Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 677/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zobowiązano organ do rozpatrzenia wniosku oraz stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażacym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 3 § 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 78
journal: Dz.U. 2005 nr 167 poz 1398
law: Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
article: art. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 2058
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Korybut-Orłowska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt II SAB/Kr 94/16 w sprawie ze skargi P. R. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek skarżącego z dnia 16 marca 2016 roku 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. zobowiązuje Prezesa Sądu Okręgowego w K. do rozpoznania wniosku P. R. z dnia 16 marca 2016 roku o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od dnia doręczenia wyroku wraz z aktami administracyjnymi, 3. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w K. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4. oddala wniosek P. R. o przyznanie od organu sumy pieniężnej, 5. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w K. na rzecz P. R. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt II SAB/Kr 94/16 wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę P. R. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 16 marca 2016 r. P. R. zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w K. o udostępnienie informacji publicznej w postaci zanonimizowanych wszystkich wyroków (wraz z uzasadnieniem, jeżeli zostało sporządzone) Sądu Okręgowego w K. w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 17 pkt 44 k.p.c.), a jeżeli orzeczenie zostało zaskarżone, także informacji o wyniku postępowania odwoławczego i sygnatury akt tego postępowania.

W dniu 6 maja 2016 r. P. R. złożył skargę do Sądu Wojewódzkiego na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w K. w przedmiocie rozpoznania tego wniosku. Zarzucił organowi naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej (dalej: u.d.i.p.) poprzez rażące przekroczenie terminu załatwienia sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 31 marca 2016 r. otrzymał wezwanie do uiszczenia opłaty za udostępnienie wnioskowanej informacji pod rygorem jej nieudostępnienia, a więc w trybie nieznanym ustawie o dostępie do informacji publicznej. W ocenie skarżącego organ, żądając opłaty za udostępnienie informacji, powinien informację udostępnić i wydać decyzję wymiarową, która mogłaby być skontrolowana przez organ odwoławczy. Ponadto skarżący poddał w wątpliwość dopuszczalność stosowania ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w sprawie z wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w K. wskazał, że nie pozostaje w stanie bezczynności, bowiem w przepisanym terminie wezwał skarżącego do uiszczenia stosownej opłaty kancelaryjnej. Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 1 ust. 2 u.d.i.p. do udostępnienia kopii orzeczeń z akt sądowych w sprawach cywilnych znajduje zastosowanie ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 90 z 2010 r., poz. 594 ze zm.), a w szczególności jej art. 78. Powołując się na stanowisko wyrażone w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych, stwierdził, że nie do przyjęcia jest sytuacja, gdy strona postępowania sądowego jest zobowiązana do ponoszenia opłat za wydanie kopii dokumentów z akt sądowych, a zwolniona z tego obowiązku jest osoba powołująca się na ustawę o dostępie do informacji publicznej. Naruszałoby to bowiem nie tylko zasady logiki, lecz również zasadę równości stron wobec prawa.

Powołanym na wstępie wyrokiem Sąd Wojewódzki uznał, że - skoro organ poinformował wnioskodawcę o opłacie kancelaryjnej związanej z udostępnieniem treści orzeczeń wraz z uzasadnieniami i wyznaczony termin upłynął bezskutecznie - to nie można stawiać zarzutu, że pozostawał w bezczynności. Sąd stwierdził, że wydanie w trybie dostępu do informacji publicznej odpisów dokumentów z akt spraw cywilnych następuje zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 2058 z późn. zm., dalej: u.d.i.p.) z jednoczesnym zastosowaniem przepisów określających sposób wniesienia i stawki za stronę wydruku dokumentu z akt postępowania cywilnego (opłata kancelaryjna). Przepisy te stosuje się na podstawie art. 1 ust. 2 u.d.i.p., który oznacza, że wszędzie tam, gdzie konkretne sprawy dotyczące zasad i trybu dostępu do informacji będącej informacją publiczną uregulowane są inaczej w ustawie o dostępie do informacji publicznej, a inaczej w ustawie szczególnej dotyczącej udostępniania informacji i stosowania obu tych ustaw nie da się pogodzić, pierwszeństwo mają przepisy ustawy szczególnej. Tam zaś, gdzie dana sprawa uregulowana jest tylko częściowo lub w ogóle nie jest uregulowana w ustawie szczególnej, zastosowanie mają odpowiednie przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej, przy czym w pierwszym przypadku stosowane są uzupełniająco, w drugim stanowią wyłączną regulację prawną w danym zakresie. Sąd wskazał, że w oparciu o ten przepis w sprawie znajdzie zastosowanie ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 623), a w szczególności jej art. 78. Ponadto Sąd podkreślił, że przekazana skarżącemu informacja o wysokości opłaty jest aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. a skarżący nie skorzystał z prawa zaskarżenia tego aktu. Z tych względów Sąd przyjął, że brak było podstaw prawnych do wydania przez organ w tym względzie decyzji administracyjnej.

Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył P. R., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i zobowiązanie organu do udostępnienia żądanej informacji publicznej w terminie 14 dni od dnia doręczenia akt organowi, orzeczenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a ponadto zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ naruszył art. 13 ust. 1 u.d.i.p. i pozostawał w bezczynności w udostępnieniu żądanych informacji;

2. prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2, art. 7 ust. 2, art. 15 ust. 1 u.d.i.p. przez błędną wykładnię, że koszty wydania odpisów wyroków stanowią dodatkowy koszt obciążający wnioskodawcę po myśli przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, podczas gdy dostęp do informacji jest bezpłatny;

3. prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2, art. 7 ust. 2 i art. 15 ust. 1 u.d.i.p. przez błędną wykładnię, że do dodatkowych kosztów udostępnienia informacji publicznej przez sądy powszechne stosuje się przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, podczas gdy nie mają one zastosowania;

4. przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że skarżący nie zaskarżył samodzielnie aktu z zakresu administracji publicznej co do opłaty, podczas gdy nie miało to znaczenia w sprawie, gdyż kwestionowana nie jest wysokość opłaty, lecz sama zasada.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż organ miał podstawę do wezwania skarżącego do uiszczenia opłaty w przepisach ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2010, Nr 90, poz. 594 ze zm.). W ocenie autora skargi kasacyjnej powoływanie się na tę ustawę nie znajduje uzasadnienia w sprawie. Ponadto podniesiono, że pobieranie 1 zł za kserokopię jednej strony dokumentu bez względu na faktycznie poniesione koszty wykonania tej kserokopii naruszałoby zasadę bezpłatności udostępniania informacji publicznej. Zwrócono też uwagę na to, że koszty udostępnienia informacji nie mogą wynikać z ustalonego cennika, lecz każde wyznaczenie kosztów musi być jednostkowe i odnosić się do konkretnego żądania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Okręgowego w K. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie organu zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że rozpoznając skargę kasacyjną – po myśli art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.) – Naczelny Sąd Administracyjny czyni to w granicach zakreślonych przez ramy tego środka odwoławczego, gdyż jest nimi związany, biorąc pod rozwagę z urzędu tylko nieważność postępowania. Przy braku przesłanek nieważnościowych w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji czyniąc teoretyczne wywody dotyczące ponoszenia kosztów udostępniania informacji publicznej, stwierdził, skądinąd prawidłowo, że informacja o wysokości opłaty za udostępnienie informacji, która została przekazana skarżącemu, nie została samodzielnie zaskarżona do Sądu poprzez wniesienie skargi na akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Jednakże z tego faktu Sąd nie wywnioskował, że miało to jakikolwiek wpływ na wynik niniejszej sprawy. Sąd pierwszej instancji podzielił bowiem stanowisko adresata wniosku, że był on uprawniony do żądania od wnioskodawcy opłaty za udostępnienie wnioskowanych orzeczeń wraz z uzasadnieniami na podstawie art. 78 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( t.j. Dz. u. z 2016 r., poz. 623), w którym ustawodawca ustalił opłatę w wysokości 1 zł za każdą stronę wydanej kopii dokumentu, w zw. z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Zdaniem Sądu pierwszej instancji adresat wniosku słusznie przyjął, że art. 78 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w sposób wyczerpujący reguluje kwestię wysokości opłaty za wydanie kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy cywilnej i jako taki stanowi w tym zakresie konkurencyjną regulację w stosunku do przepisów u.d.i.p., w szczególności do przepisu art. 7 ust. 2 u.d.i.p. statuującego zasadę bezpłatnego dostępu do informacji publicznej.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 i art. 15 ust. 1 u.d.i.p., bowiem adresat wniosku nie dokonywał ich wykładni. Nie twierdził też, że wnioskowana informacja nie jest informacją publiczną lub aby była informacją przetworzoną. Organ jako podstawy prawnej swojego wezwania o uiszczenie opłaty nie wskazywał art. 15 ust. 1 u.d.i.p. lecz art. 78 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

W sprawie nie budzi wątpliwości, że adresat wniosku jest co do zasady podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej, a żądane kopie orzeczeń są informacją publiczną, co wynika wprost z art. 6 ust. 1 pkt 4) lit. a u.d.i.p. Natomiast istota rozstrzygnięcia niniejszej sprawy polegała na odpowiedzi na pytanie, czy Prezes Sądu Okręgowego zasadnie na podstawie art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i 78 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wezwał wnioskodawcę do uiszczenia opłaty za udostępnienie informacji publicznej pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Art. 1 ust. 2 u.d.i.p. stanowi, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Jak już to wyjaśnił Sąd pierwszej instancji przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p. oznacza, że wszędzie tam, gdzie konkretne sprawy dotyczące zasad i trybu dostępu do informacji będącej informacją publiczną uregulowane są inaczej w ustawie o dostępie do informacji publicznej, a inaczej w ustawie szczególnej dotyczącej udostępniania informacji i stosowania obu tych ustaw nie da się pogodzić, pierwszeństwo mają przepisy ustawy szczególnej. Tam jednak, gdzie dana sprawa uregulowana jest tylko częściowo lub w ogóle nie jest uregulowana w ustawie szczególnej, zastosowanie mają odpowiednie przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej, przy czym w pierwszym przypadku stosowane są uzupełniająco, w drugim zaś stanowią wyłączną regulację prawną w danym zakresie.

Należy zatem odpowiedzieć na pytanie, czy ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych jest ustawą określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi od zasad i trybu dostępu określonego w u.d.i.p. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na takie pytanie należy odpowiedzieć negatywnie. Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych do uiszczenia kosztów sądowych obowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Natomiast zgodnie z art. 7 ust. 1 przedmiotowej ustawy stroną w rozumieniu tej ustawy jest każdy uczestnik postępowania sądowego, w tym także świadek, biegły i tłumacz. Należy tu zauważyć, że wniosek do prezesa sądu powszechnego o udostępnienie informacji publicznej nie inicjuje postępowania sądowego lecz postępowanie administracyjne. W rezultacie wnioskujący o udostępnienie informacji publicznej nie może być uznany za stronę postępowania sądowego zobowiązaną do uiszczenia opłaty określonej w tej ustawie. Z ustawy tej nie wynika też aby dostęp do informacji publicznej jaką są wyroki sądów powszechnych miały tylko strony w rozumieniu art. 7 ust. 1 tej ustawy. Ponadto stosownie do treści art. 78 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłatę od wniosku o wydanie kopii dokumentu, znajdującego się w aktach sprawy, pobiera się w kwocie 1 złotego za każdą rozpoczętą stronicę wydanego dokumentu. Zatem opłata dotyczy kopii dokumentu (np. wyroku z uzasadnieniem) znajdującego się w aktach sprawy. Natomiast wniosek dotyczy udostępnienia informacji publicznej o treści wyroku z uzasadnieniem w postaci jego zanonimizowanej elektronicznej kopii. Nie jest to zatem żądanie kopii dokumentu, o którą może wnioskować strona postępowania sądowego. Kopia wyroku z uzasadnieniem, którą może otrzymać strona nie będzie tożsama ze zanonimizowaną pozbawioną wielu jego elementów (nie tylko danych osobowych), elektroniczną kopią tego wyroku z uzasadnieniem. Zatem nie jest trafna argumentacja sądu, a powoływana też przez organ, z której wynika, że uznanie stanowiska organu za niezasadne spowodowałoby, iż strona postępowania musiałaby płacić za orzeczenia, zaś osoba niemająca takiego statusu, a powołująca się na ustawę o dostępie do informacji publicznych, takich kosztów już by nie ponosiła. Jak już bowiem wykazano strona na podstawie art. 78 ustawy o kosztach w sprawach cywilnych może otrzymać kopię dokumentu jakim jest wyrok z uzasadnieniem, natomiast podmiot, który nie jest stroną (uczestnikiem) postępowania sądowego takiej kopii nie otrzyma, a dodatkowo w niniejszej sprawie takiej kopii nie żąda.

Nie jest także trafne, odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie stanowiska, przyjmującego możliwość żądania opłaty za udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii orzeczeń z akt spraw sądowoadministracyjnych. Regulacje prawne, w oparciu o które wywodzi się odpłatność za udostępnienie kopii orzeczeń wydanych w tych postępowaniach, nie są bowiem tożsame z regulacjami zawartymi w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Regulacja zawarta w art. 234 § 1 i art. 235 p.p.s.a. dotycząca pobierania opłaty kancelaryjnej, dotyczy nie tylko stron postępowania sądowoadministracyjnego ale także podmiotów, które takimi stronami nie są. Potwierdza to w szczególności § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 236 p.p.s.a., który reguluje wysokość opłaty za wydanie kopii lub wydruku dokumentu po usunięciu z jego treści danych osobowych lub innych danych objętych tajemnicą prawnie chronioną dla podmiotów niebędacych stroną postępowania sądowego. Natomiast jak już wyżej wskazano, ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakłada obowiązek uiszczania opłat tylko na strony postępowania sądowego.

Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że błędnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że w oparciu o przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p., w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności jej art. 78 wskazujący, że opłatę od wniosku o wydanie kopii dokumentu znajdującego się w aktach sprawy, pobiera się w kwocie 1 złotego za każdą rozpoczętą stronicę wydanego dokumentu. Skarżący domaga się w trybie dostępu do informacji publicznej wydania zanonimizowanych elektronicznych kopii wyroków z uzasadnieniami. Zatem udostępnienie ich następuje zgodnie z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej bez zastosowania przepisów określających sposób wniesienia i stawki za kopię strony dokumentu z akt postępowania cywilnego (opłata kancelaryjna) zawartych w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zatem Sąd pierwszej instancji naruszył art. 1 ust. 2 u.d.i.p.

Skoro zatem Prezes Sądu Okręgowego w K. wezwał wnioskodawcę o opłatę kancelaryjną związaną z udostępnieniem treści orzeczeń i nie udostępnił żądanych kopii orzeczeń, to tym samym należy uznać, iż jego postępowanie było wadliwe. Zatem Sąd pierwszej instancji oddalając skargę na bezczynność organu naruszył art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p.

Z powyższych względów Naczelny Sąd administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę.

Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności. Jednocześnie stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd ten stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Należy tu wskazać, że bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie podmiot ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności. Dla zasadności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla których określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością podmiotu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane. Jak już wyżej wskazano organ błędnie uzależnił udostępnienie żądanej informacji publicznej od uiszczenia opłaty ustalonej w oparciu o art. 78 ustawy o kosztach w sprawach cywilnych, a wobec jej nieuiszczenia nie uwzględnił wniosku. Dlatego na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego w K. do rozpoznania wniosku w terminie 14 dni.

Sąd kasacyjny nie znalazł natomiast podstaw z art. 149 § 1a p.p.s.a. do uznania bezczynności organu za mającą miejsce z rażącym naruszeniem prawa i do przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej Ustawodawca przyznaje sądowi administracyjnemu uznanie w zakresie przyznania sumy pieniężnej, jak też nie definiuje pojęcia "rażącego naruszenia prawa" przyjętego we wskazanych wyżej przepisach, pozostawiając w tym zakresie swobodę interpretacyjną sądom administracyjnym. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając charakter bezczynności nie można pominąć charakteru sprawy, jak i specyfiki trybu jej załatwienia (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 585/15). Sąd musi przy tym wziąć pod uwagę występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność organu (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 3614/13). Również w literaturze prawniczej akcentuje się, że orzekający sąd administracyjny powinien uwzględnić całość okoliczności indywidualnych sprawy (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, art. 149, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 616). W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyjaśniano, że rażącym naruszeniem prawa – w rozumieniu art. 149 § 2 p.p.s.a. – jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości i wahań w kontekście okoliczności danej sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. W przypadku przekroczenia przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, o tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie decyduje tylko sam przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności (zob. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 237/15). Tym samym stwierdzić należy, że bezczynność o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i znaczący doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a zarazem nie zachodzą okoliczności ekskulpujące tę bezczynność organu (zob. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1514/14).

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w niniejszej sprawie doszło do przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy. Wniosek złożony przez P. R. w dniu 16 marca 2016 r. w momencie orzekania przez sąd pierwszej instancji nie był wszak wciąż załatwiony zgodnie z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej. W myśl zaś art. 13 ust. 1 i 2 tej ustawy, udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje zasadniczo bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, a jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w tym terminie, to podmiot obowiązany do jej udostępnienia powinien powiadomić w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Tym samym stwierdzić należy, że bezczynność w sprawie w sposób dość oczywisty wystąpiła z naruszeniem prawa. Kwestią jednak kluczową jest ocena, czy to naruszenie ma charakter "rażący" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a.

W tym kontekście zauważyć należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż zaniechanie organu było zamierzone czy miało na celu utrudnienie skarżącemu dostępu do informacji publicznej. Podmiot zobowiązany niezwłocznie podjął czynności związane z załatwieniem wniosku, w szczególności dokonał przygotowania i opracowania danych pozwalających na ustalenie wysokości spodziewanej opłaty za udostępnienie informacji. Wezwanie w tym przedmiocie wysłał niezwłocznie do skarżącego. Ten zaś nie zakwestionował błędnego mniemania Sądu pierwszej instancji, nie zaskarżając tego wezwania. Zatem podmiot wnioskujący o informację publiczną nie zachował czynnej postawy w stopniu, jaki byłby wymagany od osoby dbającej o swój interes w zakresie uzyskania informacji na wniesiony wniosek. Zatem, wszystkie podane okoliczności sprawiają, że trudno w sprawie twierdzić, iż wystąpiła w niej bezczynność o charakterze rażącym, niemożliwa do zaakceptowania w państwie prawnym, nie pozostawiająca wątpliwości. Rzeczona bezczynność nie była wynikiem złej woli organu, lecz wadliwej wykładni i zastosowania obowiązującego prawa. Zarazem podane przyczyny, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadniały oddalenie z braku przesłanek z art. 149 § 2 p.p.s.a., wniosku o przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej. Przy czym należy tu też zauważyć, że skarżący nie przedstawił, żadnej argumentacji przemawiającej za uwzględnieniem tego wniosku.

Poczynione dotychczas rozważania pozwalają stwierdzić zbędność wystąpienia w trybie art. 187 § 1 p.p.s.a. z wnioskiem do składu siedmiu sędziów o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, o co wnioskował skarżący w skardze kasacyjnej. Art. 187 § 1 p.p.s.a. umożliwia składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawienie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Uruchomienie procedury uchwałodawczej nakłada na skład zwykły Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek wykazania, że w sprawie wystąpiło "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" w rozumieniu art. 187 § 1 p.p.s.a. oraz że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty i wnioski uzasadniały sformułowanie przedstawionego zagadnienia prawnego. Wątpliwości te muszą być "poważne", a za takie uważa się wątpliwości obiektywne, dotyczące kwestii prawnych o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, w której powstały. Taka sytuacja nie wystąpiła w tej sprawie.

O kosztach postępowania sądowego od organu na rzecz skarżącego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składają się wpisy od skargi i skargi kasacyjnej i opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Ponownie rozpoznając wniosek o udostępnienie informacji publicznej Prezes Sądu Okręgowego w K. stosownie do art. 153 p.p.s.a., zastosuje się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego i udostępni żądaną informację po jej zanonimizowaniu tj. mając na względzie ograniczenia prawa do informacji publicznej wynikające z ustawy o dostępie do informacji publicznej, ewentualnie odmówi jej udostępnienia wydając stosowną decyzję.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.