Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1340/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a, art. 40 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
article: art. 11 ust. 2, art. 68 ust. 1, ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie NSA Irena Kamińska del. NSA Janusz Furmanek (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Kędzierzyn - Koźle od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Op 184/08 w sprawie ze skargi Wojewody Opolskiego na uchwałę Rady Miasta Kędzierzyn - Koźle z dnia 29 lutego 2008 r. nr XXIII/256/08 w przedmiocie zasad zbywania komunalnych lokali mieszkalnych i użytkowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2008 r. w sprawie II SA/Op 184/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził nieważność § 3 ust. 2 – 5, § 6 i § 8 Uchwały Rady Miasta Kędzierzyn - Koźle z dnia 29 lutego 2008 r. nr XXIII 256/08 w przedmiocie zbywania komunalnych lokali mieszkalnych i użytkowych. Stwierdził też, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu w części, w jakiej stwierdzono jej nieważność.

Uchwałą z dnia 29 lutego 2008 r. nr XXIII/256/08 Rada Miasta Kędzierzyn – Koźle określiła zasady zbywania lokali mieszkalnych i użytkowych. Uchwałę podjęto na podstawie art. 18ust. 2 pkt 9 lit. a i art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym oraz jak wskazano w podstawie prawnej uchwały – art. 34 ust. 6, art. 68 ust. 1 pkt 7, ust. 3 i ust. 3 c i art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Wojewoda Opolski zakwestionował w skardze zapisy § 3 ust. 2 – 5, § 6 i § 8 ust. 2 powyższej uchwały wnosząc o stwierdzenie ich nieważności z powodu istotnego naruszenia prawa. W uzasadnieniu wskazał, iż w przedmiotowej uchwale określono zasady zbywania komunalnych lokali mieszkalnych i użytkowych, zasady udzielania bonifikaty od ceny komunalnych nieruchomości lokalowych użytkowych oraz wysokość udzielanych bonifikat, podczas gdy norma kompetencyjna art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy o samorządzie gminnym, stanowiąca podstawę podjęcia uchwały upoważnia radę gminy jedynie do określania zasad nabycia, zbycia i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub najmu na okres dłuższy niż trzy lata lub na czas nieokreślony. Z tego względu Rada Miasta Kędzierzyn – Koźle, określając we wskazanych w skardze zapisach zasady udzielania bonifikat oraz wysokość udzielanej bonifikaty przekroczyła upoważnienie wynikające z powołanego przepisu oraz naruszyła kompetencje organu wykonawczego. Dalej organ nadzoru podkreślił, że ustawodawca zastrzegł szczególny tryb współdziałania organów gminy, jaki musi być zachowany w przypadku udzielania bonifikaty i kompetencja rady w tym zakresie została określona w art. 68 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który jest przepisem szczególnym, kompleksowo regulującym zasady i tryb udzielania bonifikat a także przypadki, kiedy może mieć miejsce zwrot udzielonej bonifikaty. Organ podkreślił, iż w świetle art. 68 ust. 1 tejże ustawy właściwy organ, jakim zgodnie z art. 4 pkt 9 tej ustawy jest organ wykonawczy gminy, udziela bonifikaty za zgodą rady, co wskazuje na konieczność zgodnego działania obu organów, które muszą osiągnąć porozumienie zarówno, co do zasadności udzielania bonifikaty jak i spełnienia przesłanek uzasadniających możliwość jej zastosowania. Z tego względu Rada Miasta, będąca organem stanowiącym gminy, określając zasady udzielania bonifikaty od ceny zbywanych przez Prezydenta Miasta lokali mieszkalnych i użytkowych oraz określając wysokość udzielanej bonifikaty wkroczyła w kompetencje organu wykonawczego, co stanowi istotne naruszenie prawa. Ponadto Wojewoda Opolski zwrócił również uwagę, iż przepisy prawa nie udzielają radzie gminy kompetencji do określania zasad udzielania bonifikaty w formie aktu prawa miejscowego. Podniósł, że podstaw do wydawania aktu o charakterze generalnym, odnoszącym się do ogólnie określonego kręgu podmiotów, niesprecyzowanych nieruchomości i przed ustaleniem ich ceny nie daje przepis art. 68 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na poparcie powyższego stwierdzenia powołał szereg wyroków sądów administracyjnych (w tym wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 1747/06 oraz z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 219/07, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych we Wrocławiu i Gorzowie Wielkopolskim). Wskazał poza tym, że również dodany od dnia 22 października 2007 r. przepis art. 68 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stanowi podstawy prawnej do określenia przez radę gminy zasad udzielania bonifikat w formie aktu prawa miejscowego, a wynika z niego jedynie możliwość wyrażenia przez radę zgody na udzielenie bonifikaty w jednej uchwale dotyczącej kilku nieruchomości. Nie uległ natomiast zmianie przepis art. 68 ust. 1 pkt 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami wymagający utrzymania szczególnej formy wyrażania zgody na udzielanie bonifikaty Niezależnie od tego organ podniósł jeszcze inne przesłanki naruszenia prawa przez zaskarżone przepisy uchwały podając, że w § 3 ust. 2 wyrażono generalną zgodę na udzielenie bonifikaty w wysokości 97% ceny nieruchomości najemcom lokali mieszkalnych przeznaczonych do sprzedaży, przesądzając jednocześnie arbitralnie wysokość bonifikaty udzielanej przez Prezydenta Miasta, podczas gdy z art. 68 ust. 1 pkt 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że wysokość udzielanej bonifikaty proponuje organ właściwy po uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy, a rada wyraża zgodę na proponowana bonifikatę lub nie wyraża takiej zgody. Te same zarzuty Wojewoda odniósł do zapisu § 3 ust. 3 zaskarżonej uchwały, w którym przyjęto, że w razie, gdy najemcy przysługuje prawo do bonifikaty z mocy przepisów powszechnie obowiązujących, przy sprzedaży lokalu stosuje się bonifikaty określone w tych przepisach. Z kolei postanowieniom § 3 ust. 4 zaskarżonej uchwały, regulującym sytuacje utraty przez najemcę lokalu mieszkalnego prawa do bonifikaty oraz § 3 ust. 5 określającym, kiedy najemca to prawo zachowuje jak również § 3 ust. 3, skarżący organ zarzucił dodatkowo, iż stanowią one bezpodstawną modyfikację przepisów powszechnie obowiązujących, tj. normy ustawowej zawarte w art. 68 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnośnie regulacji zawartej w § 6 zaskarżonej uchwały, określającego, że przysługującą na podstawie art. 68 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami bonifikatę od ceny nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków obniża się przy sprzedaży komunalnych lokali mieszkalnych i użytkowych wpisanych do takiego rejestru do 5% ceny tych lokali ustalonej w § 5 ust. 1 i § 6, skarżący uznał ją za przekraczającą upoważnienie wynikające z art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy o gospodarce nieruchomościami i naruszającą art. 68 ust. 3 tejże ustawy. W tym zakresie wskazał, że ostatnio powołany przepis stanowi, iż cenę nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków ustaloną zgodnie z art. 67 obniża się o 50%. Właściwy organ może, za zgoda odpowiednio wojewody, rady lub sejmiku podwyższyć lub obniżyć bonifikatę podwyższyć lub obniżyć bonifikatę, w związku z czym rada nie posiada kompetencji do regulowania aktem prawa miejscowego wysokości udzielanej z tego tytułu bonifikaty a tylko do wyrażenia zgody w indywidualnych sprawach. Z kolei konieczność stwierdzenia nieważności § 8 ust. 2 zaskarżonej uchwały określającego, że najemca lokalu mieszkalnego podlegającego sprzedaży według niniejszej uchwały, który skorzystał z pierwszeństwa w nabyciu wynajmowanego lokalu w okresie obowiązywania poprzedniej uchwały i z którym nie spisano aktu notarialnego do chwili utraty mocy przez tę uchwałę, może nabyć wynajmowany lokal za cenę z bonifikatą wskazana w niniejszej uchwale Wojewoda uzasadnił tym, że odwołuje się on do bonifikaty w wysokości określonej zaskarżoną uchwałę stąd stwierdzenie nieważności postanowień § 3 ust. 2 – 3 i § 6 tejże uchwały określających wysokość bonifikaty powoduje, iż regulacja zawarta w § 8 ust. 2 staje się bezprzedmiotowa.

W odpowiedzi na skargę Gmina Kędzierzyn – Koźle wniosła o jej oddalenie, powołując się na przepisy art. 18 ust. 2 pkt 9 ustawy o samorządzie gminnymi art. 40 ust. 2 pkt 3 tej ustawy i podnosząc, iż brak jest regulacji, z której wynikałoby – z jednej strony – że rada gminy wyrażając zgodę na udzielenie przez wójta bonifikaty od ceny sprzedaży nieruchomości może to uczynić wyłącznie na wniosek w wójta i tylko w odniesieniu do konkretnej i już wycenionej nieruchomości wskazanej tym wniosku, a z drugiej strony –nie może ustalić wysokości bonifikaty, na udzielenie której wyraża zgodę, ani okoliczności, których spełnienie przez nabywców warunkuje tą zgodę. Wskazała, iż przeciwko takiej interpretacji przemawia przepis art. 68 ust. 3 a ustawy o gospodarce nieruchomościami, którego konsekwencją jest możliwość wyrażenia przez radę zgody na udzielenie przez wójta bonifikaty od ceny sprzedaży wielu nieruchomości bez ograniczenia ich liczby. Poza tym wskazała, iż zgoda rady na udzielenie bonifikaty w określonej wysokości od ceny wszystkich sprzedawanych nieruchomości i zgoda na obniżenie albo podwyższenie bonifikaty wskazanej w art. 68 ust. 3 tej ustawy nie narusza kompetencji wójta do udzielania bonifikat, a ponadto dotyczy nieoznaczonego kręgu podmiotów i jako taka stanowi powszechnie obowiązujące przepisy prawa miejscowego i jednocześnie zasady odnoszące się do zbywania nieruchomości. Ponadto odnosząc się do wskazywanego w skardze orzecznictwa sądowoadministracyjnego podniosłą, że podane orzeczenia nie wyczerpują wszystkich poglądów wyrażanych w tym orzecznictwie podając, iż w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2005 r. sygn. akt I OSK 193/05 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 maja 2005 r. sygn. akt 145/05 nie kwestionowano uprawnienia rady gminy do wyrażania w uchwale wydawanej na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy o samorządzie gminnym zgody na udzielenie bonifikaty i wysokości tej bonifikaty. Niezależnie od tego podniosła, że wskazywane w skardze orzeczenia wydane zostały w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie art. 68 ust.. 3 a ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nadto intencją wprowadzenia tejże zmiany, wynikająca z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej, było wyeliminowanie rozbieżnych interpretacji.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu bardzo dokładnie opisał, jaki charakter mają uchwały organów samorządu terytorialnego jako źródła prawa miejscowego. Wskazując na art. 87 ust. 2 Konstytucji wyjaśnił, że stanowią to źródła prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organ, które ją ustanowiły. Takie zaliczenie pociąga za sobą konsekwencje w postaci odnoszenia do nich wszystkich zasad charakteryzujących tworzenie i obowiązywanie systemu prawa powszechnie obowiązującego, w tym zasady prymatu ustawy w hierarchii aktów prawnych i zasady, że wszelkie inne akty prawotwórcze mogą być stanowione wyłącznie na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie. W stosunku do aktów prawa miejscowego zasady te wyraża art. 94 Konstytucji RP, który stanowi, że organy samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach zawartych w ustawie.

Dlatego w hierarchii źródeł prawa akty prawa miejscowego zajmują pozycję zależną, gdyż są uwarunkowane normami zawartymi w aktach wyższego rzędu i z tego względu nie mogą regulować materii ustawowych i nie mogą wykraczać poza unormowania ustawowe. Każdorazowo w ustawie musi być zawarta delegacja dla lokalnego prawodawstwa. Zasada ta znajduje potwierdzenie w przepisie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591 ze zm.).

Na tle tej sprawy takiego upoważnienia do regulowania przez radę gminy wysokości bonifikaty w drodze uchwały mającej rangę aktu prawa miejscowego nie zawiera art. 68 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jednolity tekst Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), który powołano w podstawie prawnej kwestionowanej uchwały.

Bezspornym jest, że zaskarżonej uchwale Rada Miasta Kędzierzyna – Koźle nadała charakter prawa miejscowego, co wynika z jej zapisów §10 i 11, określających ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego i wejście w życie po upływie 14 dni od daty ogłoszenia. Na podstawie art.. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym, organy gminy mogą podejmować akty prawa miejscowego w zakresie zasad zarządu mieniem gminy. Do aktów takich należy zaliczyć uchwałę podejmowaną na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a o samorządzie gminnym, wedle którego do wyłącznej kompetencji rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych, przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub wynajmowania na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej; uchwałą rady gminy jest wymagana również w przypadku, gdy po umowie zawartej na czas oznaczony do 3 lat strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość; do czasu określenia zasad wójt może dokonywać tych czynności wyłącznie za zgodą rady gminy.

Sąd wskazał, że w przedmiotowym zakresie uchwały podejmowanej na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym nie mieszczą się ustalenia dotyczące bonifikaty, o której mowa w art. 68 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tymczasem w § 3 ust. 2 zaskarżonej uchwały Rady Miasta Kędzierzyn – Koźle Nr XXIII/256/08 z dnia 29 lutego 2008 r. zawarty został zapis dotyczący wyrażenia przez Radę zgody na udzielenie najemcom komunalnych lokali w okresie do 31 grudnia 2009 r. bonifikaty w wysokości 97% ceny sprzedawanego lokalu mieszkalnego, jak również okoliczności uzasadniające utratę prawa do bonifikaty. (§ 3 ust. 4) oraz zachowanie tego prawa (§ 3 ust. 5). Natomiast w § 3 ust. 3 określono, że jeżeli na podstawie odrębnych przepisów powszechnie obowiązujących najemca lokalu mieszkalnego uprawniony jest do bonifikaty od ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego na rzecz najemcy, to przy sprzedaży lokalu stosuje się bonifikaty określone w tych przepisach. Z tego względu objęcie ustaleń dotyczących bonifikaty powyższą uchwałą oznacza, że w ocenie Rady ustalenia te stanowią również prawo miejscowe. Potwierdza to zresztą treść odpowiedzi na skargę i podawana tam argumentacja. Z takim stanowiskiem w ocenie Sądu nie można się zgodzić, gdyż powołane zapisy stanowią niedopuszczalne przekroczenie zakresu upoważnienia przewidzianego w art. 68 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym właściwy organ może udzielić za zgodą odpowiednio wojewody albo rady lub sejmiku bonifikaty od ceny ustalonej zgodnie z art. 67 ust. 3, jeżeli nieruchomość jest sprzedawana na określone w tym przepisie cele, w tym również, gdy jest sprzedawana jako lokal mieszalny (pkt 7).

Odnośnie zgody, o jakiej mowa w ostatnio przytoczonym przepisie, w tym miejscu Sąd wskazał, iż stosownie do treści art. 11 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli przepisy ustawy wymagają udzielenia zgody przez radę, sejmik lub wojewodę wyrażenie zgody, z wyjątkiem zgody, o której mowa w art. 46 ust. 4 następuje odpowiednio w drodze uchwały lub sejmiku albo zarządzenia wojewody wydanego w terminie miesiąca od złożenia odpowiedniego wniosku przez starostę. Przepis ten – po pierwsze przesądza formę wyrażenia zgody przez m. in. radę, w sytuacji, gdy przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami takiej zgody wymagają, jak ma to miejsce w art. 68 ust. 1 tej ustawy. wyrażenie zgody następuje w drodze uchwały rady. Po wtóre - łączne odczytanie hipotez z art. 68 ust. 1 oraz art. 11 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesądza o trybie udzielania zgody na przyznanie bonifikaty, według którego właściwy organ ustala cenę zindywidualizowanej, konkretnej nieruchomości oraz ewentualnie bonifikatę od tejże ceny. Następnie zwraca się do rady gminy o zgodę na udzielenie bonifikaty w odniesieniu do tejże nieruchomości. W okresie 30 dni rada podejmuje w przedmiocie tej zgody uchwałę, która jest adresowana do organu właściwego. Jest to zatem regulacja kompletna, przesądzająca o tym, że zgoda rady na udzielenie bonifikaty jest elementem postępowania administracyjnego, a zatem zgoda powinna być udzielana przez organ po przedstawieniu wniosku zawierającego cenę. W ramach analizowanej regulacji brak jest upoważnienia do wydawania przez radę aktów o charakterze generalnym, stanowiących akty prawa miejscowego, w rozumieniu art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym, podejmowanych a priori, przed wnioskiem i ponadto w odniesieniu do wszystkich nieruchomości podlegających sprzedaży. Z omawianego unormowania wynika, że uprawnionym do udzielenia bonifikaty a także do ustalenia jej wysokości jest właściwy organ (wójt, burmistrz, prezydent miasta), natomiast wskazany w art. 68 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami odpowiedni organ (wojewoda, rada lub sejmik) wyposażony został jedynie w uprawnienia do wyrażenia zgody lub odmowy wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty. Oceny tej nie zmienia fakt wprowadzenia do ustawy o gospodarce nieruchomościami od dnia 22 października 2007 r. przepisem art. 1 pkt 21 lit. e ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 173, poz. 1218) przepisu art. 68 ust. 3a stanowiącego, że zgoda, o której mowa w art. 68 ust. 1, 2c i 3 może dotyczyć więcej niż jednej nieruchomości. Co więcej, brzmienie tego przepisu potwierdza tezę o indywidualnym i konkretnym charakterze aktu wyrażenia zgody przez radę, skoro mowa w nim więcej niż o jednej nieruchomości,, co oznacza kilka nieruchomości zindywidualizowanych pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Zgoda może dotyczyć zatem grupy nieruchomości z listy sporządzonej i przedstawionej przez wójta w celu uzyskania zgody na bonifikatę, co prowadzi do usprawnienia organizacyjnego poprzez ograniczenie liczby podejmowanych uchwał o charakterze indywidualnym. Z zapisu tego nie można natomiast w żaden sposób, jak to przyjmuje Gmina, wyprowadzać wniosku, że uchwała rady w sprawie wyrażenia zgody na bonifikatę może obejmować wszystkie nieruchomości podlegające sprzedaży, jak to uczyniono w zaskarżonej uchwale. Wskazał również stanowisko prezentowane w wyrokach sądów administracyjnych powoływanych przez Gminę w odpowiedzi na skargę dopuszczające możliwość podejmowania uchwał określających w sposób zróżnicowany wysokość bonifikat w zależności od szczegółowych warunków dotyczących zbywanych nieruchomości, albo uchwał dotyczących bonifikat odnoszących się do pewnej kategorii nabywców i pewnego rodzaju gruntów. Prezentowany w powołanych orzeczeniach pogląd nie może jednak stanowić argumentu w rozpoznawanej sprawie, zważywszy już tylko na okoliczność, że zaskarżone zapisy uchwały dotyczą zastosowania bonifikaty wobec ogólnie określonego kręgu podmiotów i niesprecyzowanych nieruchomości.

Zastosowanie zamiast aktu wyrażenia zgody, formy aktu o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, mającego charakter prawa powszechnie obowiązującego, prowadzi w istocie do zmiany ustawowo wyznaczonej relacji współdecydowania organu wykonawczego i uchwałodawczego gminy w zakresie sprzedaży lokali mieszkalnych z bonifikatą, na relację podległości kompetencji prawodawczej. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 169 Konstytucji RP jednostki samorządu terytorialnego wykonują swoje zadania za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych (ust. 1), natomiast ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw ich organy stanowiące (ust. 4). Skoro ustawa zasadnicza wyodrębnia stanowiące i wykonawcze organy jednostek samorządu terytorialnego to jako zasadę należy przyjąć, że kompetencje, jakie zostały przyznane ustawowo jednemu z tych organów nie mogą być realizowane przez drugi z nich. Rozróżniając organy wykonawcze i stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, Konstytucja pozostawia tymże jednostkom kompetencje do kształtowania ich ustroju wewnętrznego w granicach określonych przez ustawy. powyższy podział został uszczegółowiony w przepisach ustawy o samorządzie gminnym, która w art. 15 ust. 1 określa, że organem stanowiącym jest rada gminy, natomiast wedle art. 26 ust. 1, 2, 3 i 4 organem wykonawczym jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Normę kolizyjną stanowi art. 18 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei stosownie do dyspozycji art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a omawianej ustawy o samorządzie gminnym, rada gminy jest uprawniona do podejmowania uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości (...). Na tle tego uregulowania w doktrynie podkreśla się zasadnie, że domniemanie właściwości rady "we wszystkich sprawach pozostających w zakresie działania gminy" oznacza, iż rada gminy – jako organ kolegialny – podejmuje działania związane ze stanowieniem (art. 15 ust. 1) lub kontrolą (art. 18 ust. 1); organ ten nie może natomiast podejmować czynności, które należą do sfery wykonawczej, gdyż stanowiłoby to naruszenie konstytucyjnej zasady podziału organów gminy na stanowiące i wykonawcze (por. B. Dolnicki, Pozycja prawna wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wobec rady gminy, Samorząd Terytorialny 2007, nr 1-2, s. 50). Idąc dalej Sąd wskazał, że zgodnie z art. 30 ustawy o samorządzie gminnym, wójt wykonuje uchwały rady gminy i zadania gminy określone przepisami prawa (ust. 1). Do zadań wójta należy w szczególności gospodarowanie mieniem komunalnym (ust. 2 pkt 3). Podobne unormowanie zawiera także ustawa o gospodarce nieruchomościami, stanowiąc w art. 11 ust. 1, że z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów tej ustawy oraz odrębnych ustaw, organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze. Stosownie zaś do przepisu art. 25 tej ustawy, gminnym zasobem nieruchomości gospodaruje wójt, burmistrz albo prezydent miasta.

Przywołane dotychczas uregulowania pozwalają przyjąć, że do organu wykonawczego gminy należy bieżące gospodarowanie jej mieniem, rozumiane jako podejmowanie czynności faktycznych i prawnych w imieniu i na rzecz gminy. Natomiast organ stanowiący gminy decyduje w zakresie bezpośrednio i wprost przekazanym mu przez ustawę, posiadając na gruncie art. 68 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami – jak wskazano już wyżej – wyłącznie uprawnienia do wyrażania zgody na udzielenie bonifikaty, w czym przejawia się realizacja zadań kontrolnych tego organu. Jak słusznie wskazano w orzecznictwie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2004 r., sygn. akt II SA 3144/03, System Informacji Prawnej LEX nr 16073) "przepis art. 18 ust. 2 pkt 9 ustawy o samorządzie gminnym uprawniający radę gminy do podejmowania uchwał w sprawach majątkowych gminy przekraczających zakres zwykłego zarządu ustanawia wyjątki od generalnej zasady wyrażonej w art. 30 ust. 2 pkt 3 tejże ustawy, stanowiącej, iż to wójt gminy gospodaruje mieniem komunalnym. Przekazanie pewnych spraw do kompetencji rady gminy jest wyjątkiem, który musi być interpretowany ściśle i nie może prowadzić do swobodnego przejmowania przez radę do rozstrzygania drodze uchwal wszystkich spraw ważnych z punktu widzenia gospodarki gminy". W świetle powyższego Sąd stwierdził, że dopuszczenie możliwości wydania aktu generalnego wyrażającego zgodę na udzielenie bonifikaty w określonej wysokości pozbawia właściwy organ reprezentujący gminę nadanego mu mocą art. 68 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawnienia do udzielenia bonifikaty, a jednocześnie uniemożliwia mu wykonanie ustawowego zadania polegającego na gospodarowaniu nieruchomościami gminy.

Dla dopełnienia rozważań, na gruncie wskazywanego przez Gminę przepisu art. 18 ust. 2 pkt 9 ustawy o samorządzie gminnym Sąd podniósł, że ustawodawca posługując się w tym przepisie pojęciem "zasad gospodarowania mieniem" nie sformułował definicji tego pojęcia na użytek powyższej ustawy. Przyjmując słownikowe rozumienie terminu "zasada", jako prawo rządzące jakimiś procesami, zjawiskami; formuła wyjaśniająca to prawo; norma postępowania; ustalony na mocy jakiegoś przepisu lub zwyczaju sposób postępowania w danych okolicznościach (por. "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. St. Dubisza, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2003 r., t. 4, s. 876), to odnosząc je do pojęcia "zasad gospodarowania mieniem" stwierdzić przyjdzie, że rzeczą rady gminy jest opracowanie podstawowych reguł postępowania organu wykonawczego w zakresie zarządzania i rozporządzania nieruchomościami. Oznacza to tym samym, że poza ramami uprawnienia do ustalania tak rozumianych zasad pozostaje określanie przez radę szczegółowych postanowień przewidzianych do konkretyzacji w umowie zawieranej przez gminę reprezentowaną przez jej organ wykonawczy na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, w postaci odgórnego wyrażania generalnej zgody na udzielenie bonifikaty w określonej wysokości, zastępującej wyrażenie zgody w każdym przypadku zbycia nieruchomości na rzecz konkretnego nabywcy. Dodatkowo powołano prezentowane w literaturze przedmiotu stanowisko, że konstrukcja bonifikat, określona w art. 68 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, oparta jest na założeniu, iż sama możliwość bonifikaty i jej zakresu pozostaje w gestii organu wykonawczego gminy, przy czym niezbędna jest tu jednak zgoda rady; natomiast właściwy organ jest związany treścią powołanego art. 68 ust. 1, w którym taksatywnie wymieniono przypadki, kiedy udzielenie bonifikaty jest możliwe.

Dotychczas poczynione uwagi stanowią już dostateczną podstawę do przyjęcia, że w § 3 ust. 2-5, § 6 i § 8 ust. 2 kwestionowanej uchwały znalazły się regulacje, którym bez wyraźnej podstawy prawnej nadano rangę aktu prawa miejscowego, a ponadto przekraczające tak rozumiane zasady i dotyczące kwestii, które mocą przepisów powszechnie obowiązujących zostały powierzone kompetencji Prezydenta Miasta, jako organu wykonawczego Gminy. Z tych względów Sąd uznał, iż skarżący organ nadzoru zasadnie wywiódł, że wskazane zapisy, jako niezgodne z obowiązującym prawem w stopniu istotnym muszą zostać wyeliminowane z porządku prawnego. Z uwagi na powyższe, Sąd marginalnie tylko odnotował, że proste zestawienie treści zapisów uchwały i przepisów ustawowych czyni słuszną dodatkową argumentacje skarżącego dotyczącą zarzutów stawianych poszczególnym kwestionowanym zapisom. Istotnie, w §

3 ust. 3, 4 i 5 zaskarżonej uchwały doszło do nieuprawnionej modyfikacji zapisów ustawowych, tj. art. 68 ust. 2, 2a, 2b, i 2c ustawy o gospodarce nieruchomościami, określających przypadki utraty prawa do bonifikaty i zachowania do niej prawa, jak również możliwość odstąpienia przez właściwy organ od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty, w innych przypadkach niż określone w ust. 2a za zgodą odpowiednio wojewody, rady lub sejmiku. Z kolei zapis § 6 uchwały stanowi niedopuszczalne przekroczenie kompetencji wynikającej z przepisu art. 68 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami określając autorytatywnie, że bonifikatę od ceny nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków obniża się do 5% ceny lokali ustalonej w § 5 ust. 1 i § 6 uchwały, podczas gdy zapis ustawowy zawarty w powołanym przepisie uprawnia radę jedynie do wyrażenia zgody na obniżenie bonifikaty stanowiąc, że ustaloną zgodnie z art. 67 cenę nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków obniża się o 50%, natomiast właściwy organ może, za zgodą odpowiednio wojewody albo rady lub sejmiku, podwyższyć lub obniżyć tę bonifikatę. Natomiast zapis § 8 ust. 2, jako odwołujący się do ceny z bonifikatą określoną we wcześniejszych zapisach uchwały i nierozerwalnie związany z zawartymi tam regulacjami, odczytywany samodzielnie staje się bezprzedmiotowy i niemiałby żadnego znaczenia prawnego.

Gmina Kędzierzyn – Koźle w skardze kasacyjnej od tego wyroku, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a i art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.) oraz art. 11 ust. 2 i art. 68 ust. 1, ust. 3 i 3 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), wniosła o zmianę wyroku przez oddalenie skargi Wojewody Opolskiego w części, w jakiej skarga wnosi o stwierdzenie nieważności przepisów § 3 ust. 2 i 3, § 6 i § 8 ust. 2 zaskarżonej uchwały albo o uchylenie wyroku w części stwierdzającej nieważność wskazanych w nim przepisów i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu zarzutów kasacyjnych pełnomocnik Gminy wskazał, że możliwość wyrażenia przez radę gminy zgody na udzielenie bonifikaty od ceny sprzedaży nieruchomości w wydawanym na podstawie przepisów art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a w zw. z art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym, akcie prawa miejscowego regulującym zasady zbywania nieruchomości komunalnych jest przedmiotem rozbieżnego orzecznictwa sądowego. Również polityka nadzoru sprawowanego przez wojewodów w myśl rozdziału 15 ustawy o samorządzie gminnym w odniesieniu do uchwał rad gmin zawierających zgodę na udzielenie bonifikaty od ceny sprzedaży nieruchomości jest niejednolita.

Zarzucił, że zaprezentowana przez Sąd I instancji interpretacja przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 61 ust. 1 tejże ustawy jest błędna. Z tego przepisu nie da się wywieść aby zgoda rady gminy na wykonanie czynności z zakresu gospodarowania nieruchomościami przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jako organ reprezentujący gminę w tym zakresie, wymagała złożenia radzie gminy przez wójta odpowiedniego wniosku i uwzględnienia bądź nieuwzględnienia go przez radę gminy w określonym terminie. W konsekwencji ustalona przez Sąd jako poprawna procedura uzyskiwania przez wójta zgody na zastosowanie bonifikaty wywiedziona jest z błędnie zinterpretowanego przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami i dlatego nie może być uznana za prawdziwą. Dlatego tez nic nie stoi na przeszkodziłaby uznać, że zgoda rady gminy na zastosowanie bonifikaty od ceny sprzedaży nieruchomości komunalnej nie musi odnosić się do konkretnej nieruchomości, i aby taką zgodę rada wyraziła jako zasadę w akcie prawa miejscowego. Wyrażenie zgody w tej formie nie powoduje ingerencji rady w kompetencje zastrzeżone dla wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jako organu właściwego w sprawach gospodarowania gminnym zasobem nieruchomości. W dalszym ciągu bowiem o udzielenie bonifikaty decydować będzie wójt, który z udzielonej przez radę gminy zgody może skorzystać lub nie.

Wojewoda Opolski wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wrażone w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego zakresu lub zmiany.

Z kolei art. 183 ustawy stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ustawy, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd był związany granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 ustawy skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub niewłaściwym zastosowaniu (pkt 1), naruszeniu przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Nawiązując do tych regulacji zauważyć należy, że tylko przepisy naruszone przez Sąd mogą stanowić skuteczną podstawę kwestionowania wyroku wydanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zauważyć tez należy, że wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sprawuje również wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, to jednak w zakresie jego właściwości rzeczowej jest stosownie do przepisów ustawy rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych (art. 15 § 1 pkt 1 ustawy), a te rozpoznaje jedynie w granicach środka odwoławczego. Wywieść z tego należy wniosek, że kontrola działalności administracji publicznej oznacza powtórnego badania legalności zaskarżonego aktu w jego całokształcie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy stwierdzić należy, że strona skarżąca zarzuciła wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a i art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.) oraz przepisów art. 11 ust. 2 i art. 68 ust. 1, ust. 3 i 3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U,. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez błędną ich wykładnię.

Ta podstawa polegać ma na niewłaściwym zrozumieniu przez Sąd I instancji treści lub znaczenia przepisów prawa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia w ich treści.

Przedmiotowa uchwała została wydana m. in. w oparciu o art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy o samorządzie gminnym. Oznacza to, że jest aktem prawa miejscowego obowiązującym na terenie województwa opolskiego.

Przepis art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Ustęp 2 pkt 9 lit. a tego przepisu określa, że do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał majątkowych przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących zasad zbycia, nabycia i obciążania nieruchomości gruntowych oraz ich wydzierżawiania lub najmu na okres dłuższy niż 3 lata o ile ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym prawo stanowienia aktów prawa miejscowego musi mieć unormowanie w upoważnieniach ustawowych. Podstawy do ich ustalenia nie zawiera art. 40 ustawy o samorządzie gminnym.

Podstawy do wydawania aktu o charakterze generalnym nie daje przepis art. 68 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten zawiera kompletną regulację w zakresie udzielania i żądania zwrotu bonifikaty nie zostawiając miejsca żadnemu organowi do uszczegółowienia zapisów, tym samym podejmowania aktów skierowanych do ogółu mieszkańców jednostki administracyjnej.

Udzielana na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma co do zasady charakter indywidualny, co oznacza, że zgoda, tak jak w tej sprawie rady gminy powinna być uzyskiwana w każdym przypadku zbycia lokalu na rzecz konkretnego nabywcy. Zgoda powyższa powinna obejmować nie tylko sam fakt udzielenia bonifikaty, ale również jej zakres. Należy tutaj dodać, że rada wyposażona została jedynie w uprawnienie do wyrażenia zgody lub odmowy wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty. Natomiast uprawnionymi do udzielenia bonifikaty, a także do ustalenia jej wysokości jest właściwy organ, tj. w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy: wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

Organ ten musi mieć zapewnioną każdorazową możliwość oceny, czy nieruchomość przeznaczona do sprzedaży została wyceniona zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, czy jej sprzedaż następuje na wskazany w ustawie cel oraz na rzecz wskazanych osób. Generalna zgoda na udzielanie bonifikat tę kontrolę uniemożliwia.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.