Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 909/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez J. M. (zwanego dalej: skarżącym) decyzją z [...] lutego 2011 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2010 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Powyższe decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym:

[...] kwietnia 2004 r. J. M. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, zwanej dalej płatnością "ONW 2004". Strona do płatności ONW 2004 zgłosiła szesnaście działek rolnych o łącznej powierzchni [...] ha.

Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. przyznał Stronie płatność ONW 2004 w wysokości [...] zł z tytułu ONW - Nizinne strefa I - 2004, w tym środki z budżetu Unii Europejskiej [...] zł, środki krajowe [...] zł. Powierzchnia, do której przyznano płatność wynosiła [...] ha. Płatność wyrażona w powyższej decyzji została zrealizowana na rachunek bankowy Strony w dniu [...] marca 2005 r.

W dniu [...] maja 2005 r. J. M. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, zwanej dalej płatnością "ONW 2005". Strona do płatności ONW 2005 zgłosiła dwadzieścia osiem działek rolnych o łącznej powierzchni [...] ha.

Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O., przyznał Stronie płatność ONW 2005 w wysokości [...] zł z tytułu ONW - Nizinne strefa I - 2005, w tym środki z budżetu Unii Europejskiej [...] zł, środki krajowe [...] zł. Powierzchnia, do której przyznano płatność wynosiła [...] ha. Płatność wyrażona w powyższej decyzji została zrealizowana na rachunek bankowy Strony w dniu [...] maja 2006 r.

W dniu [...] maja 2006 r. J. M. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006, zwanej dalej płatnością "ONW 2006". Strona do płatności ONW 2006 zgłosiła dwadzieścia osiem działek rolnych.

Na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu naliczył Stronie płatność ONW 2006 w wysokości [...] zł z tytułu ONW - Nizinne strefa I - 2006, w tym środki z budżetu Unii Europejskiej [...] zł, środki krajowe [...] zł. Powierzchnia, do której przyznano płatność wynosiła [...] ha. Płatność wyrażona w powyższej decyzji została zrealizowana na rachunek bankowy Strony w dniu [...] lutego 2007 r.

Dnia [...] maja 2007 r. J. M. skierował do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007, zwanej dalej płatnością "ONW 2007". Strona do płatności ONW 2007 zgłosiła dwadzieścia cztery działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha.

Organ prowadzący postępowanie wydał decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r., w której naliczył Stronie płatność ONW 2007 w wysokości [...] zł z tytułu ONW - Nizinne strefa I - 2007, w tym środki z budżetu Unii Europejskiej [...] zł, środki krajowe [...] zł. Powierzchnia, do której przyznano płatność wynosiła [...] ha. Płatność wyrażona w powyższej decyzji została zrealizowana na rachunek bankowy Strony w dniu [...] marca 2008 r.

Dnia [...] maja 2008 r. J. M. skierował do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008, zwanej dalej płatnością "ONW 2008". Strona do płatności ONW 2008 zgłosiła dwadzieścia cztery działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. naliczył Stronie płatność ONW 2008 w wysokości [...] zł z tytułu ONW - Nizinne strefa I - 2008, w tym środki z budżetu Unii Europejskiej [...] zł, środki krajowe [...] zł. Powierzchnia, do której przyznano płatność wynosiła [...] ha. Płatność wyrażona w powyższej decyzji została zrealizowana na rachunek bankowy Strony w dniu [...] lutego 2009 r.

W dniu [...] maja 2009 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. wpłynął wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009, zwanej dalej płatnością "ONW 2009". Strona do płatności ONW 2009 zgłosiła trzydzieści trzy działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha.

Na mocy wezwania nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. organ prowadzący postępowanie zwrócił się do Strony o wyjaśnienie nieścisłości dotyczących powierzchni działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy ONW oraz błędu kontroli krzyżowej.

W odpowiedzi na powyższe, J. M. w dniu [...] września 2009 r. złożył oświadczenie, w którym stwierdził, iż na mocy umów dzierżawy zawartych z K. K. i J. K. był od lutego 2001 r. dzierżawcą gruntów rolnych o powierzchni [...] ha, położonych w miejscowości K. Przedmiotowe umowy dzierżawy zostały zawarte do dnia [...] listopada 2008 r., zastrzeżeniem, iż w przypadku sprzedaży gruntów rolnych objętych umową dzierżawy będzie mu przysługiwało prawo pierwokupu. Jednakże wydzierżawiająca tj. J. K. na początku 2007 roku próbowała bez jakichkolwiek podstaw rozwiązać umowy dzierżawy. W dniu [...] kwietnia 2007 r. zostały sprzedane grunty rolne o pow. [...] ha innemu rolnikowi, który od 2009 roku przedmiotowe grunty wydzierżawił A. S. Zaś w dniu [...] kwietnia 2007 r. J. K. sprzedała grunty rolne o pow. [...] ha P.W., który również wydzierżawił zakupiony grunt A. S.. Z uwagi na w/wym. czynności skarżacy skierował do Sądu Okręgowego w O. pozew o stwierdzenie nieważności umów kupna - sprzedaży. W wyniku rozpatrzenia sprawy, Sąd Okręgowy w O. oddalił powództwo. Powyższe spowodowało, iż P. W. odmówił zgody na przedłużenie dzierżawy i doprowadził do pozbawienia J. M. w roku 2009 posiadania. Na przełomie marca i kwietnia 2009 roku nowy dzierżawca A. S. wjechał na grunty posiadane przez skarżacego i objął je w faktyczne posiadanie.

Do oświadczenia J. M. załączył wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] marca 2008 r., sygn. akt [...], oddalający powództwo J. M. o stwierdzenie nieważności czynności prawnej.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. odmówił J. M. przyznania płatności ONW na rok 2009 oraz nałożył sankcję w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z przyznanej płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

W wyniku złożonego od powyższej decyzji przez stronę odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w O. dnia [...] lutego 2010 r. wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

J. M. od tej decyzji organu odwoławczego złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który to na mocy wyroku z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Op 193/10, oddalił przedmiotową skargę. Powyższe orzeczenie sądu I instancji zostało przez Stronę zaskarżone skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W dniu [...] grudnia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O., działający na podstawie upoważnienia Prezesa ARiMR, wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych J. M., na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r., decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. oraz decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. o przyznaniu płatności ONW 2004, 2005 i 2006, wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O., działając z upoważnienia Prezesa ARiMR wydał decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., na mocy której ustalił J. M.i nienależnie pobrane płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, 2005 i 2006 w wysokości [...] zł. Uzasadniając przedmiotowe rozstrzygnięcie organ wskazał między innymi, iż z uwagi na zmniejszenie powierzchni gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW powstała konieczność ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW.

Od powyższego rozstrzygnięcia J. M. złożył dnia [...] stycznia 2011 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W owym piśmie strona zarzuciła organowi I instancji błędne wyliczenie kwoty nienależnie pobranych płatności ONW. Ponadto stwierdziła, iż powodem zaniechania działalności rolniczej na części gruntów rolnych było naruszenie posiadania dokonane przez A. S.

Decyzją [...] lutego 2011 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR wskazał, że w przedmiotowej sprawie J. M. rozpoczął w 2004 roku pięcioletnie zobowiązanie z tytułu ONW na powierzchni [...] ha. W latach 2005-2008 strona dotrzymywała zobowiązania wieloletniego ONW. W kampanii roku 2009 stwierdzona powierzchnia gruntów rolnych, na których prowadzona była działalność rolnicza wynosiła [...] ha. W związku z powyższym decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O., działając z upoważnienia Prezesa ARiMR ustalił Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości [...] zł. Dalej organ wyjaśnił, że wypłacone nienależnie J. M. środki publiczne za rok 2004, 2005 i 2006 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy.

Prezes ARiMR wyjaśnił również, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 dotyczące terminów przedawnienia, ponieważ wypłata płatności z tytułu ONW za rok 2004 nastąpiła dnia [...] marca 2005 r., ONW 2005 dnia [...] maja 2006 r., natomiast ONW 2006 dnia [...] lutego 2007 r., z kolei doręczenie decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. miało miejsce dnia [...] grudnia 2010 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2006.

Odnosząc się do zarzutów strony podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ stwierdził, że kwestie faktycznego użytkowania działek ewidencyjnych o numerach [...] były przedmiotem postępowania prowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O., które zakończyło się wydaniem decyzji administracyjnej korzystającej z waloru ostateczności. Prezes ARiMR wyjaśnił, że na etapie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie określa się uprawnienia do otrzymania płatności ONW. Z tego względu tutejszy organ nie uwzględnił argumentów J. M. odnoszących się do powierzchni działki rolnej[...].

Organ zauważył, iż nie ulega wątpliwości, że J. M. zmniejszył powierzchnie gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW. Fakt ten wynika z ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., w której wyraźnie stwierdzono, że powierzchnia gruntów rolnych, na których prowadzona była przez Stronę działalność rolnicza w roku 2009 wynosiła [...] ha. W aktach sprawy brak jest ponadto oświadczenia przejmującego działki rolne, którego złożenie jest warunkiem koniecznym do zwolnienia skarżacego z obowiązku zwrotu płatności ONW, w sytuacji przekazania gruntów rolnych innemu producentowi. Dlatego też, zdaniem Prezesa ARiMR, trzeba podzielić stanowisko organu, wyrażone w skarżonej decyzji, dotyczące powstania obowiązku zwrotu nienależnie pobranych przez J. M. płatności ONW.

Mając na uwadze zarzuty sformułowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczące faktu naliczenia w roku 2009 płatności do spornych działek A. S. organ zauważył, iż przyznanie płatności ONW do tych gruntów nie jest jednoznaczne z przejęciem zobowiązania, ponieważ w przedmiotowej sprawie nie zostało złożone oświadczenie przejmującego posiadanie gruntów rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW. W omawianym przypadku nie ma zastosowania także przepis § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW, gdyż do roku 2008 skarżący dzierżawił sporne grunty oraz fakt wypowiedzenia umowy dzierżawy nie został zgłoszony organowi w ciągu 10 dni od jego zaistnienia.

Odnośnie argumentu Strony dotyczącego niewłaściwego wyliczenia kwoty do zwrotu wynikającego z błędnej stawki płatności ONW przyjętej przez organ, Prezes ARiMR wskazał, iż zarzut ten jest niezasadny. Zdaniem organu wyraźnie podkreślić potrzeba, iż ani ustawodawca unijny, ani krajowy nie uregulował kwestii wyliczania stawki płatności ONW, którą należy zwrócić w przypadku, gdy miała miejsce modulacja płatności (przyznanie płatności do powierzchni powyżej 50 ha). W § 9 rozporządzenia, w którym uregulowane są kwestie zwrotu płatności ONW w razie niedotrzymania zobowiązania wieloletniego, wskazano jedynie, iż "płatność ONW podlega zwrotowi w części, która została przyznana do działek rolnych, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego producenta rolnego" (ust. 2a) oraz "producent rolny zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło zaniechanie" (ust. 2 pkt 2). Taka konstrukcja ww. przepisu sprawia, iż w celu prawidłowego wyliczenia kwoty do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania ONW, należałoby odwołać się do przepisów regulujących zasady przyznawania płatności ONW. Jednakże również w tym zakresie brak jest szczegółowych przepisów. Jedynie w § 5 ust. 1 rozporządzenia ustawodawca wskazał, iż przy obliczaniu płatności ONW bierze się pod uwagę kolejno te działki rolne położone na obszarach ONW, dla których obowiązują stawki podstawowe - od najwyższej do najniższej. Organ stwierdził, że przepis ten nie znajduje jednak zastosowania w niniejszej spawie, ponieważ wszystkie działki rolne zgłaszane przez J. M. położone są w jednej strefie - ONW nizinne I - a więc przysługuje do nich jedna i ta sama stawka płatności, tj. [...] zł. A zatem skoro nie sposób ustalić, dla których działek rolnych płatność przyznana została w pełnej stawce, a dla których po stawce 50%, należało zastosować reguły matematyczne w celu wyliczenia średniej stawki płatności ONW przyznanej na 1 ha gruntów rolnych w danym roku według wzoru (powierzchnia do której przyznano płatność)/ (całkowita kwota przyznanej płatności ONW w danym roku). Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że sposób wyliczenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. płatności ONW nienależnie pobranej jest prawidłowy.

Reasumując Prezes ARiMR podkreślił, że kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, 2005 i 2006, uzyskanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r., decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. oraz decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, 2005 i 2006, wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. odpowiada wartości [...] zł i jest kwotą nienależnie pobraną.

Skarżący pismem z 20 marca 2011 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ARiMR, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, a w szczególności:

1. art. 8 k.p.a., 11 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ w uzasadnieniu decyzji wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz właściwego uzasadnienia przyczyn zobowiązania jego osoby do zapłaty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, poprzez brak rozważenia przez organ wszystkich okoliczności skutkujących brakiem obowiązku zwrotu powyższej płatności przez skarżącego zgodnie z art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004;

2. art. 7 k.p.a.,11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niedopełnieniu obowiązku spoczywającego na organie w postaci zgromadzenia i zbadania w sposób wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego, tj. nie podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie, poprzez brak zebrania materiału dowodowego w celu wszechstronnego zbadania okoliczności świadczących o spełnieniu okoliczności wyłączających zwrot nienależnych opłat przez skarżącego określonych w art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004;

3. art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, poprzez nie zastosowanie w niniejszej sprawie przez organ wskazanych uregulowań, zgodnie z którymi skarżący nie jest obowiązany do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW;

4. § 9 oraz § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.) poprzez obliczenie nienależnie pobranej płatności ma podstawie średniej stawki płatności ONW przyznanej na 1 ha gruntów rolnych w danym roku zamiast obliczenie tej wartości na podstawie rzeczywistej stawki płatności w stosunku do przedmiotowych działek gruntów rolnych.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (vide. T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisy postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie oprócz przepisów unijnych zastosowanie mają następujące przepisy krajowe:

1. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz.657 z p. zm.),

2. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 z p. zm.),

3. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 40, poz. 329 z p. zm.),

4. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 z p. zm.),

5. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 z p. zm.),

6. pomocniczo ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35, poz. 217 z p. zm.) i poprzedzającej ją ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 z p. zm.).

Z treści powołanych przepisów wynika, że jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem tj. 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności, to zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechał prowadzenia tej działalności na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha.

Odnosząc się do treści wskazanych przepisów i stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że organy prawidłowo ustaliły, iż po stronie skarżącego powstał obowiązek zwrotu części otrzymanych płatności za lata 2004-2006, albowiem - co jest bezsporne w sprawie - zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na części działek objętych pięcioletnim zobowiązaniem. Należy przy tym stwierdzić, że sam obowiązek zwrotu powstaje w takim przypadku niezależnie od tego, czy pobierający płatności przyczynił się do zaniechania prowadzenia działalności rolniczej, czy też to zaniechanie było niezależne od jego działań.

Jednocześnie w sprawie nie zaszły – co też prawidłowo ustalił organ – okoliczności zwalniające z obowiązku zwrotu wskazane przepisem § 9 ust. 2a i 3 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r.

W sprawie mają również zastosowanie przepisy prawa unijnego, w tym:

1. rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. UE. L. Nr 327.11 z p. zm.) - odnoszące się do pomocy za 2004 r.,

2. rozporządzenie Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. UE. L. Nr 141.18 z p. zm.) - odnoszące się do pomocy za lata 2005-2009.

Z powołanych przepisów wynika, że w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z przepisami. Ponadto przepisy stanowią, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Z kolei obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjent przez organ o nieuzasadnionym charakterze płatności jest dłuższy niż 10 lat, jednocześnie okres ten może zostać ograniczony do 4 lat, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze (odpowiednio art. 49 ust. 1, 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 1, 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

Organy w rozpatrywanej sprawie - zdaniem Sądu - bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie przyjęły, że Skarżący działał w złej wierze i nie zastosowały wobec J. M. ograniczenia czasowego dotyczącego zwrotu, co można wywnioskować z treści całej decyzji (powołanie się na 10-letni okres przedawnienia), bowiem w uzasadnieniu organy nie odniosły się w ogóle do kwestii istnienia lub nie po stronie skarżącego dobrej lub złej wiary.

Organ jednak w ogóle nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie, czy w stosunku do skarżącego można zastosować wskazane przepisy prawa materialnego, odnoszące się do braku obowiązku zwrotu tj. art. 49 ust. 5 (zdanie drugie) i rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 5 (zdanie drugie) rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, które – ze względów czasowych – mogły wystąpić w rozpatrywanej sprawie, gdyż dwie płatności objęte postępowaniem odnoszą się do lat wcześniejszych niż okres czterech lat od wszczęcia postępowania tj. [...] grudnia 2010 r. (wypłata płatności z tytułu ONW za rok 2004 nastąpiła dnia [...] marca 2005 r., ONW 2005 dnia [...] maja 2006 r., natomiast ONW 2006 dnia [...] lutego 2007 r.).

Organ w swojej decyzji odniósł się tylko do wskazań art. 49 ust. 4 i 5 zdanie pierwsze rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 i 5 zdanie pierwsze rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004), w ogóle nie rozpatrując dyspozycji zawartej w zdaniu drugim tych przepisów, do czego był zobowiązany jego brzmieniem: "obowiązek zwrotu (...) nie ma zastosowania".

W takiej sytuacji, kiedy organy mają obowiązek prowadzić postępowanie dowodowe ustalające, czy w rozpatrywanej sprawie obowiązek zwrotu ma zastosowanie, czy też nie, zaś organ nie przeprowadza w ogóle postępowania mającego na celu ustalenie takich okoliczności, nie może powoływać się na obowiązek zwrotu w swojej decyzji (organ parokrotnie wskazuje przepisy art. 49 ust. 1, 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 1, 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004), działanie takie ponadto pozostaje w sprzeczności z zasadami wynikającymi z przepisów art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w wyroku.