Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 320/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak As. sąd. Szymon Widłak ( spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007r. przy udziale Prokuratora sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Z. S. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/M. Kosewska /-/ M.Ławniczak


UZASADNIENIE

W dniu [...] M. S. pełnomocnik Z. S. (spadkobierczyni M. St.) wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] o przejęciu bez odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w K. o powierzchni 6,70 ha stanowiącej własność M. St., jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 1,17 ust. 1 i 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. nr 79, poz.856 z 2001r.), oraz art. 17 pkt 1, 127 §3, 157 § 1 i 2 i art.158 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] o przejęciu bez odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w K. o powierzchni 6,70 ha stanowiącej własność M. St. W uzasadnieniu wskazano, iż M. St. dokumentem nadania ziemi z dnia [...] Nr [...] otrzymała nadział ziemi o obszarze 12.77,36 ha w K. Następnie w związku z prowadzoną regulacją gruntów w gromadzie Starostwo Powiatowe w J. orzeczeniem z [...] nr [...] uchyliło orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej oraz w/w dokument nadania ziemi przyznając M. St. prawo do otrzymania gospodarstwa w ramach prac regulacyjnych, w wyniku których kolejnym dokumentem nadania ziemi z dnia [...] Nr [...] M. St. otrzymała na własność nadział ziemi o obszarze 6,70 ha.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej orzeczeniem z dnia [...] Nr [...], w oparciu o przepisy art. 9 ust.1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej (Dz. U. nr 17, poz.71 z 1958r.), postanowiło o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania i wolną od obciążeń nieruchomość rolną o powierzchni 6,70 ha w K., stanowiącą własność M. St. W rezultacie wniesionego przez M. St. odwołania Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa, zmieniło podstawę prawną rozstrzygnięcia i orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa w/w gospodarstwa w trybie przepisów art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem ( Dz.U. nr 14, poz.78 z 1959 r.).

Ustosunkowując się do złożonego przez M. S. wniosku o stwierdzenie nieważności postępowania Kolegium argumentowało, iż legalność decyzji administracyjnej należy oceniać na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dniu jej wydania, zarówno procesowych, jaki i materialnych. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U nr 36, poz.341 z 1928r. ze zm.) w art. 100 stanowiło, że prawomocne decyzje, na mocy których strony lub osoby inne nabyły już prawa, mogą być uchylane lub zmieniane przez władzę, która je wydała, za zgodą tych stron lub osób, o ile temu nie sprzeciwiają się ustawy. Dokumentem nadania ziemi Nr [...] z dnia [...] M. St. otrzymała na własność nadział ziemi o obszarze 6,70 ha w K., uwidoczniony na szkicu regulacyjnym pod nr [...]. Dokument ten wraz z decyzją w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa uprawniał nabywcę do wpisania w księdze hipotecznej prawa własności nadanej działki, przy czym M. St. swojego prawa nie ujawniła.

Oceniając decyzje których dotyczył wniosek M. S. Kolegium stwierdziło, iż Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. decyzją z dnia [...] Nr [...] postanowiło przejąć przedmiotową nieruchomość na własność Skarbu Państwa, podając w uzasadnieniu, że nieruchomość ta została przez organy administracji państwowej przekazana w użytkowanie innym osobom fizycznym. Za podstawę materialno - prawną rozstrzygnięcia przywołano przepisy art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej (Dz. U. nr 17, poz.71 z 1958 r.). W świetle tych przepisów nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. W postępowaniu odwoławczym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, decyzją z dnia [...] Nr [...], w oparciu o przepisy art. 120 k.p.a ( Dz.U. nr 30,poz.l68 z 1960 r.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odnośnie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. Sprostowano jedynie podstawę prawną rozstrzygnięcia podając, że przejęcie gospodarstwa następuje w trybie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych reformą rolną i osadnictwem rolnym ( Dz.U. nr 14, poz.78 z 1959 r.). Zgodnie z cyt. przepisami gospodarstwo rolne nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela, przechodzi z mocy prawa na własność Państwa bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że sporna nieruchomość została objęta we władanie Państwa w 1953r. i została przekazana innemu użytkownikowi.

W ocenie Kolegium Odwoławczego rozstrzygnięcie Prezydium Wojewódzkiej Rady narodowej nie narusza obowiązujących wówczas przepisów w sprawie uregulowania własności gospodarstw opuszczonych, albowiem opuszczenie gospodarstwa rolnego nabytego na podstawie przepisów o reformie rolnej, stosownie do przepisów art.15 dekretu, skutkowało przejęciem gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa. Utrata własności gospodarstwa nastąpiła zatem z chwilą wejścia w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r., a decyzja organu administracji potwierdza jedynie utratę własności gospodarstwa przez dotychczasowego właściciela.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie można podzielić stanowiska zawartego we wniosku M. S. o rażącym naruszeniu prawa, gdyż opuszczając gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami w K. M. St. naraziła się na skutki określone w przepisach art. 15 cyt. dekretu.

Kolegium podkreśliło, iż wydzierżawienie gospodarstwa na co powoływał się wnioskodawca nie została poparta żadnym dowodem tak w postępowaniu prowadzonym przez PWRN jak i w toku postępowania przed Kolegium. Oświadczenia A. M. z [...] stycznia 1962r. nie można w żaden sposób zweryfikować, gdyż osoba ta nie figuruje w ewidencji ludności miasta O.

Ustosunkowując się do błędnej podstawy prawnej powołanej przez PPRN Kolegium uznało, iż wprawdzie w dacie wydania orzeczenia obowiązywały już przepisy kodeku postępowania administracyjnego z 14 czerwca 1960r., które weszły w życie 1 stycznia 1961 r., to jednak wada ta nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności, gdyż w decyzji organu wyższego stopnia powołano już właściwe przepisy proceduralne.

Kolegium zwróciło nadto uwagę, iż działka nr [...] o zwrot której ubiega się spadkobierczyni po M. St., stanowi obecnie działki stanowiące własność innych osób.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy pełnomocnik strony zarzucił, iż z treści decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] nie wynika czy decyzja organu l-szej instancji została utrzymana w mocy, uchylona czy też zmieniona. Decyzją tą organ odwoławczy postanowił jedynie sprostować orzeczenie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, poprzez sprostowanie podstawy prawnej wydania decyzji, podstawą przejęcia nieruchomości rolnej M. St. na własność państwa nie jest przepis art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1985 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /Dz.U. nr 17, poz. 71/ lecz art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym / Dz.U. z 1959 nr 14, poz. 78/. Zdaniem pełnomocnika Z. S. sprostowanie podstawy prawnej decyzji wbrew stanowisku wyrażonemu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie może być uznane za równoznaczne z utrzymaniem decyzji w mocy. W konsekwencji zdaniem strony postępowania uznać należy, iż decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydana została z naruszeniem prawa, nie spełnia bowiem wymogów formalnych jakim winna odpowiadać decyzja administracyjna w świetle art. 99 KPA, gdyż nie zawiera właściwego uzasadnienia prawnego, albowiem z jej treści nie wynika wyraźnie, iż utrzymuje ona w mocy poprzedzającą ją decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] ani też, że zmienia tę decyzję. Z samej treści decyzji wynikać winno jasno i bezspornie wynikać, jakie jest jej rozstrzygnięcie.

Podkreślono także, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] wydana została na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym mimo, iż w dacie wydawania decyzji obowiązywały już przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, który zastąpił cytowane wcześniej rozporządzenie. Jak wywodziła strona, wbrew stanowisku Kolegium wada ta może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji, pomimo, iż w decyzji organu wyższego stopnia - tj. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – powołano już właściwe przepisy proceduralne. M. S. podnosił także, iż Organy Prezydium Rad Narodowych wydając decyzje a także SKO błędnie przyjęły, iż M. St. faktycznie porzuciła swoje gospodarstwo rolne. Tymczasem M. St. wydzierżawiła gospodarstwo A. M., który fakt dzierżawy potwierdził pisemnym oświadczeniem. Natomiast okoliczność, iż Kolegium nie ustaliło miejsce zamieszkania świadka A. M. nie może obciążać to strony skarżącej. Zdaniem M. S. nie ma żadnych podstaw pozwalających stwierdzić, że M. St. opuściła gospodarstwo rolne, co skutkowało jego przejęciem na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa.

Pełnomocnik skarżącej podniósł także, iż o dowolnej ocenie faktów przez organy wydające zaskarżoną decyzję świadczy fakt, iż decyzja Powiatowej Rady Narodowej nie zawiera należytego uzasadnienia faktycznego ani prawnego, nie wskazuje od kiedy rzekomo przedmiotowa nieruchomość została przez organa administracyjne przekazana w użytkowanie innym osobom ani komu.

M. S. podniósł także, iż wbrew twierdzeniom organu I - szej instancji przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej kwestię przejęcia nieruchomości na własność Państwa pozostawiały uznaniu organów. Zatem decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] nie miała charakteru decyzji związanej lecz byłą decyzją uznaniową. Jako decyzja uznaniowa powinna zawierać prawidłowe uzasadnienie motywów jakimi kierował się organ wydający decyzję. Ponieważ takich cech decyzji Powiatowej rady Narodowej zabrakło uznać należy, iż rażąco narusza ona prawo. Zdaniem M. S. gospodarstwo M. St. nie leżało odłogiem, była na nim prowadzona produkcja rolna przez właścicielkę a następnie przez dzierżawcę A. M. Było ono przy tym poddawane równocześnie właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 1, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity z 2001 r. Nr 79, poz. 856) oraz art. 17 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wskazało, że nie znalazło podstaw do zmiany rozstrzygnięcia. Podkreślono, iż przejęcie gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy samego prawa, a decyzja organu administracji jedynie potwierdza utratę własności przez dotychczasowego właściciela.

W skardze z dnia [...] lutego 2007r na powyższą decyzję, domagano się jej uchylenia. W pierwszym rzędzie podkreślono, iż w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nie ustosunkowano się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W dalszej części w skardze powtórzono argumentacje zawartą w tym wniosku, zarzucając decyzji naruszenie art. 7 Kpa, 107§1 i 3 Kpa, 156 § 1 Kpa poprzez mylne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności, a także błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż M. St. porzuciła nieruchomość, a także pominięcie przez organ II ej instancji, iż decyzja o pozbawieniu prawa własności M. St. miała charakter uznaniowy, a zatem organ winien szczegółowo wykazać spełnienie przesłanek do wywłaszczenia jak też podania powodów, którymi kierował się przy wydawaniu swego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007r. pełnomocnik Z. S. złożyła do akt dokumenty potwierdzające jej zdaniem zawarcie umowy dzierżawy pomiędzy M. St. a A. M. oraz przekazanie mu tej nieruchomości za wiedzą organów.

Prokurator która zgłosiła swój udział w sprawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisu art. 15 Kpa, zwracając uwagę na treść rozporządzenia z dnia 05 sierpnia 1961 r. w którym zawarto definicje gospodarstwa opuszczonego.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zaskarżona decyzja wydana została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 127 § 3 kpa po ponownym rozpoznaniu sprawy. Zgodnie z tym przepisem od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Obowiązek odpowiedniego stosowania do wniosku przepisów dotyczących odwołań od decyzji podkreśla merytoryczny charakter ponownego postępowania. Jak przyjął NSA w wyroku z dnia 11 czerwca 1999r. (sygn. akt IV SA 2498/98 niepub.) cechą postępowania odwoławczego w ujęciu art. 138 kpa jest to, że nie ogranicza się ono do kontroli decyzji I- instancyjnej, lecz organ odwoławczy obowiązany jest ponownie sprawę rozstrzygnąć. Wymieniony przepis nakłada na organ administracji obowiązek merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zasada ta obowiązuje również ściśle w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 127 § 3 kpa, mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji. Ponadto podkreślenia wymaga, iż istotną cechą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jego niedewolutywność. Wniesienie tego środka nie powoduje skutku w postaci przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, lecz powierza ją ponownie temu samemu organowi.

W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ogóle nie ustosunkowało się do zarzutów przedstawionych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, de facto jedynie odnosząc się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]. Takie działanie w świetle art. 127 § 3 kpa nie może być uznane za prawidłowe. Obowiązkiem organu było ponowne ustalenie stanu faktycznego bez odwoływania się do poprzednich ustaleń. W przeciwnym razie nie sposób mówić o pełnej realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę przeprowadzenia ponownego postępowania w tej samej sprawie. To zaś oznacza, że postępowanie powinno być przeprowadzone w całości od początku (patrz wyrok NSA z dnia 23 marca 2002r., sygn. akt I SA 2195/00, Legalis Wydawnictwo C.H. Beck). W przedmiotowej sprawie oznaczało to ponowne przedstawienie całości argumentacji uzasadniającej odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] w odniesieniu do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 140 kpa w sprawach nie uregulowanych w art. 136-139 kpa w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Na podstawie tego przepisu do decyzji wydanych przez organ drugiej instancji, a także od decyzji wydanych na podstawie art. 127 § 3 kpa zastosowanie ma również przepis art. 107 § 1-5 kpa. Zgodnie z przepisem art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z przytoczonych przepisów wynika, że organ odwoławczy wydając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzję, którą utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji obowiązany jest uzasadnić tę decyzję w sposób określony w przepisie art. 107 § 3 kpa. Decyzja wydana w wyniku rozpatrzenia odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, którą organ utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji winna zawierać uzasadnienie przemawiające za prawidłowością zaskarżonej decyzji, a zatem powinna wskazywać przepis prawa na podstawie, którego organ rozstrzyga o prawach i obowiązkach adresata decyzji, a także wskazanie okoliczności faktycznych uzasadniających to rozstrzygnięcie. Decyzja ta skutkuje rozstrzygnięciem sprawy w taki sam sposób, w jaki została ona rozstrzygnięta decyzją ją poprzedzającą, a zatem oprócz uzasadnienia braku podstaw do uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w odwołaniu, czy we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinna wskazywać przepisy prawa oraz fakty uzasadniające rozstrzygniecie sprawy w taki sposób, jak to miało miejsce w decyzji ją poprzedzającej.

Zaskarżona decyzja tych wymogów nie spełnia.

Skoro w wyniku wniesienia przez stronę środka zaskarżenia, o którym mowa w art. 127 § 3 kpa dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy, to również wydaną w wyniku tego rozpoznania decyzję należy traktować jako nową decyzję, a zatem decyzja ta nie może w swym uzasadnieniu odnosić się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Winna przy tym w uzasadnieniu w sposób wyczerpujący odnieść się do zarzutów zawartych w odwołaniu (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję naruszyło przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 127 § 3 i art. 107 § 3 kpa, co powoduje, iż nie poddaje się ona kontroli sądowej pod względem zastosowanych przepisów prawa materialnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Niezależnie od powyższego Sąd podziela argumentację przedstawioną przez skarżącego w zakresie dokonanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnej interpretacji przepisu będącego podstawą wydania decyzji objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności. W dacie wydania bowiem decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] obowiązywała ustawa z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniająca ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161), która przepisem art. 1 nadała nowe brzmienie artykułowi 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowiąc, iż gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń.

Pierwotne brzmienie przepisu art. 15 ust. 1 cyt. dekretu przewidywało przejście gospodarstwa rolnego opuszczonego przez właściciela z mocy prawa na własność Państwa, orzeczenie administracyjne o stwierdzeniu przejścia gospodarstwa na własność Państwa (art. 15 ust. 2) miało zatem charakter decyzji związanej a nie uznaniowej. Stanowiąca natomiast podstawę materialnoprawną wydania kwestionowanej decyzji ustawa z dnia 15 lipca 1961r, wymagała wydania decyzji o charakterze uznaniowym, stanowiła bowiem, iż gospodarstwa "mogą być" przejęte.

Jak to przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uzasadnieniu decyzji uznaniowej stawia się szczególne wymagania, bowiem z jego treści musi wynikać, że decyzja ta nie nosi cech dowolności. Pozbawiając zatem stronę na rzecz Państwa własności gospodarstwa rolnego, organ administracji powinien wykazać nie tylko spełnienie przesłanki, jaką jest opuszczenie tego gospodarstwa, ale również wskazać na zaistnienie takich przyczyn, które uzasadniały skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o przejęciu tego gospodarstwa przez Państwo. Wymóg ten w niniejszej sprawie wynika ze zmiany regulacji prawnej tj. zastąpienia uprzednio przewidywanej ustawą decyzji związanej (przejęcie gospodarstwa na rzecz Państwa z mocy prawa) decyzją uznaniową (wyrok NSA w Warszawie z 08.09.1998r. IV SA 893/97 LEX nr 45905). Jeśli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej jako organ II-ej instancji zmienił podstawę prawną decyzji - do czego był zgodnie z obowiązującymi wówczas już przepisami Kodeksu Postępowania Administracyjnego uprawniony - winien konsekwentnie zastosować się do wymogów właściwego uzasadnienia swej decyzji.

Podzielić należy także podniesiony w skardze przez skarżącą zarzut naruszenia przez organy administracji przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zasady postępowania określonej w art. 7 Kpa. Analiza przedłożonych akt administracyjnych pozwala stwierdzić, iż w zasadzie inicjatywa w poszukiwaniu dowodów niezbędnych do wydania właściwej decyzji przerzucona została na stronę postępowania. W sposób oczywisty narusza to wyrażoną w tym przepisie zasadę prawdy obiektywnej nakładającej na organy administracji obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W wyniku swego zaniechania organy administracji naraziły się na skutek w postaci przedstawienia dokumentów mogących mieć znaczenie dla sprawy dopiero w trakcie rozprawy. Dokumenty te będą musiały podlegać ocenie organów administracyjnych z zachowaniem zasad właściwych dla tego rodzaju dowodów.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rzeczą organu administracji będzie uwzględnienie podniesionych wyżej argumentów, wyczerpujące uzupełnienie materiału dowodowego i należyte ustosunkowanie się do zarzutów skarżącego podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wskazanej we wniosku pełnomocnika Z. S.

Z uwagi na fakt, iż już stwierdzone wyżej uchybienia i błędy w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego powodują konieczność ich uchylenia, Sąd nie uznał za konieczne odnoszenie się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art.200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 135. poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

/-/ Sz. Widłak /-/ M. Kosewska /-/ M. Ławniczak