Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3003/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184,  art. 204 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 76  par. 1, 77,  art. 80,  art. 10 par. 1,  art. 79a par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 4 pkt 1,  art. 5,  art. 11
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
article: art. 4
journal: Dz.U. 2000 nr 28 poz 353
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim - tekst jednolity
article: art. 56 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 161
law: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim

SENTENCJA

Dnia 18 maja 2021 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 3048/19 w sprawie ze skargi O. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz O. H. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 3048/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję w sprawie ze skargi O. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] lipca 2017 r. O. H., ur. [...] maja 1971 r., wystąpił do Wojewody M. o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. We wniosku podał, że polskie obywatelstwo wywodzi po matce.

Wojewoda M. decyzją z [...] września 2019 r. orzekł o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ pierwszej instancji doszedł do przekonania, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że dziadkowie wnioskodawcy Moshe i Basia P. w dniu narodzin jego matki pozostawali małżeństwem. Skutkuje to niemożnością określenia, czy matka wnioskodawcy urodziła się jako dziecko ślubne czy nieślubne i wywodzi obywatelstwo po matce czy po ojcu, a tym samym czy wnioskodawca nabył obywatelstwo polskie.

W wyniku wniesienia odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazał, że Wojewoda M. prawidłowo rozstrzygnął sprawę, a jedynie odmiennie ocenił materiał dowodowy w zakresie dotyczącym ślubnego pochodzenia matki wnioskodawcy. Z informacji podanych we wniosku wynika, że matka wnioskodawcy – E. H., nazwisko rodowe P. urodziła się [...] stycznia 1940 r. w Tel Awiwie na terytorium ówczesnej Palestyny (obecnie Izrael), jako córka Moshe i Basi z domu W. Z dniem narodzin nabyła obywatelstwo palestyńskie po rodzicach, a 15 maja 1948 r. - izraelskie. Do ustalenia statusu jej obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.) – dalej: ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r., która obowiązywała w dacie narodzin matki strony. Zdaniem organu odwoławczego matka skarżącego E. H. urodziła się jako dziecko ślubne swoich rodziców, co wynika z domniemania faktycznego poczynionego przez organ na podstawie informacji zawartych w akcie urodzenia A. P. – brata matki wnioskodawcy (urodzonego [...] września 1931 r. w B.). Organ stwierdził, że Moshe P. albo nigdy nie nabył obywatelstwa polskiego albo - jeżeli je w ogóle kiedykolwiek wcześniej je nabył (na co brak jest jakichkolwiek dowodów) - to je utracił na podstawie art. 1 i pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez nabycie obywatelstwa palestyńskiego (obcego) przed 1929 r. (datą zawarcia związku małżeńskiego z ww. babką strony) i uzyskanie zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego. W konsekwencji, z uwagi na nieposiadanie obywatelstwa polskiego przez Moshe P., organ uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że matka wnioskodawcy nabyła obywatelstwo polskie z mocy prawa z dniem narodzin po ojcu, a tym samym, iż posiadała je w dacie narodzin strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wspomnianym na wstępie wyrokiem uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2019 r. stwierdzając, że organ odwoławczy nie dopełnił obowiązków wynikających z art. 10 i 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) – dalej: k.p.a., a także art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, organ nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że nabycie obywatelstwa z mocy prawa przez dziadka skarżącego nie nastąpiło. Nabycie obywatelstwa polskiego z mocy prawa w oparciu o przepisy ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r., następowało w razie, gdy osoba niepełnoletnia zamieszkiwała (z rodzicami) na terytorium Państwa Polskiego w dacie wejścia w życie Traktatu Wersalskiego lub w dacie wejścia w życie ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. W tym zaś zakresie, zgromadzony w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy, a także wnioski wypływające, choćby z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji nasuwają uzasadnione wątpliwości. Organ w zaskarżonej decyzji nie kwestionuje pokrewieństwa Moshe P. (dziadka strony) z Szymonem i Chaną (pradziadkami posiadającymi polskie obywatelstwo). Na pokrewieństwo to wskazuje niewątpliwie, znajdujący się w aktach sprawy wypis z Księgi urodzeń ludności Żydowskiej m. B. z 1931 r., w którym widnieje informacja, że Moshe P. jest synem Szymona i Chany, co do których organ pierwszej instancji uznał, że posiadali obywatelstwo polskie. Organ odwoławczy wskazuje natomiast, że dla przyjęcia, że dziadek wnioskodawcy nabył obywatelstwo polskie, należało udokumentować, że jedno z rodziców dziadka ze strony matki, było osiedlone w Polsce w dacie wejścia w życie Traktatu Wersalskiego lub ustawy z 1920 r., jednak kwestii tej nie rozwija, wskazując jedynie na brak dokumentów bezpośrednio potwierdzających nabycie obywatelstwa polskiego przez dziadka wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, skoro organ dopuszcza dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o domniemanie faktyczne, to powinien stosować te same zasady w odniesieniu do wszystkich okoliczności faktycznych wobec których czynienie ustaleń faktycznych nie jest możliwe w oparciu o konkretne dokumenty. Organ pierwszej instancji w ogóle nie wykazał, na jakiej podstawie ustalił posiadanie obywatelstwa polskiego przez Chanę i Szymona P., a organ odwoławczy tej okoliczności nie weryfikował. Od zbadania wspomnianej okoliczności zależy natomiast ustalenie, czy Moshe P. w ogóle nabył obywatelstwo polskie. W ocenie Sądu, nie można też uznać za wystarczającego, w zakresie utraty obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego, stwierdzenia, że utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 ustawy z 1920 r. Rolą organu w przypadku ustalenia, że Moshe P. nabył obywatelstwo polskie, byłoby wykazanie, że utracił je na skutek nabycia obywatelstwa palestyńskiego co najmniej przed ślubem z Basią P. z domu W. i uzyskania zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego. Powyższe wskazuje na to, że organ co najmniej przedwcześnie uznał, że wobec nie przedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów potwierdzających, że jego dziadek ze strony matki Moshe P. nabył i nie utracił obywatelstwa polskiego przed dniem narodzin jego ślubnej córki E., oraz, że materiał poszlakowy wyklucza taką możliwość, zasadne było wydanie wnioskodawcy decyzji odmawiającej potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy organ drugiej instancji zmienił ocenę materiału dowodowego w sprawie w zakresie statusu urodzenia matki wnioskodawcy, ale jednocześnie nie poinformował strony o braku doniosłości prawnej ustaleń organu pierwszej instancji co do posiadania obywatelstwa polskiego przez Szymona i Chanę P., dopuścił się naruszenia art. 10 i art. 79a k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucił zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, 2 i 4 i art. 80 k.p.a. oraz w związku art. 56 ust. 1 i 2 i art 10 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2020 r. poz. 347 z późn. zm.) – dalej: ustawą o obywatelstwie polskim z 2009 r.:

a) poprzez zarzucenie organowi, że przedwcześnie wydał decyzję i nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, w szczególności że nie ustalił kwestii obywatelstwa rodziców Moshe P. (tj. Szymona i Chany) i w konsekwencji nabycia przez niego obywatelstwa po rodzicach (wskazując przede wszystkim, że organ nie dokonał oceny ich osiedlenia w Polsce w dniu wejścia w życie Traktatu Wersalskiego lub ustawy o obywatelstwie z 1920 r.), w sytuacji gdy:

- ustalenia te nie są istotne dla sprawy, bowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, że nawet gdyby Moshe P. miał obywatelstwo polskie to i tak by je utracił (a tym samym, w konsekwencji nie miałaby obywatelstwa polskiego jego córka jak również sam wnioskodawca),

- stan faktyczny był dostatecznie wyjaśniony, pozwalał na rozstrzygnięcie sprawy i nie było konieczne przeprowadzania nowych dowodów, w tym nie było konieczne ustalanie posiadania obywatelstwa polskiego przez rodziców Moshe P. z uwagi na ustalenie przez organ okoliczności, które w wystarczający sposób wskazywały, że nawet jeżeli miałby on obywatelstwo polskie to i tak by je utracił;

b. poprzez nieuwzględnienie, że ciężar dowodowy został przez ustawodawcę uregulowany w art. 56 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. i że kształtuje się on inaczej niż w "standardowym" postępowaniu administracyjnym, a tym samym, że obowiązek dowodowy obciążał wnioskodawcę oraz, że wnioskodawca w toku dwóch instancji nie udowodnił, że posiada obywatelstwo polskie;

c. poprzez niezasadne zarzucenie organowi dokonania błędnej oceny dowodów, w tym odmówienie prawa do swobodnej oceny dowodów, w szczególności poprzez zakwestionowanie przyjętych przez organ domniemań i ustaleń stanu faktycznego, podczas gdy:

- wnioskodawca nie złożył materiału dowodowego, którym wykazałby posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego,

- dokonana ocena dowodów jest spójna i zgodna z doświadczeniem życiowym a przyjęte domniemania i ustalony stan faktyczny znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym, mieszczą się w granicach oceny wyznaczonej przez art. 80 k.p.a. oraz układają się w logiczną całość - czemu organ dał wyraz w uzasadnieniu decyzji;

d. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organu i uchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy decyzja odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej uchylenia;

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i art. 79a § 1 i 2 k.p.a. w powiązaniu z art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r.:

a. w szczególności poprzez stwierdzenie przez WSA naruszenia ww. przepisów k.p.a. (art. 10 § 1 i art. 79a § 1 i 2 k.p.a.) w sytuacji gdy:

- wnioskodawca zobowiązany był złożyć odpowiednie dokumenty i informacje już we wniosku o potwierdzenie obywatelstwa polskiego [co wynika wprost z art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. oraz z Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 sierpnia 2012 r. w sprawie wzoru formularza wniosku o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego (Dz.U. z 2012 r. poz. 925)],

- strona miała zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania,

- wnioskodawca miał możliwość zgłaszania dodatkowych dowodów w toku trwającego postępowania tj. przez całe dwie instancje, które trwały łącznie przez okres około 2 lat (od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji organu II instancji),

- uchylenie decyzji możliwe jest jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie ww. przepisów miało wpływ na wynik sprawy, a w niniejszej sprawie ustalony stan faktyczny a także dowody złożone dodatkowo przed WSA wskazują, że wpływu takiego być nie mogło;

b. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organu i uchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy decyzja odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej uchylenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną O. H. wniósł o jej oddalenie na podstawie art. 184 p.p.s.a. i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

2. Skarżący zrzekła się rozprawy, a organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, wobec czego NSA, na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

3. W rozpoznawanej sprawie należało w pierwszej kolejności zbadać na podstawie przepisów ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.) – dalej: ustawa o obywatelstwie polskim z 1962 r., czy w chwili narodzin wnioskodawcy, tj. 18 maja 1971 r., przynajmniej jedno z jego rodziców posiadało obywatelstwo polskie. Zgodnie bowiem z art. 4 tej ustawy, dziecko nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, albo gdy oboje rodzice są obywatelami polskimi, albo jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest nieznane bądź nieokreślone jest jego obywatelstwo lub nie posiada żadnego obywatelstwa. O. H. swoje obywatelstwo wywodzi po swojej matce E., urodzonej [...] stycznia 1940 r. Dla ustalenia posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę, konieczne było określenie czy była dzieckiem ślubnym. Jak stanowi art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r., przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne obywatelstwo matki. Organ odwoławczy dokonał odmiennej, niż organ pierwszej instancji, oceny co do faktu ślubnego pochodzenia matki wnioskodawcy. Powyższe ustalenie zdeterminowało dalsze postępowanie, w którym należało ustalić posiadanie polskiego obywatelstwa przez ojca E., Moshe P.

4. Organ stawiając wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, skargę kasacyjną opiera na założeniu, że bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy było ustalenie posiadania obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego – Moshe P., bowiem nawet gdyby miał obywatelstwo polskie, to i tak by je utracił. W konsekwencji nie miałaby obywatelstwa polskiego jego córka E., jak również sam wnioskodawca. Sąd pierwszej instancji stwierdził natomiast, że nie można uznać za wystarczające stwierdzenia, że dziadek O. H. utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r., obowiązującego do dnia 19 stycznia 1951 r. Zgodnie z tym przepisem, utrata obywatelstwa polskiego następowała z mocy prawa przez nabycie obcego obywatelstwa (pkt 1) lub przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu (pkt 2). Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, mogły nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestawały być uważane za obywateli polskich. Z powyższego przepisu wynika, że dla osób zobowiązanych do czynnej służby wojskowej dla utraty polskiego obywatelstwa niezbędne było uzyskanie zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego. Brak takiego zwolnienia sprawiał, że wciąż takie osoby były uważane za obywateli polskich. Organ w zaskarżonej decyzji swoje rozważania na temat utraty polskiego obywatelstwa przez dziadka – Moshe P., przed ślubem z Basią W. w 1929 r., oparł na informacjach wynikających z aktu urodzenia (sporządzonego 21 września 1931 r.) ich pierwszego syna A.

Jak słusznie wywiódł Sąd pierwszej instancji, organ nie wykazał skutecznie, że dziadek wnioskodawcy utracił obywatelstwo polskie już w dacie zawarcia związku małżeńskiego z Basią W. w 1929 r. Organ swoje rozważania oparł na treści wniosku Basi P. z 3 stycznia 1947 r. do władz palestyńskich o wydanie jej paszportu palestyńskiego. Na postawie adnotacji zawartych w tym wniosku wywodzi, że jedyną możliwością nabycia obywatelstwa palestyńskiego było zamążpójście za obywatela palestyńskiego. Na podstawie powyższego organ stwierdził, że mąż Basi, a dziadek wnioskodawcy, nabył i posiadał obywatelstwo palestyńskie w dacie zawierania przez nich związku małżeńskiego (1929 r.), a także w dacie wydawania pierwszego paszportu palestyńskiego babce strony (24 kwietnia 1931 r.). Doprowadziło to do wniosku, że nawet jeśli dziadek strony nabył polskie obywatelstwo, to je utracił na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. Organ założył przy tym, że Moshe P. uzyskał zwolnienie z powszechnego obowiązku wojskowego, w sytuacji, gdy w aktach sprawy nie znajduje się taki dokument. Należy w tym miejscu zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że tak daleko posunięte domniemanie o utracie polskiego obywatelstwa, oparte na niepopartym żadnym dowodem założeniu o uzyskaniu zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego i brak przedstawienia dowodów na okoliczność, że uzyskanie obywatelstwa palestyńskiego było możliwe jedynie po uprzedniej utracie obywatelstwa polskiego, stanowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Powołanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na wyrok NSA z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2737/15, który miał uzasadniać zastosowane w sprawie domniemanie, również nie może odnieść pożądanego skutku, bowiem w cytowanej sprawie organ wzywał stronę do przedstawienia dokumentacji z ubiegania się o obywatelstwo palestyńskie i był w posiadaniu paszportu palestyńskiego, czego zabrakło w rozpoznawanej sprawie. Z akt administracyjnych (k. 28 akt administracyjnych) wynika ponadto, że Moshe P. nie odbył służby wojskowej w Siłach Zbrojnych Izraela w okresie od 15 maja 1948 r. do 19 stycznia 1951 r. Oznacza to, że nie mógł stracić obywatelstwa polskiego na podstawie drugiej przesłanki określonej w art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. (por. wyrok NSA z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2512/19).

4. W świetle powyższego nie można przychylić się do poglądu skarżącego kasacyjnie organu, że bez znaczenia dla rozpoznawania sprawy była okoliczność posiadania obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego. Obowiązkiem organu było wyczerpujące i zgodne z zasadami postępowania administracyjnego odniesienie się do tej kwestii. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wykazał, że organ uchybił zasadom określonym w art. 7, 76 § 1, 77 k.p.a. w zakresie ustalenia, że nabycie obywatelstwa przez Moshe P. nie nastąpiło. W zaskarżonej decyzji stwierdzono bowiem, że o nieposiadaniu polskiego obywatelstwa przez dziadka strony świadczy brak dowodów na to, że nabył on obywatelstwo polskie jako osoba zamieszkała z rodzicami na terytorium Państwa Polskiego w dacie wejścia w życie Traktatu Wersalskiego lub ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie kwestionuje pokrewieństwa Moshe z jego rodzicami Szymonem i Chaną. Jak zauważył przy tym Sąd pierwszej instancji, na pokrewieństwo to wskazuje niewątpliwie, znajdujący się w aktach sprawy wypis z Księgi urodzeń ludności Żydowskiej m. B. z 1931 r., w którym widnieje informacja, że Moshe P. jest synem Szymona i Chany, co do których organ pierwszej instancji uznał, że posiadali obywatelstwo polskie. Organ zaniechał jednak ustalenia zgodnie z art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. czy jedno z rodziców dziadka ze strony matki wnioskodawcy, było osiedlone w Polsce w dacie wejścia w życie Traktatu Wersalskiego lub ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. Od ustalenia tej kwestii zależało potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez dziadka strony, od którego swoje obywatelstwo mogła wywodzić matka E. H. Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę na brak konsekwencji organu w zakresie wybiórczego stosowania domniemań faktycznych przy dokonywaniu ustaleń. Zgodzić się należy z poglądem, że z art. 75 § 1 k.p.a. wynika możliwość dowodzenia faktów na podstawie wszelkich środków dowodowych, które nie byłyby sprzeczne z prawem. Organ natomiast ma obowiązek kierować się zasadą swobodnej, ale nie dowolnej oceny tych dowodów. Stosowanie domniemania faktycznego w zakresie pewnych ustaleń, a równocześnie zasłanianie się brakiem dokumentów określających pewne okoliczności stanowi naruszenie przepisów postępowania.

5. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 i art. 79a § 1 i 2 k.p.a., w powiązaniu z art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. należy wskazać, że zgodnie z art. 56 ust. 1 tej ustawy, wniosek o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego zawiera dane osoby, której potwierdzenie dotyczy, i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Wnioskodawca jest obowiązany, zgodnie z art. 56 ust. 2 tej ustawy, dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku, chyba że uzyskanie tych dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Należy jednak wskazać, że fakt, iż ciężar przedstawienia dowodów został w art. 56 ust. 1 i ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim nałożony na występującego z wnioskiem o potwierdzenie obywatelstwa polskiego nie uchyla obowiązku organu administracji publicznej podjęcia z urzędu czynności ustalenia okoliczności faktycznej (wyrok NSA z 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 2349/19; wyrok NSA z 22 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1233/16). Ustawa o obywatelstwie polskim nie wyłączyła stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie zasad prowadzenia postępowania dowodowego. Organ administracji nie jest zatem zwolniony z samodzielnego dokonywania ustaleń faktycznych w zakresie objętym wnioskiem zgodnie z zasadami określonymi m.in. w art. 7, 76 § 1, 77 k.p.a., a oceny dokumentów i informacji występujących w sprawie dokonuje na zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że strona postępowania w każdym jego stadium współdziałała z organem w zakresie pozyskania dowodów na okoliczność posiadania polskiego obywatelstwa. W sytuacji konieczności pozyskania dokumentów, dwukrotnie wnosiła o zawieszenie postępowania. Nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że z art. 56 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. wynika, że strona wraz z wnioskiem powinna dostarczyć wszystkie dokumenty niezbędne do wydania decyzji. Przeczy temu ust. 2 tego artykułu, który wskazuje, że strona w przypadku trudnych do przezwyciężenia przeszkód w zdobyciu dokumentów, nie ma obowiązku ich dostarczenia.

Odnosząc się do możliwości działania strony w każdym stadium postępowania administracyjnego należy wskazać, że w sytuacji, gdy organ odwoławczy dokonuje odmiennych od organu pierwszej instancji ustaleń w zakresie pochodzenia przodków, których obywatelstwo jest kluczowe przy badaniu posiadania polskiego obywatelstwa przez stronę, brak wezwania strony do uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie stanowi naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a k.p.a. Przedstawienie przez wnioskodawcę w skardze do sądu nowych dowodów w sprawie, dodatkowo świadczy o braku możliwości wypowiedzenia się co do twierdzeń organu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym.

6. Mając na uwadze powyższe należy uznać, że wyrok Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.