Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 895/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...].


UZASADNIENIE

A. K. (dalej: "Strona", "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2020 r. nr [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Strona we wniosku (RDZ) z [...] kwietnia 2020 r. (wpływ do organu w tym samym dniu) zwróciła się do ZUS, na podstawie ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za siebie jako prowadzącego pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie za siebie, za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 roku (blok II PKT 2 formularza RDZ). Strona oświadczyła również, że w pierwszym miesiącu, za który składa wniosek o zwolnienie z opłacania składek osiągnęła przychód z prowadzenia działalności w wysokości [...] zł oraz że nie otrzymała innej pomocy rekompensującej negatywne konsekwencje ekonomiczne z powodu COVID-19.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr j.w. organ odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2020 r.

Rozstrzygnięcie organu zapadło na podstawie art. 31zq ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.)

– dalej: "ustawa COVID-19" w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.".

W uzasadnieniu organ przytoczył art. 31zo ust. 2 i ust. 4 oraz art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Ponadto wyjaśnił, że na dzień 30 czerwca 2020 r. na koncie Strony nie było dokumentów rozliczeniowych za okres od stycznia do czerwca 2020 r.,

czyli na dzień 30 czerwca 2020 r., o którym mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, Strona nie miała złożonych poprawnie dokumentów rozliczeniowych za okres objęty wnioskiem. W związku z tym Stronie nie przysługiwało prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2020 r.

W dniu [...] września 2020 r. wpłynęło do organu pismo Strony, w którym wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek dotyczył trzech decyzji odmawiających zwolnienia z obowiązku uiszczania składek za okresy: marzec, kwiecień i maj 2020 r. Strona zwróciła uwagę, że nie była świadoma, że na jej koncie brakuje poprawnych dokumentów rozliczeniowych.

W aktach administracyjnych sprawy znalazło się wewnętrzne pismo ZUS, z treści którego wynikało, że Strona jest zgłoszona z kodem [...] od [...] grudnia 2012 r. Ponadto w okresie od [...] grudnia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. dodatkowo Strona zgłosiła jedną osobę do ubezpieczeń z kodem [...]. DRA za grudzień zostało złożone w terminie, brak natomiast DRA za okres od marca do maja 2020 r. (za ten okres z urzędu utworzone zostały przypisy składek). W dniu [...] lipca 2020 r. zostały sporządzone korekty deklaracji za okres od stycznia o maja 2020 r. oraz DRA za czerwiec 2020 r. W przypisach składek za okres od marca do maja 2020 r. znalazły się kwoty

składek na: fundusz ubezpieczeń społecznych ([...] zł), fundusz ubezpieczeń zdrowotnych ([...] zł) i fundusz pracy ([...] zł). Natomiast w ww. korektach deklaracji Strona wskazała: fundusz ubezpieczeń społecznych ([...] zł), fundusz ubezpieczeń zdrowotnych ([...] zł) i fundusz pracy ([...] zł).

W końcowej części pisma znalazło się stwierdzenie, że zgodnie z wytycznymi Departamentu Realizacji Dochodów z [...] września 2020 r. (Obsługa wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy albo wniosków nieobsłużonych dla płatników SZS

na tle PS) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy rozpatrzyć pozytywnie, jeżeli podstawa wymiaru i kwota składek zaksięgowana na koncie na podstawie przypisów składek (PS) odpowiada wysokości podstawy wymiaru i kwocie należnych składek za dany miesiąc obowiązującej płatnika składek.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wyżej wymienioną decyzją z [...] października 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2020 r.

Odwołując się do art. 31zo, 31zp ust. 1, 31zq ust. 1 i ust. 8 ustawy COVID-19 organ stwierdził, że brak w sprawie podstaw do dokonania zawnioskowanego zwolnienia z opłacenia składek w oparciu o powołane przepisy.

Wyjaśnił również, że na dzień [...] czerwca 2020 r. brak było prawidłowo złożonych deklaracji rozliczeniowych obejmujących okres od stycznia do czerwca 2020 r. W dalszej części uzasadnienia znalazły się informacje wskazane wcześniej w treści pisma wewnętrznego ZUS, dotyczące kwot wskazanych w PS

oraz w korektach deklaracji.

Końcowo organ stwierdził, że Strona nie złożyła deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za okresy objęte wnioskiem, przed upływem terminy bezwzględnego wyznaczonego ustawą COVID-19, tj. do [...] czerwca 2020 r. Tym samym brak deklaracji uniemożliwił dokonanie zawnioskowanego przez Stronę zwolnienia z opłacania składek na zasadach, o których mowa w ustawie COVID-19.

Na decyzję organu z [...] października 2020 r. Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że zgodnie z przepisami prawa zwolniony był z obowiązku składania deklaracji DRA, gdyż składki opłacane przez niego nie uległy zmianie (były w takiej samej wysokości od 2019 r.), co prawda w styczniu 2020 r. wysokość składek ZUS została zmieniona, lecz wynikało to jedynie z ustawowego (corocznego) podwyższenia podstawy naliczania składek dla prowadzących działalność gospodarczą.

Skarżący odniósł się do kwestii zatrudnienia pracownika i wskazał, że w miesiącu grudniu miał zamiar zatrudnić swoją żonę na umowę zlecenie (zgodnie z kodem [...]) i w dniu [...] grudnia 2019 r. złożył druk ZUA na tę okoliczność. Jednakże w tym samym miesiącu zmienił plany i wyrejestrował żonę i złożył ZWUA za miesiąc grudzień 2019 r. Nie złożył natomiast deklaracji DRA za styczeń 2020 r. będąc przekonanym, że kwota na ostatnio złożonej deklaracji nie uległa zmianie (z wyjątkiem ustawowej zmiany wpływającej na wysokość składek).

Końcowo Skarżący zwrócił uwagę, że decyzja odmowna została mu doręczona w sierpniu 2020 r., a więc już po terminie kiedy mógł zaktualizować wymagane dokumenty.

Skarżący załączył do skargi: ZUS DRA za płatnika z [...] października 2020 r. (deklaracja rozliczeniowa do rozliczenia składek oraz wypłaconych w danym miesiącu świadczeń); ZUS ZUA za pracownika z [...] grudnia 2019 r. (dokument zgłoszenia do ubezpieczenia) ZUS ZWUA za pracownika z [...] grudnia 2019 r. (dokument wyrejestrowania z ubezpieczeń); ZUS DRA za płatnika z [...] stycznia 2020 r. (deklaracja rozliczeniowa do rozliczenia składek oraz wypłaconych w danym miesiącu świadczeń); ZUS RCA za płatnika i pracownika z [...] stycznia 2020 r. (imienny raport miesięczny o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto wskazał, że podstawa wymiaru i kwota składek zaksięgowana na koncie Skarżącego na podstawie przypisanych składek nie odpowiada wysokości podstawy wymiaru i kwocie należnych składek za dany miesiąc. W tych okolicznościach brak było podstaw do zwolnienia Skarżącego z opłacenia składek za okres wskazany we wniosku na podstawie przepisów ustawy COVID-19.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, Przewodnicząca Wydziału I zarządzeniem z dnia 19 stycznia 2021 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżący zamieszkuje na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy,

na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uwzględnił przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1

lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisów art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Aktem poddanym sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie była decyzja ZUS z [...] października 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 r.

Organ podnosił, że na dzień [...] czerwca 2020 r. (tj. na dzień, w którym upływał bezwzględny termin do złożenia deklaracji rozliczeniowych za miesiące od marca do maja 2020 r.) brak było prawidłowo złożonych deklaracji rozliczeniowych obejmujących okresy objęte wnioskiem. Dodatkowo wskazał, że istnieje rozbieżność pomiędzy wysokością podstawy wymiaru i kwotą składek za poszczególne miesiące widniejącymi w PS, a należnymi od Skarżącego składkami za te same okresy.

Organ uznał, że brak deklaracji uniemożliwił dokonanie zawnioskowanego

przez Skarżącego zwolnienia z opłacania składek na zasadach, o których mowa w ustawie COVID-19.

Skarżący twierdził, że był zwolniony z obowiązku składania deklaracji (ZUS DRA) za miesiące od stycznia do maja 2020 r. ponieważ składki opłacane przez niego nie uległy zmianie (były w takiej samej wysokości od 2019 r.). Skarżący podkreślił,

że co prawda w styczniu 2020 r. wysokość składek ZUS została zmieniona, co wynikało jednak z ustawowego (corocznego) podwyższenia podstawy naliczania składek dla prowadzących działalność gospodarczą. W latach 2018 i 2019 ZUS nie wymagał składania deklaracji ZUS DRA na przełomie roku dla opłacania wyższych składek.

Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja uchybiają przepisom prawa procesowego, w stopniu który mógłby w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy.

Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

– zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Na podstawie art. 31zq ustawy COVID-19:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. a w przypadku, o którym mowa

w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach

i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek,

a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później

niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r.,

chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3);

- zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 4);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (ust. 5);

- w przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (ust. 6);

- odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (ust. 7);

- od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ust. 8).

Sąd przechodząc do oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji wskazuje,

że do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a." - oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy k.p.a.

Wskazać szczególnie należy na przepisy dotyczące zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy, aby doprowadzić o wykonania decyzji, a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja (ale także decyzja wydana w I instancji) w dużej mierze pozbawiona jest uzasadnienia faktycznego i prawnego. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 1 pkt 6 i § 3.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Klarowne uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi zatem integralny

składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia z odniesieniem

się do konkretnych przepisów prawa (por. wyrok NSA z 12.05.2000 r., sygn. akt

I SA/Kr 856/98). Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

W niniejszej sprawie organ w ramach uzasadnienia prawnego decyzji, opisując obowiązki Skarżącego ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa dotyczących procedury składania wniosku. Pominął natomiast całkowicie przepisy prawa nakładające na Skarżącego obowiązek składania deklaracji ZUS, mimo że Skarżący był przekonany, że nie ma obowiązku składania deklaracji, ponieważ deklaracje na kolejne miesiące miały być systemowo "klonowane".

Decyzja nie posiada również prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ organ lakonicznie stwierdził, że przedmiotowe deklaracje nie zostały złożone przed wyznaczonym w ustawie terminem, tj. 30 czerwca 2020 r. Organ stwierdził,

że w sprawie brak było deklaracji, jednak nie wyjaśnił właściwie tej okoliczności. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę dostrzega jednak, że załączone do skargi dokumenty (ZUS DRA z [...] stycznia 2020 r., ZUS DRA z [...] października 2020 r., ZUS ZUA

z [...] grudnia 2019 r., ZUS ZWUA z [...] grudnia 2019 r. i ZUS RCA z [...] stycznia 2020 r.) wskazują na ciąg czynności podejmowanych przez Skarżącego na przełomie roku.

Zauważyć należy, że z ww. przepisów jednoznacznie wynika, iż obowiązek złożenia dokumentacji jako warunek zwolnienia z opłacenia składek nie dotyczy tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku jej składania. W takim przypadku organ w pierwszej kolejności obowiązany był wykazać w uzasadnieniu decyzji, że obowiązek składania dokumentacji wymaganej przepisami prawa ciążył na Skarżącym i nie podlegał on zwolnieniu w tym zakresie oraz podać jakie i kiedy złożone zgłoszenie o tym przesądza. Z lektury zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wynika z czego organ wywodzi, że na Skarżącym ciążył obowiązek składania dokumentów rozliczeniowych.

Wadliwość uzasadnień potwierdza dodatkowo, podnoszona przez Skarżącego okoliczność "klonowania się" deklaracji rozliczeniowych w poszczególnych miesiącach, w tym w miesiącach objętych wnioskiem, pomimo że zmiana polegała na ustawowym podwyższeniu podstawy naliczania składek dla prowadzących działalność gospodarczą. W tym zakresie organ również nie przedstawił koniecznych wyjaśnień. Nie wypowiedział się bowiem, czy konieczne jest złożenie deklaracji ZUS DRA w przypadku ww. zmiany wynikającej z przepisów prawa. Ta okoliczność została przez organ całkowicie pominięta, mimo że Skarżący zwracał na nią uwagę.

Uwzględniając powyższe Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie,

że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, iż wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Kielcach

z 28.02.2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, wyrok WSA we Wrocławiu z 15.03.2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, wyrok WSA w Warszawie z 02.12.2020 r., sygn. akt

VIII 665/20; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji Sąd stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów wyrażonych w art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Organ uniemożliwił tym samym Skarżącemu poznanie toku rozumowania, utrudniając możliwość podjęcia polemiki z jego twierdzeniami, a następnie możliwość zweryfikowania tego stanowiska

przez sąd administracyjny.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie zwraca uwagę także na naruszenie

art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Realizacja obowiązków wynikających z ww. art. 9 k.p.a. polega na obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Organ administracji realizując nakaz wynikający z ww. regulacji ma obowiązek poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA

z 06.09.2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Natomiast obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z 25.06.1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy że zasady ogólnej wyrażonej w art. 9 k.p.a. organ nie przestrzegał. Z informacji zamieszczonych w analizowanych decyzjach ZUS wynika, że skoro do dnia

30 czerwca 2020 r. nie zostały złożone deklaracje rozliczeniowe za miesiące objęte wnioskiem to Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący wyjaśniał jednak, że nie był zobowiązany do składania deklaracji i dodatkowo przedstawił wraz ze skargą dokumenty, które potwierdzają dokonanie czynności rozliczeniowych w zakresie składek ZUS.

Sąd zauważa, że przedmiotowy wniosek został złożony [...] kwietnia 2020 r. co oznacza, że sprawą Skarżącego ZUS zajmował się już w kwietniu, a mimo

to nie zwrócono mu uwagi na konieczność złożenia brakującego dokumentu (deklaracji). Co więcej, gdyby przyjąć, że Skarżący nie złożył deklaracji za okres od stycznia do czerwca (czego organ wyczerpująco nie wyjaśnił), to organ nie wykonywał właściwie ustawowych obowiązków polegających na informowaniu płatników o błędach w dokumentacji rozliczeniowej. Tym samym doprowadził do sytuacji, iż Skarżący przez wiele miesięcy pozostawał w przekonaniu, że deklaracje rozliczeniowe ulegają systemowemu "klonowaniu".

Tym samym organ dopuścił się istotnego naruszenia zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. Stan faktyczny sprawy dowodzi, że Skarżącemu przed 30 czerwca 2020 r. nie wskazywano na istnienie braku deklaracji, których złożenie było ustawowym warunkiem udzielenia zwolnienia.

Mając świadomość obciążenia organu ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania, Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do Skarżącego, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio wpłynął na pozbawienie Skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby on w sytuacji, gdyby organ stosował

się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. W aktach sprawy

nie ma niczego, co mogłoby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować Skarżącego o tym, że bez złożenia brakujących dokumentów wniosek Skarżącego nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został Skarżącemu zasygnalizowany, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku.

W ocenie Sądu w sprawie doszło również do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej z [...] sierpnia 2020 r. umożliwiono Skarżącemu wypowiedzenia się

co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżący miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był

o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do organu już [...] kwietnia 2020 r., to organ miał wystarczająco dużo czasu na to, aby sprawdzić, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Organ był bowiem na podstawie art. 12 § 1 k.p.a. zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Wyżej opisanych zasad ogólnych organ nie przestrzegał, co stanowi o naruszeniu również tych przepisów postępowania.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że doszło także do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Powołana powyżej regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Strona postępowania nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z 23.05.2019 r. sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd zauważa, że jeżeli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a., to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić te okoliczność w aktach sprawy, w drodze adnotacji, podając przyczynę odstąpienia. Takiej adnotacji w aktach brak. Nie został również spełniony warunek wyrażony w art. 10 § 2 k.p.a., czyli pozwalający organowi na odstąpienie od zasady umożliwienia stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału. Przepis art. 10 § 2 k.p.a.

stanowi, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej

w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

W sprawie nie zaistniała również inna podstawa odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a., a która została wprowadzona regulacją art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19. Zgodnie z tym przepisem w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie pozbawi go prawa do uzyskania zwolnienia z opłacania należności składkowych za kwiecień 2020 r. Sąd dostrzega argumentację Skarżącego, że był on gotów spełnić wszystkie wymagania, gdyby o nich wiedział.

Powyższe rozważania potwierdzają, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków respektując przewidziane przepisami prawa terminy.

Rozpatrując sprawę ponownie, w związku z naruszeniem przepisów art. 9,

art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygniecie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet jeśli Skarżący w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, bowiem w prowadzonym postępowaniu dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącego. Skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z obrazą ww. przepisów postępowania. Ponadto organ uwzględni przedstawione wyżej rozważania Sądu w zakresie naruszeń art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z proceduralnymi wymogami.

W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)

oraz art.135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję z [...] października 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] sierpnia 2020 r.