Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1351/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107  par. 3 w zw z art. 140
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1351/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 marca 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r., sprawy ze skargi L. N., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 7 lipca 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami za, zwłokę, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. określa, że opisane w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 grudnia 2008 roku nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił L. N. oraz Z. N. – wspólnikom cywilnym obecnie nieistniejącej już F.H. Usługi Transportowe s.c. umorzenia: należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby prowadzące działalność gospodarczą oraz składek na Fundusz Pracy za osoby prowadzące działalność gospodarczą jak i odsetek od powstałych zaległości na dzień 30 lipca 2007 roku łącznie w kwocie 24.244,16 zł. W uzasadnieniu organ podał, że w stosunku do wnioskodawców nie zostały spełnione warunki ani z art. 28 ust. 2 ani z art. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku (Dz.u. Nr 141, poz. 1365.). W ich przypadku nie zachodziła bowiem przesłanka całkowitej nieściągalności w/w zaległości (nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję). Poza tym żaden z wnioskodawców nie wykazał, aby opłacenie powstałego długu pozbawiło zobowiązanych i ich rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu L. N. pomimo przejściowych problemów zdrowotnych w dłuższej perspektywie czasowej miał możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Poza tym pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która miała stałe dochody, a także miała możliwość korzystania z pomocy finansowej córki. Również Z. N., w opinii organu, mógł podjąć pracę zarobkową, a jego sytuacja rodzinno – majątkowa nie wskazywała na brak możliwości zaspokojenia powstałych zaległości publicznoprawnych. ZUS zaznaczył również, że miał na uwadze fakt, iż Z. N. ma także inne zobowiązania prywatnoprawne do zapłaty. Niemniej jednak, jego zdaniem, okoliczność ta nie mogła mieć charakteru decydującego, gdyż prowadziłaby do uprzywilejowania innych wierzycieli. Poza tym organ stwierdził, że niesolidność w płaceniu składek w przedmiotowej sprawie trwała prawie cały czas przez okres prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreślił nadto, że przedmiotowa decyzja ma charakter uznaniowy i nawet po wystąpieniu ustawowych przesłanek, to od decyzji ZUS zależy pozytywne lub negatywne rozstrzygniecie danego wniosku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 15 stycznia 2009 roku L. N. oraz Z. N. roku domagali się uwzględnienia ich wcześniejszej prośby i umorzenia obciążających ich zaległości na rzecz ZUS. Argumentując, podnieśli, że organ błędnie ocenił ich sytuację materialno – rodzinną. Żaden z nich nie jest bowiem w rzeczywistości zdolny do podjęcia pracy zarobkowej ze względu na stan zdrowia. Poza tym L. N., wbrew twierdzeniom organu, nie może już liczyć na jakąkolwiek pomoc córki, zaś dochód jego żony w postaci renty wynosi 439, 43 zł netto miesięcznie. Wreszcie licytacja jego jedynego majątku (tj. zajętej hipoteką przymusową nieruchomości ) zmusi jego i całą rodzinę do korzystania z pomocy społecznej ze względu na brak środków do życia.

Decyzją z dnia [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy w/w decyzję ZUS, podzielając jego stanowisko. Wskazał przy tym, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające dowiodło, że wnioskodawcy posiadają zdolność do pracy, nie są zarejestrowani jako bezrobotni, z pomocy społecznej korzysta tylko L. N., który jednak posiada majątek (nieruchomość), z której można prowadzić egzekucję należności wobec ZUS. Poza tym organ powtórzył argumenty z zaskarżonej decyzji

W skardze z dnia 3 sierpnia 2009 roku L. N. domagał się uchylenia decyzji Prezesa ZUS, powielając swoje wcześniejsze zarzuty oraz ich argumentację.

W odpowiedzi na skargę z dnia Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych, podtrzymując dotychczas prezentowane uzasadnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z odmiennych powodów niż w niej wymienione.

Zważyć bowiem należy, iż na mocy art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw, dotyczących w szczególności umorzenia należności z tytułu składek. Poza tym w świetle ust. 4 powołanego przepisu od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wreszcie na podstawie art. 123 omawianej ustawy w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Z przytoczonych regulacji wynika zatem jednoznacznie, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że w pierwszej instancji wprost, a przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odpowiednio.

Na gruncie natomiast Kodeksu postępowania administracyjnego stosownie do art. 61 § 1 postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W ramach zaś art. 62 Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. W końcu organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej (art. 104 § 1 ustawy).

Powyższe wskazuje zatem, że możliwość objęcia danej sprawy, w której występuje wiele stron, jednym postępowaniem zależy od zachodzących między ich prawami lub obowiązkami relacji. Jeżeli mają one charakter materialny (tj. wywodzą się z tego samego stanu faktycznego oraz tej samej podstawy – współuczestnictwo materialne) to organ może prowadzić jedno postępowanie, kończąc je również jedną decyzją. Jeśli jednak ten warunek nie zostanie spełniony (np. chodzić będzie nie o tę samą ale taką samą podstawę faktyczną lub prawną) między stronami istnieć może co najwyżej współuczestnictwo formalne, skutkujące w każdym wypadku prowadzeniem osobnych postępowań oraz wydaniem odrębnych decyzji co do poszczególnych stron.

Oprócz tego odnieść należy się także do pojęcia "sprawy administracyjnej", ponieważ postępowanie administracyjne toczy się właśnie w jakieś "sprawie", a istotą decyzji administracyjnej jest rozstrzygniecie przez organ danej sprawy. Jakkolwiek wspomniane pojęcie nie posiada definicji ustawowej i dlatego bywa różnie rozumiane, to większość przyjmuje, że: "sprawę administracyjną stanowi więc ta przewidziana w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego, którymi są organ administracyjny i indywidualny podmiot niepodporządkowany organizacyjnie temu organowi" (T. Woś, Pojęcie "sprawy" w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, AUWr nr 1022, Prawo CLVIII, s. 334) w stanie faktycznym określonym w hipotezie normy prawnej (T. Kiełkowski, Sprawa administracyjna, Kraków 2004, s. 3234). Tak rozumiana sprawa administracyjna staje się przedmiotem postępowania jurysdykcyjnego z chwilą złożenia przez ten podmiot żądania wszczęcia postępowania lub też z chwilą wszczęcia postępowania z urzędu przez organ administracyjny" (tak T. Woś w Komentarzu LexPolonica do art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) .

Przekładając cytowane normy i ich wykładnię do postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdzić trzeba, że "sprawą administracyjną" jest tam obowiązek rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniosku zobowiązanego, dotyczącego umorzenia jego należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika więc, że w tym postępowaniu udział bierze podmiot zobowiązany oraz organ administracyjny. Takie też postępowanie winno zostać zakończone decyzją.

O tym, kto jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia składek z tytułu ubezpieczeń społecznych decydują po pierwsze przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a pod drugie również innych – w prawem przewidzianych przypadkach. Dzieje się tak m.in. właśnie odnośnie wspólników spółki cywilnej, którzy zgodnie z art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz.u. 137, poz. 926 ze zm.) w zw. z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości z tytułu składem na ubezpieczenie społeczne, powstałe w ramach funkcjonowania spółki cywilnej. Wobec czego każdy ze wspólników samodzielnie jest odpowiedzialny za przedmiotowe zaległości na rzecz ZUS. W płaszczyźnie procesowej skutkuje to koniecznością wydania odrębnych decyzji, gdzie stwierdza się odpowiedzialność danego wspólnika do zapłaty powstałych należności.

Skoro zatem, każdy ze wspólników spółki cywilnej posiada samodzielny tytuł, na podstawie którego może w efekcie dojść do egzekucji zaległości na rzecz ZUS, oznacza, to że każdy z nich jest również samodzielnym podmiotem postępowania o umorzenie tychże należności. Ponadto nawet formalnie jeden wniosek (tzn. jedno pismo) dwóch takich osób (wspólników) nie może prowadzić do wszczęcia jednego postępowania w kwestii umorzenia składek i wydania w konsekwencji jednej decyzji. Postępowanie, dotyczącego umorzenia składek, obliguje do dokonania szeregu ustaleń faktycznych odmiennych w stosunku do każdego z wnioskodawców. Wobec czego nie mamy do czynienia ze wspomnianym współuczestnictwem materialnym tych osób (gdyż ich prawa nie są oparte na tej samej podstawie faktycznej). Dlatego koniecznym staje się prowadzenie osobnych postępowań w stosunku do poszczególnych wspólników i wydanie w każdym z nich odrębnego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie zaś, jak wynika z akt administracyjnych, istniały dwie odrębne decyzję, dotyczące stwierdzenia odpowiedzialności wspólników F.H Usługi Transportowe s.c. tj. odnośnie L. N. oraz Z. N. W aktach administracyjnych znajduje się też jeden wniosek L. N. o umorzenie zaległości. Pomimo tego organ przeprowadził jak się wydaje jedno postępowanie i bezspornie zakończył go wydaniem jednej decyzji z dnia 29 grudnia 2008 roku nr [...], dotyczącej obu wspólników. Dalej, na skutek odwołania została wydana również jedna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lipca 2009 roku nr [...] (aczkolwiek w dwóch egzemplarzach osobno na nazwiska poszczególnych wspólników), utrzymująca w mocy wcześniej wspomnianą decyzję roku.

Powyższe dowodzi bezsprzecznie, że ZUS naruszył przepisy art. 62 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a Prezes ZUS art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu obie decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa, ponieważ złamano podstawowe i jasne zasady, dotyczące wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach. Co więcej, w chwili obecnej przykładowo uchylenie decyzji organów obydwu instancji doprowadziłoby do eliminacji obrotu rozstrzygnięcia w stosunku do Z. N., pomimo że nie zaskarżył on omawianych decyzji do sądu administracyjnego.

Poza tym Sąd pragnie podkreślić, że rację mają organy, twierdząc że decyzja w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne ma charakter uznaniowy. Oznacza to także, że organ po wszechstronnej analizie zaistniałego stanu faktycznego, która winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu, ma prawo podjąć negatywną w skutkach dla strony decyzję, pomimo, że ustawowe przesłanki dla zastosowania danej instytucji (np. właśnie umorzenie należności składkowych) w danym przypadku wystąpiły. Jednakże nie jest przy tym zwolniony z prawidłowego ustalenia wszystkich istotnych dla podjęcia decyzji okoliczności faktycznych, z ustalenia czy i ewentualnie która wskazana przez przepis prawny przesłanka wystąpiła oraz uargumentowania, dlaczego pomimo spełnienia warunków ustawowych, organ nie znalazł podstaw do zastosowania tej instytucji (tak też m.in.: WSA w Warszawie w wyroku z dnia 20 września 2006 roku, III SA/Wa 1163/2006, LexPolonica nr 413723, WSA W Warszawie w wyroku z dnia 4 marca 2008 roku V SA/Wa 2841/2007 LexPolonica nr 1991756, WSA w Warszawie wyroku z dnia 21 maja 2008 roku V SA/Wa 2633/2007 LexPolonica nr 1985796, WSA w Warszawie w wyroku z dnia 21 maja 2008 roku V SA/Wa 681/2008 LexPolonica nr 1985797). Dalej pamiętać należy, że uwzględniając zasady wyrażone w art.6 (zasada praworządności) i art.8 (zasada pogłębiania zaufania) oraz treść art. 107 § 3 (składniki uzasadnienia decyzji) Kodeksu postępowania administracyjnego organy winny ustosunkować się do wszystkich zarzutów czy twierdzeń strony postępowania. Wreszcie zaznaczyć trzeba, że wprawdzie rzetelne ustalenie stanu faktycznego jest obowiązkiem organów, lecz w sytuacji kiedy chodzi o sytuację materialno – rodzinną strony, to ona dysponuje pełną wiedzą oraz dowodami, potwierdzającymi jej stanowisko. Wobec tego w tym zakresie na niej spoczywa obowiązek poinformowania organów o wszystkich istotnych okolicznościach dla rozstrzygnięcia, a nadto przedłożenia dowodów na ich poparcie.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy winny w uzasadnieniu decyzji odnieść się do wszystkich twierdzeń i zarzutów skarżącego, czego w zaskarżonych decyzjach zabrakło. Mianowicie, L. N. już na etapie postępowania odwoławczego konsekwentnie wyjaśniał, że córka nie jest w stanie udzielić mu pomocy finansowej. Pomimo tego, organ odwoławczy wbrew twierdzeniom skarżącego i bez uzasadnienia przyczyn postawionej tezy cały czas uznaje, że L. N. może korzystać z pomocy córki i podaje ten argument na poparcie ustalenia, że skarżący ma możliwości regulacji powstałych należności. Dalej organ odwoławczy w ogóle nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego, że dochody jego żony wynoszą 439 zł netto miesięcznie i nie jest to kwota wystarczająca na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Z drugiej strony L. N. winien również pamiętać, że organy mają prawo ocenić wiarygodność jego wypowiedzi, biorąc pod uwagę zasady logiki oraz doświadczenia życiowego. W ich świetle zaś trudno uznać za prawdziwe twierdzenia, że bez pomocy osób trzecich lub spieniężenia istniejącego majątku za wspomnianą kwotę jest w stanie utrzymać się trzyosobowa rodzina, w tym z jedną chorą osobą. Dalej organy pominęły twierdzenia skarżącego, dotyczące przyczyn zaprzestania rozłożonej na raty należności na rzecz ZUS. W końcu zauważyć trzeba, że organy nie ustosunkowały się również do kwestii korzystania przez skarżącego i jego rodziny pomocy społecznej w sytuacji, kiedy dojdzie do licytacji nieruchomości L. N., co jego zdaniem, w niniejszej sprawie stanowi interes publiczny przemawiający za umorzeniem powstałych zaległości. Z drugiej strony, skarżący winien także uwzględnić fakt, iż w interesie publicznym nie leży uprzywilejowanie osób, które swoim nierzetelnym postępowaniem doprowadziły do powstania należności publicznoprawnych. Sprzeczne byłoby to bowiem z zasadą sprawiedliwości społecznej.

Podsumowujące, w opinii Sądu, uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełniało wymogów z art. 107 § 3 w zw. z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze wcześniej poczynione rozważania Sąd na zasadzie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.