Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 426/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 40 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 679/11 w sprawie ze skargi S.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego po wznowieniu postępowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 679/11 oddalił skargę S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] sierpnia 2011 r. znak [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujący stan sprawy.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. S. R. wniósł o udzielenie mu pomocy w kwocie 100.000 zł na remont lub odbudowę stanowiącego jego własność budynku mieszkalnego przy ul. B. w Sandomierzu, zniszczonego w wyniku powodzi z 2010 r.

Działający z upoważnienia Burmistrza Miasta Kierownik Sekcji Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu decyzją z dnia [...] września 2010 r. przyznał S. R. zasiłek celowy w kwocie 50.000 zł na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w związku z powodzią stwierdzając, że:

1) kwota ta stanowi 50% przysługującego świadczenia z tytułu pomocy na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w związku z koniecznością rozbiórki budynku, w którym prowadzone było gospodarstwo domowe,

2) zasiłek należy rozliczyć na podstawie zapłaconych faktur oraz rachunków w terminie do 26 października 2010 r.

Decyzja ta stała się ostateczna.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. organ pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowanie w tej sprawie. W toku postępowania ustalono, że S. R. aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 2010 r. darował swej siostrze i jej małżonkowi nieruchomość przy ul. B., dotkniętą przez powódź. Ponadto nie zamieszkiwał w tym domu i nie prowadził gospodarstwa domowego, będąc tam jedynie zameldowany.

W wyniku powyższych ustaleń Kierownik Sekcji Świadczeń OPS decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak [...] uchylił decyzję ostateczną z dnia [...] września 2010 r. i odmówił przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w związku z powodzią w 2010 r. w wysokości 50.000 zł. Decyzję oparto o przepisy art. 151 § 1 pkt 2, art. 163 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 6 pkt 16, art. 40 ust. 2 i 3, art. 106 ust. 4 i art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że pomoc w postaci zasiłków na remont lub odbudowę domu powinna być kierowana do osób dysponujących prawem do domu, który uległ uszkodzeniu i które przez to znalazły się w trudnej sytuacji wobec utraty miejsca zamieszkania.

S. R. w dacie złożenia wniosku o zasiłek nie był już właścicielem domu, który przekazał w drodze darowizny, a ponadto złożył fałszywe świadczenie w dniu [...] września 2010 r. co do tytułu własności budynku, co przesądziło o odmowie przyznania mu żądanego zasiłku.

Rozpatrujące odwołanie S. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] sierpnia 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając zarówno ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji jak i ocenę prawną.

W skardze na powyższą decyzję S. R. wnosząc o uchylenie decyzji zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

1) art. 7. 8, 9, 75 § 1 i 2, art. 77 § 1 k.p.a. przez ich niezastosowanie, organ nie wyjaśnił bowiem okoliczności, które towarzyszyły sporządzaniu darowizny, a następnie zwrotnemu przeniesieniu darowizny w dniu [...] kwietnia 2011 r., co miało istotne znaczenie dla oceny motywów skarżącego mających z kolei bezpośredni związek z powodzią; nie odniesiono się także do zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 maja 2011 r., poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że skarżący jest leczony i wymaga leczenia, podczas gdy z treści tego zaświadczenia wynika, że skarżący na skutek traumatycznych przeżyć wywołanych powodzią, tj. utrata dachu nad głową i śmierci babci popadł w depresję, co skutkowało nie do końca świadomą decyzją o dokonaniu darowizny, do jakiej doszło w dniu [...] sierpnia 2010 r.; ponadto uzasadnienie decyzji nie odpowiada warunkom formalnym tak co do uzasadnienia faktycznego decyzji, które winno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, czy też nie poddał ich ocenie – w szczególności co do stanu faktycznego na dzień wydania zaskarżonej decyzji; wnioskodawca jest bowiem nadal właścicielem przedmiotowej nieruchomości, a ponadto jak wynika z jego wyjaśnień przed dniem powodzi zamieszkiwał w tym miejscu; uzasadnienie prawne obarczone jest błędną wykładnią, która ostatecznie skutkowała wydaniem nietrafnej decyzji;

2) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez błędne zastosowanie, albowiem fakt, że w dacie wydania decyzji w dniu [...] września 2010 r. skarżący nie był już właścicielem nieruchomości, która uległa zniszczeniu wskutek powodzi nie miał istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż skarżący będąc właścicielem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym nadającym się do zamieszkania w dacie powodzi, po powodzi nadal do [...] sierpnia 2010 r. był właścicielem nieruchomości, z tą jednak różnicą, że nie nadawała się do zamieszkania a do rozbiórki, stąd niewątpliwie poniósł on szkodę majątkową w wyniku powodzi; ponadto należało wziąć pod uwagę fakt, że w dacie wydania decyzji organu I instancji skarżący był i jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości – na podstawie zwrotnej umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2011 r.;

3) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania, a w szczególności:

– art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej przez błędną wykładnię tego przepisu – w którym ustawodawca wyraźnie wskazał, że przesłanką konieczną do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego jest poniesienie przez wnioskodawcę szkody majątkowej w wyniku klęski żywiołowej a nie - jak przyjęły organy obu instancji – wykazanie się tytułem własności na dzień składania wniosku o zasiłek celowy; wykładnia logiczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że nawet w przypadku zbycia nieruchomości gruntowej, której zabudowania zostały zniszczone w skutek powodzi, poszkodowany w dalszym ciągu jest osobą poszkodowaną, gdyż gdyby zbył nieruchomość niezniszczoną, to otrzymałby wyższą sumę pieniędzy lub też miałby zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe; fakt zbycia nieruchomości nie niweluje skutku w postaci straty po stronie pozwanego spowodowanej powodzią, która jest wyłączną przesłanką do ubiegania się i otrzymania zasiłku celowego w rozumieniu ww. przepisu (komentarz Wojciecha Maciejko i Pawła Zaborniak do ustawy o pomocy społecznej); organ I instancji nietrafnie przyjął, że pomoc społeczna przysługuje tylko tym, którzy z uwagi na niemożność przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej żyją w warunkach, które nie odpowiadają godności człowieka, jako że zgodnie z art. 40 pkt 3 cyt. ustawy zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu;

4) art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r., gdyż pomoc udzielana osobom poszkodowanym w związku z powodziami jakie nawiedziły Polskę w maju i czerwcu 2010 r. mieści się w możliwościach pomocy społecznej; na ten cel zostały bowiem przeznaczone stosowne środki pochodzące z budżetu państwa; nie budzi przy tym wątpliwości, że skarżący jest osobą poszkodowaną, albowiem w skutek powodzi doznał szkód majątkowych i utracił możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości,

5) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, a sprowadzający się do błędnego przyjęcia, że skarżącemu nie przysługuje II rata zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w wysokości 50.000 zł, gdyż nie był osobą uprawnioną do ubiegania się o zasiłek celowy na remont i odbudowę domu zniszczonego w skutek powodzi, albowiem w dacie wydania pierwotnej decyzji w tym przedmiocie z dnia [...] września 2010 r. nie był jej właścicielem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Oddalając skargę WSA w Kielcach stwierdził, że niniejszej sprawie ramy postępowania wyznacza postanowienie organu I instancji z dnia [...] listopada 2010 r. o wznowieniu postępowania, wydane na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Na gruncie niniejszej sprawy zasadniczą przesłanką wznowienia postępowania była okoliczność braku przysługiwania S. R. tytułu własności do dotkniętej przez klęskę żywiołową nieruchomości – w dacie wydania decyzji z dnia [...] września 2010 r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 50 tys. zł na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w związku z powodzią z 2010 r. Rozstrzygnięcie to zapadło w wyniku złożenia przez S. R. w dniu [...] sierpnia 2010 r. wniosku o udzielenie pomocy w kwocie 100 tys. zł "na remont lub odbudowę stanowiącego jego odrębną własność (...) budynku mieszkalnego przy ul. B. 39 w Sandomierzu, zniszczonego w wyniku powodzi z 2010 r." Tymczasem .skarżący nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości już od dnia [...] sierpnia 2010 r.

Utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją rozstrzygnięcie organu I instancji zostało wydane w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. (w zw. z art. 150 i 149 § 2 k.p.a.), zgodnie z którym organ administracji publicznej właściwy do orzekania w sprawie wznowienia, po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Sąd stwierdził, że podczas wiosny i lata 2010 r. w Polsce (w tym m.in. na niektórych terenach województwa świętokrzyskiego) miała miejsce powódź. Zgodnie z art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, będącego podstawą materialnoprawną decyzji organu I instancji, zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (ust. 1), bądź klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2).

Rozstrzygnięcia oparte o powyższy przepis wydawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Wówczas – w przypadku kontroli sądowej – niezbędne jest zbadanie, czy zakres uznania administracyjnego nie został przez organy przekroczony, a także, czy dana decyzja została w sposób należyty i poddający się weryfikacji uzasadniona. Sąd podkreślił, że jakkolwiek uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, to nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt: I SA 945/00, Lex 79608). Uszczegółowieniem zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej są przepisy art. 2 ust. 1 ustawy, który stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz art. 3 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jednocześnie zgodnie z przepisami ustawy, które regulują tryb przyznawania zasiłków celowych, organ przy udzielaniu przedmiotowej pomocy kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej ustawy dotyczącymi wymogu dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3).

Za bezsporne uznał Sąd następujące okoliczności:

1) darowiznę działki o powierzchni 5.875 m2, zabudowanej ww. obiektem, dokonaną przez S. R. aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 2010 r. – siostrze oraz szwagrowi,

2) złożenie przez S. R. w dniu [...] sierpnia 2010 r. wniosku o udzielenie pomocy w kwocie 100 tys. zł na remont lub odbudowę stanowiącego jego własność budynku mieszkalnego przy ul. B. 39 w Sandomierzu, zniszczonego w wyniku powodzi z 2010 r.,

3) złożenie przez S. R. w dniu [...] września 2010 r. – w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego – oświadczenia, że jest jedynym właścicielem ww. domu.

Wbrew zarzutom skargi, w ocenie Sądu powyższe okoliczności –niekwestionowane w niniejszej sprawie – stanowiły wystarczającą podstawę do orzeczenia o odmowie przyznania S. R. II raty zasiłku celowego. Sąd podzielił dokonaną przez organy ocenę przeprowadzonych dowodów i poczynione w oparciu o nią ustalenia faktyczne, wskazujące jednoznacznie na to, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w cyt. przepisach, niezbędne do uwzględnienia żądań zgłaszanych przez stronę. Powyższe ustalenia legły u podstaw wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Tym samym organy orzekające – zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a. – podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 k.p.a. Również uzasadnienia zakwestionowanych decyzji spełniają wymogi określone w art. 107 k.p.a. W świetle powyższego nie mogły odnieść skutku zarzuty skargi o nieuwzględnieniu przez organy okoliczności, w jakich doszło do zawarcia umowy darowizny oraz powrotnego przeniesienia własności nieruchomości w dniu [...] kwietnia 2011 r. Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miał bowiem fakt wyzbycia się przez S. R. w dniu [...] sierpnia 2010 r. – w sposób nieodpłatny – należącej do niego nieruchomości.

Sąd nadto podniósł, że zasiłek celowy – przydzielany w oparciu o art. 40 ustawy i przeznaczony na pomoc osobom poszkodowanym powodzią – winien zostać skierowany przede wszystkim do najbardziej potrzebujących. Jednocześnie nie może budzić wątpliwości, że przeznaczenie przedmiotowych świadczeń dla tych właśnie osób odpowiada ustawowemu celowi pomocy społecznej, polegającemu na udzielaniu pomocy osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy).

Za taką osobę nie można uznać skarżącego – który podarował siostrze oraz szwagrowi, należącą do niego opisaną powyżej nieruchomość. W sytuacji, gdy ubiegający się o zasiłek celowy w sposób nieodpłatny wyzbywa się własności wartościowych składników swego majątku brak jest bowiem podstaw, aby przyjąć, że osoba taka znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślenia wymaga, że tylko taka sytuacja uzasadniałaby przyznanie żądanego świadczenia.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że zasiłki celowe nie pełnią roli wyłącznie odszkodowawczej. W żadnym przypadku nie można uznać, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią rekompensatę za straty poniesione na skutek powodzi. Ich celem – w przypadku zasiłków powodziowych – jest bowiem umożliwienie osobom lub rodzinom poszkodowanym przez powódź uzyskanie środków na realizację niezbędnych potrzeb bytowych.

Ponadto Sąd zauważył, że I rata przyznanej skarżącemu pomocy (50 tys. zł) nie została przez niego rozliczona we wskazanym w decyzji z dnia [...] września 2010 r. wyznaczonym terminie (26 października 2010 r.), ponieważ nie przedstawił faktur, czy też rachunków dokumentujących sposób wydatkowania tych środków. Mogło to wywołać uzasadnioną wątpliwość organów co do celu wykorzystania przez skarżącego zasiłku powodziowego. Ponadto wiarygodność składanych przez wnioskodawcę oświadczeń została zakwestionowana z uwagi na jego zachowanie w toku postępowania. Mianowicie, kilka tygodni po dokonanej darowiźnie, podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] września 2010 r. skarżący – niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy – złożył oświadczenie, że w dalszym ciągu jest on wyłącznym właścicielem ww. domu, wprowadzając tym samym organ w błąd. Wskazane w odwołaniu zaświadczenie lekarskie, mające poświadczać zły stan zdrowia S. R. w okresie, w którym doszło do rozporządzenia przedmiotową, nieruchomością w formie darowizny, zostało wystawione dopiero w dniu 11 maja 2011 r.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. R. prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a w szczególności:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie przez WSA skargi spółki (tak w skardze kasacyjnej!) w sytuacji gdy decyzja SKO została wydana z naruszeniem art. 7, 8, 9, 75 § 1 i 2, art. 77 § 1 i 107 § 1 i 3 k.p.a. uzasadniającymi jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie tych przepisów,

– art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez błędne zastosowanie, bowiem fakt, że w dacie złożenia wniosku i w dacie wydania decyzji z dnia 27 października 2010 r. nie był już właścicielem nieruchomości zniszczonej wskutek powodzi nie miał istotnego znaczenia; wystarczającą przesłanką do ubiegania się o świadczenie jest okoliczność, czy ktoś poniósł szkodę czy też nie, a okoliczność ta powinna być oceniana na moment powodzi;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej przez błędną wykładnię tego przepisu, w którym ustawodawca wyraźnie wskazał, że przesłanką konieczną do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego jest poniesienie przez osobę ubiegającą się straty w wyniku klęski żywiołowej, nie zaś jak wskazały organy, a za nimi WSA wykazanie się tytułem własności na dzień składania wniosku i wydania decyzji,

– art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r. (Dz.U. Nr 123, poz. 835 ze zm.), mimo że pomoc udzielana poszkodowanym w wyniku powodzi mieści się w możliwościach pomocy społecznej, ponieważ na ten cel zostały przeznaczone stosowne środki z budżetu państwa.

Skarga kasacyjna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazanie sprawy WSA w Kielcach do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie wyroku, uwzględnienie skargi w całości i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdza się, że organ, a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji, dokonały błędnej wykładni art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, przyjmując jako warunek konieczny wykazanie się stanem własności przez poszkodowanego, mimo że jak wynika z art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej warunkiem koniecznym i wyłącznym do ubiegania się o zasiłek celowy jest wykazanie się statusem osoby poszkodowanej w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi. Zgodnie z tym przepisem "poszkodowany to osoba fizyczna, prawna i jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, która na skutek powodzi doznała szkód majątkowych lub utraciła chociażby czasowo, możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości lub lokalu".

Ponadto brak było podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., albowiem okoliczność, że w dacie złożenia wniosku skarżący nie był już właścicielem nieruchomości, która uległa zniszczeniu w skutek powodzi nie miała istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Niewątpliwie fakt szkody majątkowej po stronie skarżącego wystąpił, bowiem wskutek powodzi stracił on dach nad głową, zniszczeniu uległ dom mieszkalny, który przed powodzią nadawał się do zamieszkania i w którym skarżący zamieszkiwał, zaś po powodzi budynek ten nie nadawał się do zamieszkania, co ostatecznie skutkowało wydaniem decyzji nakazującej rozbiórkę. Tak więc skarżący posiada status poszkodowanego w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi. Żaden z przepisów na które powołuje się organ, a w ślad za nim WSA, nie wskazuje, iż przesłanką konieczną do uzyskania zasiłku celowego jest legitymowanie się prawem własności do nieruchomości na dzień złożenia wniosku. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są okoliczności, które doprowadziły do sporządzenia umowy darowizny przez skarżącego w dniu [...] sierpnia 2010 r., a które wynikały z traumatycznych przeżyć skarżącego doznanych wskutek powodzi, tj. nie tylko utrata dachu nad głową, ale również utrata bliskiej osoby, tj. babci, która zginęła wskutek powodzi, a których to okoliczności organ, a w ślad za nim WSA przy wydaniu zaskarżonej decyzji, nie wzięły pod uwagę. To spowodowało, że skarżący popadł w depresję związaną z powodzią, co wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 maja 2011 r. wystawionego przez lek. med. Grigora Szaginian. W tej sytuacji jego rozporządzenie, którego dokonał w dniu 25sierpnia 2010 r. w postaci umowy darowizny nie było do końca świadome, co ostatecznie skutkowało zwrotnym przeniesieniem własności również w drodze darowizny w dniu [...] kwietnia 2010 r., więc w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zarówno organ administracji jak i WSA odniósł się do tej okoliczności, mimo iż podstawą wydania decyzji winien być stan faktyczny i prawny w dacie wydania, a w szczególności, iż skarżący S. R. jest właścicielem nieruchomości, która uległa zniszczeniu wskutek powodzi. Bezspornym jest, iż szkoda majątkowa wystąpiła po stronie skarżącego, który stracił dach nad głową wskutek powodzi i taki stan istnieje do chwili obecnej. Poza tym organ, a w ślad za nim WSA, zupełnie pominęły oświadczenia kierowane do OPS w Sandomierzu, w których skarżący oświadczył, iż rozliczy się z przyznanego zasiłku po otrzymaniu II raty, gdyż zamierzał nabyć inną nieruchomość za te środki, albowiem bezpośrednio po powodzi nie wyobrażał sobie budowania się na nieruchomości, gdzie śmierć poniosła jego babcia, a później z kolei wstrzymał się z inwestowaniem z uwagi na wznowienie postępowania w niniejszej sprawie i wydanie zaskarżonej decyzji. Ponadto organ nie odniósł się również do wyjaśnienia Z. R., iż skarżący był zameldowany i mieszkał w przedmiotowej nieruchomość.

Organ administracji, a w ślad za nim WSA, dopuściły się również naruszenia przepisów prawa procesowego szczegółowo wskazanych w zarzutach, które obligują organ do wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i wydania decyzji uwzględniającej stan faktyczny i prawny w dacie jej wydania oraz szczegółowym wskazaniem faktów uznanych za udowodnione oraz ocenę wszystkich dowodów, a także z wyjaśnieniem podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawnych i w tym znaczeniu nie wyjaśnił również, co spowodowało, iż skarżący darował siostrze nieruchomość dotkniętą powodzią, a następnie ta ostatnia dokonała zwrotnej darowizny na jego rzecz tej nieruchomości w dniu [...] kwietnia 2011 r. Dowolnie przyjęto, iż zasiłek celowy na remont lub odbudowę domu zniszczonego powodzią należy się osobom najbardziej poszkodowanym do jakich nie należy skarżący, skoro "zbył w drodze umowy darowizny nieruchomość dotknięta powodzią". Takie stanowisko organu sprzeczne jest z intencją ustawodawcy wyrażoną w art. 3 pkt 2 ustawy z 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, która definiuje pojęcie poszkodowanego, którym jest niewątpliwie skarżący, a która nie nakłada żadnych innych wymogów, których spełnienie warunkowałoby przyznanie świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Sąd odwoławczy nie uznał za zasadne podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach dokonał prawidłowej kontroli decyzji administracyjnych wydanych po przeprowadzeniu wznowionego postępowania w sprawie zasiłku celowego. Błędnie skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów art. 7, 8, 9, 75 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż organ po wznowieniu postępowania ustalił prawidłowo stan faktyczny w sprawie w oparciu o przedstawione dokumenty oraz oświadczenie strony. Ujawnienie faktu darowania domu mieszkalnego jeszcze przed złożeniem wniosku o zasiłek celowy zasadnie organ pierwszej instancji ocenił jako przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. uzasadniającą wznowienie postępowania. Stanowiło to bowiem istotną nową okoliczność faktyczną istniejącą w dniu wydania decyzji nie znaną organowi, który wydał zaskarżoną decyzję.

Należy uwzględnić, iż skarżący składając wniosek w dniu [...] sierpnia 2010 r. o przyznanie mu zasiłku celowego z przeznaczeniem na koszty rozbiórki domu nie był już jego właścicielem, gdyż zbył go aktem notarialnym w drodze darowizny na rzecz swej siostry i szwagra, co miało miejsce w dniu 27 sierpnia 2010 r. Podstawę prawną decyzji przyznającej zasiłek celowy stanowiły przepisy art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten stwarza możliwość przyznania zasiłku celowego osobom, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej. Zamieszczenie tego przepisu w ustawie o pomocy społecznej oznacza, iż mają do tych spraw zastosowanie zasady ogólne zawarte w ustawie w tym uregulowane w art. 2 ust. 1 i 3 ustawy, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Szczególny charakter zasiłku, o który mogą ubiegać się osoby poszkodowane w wyniku klęski żywiołowej uwzględnia przepis art. 40 ust. 3 umożliwiając przyznawanie zasiłku niezależnie od dochodu uprawnionego.

Zarówno uznaniowy charakter świadczenia jak i cel, na który zasiłek może być przyznany uzasadnia konieczność określenia celu oraz uwzględnienia przez organy, czy osoby uprawnione przeznaczą świadczenie na określone w decyzji cele oraz następczą kontrolę jak zostało świadczenie to zużyte.

W okolicznościach tej sprawy jest oczywiste, że zbywając wcześniej uszkodzony w wyniku powodzi dom, skarżący nie mógł uzyskanego na podstawie fałszywego oświadczenia zasiłku celowego przeznaczyć na rozbiórkę domu. Nie będąc właścicielem nieruchomości nie mógł nawet takiej rozbiórki dokonać, co z góry czyniło niemożliwym spełnienie warunków z decyzji w postaci udokumentowania wydatków na ten cel do dnia 26 października 2010 r.

W ustawie z dnia 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r., jako poszkodowanego definiuje się osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę nieposiadającą osobowości prawnej, które na skutek powodzi doznały szkód majątkowych lub utraciły, chociażby czasowo, możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości lub lokalu. Należy przyznać rację skarżącemu, że ustawa nie wymaga, aby poszkodowany legitymował się tytułem własności, gdyż chroni ona także posiadaczy domów lub lokali. Jednakże z powyższego przepisu oraz ustawy o pomocy społecznej wynika, iż uznaniowy zasiłek celowy może (a więc nie musi) być przyznawany tylko na usunięcie szkód spowodowanych powodzią. Świadczenie to, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, nie ma charakteru stricte odszkodowawczego, lecz jest świadczeniem, które ma umożliwić osobom dotkniętym klęską żywiołową powrót do normalnego życia, a w tym przypadku do uzyskania lokalu mieszkalnego.

Wyzbycie się nieruchomości jeszcze przed złożeniem wniosku, w sposób niewątpliwy świadczy, że uzyskany zasiłek takim celom nie posłużył. Zważyć przy tym należy, iż wznowienie postępowania w tej sprawie nastąpiło w dniu [...] listopada 2010 r., a zatem dopiero po upływie trzech tygodni od wyznaczonej przez organ daty rozliczenia pobranego świadczenia przez okazanie faktur i rachunków. Bierna postawa skarżącego i brak jakiejkolwiek reakcji na ustalone w decyzji warunki oznacza, iż skarżący nie odpowiadał kryteriom, według których następuje podział środków publicznych na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Zasadnie zatem po wznowieniu, na podstawie art. 151 pkt 2 k.p.a. uchylono decyzję o przyznaniu zasiłku i odmówiono jego przyznania. Trafnie organy oraz Sąd oceniły, iż późniejsze zdarzenie w postaci zwrotu darowanej nieruchomości nie miały znaczenia w sprawie, a w szczególności nie mogły spowodować uchylenia decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego. Nie można także uznać za okoliczność usprawiedliwiającą sposób działania skarżącego jego stanu zdrowia, skoro udokumentowano to zaświadczeniem wystawionym po upływie roku od powodzi.

Z powyższych względów uznając skargę za pozbawioną uzasadnionych podstaw, zaś wyrok Sądu za zgodny z prawem Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.