Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1069/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6, art. 64 c par. 1 i par. 4, art. 72 par. 2, art. 80 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par.1 pkt 1c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 21 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 roku sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z siedzibą w W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] o obciążeniu Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami egzekucyjnymi w wysokości 218,72 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D. K. na podstawie tytułu wykonawczego z [...].

Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawione go przez, Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych obejmującego zaległości D. K. z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zawiadomieniem z 21 września 2017 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w A Sp. z o.o. Dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał zawiadomienie 25 września 2017 r., a następnie pismem z 4 października 2017 r. poinformował, że nastąpił zbieg egzekucji administracyjnych prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. i Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. Inspektorat w S..

Ponadto zawiadomieniami z tej samej daty tj. 21 września 2017 r. organ egzekucyjny dokonał - za pośrednictwem systemu teleinformatycznego zajęcia:

- wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Banku [...] S.A. W odpowiedzi na zawiadomienie bank pismem z 21 września 2017 r. poinformował, że brak jest środków pieniężnych pozwalających na realizację zajęcia, a w kolejnych pismach z 29 września 2018 r. i 23 października 2017 r. dłużnik zajętej wierzytelności powiadomił, że do rachunku bankowego zobowiązanego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową;

- wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. W odpowiedzi na zawiadomienie bank pismem z 25 września 2017 r. poinformował, że brak jest środków pieniężnych pozwalających na realizację zajęcia. W kolejnych pismach z 29 września 2018 r. i 23 października 2017 r. dłużnik zajętej wierzytelności powiadomił, że do rachunku bankowego zobowiązanego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową,

- wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Banku S.A. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie bank pismem z 23 października 2017 r. poinformował, że do rachunku bankowego zobowiązanego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową;

- wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie bank pismami z 22 września 2017 r. i 23 października 2017 r. poinformował, że brak jest środków pieniężnych pozwalających na realizację zajęcia. W kolejnym piśmie z 23 października 2017 r. dłużnik zajętej wierzytelności powiadomił, że do rachunku bankowego zobowiązanego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową.

Powyższe zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego Nr [...] zostały uznane za doręczone zobowiązanemu 9 października 2017 r. trybie art. 44 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) – dalej "k.p.a.".

Postanowieniem z 28 czerwca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. na podstawie art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie t.j. Dz. U z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) – dalej "u.p.e.a." umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec D. K. na podstawie tytułu wykonawczego z [...], z uwagi na jego bezskuteczność.

Ponadto organ egzekucyjny skierował do Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zawiadomienie z 30 lipca 2018 r. o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 218,72 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...], na które składała się: opłata manipulacyjna w wysokości 36,23 zł, opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę oraz zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych w wysokości 182,49 zł.

7 sierpnia 2018 r. wierzyciel złożył do organu egzekucyjnego wniosek o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 218,72 zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec D. K. w oparciu o powyższy tytuł wykonawczy.

Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych złożył zażalenie na powyższe postanowienie o obciążeniu kosztami egzekucyjnymi wnosząc o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W treści zażalenia wierzyciel podniósł, że nie było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ wskutek dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia rachunku bankowego nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. W ocenie wnoszącego zażalenie skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku. Ponadto, powołując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i orzecznictwo sądów administracyjnych, wierzyciel podniósł, że w przedmiotowej sprawie pominięto kwestię adekwatności i wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności.

Powołanym na wstępie postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał na zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych określone w art. 64c u.p.e.a. i stwierdził, że w okolicznościach sprawy organ I instancji, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D. K. na podstawie tytułu wykonawczego z [...], wystawionego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku tego postępowania egzekucyjnego. Zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., tj. że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

W dalszej kolejności organ wskazał na treść art. 64 § 1 pkt 3 i 4 u.p.e.a. zawierającego zamknięty katalog czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. organ egzekucyjny postanowieniem z [...]. na podstawie art. 64c § 4

u.p.e.a. prawidłowo obciążył wierzyciela przedmiotowego postępowania egzekucyjnego kosztami egzekucyjnymi w wysokości 218,72 zł, na które składały się: opłata manipulacyjna w kwocie 36,23 zł, opłata za zastosowanie środków egzekucyjnych, tj. za zajęcie wynagrodzenia za pracę w A Sp. z o.o. oraz za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych w [...] Banku [...] S.A., Banku [...] S.A., [...] Banku S.A. oraz Banku [...] S.A. w kwocie 182,49 zł.

Odnosząc się do zarzutu nieskuteczności egzekucji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. stwierdził, że podniesiona w zażaleniu przez wierzyciela argumentacja nie znajduje potwierdzenia w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulujących zasady naliczania kosztów postępowania egzekucyjnego. Organ rozpatrujący zażalenie przypomniał, że organ egzekucyjny, poszukując majątku D. K., skierował zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych do [...] Banku [...] S.A., Banku [...] S.A., [...] Banku S.A. oraz Banku [...] S.A. Wprawdzie w przedmiotowej sprawie zastosowanie środka egzekucyjnego nie poskutkowało przekazaniem środków pieniężnych do organu egzekucyjnego, niemniej jednak do zastosowania środka egzekucyjnego doszło, a z czynnością tą wiąże się naliczenie opłaty przez organ egzekucyjny. Opłata ta nie jest bowiem uzależniona od efektywności zastosowanego środka egzekucyjnego, ale od tego, czy zastosowanie tej czynności było prawnie skuteczne w oparciu o art. 80 § 2 u.p.e.a. Podobnie w sytuacji zajęcia wynagrodzenia za pracę, opłata za zastosowanie tego środka egzekucyjnego nie jest uzależniona od jego efektywności.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zauważył ponadto, że art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. wskazuje, iż opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności jest należna z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

Odnosząc się wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zaakcentował, że orzeczenie to dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom. Do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych - zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie wniósł Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a, poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, pomimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie

zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...], pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] a także zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na swą rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, podkreśliła, że w przedmiotowej sprawie pominięto kwestię adekwatności wysokości ustalonych kosztów

egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, jak również organ nie odniósł się do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary. Strona podkreśliła, że czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela, a brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r. poz.1302) – dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest postanowienie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o obciążeniu wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 218,72 zł, na którą to kwotę składały się koszty opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych, naliczone w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Na wstępie należy wskazać, iż z mocy art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W szczególności, organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego.Zaznaczyć jednocześnie należy, że jeden z wyjątków od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W niniejszej sprawie stan faktyczny nie był kwestionowany, niesporną okolicznością jest fakt, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D. K. zawiadomieniami z 21 września 2017 r. organ egzekucyjny wystąpił do banków [...] Bank [...] S.A., Bank [...]S.A., [...] Bank S.A. oraz Bank [...] S.A. o zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego. Z kolei postanowieniem z 28 czerwca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy z [...] w związku z bezskutecznością egzekucji. Od postanowienia tego wierzyciel nie wniósł zażalenia, uzyskało więc ono przymiot ostateczności. W sprawie została zatem spełniona przesłanka z art. 64c § 4 u.p.e.a. pozwalająca na obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W konsekwencji powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 218,72 zł powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o powyższy tytuł.

Zagadnieniem wymagającym rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest prawidłowość obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w kontekście stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 niekonstytucyjności zastosowanych przez organy przepisów. Z tego względu, oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności wskazać należy, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

Zauważyć należy, że w uzasadnieniu powyższego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Dalej Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W swoim orzeczeniu Trybunału wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Na ten właśnie fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i brak nowych przepisów określających wysokość opłat egzekucyjnych powołuje się Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. w rozstrzyganej sprawie dla uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jaki i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie organy nie uwzględniły tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych przepisów. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, a także wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA"). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą pogląd ten podziela, nie zgadzając się jednocześnie ze stanowiskiem organu, iż do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych organy orzekające w przedmiocie kosztów egzekucyjnych mogą rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych. Bezczynność ustawodawcy nie może bowiem prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. W orzecznictwie sądów administracyjnych od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. wskazuje się na konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału w sprawie SK 31/14 (por. wyroki NSA z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17, dostępne w CBOSA).

Mając na uwadze wnioski wynikające wyżej wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie organ I instancji obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 218,72 zł, przyjmując, że od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] opłata manipulacyjna wynosi 36,23 zł, zaś opłata za zajęcie rachunku bankowego - 182,49 zł. Organ ustalił wysokość opłaty manipulacyjnej na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., zaś opłaty za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. W ocenie sądu w okolicznościach sprawy wątpliwości nie budzi sama zasadność naliczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunków bankowych oraz opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowanie środków egzekucyjnych. Niemniej jednak należy zauważyć, że organ błędnie powołując się w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia na pominięcie prawodawcze uznał, że jest obowiązany stosować się wyłącznie do aktualnego brzmienia art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ pominął tym samym argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności przedmiotowych przepisów. Nie wziął również pod uwagę wskazywanej przez Trybunał Konstytucyjny konieczności zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak by rola tych opłat nie sprowadzała się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co byłoby niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Pamiętać należy - co podkreślił Trybunał Konstytucyjny w swym wyroku - że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może bowiem pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Rozważań w tym zakresie zarówno w zaskarżonym postanowieniu, jak i postanowieniu organu I instancji zabrakło.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Winien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie stanowiły nieuzasadnionego dochodu organu. Koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą bowiem stać się przysporzeniem organu egzekucyjnego nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Jednocześnie, w ocenie sądu, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a, poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, pomimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków. Zauważyć należy, że w okolicznościach sprawy doszło do skutecznego zastosowania środków egzekucyjnych. Dopełniono bowiem wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania środków egzekucyjnych polegających na zajęciu rachunków bankowych oraz zajęciu wynagrodzenia za pracę. Przeszkody do uznania, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie stanowi to, iż w tym czasie na rachunkach bankowych brak było środków pieniężnych umożliwiających realizację zajęcia i nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Zgodnie bowiem z treścią art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Analogicznie uregulowanie przewidziane jest dla zajęcia wynagrodzenia za pracę. Zgodnie bowiem z art. 72 § 2 u.p.e.a. zajęcie wynagrodzenia za pracę jest jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu i zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę. Dla skutecznego zastosowania powyższych środków egzekucyjnych nie mają zatem znaczenia stan środków na rachunku bankowym ani okoliczność zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej.

Reasumując stwierdzić trzeba, że organy orzekające w sprawie nieprawidłowo oceniły skutki, jakie niesie ze sobą rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, dla możliwości stosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów. W ocenie sądu organy obu instancji w sposób nieuprawniony pominęły okoliczność, że sposób ustalenia kwoty należnych kosztów egzekucyjnych w oparciu o art. 61 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w sprawie nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Analiza akt sprawy przeprowadzona z uwzględnieniem wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia, czy określone koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny.

Biorąc pod uwagę powyższe sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do niewłaściwego zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając je w kwocie równej się wpisowi od skargi oraz kosztom zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz.265).

EC