Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2514/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1, art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 18 ust. 2, art. 35
journal: Dz.U. 2016 poz 722
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 620/18 w sprawie ze skargi E.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od T. W. na rzecz E.W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 27 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 620/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając skargę E. W. (dalej skarżąca) na decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania w pkt I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji zaś w pkt II. zasądził od Wojewody [...] na rzecz skarżącej koszty postępowania sądowego w kwocie 597 zł.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 10 sierpnia 2017 r. T. W. zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy W. o wymeldowanie żony - skarżącej - z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w W. Osiedle [...], podnosząc, że od ok. 10 lat zamieszkuje ona w N. a od 6 lat jest zameldowana pod adresem [...].

Zawiadomieniem z 11 sierpnia 2017 r. Burmistrz wszczął postępowanie z wniosku T. W. w ww. przedmiocie oraz przeprowadził postępowanie wyjaśniające zakończone wydaniem w dniu [...] grudnia 2017 r. decyzji nr [...], na podstawie art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 657), o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w W. Osiedle [...]. Na podstawie zeznań świadków M. W. - matki T. W., W. W. - najemcy ww. lokalu, M. D. - krewnego skarżącej oraz M. P. – sąsiada, dokonał ustaleń, że E. i T. W. są małżeństwem od 1990 r. a lokal przy os. [...] nabyli w roku 2005. Wspólnie wyjechali do N. ok. 10 lat temu a rozstali się w roku 2015. Obecnie są w trakcie rozprawy rozwodowej. Lokal przy Osiedlu [...] jest wynajmowany przez W. W.. Umowa najmu podpisana na okres od sierpnia 2016 r. do lutego 2018 r. została zawarta z T. W.. Przedmioty z lokalu należące do skarżącej zostały zdeponowane w garażu najemcy, a skarżąca przyjeżdża do Polski i zatrzymuje się w hotelu. Skarżąca w toku postępowania wyjaśniła, między innymi w trakcie przesłuchania w dniu 27 października 2017 r., że ww. lokal został wynajęty bez jej wiedzy i zgody. Dodała, że jej pobyt w N. ma charakter zarobkowy, przyjeżdża do Polski i do czasu wynajęcia lokalu zatrzymywała się w nim. Nie zamierzała opuścić go na stałe. Ma zamiar powrócić do Polski, ale nie potrafi wskazać daty powrotu.

Odwołując się od powyższej decyzji skarżąca wskazała na naruszenie art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowanie administracyjnego (Dz. U. 2017 r. poz. 1257 dalej: "k.p.a."), jak również art. 35, art. 36 ust. 2 i art. 25 ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Wojewoda [...] (dalej Wojewoda), decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż opuszczenie przez skarżącą lokalu na Osiedlu [...] w W. było jej świadomą decyzją i nie wynikało z bezprawnych działań osób trzecich. W ocenie organu centrum życiowe skarżącej znajduje się obecnie na terenie N., a opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego zameldowania nastąpiło w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności tj. w sposób dobrowolny i obecnie ma charakter trwały. Zdaniem organu fakt pozostawienia w lokalu rzeczy przez skarżącą, które zostały spakowane i są przechowywane przez najemcę, nie może przesądzać o koncentrowaniu przez skarżącą centrum życiowego w Polsce. Organ ocenił, że wyrażony przez skarżącą zamiar powrotu do Polski, do zajmowanego uprzednio lokalu, został podjęty bez uwzględnienia realnych i prawnych możliwości zamieszkania w nim, bowiem obecnie mieszkanie jest wynajmowane a T. W. nie wyraża zgody na ponowne zamieszkanie skarżącej w ww. lokalu. Ponadto organ podniósł, że w ramach orzekania o wymeldowaniu nie bada się przyczyn opuszczenia miejsca pobytu, jest natomiast wystarczające ustalenie samego faktu opuszczenia lokalu, jako jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie, a taka sytuacja zdaniem organu zachodzi w niniejszej sprawie.

Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie powielając zarzuty odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zgłosił swój udział Prokurator Prokuratury Rejonowej [...], a popierając skargę argumentował, iż po stronie skarżącej nie zachodzi dobrowolność opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz zasądził na rzecz skarżącej koszty postępowania sądowego.

Sąd pierwszej instancji kontrolując zaskarżoną decyzję uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U.2018.1382 t.j. z dnia 2018.07.18) poprzez przyjęcie, że skarżąca opuściła lokal mieszkalny na osiedlu [...] w W., a opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Powołano się na treść art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której osoba zamieszkuje), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 (podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Sąd podkreślił, iż opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 wskazanej ustawy musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu.

Sąd zaznaczył, iż niniejszej sprawie nie doszło do spełnienia ani przesłanki trwałego ani dobrowolnego opuszczenia przez E. W. miejsca stałego pobytu w W., czyli mieszkania na osiedlu [...], które zostało zakupione, wprawdzie - jak wynika z aktu notarialnego z dnia 29 marca 2005 r. (Repertorium A [...], Kancelaria Notarialna [...]) - z majątku odrębnego małżonka, jednakże w trakcie trwania małżeństwa, a małżonkowie zamieszkali tam wspólnie do czasu kiedy skarżąca wraz z mężem wyjechali do N., gdzie oboje pracowali. Sam fakt, że skarżąca wyjechała do N. w celach zarobkowych nie przesądza kwestii trwałości opuszczenia miejsca zameldowania, tym bardziej, że skarżąca konsekwentnie i wielokrotnie podkreślała, że zamierza powrócić do Polski na stałe, a zatem jej pobyt w N. ma charakter czasowy. Świadczy o tym pozostawienie w mieszkaniu rzeczy osobistych, z których korzystała w trakcie pobytów w Polsce jak również ma zamiar korzystać w przyszłości. Dlatego też zdaniem Sadu powyższe okoliczności nie pozwalają na uznanie, że skarżąca opuściła dobrowolnie i trwale przedmiotowy lokal.

Dalej Sąd wskazał, iż w o kwestii dobrowolności opuszczenia przez skarżącą mieszkania w W., należy zwrócić uwagę na fakt, że to mąż skarżącej uniemożliwił jej korzystanie z tego lokalu w sposób dotychczasowy, w trakcie pobytów w Polsce. Do usunięcia rzeczy osobistych skarżącej doszło bez jej wiedzy i woli, w sposób niezgodny ze standardami prawnymi, przymusowy, bez wyroku sądu nakazującego opuszczenie i opróżnienie lokalu.

Sąd zwrócił uwagę, iż wymeldowanie nie może być traktowane jako zastępcza forma wyroku eksmisyjnego ani akceptacja działania niezgodnego z prawem. Skarżąca została pozbawiona przez swojego męża w sposób przymusowy możliwości przebywania w mieszkaniu i dlatego zmuszona była do korzystania, w czasie swoich pobytów w Polsce, z hotelu. Z uwagi na powyższe nie można uznać, że skarżąca w sposób trwały i definitywny zerwała więzi z lokalem, a tym samym, że istnieją podstawy do wymeldowania jej z miejsca stałego pobytu.

Ponadto Sąd I instancji zaznaczył, że Burmistrz Miasta i Gminy W. decyzją z [...] sierpnia 2015 r., znak: [...], odmówił wymeldowania z pobytu stałego E. W. z lokalu mieszkalnego położonego w W., osiedle [...], przyjmując, że zarobkowy pobyt w N. nie świadczy ani o dobrowolności ani o trwałości opuszczenia tego lokalu. Zmiana stanowiska wynika prawdopodobnie z faktu wynajęcia spornego lokalu przez uczestnika postępowania - męża skarżącej - oraz usunięcia rzeczy osobistych skarżącej. Zdaniem Sądu nie można zaakceptować takiego stanowiska w kontekście stanu faktycznego sprawy, z którego jednoznacznie wynika brak dobrowolności opuszczenia lokalu, wymaganej jako przesłanka konieczna do wymeldowania. Reasumując Sąd podkreślił, że organy naruszyły art. 8 § 2 k.p.a., stanowiący, że organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Od powyższego wyroku T. W. (dalej skarżący kasacyjnie) wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Wyrokowi temu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 2 i art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U.2018.1382 tj.) poprzez przyjęcie, że w sprawie nie doszło do spełnienia ani przesłanki trwałego ani dobrowolnego opuszczenia przez E. W. miejsca stałego pobytu w W. w mieszkaniu położonym w W. na Osiedlu [...];

2. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez dokonanie dowolnej oceny prawnej na podstawie niektórych tylko faktów i dowodów zgromadzonych w aktach sprawy.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi E. W., zasądzenie od organu na rzecz skarżącego na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a., kosztów postępowania według norm przepisanych, a także na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono rozważania na poparcie wskazanych wyżej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. W. wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej, przyznanie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w tym kosztów pełnomocnictw substytucyjnych, kosztów doręczeń -17,70 zł, przeprowadzanie rozprawy oraz odrzucenie dowodów załączonych przez skarżącego, nieprzetłumaczonych na język polski. Wniosła również o przeprowadzenie rozprawy.

Sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z 23 maja 2022 r., stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095, ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania podniesionych we wniesionym środku odwoławczym zarzutów trzeba wyjaśnić, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której podstawy zostały ujęte w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak też podstawy odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania przed sądem wojewódzkim (art. 189 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie występują te przesłanki, zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany zarzutami skargi kasacyjnej. Natomiast tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przede wszystkim na wstępie należy przypomnieć, iż przedmiotem oceny legalności dokonywanej przez Sąd pierwszej instancji była decyzja Wojewody [...] z [...] marca 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z [...] grudnia 2017 r. o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w W. na Osiedle [...]. Sąd pierwszej instancji eliminując z obrotu prawnego obie wymienione wyżej decyzje uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez przyjęcie, że skarżąca opuściła przedmiotowy lokal mieszkalny w W., a opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powołując się na wyrok NSA z dnia 20 lipca 2018 r., II OSK 2036/16, Sąd pierwszej instancji wskazał, iż opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 wskazanej ustawy musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, rolą postępowania administracyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Zdaniem Sądu pierwszej instancji o braku trwałości i dobrowolności opuszczenia świadczą okoliczności tej sprawy. Zauważono, że mieszkania na osiedlu [...], które zostało zakupione, wprawdzie - jak wynika z aktu notarialnego z dnia 29 marca 2005r. z majątku odrębnego małżonka, jednakże w trakcie trwania małżeństwa, a małżonkowie zamieszkali tam wspólnie do czasu kiedy skarżąca wraz z mężem wyjechali do N., gdzie oboje pracowali. Sam fakt, że skarżąca wyjechała do N. w celach zarobkowych nie przesądza kwestii trwałości opuszczenia miejsca zameldowania. Z akt sprawy bezspornie wynika, że za każdym razem, gdy przebywała w Polsce – co zdarzało się co 2-3 miesiące - zatrzymywała się we wskazanym mieszkaniu. Ponadto wskazać należy, że skarżąca konsekwentnie i wielokrotnie podkreślała, że zamierza powrócić do Polski na stałe, a zatem jej pobyt w N. ma charakter czasowy. Świadczy o tym pozostawienie w mieszkaniu rzeczy osobistych, z których korzystała w trakcie pobytów w Polsce jak również ma zamiar korzystać w przyszłości.

Stanowisko to kwestionowane jest wniesionym środkiem odwoławczym w tym zarzutem naruszenie prawa materialnego błędnej wykładni, i w konsekwencji niewłaściwego zastosowania art. 18 ust. 2 i art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez przyjęcie, że w sprawie nie doszło do spełnienia ani przesłanki trwałego ani dobrowolnego opuszczenia przez E. W. miejsca stałego pobytu w W..

Przepisy art. 18 ust. 2 i art. 35 ustawy o ewidencji ludności zostały w skardze kasacyjnej wskazane dwukrotnie raz jej petitum a nadto w motywach skargi kasacyjnej na stronie 3. Zatem takie zarzuty zostały podniesione w ramach złożonego w tej sprawie środka odwoławczego. Gdy tymczasem, jak już wyżej wskazano, Sąd pierwszej instancji (podobnie jak i organy administracji) nie stosował w tej sprawie art. 18 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności – dot. treści wystąpienia osoby do właściwego organu w sprawie nadania numeru PESEL, lecz art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, niemniej jednak ten zarzut nie został podniesiony w skardze kasacyjnej. Jak wynika z utrwalonego w orzecznictwie NSA poglądu Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd kasacyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów i wychodzenia poza ramy, które zostały nakreślone w skardze kasacyjnej. Sąd ten może odnieść się tylko do przepisów, które zostały wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone, nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych jeszcze przepisów- patrz wyrok z dnia 22 września 2017 r. I GSK 1590/15.

Zatem związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. W taki określonych ramach badania zarzutów skargi kasacyjnej nie można w realiach tej sprawy skutecznie zarzucić Sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię art. 18 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie skoro w motywach zaskarżonego wyroku trudno poszukiwać rozważań w tym zakresie. Kwestia nadania numeru PESEL w ramach art. 18 ustawy o ewidencji ludności nie była przedmiotem rozstrzygania a w konsekwencji i rozważań w tej sprawie.

Nie jest usprawiedliwiony również zarzut błędnej wykładni art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Niewątpliwie - co wynika z treści art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności-zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.

Jednocześnie zgodnie z definicją zawartą w art. 25 ust. 1 tej samej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Ustawodawca definiuje także pojęcie pobytu czasowego wskazując w art. 25 ust. 2, że pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Wreszcie w art. 27 ust. 1 prawodawca wprowadza obowiązek zameldowania się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca, zaś w ust. 2 tego samego artykułu przesądza, że równocześnie można mieć jedno miejsce pobytu stałego i jedno miejsce pobytu czasowego.

W świetle przedstawionych wyżej regulacji stwierdzić należy, iż mimo, że ustawodawca w art. 35 ustawy wprost nie określił jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca pobytu stałego oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony, to jednak z samej definicji pobytu stałego oraz pobytu czasowego oraz z art. 27 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wynika, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter nie tylko trwały, ale i jest dobrowolne. Przez dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu rozumieć przy tym należy zarówno najbardziej typową sytuację, gdy osoba zameldowana faktycznie dobrowolnie opuszcza miejsce stałego pobytu, jak i sytuację, gdy została ona w jakiś sposób przymuszona do wyprowadzki, a następnie z zamiarem stałego przebywania zamieszkała pod innym adresem - patrz wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2022 r. II OSK 1927/19.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bardzo wyraźnie, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany (w niniejszej sprawie skarżąca) może i chce podejmować próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jej wolą, polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania stanowi okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. wyroki NSA: z 16 grudnia 2020 r., II OSK 1609/18, z 17 lipca 2020 r., II OSK 392/20). Zatem, na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (np. wyroki NSA z: 8 października 2009 r. II OSK 1908/08, 9 maja 2012 r. II OSK 299/11, 16 października 2013 r. II OSK 1163/12, 20 maja 2016 r. II OSK 2065/14, 4 września 2015 r. II OSK 2315/14, 11 stycznia 2018 r. II OSK 1177/17, 18 czerwca 2019 r. II OSK 2025/17, 18 grudnia 2019 r. II OSK 3427/18, 17 października 2019 r. II OSK 2418/18, 19 grudnia 2019 r. II OSK 3268/18).

W realiach tej sprawy Sąd pierwszej instancji słusznie uznał w całokształcie ustalonych okoliczności, iż skarżąca nie opuściła w sposób trwały a na pewno nie dobrowolny mieszkanie na osiedlu [...],w W.. Nie jest sporne przecież po zakupieniu spornego mieszkania, w 2005 r. wspólnie z mężem skarżąca zamieszkała w tym lokalu a w trakcie tego zamieszkiwania oboje wyjechali do N. gdzie pracowali. Trafnie przyznano, iż sam fakt, że skarżąca wyjechała do N. w celach zarobkowych nie przesądza kwestii trwałości opuszczenia miejsca zameldowania. Z akt sprawy bezspornie wynika, że za każdym razem, gdy przebywała w Polsce – co zdarzało się co 2-3 miesiące - zatrzymywała się we wskazanym mieszkaniu. Ponadto, co wynika także z akt sprawy skarżąca konsekwentnie i wielokrotnie podkreślała, że zamierza powrócić do Polski na stałe, a zatem jej pobyt w N. ma charakter czasowy. Świadczy o tym pozostawienie w mieszkaniu rzeczy osobistych, z których korzystała w trakcie pobytów w Polsce jak również ma zamiar korzystać w przyszłości. Poglądu tego nie zmienia okoliczność, iż pozostawione rzeczy skarżącej w spornym mieszkaniu aktualny jego najemca usunął i składuje w garażu. Z akt sprawy wynika, że rzeczy te wyniesiono z mieszkania bez wiedzy i zgody skarżącej- patrz pismo z dnia 8 listopada 2017 r. Sądu Rejonowego w [...]- do sprawy III RC 64/17.

Nie można uznać twierdzeń skargi kasacyjnej uzasadniających uchylenie zaskarżonego wyroku, iż twierdzenia skarżącej o deklarowanym powrocie do Polski są pozorne i stanowią taktykę zastosowaną w związku z rozliczeniami z byłym małżonkiem. Niewątpliwie, akta sprawy obrazują skalę konfliktu między byłymi małżonkami, stąd negowanie twierdzeń każdego z nich, bez dodatkowych okoliczności pozwalających na ich zweryfikowanie, nie jest wystarczające do podważenia ustaleń dokonanych w sprawie. Niemniej jednak już w 2015 r. skarżący kasacyjnie podjął nieudaną próbę wymeldowania skarżącej z przedmiotowego lokalu bowiem, co również wskazał Sąd pierwszej instancji, Burmistrz Miasta i Gminy W. decyzją z [...] sierpnia 2015 r. odmówił wymeldowania skarżącej z przedmiotowego lokalu przyjmując, że zarobkowy pobyt w N. nie świadczy o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu tego lokalu. Tak naprawdę mimo upływu niespełna trzech lat skarżący kasacyjnie podjął próbę kolejnego wymeldowania ww. w sytuacji gdy tak naprawdę okoliczności faktyczne nie zmieniły się na tyle by można było wydać decyzję o odmiennej treści od tej z 2015 r. Natomiast skarżąca konsekwentnie traktuje mieszkanie w W. jako miejsce zamieszkania w Polsce i podnosi, że została przymusowo i bez jej dobrowolności pozbawiona dostępu do mieszkania, bez możliwości pobytu w mieszkaniu z racji na najemców, którym przekazano mieszkanie.

Przedstawione wyżej rozważania pozwalają uznać, iż Sąd pierwszej instancji przedstawił prawidłową wykładnię art. 35 ustawy o ewidencji ludności, w szczególności opartą na orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które w pełni jest aprobowane przez skład orzekający NSA w tej sprawie. Nie można zatem uznać za usprawiedliwiony zarzutu naruszenia ww. normy przez jego błędną wykładnię jak też niewłaściwe zastosowania. Odmienne stanowisko skarżącego kasacyjnie w tym zakresie stanowi w istocie polemikę z prawidłowym stanowiskiem Sądu pierwszej instancji.

W sprawie tej na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez dokonanie dowolnej oceny prawnej na podstawie niektórych tylko faktów i dowodów zgromadzonych w aktach sprawy.

Stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania sądu jest materiał zgromadzony przez organy w toku całego postępowania przed tymi organami oraz przed sądem. Wskazany wyżej przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał i dopuścił na przykład inne dowody. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić podstawę skutecznego zarzutu, gdyby sąd administracyjny przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, która prowadziłaby do przedstawienia przez sąd stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w skarżonym akcie administracyjnym. A tak nie jest w tej sprawie, skoro w samym zarzucie powołano się, na dokonanie oceny na podstawie faktów i dowodów znajdujących się w aktach, tyle, że "niektórych tylko faktów i dowodów". Zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy, oceniony przez Sąd pierwszej instancji pozwalał, zdaniem NSA na przyjęcie wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, iż nie doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez skarżącą spornego mieszkania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wyjaśnić trzeba, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Przepis ten odnosi się do formalnych wymogów uzasadnienia wyroku, a nie do prawidłowości wyrażonej w nim oceny skutków prawnych stanu faktycznego występującego w sprawie. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie podniesiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (zob. np. wyrok NSA z 28 września 2010 r., I OSK 1605/09). W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja taka w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca, ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, przez co respektuje wymagania płynące z art. 141 § 4 p.p.s.a.

Reasumując, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. W konsekwencji, skoro skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, to oddalono ją na podstawie art. 184 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zapadło na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.