Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 737/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2, art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Dnia 20 stycznia 2023 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Furmanek na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 czerwca 2022 r. nr SKO.4115.151.2022 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 maja 2022 roku znak: WPS.4137.1346.2.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. MR


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 14 czerwca 2022 r. nr SKO.4115.151.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

Jak wynika z akt sprawy w dniu 5 maja 2022 r. Prezydenta Miasta Łodzi, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydał decyzję nr WPS.4137.1346.2.2022, którą ustalił M.K. opłatę za pobyt babki – T.K. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w Ł. w wysokości 1.546,33 zł miesięcznie od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r.; w wysokości 1.840,01 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 28 lutego 2021 r.; w wysokości 920,01 zł od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r.; w wysokości 1.291,95 zł od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 lipca 2021 r. W uzasadnieniu decyzji powołano art. 60 i art. 61 ustawy o pomocy społecznej i wskazano, że z zebranej dokumentacji wynika, iż M.K. jest wnukiem (zstępnym) T.K. oraz do lipca 2021 r. jedną z czterech osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkanki w placówce. W związku ze zgonem w lipcu 2021 r. jednej z osób zobowiązanych, M.K.1., od sierpnia 2021 r. jest jedną z trzech osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt T.K. w placówce. Pozostałymi osobami są W.K. i W.G.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M.K., reprezentowany przez adw. E.B. Strona wyraziła niezadowolenie z wydanej decyzji i zarzuciła jej naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść wydanej decyzji tj.:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie działań w celu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego istotnego dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i wydanie rozstrzygnięcia pomimo niekompletnego materiału dowodowego, w szczególności wysokości dochodu przypadającego na osobę w gospodarstwie rodzinnym M.K., w sytuacji gdy jedną z nadrzędnych zasad postępowania administracyjnego jest stanie na straży praworządności oraz podejmowanie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, które pozwoliłoby ustalić jaki faktycznie dochód przypada na gospodarstwo rodzinnie M.K. i w jakim okresie czasu,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i zobowiązanie M.K. do uiszczania opłaty za pobyt T.K. w dps do 31 lipca 2021 r. z uwzględnieniem, że prowadził wspólne gospodarstwo domowe dalej z M.P., w sytuacji, gdy z akt postępowania wynika, że od czerwca/lipca 2021 r. M.P. wyprowadziła się, wynajęła lokal i od tego czasu nie zamieszkiwała wspólnie z M.K.,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie wysokości comiesięcznego świadczenia I.N., bowiem prawidłowa kwota stanowi 916,07 złotych,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i zobowiązanie małoletniego M.K. do uiszczania opłaty za pobyt T.K. w DPS, w sytuacji, gdy z przeprowadzonego materiału dowodowego wynika, że T.K. posiada również innych członków rodziny, którzy mogliby partycypować z kosztach utrzymania T.K. w dps – W.G.,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie przez organ, że M.K. nie wykazał spełnienia przesłanek określonych w art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w sytuacji gdy katalog określony w tym artykule jest katalogiem otwartym, a przesłanką którą ma się organ kierować przy zwalnianiu z opłaty są uzasadnione okoliczności, które właśnie w niniejszej sprawie mają miejsce.

Ponadto, strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na treść wydanej decyzji tj.:

- art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieprawidłowe obliczenie wysokości dochodu M.P. za rok 2020 na łącznie kwotę 96.082,67 zł w sytuacji gdy wskazany przepis prawa nakazuje obliczenie dochodu osoby prowadzącej działalność gospodarczą, gdy w tym roku rozpoczęła prowadzenie działalności w oparciu o oświadczenie tej osoby,

- art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieprawidłowe obliczenie wysokości dochodu M.P. za rok 2021 w sytuacji gdy wskazany przepis prawa nakazuje obliczenie dochodu osoby prowadzącej działalność gospodarczą już we wcześniejszym roku dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność,

- art. 61 ust. 2f ustawy z dnia 12 marca 2004 toku o pomocy społecznej poprzez brak uwzględnienia innych osób obowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt T.K. w dps, w sytuacji gdy organ powinien ustalić wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia,

- art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej poprzez brak uwzględnienia przy obliczaniu dochodu na członka rodziny M.K. kosztów, o których mowa w w/w przepisie, w sytuacji, gdy za dochód należy uznać, sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: a) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, b) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie społeczne, c) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o orzeczenie co do istoty sprawy, tj. całkowite zwolnienie z opłaty małoletniego M.K. za pobyt w domu pomocy społecznej jego babki T.K. lub względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 14 czerwca 2022 r. nr SKO.4115.151.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że T.K. od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. obowiązana była do wnoszenia miesięcznej opłaty za pobyt w placówce w wysokości 1.235,99 zł, od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1.292,10 zł, natomiast od dnia 1 stycznia 2022 r. - w wysokości 1.417,40 zł. W związku z tym, że opłata babki M.K. w wysokości 70% swojego dochodu nie pokrywała średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w dps, który do dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. wynosił 3.076,00 zł, od dnia 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. wynosił 3.876,00 zł, natomiast od dnia 1 kwietnia 2022 r. wynosi 4.296,00 zł. Z akt sprawy wynika, że M.K. jest wnukiem (zstępnym) T.K. oraz do lipca 2021 r. jedną z czterech osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkanki w placówce. W związku ze zgonem w lipcu 2021 r. jednej z osób zobowiązanych, M.K.1., od sierpnia 2021 r. jest jedną z trzech osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt T.K. w placówce. Pozostałymi osobami są W.K. i W.G. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w czerwcu 2021 r. z mężem T.K. – M.K.1. wynikało, że dochód jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przekraczał 300% stosownego kryterium dochodowego. Tym samym M.K.1. nie ponosił opłaty za pobyt T.K. w dps. Także z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w maju 2020 r. z opiekunem ustawowym wnuczki (zstępnej) T.K. – W.K. ustalono, że dochód rodziny nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. W związku z tym W.K. do lutego 2021 r. nie ponosiła opłaty za pobyt T.K. w domu pomocy społecznej. W kwietniu 2021 r. K.M. reprezentująca małoletnią W.K. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Tym samym zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, zobowiązanie W.K. powstało od dnia 1 marca 2021 r. Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 4 września 2020 r. z ówczesnym przedstawicielem ustawowym M.K. – M.P. wynika, że od dnia 1 lipca 2020 r. na dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego składa się wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia M.P. w wysokości 8.276,20 zł i świadczenie emerytalne z ZUS I.N. w wysokości 1.114,78 zł (emerytura I.P. tj. 1.310,75 zł -wysokość świadczenia pomniejszona o kwotę zaliczki na podatek dochodowych tj. 78 zł i ubezpieczenie zdrowotne tj. 117,97 zł), co stanowi łączny dochód rodziny w wysokości 9.390,98 zł. W związku z tym dochód na osobę w rodzinie strony wynosi 3.130, 33 zł i jest o 1.546,33 zł wyższy od 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie (tj. 300% x 528,00 zł = 1.584,00 zł). Zgodnie z powyższym od dnia 1 lipca 2020 r. opłata M.K. za pobyt w domu pomocy społecznej babki, T.K. wynosi 1.546,33 zł miesięcznie. Kolegium wskazało, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą przez M.P. sytuację dochodową osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność. Z informacji Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że M.P. prowadzi działalność gospodarczą od dnia 2 września 2020 r. W związku z tym osiągnięty dochód w 2020 r. z powyższego tytułu wynosi łącznie 96.082,67 zł, co w przeliczeniu na 4 miesiące stanowi miesięczną kwotę dochodu od dnia 1 stycznia 2021 r. w wysokości 24.020,67 zł. Ponadto, na dochód strony ówczesnego trzyosobowego gospodarstwa domowego składało się dodatkowo świadczenie emerytalne z ZUS I.N. w wysokości 1.114,78 zł, co stanowiło łączny dochód rodziny w wysokości 25.135,45 zł. W związku z tym dochód na osobę w rodzinie strony wynosił 8.378,48 zł i był o 6.794,48 zł wyższy od 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie (tj. 300% x 528,00 zł = 1.584,00 zł). Z uwagi na fakt, że opłata strony w wysokości 6.794,48 zł łącznie z opłatą T.K. w wysokości 1.235,99 zł przekroczyłaby średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca dps (3.076,00 zł), opłata strony została ustalona w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkankę za pobyt w placówce. Zgodnie z powyższym od dnia 1 stycznia 2021 r. oplata M.K. za pobyt w domu pomocy społecznej babki wynosi 1.840,01 zł miesięcznie. Z przeprowadzonego z M.K. w dniu 20 października 2021 r. wywiadem środowiskowym wynika, że świadczenie emerytalne I.N. od dnia 1 marca 2021 r. wynosi 1.366,33 zł. Dochód trzyosobowej rodziny strony wynosił łącznie 26.501,78 zł. Zatem dochód na osobę wynosił 8.833,93 zł i był o 7.249,93 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie (tj. 300% x 528,00 zł = 1.584,00 zł). W kwietniu 2021 r. K.M., reprezentująca małoletnią W.K., nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Tym samym, zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, zobowiązanie W.K. powstało od dnia 1 marca 2021 r. Zgodnie z art. 61 ust 2f ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustala się proporcjonalna do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Tym samym kwota w wysokości 1.840,01 zł wynikająca z różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w dps (3.076,00 zł), a opłatą wnoszoną przez mieszkankę domu w wysokości 1.235,99 zł została podzielona między stroną a W.K. Zgodnie z powyższym wysokość opłaty strony wynosi 920,01 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2021 r. W związku ze zmianą średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...], który od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. wynosił 3.876,00 zł M.K. jest obowiązany do wnoszenia opłaty w wysokości 1.291,95 zł od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 lipca 2021 r. Z przeprowadzonego ze stroną w dniu 20 października 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z I.N. Tym samym dochód rodziny nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie (tj. 300% x 528,00 zł = 1.584,00 zł). W związku z tym od dnia 1 sierpnia 2021 r. strona nie ponosi opłaty za pobyt T.K. w domu pomocy społecznej. Z uwagi na odmowę zawarcia umowy sporządzonej w dniu 25 marca 2020 r. w sprawie ponoszenia spornej opłaty, zgodnie z art. 61 ust. 2d ustawy wysokość opłaty ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W dniu 21 września 2020 r. do organu I instancji wpłynął wywiad środowiskowy z dnia 4 września 2020 r. z M.P., ówczesnym przedstawicielem ustawowym strony. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż T.K. miała męża M.K.1., który zmarł w lipcu 2021 r. oraz miała zstępnych: syna S.K., który zmarł [...] 2014 r., wnuczkę W.K. (córkę S.K.), wnuczkę W.G. (córkę S.K.), wnuka M.K. (syna S.K.). Organ pierwszej instancji przeprowadził wywiady środowiskowe w rodzinach każdej z wymienionych, żyjących osób należących do kręgu zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt T.K. w dps. Na podstawie tych wywiadów środowiskowych ustalono, że zmarły M.K.1. i W.G. nie przekraczają kryterium dochodowego. W kwietniu 2021 r. K.M. reprezentująca małoletnią W.K. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Tym samym zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, zobowiązanie W.K. powstało od dnia 1 marca 2021 r. Kolegium wyjaśniło, że o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku (ponoszenia opłaty za pobyt w dps), pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez stronę w treści odwołania Kolegium wskazało, że: 1. strona formułuje zarzuty w sposób lakoniczny i niezrozumiały, 2. zarzut nieuwzględnienia faktu wyprowadzki od miesiąca czerwca/lipca M.P., wynajęcia lokalu i niezamieszkiwania wspólnie z M.K. został uwzględniony przez organ I instancji i w związku z tym od dnia 1 sierpnia 2021 r. strona nie ponosi opłaty za pobyt T.K. w domu pomocy społecznej, 3. zarzut dotyczący innych członków rodziny T.K. i obowiązku ich odpłatności za pobyt T.K. w dps świadczy o nieznajomości akt sprawy i niezrozumieniu treści decyzji, 4. kwestia zwolnienia małoletniego M.K. z ewentualnej opłaty jest kwestią odrębną, która może zostać rozpoznana już po rozstrzygnięciu kwestii ustalenia opłaty za ten pobyt i w odrębnym postępowaniu, co organ pierwszej instancji wyjaśniał już stronie na wcześniejszym etapie postępowania, 5. załączone do akt sprawy dokumenty dotyczące wydatków M.P. czy też jej zobowiązań mogą posłużyć w odrębnym postępowaniu dotyczącym zwolnienia z opłaty za pobyt w dps czy ewentualnie w sprawie udzielenia ulgi w opłacie na podstawie przepisów art. 104 ust. 4 u.p.s. Co do możliwości wykorzystania tych dokumentów do ustalenia "rzeczywistego" dochodu tj. pomniejszonego o wydatki, organ wskazał, że sposób wyliczenia dochodu wynika z przepisów u.p.s. i nie ma możliwości pomniejszania dochodów o wszelkie wydatki ponoszone przez stronę, a jedynie o te koszty, które wskazał sam ustawodawca, 6. zarzut dotyczący konieczności ustalenia "proporcjonalnej opłaty za pobyt w dps" wobec nieistnienia obecnie innych zobowiązanych do wnoszenia opłat (czy też nieprzekraczania kryterium dochodowego przez te osoby) nie jest zasadny. Organ pierwszej instancji nie dokonał również "w sposób arbitralny" wyboru osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, lecz ustalił, że W.G. nie przekracza kryterium dochodowego, a z uwagi na fakt, iż kwietniu 2021 r. K.M., reprezentująca małoletnią W.K., nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, to zgodnie od dnia 1 marca 2021 r. powstało zobowiązanie W.K., 7. zarzuty dotyczące naruszenia art. 8 ust. 3 i 5 u.p.s. świadczą o pewnej niekonsekwencji strony. Przepis art. 8 ust. 5 u.p.s. stanowi bowiem lex specialis wobec art. 8 ust. 3 ustawy. Jeżeli zaś M.P. uzyskuje obecnie dochody z różnych źródeł, to profesjonalny pełnomocnik bądź sama zainteresowana powinni wskazać tę okoliczność w treści odwołania, albowiem M.P. została pouczona o obowiązku informowania organu administracji o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń lub ponoszenia odpłatności. Końcowo Kolegium stwierdziło, że organ I instancji w sposób odpowiadający obowiązującej regulacji prawnej ustalił dochód rodziny strony oraz kryterium jej dochodowe, a w tym również 300% tego kryterium, o którym mowa w treści art. 61 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 2d u.p.s. Ponadto, organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 5 listopada 2020 r. zawiesił postępowanie z wniosku o zwolnienie od opłaty do czasu uostatecznienia się decyzji ustalającej odpłatność.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył M.K., reprezentowany przez adw. E.B. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a poprzez brak wszechstronnego wyjaśniania i rozważenia okoliczności związanych z orzeczeniem obowiązku odpłatności, w szczególności obowiązku wyczerpującego rozważenia przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez brak zebrania wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i zobowiązanie małoletniego M.K. do uiszczania opłaty za pobyt T.K. w dps w sytuacji, gdy z informacji przeprowadzonego materiału dowodowego wynika, że T.K. posiada również innych członków rodziny, którzy mogliby partycypować z kosztach utrzymania T.K. w dps, w tym W.G.; organ zaniechał ustalenia i wyjaśnienia w jakim zakresie W.G. jest obowiązana do zapłaty za pobyt T.K. w dps i w jak i sposób wpływa to na wysokość kwoty, do której zobowiązany na mocy zaskrzonej decyzji jest skarżący, c) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez uznanie przez organ, że M.K. nie wykazał spełnienia przesłanek określonych w art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w sytuacji gdy katalog określony w tym artykule jest katalogiem otwartym, a przesłanką którą ma się organ kierować przy zwalnianiu z opłaty są uzasadnione okoliczności, które właśnie w niniejszej sprawie mają miejsce, d) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. oraz art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez niepoinformowanie o prawie złożenia wniosku o zwolnienie, co doprowadziło do wydania decyzji obarczonej wadą, w tym narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono także naruszenie prawa materialnego tj.: a) art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej polegającym na: braku uwzględnienia innych osób obowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt T.K. w dps w tym nieuwzględnienie wysokości opłaty, do której zobowiązana jest W.G., w sytuacji gdy organ zgodnie z w/w przepisem powinien ustalić wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia, co powinno skutkować obniżeniem kwoty, do której zobowiązany jest na mocy zaskarżonej decyzji skarżący, b) art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieprawidłowe obliczenie wysokości dochodu M.P. za rok 2020 na łącznie kwotę 96.082,67 zł w sytuacji gdy wskazany przepis prawa nakazuje obliczenie dochodu osoby prowadzącej działalność gospodarczą, gdy w tym roku rozpoczęła prowadzenie działalności, c) art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieprawidłowe obliczenie wysokości dochodu M.P. za rok 2021 w sytuacji gdy wskazany przepis prawa nakazuje obliczenie dochodu osoby prowadzącej działalność gospodarczą już we wcześniejszym roku dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność.

Na podstawie powyższych zarzutów strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z decyzją organu pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że M.K. jest osobą zupełnie obcą T.K., gdyż nigdy nie doszło między nimi do żadnego spotkania, nie utrzymują też żadnych kontaktów. M.K. nigdy nie poznał nawet swojego ojca, tj. syna T.K. Organ nie rozważył okoliczności czy łożenie przez M.K. na rzecz osoby faktycznie obcej jest zgodne z zasadami prowadzonego postępowania. M.K. w dacie wszczęcie postępowania był niepełnoletni, a obecnie ma 19 lat i dopiero wkracza w dorosłe życie. Uczy się z Zespole Szkół [...] i nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia. W ocenie strony skarżącej powyższe okoliczności są wystarczające do skorzystania z przesłanek odstąpienia od obowiązku żądania zwrotu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej. Argumentację tę dodatkowo wzmacnia okoliczność, iż M.K. nie otrzymuje żadnych dochodów, co chociażby potwierdza zaświadczenie z dnia 1 października 2021 r. z Zespołu Szkół [...]. M.K. zamieszkuje ze swoją babcią I.N., otrzymującą świadczenie emerytalne w wysokości 916,07 zł i wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Powyższe okoliczności wskazują, że sytuacja osoby zobowiązanej prowadzi do zapłaty kosztów pobytu w dps T.K. znacząco przewyższających jego możliwości majątkowe, co doprowadziło do braku uiszczenia przez skarżącego kwoty wskazanej w decyzji. Zdaniem strony skarżącej wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 ustawy ocenić czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności i odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem, w którego ramach konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej. Organ obowiązany jest zatem ustalić, czy zgodnie z 104 ust. 4 ustawy żądanie zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę opłat stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy. Brak wykonania powyżej wskazanych obowiązków przez organ w postępowaniu stanowi, zdaniem strony skarżącej, istotne naruszenie procedury. W przypadkach szczególnie uzasadnionych (w takim znajduje się skarżący) właściwy organ, który wydal decyzję w sprawie zwrotu należności, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Nieprawidłowym działaniem organu jest też, w opinii strony skarżącej, zupełne pominięcie w decyzji osoby W.G., tj. pominięcie okoliczności w jakiej wysokości W.G. jest obowiązana do zapłaty za pobyt T.K. w dps i w jaki to sposób wpływa (obniża) wysokość kwoty, do której zapłaty jest zobowiązany skarżący. Kolejnym zarzutem kierowanym do organu jest, zdaniem strony, nieprawidłowe wyliczenie kosztów jakie ponosi co miesiąc M.P. w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, które opłaca co miesiąc : a) podatek dochodowy (ok. 1000 złotych miesięcznie), b) świadczenia dla ZUS (kwota ok 380 zł miesięcznie), c) koszty związane z telekomunikacją i Internetem (miesięczny koszt ok 600 złotych), d) koszt obsługi księgowej (200 złotych miesięcznie), e) koszt ubezpieczenia działalności gospodarczej (kwota 170,80 zł miesięcznie), f) inne koszty, do których zobowiązana jest do comiesięcznego spłacania (dokumentacja stanowiła załącznik do poprzedniego odwołania). Ponadto, organ nie wziął również pod uwagę, że M.P. comiesięcznie łoży na utrzymanie swojej matki oraz swojego syna w wysokości łączenie ok 1.400,00 złotych miesięcznie. Mając na uwadze powyższe, zdaniem strony, organ I instancji nie przeprowadził postępowania w sposób zgodny z procedurą, a organ II instancji tego błędu nie usunął, tym samym zarzut naruszenia prawa procesowego i zarzut naruszenia prawa materialnego są zasadne, co skutkować powinno uchyleniem zaskarżonych decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 19 grudnia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842, dalej: ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 18 listopada 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że pełnomocnik skarżącego nie potwierdził możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 19 grudnia 2022 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Kontrola sądowoadministracyjna, dokonana na zasadach i w trybie określonym wskazanymi przepisami wykazała, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo i wymagają wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 maja 2022 r., ustalającą M.K. opłatę za pobyt babki w domu pomocy społecznej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 60 u.p.s pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2 pkt 1). Osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w myśl art. 61 ust. 1 u.p.s., są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej; przy czym osoby i gmina, określone w pkt 2 i 3, nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do ust. 2, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt umieszczenia babki skarżącego w domu pomocy społecznej oraz wynikający z tego obowiązek ponoszenia opłat przez mieszkańca, wstępnych, zstępnych i gminę (art. 61 ust. 1 u.p.s.).

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie podpisał przedstawionej mu umowy dotyczącej wysokości opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej, stąd też organ I instancji prawidłowo zastosował przepis art. 61 ust. 2e u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy zawarcia umowy wysokość opłaty ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Przepis art. 61 ust. 2f u.p.s. stanowi, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Oznacza to określenie opłaty w częściach równych dla każdej osoby zobowiązanej.

Niesporne w niniejszej sprawie pozostaje, że skarżący jest wnukiem osoby umieszczonej w dps, a zatem na skarżącym, jako zstępnym, ciąży obowiązek ponoszenia częściowej opłaty za pobyt babki w dps. Niemniej jednak z akt sprawy wynika, że skarżący był jedną z czterech osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkanki w placówce, a w związku ze zgonem w lipcu 2021 r. M.K.1. (męża przebywającej w dps) – jest jedną z trzech osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt T.K. w dps. Pozostałymi osobami są W.K. i W.G. Z uwagi na wysokość dochodu z jednoosobowego gospodarstwa domowego M.K.1. nie ponosił opłaty za pobyt małżonki w dps. Podobnie z uwagi na wysokość dochodu wnuczka W.G. również nie partycypuje w kosztach pobytu T.K. w dps. Z kolei z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z opiekunem ustawowym wnuczki T.K. – W.K. wynika, że dochód jej rodziny nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie i dlatego też wspomniana wnuczka do lutego 2021 r. nie ponosi opłaty za pobyt babki w dps. Jednakże z uzasadnienia zaskarżonej do sądu decyzji wynika także, że z uwagi na okoliczność, wedle której opiekun prawny małoletniej W.K. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., zobowiązanie W.K. powstaje od dnia 1 marca 2021 r. Z akt niniejszej sprawy nie wynika jednak, czy w stosunku do W.K. została wydana decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt babki w dps w okresie od 1 marca 2021 r. Powyższy brak uniemożliwia dokonanie weryfikacji prawidłowości wydanych w sprawie decyzji, a w konsekwencji weryfikacji, czy wysokość ustalonej dla skarżącego opłaty od marca 2021 r. jest prawidłowa.

Wskazać w tym miejscu należy także, iż co do zasady organ ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność zarówno określenia kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tychże osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu (por. wyrok NSA z 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/19; wyroki WSA w Krakowie z 5 sierpnia 2021 r., II SA/Kr 277/21; z 27 września 2021 r., II SA/Kr 319/21). Przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Jednak o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. W sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W sytuacji gdy organ chce za dany okres obciążyć daną osobę, musi znać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych, bo wtedy będzie wiadomo, kto i w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Za różne okresy może różnie kształtować się sytuacja dochodowa poszczególnych zobowiązanych (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 238/19 oraz WSA w Łodzi z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 711/19). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1109/20, zagadnienie współuczestnictwa w postępowaniu administracyjnym jest złożone i w niektórych aspektach sporne, gdyż regulacja kodeksowa jest szczątkowa (wyłącznie art. 62 K.p.a.). W doktrynie zwraca się uwagę, że o współuczestnictwie decydują więzi wewnętrzne lub zewnętrzne oraz materialne bądź procesowe podłoża sprawy administracyjnej (por. A. Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2009, s. 163 i n.). Dlatego z uwagi na wskazaną charakterystykę rozpoznawanej sprawy, wzajemna relacja osób zobowiązanych do ponoszenia opłat na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie ma charakteru wyłącznie formalnego i procesowego, i nie może być rozpatrywana jako przypadek współuczestnictwa formalnego z art. 62 K.p.a. Nie jest wykluczone, że nie każdy ze zstępnych będzie spełniał przesłanki do ponoszenia opłat za pobyt w DPS, musi to jednak wynikać z decyzji i poczynionych w tym zakresie ustaleń faktycznych.

Powyższe oznacza, że w sytuacji, gdy w kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w dps, jest kilku zstępnych, organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w dps. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania, winny być również stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Dawałoby to możliwość osobom potencjalnie zobowiązanym do kontrolowania oświadczeń pozostałych osób co do ich stanu majątkowego i dochodów, co w konsekwencji przyczyniałoby się do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Prowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające nie spełnia powyższych wymogów. Zauważyć w tym względzie należy, że z u.p.s. wynika jedynie pierwszeństwo zstępnych przed wstępnymi. Wewnątrz grupy zstępnych ustawodawca nie rozróżnił już kolejności do obciążenia opłatą. Nie można zatem mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 839/21). Wobec powyższego należy stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 62 K.p.a., a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rację ma zatem skarżący w tym stanie rzeczy, że ustalenie stanu faktycznego w zakresie majątku i stosunków wszystkich zobowiązanych należy uznać za dokonane z naruszeniem podstawowych reguł postępowania wyjaśniającego, zawartych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Sąd zauważa ponadto, że organy nie uwzględniły w swoich rozstrzygnięciach okoliczności, wedle której skarżący od czerwca 2021 r. prowadzi odrębne z matką gospodarstwo domowe. W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona skarżąca podniosła, że przeprowadzka matki skarżącego nastąpiła w miesiącu czerwiec/lipiec 2021 r. Do akt administracyjnych została ponadto złożona przez pełnomocnika skarżącego faktura VAT nr [...] z dnia 24 czerwca 2021 r. na potwierdzenie wynajmu pokoju przez matkę skarżącego. Tymczasem nie wiedzieć czemu organ pierwszej instancji uwzględnił tę okoliczność dopiero ustalając opłatę za sierpień 2021 r. Budzi zatem uzasadnione wątpliwości prawidłowy sposób ustalenia dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącego, zwłaszcza gdy chodzi o ustalenie opłaty za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 lipca 2021 r.

Warto też zwrócić uwagę na sposób sformułowania sentencji decyzji organu I instancji, czego także nie dostrzegło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi. Otóż, ustalając wysokość opłaty za okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. organ wskazał jaka kwota obciąża skarżącego miesięcznie, natomiast ustalając kwotę opłaty w okresie od dnia 1 marca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. organ pierwszej instancji prawdopodobnie pominął zwrot "miesięcznie". Taki sposób sformułowania decyzji również rodzi wątpliwości co do rzetelności prowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego, w tym sposobu wyliczenia ciążącej na skarżącym opłaty.

Przede wszystkim jednak za zasadny uznać należy zarzut strony skarżącej dotyczący nieuwzględnienia przez organy administracji w postępowaniu ustalającym wysokość opłaty okoliczności wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o zwolnienie z opłaty za pobyt babki w dps. Co prawda rację mają organy administracji, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku odpłatności od osobistych stosunków osoby zobowiązanej i mieszkańca domu pomocy. Negatywny stosunek skarżącego do ojca i brak jakichkolwiek relacji z nim, czy też matką ojca, nie może mieć wpływu na samo powstanie obowiązku wnoszenia opłat za pobyt babki w dps. Obowiązek zstępnego, wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.o. o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do dps. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w dps. Natomiast zobowiązany do ponoszenia tej opłaty może się ubiegać o zastosowanie instytucji zwolnienia, przewidzianej w art. 64 i 64a u.p.s., jak i z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę, przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 10 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 200/22).

Przypomnieć w tym miejscu należy, że art. 64 u.p.s. - w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie - stanowi, iż osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

Użyty w powyższym przepisie zwrot "w szczególności" oznacza, że określona lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest listą przykładową, zatem również inne uzasadnione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie przy wydawaniu w tym przypadku decyzji uznaniowej.

Warto podkreślić, że przepis art. 64 u.p.s., w brzmieniu obowiązującym od dnia 4 października 2019 r., obok pojęcia "osoby wnoszące opłatę" wymienia "osoby obowiązane" i w tym drugim przypadku jest to osoba wymieniona w art. 61 ust. 2 u.p.s., w stosunku do której istnieje obowiązek ustawowy do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ale której obowiązek nie został jeszcze skonkretyzowany poprzez podanie konkretnej kwoty w ostatecznej decyzji. Dlatego też w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko Kolegium, zgodnie z którym ewentualne zwolnienie z opłat za pobyt babki skarżącego w dps może być przedmiotem odrębnej decyzji, wydanej dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Jak już wspomniano, aktualna treść art. 64 u.p.s. obok pojęcia osoby wnoszącej opłatę wymienia także osobę obowiązaną, a zatem taką wobec której jeszcze taki obowiązek nie został skonkretyzowany. Powyższe oznacza, że obecne brzmienie art. 64 u.p.s. pozwala na zwolnienie z ponoszenia opłat z jednoczesnym ustaleniem opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Taki pogląd wyrażony został w wyroku NSA z dnia 11 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1644/21, wyroku WSA w Olsztynie z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 459/22, wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 200/22 i sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę argumentację tę podziela. Uwzględniając tym samym aktualną treść art. 64 u.p.s., stwierdzić należy, że istnieje możliwość rozpoznania wniosku osoby zobowiązanej o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej mieszkańca tego domu w jednym postępowaniu zakończonym decyzją ustalającą odpłatność za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej i zwalniającą z ponoszenia tej opłaty przez osobę zobowiązaną. W niniejszej sprawie organy w prowadzonym postępowaniu nie odniosły się do złożonego przez skarżącego wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt babki w dps.

Na kanwie powyższych rozważań sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania - art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania w konsekwencji skutkowało zaś naruszeniem przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, mającym niewątpliwy wpływ na wynik niniejszej sprawy.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracyjny zastosuje się do powyższej oceny prawnej i wskazań sądu, w tym w pierwszej kolejności ustali prawidłowy krąg osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i przeprowadzi rzetelne postępowanie wyjaśniające ich sytuację dochodową i majątkową w kontekście tej odpłatności, a zwłaszcza jej wysokości, kierując się tymi ustaleniami podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z regulacją art. 107 § 3 K.p.a., uwzględniając przy tym okoliczność, że skarżący w toku prowadzonego postępowania wniósł o zwolnienie z ustalonej opłaty za pobyt babki w dps.

Z powyższych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Zasądzona kwota (480 zł) obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem.

is