Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 520/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...], utrzymującą, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), art. 10 ust. 2 w zw. z art. 29 ust. 1, 7 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r., poz. 2137) oraz § 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 ze zm.), w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we [...] Nr [...] z [...] r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR we [...] wpłynął wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012. Wnioskodawca ubiegał się o przyznanie pomocy ONW do gruntów rolnych o powierzchni 6,05 ha, położonych w strefie ONW nizinnej I. Na mocy decyzji z dnia [...] r. Nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] przyznał stronie płatności ONW w wysokości [...] zł do powierzchni wskazanej we wniosku. W związku z powyższym skarżący podjął zobowiązanie do kontynuowania działalności rolniczej na obszarach ONW na niezmienionej powierzchni w okresie 5 kolejnych lat kalendarzowych (zobowiązanie ONW).

Na podstawie wniosku z [...] r. skarżący ubiegał się przyznanie płatności ONW do powierzchni [...] ha. Płatności wynikające z zadeklarowanej powierzchni w wysokości [...] zł, zostały przyznane skarżącemu na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we [...] Nr [...] z dnia [...] r.

W roku 2014 skarżący ponownie ubiegał się o przyznanie płatności z tytułu ONW do powierzchni [...] ha. Żądane płatności w wysokości [...] zł, zostały przyznawane stronie na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we [...] z dnia [...] r. Nr [...].

W dniu [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR we [...] wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok 2015. Skarżący ubiegał się o przyznanie pomocy ONW do gruntów rolnych o powierzchni [...] ha, położonych w strefie ONW nizinnej I. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] na podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...] r. przyznał płatność ONW do wnioskowanej powierzchni w wysokości [...] zł.

We wniosku z dnia [...] r. skarżący zadeklarował do płatności z tytułu ONW powierzchnię [...] ha. W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] wydał decyzję Nr [...], w której przyznał stronie płatności ONW zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku, tj. do powierzchni [...] ha.

W roku 2017, skarżący nie złożył wniosku o przyznanie płatności, jak również oświadczenia o użytkowaniu rolniczym na powierzchni objętej zobowiązaniem wieloletnim ONW. W związku z powyższym, organ I instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący wyjaśnił, że w roku 2017 zrezygnował z prowadzenia działalności rolniczej na działce rolnej o powierzchni [...] ha, położonej na obszarach ONW, ze względu na stan zdrowia.

W dniu [...] r. do organu pierwszej instancji wpłynęło oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, dotyczące powierzchni [...] ha. Zgodnie z oświadczeniem do kontynuacji działalności rolniczej na powierzchni ONW objętej zobowiązaniem A. S. zobowiązał się P. I.. Do oświadczenia dołączona została umowa dzierżawy z dnia [...] r. wraz z aneksami, pismo z [...] r. stanowiące rezygnację z dzierżawy gruntów o powierzchni [...] ha oraz umowa dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] r.

Zawiadomieniem Nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Na mocy tej decyzji organ ustalił A. S. kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł.

W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji A. S. podniósł że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW nie powstaje, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych w przypadku, gdy nastąpiła "długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu". Skarżący oświadczył, że w 2014 roku przeszedł udar mózgu i w związku z tym, od czasu choroby jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i stan jego zdrowia miał decydujące znaczenie w zaniechaniu prowadzenia działalności rolniczej.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa złożone odwołanie od decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ odwoławczy podniósł, że skarżący po raz pierwszy ubiegał się o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) w roku 2012.

W związku z wypłatą żądanej płatności, która nastąpiła w dniu [...] r., skarżący zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał w pierwszym roku płatność z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ([...] ha), przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej pomocy. Organ podkreślił, że powyższe zobowiązanie zostało zaakceptowane przez skarżącego poprzez złożenie podpisu na stronie 4 formularza wniosku o przyznanie płatności na rok 2012. Powyższa okoliczność jest bezsporna i nie jest także kwestionowana przez odwołującego. Za bezsporny uznał także organ fakt, że zobowiązanie skarżącego miało trwać przez okres 5 lat od dnia realizacji pierwszej płatności, czyli do dnia [...] r.

Organ ustalił, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, zrezygnował on z prowadzenia działalności rolniczej w roku 2017 z uwagi na stan zdrowia. Posiadanie działek rolnych położonych na obszarach ONW, dotyczące powierzchni [...] ha przejął P. I., który zobowiązał się do kontynuacji działalności rolniczej na powierzchni ONW objętej zobowiązaniem skarżącego. Organ ustalił również, że przejęcie przez P. I. posiadania działki ewidencyjnej Nr [...] nie nastąpiło bezpośrednio od A. S., ale od właściciela tej nieruchomości - Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego "D. " sp. z o.o.

Organ wskazał na treść § 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności -dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 z późn. zm.), z którego wynika, że skuteczne przejęcie zobowiązania ONW może mieć miejsce wyłącznie ze strony podmiotu, na rzecz którego nastąpiło bezpośrednie przejęcie posiadania gruntów, czyli ze strony pierwszego następcy podmiotu, na którym ciążyło zobowiązanie ONW. W przedmiotowej sprawie bezpośrednie przejście posiadania nastąpiło pomiędzy A. S. a Przedsiębiorstwem Produkcyjno-Handlowo-Usługowym "D. " Sp. z o.o. Oznacza to, że nie doszło do bezpośredniego przejścia posiadania działki ewidencyjnej nr [...] pomiędzy A. S. a P. I., co wyklucza możliwość przejęcia przez P. I. zobowiązania ONW do powierzchni tej działki, obciążającego A. S..

Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organ pierwszej instancji zobowiązany był, poza zbadaniem podstaw do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, także do ustalenia jej wysokości oraz ewentualnego zaistnienia przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu.

Odnośnie zawartego w odwołaniu zarzutu skarżącego, że ustalona w zaskarżonej decyzji kwota została mu niesłusznie naliczona do zwrotu, gdyż art. 2 ust. 2 rozporządzenia 1306/2013 stanowi, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW nie powstaje, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych w przypadku, gdy nastąpiła "długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu" organ wskazał, że nie stosuje się kar administracyjnych w zakresie wzajemnej zgodności, jeżeli niezgodność wynika z działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w tym zakresie. Zgodnie z art. 2 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach: śmierć beneficjenta; długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym; zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym; choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw czy wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku.

W sprawie niniejszej skarżący złożył do organu pierwszej instancji orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r., z którego wynikało, że jest on trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, przy czym jako datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji przyjęto rok 2014. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że skarżący w okresie: [...].2014 r., [...].2014 r. i [...].2016 r. poddany był hospitalizacji. Natomiast z pisma A. S. z dnia [...] r. skierowanego do G. I. - wiceprezesa PPHU "D. " Sp. z o. o., dotyczącego rezygnacji z dzierżawy gruntów wynikało, że z dniem [...] r. skarżący złożył rezygnację z dzierżawienia gruntów ornych w ilości [...] ha.

Biorąc pod uwagę powyższe organ odwoławczy stwierdził, że nie może uznać, iż w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do powołania się na działanie siły wyższej w postaci długoterminowej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu. Z orzeczenia wynika bowiem, że skarżący stał się trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji w roku 2014. Jednakże w latach 2014-2016 producent rolny składał nadal wnioski o przyznanie płatności, tj. w dniu [...] r., [...] r. i [...] r.

Ponadto organ wskazał, że skarżący nie złożył do biura powiatowego ARiMR pisemnego oświadczenia o zaistniałych okolicznościach, opatrzonego czytelnym podpisem i datą złożenia, w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba były w stanie dokonać takiej czynności oraz dostarczyć dowód potwierdzający wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności.

Organ wskazał, że w sprawie niniejszej również nie zaszła pomyłka, czy też błąd warunkujące brak obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 dla lat 2012-2014 oraz, dla lat 2015-2016, w art. 7 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014.

Tym samym, w ocenie organu, kwota płatności w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oraz art. 7 ust. 1 rozporządzenia 809/2014, i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

Organ podniósł, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18.12.1999 r. który stanowi, iż okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości.

W ocenie organu w sprawie nie zachodzą ponadto przesłanki określone w art. 54 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013, który umożliwia zaprzestanie odzyskiwania w przypadku, gdy łączna podlegająca odzyskaniu nie przekracza kwoty stanowiącej równowartość [...] euro, bowiem kwoty nienależnie pobranej płatności za każdy rozpatrywany rok przekraczają kwotę [...]euro.

Organ zaznaczył, że w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi Prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika.

W skardze na powyższą decyzję A. S. zarzucił organowi drugiej instancji istotne sprzeczności w ustaleniach faktycznych, poprzez przyjęcie, że trzeci wylew nie stanowi u skarżącego jego długoterminowej niezdolności do wykonywania zawodu, podczas gdy z ustaleń lekarza orzecznika ZUS wynika, że skarżący nie może wykonywać zawodu rolnika. Ponadto takie ustalenie jest, zdaniem skarżącego, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skarżący zarzucił również organowi sprzeczność, poprzez uznanie, że wykluczone było przejęcie przez P. I. zobowiązania ONW przy jednoczesnym uwzględnieniu prawidłowości przejęcia działki nr [...] w pozostałym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] r. pełnomocnik ustanowiony w sprawie przez skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego w charakterze strony. Zgłoszeniem tego wniosku pełnomocnik uzasadniał również żądanie odroczenia rozprawy sądowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone akty administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie ich wydania. W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić ją jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a - c); stwierdzić jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, w sprawie nie doszło bowiem do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów prawa materialnego oraz mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów prawa procesowego.

W niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Kwota tych nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł wynika z decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we [...] o przyznaniu płatności ONW za okres od 2012 r. do 2016 r. w kwotach po [...] zł.

Powstała ona w związku z zaniechaniem prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach objętych pięcioletnim zobowiązaniem ONW.

Zgodnie z § 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329 - powoływanego dalej jako "rozporządzenie ONW z 2009 r."), obowiązującego w dacie przyznania pierwszej płatności, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. b rozporządzenia nr 73/2009, który podjął zobowiązanie, o którym mowa w art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21 października 2005, str. 1, ze zm.). Stosownie do art. 37 ust. 2 w/w rozporządzenia nr 1698/2005 płatności udziela się rolnikom, którzy zobowiązują się do kontynuowania działalności rolniczej na obszarach wyznaczonych zgodnie z art. 50 ust. 2 i 3 przynajmniej przez pięć lat od pierwszej płatności. Stosownie natomiast do treści § 9 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia ONW z 2009 r., jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, to zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania. W myśl zaś powołanego w zaskarżonych decyzjach § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 364, powoływanego dalej jako "rozporządzenie ONW z 2015 r." - obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji) jeżeli rolnik, realizujący 5-letnie zobowiązanie, zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na użytkach rolnych, do których została mu przyznana płatność ONW, w okresie objętym tym zobowiązaniem, to zwraca całość płatności ONW za cały okres jej pobierania (jeżeli zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich użytkach rolnych położonych na obszarze ONW).

Podstawę prawną ustalenia kwoty zwrotu stanowią przepisy art. 28 ust. 1 - 3 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1856). Stosownie do powołanego art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 tej ustawy pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc: wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Z powołanych powyżej przepisów ustawowych oraz przepisów rozporządzeń wykonawczych wynika zasada, wedle której pobrane przez rolnika płatności są traktowane jako nienależnie pobrane jeśli nie wykonuje on zobowiązań, o których mowa we wskazanych przepisach.

Skarżący zrezygnował z dzierżawy gruntów zgłoszonych do płatności w 2016 r. Oczywistym jest zatem (co nie jest przez skarżącego kwestionowane) zaniechał on prowadzenia działalności rolniczej na całej działce rolnej od [...] r. – przed upływem 5 lat od daty złożenia zobowiązania w tym zakresie. W tej sytuacji zwrotowi podlegać winna całość uzyskanych płatności. Składając wniosek, skarżący zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania. Pięcioletni okres realizacji programu oznacza, że w każdym roku tego okresu rolnik realizować musi wszystkie zobowiązania, które były podstawą przyznania płatności.

Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych oceniane jest w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Wsteczny charakter obowiązku zwrotu płatności rolnośrodowiskowych uzasadniony jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Skoro realizacja obowiązku rozciąga się na okres pięciu lat to również obowiązek zwrotu powinien dotyczyć wszelkich płatności pobranych w ramach realizacji tego zobowiązania w okresie pięciu lat. Wywiązanie się z obowiązku spełniania warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w jednym roku nie jest zatem podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. (vide:. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 września 2017 r. sygn. I SA/Kr 692/17, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 września 2017 r. sygn. III SA/Łd 565/17). Beneficjent pomocy nie może zatrzymać płatności za kilka lat realizacji programu, w wypadku zaniechania jego wykonywania przez cały okres 5 lat.

Skarżący kwestionował obowiązek zwrotu uzyskanych w ramach programu sum powołując się na dwie kwestie. A mianowicie: utratę możliwości wykonywania zawodu (z uwagi na utratę zdolności do samodzielnej egzystencji w 2014r.) oraz przejęcie zobowiązania ONW przez kolejnego dzierżawcę gruntów należących do PPHU "D. " sp. z o.o. w R. .

Powoływane przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do odstąpienia od ustalenia należności oraz zwrotu należności. Stanowisko organu odwoławczego przedstawione w tym zakresie w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe.

W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że kwota nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2012 - 2016 każdorazowo przekraczała kwotę stanowiącą równowartość [...] euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006. Tym samym w odniesieniu do w/w płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie w/w ustawy z 7 marca 2007 r.o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia 65/2011 mającego zastosowanie do płatności za lata 2012-2014 i art. 7 ust. rozporządzenia 809/2014 mającego zastosowanie do płatności za 2015 r. i 2016 r. obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W przedmiotowej sprawie przekazanie płatności na rzecz skarżącego nie wynikała z pomyłki organu I instancji. Płatności ONW stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżący nie dotrzymał warunków zobowiązania poprzez zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach objętych tym zobowiązaniem. Przy czym okoliczność ta ujawniona została już po wydaniu decyzji o przyznaniu płatności za 2012-2016 r.

Ponadto zgodnie z treścią § 9 ust. 5 pkt 6 rozporządzenia ONW z 2009 r. (mającego zastosowanie do płatności za lata 2012-2013 na mocy § 2 rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie ONW z 2009 r. z dniem 15 marca 2014 r. – Dz. U. z 2014 r., poz. 323), płatność ONW nie podlega również zwrotowi, zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej nastąpiło na skutek innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, mającej wpływ na realizację tego zobowiązania i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Przepis art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) stanowi, że państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu może zostać uznana za przypadek "siły wyższej" lub "nadzwyczajnej okoliczności" również w świetle art. 2 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 z 7 grudnia 2013 r. (mającego zastosowanie w sprawie do płatności za lata 2014-2016). Przy czym przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 47 ust. 2 w/w rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006).

W odniesieniu do w/w przesłanki wyłączającej zwrot nienależnie pobranych płatności trafnie wypowiedział się organ odwoławczy podnosząc, że skarżący stał się trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji (co można było ewentualnie rozważyć w kategorii wystąpienia "siły wyższej "lub "nadzwyczajnych okoliczności’) od 2014 r., a mimo to składał on wnioski o płatności także za lata 2014-2016. Oznacza to, że skarżący wykazywał gotowość realizacji zobowiązania ONW w datach wnioskowania o płatności w kolejnych latach; warunkiem koniecznym do uznania wywiązania się z tego obowiązku nie jest przecież osobiste wykonywanie czynności z zakresu produkcji rolnej.

Sąd chciałby jednak podnieść dodatkowo, że samo zaistnienie okoliczności o charakterze "siły wyższej", nie jest wystarczające do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności. Niezbędne jest również zawiadomienie na piśmie organu w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej. W realiach rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że skarżący zrezygnował z dzierżawy gruntów zgłoszonych do płatności od [...] r., jeżeli – jak twierdzi decyzja o zaniechaniu działalności rolniczej podjęta została z uwagi na stan zdrowia – to przyjmując nawet najbardziej korzystną dla skarżącego wersję (tj. obliczenie terminu od daty rozwiązania umowy dzierżawy, a nie od daty utraty zdolności do samodzielnej egzystencji), trzeba by przyjąć, że 10-dniowy termin do powiadomienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wystąpieniu okoliczności utraty zdolności do wykonywania zawodu nie został przez skarżącego zachowany. Skarżący dopiero w październiku 2017 r. ujawnił Agencji okoliczności związane ze swym stanem zdrowia. Termin ten nie ulega przy tym przywróceniu. W tym zakresie w pełni należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z 25 stycznia 2018 r. w sprawie II GSK 2796/17 (dostępne na stronie www//orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym termin określony w art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 ma charakter materialnoprawny, albowiem zgłoszenie zaistnienia przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności jest jednym z warunków decydujących o braku podstaw do zwrotu otrzymanej pomocy.

Z tych względów w ocenie Sądu skarżący utracił prawo do powoływania się na przypadek siły wyżej – utraty zdolności do wykonywania zawodu.

Podobnie należało też ocenić okoliczności złożenia przez nowego dzierżawcę oświadczenia o przejęciu działek położonych na obszarach ONW i zobowiązaniu się do kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem ONW. Przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia ONZ 2015 r. stanowi zasadę, według której, rolnik realizujący 5-letnie zobowiązanie, w sytuacji zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania użytków rolnych położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu (w wyniku umowy sprzedaży, czy też dzierżawy), jest zobowiązany do zwrotu przyznanych płatności ONW do tych użytków rolnych. Zasada ta doznaje wyjątku, bowiem powyższy przepis przewiduje możliwość zwolnienia beneficjenta z obowiązku zwrotu płatności pod warunkiem złożenia przez niego (przed kierownikiem Agencji) pisemnego oświadczenia - złożonego przez podmiot, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie użytków rolnych położonych na obszarach ONW, zawierającego zobowiązanie do kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem ONW. Przy czym zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 2 lit a w/w rozporządzenia oświadczenie to winno być złożone niezwłocznie po przeniesieniu posiadania użytków rolnych.

W okolicznościach faktycznych sprawy nie sposób twierdzić, że skarżący niezwłocznie po rozwiązaniu umowy dzierżawy i przeniesieniu posiadania gruntów rolnych przedstawił oświadczenie pozwalające na odstąpienie od domagania się zwrotu nienależnie przyznanych płatności. Stosowne oświadczenie zostało bowiem złożone [...] r. – tj. po upływie ponad 12 miesięcy od przeniesienia posiadania gruntów stanowiących przedmiot umowy dzierżawy.

Z powyższych względów stwierdzić należy, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło w sposób prawidłowy, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Rozpoznając skargę poza zarzutami skargi Sąd uznał, iż niekwestionowany w skardze zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego jest prawidłowy, zaś materiał dowodowy został zgromadzony i rozpoznany zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., tj. w sposób wszechstronny i kompletny. W sprawie organy przeprowadziły wszelkie uwzględniające specyfikę przedmiotu rozstrzygnięcia niezbędne i konieczne dla ustalenia (wyjaśnienia) istotnych okoliczności faktycznych, a dopuszczone (zgodne z prawem) w art. 75 k.p.a., dowody. Zawarta przez organ w uzasadnieniu decyzji ocena okoliczności sprawy została dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego sprawy, jest prawidłowa, logiczna i zgodna z doświadczeniem życiowym, zaś wywody - konsekwentne, jasne i zrozumiałe, co z kolei wyklucza przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, tj. naruszenie art. 80 k.p.a., zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Przedstawiono w nim szczegółowo stan faktyczny, przepisy prawne, dokonano ich wykładni oraz podano motywy podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, w szczególności wyjaśniono dlaczego okoliczność wydzierżawienia gospodarstwa rolnego nie stanowi okoliczności wyłączającej zwrot pobranej płatności oraz dlaczego nie można przyjąć, iż strona działała w dobrej wierze, co z kolei uzasadniałoby zastosowanie czteroletniego okresu przedawnienia. Zasada informowania o motywach rozstrzygnięcia organu i przekonywania o zasadności tego rozstrzygnięcia, została więc w niniejszej sprawie zrealizowana, strona poznała motywy rozstrzygnięcia sprawy, tj. przyczyny, z powodu których organ uznał, że skarżący pobrał nienależne świadczenie z tytułu płatności ONW. O uchybieniu tych zasad nie stanowi podjęcie przez organ rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez skarżącego, w sytuacji, gdy organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy, nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów, oraz wskazał i wyjaśnił zastosowaną podstawę prawną.

W świetle powyższych uwag Sąd dodatkowo zwraca uwagę na brak potrzeby przeprowadzenia w sprawie uzupełniających dowodów. Sąd oddalił wniosek dowodowy zgłoszony przez pełnomocnika skarżącego w piśmie procesowym z [...] r. – z uwagi na brzmienie art. 106 § 3 p.p.s.a., który nie przewiduje możliwości przeprowadzenia przed sądem administracyjnych dowodów innych niż tylko z dokumentów.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.