Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 238/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 - 36
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Referent – stażysta Urszula Sieradz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2014 r. sprawy ze skargi J. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej [...] stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. znak: [...] – Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. (dalej: "Komisja II stopnia) na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm., dalej: "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.

z 2013 r., poz. 267; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania J. M. (dalej: "skarżący") – utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w W. (dalej: "Komisja") z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Z akt sprawy wynika, że z przeprowadzonego w dniach [...]-[...] marca 2013 r. egzaminu radcowskiego skarżący uzyskał ocenę dostateczną z pierwszej części egzaminu (test), ocenę dostateczną z drugiej części egzaminu (prawo karne), ocenę dostateczną z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), ocenę dostateczną

z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) oraz ocenę niedostateczną z piątej części egzaminu (prawo administracyjne). Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p. – Komisja w dniu [...] kwietnia 2013 r. podjęła uchwałę, w której stwierdziła, że w związku z otrzymaniem oceny niedostatecznej z piątej części egzaminu – zdający J. M. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

We wniesionym odwołaniu skarżący uchwale Komisji z dnia [...] kwietnia

2013 r. zarzucił naruszenie art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. polegające na niewłaściwym określeniu jednej z ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa administracyjnego na poziomie niedostatecznym i w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o wyniku całego egzaminu radcowskiego. Wniósł o uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, ustalenie pozytywnej oceny zadania z zakresu prawa administracyjnego i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywy wynik egzaminu radcowskiego złożonego w 2013 r. przez zdającego.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że odwołujący z pozostałych części egzaminu radcowskiego uzyskał wyniki pozytywne. Opinie egzaminatorów oceniających pracę skarżącego z zakresu prawa administracyjnego są w znacznym zakresie sprzeczne względem siebie i prowadzą do odmiennych wniosków. Jeden

z egzaminatorów wystawił bowiem ocenę dostateczną, a drugi egzaminator ocenił pracę jako niedostateczną. Nadto podniesione przez zdającego zarzuty artykułują wady decyzji, są trafne i stanowią wystarczającą podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Ocena pozytywna pracy jest jak najbardziej właściwa. Praca zdającego spełnia wszystkie wymagania formalne pisma

w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz zawiera wszystkie ustawowe elementy przewidziane dla skargi w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zachowuje ona wymogi formalne, zdający prawidłowo uznał, że klientka powinna być zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, w skardze wniesiono o zwrot kosztów postępowania, praca jest przejrzysta, napisana poprawnym językiem prawniczym. Zdający dokonał właściwego wyboru co do zasadności wnoszenia środka zaskarżenia, prawidłowo wniósł o uchylenie decyzji SKO oraz o uchylenie decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. Nadto złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i go uzasadnił.

W skardze podniesiono zarzuty naruszenia art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i błędne dokonanie oceny, czy praca podjęta przez stronę uniemożliwiała jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, a prawidłowość takiego stanowiska stwierdził jeden z egzaminatorów. W postępowaniu administracyjnym wydanie decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Organy obu instancji nie miały prawa zignorować zaświadczenia z urzędu skarbowego dołączonego do wniosku o przyznanie zasiłku, z którego wynikało, że strona otrzymuje dochód. Organy administracji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności związanych z podjętą przez klientkę pracą, co miało zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy. Skarżący trafnie też podniósł, że okoliczności stanowiące podstawę do wznowienia postępowania były znane organowi w dniu wydania decyzji i sformułował zarzut naruszenia art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonując prawidłowej interpretacji tego przepisu. W ocenie skarżącego zarzuty naruszenia art. 151 k.p.a. i art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają znaczenie wtórne w stosunku do podniesionych w pracy zarzutów. Praca skarżącego spełnia zatem wszystkie kryteria ustawowe jak i przesłanki występujące w orzecznictwie uprawniające do uzyskania oceny pozytywnej.

Rozpoznając niniejszą sprawę Komisja II stopnia na wstępie wskazała na przepisy prawa regulujące postępowanie przed tą Komisją oraz wywiodła, że jest ono postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu, a Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Odniosła się do kryteriów ocen zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego oraz podkreśliła, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań, dlatego w art. 365 ust. 2 u.r.p. jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu. Ponadto stwierdziła, że określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego

i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jednocześnie Komisja II stopnia dodała, że dokonując oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Stwierdziła także, że opis istotnych zagadnień nie stanowi żadnego kryterium ocen, skoro określony w art. 36 ust. 12 u.r.p. zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej.

Komisja II stopnia podkreśliła, że w niniejszej sprawie zdający kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa administracyjnego. Następnie wskazała, że istotą zadania z prawa administracyjnego było dokonanie przez zdających oceny prawidłowości decyzji organu II instancji (SKO w Koszalinie) odmawiającej umorzenia postępowania i utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji (Dyrektora MOPS w Kołobrzegu). Organ pierwszej instancji po uprzednim wznowieniu postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej uznał za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i równocześnie zobowiązał stronę skarżącą do zwrotu pobranego zasiłku wraz z odsetkami. Po wznowieniu postępowania nie uchylono decyzji ostatecznej. Jednocześnie z doręczeniem decyzji organu I instancji poinformowano stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy.

W dalszej kolejności Komisja II stopnia podniosła, iż egzaminatorzy Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] niejednolicie ocenili opracowane przez zdającego rozwiązanie zadania z prawa administracyjnego. Przytoczyła uzasadnienia ocen pracy skarżącego dokonane przez poszczególnych egzaminatorów. Podniosła, iż obydwaj egzaminatorzy wskazali, że skarga odpowiada wymogom formalnym, nie było też zastrzeżeń co do użytego języka. Jeden z egzaminatorów ocenił pracę jako dostateczną wskazując, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, 77 k.p.a. oraz art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych są trafne i zostały dobrze uzasadnione. Autor skargi nie wykazał natomiast, jakie okoliczności uzasadniają tezę, że okoliczności, które miały być ustalone w toku postępowania wznowieniowego były znane organowi przed wszczęciem tego postępowania. Zdający nie zauważył zasadniczych wad, jakimi są dotknięte decyzje obu orzekających w sprawie organów. Zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a., ponieważ w sposób sprzeczny z regulacją zawartą w tym przepisie SKO odmówiło umorzenia postępowania i jednocześnie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Postępowanie było prowadzone w trybie wznowienia postępowania, zatem w wyniku jego zakończenia organ mógł wydać wyłącznie rozstrzygnięcie przewidziane w art. 151 k.p.a. Nieuchylenie w trybie wznowieniowym dotychczasowej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie objętym wcześniejszą decyzją wyczerpywało znamiona nieważności decyzji późniejszej.

W obrocie prawnym po wydaniu decyzji z dnia 11 października 2011 r. pozostawały decyzje o wzajemnie wykluczających się rozstrzygnięciach. Uznanie dodatku do zasiłku za nienależnie pobrany i orzeczenie o jego zwrocie mogło nastąpić po uchyleniu w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzji przyznającej dodatek do zasiłku rodzinnego. Zdający nie przedstawił też zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., mimo tego, że organy obu instancji nie zapewniły skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Wprawdzie w skardze nie podniesiono dość zasadniczych zarzutów, ale ponieważ postawione zarzuty artykułują wady decyzji, są trafne

i stanowią wystarczającą przyczynę wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego ocena dostateczna jest właściwa. Zdający zaproponował korzystne dla mocodawcy rozstrzygnięcie, wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji ale nie uzasadnił tego wniosku. Praca jest niekompletna, uzasadnienie zarzutów lakoniczne i niepełne.

Natomiast drugi z egzaminatorów ocenił pracę jako niedostateczną.

W uzasadnieniu tej oceny wskazano, że zdający nieprawidłowo zastosował przepisy prawa oraz dokonał ich nieprawidłowej interpretacji. W złożonej pracy egzaminacyjnej nie podniesiono zarzutów odnoszących się do istoty problemów prawnych występujących w sprawie. W szczególności nie dostrzeżono, że w sprawie doszło do fundamentalnego naruszenia art. 151 k.p.a. polegającego na braku wydania przez organ jednej z decyzji wymienionych w tym przepisie. Osoba zdająca nie dostrzegła także, że organ naruszył art. 32 ust.2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zamieszczenie w jednej decyzji orzeczenia o nienależności świadczenia i jego zwrocie. Nie dostrzeżono także, że zasadne było postawienie zarzutu naruszenia art. 105 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o odmowie umorzenia postępowania, czego nie przewiduje procedura administracyjna. Postawione w pracy zarzuty naruszenia art. 7 art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy

o świadczeniach rodzinnych nie odnoszą się do istoty problemu, co wskazuje na brak zrozumienia istoty sprawy i skutkuje negatywną oceną pracy.

W ocenie Komisji II stopnia sporządzona przez zdającego skarga odpowiada wymogom formalnym, została wniesiona za pośrednictwem właściwego organu jak

i zawiera prawidłowe wnioski o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W skardze zawarto też wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, który został bardzo lakonicznie uzasadniony (1 zdanie). Nie jest to jednak wystarczająca podstawa do pozytywnej oceny pracy.

Komisja II stopnia zauważyła, iż zasadnicze zarzuty podniesione

w opracowanej przez zdającego skardze sprowadzają się do stwierdzenia, że organy obu instancji nie przeprowadziły poprawnie postępowania dowodowego i dokonały błędnej oceny, że podjęta przez stronę praca uniemożliwiała sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Tymczasem – jak wskazała Komisja II stopnia – istota zagadnienia problemowego w zadaniu polegała na dostrzeżeniu, że w sprawie została wydana wadliwa decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu i jego zwrocie bez uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie. Po zapoznaniu się z treścią zadania i decyzją wydaną po wznowieniu postępowania zdający powinien przynajmniej przeczytać treść przepisów regulujących ten tryb postępowania. Proste zestawienie decyzji wydanej po wznowieniu postępowania z treścią art. 151 § 1 k.p.a. powinno prowadzić do wniosku, że przepis ten został ewidentnie naruszony. Ponadto oczywiście błędne było rozstrzygnięcie organu odwoławczego odmawiające umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na niezgodność takiego rozstrzygnięcia z treścią powołanego przepisu. Należało też dostrzec naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., gdyż strona została poinformowana o możliwości zapoznania się z aktami sprawy dopiero po doręczeniu decyzji organu I instancji. Celowym było podniesienie zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji obciążonej wskazanymi wadami. Zdający w sporządzonej skardze podniósł więc zarzuty zupełnie nieadekwatne do istoty zadania egzaminacyjnego koncentrując się na kwestiach całkowicie drugorzędnych. Zdaniem Komisji II stopnia, jakkolwiek samo podniesienie zarzutów naruszenia art. 7, 77 czy art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy

o świadczeniach rodzinnych było dopuszczalne i co do zasady nie może być uznane za błędne, to stwierdzić należy, że ich powołanie (bez podniesienia innych kluczowych zarzutów) nie dotyka istoty zadania egzaminacyjnego. Komisji II stopnia wskazała, iż wbrew poglądowi odwołującego podstawowa kwestia problemowa

w zadaniu z zakresu prawa administracyjnego nie sprowadzała się bowiem do niewyjaśnienia przez organy, czy świadczenie pobrane przez stronę było nienależne, lecz na dostrzeżeniu, że w sprawie została wydana wadliwa decyzja o uznaniu świadczenia za nienależne i jego zwrocie w sytuacji, gdy w obiegu prawnym pozostaje decyzja przyznająca to świadczenie. Zdający w uzasadnieniu sporządzonej skargi w żaden sposób nie odniósł się do tego zagadnienia. Nie zamieszczając takich rozważań zdający nie wykazał, że posiada wiedzę w zakresie zagadnień proceduralnych dotyczących wznowienia postępowania. Skarżący podniósł też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wznowienie postępowania na skutek okoliczności, które były znane organowi w dniu wydania decyzji ale jego uzasadnienie jest niezwykle lakoniczne. Nadto z przedstawionego zadania nie wynika, aby brak było podstaw do wznowienia postępowania. Decyzja

o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego została wydana w dniu 23 lipca 2009 r.

a strona złożyła oświadczenie, że nie jest zatrudniona. Z zaświadczenia Urzędu Skarbowego nie wynikało, że strona uzyskuje dochód ze stosunku pracy. O fakcie zatrudnienia w innym zakładzie pracy na podstawie umowy zlecenia organ I instancji uzyskał informację dopiero w lipcu 2012 r. a strona przedstawiła dokument potwierdzający powyższą okoliczność w dniu 6 sierpnia 2012 r. Zaistnienie przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. było więc oczywiste. Komisji II stopnia podzieliła zatem pogląd egzaminatora, że opracowana skarga nie odnosi do najistotniejszych problemów występujących w sprawie.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Okoliczność, że skarga niezależnie od podniesionych w niej zarzutów stanowiłaby podstawę do uchylenia zaskarżonych decyzji nie oznacza – w ocenie Komisji II stopnia – że zdający jest zwolniony z obowiązku wykazania się znajomością przepisów prawa administracyjnego. Sporządzona skarga powinna świadczyć o odpowiednim przygotowaniu prawniczym z zakresu prawa administracyjnego i należytym przygotowaniu do wykonywania zawodu radcy prawnego. Celem egzaminu jest przecież sprawdzenie przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania tego zawodu a nie tylko umiejętności sporządzenie skargi odpowiadającej wymogom formalnym.

Konkludując Komisja II stopnia podniosła, iż opracowana przez zdającego skarga ma bardzo ogólnikowy charakter i nie odnosi się do podstawowych problemów zawartych w przedstawionym zadaniu. Nie odpowiada ona wymogom profesjonalnego opracowania prawniczego. Brak ustosunkowania się do najistotniejszych problemów zadania z zakresu prawa administracyjnego nie pozwala na przyjęcie, że zdający wykazał się wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania niezbędną do prawidłowego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. O nienależytym zabezpieczeniu interesu reprezentowanej strony świadczy brak podniesienia najważniejszych zarzutów mających decydujący wpływ na rozstrzygnięcie skargi. Uwzględniając wszystkie kryteria ocen wynikające z ustawy

o radcach prawnych jak i skalę ocen przewidzianych w art. 364 ust. 10 tej ustawy Komisja II stopnia uznała, że praca odwołującego nie powinna być oceniona pozytywnie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej uchwały z dnia [...] listopada 2013 r., jak i uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2013 r. Autor skargi zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, 8, 9, 11 oraz 107 § 2 i 3 k.p.a. polegające w szczególności na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...],

w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, jak i niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw prawnych i faktycznych, które by wskazywały, że zaproponowany przeze mnie sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa administracyjnego jest niepoprawny, niespełniający kryteriów określonych

w art. 365 ust. 2 u.r.p., a przez to niezasługujący na ocenę pozytywną;

b) art. 368 ust. 1, 9, i 12 u.r.p. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z dnia [...] kwietnia

2013 r., nr [...];

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 364 ust. 1 u.r.p. poprzez uznanie na podstawie rozwiązanego przeze mnie zadania z zakresu prawa administracyjnego, że nie spełniam kryteriów samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

b) art. 364 ust. 10 i art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na niewłaściwej ocenie zadania z zakresu prawa administracyjnego (piąta część egzaminu radcowskiego) na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o wyniku całego egzaminu radcowskiego.

Uzasadniając wniesioną skargę, skarżący podniósł m.in., iż komisja odwoławcza nie odniosła się do zarzutów odwołania, w których wykazał, że sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa administracyjnego jest jak najbardziej prawidłowy, celny i zasługujący na pozytywna ocenę w świetle kryteriów ustawowych wymienionych w art. 365 ust. 2 u.r.p. Nadto Komisja nie przytoczyła argumentów uzasadniających twierdzenie, że podane przez nią prawidłowe rozwiązanie wyklucza sposób rozwiązania zadania dokonanego przez skarżącego.

Zdaniem skarżącego, sporządzona przez niego skarga spełnia wszystkie wymagania formalne stawiane dla pisma w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz zawiera wszystkie ustawowe elementy przewidziane dla tego rodzaju pisma, jakie nakłada ustawa prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadto prawidłowo skarżący uznał, że klientka powinna być zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, czego nie dostrzegła Komisja Odwoławcza, jak i wniósł

o zwrot kosztów postępowania oraz wystąpił z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji. Skarżący wskazał, iż w sporządzonej skardze postawił trzy zarzuty, które są zarzutami słusznymi, celnymi i odnoszącymi się do istoty sprawy. Zarzucił bowiem naruszenie art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i błędne dokonanie oceny kwestii, czy podjęta przez klientkę praca zarobkowa uniemożliwiała jej sprawowanie osobistej nad dzieckiem, w okresie w którym otrzymywała dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Zauważył, iż jego zarzut został jak najbardziej pozytywnie oceniony przez jednego

z Egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], który stwierdził, że "niewyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych ze świadczeniem przez skarżącą pracy

w ramach stosunku zlecenia, w szczególności, czy świadczenie tej pracy pozwalało skarżącej na sprawowanie opieki nad dzieckiem, ma zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy, a to przez wzgląd na treść art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)".

Zdaniem skarżącego podniesione w skardze wszystkie zarzuty były trafne, istotne, artykułowały wady decyzji, w konsekwencji prowadziłyby do wyeliminowana

z obrotu prawnego wadliwej decyzji. Natomiast oparcie skargi w zasadzie tylko na art. 151 k.p.a. i art. 30 ust. 2 pkt 4 jest założeniem, z którym skarżący nie może się zgodzić. W jego ocenie, powyższe uchybienia są zarzutami wtórnymi, organy administracji przed wydaniem decyzji były zobowiązane przede wszystkim prawidłowo ustalić stan faktyczny, naruszyły więc art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. Zarzutami o charakterze pierwotnym jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

i art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to przede wszystkim przez naruszenie tych przepisów doszło do wydania wadliwych decyzji. W ocenie skarżącego, podniesione przez niego zarzuty są istotniejsze, lub co najmniej równorzędne z zarzutami preferowanymi przez Komisję, z punktu widzenia ochrony interesów klientki. Opis istotnych zagadnień egzaminacyjnych nie może stanowić żadnego wiążącego kryterium ocen, a sposób rozwiązania przez skarżącego zadania spełnia łącznie kryteria ustawowe, pozwalające uznać, że jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi oraz podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym

i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa.

Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności

z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany

w art. od 36 do 369 u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy

z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających

w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego

i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego zostały określone w art. 365 u.r.p. W myśl tego przepisu test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę

w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego

z egzaminatorów.

Stosownie do art. 366 ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Kryteria oceny prac określone zostały w przepisie art. 365 ust. 2 u.r.p., do których ustawodawca zaliczył: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu

z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji II stopnia w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały Komisji II stopnia służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.r.p.).

W myśl przepisu art. 368 ust. 12 u.r.p. do postępowania przed Komisją II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określi,

w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie

z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U.

z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

W myśl § 5 pkt 3 powołanego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

W zaskarżonej uchwale Komisja II stopnia przyjęła, że sporządzona przez skarżącego skarga w ramach rozwiązania zadania z piątej części egzaminu radcowskiego nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

Zgodnie z art. 364 ust. 8 u.r.p. piąta część egzaminu radcowskiego polega

na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu

o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

W zadaniu z piątej części egzaminu radcowskiego w stosunku do reprezentowanej przez radcę prawnego strony wydane zostały, po wznowieniu postępowania w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego – przez organ I instancji decyzja o uznaniu za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego

i o obowiązku jego zwrotu, a przez organ odwoławczy decyzja o odmowie umorzenia postępowania oraz o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W sprawie bezsporne jest, że prawidłowym sposobem rozwiązania postawionego w zadaniu egzaminacyjnym problemu jest sporządzenie skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sporna zaś jest przyjęta przez skarżącego koncepcja skargi, która oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia, że sposób ujęcia przez skarżącego problemu od strony wykazania naruszenia przez organy szeregu przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. – świadczy

o niezrozumieniu przez skarżącego istoty zadania, którym było dostrzeżenie, że

w sprawie wydane zostały decyzje o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu w sytuacji pozostawania w obrocie prawnym decyzji o przyznaniu świadczenia. Pomimo bowiem wznowienia postępowania

w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego nie zostało ono zakończone przez wydanie jednej z decyzji wymienionych w art. 151 k.p.a., co również winno zostać uwypuklone w sporządzonej skardze. Wadliwe również było orzeczenie w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu, podczas gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiej możliwości. Organ nie mógł zatem, po wznowieniu postępowania, wydać od razu decyzji zwrotowej korzystając z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Innymi słowy prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której należało przede wszystkim podnieść zarzut naruszenia art. 151 k.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia, które nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. W wydanych po wznowieniu postępowania decyzjach w żaden sposób nie odniesiono się bowiem do pozostawionej nadal w obrocie prawnym dotychczasowej decyzji z dnia 23 lipca 2009 r. przyznającej reprezentowanej stronie wymienione w niej świadczenia rodzinne. Ponadto w przedstawionej sprawie decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ten ostatni przepis (zamieszczony w materiałach egzaminacyjnych) stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

W związku z tym należało podnieść, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.

W sporządzonej przez skarżącego skardze zabrakło podstawowych zarzutów, które należało postawić zaskarżonej decyzji SKO w Koszalinie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji świadczących o dostrzeżeniu istoty zadania, tj. osadzeniu sprawy w warunkach wznowienia postępowania, które nie zostało ostatecznie zakończone, a pomimo tego, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozstrzygnięcie uznające świadczenie za nienależnie pobrane.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia, uznając, że wskazane

i potwierdzone przez organy wady sporządzonej skargi są istotne. Do najistotniejszych mankamentów pracy skarżącego z części piątej egzaminu należało zaliczyć brak dostrzeżenia istoty zagadnienia problemowego zadania i podniesienie nieadekwatnych zarzutów, nieodzwierciedlających wad, którymi dotknięte było rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, nie podniesienie właściwych zarzutów, które odzwierciedlałyby podstawową kwestię problemową zadania egzaminacyjnego z części piątej egzaminu radcowskiego, a w szczególności zarzutu naruszenia art. 10 § 1, 105 § 1, 138 § 1 pkt 1 i art. 151 § 2 k.p.a., jak również art. 32 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz lakoniczne uzasadnienie postawionego zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W konsekwencji, zdaniem Sądu, prawidłowo uznano, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącego nie odnosiło się do istoty sprawy oraz nie uwzględniało w należyty sposób interesów stron, a zdający nie wykazał się w wystarczającym stopniu znajomością przepisów prawa i umiejętnością ich interpretacji. Powyższe prowadzi do uprawnionego stwierdzenia, iż rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącego nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, choć rozbieżne, zostały również w sposób prawidłowy uzasadnione. Wady sporządzonej przez skarżącego pracy są bowiem na tyle istotne, iż nawet przy założeniu, że praca pod względem redakcji i jej staranności nie budziłaby zastrzeżeń – ocena jej wartości nie mogłaby ulec zmianie. Jednocześnie Komisja II stopnia szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe, a ocena ta, zdaniem Sądu, była kompleksowa.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, 8, 9, 11 i art. 107 § 2 i 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a., ocena materiału dowodowego – pracy z piątej części egzaminu radcowskiego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organy w ocenie materiału dowodowego nie są skrępowane żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonują według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone, Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też jest w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, Komisja II stopnia w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową, a zarzuty naruszenia art. 364 ust. 10 i art. 365 ust. 2 u.r.p. za bezprzedmiotowe.

Sąd podziela przy tym, nieakceptowane przez skarżącego stanowisko Komisji II stopnia znajdujące odzwierciedlenie w orzecznictwie NSA, że określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria oceny pracy muszą być spełnione łącznie. Tylko bowiem praca, która jest poprawna pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający zasługuje w ocenie Sądu na ocenę pozytywną. Okoliczność, że z redakcji przepisu art. 365 ust. 2 u.r.p. wynika, że katalog wymienionych w nim kryteriów oceny nie jest zamknięty stanowiska tego nie zmienia, a użycie w omawianym przepisie sformułowania "w szczególności" oznacza, że kryteria te są decydujące przy ocenie pracy, a nie jak chce tego skarżący mają one charakter przykładowy.

Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2013, poz. 270 ze zm.)orzeczono jak w sentencji.