Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 999/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5; art. 132 ust. 3; art. 227
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7; art. 77 § 1; art. 80; art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2009 r. sprawy ze skargi L. W. i G. G. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [..] 2008 r. nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [..] 2008r. nr [..] II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżących kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Batorowicz /-/ B. Drzazga /-/ A. Łaskarzewska


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2006 r. L. W. oraz jej matka G. G. zwróciły się do Starosty Powiatowego w P. o "rozliczenie odszkodowania za grunty zabrane w latach 70-tych położone w B. pod linią kolejową P. – S.." Wskazały, że odszkodowanie dotyczy działek położonych w B., a zapisanych w KW [..] nr [..], w KW [..] nr [..] oraz w KW [..] (bez podania nr działki).

W dniu 6 kwietnia 2006 r. L. W. uzupełniła wniosek dołączając kopie zawiadomienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [..] 1970r. w sprawie wywłaszczenia, zawiadomienie z Państwowego Biura Notarialnego w P. z dnia [..] 1971r. o przeniesieniu do księgi wieczystej nr [..] - właściciel Skarb Państwa – A. wskazanych wyżej nieruchomości oraz decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (bez jej pierwszej strony) w przedmiocie wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania.

W piśmie z 8 maja 2006r. L. W. podała, że nie posiada dokumentów potwierdzających, że jej rodzice G. i P. G. odebrali odszkodowanie. Jednocześnie podała, że jej ojciec P. G. nie żyje od 1972r., w dowód czego przesłała postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, z którego wynika, że ona i jej mama są jedynymi spadkobierczyniami zmarłego.

W dniu 28 sierpnia 2006 r. na prośbę Starosty, Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. przesłał kompletną decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [..] 1970 r. o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości i ustaleniu odszkodowania na kwotę 2.789,60 zł, zawiadomienie o wszczęciu tegoż postępowania z dnia [..] 1970 r., odpis KW z Sądu Rejonowego w P. oraz pismo Państwowego Biura Notarialnego w P. z [..] 1970r. zawiadamiające, że w KW nr [..] i KW nr [..] w dziale III wpisano, że co do działek [..] (KW nr [..]) i działek nr [..] (KW nr [..] wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe.

W dniu 5 grudnia 2006 r. Starosta zwrócił się do A. o podanie, czy A. wypłaciła P. i G. G. odszkodowanie w wysokości 2.789,60 zł ustalonej w decyzji Prezydium WRN w P. z [..] 1970 r.

A. odpowiedziała, że odszkodowanie to zostało uregulowane, jednakże nie może przedstawić dokumentów to potwierdzających z uwagi na fakt, że tego rodzaju dokumenty przechowuje się tylko przez okres 5 lat.

W tej sytuacji Starosta zwrócił się do Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w P. oraz do Archiwum Zakładowego Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego o nadesłanie akt archiwalnych Prezydium WRN w P. dotyczących niniejszej sprawy.

W odpowiedzi zarówno Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowe w P., jak i Archiwum Zakładowe Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego podało, że nie posiada żądanych akt.

W dniu 5 kwietnia 2007 r. Starosta zwrócił się do L. W. o sprecyzowanie wniosku poprzez określenie, czy wnosi o ustalenie odszkodowanie, czy też o wypłatę już ustalonego odszkodowania.

W odpowiedzi pełnomocnik wnioskodawczyń wskazał, że wniosek dotyczy ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości w trybie art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. i gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), a nie wypłaty już ustalonego w 1970r. odszkodowania w kwocie 2.789,60 zł.

W tej sytuacji Starosta zwrócił się do A. o ustosunkowanie się do pisma wnioskodawczyń, w którym wskazały, iż odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości nie zostało wypłacone. Jednocześnie organ wskazał, że żadna ze stron nie przedstawiła dokumentów na potwierdzenie swoich twierdzeń.

Starosta zwrócił się też do Sądu Rejonowego w P. o podanie, czy orzeczona w decyzji z [..] 1970 r. kwota odszkodowania została złożona do depozytu sądowego.

W piśmie z 20 czerwca 2007 r. A. wskazało, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko.

W dniu 5 lipca 2007 r. Starosta uzyskał informację z Sądu Rejonowego w P., że w latach 1970-1971 nie notowano sprawy o złożenie depozytu z wniosku A.

W dniu 29 listopada 2007 r. odbyła się rozprawa administracyjna. O terminie i miejscu przeprowadzenia rozprawy zgodnie z art. 89 k.p.a. poinformowani zostali: L. W., M. G.- pełnomocnik stron oraz A. W rozprawie wzięła udział L. W.

Po rozpoznaniu przedmiotowej sprawy Starosta P. decyzją z dnia [..] 2008 r. na podstawie art. 104, 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 128, 129 i 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.):

I. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odszkodowania na rzecz G. G. i L. W. za nieruchomości położone w B., przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) stanowiące w dacie wywłaszczenia nieruchomości działki nr [..] o łącznej pow. 3.025 m2, zapisane w KW [..] jako współwłasność P. i G. G. oraz działki nr [..] o łącznej pow. 462 m2 zapisane w KW [..] jako współwłasność Państwa P. i G. G.

II. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz Pani G. G. oraz L. W. za nieruchomości położone w B., przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) stanowiące w dacie wywłaszczenia działki nr nr [..] o łącznej pow. 3.025 m2, zapisane w KW [..] jako współwłasność Państwa P. i G. G. oraz działki nr [..] o łącznej pow. 462 m2, zapisane w KW [..] jako współwłasność Państwa P. i G. G.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie stwierdził:

Zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Odszkodowanie ustala Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5 (...) - art. 129 ust. 1 cyt ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wysokość odszkodowania ustala się według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu (...) - art. 130 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie zaś z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym ustalono, że w pkt II decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. - Wydział Spraw Wewnętrznych z dnia [..] 1970 r. nr [..] o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowaniu ustalone zostało odszkodowanie w kwocie 2.789, 60 zł na rzecz P. i G. G. Z uzasadnienia powołanej decyzji wynika, że starania o nabycie tego gruntu w drodze dobrowolnej umowy nie dały pozytywnego rezultatu z powodu niewyrażenia zgody właścicieli. Wobec tego A. wystąpiła z wnioskiem z dnia 15 czerwca 1970 r. o jego wywłaszczenie. Zgodnie ze złożonym pismem z dnia 24 sierpnia 1970 r. Urząd Spraw Wewnętrznych zawiadomił zainteresowanych o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. W związku ze wspomnianym zawiadomieniem nie zgłoszono żadnych wniosków. Przeprowadzona w dniu 8 września 1970 r. rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza potwierdziła zasadność wywłaszczenia. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1961 r. Nr 18 poz. 94) wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem, natomiast obowiązek odszkodowania ciąży na ubiegającym się o wywłaszczenie. Urząd Spraw Wewnętrznych, określając odszkodowanie za dokonane wywłaszczenie, przyjął opinię biegłej jako podstawę jego obliczenia. Ustalenie terminu płatności przyznanej sumy odszkodowania nastąpiło stosownie do przepisu art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

W ocenie Starosty, na podstawie zebranego materiału dowodowego za udowodnioną okoliczność należało uznać wywłaszczenie nieruchomości i ustalenie odszkodowania z tego tytułu. Natomiast zapłata odszkodowania należy do sfery wykonania decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, a więc do zakresu egzekucji administracyjnej, dlatego ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje prowadzenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania. W doktrynie prawa wywłaszczeniowego charakter instytucji odszkodowania z tytułu wywłaszczenia jest zobowiązaniem cywilno-prawnym, które podlega przedawnieniu. Roszczenie o wypłatę odszkodowania jako zobowiązanie pieniężne podlega 10-letniemu okresowi przedawnienia. Dlatego zdaniem organu zaszły przesłanki określone w art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzji o umorzeniu postępowania.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła L. W. żądając jej uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Jej zdaniem organ I instancji błędnie przyjął, że ciężar udowodnienia faktu wypłaty odszkodowania lub braku takowej wypłaty spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, zgodnie z Kodeksem cywilnym. Tymczasem w doktrynie prawniczej przyjmuje się, że wnioski dotyczące ustalenia odszkodowania za wywłaszczane nieruchomości, czy też wnioski dotyczące zwrotu nieruchomości na rzecz poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców, organ powinien obligatoryjnie rozpatrywać w toku postępowania administracyjnego, a nie na drodze postępowania sądowego (cywilnego). Naczelną zaś zasadą prawa administracyjnego jest zasada prawda obiektywnej. Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada ma kapitalny wpływ na kształt całego postępowania. Wynika z niej bowiem obowiązek organu wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyska podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa.

W wyniku rozpoznania odwołania, Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [..] 2008 r. Nr [..] na podstawie art. 13 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołując się na przepis art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej: ugn) stwierdził, że skoro decyzją z dnia [..] 1970 r. Prezydium WRN w P. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa przedmiotowych nieruchomości i jednocześnie ustaliło na rzecz P. i G. G. odszkodowanie w kwocie 2.789,60 zł to żądanie wnioskodawców powtórnego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość należy uznać za bezzasadne. Odszkodowanie to zostało bowiem ustalone, a obecnie obowiązujące przepisy nie stwarzają możliwości jego powtórnego ustalenia.

Zdaniem Wojewody, art. 129 ust. 5 ugn ma zastosowanie wyłącznie do wywłaszczeń dokonanych pod rządami ww ustawy, czyli w okresie od 1 stycznia 1998 r. i to jedynie w sytuacji, gdy w decyzji o wywłaszczeniu nie orzeczono o odszkodowaniu. Do powyższego stanowiska uprawnia przede wszystkim ogólna zasada dotycząca obowiązywania aktu prawnego - wchodzi on w życie z dniem ogłoszenia albo w innym wskazanym terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Jeśli zaś wolą prawodawcy jest stosowanie aktu prawnego do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie aktu, to powinien zamieścić odpowiedni przepis to regulujący. W art. 242 ugn ustawodawca wskazał, że ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1998 r., a zatem ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tej daty. Organ II instancji podkreślił przy tym, że stosownie do art. 216 ugn przepisy dotyczące zwrotu mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości, których prawo własności zostało odjęte na podstawie aktów prawnych wymienionych w zamkniętym katalogu umieszczonym w tym przepisie. Żaden przepis ustawy nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 ugn, co z kolei prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przepis ten nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Innymi słowy nie dotyczy spraw, w których przed 1 stycznia 1998 r. wydano decyzję o wywłaszczeniu albo przed tą datą nastąpiło nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania (wyrok WSA w Rzeszowie z 9.08.2006 r., II SA/Rz 260/06, Lex nr 289085).

Wojewoda zaznaczył, że wnioskodawcy pismem z dnia 15 maja 2007 r. wyraźnie sprecyzowali swój pierwotny wniosek wskazując, że dotyczy on ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości w trybie art. 128 ugn, a nie wypłaty już ustalonego w 1970r. odszkodowania. Dlatego bezprzedmiotowe stały się działania organu I instancji dotyczące ustalenia, czy orzeczone w decyzji z [..] 1970 r. odszkodowanie zostało wypłacone. Skoro wnioskodawcy wnieśli o "powtórne" ustalenie i wypłatę odszkodowania, to fakt wypłaty bądź jej braku nie jest istotny z punktu widzenia przedmiotowego postępowania. Gdyby jednak wnioskodawcy wystąpili o wypłatę już wcześniej ustalonego odszkodowania to zdaniem Wojewody należałoby uznać fakt wypłaty odszkodowania za udowodniony w sposób wystarczający. Biorąc pod uwagę, że wnioskodawcy oświadczyli, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, a strona zobowiązana do jego wypłaty A. stoi na stanowisku przeciwnym, kluczowe znaczenie miał art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z powołanym przepisem sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy również złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. W przedmiotowej sprawie w latach 1970-1971 nie odnotowano zaś sprawy o złożenie depozytu sądowego z wniosku A. (pismo Sądu Rejonowego w P. z dnia 29.06.2007 r., sygn. akt [..]). W związku z tym należy wnioskować, iż odszkodowanie zostało wypłacone.

L. W. i G. G. wniosły skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego zarzucając naruszenie przy jej wydaniu art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi podniosły, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wewnętrzną sprzeczność. Wojewoda stwierdza, że umarza postępowania z uwagi na sprecyzowanie wniosku przez skarżące, a następnie przeprowadza postępowanie dowodowe i wykazuje, iż takie odszkodowanie zostało wypłacone na podstawie decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem skarżących zaskarżona decyzja zawiera wady prawne uniemożliwiające jej funkcjonowanie w obrocie prawnym Skoro bowiem organ przeprowadził postępowanie dowodowe i wykazał, że odszkodowanie wypłacono, to winien odmówić ponownego ustalenia i wypłacenia odszkodowania, a nie umarzać postępowanie.

Ponadto zdaniem skarżących, organy orzekające naruszyły przepisy postępowania nie wykorzystując wszystkich dostępnych środków w celu wnikliwego i wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Organ nie odnalazł żadnych dokumentów dotyczących wypłaty ustalonego odszkodowania, a mimo to uznał, iż takowe odszkodowanie musiało zostać wypłacone wbrew jednoznacznym oświadczeniom G. G., iż wspólnie z mężem P. G. nie otrzymali odszkodowania w wysokości 2.780,60 zł.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, powtórnie wskazując, że w obecnym stanie prawnym nie istnieje przepis, na podstawie którego można by orzec o żądaniu wnioskodawców.

Na rozprawie w dniu 6 maja 2009r. na pytanie sędziego sprawozdawcy, czy skarżące składając wniosek wnosiły o ustalenie i wypłatę odszkodowania na podstawie art. 129 ugn, czy też wnosiły o waloryzację ustalonego w 1970 r. odszkodowania na podstawie art. 132 ust. 3 ugn pełnomocnik skarżących oświadczył, że nie jest w stanie w tej chwili udzielić odpowiedzi w tej sprawie, gdyż nie reprezentował skarżących w toku postępowania administracyjnego. Dlatego wniósł o zakreślenie terminu w celu udzielenia odpowiedzi po skontaktowaniu się ze skarżącymi.

Sąd postanowieniem zobowiązał pełnomocnika skarżących by w terminie 14 dni wyjaśnił co było przedmiotem żądania skarżących przed organami administracji, a w szczególności, czy zamiarem wyżej wymienionych było ustalenie i wypłata odszkodowania w trybie art. 129 ugn, czy żądanie waloryzacji w trybie art. 132 ust. 3 tejże ustawy.

W odpowiedzi pełnomocnik skarżących w piśmie z dnia 15 maja 2009 r. wskazał, że przedmiotem wniosku było żądanie waloryzacji kwoty odszkodowania ustalonego w decyzji o wywłaszczeniu i jego wypłata na podstawie art. 132 ust. 3 ugn.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując tej kontroli sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.], jak i z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.].

Stwierdzić bowiem należy, że organy orzekające nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7, 77 § 1 i 80 kpa). Zgodnie z zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 kpa, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy winny czuwać przy tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i pouczeń.

Zdaniem Sądu, organy naruszając powyższe przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, nie dołożyły należytych starań w celu wyjaśnienia jakie było rzeczywiste żądanie skarżących i w związku z tym przedwcześnie przyjęły, że wniosek skarżących dotyczy ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a nie jest wnioskiem o waloryzację ustalonego, lecz niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. W rezultacie rzeczywiste żądanie skarżących zostało sformułowane dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Przypomnieć trzeba, że wnioskiem z 4 kwietnia 2006r. skarżące zwróciły się do organu I instancji o "rozliczenie odszkodowania za grunty zabrane w latach 70-tych". Następnie 6 kwietnia 2006r. przedłożyły Staroście pismo Prezydium WRN w P. z [..] 1970 r. zawiadamiające o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej oraz decyzję (bez jej pierwszej strony) Prezydium WRN w P., w której wskazano, że "W myśl art. 7 ustawy z dnia 12.III.1958r. wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem, zaś obowiązek odszkodowania ciąży na ubiegającym się o wywłaszczenie. Urząd Spraw Wewnętrznych, określając odszkodowanie za dokonane wywłaszczenie, przyjął w oparciu o opinię biegłej inż. A. L., jako podstawę jego obliczenia za grunt rolny zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy, cenę gruntu ustaloną zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 15.XII.1969r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M. P. Nr 53, poz. 424). (...) Ustalenie terminu płatności przyznanej sumy odszkodowania nastąpiło stosowanie do przepisu art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 12.III.1958r. Odszkodowaniem nie objęto strat związanych z wcześniejszym zajęciem wywłaszczonego gruntu dla braku podstaw prawnych." Z kolei w piśmie z 8 maja 2006 r. L. W. podała, że "nie posiada dokumentów udowadniających, że jej rodzice odebrali odszkodowanie, bowiem nie wyrazili oni zgody na zbycie działek...". Dodała, że "żadnych pertraktacji na temat odszkodowania nie było." W dniu 28 sierpnia 2006r. Starosta uzyskał z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. m.in. pełną kopię decyzji z [..] 1970r., w której w punkcie I orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości położonych w B. dz. nr [..] oraz [..] stanowiących tabularną współwłasność P. i G. G., w II punkcie przyznano wywłaszczonym odszkodowanie w kwocie 2.789,60 zł.

Mając na względzie przytoczone okoliczności stwierdzić należy, że organy orzekające dysponowały wiedzą, że wywłaszczenie P. i G. G. z przedmiotowych nieruchomości nastąpiło za odszkodowaniem w kwocie 2.789,60 zł. Błędne było zatem żądanie Starosty aby skarżące sprecyzowały wniosek z 4 kwietnia 2006r. uzupełniony pismem z 6 kwietnia 2006 r. poprzez określenie, czy wnoszą o ustalenie odszkodowania, czy może o wypłatę już ustalonego odszkodowania (pismo z 5 kwietnia 2007 r.). Skoro bowiem organ I instancji bezsprzecznie stwierdził, że przedmiotowe nieruchomości zostały faktycznie wywłaszczone i z tego tytułu ustalono odszkodowanie to powinien był zbadać, czy odszkodowanie to zostało wypłacone (okoliczność tę zbadał organ I instancji) i czy istnieją podstawy - w razie braku wypłaty - do jego waloryzacji (art. 132 ust. 3 ugn). Uznać zatem należy, że organy orzekające błędnie zastosowały przepis art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej: ugn) w związku z art. 105 kpa.

Zgodnie z powołanym przepisem ustawy o gospodarce nieruchomościami (obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji) starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:

1. w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1, art. 124-126,

2. na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości,

3. gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Tym samym wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu ma miejsce wówczas, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości pod warunkiem, że nie ustalono odszkodowania (art. 129 ust. 5 pkt 2 ugn). Jeżeli zaś odszkodowanie zostało ustalone w decyzji o wywłaszczeniu, a tak stało się w niniejszej sprawie (decyzja z [..] 1970r.), to należało wyjaśnić, czy doszło do jego wypłaty.

Błędne zaś było twierdzenie organu I instancji, że "zapłata odszkodowania należy do sfery wykonania decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, a więc do zakresu egzekucji administracyjnej, dlatego ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje prowadzenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania. W doktrynie prawa wywłaszczeniowego charakter instytucji odszkodowania z tytułu wywłaszczenia jest zobowiązaniem cywilno-prawnym, które podlega przedawnieniu. roszczenie o wypłatę odszkodowania jako zobowiązanie pieniężne podlega 10-letniemu okresowi przedawnienia". Zgodnie bowiem z art. 132 ust. 3 ugn wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Wyjaśnić należy, że waloryzacja oznacza urealnienie już ustalonego, a nie wypłaconego odszkodowania przy zastosowaniu odpowiednich wskaźników (art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Dotyczy ona okresu między datą, kiedy decyzja o ustaleniu odszkodowania stała się ostateczna, a datą wypłaty odszkodowania. Zabezpiecza zatem interes wierzyciela przez danie mu gwarancji, że mimo opóźnienia w zapłacie odszkodowania otrzyma je w odpowiedniej wysokości (wyrok NSA z 7 maja 2002 r., sygn. akt I SA 2378/00, Lex nr 81740). Roszczenie waloryzacyjne uregulowane w tym przepisie, czyli o wypłatę uaktualnionego odszkodowania, ma charakter publiczno- a nie cywilno-prawny (uchwała składu 7 sędziów SN z 7 kwietnia 1993 r., IIIAZP 3/93, OSNCP 1993, nr 10, poz. 174, również wyrok NSA z 20 stycznia 2009 r., I OSK 122/2008, LexPolonica nr 2016002). W prawie publicznym zaś - co do zasady - nie można mówić o przedawnieniu, chyba, że przepis wyraźnie tak stanowi.

Ponieważ skarżące w toku postępowania sądowoadministracyjnego określiły swoje żądanie w ten sposób, że domagają się waloryzacji kwoty odszkodowania ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej, organy winny ponownie przeprowadzić postępowanie mając na uwadze treść tak sformułowanego roszczenia.

Na marginesie należy wskazać, że powoływanie się przez organ I instancji (poprzez przytoczenie fragmentu pisma A.) w uzasadnieniu decyzji na przepis art. 6 Kodeksu cywilnego, który nakłada w postępowaniu cywilnym ciężar udowodnienia faktu na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, cechuje nieznajomość zasad prowadzonego postępowania administracyjnego. Przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 7 kpa to organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Z powołanej zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek organu administracji publicznej (a nie strony!) wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa (B. Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kpa. Komentarz, Warszawa 2008, s. 71).

Mając na względzie powołane okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w oparciu o przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. oraz § 3 ust. 1 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), zaś o wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.

/-/ W.Batorowicz /-/ B.Drzazga /-/ A.Łaskarzewska

MK