Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1884/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6073 Opłaty adiacenckie oraz opłaty za niezagospodarowanie nieruchomości w zakreślonym terminie
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art.246 par 2 pkt 2 w zw z art. 258 par 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "Stowarzyszenia [...]" z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "Stowarzyszenia [...]" z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie : ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia : odmówić "Stowarzyszeniu [...]" z siedzibą w [...] prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 23 czerwca 2014 r. (data stempla biura podawczego) wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym "Stowarzyszenie [...]" z siedzibą w [...], zwane dalej Stowarzyszeniem wniosło o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym i zostało założone [...] listopada 2013 r. Stowarzyszenie podało, że od początku swojego powstania zakładało doraźny czas swojego działania do wydania decyzji przez organ I instancji. Oświadczyło, że po zakończeniu spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie wypełni swoją misję i zostanie rozwiązane. Stowarzyszenie podało, że dlatego na żadnym etapie swojej działalności nie nałożyło na swoich członków obowiązku uiszczania składek z przeznaczeniem na cele statutowe. Dodało, że nie zakładało również żadnych kont bankowych.

Stowarzyszenie oświadczyło, że opiera się całkowicie na pracy społecznej swoich członków i nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazało, że nie jest w stanie uiścić wpisów sądowych, tym bardziej, że łączna kwota tych wpisów dotycząca wszystkich 98 skarg wynosi około 10.000,00 złotych.

Zarządzeniem z dnia 2 lipca 2014 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie ilu członków liczy i skąd posiada środki finansowe na realizowanie celów określonych w regulaminie. Zapytano Stowarzyszenie także jakie ponosi miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością i co się na te koszty składa (należało je wyszczególnić i podać ich wysokość). Zwrócono się do Stowarzyszenia z zapytaniem, czy prowadzi działalność gospodarczą, jeśli tak, należało wskazać jaką oraz dochód jaki z niej uzyskuje oraz czy otrzymuje darowizny (pieniężne lub dary rzeczowe), spadki, zapisy, jeśli tak, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia. Wezwano Stowarzyszenie do podania, czy otrzymuje dotacje ze środków publicznych i prywatnych, jeśli tak, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia oraz czy podejmuje finansowaną współpracę z administracją publiczną i biznesem, jeśli tak, należało wskazać uzyskiwany dochód. Zapytano także Stowarzyszenie, czy korzysta i otrzymuje sponsoring, jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakim zakresie i w jakiej formie. Ponadto, wezwano Stowarzyszenie do nadesłania rejestru wpływów i wydatków za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] czerwca 2014r.

Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.

W dniu 23 lipca 2014 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty, które zostały dołączone do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1820/14.

Z nadesłanych informacji wynika, że Stowarzyszenie zostało założone przez 50 osób z tym, że aktywnych członków Stowarzyszenia jest aktualnie siedmiu. Stowarzyszenie oświadczyło, że wszystkie środki jakimi obecnie dysponuje pochodzą z wpłaty jednego z członków. Zaznaczyło, że ponieważ jest Stowarzyszeniem zwykłym, celowym nie zajmuje się żadnymi innymi sprawami nie ponosi żadnych, stałych miesięcznych kosztów. Oświadczyło, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Wskazało, że ze względu na pojawienie się wydatków związanych z celami Stowarzyszenia i nie nałożenia na swoich członków obowiązku uiszczania składek jeden z członków Stowarzyszenia zasilił je kwotą [...] złotych. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie otrzymuje dotacji ze środków publicznych i prywatnych oraz nie podejmuje współpracy z administracją publiczną i biznesem, jak również nie korzysta i nie otrzymuje sponsoringu.

Z nadesłanego przez Stowarzyszenie rejestru wpływów i wydatków za rok 2013 i I półrocze 2014 r. wynika, że w 2013 r. nie wpłynęły żadne środki na rzecz Stowarzyszenia. Z rejestru wpływów i wydatków w I półroczu 2014 r. wynika, że jeden z członków Stowarzyszenia dokonał wpłaty [...] złotych na cele statutowe, a saldo na dzień [...] czerwca 2014 r. wynosi [...] złotych.

W niniejszej sprawie zważono, co następuje :

Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek.

W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy.

Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie/regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków.

Wskazać należy, iż celem Stowarzyszenia jest [...], tj. [...] we wsi [...], gm. [...], co realizowane jest poprzez reprezentowanie społeczności lokalnej i występowanie z wnioskami i opiniami do właściwych organów administracji.

Zaznaczyć należy, iż chcąc realizować swoją ww. działalność regulaminową Stowarzyszenie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia także kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Aby móc zatem realizować określone w regulaminie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie środki finansowe na ich realizację.

Podkreślić należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587).

W niniejszej sprawie z nadesłanego regulaminu oraz potwierdzenia zgłoszenia do rejestracji wynika, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym wpisanym do wykazu stowarzyszeń zwykłych na terenie powiatu [...] w dniu [...] listopada 2013 r. pod nr [...].

Stosownie natomiast do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) jako stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje natomiast głównie środki na swoją działalność ze składek członkowskich (art. 40 ust. 1, art. 42 ust. 1 i 2 cyt. ustawy).

Wskazać należy, że ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania.

Źródło finansowania Stowarzyszenia zostało przewidziane w pkt 7 regulaminu zakładając, że fundusze na działalność Stowarzyszenie będzie uzyskiwać ze składek członkowskich.

Realizując zatem cele regulaminowe, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych na ich realizację (np. poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie).

Jak wynika z formularza i nadesłanych wyjaśnień Stowarzyszenie nie nałożyło na swoich członków obowiązku uiszczania składek członkowskich chociaż takie jedyne źródło finansowania działalności Stowarzyszenia przewidzieli jego założyciele w regulaminie.

Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Wskazać należy, że przy liczącym 50 członków Stowarzyszeniu ustalenie składki członkowskiej w odpowiedniej wysokości pozwoliłoby uzyskać kwotę 10.000 złotych, którą jak twierdzi Stowarzyszenie miałoby łącznie ponieść tytułem uiszczenia wpisów sądowych od 98 skarg wniesionych do Sądu.

Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, iż zaniechanie pozyskiwania jakichkolwiek środków przez Stowarzyszenie, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo powoduje, iż faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 491/11).

Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06).

To, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków nie oznacza, że jest ono zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakresie reprezentowania społeczności lokalnej w kwestii opłaty adiacenckiej przed organami administracji czy Sądem, co zazwyczaj wiąże się także z koniecznością ponoszenia kosztów. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może zatem przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2013 r. sygn. akt II OZ 1047/13).

Stwierdzono zatem, że Stowarzyszenie chcąc realizować cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, powinno w pierwszej kolejności podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez podjęcie uchwały o pobieraniu składek członkowskich w odpowiedniej wysokości bądź też poprzez przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Zaznaczyć należy, iż doraźny czas na jaki Stowarzyszenie zostało utworzone nie ma znaczenia dla konieczności zapewnienia środków na działalność i realizację celów regulaminowych Stowarzyszenia. Fakt przekazania przez jednego z członków Stowarzyszenia darowizny w wysokości [...] złotych potwierdza, że członkowie sami zauważają potrzebę zapewnienia środków finansowych na realizację ustalonych celów.

Uznano, że brak zapewnienia stałego źródła dochodów oraz niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony wnioskującej przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest bowiem niezasadne.

Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z dokonanej analizy wynika, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w sprawie.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.