Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2388/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4, 68 ust. 2, ust, 4-6b
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. art. 17 ust. 1, 65 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją uchwałę Prezydium Naczelnej Radcy Adwokackiej [...] lipca 2017 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz K. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2017 r. Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) w związku z art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999, z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania K. G. (strona, skarżący) z dnia [...] sierpnia 2017 r. od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] lipca 2017 r., Nr [...], utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w O. z dnia [...] kwietnia 2017 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy wpisu wnioskodawcy na listę adwokatów Izby Adwokackiej w O., utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] lipca 2017 r., Nr [...], oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w O. z dnia [...] kwietnia 2017 r., Nr [...].

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] marca 2016 r. K. G. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w O. o wpisanie go na listę adwokatów, na podstawie art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, powołując się na fakt, że od 2009 roku wykonuje zawód komornika sądowego.

W celu udokumentowania przesłanek wpisu na listę adwokatów, o których mowa w art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze przedłożył dokumenty w postaci informacji o niekaralności, informacji o niekaralności dyscyplinarnej, opinii Izby Komorniczej we W., a także urzędowo poświadczonych odpisów; dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych, oraz decyzji o powołaniu na stanowisko komornika sądowego.

Uchwałą z dnia [...] kwietnia 2017 r., Nr [...], Okręgowa Rada Adwokacka w O. odmówiła wpisania K. G. na listę adwokatów.

Okręgowa Rada Adwokacka w O. jako podstawę rozstrzygnięcia przyjęła art. 65 pkt 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, wskazując że wykładnia ustawy wyklucza racjonalną możliwość jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata i komornika sądowego. Warunki wpisu na listę adwokatów określone są przez art. 65, natomiast art. 72 ust. 1 pkt. 4 nakazuje okręgowej radzie adwokackiej skreślić adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Ponadto Rada powołała się na § 58 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej), wskazując na zakazanie adwokatowi brania udziału w czynnościach egzekucyjnych, co z kolei stanowi istotną część czynności komornika. Okręgowa Rada Adwokacka w O. uznała za pozbawione waloru elementarnej racjonalności dokonanie wpisu, z niemalże jednoczesnym dokonaniem wykreślenia K. G. z listy adwokatów, uznając, że jeżeli jakaś okoliczność stanowi podstawę skreślenia, jest ona jednocześnie przeszkodą do wpisu.

Od powyższej uchwały K. G. odwołał się do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wnosząc o jej zmianę i uwzględnienie wniosku o dokonanie wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w O. oraz zarzucił uchwale obrazę:

- art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przywołanych przepisów, tj. przez błędne przyjęcie, że zadeklarowanie wykonywania zawodu komornika sądowego po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów stanowi przesłankę do odmowy dokonania wpisu,

- art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez ograniczenie wolności wyboru zawodu adwokata.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lipca 2017 r., Nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę w przedmiocie odmowy wpisu K.G. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w O..

W uzasadnieniu uchwały podzielono w pełni argumentację Okręgowej Rady Adwokackiej w O., a ponadto powołano stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12), co do wykładni art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze: "(•••) usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości", "(...) skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na tę listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich".

W oparciu o powyższe przyjęto, że skreśleniu z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze podlegają osoby, które w chwili wpisu na listę adwokatów zajmowały stanowisko komornika sądowego i nie zrezygnowały z niego po wpisie. Podkreślono, że K. G. w piśmie z dnia [...] kwietnia 2017 roku oświadczył, że po ewentualnym wpisie na listę adwokatów zamierza nadal wykonywać zawód komornika sądowego. Wynika z tego, że nie ubiega się o wpis na listę adwokatów w celu wykonywania tego zawodu, ale po uzyskaniu wpisu zamierza nadal wykonywać zawód komornika, co w przypadku wpisu musiałoby prowadzić do niezwłocznego skreślenia go z listy adwokatów. Ponadto Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zajęło stanowisko, że tego rodzaju sytuacja pozwala na przyjęcie, że stanowisko K. G. o zamiarze wykonywania zawodu komornika sądowego w dalszym ciągu po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów stanowi ujemną przesłankę do wpisu.

Od powyższej uchwały K. G. wywiódł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym wniósł o jej uchylenie w całości wraz z utrzymaną przez nią w mocy uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w O. z dnia [...] kwietnia 2017 roku oraz rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, poprzez dokonanie wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w O., a ewentualnie o uchylenie w całości uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej i przekazanie sprawy Okręgowej Radzie Adwokackiej w O. do ponownego rozpoznania.

Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji przywołała treść art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze, zawierającego przesłanki wpisu na listę adwokatów. Organ wskazał, że wyjątki od tej zasady, wyłącznie w zakresie pkt 4, zostały ściśle określone w art. 66 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o adwokaturze.

W niniejszej sprawie odwołujący powołuje się na przesłanki wpisu, przewidziane w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Przepis ten wprowadza odstępstwo od obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego m.in. wobec osób, które przez okres co najmniej 3 lat wykonywały zawód komornika. Na tę okoliczność K. G. przedłożył dokumenty, potwierdzające spełnienie wskazanych wymagań oraz fakt, że nadal wykonuje zawód komornika sądowego.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości - jakkolwiek K. G. spełnia wymagania formalne polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to jednocześnie należy podzielić stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych uchwałach Okręgowej Rady Adwokackiej w O. i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, iż zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, a zatem organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu odwołującego na listę adwokatów.

W niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości przywołał linię orzeczniczą sądów administracyjnych, m.in. z wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11, oraz z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, czy też Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1120/10, z których wnika, że pełnienie funkcji komornika sądowego stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata.

Minister wskazał za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt VI SA/Wa 1120/10, iż "ratio legis normy prawnej zawartej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z 1982 r. - Prawo o adwokaturze sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub organach ścigania mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Odwoływanie się jedynie do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy jest niewystarczające, a wykładnia celowościowa i systemowa prowadzą do wniosku, iż ustawodawca nie miał intencji różnicowania sytuacji członka Izby Adwokackiej, który po wpisaniu go na listę obejmuje stanowisko w organach ścigania i sytuacji członka adwokatury, który takie stanowisko zajmował, ale z niego nie zrezygnował po uznaniu za dokonany wpisu na listę adwokatów. W obu wypadkach powstaje bowiem sytuacja niedopuszczalna (...)" (LEX nr 737909).

Minister podkreślił , że zarówno we wskazanych wcześniej wyrokach, jak i w wyroku z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 395/11, Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że rozważając zastosowanie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 nie należy różnicować sytuacji formalnego pozostawania na liście adwokatów i czynnego wykonywania zawodu adwokata. Takiego rozróżnienia nie wprowadza bowiem ustawa - Prawo o adwokaturze.

Minister wyjaśnił, że w przypadku statusu prawnego komornika w świetle przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze należy ponownie odwołać się do wykładni celowościowej i systemowej, dekodując pojęcie "stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości" w kontekście wykonywania zawodu komornika sądowego.

W dalszej części uzasadnienia Minister powołał się na definicję legalną wyrazu "komornik sądowy", która znajduje się w art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1277, z późn. zm.),: "Komornik sądowy, zwany dalej "komornikiem", jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym".

Organ podkreślił ,że uznanie komornika sądowego za funkcjonariusza publicznego, działającego przy sądzie rejonowym oznacza, że egzekucja sądowa w sprawach cywilnych jest aktem władzy publicznej, a zatem komornik sądowy co prawda nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, ale wykonuje czynności egzekucyjne jako szczególnego rodzaju funkcje państwa w obszarze wymiaru sprawiedliwości.

Organ wyjaśnił ,że w jego ocenie dla wykładni przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze kluczowa jest zasygnalizowana wyżej wykładnia celowościowa w zbiegu z wykładnią historyczną. Należy pamiętać, iż powyższy przepis w obecnym brzmieniu znajdował się w powyższej ustawie jeszcze przed dniem 30 listopada 1997 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882), która zmieniła status prawny komornika sądowego i dokonała w art. 97 odpowiedniej nowelizacji ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych ((I)z. U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25, Nr 77, poz. 355, Nr 91, poz. 421 i Nr 105, poz. 509, z 1995 r. Nr 34, poz. 163 i Nr 81, poz. 406, z 1996 r. Nr 77, poz. 367 oraz z 1997 r. Nr 75, poz. 471, Nr 98, poz. 604, Nr 106, poz. 679, Nr 117, poz. 751-753, Nr 121, poz. 769 i Nr 124, poz. 782), w tym art. 121 § 1, który dotychczas stanowił: "W sądach rejonowych są zatrudnieni komornicy sądowi, którzy wykonują czynności egzekucyjne oraz inne czynności określone w ustawach.".

Zdaniem Ministra nie ulega wątpliwości, że przed wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji stanowisko komornika mieściło się w dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy- Prawo o adwokaturze. Nowa ustawa, zmieniając formalne usytuowanie komornika sądowego, nie zmieniła jednak charakteru wykonywanych przez niego zadań.

Reasumując organ stwierdził , że funkcjonalnie status prawny komornika sądowego mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze. Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11 oraz z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12.

Ponadto wykładnia ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (vide wyroki z dnia 3 grudnia 2003 r., sygn. akt K 5/02, oraz z dnia 20 stycznia 2004 r., sygn. akt SK 26/03).

Podsumowując, organy samorządu zawodowego adwokatów były uprawnione do oceny, że w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka wpisowa, przy czym zdaniem Ministra Sprawiedliwości wynika ona przede wszystkim z właściwej interpretacji przepisu art. 65 pk:t 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, wywiedzionej na gruncie orzecznictwa z zastosowaniem wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Łączenie funkcji komornika sądowego ze statusem adwokata stwarza bowiem a priori konflikt interesów, stanowiąc o braku rękojmi do wykonywania tego zawodu. Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy -Prawo o adwokaturze stanowi negatywną przesłankę wpisową w zbiegu z art. 65 pkt 1. Norma prawna, wynikająca z przeprowadzonej poprawnie wykładni przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze na gruncie dyspozycji przepisu art. 65 pkt 1 jest bowiem niczym innym, jak tylko negatywną przesłanką posiadania w jednym czasie podwójnego statusu: pozostawania na liście adwokatów i zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonywania zawodu notariusza.

Dlatego w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w sytuacji gdy K. G. nie deklaruje ustąpienia ze stanowiska komornika sądowego, złożywszy wniosek o wpis na listę adwokatów, należało uznać, iż wpisanie go na tę listę byłoby nieuprawnione.

Znajduje to potwierdzenie w regulacjach prawnych samorządu adwokackiego. Kodeks Etyki Adwokackiej w § 58 stanowi, że "Adwokatowi nie wolno brać udziału w czynnościach egzekucyjnych, z którymi wiąże się użycie środków przymusu bezpośredniego".

Minister podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego ukształtowało zakres podmiotowy tego przepisu i nie ulega wątpliwości, że obejmuje on w szczególności samorząd zawodowy adwokatów.

W zgodzie z Konstytucją samorządy zawodów zaufania publicznego mogą być wyposażane w kompetencje wkraczające w dwie istotne sfery wolności obywatelskich: wolności wykonywania zawodu i wolności podejmowania działalności gospodarczej. Ustawodawca określa zakres ograniczeń w tych sferach, zgodny z dyrektywą zapewnienia ochrony interesu publicznego. W wyroku z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt K 6/12, Trybunał Konstytucyjny wskazał: "(...) W państwie prawa organy dokonujące wpisu na listę adwokatów, a więc decydujące o przyznaniu uprawnienia muszą w sposób wszechstronny zweryfikować istnienie ustawowych przesłanek przyznania tego uprawnienia także pod kątem ustalenia, czy dana osoba jest m.in. nieskazitelnego charakteru oraz daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata (art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze). Przesłankami oceny winien być m.in. praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu adwokata, określony w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b prawa o adwokaturze.".

Zdaniem Ministra obie instancje samorządu adwokackiego, podejmując uchwały w sprawie wpisu K. G. na listę adwokatów, działały w ramach powyższych, konstytucyjnie ugruntowanych kompetencji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:art. 66 ust. 1 pkt 2. ustawy w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy prawo o adwokaturze poprze ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż wykonywanie przez skarżącego ,który spełnia wszystkie ustawowe przesłanki wpisu na listę adwokatów, zawodu komornika sądowego i który zadeklarował, że po uzyskaniu wpisu wciąż będzie wykonywać zawód komornika sądowego, stanowi negatywną przesłankę do wpisu na listę adwokatów.

Skarżący domagał się uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i utrzymanej nią w mocy uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] lipca 2017 roku, nr [...], oraz uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w O. z dnia [...] kwietnia 2017 roku, nr [...].Ponadto, w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 152 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym wnosił o stwierdzenie, iż nie podlega ona wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku wydanego w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu rozwinął poszczególne jej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnianie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2017 r., utrzymująca w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2017 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w O. z dnia [...] kwietnia 2017 r., o odmowie wpisu K. G. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w O. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Stosownie do art. 68 ust. 2 i ust. 4-6b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm.), wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 66 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. Okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art.65 pkt 1 - 3. Okręgowej radzie adwokackiej przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Okręgowa rada adwokacka podejmuje uchwałę w sprawie wpisu na listę adwokatów w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o wpis. Od uchwały, o której mowa w ust. 5, służy odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w terminie 14 dni od daty doręczenia uchwały. Od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). Od ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości zainteresowanemu oraz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej do Sądu decyzji podzielił stanowisko prezentowane przez organy Izby Adwokackiej uznając, że odmowa wpisu na listę adwokatów jest uzasadniona, bowiem dokonanie wpisu w zaistniałym stanie faktycznym naruszałoby art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze.

Przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej ustawy stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo wykonywały zawód komornika. Natomiast art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze statuuje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

Przed dokonaniem analizy powyższych przepisów, które stanowiły podstawę odmowy wpisu na listę adwokatów, warto raz jeszcze zaznaczyć, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. W myśl tego przepisu, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;

2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2.

Tak więc przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa cyt. art. 65 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 tej ustawy. Przepisy te ustalają zatem wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wśród przesłanek wpisu na listę adwokatów ustawodawca wbrew twierdzeniom organów nie wymienił przesłanki z art.72 ust.1 pkt 4 prawa o adwokaturze, wobec powyższego organy nie mogą jak w niniejszym postępowaniu doszukiwać się innych ujemnych przesłanek wpisu na listę adwokatów. Sad w tym miejscu jeszcze raz jasno podkreśla ,że przesłanki wpisu na listę adwokatów określa art. 65 w zw. z art.66 ust.1 pkt 1 i 2 prawa o adwokaturze.

Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 wymienionej ustawy, złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym "właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 omawianej ustawy. Zatem ustawodawca w ww. ustawie - Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu.

Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. Zgodnie z art. 70 cyt. ustawy, po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 594/2008 (publ. ONSAiWSA 2010/2, poz. 36) przyjęto, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki określa ustawa.

Z tego względu nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Zawód ten istotnie należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, jednakże organ samorządu zawodowego adwokatów nie może na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze odmawiać dokonania wpisu na listę adwokatów, skoro czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu adwokata, który następnie obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Innymi słowy, przepis ten ma zastosowanie do osoby posiadającej już status adwokata, a nie do osoby, która dopiero ubiega się o stosowny wpis na listę adwokatów. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których należałoby wyprowadzić wniosek o istnieniu takiego obowiązku. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze). W tej sytuacji należy uznać, iż przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, ale nie odnosi się natomiast do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

Nie ulega wątpliwości, że ww. ustawa - Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego. Przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze nie można interpretować w ten sposób, że na jego podstawie dopuszczalna jest odmowa wpisu na listę adwokatów osoby, która pełni funkcję komornika sądowego.

Restrykcyjną sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy -Prawo o adwokaturze należy więc odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można podzielić wykładni, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Złożenie wniosku o wpis, czyli podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska i nawet oświadczenie skarżącej, że po dokonaniu wpisu będzie wykonywać zawód nie uprawnia do odmowy wpisu, gdyż nie wiadomo czy po uzyskaniu wpisu rzeczywiście taki będzie stan faktyczny.

Zważyć należy, że ze względu na brak pewności nabycia prawa do wykonywania zawodu, którego źródłem jest rozstrzygnięcie okręgowej rady adwokackiej, nie jest wymagane zrzeczenie się stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, jeżeli przepis prawa takiej przesłanki wprost nie wprowadza, a takiego wymagania ustawodawca nie przewidział w ww. ustawie - Prawo o adwokaturze.

Natomiast przewidział je w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 637 ze zm.) w art. 26, stanowiąc, że osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. Wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek zarówno warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza (B. Adamiak, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 395/2011, publ. LexPolonica nr 3921461).

Taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Artykuł 65 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje bowiem każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym - co wymaga podkreślenia - wyjątki określa ustawa. Zakres podmiotowy wolności gwarantowanej w tym przepisie obejmuje "każdego", a więc bez wyjątku chodzi o każdego człowieka. Konstytucja ustanawia wolność pracy, z czego wynika z jednej strony wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a z drugiej - zakaz pracy przymusowej. Trybunał Konstytucyjny, szerzej ujmując tę wolność, stwierdził, że oznacza ona "nie tylko brak przymusu, ale również brak ograniczeń, polegających na uniemożliwieniu podmiotom prawnym wykonywania określonego zawodu, czy zatrudnienia, nie przymuszając ich jednocześnie do robienia czegoś innego" (por wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 1999 r. o sygn. akt K 34/98, publ. OTK 1999, Nr 5, poz. 94). Wolność pracy oznacza więc skupienie się ustrojodawcy na przyznaniu jednostce swobód związanych z pracą (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2012, s. 393). Taka wykładnia pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla- jego ochrony. Przypisane organom korporacji zawodowej adwokatów "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo - sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś - osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Organy samorządu zawodowego adwokatów mają więc instrumenty prawne służące zarówno dyscyplinowaniu członków tej korporacji zawodowej, jak i egzekwowaniu nałożonych na nich mocą ustawy obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 1007/12, publ. LEX nr 1451902 oraz z dnia 26 lutego 2014 r. o sygn. akt II GSK 1834/12, publ. LEX nr 1447191).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, iż skarżący będąc komornikiem sądowym, ubiega się jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie uzyskał wpisu na listę adwokatów, nie złożył ślubowania i nie wyznaczył siedziby zawodowej), nie można było zastosować wobec niej sankcji wynikającej z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze.

Jak już zostało zaznaczone, czym innym jest samo nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, a czym innym faktyczne podjęcie tego zawodu. Zarówno organy Izby Adwokackiej w O., jak również sam Minister Sprawiedliwości, stosując wobec skarżącego rygor z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze, de facto uczynili z niego urzędującego adwokata, którego należy skreślić z listy, przy czym podejmowane w sprawie rozstrzygnięcie stanowi odmowę dokonania wpisu na listę adwokatów. Przy zastosowanej przez orzekające w sprawie organy wykładni przepisów ww. ustawy - Prawo o adwokaturze dochodzi zatem do swoistego paradoksu. Warto raz jeszcze podkreślić, że jedynie w przypadku faktycznego podjęcia zawodu adwokata i jednoczesnego przy tym objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze znajduje zastosowanie.

W rozpoznawanej sprawie, wobec dotychczasowego stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister Sprawiedliwości, a przed nim organy samorządu adwokackiego wprawdzie skoncentrowały uwagę na przesłankach wynikających z treści art. 65 pkt 1-3 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, które warunkują możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów, ale zasadność odmowy oceniały pod kątem. art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze ,tworząc nowa negatywna (ujemna 0przesłanke dokonania wpisu

Co do zasady bowiem, okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 omawianej ustawy. Niewątpliwie ten aspekt sprawy winien determinować rozstrzygnięcie podejmowane wobec skarżącego przez Izbę Adwokacką w O. w przedmiocie wpisu na listę adwokatów. Organy samorządu adwokackiego uznały, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki z art. 65 pkt 1-3 Prawo o adwokaturze, a mimo to stosując nowa negatywną przesłankę odmowy wpisu z art.72 ust. 1 pkt 4 tego wpisu odmówiły.

Z taką podstawą zgodzić się nie sposób. Jak wyżej zostało wskazane ubieganie się przez skarżącego jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nawet bez jednoznacznej deklaracji w dacie złożenia wniosku, że wnioskodawca po wpisie podejmie wykonywanie tego zawodu - jest prawem skarżącego. Zdecydowanie przedwczesna jest negatywna ocena posiadania w jednym czasie podwójnego statusu pozostawania na liście adwokatów i zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonywania zawodu notariusza , w sytuacji ograniczenia jej wyłącznie do faktu złożenia wniosku.

Reasumując, Minister Sprawiedliwości, podzielając stanowiska organów Izby Adwokackiej w G. i utrzymując w mocy ich nieprawidłowe rozstrzygnięcia, uchybił tym samym przepisom art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze. Dlatego też, Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych nią w mocy uchwał organu samorządu adwokackiego.

Uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działał na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) i orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku.

W oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i 2 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej kwotę [...] zł tytułem kosztów postępowania; stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi.