rachunków bankowych obrazujących salda i historię operacji tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy. W konsekwencji nie zostało wyjaśnione, czy obecnie są na wymienionych rachunkach zgromadzone środki pieniężne, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości.

Analogiczna sytuacja dotyczy prowadzonego przez ww. bank dla wnioskodawcy konta osobistego, na którym na dzień 31 lipca 2007 r. była kwota 287,66 zł (wyciąg łączony dla rachunku osobistego i kredytowego za okres od 1 do 31 lipca 2007 r.). Z powyższego rachunku nie przedłożono bowiem wyciągów obrazujących jego saldo za okres ostatnich trzech miesięcy, jak również nie złożono oświadczenia o jego zamknięciu.

W świetle powyższego wskazać należy, iż nadesłane w odpowiedzi na ww. wezwanie dokumenty źródłowe wprost zaprzeczyły podanym we wniosku o prawo pomocy okolicznościom odnoszącym się do źródła i wysokości dochodów małżonki wnioskodawcy, natomiast oświadczenia o nieposiadaniu przez małżonków żadnych oszczędności nie można ustalić, gdyż wnioskodawca nie nadesłał aktualnych wyciągów ze wszystkich prowadzonych dla niego i jego małżonki rachunków bankowych (alternatywnie oświadczenia o ich zamknięciu).

Istnieją także inne, poza wyżej opisanymi, sprzeczności tkwiące w samym oświadczeniu wnioskodawcy lub wynikające z konfrontacji treści tego oświadczenia a dokumentacją źródłową. I tak w uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż ze względu na niewielką dochodowość gospodarstwa rolnego (325 zł miesięcznie), aby się utrzymać prowadzi dodatkowo agroturystykę, jednakże w rubryce przeznaczonej do wykazania dochodów wpisał tylko dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego, nie wykazując dochodów z agroturystyki. Także z przedłożonej dokumentacji księgowej dotyczącej świadczonych przez wnioskodawcę usług agroturystycznych (zestawienia obrotów za październik 2007 r. sporządzonego narastająco od początku roku) wynika, iż za okres od stycznia do października 2007 r. prowadzona działalność przyniosła stratę w wysokości 10.394,53 zł, przy przychodzie w kwocie 17.448,68 zł i kosztach w wysokości 27.843,21 zł. Danych dotyczących zestawienia obrotów za kolejny miesiąc przedłożony dokument księgowy nie zawiera, pomimo że został sporządzony w dniu 19 grudnia 2007 r. (data wydruku).

Analiza przedstawionego przez stronę materiału dowodowego nie pozwala również na ustalenie, czy w 2007 r. wnioskodawca otrzymał płatności bezpośrednie do gruntów rolnych i w jakiej wysokości. Wnioskodawca powyższej kwestii nie sprecyzował. Będąc zobowiązany do złożenia oświadczenia w przedmiocie przysługujących mu dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy, jak również przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie, wnioskodawca nadesłał odpis decyzji przyznającej mu płatności za 2006 r. w wysokości 11.941,94 zł i wskazał, że ww. kwota wpłynęła na jego konto w grudniu 2006 r. Oświadczenia w przedmiocie dopłat za 2007 r. wnioskodawca nie złożył. Nie przedłożył również wyciągu ze wskazanego w decyzji o przyznaniu dopłat za 2006 r. rachunku bankowego, na który dokonano przelewu w grudniu 2006 r. Tym samym nie było możliwości ustalenia powyższej okoliczności, bardzo istotnej z punktu oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, poprzez analizę historii zapisów księgowych tego rachunku. Skoro należna wnioskodawcy za 2006 r. kwota płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (11.941,94 zł) wielokrotnie przewyższała wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie (w tym wpisu sądowego od skargi, określonego zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału na kwotę 704 zł), to jest ważne, czy wnioskodawca otrzymał tego rzędu kwotę w grudniu 2007 r.

Warto wskazać, że w oświadczeniu z dnia 28 grudnia 2007 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie dokumentów, wnioskodawca podał, że nie udało mu się zebrać wszystkich dokumentów, które dośle w terminie późniejszym, jednakże tego nie uczynił.

Ze względu na wymienione braki i niejasności uznano, iż wnioskodawca nie dołożył starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.

Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Wymaga też podkreślenia, że wnioskodawca terminowo spłaca pożyczkę zaciągniętą w [...], której miesięczna rata wynosi 1.046,76 zł (odpisy z dnia 27 grudnia 2007 r. opinii o pożyczce oraz aktualnego planu jej spłat), jak również pożyczkę hipoteczną niekonsumencką, której miesięczna spłata wynosi około 1.293 zł, oraz kredyt inwestycyjny, płatny w ratach półrocznych, którego rata kapitałowa wynosi 10.460 zł, a odsetki około 330 zł miesięcznie (odpis zaświadczenia [...] z dnia 27 grudnia 2007 r.). Wnioskodawca spłaca ponadto zadłużenie wobec [...] w kwocie 97,73 zł (wyciąg łączony z dnia 6 sierpnia 2007 r.), a jego małżonka spłaca dwa kredyty względem [...], których miesięczne raty wynoszą łącznie 278,36 zł (odpisy dowodów zapłaty z dnia 12 października, 7 listopada oraz 6 grudnia 2007 r.), oraz pożyczki z FM i PKZP, z tytułu których uiszcza miesięcznie kwotę 455 zł (zaświadczenie z dnia 28 grudnia 2007r. oraz wyciąg z rachunku bankowego w [....]).

Z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że obsługa powyższych obciążeń przebiega terminowo, pomimo że ich miesięczna wysokość znacznie przekracza wysokość kosztów niniejszej sprawy, w tym w szczególności wpisu od skargi. Nadto z zaświadczenia [...] z dnia 27 grudnia 2007 r. wynika, że wnioskodawcy pozostało do wykorzystania z kolejnej transzy pożyczki hipotecznej niekonsumenckiej około 73.000 zł.

Fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę tak znacznych zobowiązań (kredytów i pożyczek) po pierwsze sugeruje, że czuł się on osobą zdolną do ich spłaty, po drugie oznacza, że udzielające mu ich instytucje finansowe także oceniły, że zdolność taką posiada. Fakt regularnego spłacania zadłużenia potwierdza prawidłowość tych ocen. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą zatem o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (pogląd taki wyraził także NSA w postanowieniu z dnia 28 czerwca 2005 r., II GZ 56/05, niepubl.). Pamiętać przy tym trzeba, że koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami.

Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 §1 ww. ustawy co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.).

Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.