Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 167/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116, art. 118 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Bożena Kasprzak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 15 grudnia 2021 r. nr 1001-IEW-1.4121.8.2021.7.U13.KBK w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 15 grudnia 2021 r. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 1540, dalej: "O.p.") Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź – Śródmieście (dalej: "NUS", "organ I instancji") z dnia 1 lipca 2021 r., w której orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej J. T. (dalej: "skarżący") jako byłego członka zarządu V. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w Ł. (dalej jako: "Spółka") wraz z tą Spółką i K. K. za zaległości w kwocie 27 054 zł w podatku dochodowym od osób fizycznych od łącznej kwoty dokonanych wypłat wynagrodzeń (PIT-4R) za wrzesień, październik 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę 10 078 zł i kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 200 zł.

Z dokonanych przez organy podatkowe ustaleń wynika, że w dniu 31 stycznia 2017r. Spółka złożyła deklarację PIT-4R o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2016r., wykazując w niej m.in. należne zaliczki na podatek za wrzesień - 14.053,00 zł i październik - 13.001,00 zł, których nie przekazała do urzędu skarbowego. W ocenie organu zachodzą przesłanki określone w art. 116 § 2 O.p. Zaległości powstały w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki, egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna (postanowienie z dnia 18 października 2019r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność). Skarżący nie złożył we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie nie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne, nie zatwierdzono układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Ponadto skarżący nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych.

W skardze na ww. decyzję zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 116 § 1 pkt la O.p. w zw. art. 11 ust. la ustawy z dnia 28 lutego 2003 — Prawo upadłościowe (zwana dalej: Pr.up.) przez jego błędne zastosowanie i wadliwe przyjęcie przez organ, iż skarżący nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w czasie właściwym albowiem po stronie spółki powstał stan niewypłacalności przed datą 31 października 2016 roku, tj. na początku 2016 roku, z uwagi na fakt "zaprzestania regulowania zobowiązań wobec organu podatkowego’', podczas gdy:

— objęte wydaną decyzją należności stały się wymagalne najwcześniej w dniu 20 września 2016 roku, zaś wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w dniu 31 października 2016 roku,

— w trakcie wymagalności zobowiązań podatkowych, podatnik posiadał wierzytelność wobec zagranicznego kontrahenta,

które to okoliczności w konsekwencji uniemożliwiają powstanie stanu niewypłacalności Spółki w rozumieniu powołanego przepisu art. 11 ust. 1 Pr.up. przed upływem wskazanego w powołanej regulacji 3 miesięcznego terminu umożliwiającego powstanie stanu niewypłacalności po stronie Spółki;

b) art. 116 § 1 pkt la O.p. w zw. art 11 ust la Pr.up. w zw. z art 21 Pr.up. przez jego błędne zastosowanie i wadliwe przyjęcie przez Organ, że po stronie spółki powstał stan niewypłacalności na początku 2016 roku, podczas gdy:

← z treści zgromadzonej w sprawie dokumentacji, tj. zawartego pomiędzy Spółką a ZUS układu ratalnego, prolongującego termin zapłaty należności przysługującej ZUS do dnia 2 sierpnia 2018 roku; zawartego pomiędzy Spółką a Bank A S.A. porozumienia - aneksu — prolongującego termin spłaty udzielonego spółce kredytu do dnia 11 marca 2017 roku w sposób jednoznaczny wynika, iż wszelkie istniejące po stronie spółki zobowiązania w 2016 roku uległy odnowieniu, a zatem po stronie Spółki nie istniał stan niewypłacalności w stosunku do ww. Podmiotów ergo nie zaistniały przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości Spółki wcześniej niż przed dniem 31 października 2016 roku; albowiem ewentualna podstawa do ogłoszenia upadłości z powodu nieregulowania zobowiązań względem wierzycieli Spółki, tj. Stron zawartych porozumień mogła nastąpić nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od uchybienia przez Spółkę terminu płatności poszczególnych rat,

← jak wynika z treści wydanego przez Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych. Restrukturyzacyjnych, sygn. akt: [...] — "terminy spłaty powstałych po stronie Spółki zobowiązań dały w drugiej połowie 2016 roku", zaś najwcześniejszy termin ich wymagalności przypadał na wrzesień 2016 roku — która to okoliczność w konsekwencji implikuje stwierdzenie, iż stan niewypłacalności po stronie Spółki mógł powstać nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od daty nieregulowanych a wymagalnych zobowiązań, tj. w listopadzie 2016 roku;

← jak wynika z treści złożonego przez Spółkę wniosku o ogłoszenie upadłości – ów stan niewypłacalności w sposób immanentny związany był z zaniechaniem nawiązania relacji biznesowej z zagranicznym kontrahentem na warunkach uprzednio ustalonych oraz podejmowanych stricte w celu poprawy kondycji finansowej Spółki;

c) art. 180 O.p., art. 187 § 1 O.p. w zw. art. 122 0.p." poprzez jego niezastosowanie skutkujące nierozpatrzeniem materiału dowodowego w sposób wyczerpujący w odniesieniu do specyfiki działalności spółki, w szczególności w zakresie analizy sytuacji finansowej spółki oraz w zakresie, w jakim organ podatkowy uznał, że zarząd nie podjął żadnych działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej Spółki, w sytuacji w której - jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, należy uznać, iż takowe działania, w postaci m.in. zawarcia porozumienia z ZUS, czy też prolongaty terminu spłaty kredytu zaciągniętego w Banku, przy jednoczesnym aktywnym prowadzeniu rozmów z zagranicznym kontrahentem - uzasadniają twierdzenie, iż Zarząd podjął wszelkie działania mające na celu poprawę kondycji finansowej Spółki;

II. rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p. poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organy I i II instancji postępowania dowodowego i wyjaśnienia okoliczności uzasadniających wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanek ekskulpujących Skarżącego w postaci złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w czasie właściwym.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie postępowania dowodowego, tj.: załączenie przez Sąd do akt niniejszego postępowania: akt postępowania upadłościowego toczącego się przed Sądem Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydział ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 29 maja 2019 roku, sygn. akt: [...] (w aktach sprawy) oraz zeznań Skarżącego oraz świadka K. K., na okoliczność sytuacji finansowej i gospodarczej Spółki w 2016 roku, określenia momentu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, wystąpienia przesłanek zwalniających po stronie Skarżącego. Ponadto skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 9 czerwca 2022 r. skarżący podtrzymał dotychczas wyrażone stanowisko i wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów w postaci: 1) wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 września 2021 r. sygn.akt [...]; 2) decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2022 r. – na okoliczność stwierdzenia przez WSA w Warszawie i Ministra Rodziny i Polityki Społecznej braku istnienia przesłanek do pociągnięcia skarżącego do odpowiedzialności na podstawie art. 116 O.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Kontroli Sądu poddano decyzję DIAS z dnia 15 grudnia 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję NUS z dnia 1 lipca 2021 r. orzekającą o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako byłego członka zarządu V. Sp. z o. o. w likwidacji wraz ze Spółką oraz K. K. za zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od łącznej kwoty dokonanych wypłat wynagrodzeń (PIT-4R) za wrzesień i październik 2016 r. (w kwocie 27.054 zł) wraz z odsetkami za zwłokę (w wysokości 10.078 zł) i kosztami postępowania egzekucyjnego (200 zł).

Podstawę tej decyzji stanowiły przepisy art. 107 § 1, § 2 pkt 1, 2 i pkt 4, art. 108 § 1, § 2 pkt 3, § 3, art, 116 § 1, § 2 i § 4 O.p. Stanowią one, że w przypadkach i w zakresie przewidzianych w rozdziale 2 działu III O.p. za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie (art. 107 § 1). Jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za: 1) podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów; 2) odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych; oraz 4) koszty postępowania egzekucyjnego (art. 107 § 2 pkt 1, 2 i 4). O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji (art. 108 § 1). Postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed: 1) upływem terminu płatności ustalonego zobowiązania; 2) dniem doręczenia decyzji: a) określającej wysokość zobowiązania podatkowego, b) o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, c) w sprawie zwrotu zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług, d) określającej wysokość należnych odsetek za zwłokę, e) określającej wysokość zaległości podatkowej, o której mowa w art. 52 oraz art. 52a; 3) dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego - w przypadku, o którym mowa w § 3 (art. 108 § 2 pkt 1-3). Według art. 108 § 3 O.p., w razie wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie deklaracji, na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przed orzeczeniem o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wymaga się uprzedniego wydania decyzji, o której mowa w § 2 pkt 2.

Z tą ostatnią sytuacją mieliśmy do czynienia w rozpoznanej sprawie.

Z akt sprawy wynika, że Spółka w dniu 31 lipca 2017 r. złożyła deklarację PIT-4R o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2016 r. wykazując w niej m.in. należną zaliczkę na podatek za wrzesień - 14.053 zł i październik - 13.001 zł. Pobranych zaliczek Spółka nie przekazała do urzędu skarbowego. Podatek niezapłacony w terminie płatności przekształcił się w zaległość podatkową (art. 51 § 1 O.p.), od której w myśl art. 53 § 1 O.p. naliczane są odsetki za zwłokę.

Na podstawie deklaracji został wystawiony tytuł wykonawczy, a wszczęta na jego podstawie egzekucja okazała się bezskuteczna (postanowienie NUS z dnia 18 października 2019 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec Spółki – wydane na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym a administracji – k. 33 akt adm.).

Przed orzeczeniem odpowiedzialności skarżącego nie było więc podstaw do wydawania decyzji o odpowiedzialności płatnika (art. 108 § 2 pkt 2b w zw. z § 3 O.p.).

Dopuszczalność wszczęcia postępowania wobec skarżącego nie budzi więc żadnych wątpliwości.

Dopuszczalne było też wydanie decyzji o odpowiedzialności solidarnej skarżącego wraz ze spółką.

Zgodnie z art. 118 § 1 O.p., nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Stosownie do art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Termin płatności zaliczek na podatek dochodowy za wrzesień i październik 2016 przypadał do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano zaliczki. Zaległość powstała więc w 2016 r., a zatem licząc od końca roku 2016 organ miał 5 lat na wydanie decyzji wobec skarżącego (do końca 2021 r.).

W rozpoznanej sprawie decyzja organu I instancji wydana wobec skarżącego została mu doręczona w 2021 r., a więc przed upływem terminów prawa do wydania decyzji i przedawnienia należności. Z kolei decyzja DIAS została wydana 15 grudnia 2021 r., ale doręczono ją pełnomocnikowi skarżącego 3 stycznia 2022 r. (k. 342 akt adm.). Nie niweczy to jednak skutku decyzji I instancji. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie, przepis art. 118 § 1 O.p. dotyczy decyzji organu I instancji kształtującej odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości podatkowe podatnika. Ewentualna decyzja organu odwoławczego, wydawana w razie zakwestionowania rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, nie ustala odpowiedzialności, stanowiąc jedynie wynik kontroli poprawności jej przypisania. Organ drugiej instancji nie kreuje na nowo zobowiązania podatkowego, lecz kontroluje prawidłowość jego ustalenia, mając uprawnienia reformatoryjne. Jeżeli organ I instancji rozstrzygnął o odpowiedzialności osoby trzeciej, zachowując termin na wydanie decyzji określony w art. 118 § 1 O.p., organ odwoławczy może orzekać w tym przedmiocie, nawet jeśli omawiany termin już upłynął, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie może zwiększyć zakresu odpowiedzialności osoby trzeciej w porównaniu z treścią rozstrzygnięcia kontrolowanego (tak. m.in. NSA w wyrokach z dnia 2 grudnia 2021 r. III FSK 4366/21, 22 marca 2022 r. III FSK 4813/21, czy 10 sierpnia 2022 r. III FSK 484/22, CBOSA).

Decyzja wobec skarżącego została więc wydana skutecznie.

Drugą kwestią jest kwestia oceny zasadności podjętego przez organy rozstrzygnięcia w zakresie obejmującym odpowiedzialność skarżącego za zobowiązanie Spółki.

Zgodnie z art. 116 O.p., za zaległości podatkowe m.in. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (§ 2).

W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki kapitałowej organy podatkowe obowiązane są wykazać jedynie, że zaległości podatkowe spółki istnieją, a zobowiązania podatkowe, których dotyczą, powstały w okresie pełnienia funkcji przez tego członka zarządu oraz że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. Członka zarządu obciąża natomiast obowiązek wykazania istnienia przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność (zob. np. wyrok NSA z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 1211/12; CBOSA).

Sąd pogląd ten w pełni podziela.

Zgodnie z art. 116 § 2 O.p., odpowiedzialność członka zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez niego obowiązków członka zarządu.

W rozpoznanej sprawie organy podatkowe wykazały, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie, gdy z uwagi na upływ terminu płatności podatku, powstała zaległość podatkowa. Termin płatności podatku za wrzesień i październik 2016 r. przypadał odpowiednio w dniu 20 października i 20 listopada 2016 r. Skarżący pełnił w tym okresie funkcję członka zarządu spółki – od czasu powołania go w umowie spółki z dnia 15 września 2012 r. (k. 246 akt adm.) do chwili rozwiązania spółki w dniu 12 lipca 2018 r. (k. 169 akt adm.).

Tym samym za spełnioną należało uznać przesłankę odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 2 O.p.

Kolejnym warunkiem orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej skarżącego było wykazanie przez organy podatkowe, że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna.

Bezskuteczność egzekucji w całości lub w części, o której mowa w art. 116 § 1 O.p., oznacza stan, gdy wierzyciel podatkowy nie uzyskał zaspokojenia mimo przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Może być ona stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego (uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2008 r. sygn. akt II FPS 6/08; ONSAiWSA 2009/2/19, CBOSA). Może ona wynikać po prostu z szeregu nieskutecznych czynności egzekucyjnych.

Zdaniem Sądu, w rozpoznanej sprawie organy podatkowe wykazały istnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji, a ich ustalenia w tym zakresie odzwierciedla wykaz czynności opisanych na s. 8 zaskarżonej decyzji oraz ostateczne (i prawomocne) postanowienie NUS z dnia 20 sierpnia 2018 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (k. 33 akt adm.). Z ustaleń Sądu poczynionych na tej podstawie wynika, że spółka nie miała ani nieruchomości, ani ruchomości, ani wierzytelności, a na jedynym rachunku bankowym, zajętym przez organ egzekucyjny (NUS), a nadto Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lesznie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Komornika Sądowego przez Sądzie Rejonowym w L., brak było środków.

Istniały więc podstawy do przyjęcia, że egzekucja z majątku spółki okazała się w całości bezskuteczna, skoro wierzyciel podatkowy nie uzyskał zaspokojenia mimo uruchomienia postępowania egzekucyjnego.

Idąc dalej stwierdzić należy, że aby członkowi zarządu spółki kapitałowej można było przypisać odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Wynika to z treści uchwały NSA z dnia 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FPS 3/09 (ONSAiWSA 2009/6/103), w świetle której członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może również po zakończeniu pełnienia tej funkcji uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe powstałe w tym czasie, jeżeli wykaże w postępowaniu podatkowym, że w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe). W uzasadnieniu tej uchwały NSA stwierdził, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p. Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Skoro w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu przesłanki takie nie zachodziły, to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej spółki uwalnia członka zarządu od odpowiedzialności przewidzianej w art. 116 § 1 O.p.

Kwestia istnienia przesłanek upadłości spółki w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu jest sporna między stronami.

Przypomnijmy zatem, że o spełnieniu przesłanki odpowiedzialności w postaci niewykazania przez członka zarządu, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) można mówić, jeżeli nie dopełni on określonych przepisami szczególnymi wymogów związanych ze zgłoszeniem upadłości. Wymagania te zostały skonkretyzowane w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 233 – dalej: p.u.) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r., kiedy to organy zidentyfikowały istnienie przesłanek do ogłoszenia upadłości.

I tak, zgodnie z art. 10 p.u., upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Według art. 11 p.u., dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (ust. 1a). Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (ust. 2). Do majątku, o którym mowa w ust. 2, nie wlicza się składników niewchodzących w skład masy upadłości (ust. 3). Do zobowiązań pieniężnych, o których mowa w ust. 2, nie wlicza się zobowiązań przyszłych, w tym zobowiązań pod warunkiem zawieszającym oraz zobowiązań wobec wspólnika albo akcjonariusza z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach, o których mowa w art. 342 ust. 1 pkt 4 (ust. 4). Domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, jeżeli zgodnie z bilansem jego zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (ust. 5).

Zgodnie z art. 21 p.u., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (ust. 2).

Z kolei według art. 11 ust. 6 p.u., sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli nie ma zagrożenia utraty przez dłużnika zdolności do wykonywania jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych w niedługim czasie. Natomiast sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów (art. 13 ust. 1 p.u.).

Jak z tego wynika, przesłanka odpowiedzialności członka zarządu w postaci "niewykazania przez członka zarządu, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości" musi być oceniana przez pryzmat owego "właściwego czasu", ten zaś należy utożsamiać z określonym w art. 21 ust. 1 p.u. zwrotem: "nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości". Wymaga to więc w pierwszej kolejności ustalenia, kiedy wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

Organy wskazywały, że Spółka posiadała wiele zaległości m.in. wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak podkreślono, w piśmie z dnia 19 marca 2021 r. stanowiącym odpowiedź na zapytanie NUS, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. potwierdził, że Spółka na dzień sporządzenia informacji posiadała zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy: sierpień 2014 r., styczeń-maj, wrzesień-październik 2016 r., ubezpieczenie zdrowotne za okresy: kwiecień-maj, wrzesień-październik 2016 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: marzec-maj, wrzesień-październik 2016 r. Ponadto Spółka posiadała zaległość wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w podatku od towarów i usług za wrzesień 2016 r. Z materiału dowodowego wynikało również, że Spółka nie spłacała także zobowiązań cywilnych, m.in. wobec Banku A S.A. z tytułu umowy kredytu (umowa z dnia 11 marca 2015 r. z terminem spłaty 11 marca 2016 r.). Zdaniem organów, Spółka nie uregulowała zatem dwóch kolejno następujących po sobie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. NUS oceniając niewypłacalność Spółki przyjął w decyzji, że pierwszą nieuregulowaną zaległością Spółki jest zobowiązanie z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za sierpień 2014 r. z terminem płatności 15 września 2014 r., a drugą jest zobowiązanie z tego samego tytułu za styczeń 2016 r. z terminem płatności 15 lutego 2016 r. Do tego ostatniego terminu doliczył trzy miesiące, po których Spółka stała się niewypłacalna, a więc 15 maja 2016 r. W ocenie DIAS, było to słuszne stanowisko - istniały dwie niezapłacone zaległości za sierpień 2014 z terminem płatności 15 września 2014 r. i styczeń 2016 z terminem płatności 15 lutego 2016 r. wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w R.. Ponadto z materiału dowodowego wynika, że Spółka nie uregulowała w późniejszych terminach innych zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście, Banku A S.A., co potwierdza, że niewypłacalność Spółki miała charakter trwały. Następny dzień po dniu, w którym Spółka była zobowiązana do zapłaty drugiej składki to 16 lutego 2016 r. Termin 3 miesięcy od tej daty upływał 16 maja 2016 r. A więc podstawa zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała 17 maja 2016 r., tj. dzień po upływie trzymiesięcznego terminu od daty płatności drugiej zaległości – składki za styczeń 2016 r.

Zdaniem organów, bez znaczenia dla tej oceny był przywołany przez skarżącego fakt zawarcia przez Spółkę z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowy z dnia 5 sierpnia 2016 r. nr [...] w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (za 08/2014, 01-05/2016), ubezpieczenie zdrowotne (za 04-05/2016) i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za 03-05/2016). Jak wynika bowiem z tabeli zawartej w piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 19 marca 2021r. składek za te okresy, których dotyczył układ ratalny, nie spłacono i nadal pozostają wymagalne.

Ponadto, jak podkreślały organy, przyjęto, że w sprawie wystąpiła również przesłanka bilansowa, o której mowa w art. 11 ust. 2 p.u. Po analizie bilansów Spółki za 2013 r., 2014 r., 2015 r. i 2016 r. organy uznały, że wartość zobowiązań (z wyłączeniem rezerw na zobowiązania i zobowiązań wobec jednostek powiązanych) przekroczyła wartość majątku Spółki w 2015 i 2016 r. Spółka nie złożyła sprawozdań za 2017 r. i 2018 r., mimo że była do tego zobowiązana. Dwa bilanse sporządzone za lata 2015 i 2016 potwierdzają złą kondycję finansową Spółki w tych dwóch okresach, tj. od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. i od 1 stycznia do 31 grudnia 2016. Wobec niezłożenia przez Spółkę bilansu za 2017 r. utrudniona była ocena, czy stan niewypłacalności przekroczył dwadzieścia cztery miesiące, jednak – w oparciu o całokształt materiału dowodowego, z którego wynika brak majątku Spółki oraz pogłębiające się jej zadłużenie – organy przyjęły, że w sprawie wystąpiła również przesłanka bilansowa.

Reasumując tę cześć rozważań DIAS stwierdził, że w Spółce z pewnością wystąpiła niewypłacalność w oparciu o przepis art. 11 ust. 1 p.u. z powodu niezapłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Zatem podstawa zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała 17 maja 2016 r., tj. dzień po upływie trzymiesięcznego terminu liczonego od 16 lutego 2016 r. po dniu niezapłacenia drugiej składki. Zarząd Spółki winien w ciągu 30 dni od tego dnia złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, a więc najpóźniej w dniu 16 czerwca 2016 r. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony do Sądu Rejonowego w P. dopiero w dniu 31 października 2016 r. Postanowieniem z dnia 15 marca 2017 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w Ł. [...] Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych oddalił go na podstawie art. 13 ust. 1 p.u., który stanowi, że sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów. Sąd w tym postanowieniu wskazał m.in. że dłużnik nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem, z którego możliwe byłoby pokrycie niezbędnych kosztów postępowania oraz choćby częściowe zaspokojenie wierzycieli. Sąd powołał oświadczenie Spółki, z którego wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, a w szczególności nie posiada żadnych wierzytelności. Oznacza to, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony we właściwym czasie, mimo że w Spółce zaistniały okoliczności wskazujące na jej niewypłacalność.

Skarżący kwestionował twierdzenie organów, że okoliczności uzasadniające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki pojawiły się w maju 2016 r., a złożony przez Spółkę wniosek o ogłoszenie upadłości złożony w dniu 31 października 2016 r. był wnioskiem spóźnionym. Skarżący podkreślał, że zaległości z tytułu wpłat na podatek dochodowy od osób fizycznych, co do którego toczyło się postępowanie, stały się wymagalne najwcześniej w dniu 20 września 2016 r., zaś wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w dniu 31 października 2016 r. Jego zdaniem, podniesiony w uzasadnieniu decyzji fakt posiadania przez Spółkę zaległości z tytułu wpłat na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne (które są przedmiotem postępowania) w pierwszym kwartale 2016 r. nie uzasadnia tezy, iż po stronie Spółki pojawił się stan niewypłacalności — w szczególności w sytuacji, w której Spółka pozostawała w na tyle dobrej kondycji finansowej, ażeby zawrzeć z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ratalny układ prolongujący terminy spłat zaległości aż do 2 sierpnia 2018 r. - konsekwencją czego nie można obliczać terminu niewypłacalności od oryginalnego momentu wymagalności składek. Jak bowiem podnosi się w piśmiennictwie, domniemywa się, że jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące, to dłużnik utracił zdolność do wykonywania zobowiązań pieniężnych. Jednak w takiej sytuacji ciężar dowodu został przesunięty na dłużnika, który chce odpierać wniosek wierzyciela o ogłoszenie upadłości. Dłużnik może podnosić, że mimo ponad 3-miesięcznych opóźnień w regulowaniu zobowiązań jest to sytuacja przejściowa i w niedługim czasie zacznie spłacać zobowiązania. Może to nastąpić wskutek zaciągnięcia kredytów, pożyczek, finalizacji zbycia części majątku, podniesienia kapitału spółki, pozyskania środków z emisji obligacji — inaczej mówiąc, w wyniku działań gospodarczych, finansowych, mających zapobiec utracie płynności finansowej lub doprowadzić do jej przywrócenia. Takie działania muszą być oczywiście uznane przez sąd upadłościowy za wiarygodne i ekonomicznie racjonalne. Zdaniem skarżącego, w realiach niniejszej sprawy należało uznać, iż takie domniemanie zostało obalone. Jak bowiem wynika z treści przedłożonych do wniosku o ogłoszenie upadłości, skarżący podjął szereg realnych czynności mających na celu poprawę stanu finansowego Spółki: w zakresie zaległości przysługującej ZUS zawarto układ ratalny prolongujący termin zapłaty należności do dnia 2 sierpnia 2018 r., w zakresie spłaty kredytu w Banku A S.A. zawarto porozumienie tj. aneks wydłużający termin spłaty udzielonego Spółce kredytu do dnia 11 marca 2017 r., w zakresie poszukiwania nowych możliwości przychodu – nawiązano negocjacje z zagranicznym kontrahentem Spółki, uzgadniając warunki planowanej współpracy oraz dostosowując ówczesny model prowadzonej działalności do negocjowanego kontraktu. Ta współpraca umożliwić miała Spółce poprawę kondycji finansowej oraz uregulowanie wszelkich zobowiązań. A zatem ów stan niewypłacalności został niejako - wskutek zawarcia powyższych porozumień - konwalidowany, zaś określone w przepisie art. 11 ust. 1a p.u. domniemanie skutecznie obalone.

Zdaniem skarżącego, wynika z tego, że zobowiązania (stanowiące rzekomą podstawę do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości przed datą 31 października 2016 r., a precyzyjniej - w pierwszej połowie 2016 r.) - uległy odnowieniu. A więc ewentualna podstawa do ogłoszenia upadłości z powodu ich nieuregulowania mogła wystąpić nie wcześniej niż po 3 miesiącach od uchybienia przez Spółkę terminu płatności rat, tj. nie wcześniej niż w listopadzie 2016 r.

Ponadto, jak podkreślał skarżący, nie sposób pominąć treści wydanego przez Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w Ł. postanowienia z dnia 15 marca 2017 r. sygn. akt: [...], w treści którego Sąd wyraźnie wskazał, że zobowiązania po stronie Spółki stały się najwcześniej wymagalne w drugiej połowie 2016 r.

Wreszcie, jak zauważył skarżący, organy wadliwie oceniły jego argumentację uzależniającą moment właściwy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki od sytuacji finansowej i gospodarczej Spółki. Jak bowiem skarżący wskazywał, utrata przez Spółkę zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań immamentnie związana była z zaniechaniem podjęcia przez zagranicznego kontrahenta Spółki współpracy gospodarczej. Owa rezygnacja z podjęcia współpracy nastąpiła pomimo wcześniejszego uzgodnienia wszelkich jej warunków oraz dokonanej przez Spółkę na początku 2016 r. zmiany modelu prowadzonej działalności — celem jej dostosowania do zagranicznego kontrahenta. W związku z powyższym Spółka podjęła szereg działań mających na celu poszukiwanie nowych nabywców spółki lub inwestorów, zaś finalnie - w dniu 31 października 2016 r. wystąpiła z wnioskiem o ogłoszenie upadłości do Sądu. Skarżący podkreślał, że wskutek zawarcia porozumień z Bankiem A oraz Zakładem Ubezpieczeń Społecznych termin wymagalności zobowiązań został przesunięty na odpowiednio 2017 oraz 2018 r. i biorąc pod uwagę zaawansowany stopień negocjacji z niemieckim kontrahentem, pozostawał w uzasadnionym przekonaniu o braku istnienia przesłanek do wcześniejszego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości gospodarczej (a zrobił to niezwłocznie po wyjściu na jaw faktu wycofania się z negocjacji potencjalnego kontrahenta). Powołał się w związku z tym na wyrok Sądu Rejonowego w L., iż obwinieni liczyli na zawarcie intratnej umowy z niemieckim kontrahentem, co spowodowałoby znaczne polepszenie kondycji finansowej Spółki. Odstąpienie przez niemieckiego kontrahenta od współpracy ze Spółką (reprezentowaną przez obwinionych) nastąpiło na skutek okoliczności, za które żadną ze stron nie ponosi winy. Zadecydowały o tym przesłanki niezależne od ich woli. Obwinieni nie mogli przewidzieć, że dojdzie do takiego pogorszenia sytuacji na rynku odzieżowym, że ich kluczowy kontrahent zrezygnuje ze współpracy ze spółką. W ocenie Sądu, obwinieni słusznie liczyli na polepszenie sytuacji finansowej spółki. Gdyby plan współpracy z niemiecką firmą się powiódł, obwinieni byliby w stanie realizować zobowiązania spółki. Co również istotne, obwinieni zdając sobie sprawę, że stali się niewypłacalni i nie ma już szans na polepszenie sytuacji finansowej spółki, niezwłocznie zgłosili wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.

Zdaniem Sądu, podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają określonej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. przesłanki wykazania, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe).

Po pierwsze, bez znaczenia dla przy ocenie wspomnianej przesłanki była okoliczność, że zaległości z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, których dotyczyło postępowanie, stały się wymagalne najwcześniej we wrześniu 2016 r., zaś wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w dniu 31 października 2016 r. To, że organ prowadzi postępowanie w sprawie odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki za jej zaległości powstałe z określonego tytułu i w określonym czasie (tu: z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za wrzesień i październik 2016 r.) nie oznacza, że przy ocenie stanu niewypłacalności spółki bierze pod uwagę wyłącznie te należności (co do których on jest właściwy i co do których on prowadzi postępowanie). Oceniając, kiedy nadszedł "właściwy czas" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości organ bierze pod uwagę także inne wymagalne należności przypadające na rzecz innych wierzycieli niż on sam.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nie ma znaczenia okoliczność, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich. Nie ma też znaczenia wielkość niewykonanych przez dłużnika zobowiązań. Istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości determinuje wyłącznie przesłanka niewykonania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań (zob. wyroki NSA z dnia: 15 maja 2019 r., II FSK 1427/17; 12 kwietnia 2018 r., I FSK 1359/16; 17 maja 2016 r., II FSK 798/14; 24 lutego 2016 r., I FSK 1864/14). Z niewypłacalnością dłużnika, o której mowa w art. 10 i art. 11 ust. 1 u.p.u.n., mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność (zob. wyrok NSA z dnia 5 maja 2022 r., III FSK 538/21; por. też m.in. wyroki NSA z dnia: 6 marca 2020 r., II FSK 2144/19; 27 listopada 2019 r., II FSK 63/18; 12 lutego 2019 r., II FSK 3336/18; 23 października 2018 r., II FSK 3005/16; 28 kwietnia 2017 r., I FSK 1624/15 oraz 10 stycznia 2017 r., II FSK 3737/14). Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 23 czerwca 2021 r. III FSK 75/21, przesłanka egzoneracyjna wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. odnosi się wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości. Wniosek należy złożyć wówczas, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika, określone w art. 10 i art. 11 u.p.u.n. Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powinien taki wniosek zawsze złożyć, nie antycypując, czy zgłoszenie takiego wniosku doprowadzi w konsekwencji do ogłoszenia upadłości (wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2022 r., III FSK 276/22, CBOSA).

Po drugie, nie uwalnia skarżącego od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki podnoszona przez niego okoliczność, że w dacie, w której zdaniem organów należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości (do 16 czerwca 2016 r.) Spółka pozostawała w na tyle dobrej kondycji finansowej, ażeby zawrzeć z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ratalny układ prolongujący terminy spłat zaległości aż do 2 sierpnia 2018 r., a skarżący podjął szereg innych czynności mających na celu poprawę stanu finansowego Spółki: w zakresie spłaty kredytu w Banku A S.A. zawarto aneks wydłużający termin spłaty udzielonego Spółce kredytu do dnia 11 marca 2017 r., w zakresie poszukiwania nowych możliwości przychodu – nawiązano negocjacje z zagranicznym kontrahentem Spółki, uzgadniając warunki planowanej współpracy oraz dostosowując ówczesny model prowadzonej działalności do negocjowanego kontraktu, co miało umożliwić Spółce poprawę kondycji finansowej oraz uregulowanie wszelkich zobowiązań.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że stan niewypłacalności został wskutek zawarcia powyższych porozumień konwalidowany, gdyż zobowiązania (stanowiące podstawę do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości przed datą 31 października 2016 r.) uległy odnowieniu.

W aktach sprawy znajduje się wspomniany układ ratalny – umowa z ZUS z dnia 5 sierpnia 2016 r. Nr [...] (k. 242 akt adm.), w którym wierzyciel rozłożył Spółce na raty należności z tytułu składek w ogólnej kwocie 257.261,17 zł, w tym: z tytułu ubezpieczenia społecznego (za okres 8/2014 r., 1-5/2016 r.), ubezpieczenia zdrowotnego (za okres 4-5/2016 r.), Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za okres 3-5/2016 r.). Zdaniem Sądu, zawarcie tego układu potwierdza, że Spółka nie była w stanie płacić w ustawowym terminie swych wymagalnych zobowiązań (co wypełnia przesłankę z art. 11 ust. 1 p.u.). Układ dotyczył należności wymagalnych (ich termin płatności już upłynął), nie anulując ich wymagalności i nie wpływając na nią w żaden inny sposób, a jedynie zawieszając ich przymusowe wykonanie. Świadczy o tym § 5 umowy, w którym wierzyciel zobowiązał się do podjęcia działań zmierzających do zawieszenia wcześniej wszczętych i niezakończonych postępowań egzekucyjnych dotyczących należności z tytułu składek objętych umową, niewszczynania i niewznawiania postępowań egzekucyjnych przez okres obowiązywania umowy w stosunku do należności z tytułu składek objętych umową, podjęcia działań zmierzających do umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności objętych umową po całkowitej ich spłacie zgodnie z ustalonym harmonogramem spłat i uregulowaniu kosztów egzekucyjnych (k. 246 akt adm.). Jak z tego wynika, przez zawarcie umowy ratalnej wierzyciel wyraził jedynie zgodę na zmianę terminu płatności zobowiązania dłużnika, jednak rozłożenie zaległości na raty nie skutkowało wygaśnięciem tej zaległości. Zawieszona została jedynie możliwość jej egzekwowania przed upływem terminów poszczególnych rat określonych w umowie (tak: NSA w wyroku z dnia 27 kwietnia 2022 r., I GSK 2320/18). Nie doszło więc "konwalidacji" stanu niewypłacalności, czy "odnowienia" (jak to ujął skarżący) zobowiązań.

Po trzecie, nie uwalniają skarżącego od odpowiedzialności okoliczności poprzedzające złożenie wniosku o upadłość i sama treść postanowienia sądu upadłościowego. W aktach sprawy znajduje się wniosek Spółki z dnia 31 października 2016 r. o ogłoszenie upadłości (k. 272 akt adm.), w którym podała ona, że jest dłużnikiem ZUS na kwotę ponad 250 tysięcy zł, ponadto umową o kredyt w rachunku bieżącym z dnia 12 marca 2015 r. zawartą z Bankiem A Bank ten udzielił Spółce kredytu do wysokości 300 tysięcy zł, który zobowiązała się spłacić do 11 marca 2016 r. Na dzień złożenia wniosku o upadłość zadłużenie Spółki względem Banku wynosi 300 tysięcy zł. Niezależnie od tego Spółka ma nieuregulowane zobowiązania podatkowe (VAT), od sierpnia 2016 r. nie wypłaciła też wynagrodzenia członkom zarządu. Na dzień 31 sierpnia 2016 r. zanotowała stratę w wysokości 676.301,77 zł, a jej zobowiązania wynoszą 1.124.839,60 zł. Wypracowany przez Spółkę zysk nie pozwala na spłatę zobowiązań, przy czym Spółka nie ma żadnego majątku. Stała się więc niewypłacalna w rozumieniu art. 11 p.u.

Postanowieniem z dnia 15 marca 2017 r. Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych sygn.akt [...] (k. 265 akt adm.) Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości – na podstawie art. 13 ust. 1 p.u. (a więc było to obligatoryjne oddalenie wniosku z uwagi na to, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania). W uzasadnieniu tego postanowienia – wbrew temu co twierdził skarżący - Sąd nie wskazał wyraźnie, że zobowiązania po stronie Spółki stały się najwcześniej wymagalne w drugiej połowie 2016 r., lecz stwierdził, że "z większością zobowiązań wnioskodawca zalega od października 2016 r." (s. 4 postanowienia). Sąd upadłościowy nie badał niestety, kiedy dłużnik nie zapłacił najstarszej należności – zapewne dlatego, że stan niewypłacalności Spółki był dla niego oczywisty, co wystarczało dla rozstrzygnięcia.

Stąd też, zdaniem Sądu orzekającego w sprawie rozpoznanej, postanowienie sądu upadłościowego wcale nie przemawia na rzecz forsowanej przez skarżącego tezy, że data niewypłacalności była późniejsza, niż to ustaliły organy.

Sąd upadłościowy, podobnie jak organy podatkowe i Sąd orzekający w niniejszej sprawie, wzięły pod uwagę okoliczności poprzedzające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. W aktach sprawy znajduje się umowa dostawy z dnia 1 marca 2016 r. zawarta między Spółką a T. w H. (k. 245 akt adm.). Z umowy tej wynika, że Spółka miała wyprodukować dużą ilość odzieży dla kontrahenta niemieckiego w okresie październik 2016 r. – marzec 2017 r. Skarżący podkreślał, że przez to pozostawał w uzasadnionym przekonaniu o braku istnienia przesłanek do wcześniejszego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednak kontrahent niemiecki wycofał się z umowy, co ostatecznie doprowadził o upadłości. Skarżący powoływał się tu na wyrok Sądu Rejonowego w L. Wydział [...] Karny z dnia 29 maja 2018 r. sygn.akt [...], którym uniewinniono skarżącego (i drugiego członka zarządu) od zarzucanego mu wykroczenia niedopełnienia obowiązku opłacania składek na FUZ i FPiFGŚP (k. 219 akt adm.). W wyroku tym Sąd wskazał, że obwinieni liczyli na zawarcie intratnej umowy z niemieckim kontrahentem, co spowodowałoby znaczne polepszenie kondycji finansowej Spółki. Odstąpienie przez niemieckiego kontrahenta od współpracy ze Spółką (reprezentowaną przez obwinionych) nastąpiło na skutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi winy. Zadecydowały o tym przesłanki niezależne od ich woli. Obwinieni nie mogli przewidzieć, że dojdzie do takiego pogorszenia sytuacji na rynku odzieżowym, że ich kluczowy kontrahent zrezygnuje ze współpracy ze spółką. W ocenie Sądu, obwinieni słusznie liczyli na polepszenie sytuacji finansowej spółki. Gdyby plan współpracy z niemiecką firmą się powiódł, obwinieni byliby w stanie realizować zobowiązania spółki. Poza tym, obwinieni zdając sobie sprawę, że stali się niewypłacalni i nie ma już szans na polepszenie sytuacji finansowej spółki, niezwłocznie zgłosili wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.

Sąd orzekający w sprawie rozpoznanej stwierdza, że jakkolwiek rozumie stanowisko skarżącego, uzasadnione niefortunnym zbiegiem okoliczności, który ostatecznie doprowadził do upadłości Spółki, to jednak musi podkreślić, że na gruncie art. 116 O.p. przyczyna niewykonywania zobowiązań jest bez znaczenia (wyrok NSA z dnia 7 lipca 2022 r., III FSK 661/21). Jak wynika z treści powołanego przepisu, wina (brak winy) jest brana pod uwagę tylko w odniesieniu do przesłanki określonej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p., ("niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy"), a więc wtedy, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości nie został w ogóle złożony. Tam, gdzie wniosek został złożony, lecz zbyt późno, wina znaczenia nie ma. Sąd ma świadomość, że jest to wykładnia bardziej restrykcyjna, niż zaprezentowana przez organ, który przesłankę winy rozciągnął również na sytuację z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p., ("nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości"), stąd też uznał, że przesłanka ta – w tej sprawie i z uwagi na jej okoliczności – wymaga omówienia.

Otóż Sąd zauważa, że jak się przyjmuje w orzecznictwie "obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie oznacza skuteczności tego wniosku i ogłoszenia tej upadłości przez sąd upadłości. Dłużnik ma jedynie obowiązek dokonania oceny, czy wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, natomiast oceny, czy faktycznie zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości władny jest dokonać wyłącznie sąd właściwy w sprawach upadłości" (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 2016 r., III UK 13/16, LEX nr 2183503). To do sądu upadłości należy zatem ocena, czy faktycznie zobowiązania nie są wykonywane i czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania upadłościowego (wyrok NSA z dnia 21 lipca 2022 r., III FSK 721/21). Zatem zawinienia w spóźnionym złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości należy upatrywać w tym, że w okresie, w którym skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki wystąpiły przesłanki do złożenia wniosku o upadłość spółki, gdyż spółka nie regulowała wymagalnych zobowiązań, a skarżący z wnioskiem takim zwlekał. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznanej sprawie, niezależnie od okoliczności, które przemawiały, zdaniem skarżącego, by jeszcze tego nie czynić.

Sąd nie uwzględnił zawartych w skardze wniosków o przeprowadzenie dowodów w postaci: 1) załączenia do akt postępowania akt postępowania upadłościowego toczącego się przed Sądem Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydział ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych; 2) dokumentu w postaci: uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 29 maja 2019 roku, sygn. akt: [...] (w aktach sprawy); 3) zeznań skarżącego oraz świadka K. K. – na okoliczność sytuacji finansowej i gospodarczej Spółki w 2016 r., określenia momentu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, wystąpienia przesłanek zwalniających po stronie skarżącego.

Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej: p.p.s.a.), Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Jak z tego wynika, wniosek o przesłuchanie świadka był niedopuszczalny, skoro sąd administracyjny może przeprowadzić wyłącznie dowód z dokumentu, wniosek o przeprowadzenie dowodu z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 29 maja 2019 roku, sygn. akt: [...] był bezprzedmiotowy – jako że kopia tego wyroku znajdowała się w aktach sprawy, a więc Sąd miał obowiązek wziąć go pod uwagę z urzędu (Sąd bowiem wydaje wyrok na podstawie akt sprawy - art. 133 § 1 p.p.s.a.), zaś wniosek o załączenie do akt postępowania sądowego akt postępowania upadłościowego był zbędny, w sprawie nie było bowiem istotnych wątpliwości co do momentu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki i przesłanek zwalniających po stronie skarżącego.

Sąd przeprowadził natomiast dowody z dokumentów załączonych do pisma procesowego skarżącego z dnia 9 czerwca 2022 r. w postaci: wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 września 2021 r. sygn.akt III SA/Wa 30/21; decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2022 r. – na okoliczność stwierdzenia przez WSA w Warszawie i Ministra Rodziny i Polityki Społecznej braku istnienia przesłanek do pociągnięcia skarżącego do odpowiedzialności na podstawie art. 116 O.p.

Sąd zauważa, że wynikające z tych dokumentów wnioski wcale nie potwierdzają braku istnienia przesłanek do pociągnięcia skarżącego do odpowiedzialności na podstawie art. 116 O.p. Wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 10 września 2021 r. III SA/Wa 30/21 uchylono decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 października 2020 r. o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu wraz ze spółką i pozostałym członkiem zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień i wrzesień 2016 r. Powodem uchylenia decyzji organu były niewystarczające ustalenia co do stanu niewypłacalności Spółki – Minister przyjął, że nastąpiło to "w pierwszych miesiącach 2016 r.", organ nie wskazał też podstawy tego ustalenia. W związku z tym Sąd uznał, że ustalenie to było dowolne. Poza tym Sąd nie zgodził się z Ministrem, że brak zapłaty jednej tylko należności daje podstawę do uznania dłużnika za niewypłacalnego. Sąd stwierdził, że biorąc pod uwagę należność z tytułu wpłat na PFRON za wrzesień 2016 r., której termin płatności upływał 20 października 2016 r., stan niewypłacalności należało wiązać z upływem 3 miesięcy od tej daty, a więc z datą 20 stycznia 2017 r. Sąd nie stwierdził, by organ powoływał się na wymagalne zobowiązania wobec innych niż PFRON wierzycieli, stąd uznał, że przesłanki odpowiedzialności nie zostały dostatecznie wykazane.

Jak z tego wynika, stan faktyczny sprawy zakończonej powołanym wyrokiem był inny, niż w sprawie niniejszej. WSA w Warszawie orzekał w granicach poddanej jego kontroli sprawie (art. 134 § 1 p.p.s.a.), w której Minister opierał się na znacznie mniejszej ilości danych, niż DIAS w sprawie rozpoznanej przez tut. Sąd. Była to kwestia szczegółowości postępowania dowodowego, które przeprowadził każdy z tych organów. Minister nie dysponował taką wiedzą jak DIAS, bo nie poczynił tak szczegółowych jak on ustaleń. Nie uzupełnił ich także na etapie wykonania wyroku WSA w Warszawie – jak wynika z decyzji Ministra z dnia 1 lutego 2022 r. (o uchyleniu decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia 22 października 2019 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu wraz ze spółką i pozostałym członkiem zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień i wrzesień 2016 r. – i umorzeniu postępowania w sprawie) Minister w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego zwrócił się tylko do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lesznie o informację o zaległościach podatkowych Spółki. Po uzyskaniu odpowiedzi od tego organu, że na dzień 30 września 2016 r. spółka nie posiadała zaległości Minister uznał, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie był spóźniony i dlatego umorzył postępowanie.

Sąd stwierdza, że ani wspomniany wyrok WSA w Warszawie, ani decyzja Ministra z dnia 1 lutego 2022 r. nie zmieniają oceny Sądu w rozpoznanej sprawie, gdyż ani Minister, ani Sąd, nie dysponowały danymi co do zaległości Spółki z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy: sierpień 2014 r., styczeń-maj, wrzesień-październik 2016 r., ubezpieczenie zdrowotne za okresy: kwiecień-maj, wrzesień-październik 2016 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: marzec-maj, wrzesień-październik 2016 r. (nie wspominając o późniejszych).

Sąd stwierdza, że dokumenty znajdujące się w aktach rozpoznanej sprawy dowodzą trafności stanowiska organów, że Spółka nie uregulowała dwóch kolejno następujących po sobie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne: pierwszą nieuregulowaną zaległością było zobowiązanie z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za sierpień 2014 r. z terminem płatności 15 września 2014 r., a drugą - zobowiązanie z tego samego tytułu za styczeń 2016 r. z terminem płatności 15 lutego 2016 r. Następny dzień po dniu, w którym Spółka była zobowiązana do zapłaty drugiej składki to 16 lutego 2016 r. Termin 3 miesięcy od tej daty upływał 16 maja 2016 r. A więc podstawa zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała 17 maja 2016 r., tj. dzień po upływie trzymiesięcznego terminu od daty płatności drugiej zaległości – składki za styczeń 2016 r. Od tej daty skarżący miał 30 dni na złożenie wniosku o upadłość (a więc do 16 czerwca 2016 r.) - tymczasem wniosek ten złożono dopiero 31 października 2016 r., czego skutkiem było oddalenie go na podstawie art. 13 ust. 1 p.u. Zdaniem Sądu, skarżący mógłby się uchronić od odpowiedzialności, gdyby złożył wniosek wcześniej, nawet jeśli podjął starania o poprawę stanu finansowego Spółki, co czyniłoby prawdopodobnym uzyskanie postanowienie sądu upadłościowego na podstawie art. 11 ust. 6 p.u. (Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli nie ma zagrożenia utraty przez dłużnika zdolności do wykonywania jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych w niedługim czasie). Tak się jednak nie stało, a wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości złożony dopiero 31 października 2016 r. okazał się spóźniony i za taki należało go uznać w rozpoznanej sprawie – nie został on złożony "we właściwym czasie" w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit a O.p.

Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwiałaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

db