Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 545/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2 , 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz,, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paweł Soczyński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] lipca 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011 roku, nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 roku, nr [...] odmawiającą K.L. umorzenia należności z tytułu zaległych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych ([...] zł), Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego ([...] zł), Fundusz Pracy Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ([...] zł) oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 11 maja 2009 roku ([...] zł) i kosztów upomnienia ([...] zł).

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie fatycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. Z 2009 roku Nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako u.s.u.s.) odmówił K.L. umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 roku, nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 roku. Organ podtrzymał wcześniejsze stanowisko, zgodnie z którym za odmową umorzenia należności, pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej płatnika, przemawiały podjęte przez skarżącą działania zmierzające do uniknięcia obowiązku uregulowania zadłużenia. Wnioskodawczyni, mimo wiedzy o istnieniu zadłużenia, w dniu 5 maja 2009 roku zbyła nieruchomość objętą księga wieczystą nr [...], przenosząc jej własność na rzecz syna M.L. W dniu 12 maja 2009 roku w celu wyegzekwowania zaległych należności wdrożono postępowanie egzekucyjne, którego nie zakończono. W związku z tym brak jest podstaw do uznania, że zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., kwalifikujące należności jako całkowicie nieściągalne.

Ostatnio wymienioną decyzję uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 4 marca 2010 roku, sygn. akt III SA/Lu 1/10, wskazując na jej przedwczesność z punktu widzenia dyspozycji art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Sąd podniósł, że po przekazaniu synowi gospodarstwa rolnego skarżąca nie dysponowała żadnym wartościowym majątkiem. Wniosek ZUS o ustanowienie hipoteki przymusowej zostało oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2009 r. Wobec skarżącej wdrożono postępowanie egzekucyjne, którego dotychczas nie zakończono. Skarżąca jest osobą bezrobotną i aktualnie nie uzyskuje stałych dochodów. W związku z tym w sytuacji odmowy umorzenia należności obowiązkiem organu jest wskazać, co jest podstawą prognozy, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Organ winien zatem dokonać wyjaśnień w tym zakresie.

Po rozpatrzeniu sprawy po raz kolejny, decyzją z dnia [...] września 2010 roku, nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 roku. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że Sąd Rejonowy wyrokiem zaocznym z dnia [...] grudnia 2009 roku, wydanym w sprawie I C [...], uznał za bezskuteczną dokonaną na rzecz M.L. umowę darowizny nieruchomości położonej w [...], składającej się z działek o numerach [...] i [...], o łącznej powierzchni 1,7939 ha, co do należności objętych decyzją Zakładu z dnia [...] lipca 2009 roku, nr [...]. Wobec powyższego istnieje realna szansa na pokrycie chociażby części zadłużenia z tej nieruchomości, a w konsekwencji brak podstaw do stwierdzenia, że wystąpiła sytuacja całkowitej nieściągalności. Stwierdzona zaś trudna sytuacja materialna i zdrowotna rodziny wnioskodawczyni nie upoważnia do umorzenia należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 10 marca 2011 roku, sygn. akt III SA/Lu 453/10 uchylił decyzję z dnia [...] września 2010 roku, wskazując na dowolność ustaleń organu w świetle treści dokumentów dołączonych do skargi. Sąd podkreślił, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 roku, nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku Nr 222, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z kolei wyrok zaoczny, na który powołał się organ, był nieprawomocny. Wprawdzie Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia [...] czerwca 2010 roku utrzymał ów wyrok w mocy, jednak od tego orzeczenia pozwany wywiódł apelację, która nie była jeszcze rozpoznana przed wydaniem zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji Sąd ocenił jako przedwczesną tezę o działaniu skarżącej zmierzającym do uniknięcia obowiązku uregulowania zadłużenia.

Sąd wskazał, by ponownie rozpatrując sprawę organ w przypadku wykluczenia całkowitej nieściągalności dokonał analizy stanu faktycznego pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), przewidującego jako przesłankę umorzenia okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny. Należy zatem ustalić wysokość osiąganych przez rodzinę skarżącej dochodów oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków.

W uzasadnieniu wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzji z dnia [...] lipca 2011 roku, nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 roku, organ podniósł, że w przypadku skarżącej nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2010 roku Sąd Okręgowy oddalił bowiem apelację wniesioną przez M.L. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2010 roku, sygn. akt I C [...], utrzymującego w mocy wyrok zaoczny z dnia [...] grudnia 2009 roku, którym Sąd ten uznał za bezskuteczną dokonaną na rzecz M.L. umowę darowizny objetej księga wieczystą nr [...] nieruchomości położonej w [...], składającej się z działek o numerach [...] i [...], o łącznej powierzchni 1,7939 ha, co do należności objętych decyzją Zakładu z dnia [...] lipca 2009 roku, nr [...]. W tej sytuacji brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., bowiem istnieje realna szansa na pokrycie chociażby części zadłużenia. Zgodnie z szacunkową wartością przedmiotu sporu w sprawie I C [...] wartość nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] wynosi około 18.000 zł.

W ramach badania przesłanek umorzenia w oparciu o normę art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia wykonawczego z dnia 31 lipca 2003 roku organ ustalił, że skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z mężem A.L., czterema pełnoletnimi córkami i pełnoletnim synem M.L. oraz dwiema małoletnimi wnuczkami. Głównym źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez M.L. z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,0339 ha. Zgodnie z zaświadczeniem z Urzędu Gminy z dnia [...] lipca 2011 roku roczny dochód z tego gospodarstwa wynosi 15.449 zł, to jest 1.287 zł na miesiąc.

Skarżąca i jej trzy córki: M., K. i A. L. są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. M. L. i K. L. korzystają ze świadczeń pomocy społecznej – zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 142 zł miesięcznie do dnia 31 maja 2011 roku i 232 zł miesięcznie do dnia 30 czerwca 2011 roku. Córka J. L. jest studentką Uniwersytetu [...], otrzymuje stypendium socjalne kwocie 400 zł miesięcznie. Na dochód w rodzinie skarżącej składa się również zasiłek rodzinny w kwocie 91 zł i alimenty w kwocie 350 zł uzyskiwane przez M. L. oraz uzyskiwane przez K. L. świadczenia rodzinne w kwocie 418 zł. Rodzina skarżącej korzystała ze wsparcia finansowego ze strony córki A. L., która w 2010 roku uzyskiwała dochody z tytułu zatrudnienia, a następnie w okresie od 10 grudnia 2010 roku do 10 czerwca 2011 roku pobierała zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 593,70 zł miesięcznie.

Wysokość stałych wydatków w rodzinie K.L. wynosi 1.326 zł miesięcznie. Rodzina skarżącej nie ma zadłużenia z tytułu podatków, długów wobec banków, innych niż ZUS instytucji, za wyjątkiem drobnych pożyczek rzędu 50 - 100 zł wobec osób fizycznych. Należne od M.L. koszty procesu i koszty postępowania klauzulowego w łącznej kwocie 2.460 zł Zakład rozłożył na 24 miesięczne raty płatne w okresie od lipca 2011 roku do czerwca 2013 roku.

Organ podniósł, że w oświadczeniach majątkowych nie wykazano posiadania przez rodzinę jakichkolwiek środków pieniężnych na rachunkach bankowych, akcji, obligacji, papierów wartościowych, a także wierzytelności, mienia ruchomego. Jedyny majątek nieruchomy stanowi gospodarstwo rolne wraz z domem o powierzchni 150 m2, który jest miejscem zamieszkania całej rodziny.

W świetle poczynionych ustaleń organ stwierdził, że sytuacja materialna rodziny skarżącej jest rzeczywiście trudna. Za taką oceną przemawia przede wszystkim fakt pozostawania bez pracy członków rodziny, a w konsekwencji konieczność korzystania ze środków pomocy społecznej, jak również łączna wysokość dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny w zestawieniu z ponoszonymi miesięcznie wydatkami.

Jednakże zdaniem organu okoliczność, iż członkowie rodziny skarżącej obecnie nie pozostają w zatrudnieniu i w związku z tym nie osiągają stałych dochodów, nie uzasadnia umorzenia zaległych należności składkowych. Brak dochodów nie wyklucza bowiem potencjalnych możliwości korzystnego zarobkowania i ewentualnego podjęcia spłaty zadłużenia, tym bardziej, że nie przedłożono żadnej dokumentacji medycznej, z której wynikałaby niemożliwość wykonywania pracy z uwagi na stan zdrowia, a córki skarżącej liczą się z podjęciem pracy, o czym świadczy zarejestrowanie w urzędzie pracy. Natomiast na możliwość zatrudnienia wskazuje fakt, iż jedna z córek skarżącej pracowała uzyskując z tego tytułu minimalne wynagrodzenie.

Organ podniósł nadto, że zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 1 lipca 2011 roku mąż skarżącej A. L. przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego, co aktualnie uniemożliwia mu wykonywanie pracy fizycznej. Także K.L. ma problemy zdrowotne, które jednak nie wykluczają możliwości wykonywania pracy, a jedynie ją ograniczają. Przy tym skarżąca, która jest zarejestrowana jako bezrobotna, deklaruje chęć podjęcia pracy.

Dodatkowo organ zważył, że uszczuplenie majątku o nieruchomość, która była przedmiotem skargi pauliańskiej, nie pozbawiłoby rodziny możliwości uzyskiwania dochodów z pozostałej części gospodarstwa rolnego należącego do syna skarżącej.

Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że umorzenie należności z tytułu składek w myśl art. 28 u.s.u.s. ma charakter fakultatywny, zatem nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek umorzenia organ administracji nie jest zobowiązany do podjęcia decyzji pozytywnej. Umorzenie należności oznacza rezygnację z ich dochodzenia, co ma wpływ na zdolność realizacji zadań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, polegających w dużej mierze na finansowaniu z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczeń i innych wydatków wymienionych w art. 54 u.s.u.s. Ponieważ należności z tytułu składek mają charakter publicznoprawny, przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie organ jest zobligowany uwzględnić nie tylko indywidualny interes płatnika, ale też interes administrowanych funduszy. Wierzyciel, jakim jest ZUS, nie ma swobody w dysponowaniu publicznoprawnymi zobowiązaniami z tytułu składek także z uwagi na konieczność respektowania zasady równości wobec prawa.

W skardze do sądu administracyjnego K.L. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2011 roku. Skarżąca zarzuciła, że organ ponownie nie przeanalizował dokładnie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, jak również nie wyjaśnił należycie, na czym opiera założenie, iż zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane, co świadczy o wadliwości zaskarżonej decyzji. Podniosła, że nieruchomość, z której Zakład zamierza zaspokoić nieuregulowane składki, stanowi jedyne źródło dochodu i miejsce zamieszkania dla całej rodziny. W ocenie skarżącej, wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu [...] lipca 2010 roku postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji wskazuje na spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Nadto skarżąca wskazała, że fakt zarejestrowania członków jej rodziny w urzędzie pracy jako bezrobotnych nie może stanowić podstawy do odmowy umorzenia należności, bowiem potencjalne zatrudnienie jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Jednocześnie sytuacja skarżącej nie uległa zmianie: nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera świadczeń, nie ma możliwości zaciągania pożyczek i kredytów w instytucjach bankowych. Ubocznie K.L. zauważyła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji niczym nie odbiega od uzasadnień decyzji wcześniej uchylonych.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Mając powyższe na względzie, Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ani przepisów postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.).

Zawarte w przepisach normujących umarzanie należności z tytułu składek, tj. przepisach ust. 1 i 2 oraz ust. 3a art. 28 omawianej ustawy sformułowanie "mogą być umarzane" oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego.

Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996/6/32).

W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego.

Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Przepis art. 80 k.p.a., nakazujący ocenę całokształtu materiału dowodowego, wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów. Ocena ta, oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył wskazanych reguł postępowania. Organ ponownie rozpatrujący sprawę zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy oraz wydane na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r., które w § 3 ust. 1 przewiduje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Przy tym, wbrew zarzutowi skarżącej, uzasadnienie zaskarżonej decyzji z dnia 22 lipca 2011 roku, odmiennie, niż miało to miejsce w przypadku decyzji uchylonych wcześniejszymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w pełni odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpoznając sprawę po raz kolejny organ związany był wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 marca 2011 r. w sprawie III SA/Lu 453/10. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że organ powinien wyjaśnić czy w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a w razie ich wykluczenia dokonać analizy stanu faktycznego pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, przewidującego jako przesłankę umorzenia okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny. Decyzja powinna uwzględniać dyrektywy interpretacyjne, wynikające z wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony.

Odmawiając po raz kolejny umorzenia należności, organ wyjaśnił wszystkie wskazane przez Sąd okoliczności, szczegółowo rozważając zarówno przesłanki nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, jak i przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ trafnie uznał, że w aktualnym na datę wydania zaskarżonej decyzji stanie faktycznym sprawy nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności przewidziana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która zgodnie z ust. 2 tego artykułu stanowiłaby podstawę do umorzenia należności z tytułu składek.

Z prawidłowych ustaleń organu poczynionych w oparciu o dowody z dokumentów urzędowych wynika, że wydany dniu [...] czerwca 2010 roku w sprawie I C [...] wyrok Sądu Rejonowego, utrzymujący w mocy wyrok zaoczny tego Sądu z dnia [...] grudnia 2009 roku, uprawomocnił się, gdyż wyrokiem z dnia [...] listopada 2010 roku, sygn. akt II [...] Sąd Okręgowy oddalił wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego apelację pozwanego M.L.. Zatem prawomocne jest orzeczenie uznające za bezskuteczną dokonaną na rzecz M.L. umowę darowizny nieruchomości położonej w [...], składającej się z działek o numerach [...] i [...], o łącznej powierzchni 1,7939 ha, co do należności objętych decyzją Zakładu z dnia [...] lipca 2009 roku, nr [...]. Zgodnie z art. 532 kodeksu cywilnego wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczna wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły. Zatem następstwem uznania opisanej umowy darowizny na rzecz M.L. za bezskuteczną jest możliwość skierowania do będącej jej przedmiotem nieruchomości egzekucji w celu wyegzekwowania należności stwierdzonych decyzją ZUS nr [...], objętych wnioskiem o umorzenie w niniejszej sprawie. To zaś oznacza, że brak jest podstaw do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. bowiem istnieje realna możliwość zaspokojenia w drodze wskazanej egzekucji chociażby części zadłużenia, a to mając dodatkowo na względzie szacunkową wartość przedmiotu sporu w sprawie I C [...] określoną na kwotę 18.000 zł.

W związku z omawianym zagadnieniem nieskutecznie powołuje się skarżąca na okoliczność, iż wcześniej wszczęte postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu wyegzekwowania należności objętych wnioskiem w niniejszej sprawie zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lipca 2010 r. Sytuacja ta w istniejącym obecnie, a ustalonym wyżej stanie faktycznym sprawy, nie oznacza spełnienia przewidzianej w art. 28 ust. 3 pkt 5 przesłanki całkowitej nieściągalności. Należy podkreślić, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku uwzględniającego skargę pauliańską ZUS, a, jak podniesiono wcześniej, prawomocność tego orzeczenia pozwala na wszczęcie kolejnego postępowania egzekucyjnego i skierowania egzekucji do nieruchomości stanowiącej przedmiot darowizny na rzecz M.L. Niezasadny jest zatem podniesiony w skardze zarzut naruszenia zaskarżoną decyzją, po raz kolejny, przepisu art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Podniesiony w skardze zarzut, że egzekucja pozbawi skarżącą i jej rodzinę nieruchomości, którą zamieszkują, czyniąc ich tym samym bezdomnymi i skutkując obowiązkiem państwa udzielenia pomocy w zapewnieniu stosownego lokum, jest oczywiście bezzasadny w świetle znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów urzędowych. Z odpisu z księgi wieczystej [...] oraz wypisu z rejestru gruntów dotyczącego objętych tą księga działek nr [...] i nr [...] położonych w [...] jednoznacznie wynika, że nieruchomość, do której według prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może skierować egzekucję, obejmuje niezabudowane działki rolne. Nadto fakt ten skarżąca przyznała w postępowaniu sądowym (protokół rozprawy k. 25). Sytuacja opisana w skardze nie ma zatem miejsca.

Nieuprawniony jest także zarzut braku podstawy do stwierdzenia przez organ, że uszczuplenie majątku o nieruchomość będącą przedmiotem skargi pauliańskiej nie pozbawi rodziny skarżącej możliwości uzyskiwania dochodów z pozostałej części gospodarstwa. Treść znajdującego się w aktach administracyjnych zaświadczenia wystawionego przez Wójta Gminy w dniu [...] lipca 2011 roku przeczy zawartemu w skardze twierdzeniu, że całe gospodarstwo, z którego utrzymuje się rodzina K.L., ma jedynie około 1,7 ha powierzchni. W wymienionym zaświadczeniu wskazano, że syn skarżącej M.L. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 11,0339 ha fizycznych i 8,0971 ha przeliczeniowych. Są to zatem wielkości kilkakrotnie większe od powierzchni podanej w skardze. W tej sytuacji zakwestionowaną ocenę organu należy uznać za trafną, skoro nawet w przypadku sprzedaży w toku egzekucji działek nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,7939 ha, w przedmiotowym gospodarstwie rolnym pozostaną nieruchomości o powierzchni 9,24 ha.

Nie budzi wątpliwości, że w okolicznościach sprawy nie występują także pozostałe wymienione w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. przypadki całkowitej nieściągalności. W tej sytuacji istotne było rozważenie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w znajdującym zastosowanie w okolicznościach sprawy rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 roku. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 3 przypadków nieściągalności, w odniesieniu do osób będących płatnikami składek organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. W niniejszej sprawie konieczność dokonania analizy stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia ostatnio wskazanego przepisu wynikała nadto z wytycznych zawartych w wyroku Sądu Administracyjnego w sprawie III S.A./Lu 453/10.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

Rozpatrując przesłanki umorzenia w świetle powołanego rozporządzenia organ ustalił, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, czterema pełnoletnimi córkami i pełnoletnim synem oraz dwiema małoletnimi wnuczkami. Głównym źródłem utrzymania rodziny K.L. są dochody uzyskiwane z prowadzonego przez syna skarżącej M.L. gospodarstwa rolnego, które stanowi też jedyny wartościowy składnik majątku w tej rodzinie. Członkowie rodziny skarżącej korzystają obecnie ze świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłków okresowych z powodu bezrobocia (M. L. i K. L.), zasiłków rodzinnych (M. L.) i świadczeń rodzinnych (K. L.), J. L. uzyskuje też stypendium socjalne. W oświadczeniach majątkowych nie wykazano posiadania przez rodzinę żadnych środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, akcji, obligacji, papierów wartościowych, wierzytelności, mienia ruchomego.

Mimo uznania w oparciu o powyższe okoliczności, że aktualna sytuacja materialna rodziny K.L. jest trudna, gdyż skarżąca i jej rodzina utrzymują się częściowo ze środków pomocy społecznej, organ doszedł do wniosku, że po stronie skarżącej nie występuje wyjątkowy wypadek, uzasadniający umorzenie należności. Zdaniem Sądu w stanie faktycznym prawidłowo ustalonym przez organ, ocena ta nie jest dowolna.

Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, że organ nie wyjaśnił należycie, na czym opiera założenie, iż zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane. W pierwszym rzędzie należy wskazać na podniesioną w zaskarżonej decyzji możliwość wyegzekwowania części należności wskutek skierowania egzekucji do nieruchomości o znaczącej powierzchni 1,7939 ha, objętej księgą wieczystą nr [...]. W świetle zasad doświadczenia życiowego w pełni trafne jest także stanowisko organu odwołujące się do zdolności zarobkowych rodziny, a mianowicie możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą i jej córki, z czym wiąże się możliwość poprawy sytuacji finansowej rodziny i podjęcia spłaty zadłużenia. Zgodnie z niekwestionowanymi ustaleniami organu K.L. oraz jej córki: K., A. i M., są zarejestrowane w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne, gotowe podjąć pracę (zaświadczenia z dnia 30 czerwca 2011 r. – k. 25-28 akt administracyjnych). Słusznie przy tym organ zwrócił uwagę, że jedna z córek skarżącej A. L. była zatrudniona przez ponad rok – w okresie od 21 października 2009 roku do 7 listopada 2010 roku. Ta zaś okoliczność podważa podniesioną w skardze argumentację, zgodnie z którą nie istnieje realna możliwość znalezienia pracy i zarobkowania przez skarżącą i jej córki.

W ocenie Sądu w świetle zgromadzonych dowodów trafne jest stwierdzenie przez organ niewystąpienia u skarżącej tego rodzaju schorzeń, które by wykluczały podjęcie zatrudnienia. W przypadku córek skarżącej nie zgłaszano zaś problemów zdrowotnych, a młody wiek M. K. i A. L. przemawia dodatkowo w sposób pozytywny za możliwością podjęcia pracy, choćby o charakterze dorywczym. Sąd zważył, że argumentację organu administracji co do perspektyw w zakresie poprawy sytuacji rodziny skarżącej dodatkowo wzmacnia fakt, iż najmłodsza z córek K.L. J. studiuje. Zdobycie wykształcenia poprawi bowiem jej sytuację na rynku pracy.

Obecnie istotna część dochodów rodziny skarżącej pochodzi z uprawy gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 11 ha. W związku z tym trzeba zaś zauważyć, że podawana przez skarżącą wysokość tych dochodów w skali roku jest nawet wyższa od ustalonej przez organ na podstawie zaświadczenia z urzędu gminy. Skarżąca w złożonym do akt administracyjnych oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach podała bowiem, że dochód ten wynosi około 19.000 zł rocznie, podczas gdy według wyliczenia opartego jedynie hipotetycznie na wielkości gospodarstwa wyrażonej w hektarach przeliczeniowych wielkość dochodów miała wynosić jedynie 15.449,00 zł rocznie. Przy tym według treści skargi gospodarstwo rolne jest także źródłem płodów rolnych na potrzeby rodziny.

Zważyć należy, że podstawa umorzenia należności ZUS została w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem sytuacji wyjątkowych, a nawet drastycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 roku, II GSK 884/08, LEX nr 558740). W świetle całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności, w tym także możliwości poprawy sytuacji rodziny skarżącej w pewnej perspektywie czasowej, należy zaaprobować ocenę organu, zgodnie z którą w przypadku skarżącej nie zachodzi tego rodzaju sytuacja, która uzasadniałaby umorzenie należności składkowych w oparciu o przywołany ostatnio przepis ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do tego przepisu. Okoliczności tego rodzaju nie zostały wykazane. Dodatkowo Sąd zważył, że o niewystąpieniu takiej sytuacji świadczy fakt braku zadłużenia skarżącej i jej rodziny z innych tytułów, poza pożyczkami drobnych kwot u osób fizycznych. Skarżąca i jej rodzina jest zatem w stanie i faktycznie spłaca obciążające ją bieżące zobowiązania. Nie można więc przyjąć, by zachodziła niemożność choćby stopniowego, na przykład w systemie ratalnym, uiszczania jakichkolwiek kwot na poczet spłaty zadłużenia w ZUS.

W ocenie Sądu zasadnie także organ uznał, że w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka umorzenia należności wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ poczynił szczegółowe ustalenia co do stanu zdrowia męża skarżącej A. L., który z powodu choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego nie ma aktualnie możliwości podjęcia pracy. Organ wskazał również na występujące u skarżącej problemy zdrowotne, które jednakże zgodnie z dokumentacją lekarską nie stanowią przeszkody do zatrudnienia. Nie jest to jednakże wystarczające do umorzenia należności w myśl § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, który jako przesłankę umorzenia przewiduje dopiero sytuację wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Taka sytuacja nie ma w sprawie miejsca, czego też skarżąca nie kwestionuje.

Bezsprzecznie w przypadku skarżącej nie zachodzą także okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

W ocenie Sądu, mając na względzie przytoczone okoliczności organ rentowy prawidłowo też zastosował przepis art. 7 k.p.a., który przewiduje załatwienie sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany – zgodnie z zasada wyrażoną w art. 7 k.p.a. – załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 SA 820/81, ONSA 1981 /1/57). Należy przy tym podkreślić, że pojęcie słusznego interesu strony oznacza w tym kontekście interes jednostki chroniony prawem. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ miał na względzie zarówno interes społeczny, jak również interes skarżącej chroniony przepisem art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego. Organ dokonał wyważenia obu interesów, niewadliwie uznając, że w okolicznościach sprawy nie zostały spełnione ustawowe przesłanki umorzenia należności oraz, że za uwzględnieniem wniosku nie przemawia interes społeczny wyrażający się w konieczności dysponowania publicznoprawnymi należnościami z tytułu składek w sposób uwzględniający wpływ decyzji w tym przedmiocie na zdolność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do realizacji jego zadań, do których należy przede wszystkim zapewnienie środków na wypłatę rent i emerytur.

Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.