Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 224/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6339 Inne o symbolu podstawowym 633
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 3, art. 76 ust. 7
journal: Dz.U. 2015 poz 149
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Alina Dominiak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy finansowej na spłatę kredytu mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 stycznia 2016 r. (nr [...]) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 23 listopada 2015 r. (nr [...]), którą organ odmówił E. S. umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego w kwocie 8.114,47 zł.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 23 listopada 2015 r. (nr [...]) Starosta, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2009 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę (Dz. U. Nr 115, poz. 964) w zw. z art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 149 ze zm.), odmówił E. S. umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego w kwocie 8.114,47 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia 18 listopada 2009 r. E. S. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") otrzymała pomoc finansową państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego w wysokości 12.173,24 zł udzielaną osobom, które utraciły pracę. Decyzjami z dnia 29 listopada 2012 r. (nr [...]), z dnia 13 grudnia 2013 r. (nr [...]) oraz z dnia 23 czerwca 2014 r. (nr [...]) umorzono częściowo należność z tytułu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego w łącznej kwocie 3.296,80 zł. Do spłaty pozostała kwota 8.114,47 zł, którą stanowią: kwota 126.80 zł tytułem raty za miesiąc lipiec 2015 r. oraz kwota pozostałej należności - 7.987,67 zł.

W dniu 5 sierpnia 2015 r. strona wystąpiła o umorzenie kwoty 126,80 zł tytułem raty za lipiec 2015 r. oraz umorzenie choćby częściowe pozostałej należności z tytułu uzyskanej pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę, starosta może odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub umorzyć w całości albo w części należności z tytułu uzyskanej pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego, przy czym stosuje się odpowiednio przepisy art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, czyli konieczne jest wystąpienie jednej z poniższych przesłanek:

w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba, która otrzymała powyższą pomoc, nie posiada majątku z którego można dochodzić należności,

dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która otrzymała pomoc, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu, niezbędnych środków utrzymania,

- osoba, która otrzymała pomoc, zmarła nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności,

- zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przyznanej pomocy przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Wniosek strony przedstawiono Powiatowej Radzie Zatrudnienia w W., celem wydania opinii w kwestii umorzenia całości lub części kwoty 7.987,67 zł. Po zapoznaniu się z treścią wniosku oraz załączonymi dokumentami Powiatowa Rada Zatrudnienia jednogłośnie wyraziła negatywną opinię w przedmiocie umorzenia otrzymanej pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego.

Organ wyjaśnił, że kwota 126.80 zł została przez stronę uiszczona.

Na podstawie analizy dokumentów zebranych w sprawie oraz opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek w wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy uzasadniających umorzenie należności z tytułu uzyskanej pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego. Wysokość dochodu przypadającego na osobę w gospodarstwie domowym strony wynosi 1.195,88 zł, natomiast obciążenia wynikające ze skorzystania z pomocy państwa w spłacie kredytu wynoszą 126,80 zł miesięcznie, co nie pozbawia jej rodziny niezbędnych środków utrzymania. Organ uwzględnił również długi, bo aż 5 letni okres, który pozostał na spłatę przedmiotowego zobowiązania, gdyż w takim czasookresie sytuacja materialna może znacząco ulec zmianie. Udzielona pomoc w spłacie kredytu mieszkaniowego finansowana była ze środków publicznych i organ ma obowiązek dochodzić jej zwrotu, a ponadto nie zostały wyczerpane wszystkie możliwości dochodzenia zwrotu wymaganej należności określone w cytowanych wyżej przepisach.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ nie ustosunkował się do umorzenia raty za lipiec 2015 r., oraz uzasadnił rozstrzygnięcie bardzo lakonicznie, bez odniesienia się do materiałów przedstawionych w postępowaniu przez stronę. Strona wyjaśniła, że kwotę raty za lipiec (126,80 zł) była zmuszona zapłacić w sierpniu 2015 r. w związku z otrzymanym w lipcu 2015 r. wezwaniem do zapłaty. Pieniądze na ten cel pożyczyła, a z uzyskanej telefonicznie z Powiatowego Urzędu Pracy w W. informacji wynikało, że w razie uwzględnienia jej wniosku o umorzenie kwota ta będzie jej zwrócona. W ocenie odwołującej się organ nie ustosunkował się do tych szczególnych okoliczności.

Ponadto, odwołująca zarzuciła, że organ orzekł o odmowie umorzenia kwoty 8.114,47 zł, natomiast Powiatowej Radzie Zatrudnienia przedstawiono do zaopiniowania jedynie kwotę 7.987,67 zł – pomijając kwotę 126,80 zł.

Strona podkreśliła także, że w chwili obecnej jest rozwiedzioną, samotną matką niepełnosprawnego dziecka, co z kolei wyklucza jej powrót do pracy przynajmniej do 2024 r. Jej dochody wynoszą 2.339 zł zaś stałe wydatki 1.235 zł. Wolne środki na utrzymanie to 550 zł na osobę miesięcznie, co można określić jako granicę ubóstwa.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia 12 stycznia 2016 r. (nr [...]) – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę w związku z art. 76 ust. 7 o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego, która to pomoc z założenia nie była pomocą bezzwrotną. Strona już w momencie jej udzielenia winna liczyć się z koniecznością zwrotu, zwłaszcza że warunki tego zwrotu są preferencyjne i dogodne. Nie była to pomoc finansowa na artykuły pierwszej potrzeby, lecz na polepszenie i ustabilizowanie sytuacji mieszkaniowej, która nie była niezbędna. Strona podjęła decyzję skorzystania z tej pomocy i była to jej decyzja w pełni suwerenna.

Organ odwoławczy stwierdził, że zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż na dzień złożenia analizowanego wniosku strona posiadała stałe źródła dochodów w postaci świadczeń z MOPS, dodatku mieszkaniowego i alimentów w łącznej kwocie 2.392 zł, co daje 1.195,88 zł na osobę. Z tego deklarowane średniomiesięcznie wydatki na bieżącą spłatę kredytu mieszkaniowego, czynsz, energię elektryczną, Internet, TV i koszty lekarstw - wynoszą 1.160 zł.

Organ odwoławczy - odnosząc się do zakupu leków wykazanych w postaci faktur VAT - zauważył, że strona nie wykazała żadną dokumentacją lekarską konieczności ponoszenia takich kosztów zakupu leków co miesiąc. Zatem mimo, że sytuacja materialna strony jest okresowo trudna nie wykazała ona, by od częściowego umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego w czerwcu 2014 r. jej sytuacja uległa istotnemu pogorszeniu.

Zdaniem organu odwoławczego jeśli niepełnosprawne dziecko strony wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów na zabiegi i rehabilitację, to możliwe byłoby ich zabezpieczenie przez podwyższenie kwoty alimentów należnych od ojca dziecka, gdyż do ponoszenia ich zobligowani są rodzice. Sam fakt stwierdzenia niepełnosprawności syna nie może implikować umorzenia analizowanej należności.

Organ wskazał, że orzekając w niniejszej sprawie organy muszą zachować szczególną staranność w dysponowaniu należnością publicznoprawną, a interes dłużnika musi również uwzględniać interes Skarbu Państwa.

Organ wskazał, że nie bez znaczenia jest okoliczność, iż z zaciągniętego zobowiązania strona faktycznie spłaciła tylko jego niewielką część wynoszącą 7,3 %, natomiast ok. 30 % tego zadłużenia zostało już umorzone. Zatem realny udział w spłacie tego zadłużenia z uwagi na jego wysokość także nie uzasadnia kolejnego umorzenia pozostałej do zapłaty należności, nawet tylko częściowej. Takie bowiem wielkokrotne częściowe umorzenie zobowiązania nie może prowadzić wprost do jego prawie całkowitego umorzenia, a tym samym swego rodzaju obejścia przepisów prawnych normujących tę materię. Rata spłaty udzielonej pomocy wynosi miesięcznie 126,80 zł, czyli 5,3 % deklarowanych dochodów strony i brak jest podstaw do wykluczenia, że do zakończenia 5-letniego okresu spłaty tej należności sytuacja materialna wnioskodawczyni nie ulegnie poprawie. Organ stwierdził, że instytucja prawna umorzenia należności jest nadzwyczajną formą ustania zobowiązania, a w związku z tym może być stosowana tylko w szczególnych, wyjątkowych okolicznościach odnoszących się do wszystkich zobowiązanych.

Dalej organ wyjaśnił, że Powiatowa Rada Zatrudnienia negatywnie zaopiniowała wniosek strony, a nie umorzenie należności w kwocie 7.987,67 zł. Dlatego też zarzut, jakoby Rada nie zaopiniowała umorzenia także kwoty 126,80 zł jest chybiony. Nawet gdyby opinia w tym zakresie byłaby pozytywna dla strony, to nie byłaby ona wiążąca dla organu podejmującego decyzję.

Kończąc organ wyjaśnił, że jeżeli sytuacja strony uległa istotnej zmianie, to może to stanowić przesłankę do wystąpienia przez dłużnika z nowym wnioskiem w przedmiocie umorzenia częściowego lub całkowitego zobowiązania.

E. S. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez:

- nieuwzględnienie dowodów w postaci faktur dokumentujących ponoszenie wysokich kosztów leczenia skarżącej i jej syna oraz przeoczenie wszystkich dołączonych zaświadczeń lekarskich;

- pominięcie faktu, iż od grudnia 2015 r. dodatek mieszkaniowy nie został już skarżącej przyznany i jego kwota nie może być wliczana do dochodów skarżącej;

- błędne wyliczenie miesięcznych kosztów ponoszonych przez skarżącą na kwotę 1.160 zł, wbrew wskazaniu przez skarżącą w oparciu o przedłożone dowody kwoty 1.235 zł;

przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie;

2) art. 106 § 1, § 2 i § 5 k.p.a. w zw. z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, poprzez nie przedstawienie skarżącej postanowienia powiatowej rady zatrudnienia w przedmiocie zaopiniowania jej wniosku o umorzenie należności i tym samym uniemożliwienie złożenia przez skarżącą zażalenia na to postanowienie;

3) art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

Nadto zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 68, art. 71 oraz art. 75 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niezastosowanie zawartych w nim zapisów przy rozpatrywaniu sprawy.

W uzasadnieniu wskazała, że organ orzekający pozostawił zupełnie poza swoimi rozważaniami bardzo licznie przedłożone przez skarżącą dowody dokumentujące jej trudną sytuację życiową i duże obciążenia finansowe w skali miesięcznej, dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej i jej syna wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Nadto organ uznał, że działania skarżącej służące zapewnieniu rodzinie mieszkania, tj. w sytuacji kryzysowej skorzystanie przez nią z pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego, nie było niezbędne, co jest sprzeczne z art. 71 i art. 75 Konstytucji RP oraz założeń ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę. Zdaniem skarżącej mieszkanie jest "artykułem" pierwszej potrzeby, gdyż ludzie nie mogą mieszkać pod gołym niebem, a państwo ma obowiązek zwalczać bezdomność swoich obywateli. Skarżąca przed zaciągnięciem kredytu mieszkaniowego nie posiadała mieszkania i starała się o lokal w Urzędzie Miasta, lecz szanse na to były zerowe. Zmuszona więc była je wynajmować, aby zapewnić dach nad głową sobie i dziecku. Nie stać jej było na zakup mieszkania za gotówkę, toteż zaciągnęła w tym celu kredyt hipoteczny.

Skarżąca zwróciła uwagę, że niepełnosprawność dziecka wykluczająca jej możliwość pracy zarobkowej powstała dopiero w 2011 r. Tymczasem pomoc państwa w spłacie kredytu skarżąca otrzymała w 2009 r. będąc tymczasowo bezrobotną, jednak nadal zamężną matką dziecka, które wówczas nie miało orzeczonej niepełnosprawności, a więc w sytuacji, gdy liczyła na szybki powrót do pracy zawodowej. Wobec tego skarżąca nie mogła przewidzieć ani późniejszej niepełnosprawności dziecka, ani własnego rozwodu i w konsekwencji braku możliwości spłaty rat udzielonej jej pomocy. Skarżąca wskazała również, że wystąpienie do sądu celem podwyższenia alimentów od ojca dziecka - który po przebytym udarze mózgu pozostaje osobą niepełnosprawną i niezdolną do pracy - jest bezcelowe i przyniosłoby skutek odwrotny do zamierzonego, czyli obniżenie otrzymywanej kwoty, tym bardziej, że alimenty były zasądzone, gdy otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 620 zł, a nie – jak obecnie – w kwocie 1.200 zł.

Skarżąca zwróciła uwagę, że w zaskarżanej decyzji organ błędnie podał, iż jej dochód stanowi łącznie 2.392 zł, natomiast miesięczne stałe wydatki oscylują w granicach 1.160 zł. Skarżąca wskazała, że w rzeczywistości od grudnia 2015 r. nie otrzymuje już dodatku mieszkaniowego, a miesięczne koszty wciąż wzrastają i łącznie wynoszą średnio ok 1.300 zł. Wolne środki jakie pozostają po uiszczeniu bieżących opłat i zakupieniu koniecznych lekarstw dla skarżącej i jej syna, to kwota ok. 1.000 zł, czyli 500 zł na osobę miesięcznie. To wszystko, co pozostaje rodzinie na wyżywienie, ubranie, środki czystości, wydatki edukacyjne syna skarżącej oraz wszelkie inne koszty jakie wynikają z prowadzenia gospodarstwa domowego (okresowy zakup naczyń, wyposażenia i napraw czy też wymiany zużywających się sprzętów). Wskazała, że oceniając swoją sytuację materialną, nie może zgodzić się z twierdzeniem organu, że nie zachodzi w jej przypadku przynajmniej jedna przesłanka wymieniona w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. że dochodzenie należności nie pozbawi skarżącej i syna niezbędnych środków utrzymania. Tak niska kwota pozostająca na utrzymanie powoduje, że jej rodzina żyje na granicy ubóstwa. Każde dodatkowe obciążenie sprawi, że zostaną pozbawieni środków utrzymania.

Następnie skarżąca powołała się na szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazujących na konieczność zebrania pełnego materiału dowodowego i uwzględnienia interesu strony w postępowaniu administracyjnym. Podkreśliła, że nawet, gdy organ działa w ramach uznania administracyjnego, nie wolno się ograniczać do ochrony interesów państwa. Organ winien być również obrońcą interesów jednostki, zwłaszcza wówczas, gdy strona postępowania nie ma ze względu na stan zdrowia właściwego rozeznania w przepisach prawa i nie może - bez udzielenia jej właściwych wskazówek i informacji - tak pokierować swoimi działaniami, aby wykazać te wszystkie okoliczności, które mają wpływ na rozstrzygnięcie. Na organie spoczywa w takiej sytuacji szczególny obowiązek udzielenia słabszej stronie niezbędnych informacji. Wskazała, że prawidłowo i wyczerpująco sporządzone uzasadnienie decyzji winno realizować zasadę pogłębiania zaufania do administracji publicznej, świadomości oraz kultury prawnej obywateli (art. 8 k.p.a.). Co więcej, ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego niż w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania.

W posumowaniu wyraziła pogląd, że jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony.

W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz z przekroczeniem granic uznania, a organ ją wydający nie uzasadnił rozstrzygnięcia dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, wobec czego skarga zasługuje na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.) bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty a jedynie ocenia, czy postępowanie przeprowadzono prawidłowo i czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem. Sąd administracyjny bada prawidłowość kontrolowanego aktu pod względem jego zgodności z prawem czyli legalności, nie zaś pod kątem jego słuszności czy celowości w kontekście naruszenia przez organy zasad współżycia społecznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 19 czerwca 2009 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę (Dz. U. Nr 115, poz. 964 ze zm.) oraz ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 149 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę, starosta może odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub umorzyć w całości albo w części należności, o których mowa w art. 13, 14 i 16. Przepisy art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stosuje się odpowiednio.

W myśl natomiast art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, starosta może (...) po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Na wstępie należy podkreślić, że decyzja wydana w oparciu o powyższe przepisy ma charakter uznaniowy, co wynika z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może umorzyć należności". Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma zatem prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności.

Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika ze stosowanego odpowiednio - na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę - przepisu art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego określonymi w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013, poz. 267), zwanej dalej "k.p.a.". Mając to na uwadze – aby móc uznać podjętą na podstawie powołanych przepisów decyzję za legalną – należy stwierdzić, że jej wydanie zostało poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat stwierdzenia ustalenia wystąpienia przesłanek wymienionych w punktach 1-4 ust. 7 art. 76 ustawy, a następnie oceną tych okoliczności z punktu widzenia słuszności zastosowania "ulgi" – umorzenia spłaty całości lub części należności z tytułu udzielonego danej osobie i pobranego przez nią kredytu mieszkaniowego.

W tym miejscu należy podkreślić, że ocena istnienia ww. przesłanek/przypadków dających możliwość do umorzenia udzielonej danej osobie pomocy na spłatę kredytu mieszkaniowego winna być dokonywana przez organy w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej (majątkowej, dochodowej) wnioskodawcy. Organ administracji publicznej, rozpoznając sprawę administracyjną, ma bowiem obowiązek każdorazowo brać pod uwagę zarówno stan prawny, jak również stan faktyczny istniejący w chwili podejmowania przezeń decyzji, co jest szczególnie istotne właśnie w przypadku rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie wszelkich "ulg" w spłacie zobowiązań, których zastosowanie ustawodawca łączy z wystąpieniem szczególnie uzasadnionej (nadzwyczajnej, życiowo trudnej) sytuacji w jakiej znajduje się dana osoba. Podstawą bowiem dla podjęcia decyzji w tym zakresie musi być ustalenie faktycznie istniejących ważnych powodów mających wpływ na egzystencję danej osoby (jej rodziny) i skonfrontowanie tych okoliczności z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty ciążących nań zobowiązań.

Analiza przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 1-4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wskazuje, że ustawodawca uzależnił możliwość umorzenia przyznanej pomocy mieszkaniowej (a także rozmiaru tego umorzenia) od stwierdzenia bezcelowości dochodzenia tej należności z uwagi na brak wystarczających "możliwości majątkowych" po stronie zobowiązanego (art. 76 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 i 4) lub z uwagi na zagrożenie egzystencji osoby zobowiązanej do zwrotu pomocy albo osoby pozostającej na jej utrzymaniu (art. 76 ust. 1 pkt 2). Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy w sprawie umorzenia należności z tytułu otrzymanej pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego winno być zatem nakierowane na ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej i dochodowej osoby, której przyznano tę pomoc, w celu rozważenia - z jednej strony możliwości realnego wyegzekwowania danej należności, a z drugiej zapobieżenia sytuacji, w której dochodzenie (wyegzekwowanie) tej należności pozbawiałoby beneficjenta uprzednio otrzymanej "pomocy mieszkaniowej" niezbędnych środków utrzymania jego lub też osób pozostających na jego utrzymaniu.

Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie czyni zadość wskazanym wymogom. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że organ odwoławczy rozpoznając niniejszą sprawę, za podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia, przyjął ustalenia wynikające z wniosku skarżącej złożonego w dniu 5 sierpnia 2015 r. Organ wskazał bowiem w uzasadnieniu decyzji, że "zebrany przez organ I instancji do dnia wydania decyzji materiał dowodowy w sprawie wskazuje, że według stanu na dzień złożenia analizowanego wniosku strona posiadała stałe źródła dochodów w postaci świadczeń z MOPS, dodatku mieszkaniowego i alimentów w łącznej kwocie 2.392 zł, co daje 1.195,88 zł na osobę". Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu zostało podjęte w dniu 12 stycznia 2016 r., a zatem po ponad 5-miesięcznym okresie od momentu złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie pomocy w formie umorzenia w całości lub w części i przedstawienia w nim swojej sytuacji materialnej. Tak długi okres – bez podjęcia na etapie prowadzonego postępowania odwoławczego jakichkolwiek czynności wyjaśniających – nie dawał podstawy do apriorycznego przyjęcia przez organ odwoławczy, że sytuacja bytowa skarżącej nie uległa w międzyczasie zmianie. Co więcej, sama skarżąca w odwołaniu z 13 grudnia 2015 r. zwracała właśnie na to uwagę, opisując sytuację w jakiej się aktualnie znajduje i załączając do odwołania stosowne dokumenty wskazujące na wysokość (wzrost od sierpnia 2015 r.) ponoszonych przez nią kosztów utrzymania, a jednocześnie utratę uzyskiwanych uprzednio dochodów (świadczenia z tytułu dodatku mieszkaniowego). Organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się jednak do twierdzeń skarżącej co do jej bieżącej sytuacji materialnej, jak też nie przeprowadził analizy załączonych przez skarżącą dokumentów wskazujących na aktualnie ponoszone przez nią koszty opłat z tytułu czynszu, mediów (energia elektryczna, telewizja, Internet, telefon), czy też wydatków ponoszonych w związku z leczeniem skarżącej oraz syna (skany faktur na zakup leków). W tym ostatnim wypadku nie czyni temu zadość stwierdzenie organu, że skarżąca "nie wykazała żadną dokumentacją lekarską konieczności ponoszenia takich kosztów zakupu leków co miesiąc". W załączonych do odwołania skanach znajdowały się bowiem dokumenty lekarskie (wyniki badań, skierowania, zaświadczenia lekarskie), które nie zostały w żaden sposób omówione przez organ. Należy więc przyjąć, że organ z niewyjaśnionych powodów pominął te dowody. Gdyby jednak uznać, że organ odwoławczy na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów w istocie kwestionował (z jakichś, bo niewyjaśnionych, powodów) deklarowaną i dokumentowaną przez skarżącą wysokość ponoszonych przez nią kosztów leczenia jej oraz jej syna, to winien wezwać skarżącą do przedstawienia określonej (sprecyzowanej) dokumentacji lekarskiej. Lakoniczne natomiast stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała dokumentacją lekarską konieczności ponoszenia kosztów zakupu leków w sposób oczywisty nie wyjaśnia, dlaczego organ odmówił w tym zakresie mocy dowodowej przedłożonym przez skarżącą dokumentom lekarskim.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Wojewoda – posiadający kompetencję do ponownego w toku instancji rozpoznania sprawy w jej całokształcie (co do istoty) – nie wypełnił należycie roli organu odwoławczego, czym naruszył art. 138 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, przyjąć zatem należy, że dokonana przez organ odwoławczy ponowna analiza przesłanek warunkujących możliwość zastosowania umorzenia należności z tytułu pomocy Państwa na spłatę kredytu mieszkaniowego na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (w zw. z art. 17 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę), była w istocie nieprawidłowa, gdyż oparta została na nieprawidłowo przyjętych ustaleniach co do sytuacji bytowej (materialnej) skarżącej. Okoliczność ta natomiast jest szczególnie istotna z punktu widzenia ustalenia przesłanki określonej w art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która to zobowiązuje organy do jednoznacznego ustalenia, czy dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę wnioskującą o umorzenie należności (lub osoby pozostające na jego utrzymaniu) niezbędnych środków utrzymania. Pojęcie niezbędnych środków utrzymania – w ocenie Sądu – to minimum socjalne, przy ocenie którego należy posiłkować się ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), która ustala kryterium wymagające interwencji państwa w ramach pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 423/12, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd podzielił podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów zawartych w skardze wskazać należy, że w sprawie nie zostały naruszone powołane przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności prawa do ochrony zdrowie (art. 68), prawa rodziny do pomocy ze strony Państwa (art. 71) oraz prawa zaspakajania potrzeb mieszkaniowych przez władze publiczne (art. 75). Bezsprzecznym jest, że skarżąca uzyskała pomoc Państwa na podstawie ustawy z dnia 19 czerwca 2009 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę. Pomoc ta (związana z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych obywateli) została udzielona na zasadach określonych w tej ustawie, tj. jako pomoc zwrotna (art. 1 ust. 1), której spłata została ustalona w sposób preferencyjny, tj. rozpoczęcie spłaty zostało odroczone na 2 lata od zaprzestania płatności rat pomocy przez Państwo i rozłożone na 8 kolejnych lat w równych nieoprocentowanych miesięcznych ratach (art. 13 ust. 1). Ustawa ta w art. 17 ust. 3 wprowadziła także możliwość "odstępstwa" od uregulowanego w niej wymogu realizacji zwrotu pomocy, dając możliwość odroczenia terminu płatności spłaty (zwrotu) udzielonej pomocy, rozłożenia jej na raty lub umorzenia w całości albo w części podlegających zwrotowi należności, stosownie do reguł obowiązujących na gruncie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W ocenie Sądu oznacza to, że w istocie możliwość "odstąpienia" przez Państwo od otrzymania zwrotu pomocy udzielonej osobie na spłatę kredytu mieszkaniowego, zostało ograniczone – tak jak zostało to już zaznaczone powyżej – jedynie do ściśle określonych w art. 76 ust. 7 ww. ustawy sytuacji, tj. gdy zwrot tej pomocy jest niemożliwy lub czasowo utrudniony, z uwagi sytuację materialną (majątkową lub dochodową), w jakiej znajduje się strona zobowiązana do zwrotu pomocy. Z tego też powodu sytuacja zdrowotna czy rodzinna osoby ubiegającej się o ulgę w zwrocie omawianej pomocy nie może – sama w sobie – stanowić przesłanki warunkującej umorzenie zwrotu należności z tytułu pomocy uzyskanej na spłatę kredytu mieszkaniowego, a jedynie może (i powinna) być brana pod uwagę w kontekście okoliczności mających wpływ na sytuację majątkową lub dochodową osoby zobowiązanej, od ustalenia której może zależeć zasadność (celowość) dochodzenia przez Państwo należności wobec danej osoby.

W odniesieniu do podnoszonego zarzutu art. 106 § 1, § 2 i § 5 k.p.a. w zw. z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, należy uznać go za bezzasadny. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy powiatowa rada zatrudnienia jest wyłącznie organem opiniodawczo-doradczym starosty w sprawach polityki rynku pracy. Nie jest zatem organem współdziałającym (uzgadniającym) w rozumieniu art. 106 § 1 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Po 888/10, LEX nr 993642). Z tego też powodu opinia powiatowej rady zatrudnienia, o której mowa w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, nie ma charakteru wiążącego. Organ orzekający w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia nie jest zatem związany opinią powiatowej rady zatrudnienia, gdyż opinia ta to nie zgoda (uzgodnienie) organu współdecydującego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 218/09, LEX nr 553523). Innymi słowy, treść opinii nie determinuje treści rozstrzygnięcia organu w sprawie umorzenia należności. Przyjmuje się, że jedynie "brak opinii byłby brakiem formalnym skutkującym nawet tylko z tego względu uchyleniem decyzji, nie mniej, co należy podkreślić, opinia negatywna nie ma wpływu na rozstrzygnięcie albowiem ustawodawca nie wskazał na konieczność wyrażenia zgody powiatowej rady zatrudnienia na umorzenie należności, a jedynie wskazał na obowiązek przedstawienia stanowiska tej rady przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności" (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 423/12, LEX nr 1343447). Mając to na uwadze, w niniejszej sprawie zasadne wydaje się ponowne wystąpienie do Powiatowej Rady Zatrudnienia w W. i uzyskanie – przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy – opinii tej Rady w przedmiocie umorzenia należności skarżącej, w oparciu o przedstawioną Radzie informację o aktualnej sytuacji majątkowo-dochodowej skarżącej oraz wysokości należności podlegającej zwrotowi.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Wskazania co do dalszego postępowania Wojewody wynikają z powyższych rozważań.