Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2176/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz Wóltańska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2011 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. G. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

A. P. (zwany dalej: skarżącym) [...] maja 2004 r. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w N. wniosek o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004. Skarżący we wniosku zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu ONW. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z [...] grudnia 2004 r. przyznał skarżącemu wnioskowane płatności w wysokości [...] zł, która została przelana [...] stycznia 2005 r.

Skarżący [...] kwietnia 2005 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z [...] stycznia 2006 r. przyznał skarżącemu wnioskowane płatności w wysokości [...] zł, która została przelana [...] lutego 2006 r.

W kolejnych latach skarżący nie składał wniosków o przyznanie płatności ONW, w związku z czym [...] lipca 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wystosował do skarżącego wezwanie do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi [...] lipca 2008 r. skarżący złożył oświadczenie, w którym wyjaśnił, iż z powodu choroby zaprzestał prowadzenie działalności rolniczej na gruntach, na które wnioskował o płatność ONW w 2004 r. i 2005 r. Dodał, że wydzierżawił grunty siostrze – A. S., która nie przejęła zobowiązania, ponieważ nie była świadoma takiego obowiązku.

Prezes ARiMR [...] grudnia 2008 r. poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu płatności ONW przyznanych decyzjami z [...] grudnia 2004 r. i [...] stycznia 2006 r. Skarżący nie złożył dodatkowych wyjaśnień w sprawie.

Prezes ARiMR decyzją z [...] stycznia 2009 r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnych płatności z tytułu ONW w łącznej wysokości [...] zł.

Od powyższej decyzji [...] stycznia 2009 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniósł, że [...] lipca 2008 r. złożył oświadczenie o zaprzestaniu składania wniosków w kolejnych kampaniach z uwagi na chorobę. Wskazał, że wydzierżawił grunty siostrze, która przejęła zobowiązanie.

Organ odwoławczy w związku z tym w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności ONW na 2005 r. skarżący nie był posiadaczem działek o łącznej powierzchni [...] ha, ponieważ [...] stycznia 2006 r. działki zostały wydzierżawione siostrze, stwierdził, że zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania w sprawie zakończoną decyzją z [...] stycznia 2006 r. Następnie postanowieniem z [...] grudnia 2009 r. zawiesił postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku z [...] stycznia 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy do czasu wydania poprawnej decyzji w kwestii przyznania dopłat ONW za 2005 r. W wyniku wznowienia postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z [...] marca 2010 r. uchylił decyzję z [...] stycznia 2006 r. o przyznaniu płatności ONW za 2005 r. i odmówił ich przyznania. Prezes ARiMR postanowieniem z [...] kwietnia 2010 r. podjął zawieszone postępowanie.

Skarżący [...] maja 2010 r. złożył "Oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW" oraz umowę dzierżawy z [...] stycznia 2006 r. potwierdzające przeniesienie posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz siostry A.S.

Decyzją z [...] lipca 2010 r. Nr [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] stycznia 2009 r. W uzasadnieniu Prezes ARiMR odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśnił, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW, w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy, lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia z 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich nowelizującego rozporządzenie ONW (Dz. U. Nr 42, poz. 278). Dopiero po tej nowelizacji producent rolny mógł uwolnić się od ww. obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW, tj. dostarczył w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek.

Ponadto wskazał, że na mocy § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich nowelizującego rozporządzenie ONW (Dz. U. Nr 42, poz. 278) obowiązek zwrotu płatności, w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejścia w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od 4 maja 2006 r. do 3 lipca 2006 r.

Prezes ARIMR wyjaśnił, że skarżący we wskazanym terminie nie złożył w Biurze Powiatowym ARiMR przedmiotowego oświadczenia. Oświadczenie złożone [...] maja 2010 r. nie może zostać uznane za skuteczne, ponieważ postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych skarżącemu zostało wszczęte przez Dyrektora [...] Oddziału ARiMR [...] grudnia 2008 r., czyli przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych wymagań i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW objętego Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329), dającego możliwość złożenia takiego oświadczenia w późniejszym terminie. Natomiast okoliczność polegająca na dalszym prowadzeniu działalności rolniczej przez osobę, która przejęła grunty w dzierżawę, nie zwalnia od zwrotu płatności ONW osoby, która podjęła się zobowiązania.

Prezes ARiMR ustosunkowując się do złego stanu zdrowia jako przyczyny zaprzestania użytkowania przez skarżącego i wydzierżawienia gruntów rolnych, stwierdził, że zgodnie z § 9 ust. 3 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. płatność z tytułu ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaistniała okoliczność długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego. Przy czym producent rolny jest zobowiązany w takim wypadku powiadomić Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w terminie 10 dni roboczych zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004/WE z 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) o zaistnieniu przedmiotowej okoliczności, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. Skarżący nie poinformował organu o swojej chorobie we wskazanym terminie 10 dni roboczych.

Prezes ARiMR podkreślił, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności zobowiązał się do prowadzenia działalności rolnej na posiadanych gruntach rolnych przez 5 lat od otrzymania pierwszej płatności, a więc wiedział o ciążących na nim obowiązkach wynikających z przystąpienia do programu ONW.

W związku z powyższym organ stwierdził, że skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku prowadzenia działalności rolnej przez 5 lat od daty uzyskania pierwszej płatności i nie poinformował w terminie wskazanym w rozporządzeniu o przeniesieniu posiadania gruntów objętych płatnościami na inną osobę, co skutkuje uznaniem, że płatności na grunty na obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania pobrał nienależnie.

Od decyzji tej skarżący pismem z [...] sierpnia 2010 r. w której ponownie podniósł, że zaprzestał prowadzenia działalności rolnej z powodu choroby i podkreślił swoją trudną sytuację materialną.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR odniósł się do podnoszonych w niej zarzutów i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Pełnomocnik z urzędu skarżącego pismem procesowym z [...] stycznia 2011 r. uzupełniła zarzuty skargi na decyzje Prezesa ARiMR z [...] lipca 2010 r. i [...] stycznia 2009 r. i zarzuciła naruszenie:

1. § 9 ust. 3 pkt 1 a w zw. z § 9 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. w zw. z art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 817/2004 w zw. z art. 72 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. UE. L. 2004.141.18) poprzez ich niezastosowanie skutkujące uznaniem, iż w sprawie nie zachodzą podstawy do przyjęcia, że przyznana skarżącemu płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach ONW nie podlega zwrotowi, a przez to skutkujące wydaniem zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa;

2. § 9 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 rozporządzenia RMz 14 kwietnia 2004 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że skarżący jest zobowiązany do zwrotu przyznanej płatności ONW;

3. § 9 ust. 2 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 16 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż powołane przepisy stanowią samoistną podstawę do zwrotu pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach ONW, w sytuacji gdy decyzja o przyznaniu płatności z tytułu wspierania rolniczej na obszarach ONW z [...] stycznia 2006 r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z trybów nadzwyczajnych przed wydaniem decyzji Prezesa ARiMR z [...] stycznia 2009 r.;

4. art. 100 § 1 w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, skutkujące wydaniem decyzji o ustaleniu nienależnie płatności ONW z [...] stycznia 2009 r. bez uprzedniego rozstrzygnięcia przez właściwy organ zagadnienia wstępnego w zakresie podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z [...] stycznia 2006 r. o przyznaniu płatności ONW, a następnie skutkujące wydaniem, pomimo zaistniałych w toku I instancji poważnych uchybień proceduralnych, decyzji [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] stycznia 2009 r. i umorzeniu postępowania I instancji, co stanowiło naruszenie zasady działania organów administracji na podstawie przepisów prawa oraz zasady dwuinstancyjności postępowania, a w konsekwencji skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa;

5. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie skutkujące niewyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy w zakresie rzeczywistych przyczyn zaniechania przez skarżącego działalności rolniczej na należących do niego działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem oraz skutkujące brakiem wszechstronnego zbadania sprawy pod względem stosowania norm prawa materialnego, a tym samym prowadzące do załatwienia sprawy bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego, jak również do załatwienia sprawy z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do Państwa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącego wniosła o stwierdzenie w całości nieważności decyzji Prezesa ARiMR z [...] lipca 2010 r. oraz decyzji z [...] stycznia 2009 r. względnie o uchylenie tych decyzji w całości.

Ponadto pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie w całości: postanowienia Prezesa ARiMR nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania, postanowienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wznowieniu postępowania administracyjnego z [...] stycznia 2010 r., decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] marca 2010 r. o uchyleniu decyzji z [...] stycznia 2006 r. oraz postanowienia Prezesa ARiMR z [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie podjęcia postępowania w sprawie.

Wszystkim powyższym orzeczeniom zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a to na zasadzie analogii przepisów wskazanych w pkt 1, 2 i 5 powyżej, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, a ponadto naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przy braku przesłanki – ujawnienia się nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniosła, że zawarcie przez skarżącego umowy dzierżawy z [...] stycznia 2006 r. nastąpiło na skutek ustalonej uprzednio niezdolności do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżący nie prowadził od co najmniej [...] lipca 2005 r. działalności rolniczej, tak więc zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej spowodowane było długotrwałą niezdolnością do pracy, a nie było efektem oddania gruntów ONW w posiadanie zależne.

Pełnomocnik skarżącego wskazała, że zgodnie z art. 72 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 40 ust. 4 rozporządzenia WE nr 1782/2003 wraz ze stosowanymi wywodami zgodnymi z wymogami właściwego organu podlegają zgłoszeniu temu organowi na piśmie w terminie 10 dni roboczych od daty ustania tych okoliczności. Jeżeli zatem skarżącego uznano za niezdolnego do prowadzenia działalności rolniczej do miesiąca grudnia 2010 r., tym samym zgodnie z powyższymi przepisami, 10-dniowy termin do powiadomienia właściwego organu nie rozpoczął swojego biegu w chwili wydawania zaskarżonych decyzji. Dlatego też jako niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa należy traktować wywodu prawne zawarte w decyzji z [...] lipca 2010 r., w której ustalono, że skarżący nie dochował terminu do zawiadomienia o wystąpieniu siły wyższej, a tym samym nie można uznać, że zostały wypełnione przesłanki do zaniechania zwrotu pobranych płatności ONW.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skarga nie jest zasadna.

Jest bezsporne, że skarżący otrzymał za lata 2004-2005 płatności z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW, co wynika z decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N. z [...] grudnia 2005 r. i [...] stycznia 2006 r.

Sprawy wyżej wymienionych płatności na płaszczyźnie krajowej regulują przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) oraz wydane na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.) w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.; zwane dalej: rozporządzeniem RM z 14 kwietnia 2004 r.). Rozporządzenie RM z 14 kwietnia 2004 r. w § 2 ust. 1 stanowi, że płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/ WE z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, ze zm.) oraz jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których prowadzona jest działalność rolnicza, wynosi co najmniej jeden hektar. Z treści art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 wynika, że rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcie w postaci dodatków wyrównawczych, które są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony oraz podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego.

Jak wynika z przedstawionych przepisów ubiegając się o pomoc w związku z prowadzeniem działalności rolniczej rolnik składając po raz pierwszy wniosek zobowiązuje się do prowadzenia tej działalności przez 5 lat od otrzymania pierwszej wypłaty (p. k. 1 akt adm.). Z treści rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. wynika, że od początku jego obowiązywania w § 9 przewidywano obowiązek zwrotu uzyskanych płatności w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej przez producenta rolnego wraz z odsetkami ustawowymi za cały okres jej pobierania, zaś tryb ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych z tytułu płatności ONW określały przepisy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa tj. ustawa z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.). Treść tego przepisu uległa zmianie od 5 marca 2005 r. w taki sposób, że dodano ust. 3, w którym ustalono, że płatność ONW nie podlega zwrotowi jeżeli zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej nastąpiło w wyniku przyczyn określonych w jego punkcie "a-e" pod warunkiem, że producent zawiadomił o wystąpieniu którejkolwiek z tych przyczyn (np. o długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego – lit. a) kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Artykuł 39 rozporządzenia nr 817/2004 przewidywał w ust. 1 kategorie siły wyższej, które uwalniały rolnika od obowiązku zwrotu płatności (m.in. w pkt b – długoterminową niezdolność rolnika do wykonywania zawodu) oraz w ust. 2 termin – 10 dni roboczych liczonych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać pisemnego powiadomienia o zaistnieniu takiej okoliczności wraz z odpowiednimi dowodami. Termin ten mógł zostać przedłużony o kolejne 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że okoliczności o jakich stanowił art. 39 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2004 były praktycznie tożsame z tymi o jakich jest mowa w rozporządzeniu RM z 14 kwietnia 2004 r. Wskazać także należy, że w sprawie nie ma zastosowania – postulowana przez pełnomocnika skarżącego w uzupełnieniu skargi – przepis art. 72 rozporządzenia nr 796/2004 (zgodnie z którym przypadki siły wyższej oraz okoliczności w rozumieniu art. 40 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 wraz ze stosownymi dowodami zgodnymi z wymogami właściwego organu podlegają zgłoszeniu temu organowi na piśmie w terminie 10 dni roboczych od daty ustania tych okoliczności). Bowiem pierwszeństwo ma przepis szczegółowy (wymieniony w § 9 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r.) tj. art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004, odnoszący się bezpośrednio do środków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, który samodzielnie i wyraźnie reguluje sposób i termin zawiadomienia organu o przypadku siły wyższej. Tak więc zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 72 rozporządzenia 796/2004 jest chybiony.

Z dniem 14 marca 2006 r. § 9 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. uległ dalszej zmianie, ponieważ po ust. 2 dodano ust. 2a, w którym określono co następuje: "W przypadku gdy zaniechanie działalności rolniczej, o którym była mowa w ust. 2 nastąpiło na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW podlega zwrotowi w części, która została przyznana do działek rolnych: 1) pozostawionych w posiadaniu producenta rolnego, jeżeli ich łączna powierzchnia wynosi mniej niż hektar, 2) których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba, że podmiot ten złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie, w którym zobowiązuje się do:

a) kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych,

b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a". Od 28 grudnia 2006 r. brzmienie § 9 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. zmieniło się tylko o tyle, że oświadczenie podmiotu, na rzecz którego nastąpiło przeniesienie posiadania na formularzu udostępnionym przez Agencję składa producent rolny.

Biorąc pod uwagę to, że w przedmiotowej sprawie przekazanie gospodarstwa – a więc zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na obszarze ONW wbrew zaciągniętemu zobowiązaniu miało miejsce [...] stycznia 2006 r., a więc przed wejściem wyżej wymienionych przepisów, które umożliwiały uniknięcie zwrotu środków nienależnie pobranych, pod warunkiem złożenia odpowiedniego oświadczenia w wymaganym terminie. W konsekwencji należy przyjąć, że na dzień przekazywania gospodarstwa istniał obowiązek prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z podjętym zobowiązaniem.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej w momencie w którym został niezdolny do pracy tj. od [...] października 2005 r., co zostało także potwierdzone zawarciem umowy dzierżawy z [...] stycznia 2006 r. Przy czym zaznaczyć należy, że kwestia stanu zdrowia skarżącego i jego niezdolności do pracy w ogóle nie była kwestionowana przez organ, dlatego nie było potrzeby aby na wniosek pełnomocnika skarżącego przeprowadzić dowody z dokumentów na tą okoliczność. Jest także bezsporne, że oświadczenie siostry A. S. o przejęciu zobowiązań związanych z jego dalszym prowadzeniem zostało złożone dopiero [...] maja 2010 r., z którego wynika, że siostra skarżącego przejęła zobowiązanie [...] stycznia 2006 r. (w oświadczeniu wskazano co prawda [...] stycznia 2005 r., co jednak należy traktować jak oczywistą omyłkę pisarską – k. 24 akt adm.).

Należy także stwierdzić, że zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na terenach ONW w odniesieniu do określonego gruntu podejmuje rolnik na okres 5 lat i to on odpowiada za wywiązanie się z tych obowiązków. Zgodnie z przepisami prawa odnoszącymi się do tego rodzaju pomocy – jak podkreślono wyżej – istnieje możliwość zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na wspomnianych gruntach, przy czym w określonych warunkach możliwe jest to, że zwrot udzielonej płatności nie będzie wymagany. Między innymi w § 9 ust. 3 pkt 1a rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. wskazano, że płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie nastąpiło na skutek długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego. Należy jednak wskazać, że aby skarżący mógł skorzystać z tego przepisu musi w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, ponieważ powiadomienie organu o długotrwałej chorobie rolnika nastąpiło dopiero na wezwanie organu pismem z [...] lipca 2008 r. (p. k. 5 – 6 akt adm.). Przy czym nie można uznać, ze skarżący nie był w stanie powiadomić organu o swej niezdolności do pracy skoro [...] stycznia 2006 r. był w stanie zawrzeć umowę dzierżawy z siostrą, a także wielokrotnie stawał przed komisjami lekarskimi.

Sąd podkreśla, że przeniesienie posiadania gospodarstwa w trakcie trwania programu 5 letniego zależy wyłącznie od rolnika, a intencje tego przekazania nie podlegają kontroli organu. Jest to jednak zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej i w przypadku, gdy nie zostaną dochowane warunki związane z przejęciem zobowiązań przez następcę trzeba się liczyć ze zwrotem pobranych należności. Zobowiązanie ONW jest bowiem zobowiązaniem, które nie ma charakteru umownego, a przejęcie zobowiązań przez następcę i przystąpienie do programu jest dobrowolne. Następca może ale nie musi przyjąć zobowiązania, które przecież dotyczy nie tylko prowadzenia gospodarstwa według określonych zasad, ale i ewentualnej odpowiedzialności finansowej następcy dotyczącej pobranych przez poprzedniego rolnika płatności. Przyjęcie takiego zobowiązania wymaga złożenia stosownego oświadczenia, którego charakter wykracza daleko poza poinformowanie organu o tym fakcie. Oczywiście możliwe jest również powołanie się na siłę wyższą, w tym chorobę jako powód zaniechania prowadzenia takiej działalności, ale obwarowane jest to również dochowaniem określonego terminu w zakresie powiadomienia o niej organu oraz wykazaniem jej zaistnienia, czego w sprawie nie uczyniono.

W związku z powyższym w sprawie zaistniały podstawy do wydania zaskarżonej decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie § 9 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r.

Zdaniem Sądu niezasadne są także zarzuty pełnomocnika skarżącej sformułowane w pkt 3 i 4 uzupełnienia skargi poprzez wydanie decyzji o ustaleniu nienależnie płatności ONW z [...] stycznia 2009 r. bez uprzedniego rozstrzygnięcia przez właściwy organ zagadnienia wstępnego w zakresie podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z [...] stycznia 2006 r. o przyznaniu płatności ONW. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) – sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę to, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] marca 2010 r. o uchyleniu decyzji z [...] stycznia 2006 r. i odmowie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach ONW na rok 2005, skarżący nie kwestionował i stała się decyzją ostateczną, brak jest aktualnie podstaw aby tylko ze względu na przedwczesne wydanie decyzji z [...] stycznia 2009 r. istniała konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Naruszenie to bowiem nie miało istotnego wpływu na końcowy wynik postępowania.

Sąd za niezasadne uznał także pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., ponieważ materiał dowodowy w sprawie został zebrany w sposób dostateczny i poddany prawidłowej analizie w zaskarżonej decyzji, w której wskazano na przesłanki, którymi kierował się organ przy rozstrzyganiu. Sąd nie stwierdził także innych naruszeń, które w sposób istotny mogłyby wpłynąć na wynik sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).