Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 137/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant Referent Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2008r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznał, że kwoty zasiłku pieniężnego wypłacone J. Ł. w okresie od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi w pełnej wysokości wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że świadczenie wypłacone stronie od [...] r. do [...] r. było świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ strona równolegle pobierała z [...] dodatek pielęgnacyjny do [...].

Pismem z dnia [...] r. J. Ł. wniosła odwołanie od tej decyzji. W motywach odwołania podniosła, że przedmiotowe świadczenie otrzymała w okresie wstrzymania jej wypłaty [...] i przysługującego do niej dodatku pielęgnacyjnego, jednakże nie wiedziała, że zasiłek pielęgnacyjny jej nie przysługuje, a pracownicy OPS w B. nie poinformowali jej o tym fakcie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości wyżej wymienioną decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W motywach rozstrzygnięcia zaakcentowało, że w trakcie prowadzonego postępowania należy stronie zapewnić czynny udział, a ponadto strona winna być pouczona o możliwościach wynikających z treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli o możliwości umorzenia w części lub całości nienależnie pobranego świadczenia, odroczenia terminu spłaty oraz o rozłożeniu na raty.

Po wydaniu wyżej wymienionej decyzji organ pierwszej instancji przeprowadził ponowne postępowanie, w ramach którego poinformował stronę o jego uruchomieniu pismem z dnia [...] r. W ramach tego postępowania pełnomocnik strony pismem z dnia [...] r. wystąpił o umorzenie wszczętego postępowania, gdyż żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest dla strony nadmiernie uciążliwe i może doprowadzić ją do stanu ubóstwa. Następnie organ ten decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 42 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104) w związku z § 5 ust. 1 pkt 3 i § 7 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 117, poz. 791) uznał zasiłek pielęgnacyjny wypłacony J. Ł. od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, odmówił umorzenia należności oraz rozłożył należności wraz z ustawowymi odsetkami na [...] rat po [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przedstawił swoje stanowisko w sprawie. Zdaniem organu fakt pobrania nienależnego świadczenia jest bezsprzeczny, nadto strona podpisała oświadczenie, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Analogiczne pouczenie znajdowało się w samej decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie. W dalszej części uzasadnienia organ ten odniósł się do sytuacji osobistej i materialnej strony i uznał, że zasadny jest wniosek o rozłożenie zwrotu należności na raty, a nie został uwzględniony wniosek o umorzenie przedmiotowej należności.

Odwołanie od powyższej decyzji w imieniu strony wniósł jej pełnomocnik S. Ł. W odwołaniu tym wskazał wpierw na trudną sytuację materialną strony, oraz zaakcentował jej wiek i liczne schorzenia, które posiada. Wyliczony dochód strony jest niewystarczający do spłaty nienależnie pobranego świadczenia, a podjęte rozstrzygnięcie jest typowym przykładem bezduszności urzędniczej i brakiem podstawowych zasad humanitaryzmu społecznego.

Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał obowiązujące przepisy prawa w zakresie objętym przedmiotem rozpatrywanej sprawy. Głównym motywem uwzględnienia wniesionego odwołania stało się to, że organ pierwszej instancji jest zobowiązany w pierwszej kolejności wydać decyzję o nienależnie pobranym świadczeniu, a gdy decyzja ta stanie się ostateczna mocą kolejnych decyzji może umarzać nienależnie pobrane świadczenie, odraczać termin spłaty oraz rozkładać na raty. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy zaznaczył, że podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga przeprowadzenia szczegółowego postępowania zmierzającego do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności ustalenia czy występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku strony.

Konsekwencją wydania tej decyzji stało się uruchomienie przez Wójta Gminy B. postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia oraz wydana została decyzja z dnia [...] r., mocą której organ ten uznał zasiłek pielęgnacyjny pobierany przez J. Ł. za nienależnie pobrane świadczenie podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniósł pełnomocnik strony S. Ł. Wskazany powyżej organ decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja ta jest ostateczna i nie została zaskarżona do sądu administracyjnego.

Wnioskiem z dnia [...] r. pełnomocnik J. Ł. wystąpił do Wójta Gminy B. o umorzenie [...] % kwoty należności wraz z odsetkami, a pozostałą część rozłożyć na raty w wysokości [...] zł miesięcznie.

Wskazany powyżej organ decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 42 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104) w związku z § 5 ust. 1 pkt 3 i § 7 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 117, poz. 791) odmówił J. Ł. umorzenia i rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że strona nie może równocześnie skorzystać z pomocy w postaci umorzenia i rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie organ ten wskazał, że po złożeniu wniosku o rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia zostanie on uwzględniony, mając na uwadze jej sytuację osobistą i finansową.

Z decyzją tą nie zgodziła się strona, w imieniu której pełnomocnik wniósł odwołanie. W odwołaniu tym ponownie wystąpił o umorzenie [...] % nienależnie pobranego świadczenia i rozłożenia pozostałej części kwoty na miesięczne raty po [...] zł. W motywach odwołania przedstawił trudną sytuację osobistą i finansową matki. Podkreślił, że jej stan zdrowia jest zły i choruje na liczne choroby, a zwrot nienależnie pobranego świadczenia doprowadzi ją do stanu ubóstwa i uniemożliwi leczenie oraz zapewnienie opieki. O przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wystąpiła wówczas, gdy [...] wstrzymał jej wypłatę [...] i pozostała bez środków do życia, jednocześnie pracownicy pomocy społecznej nie poinformowali jej o konieczności poinformowania ich o zmianie sytuacji związanej z przywróceniem świadczenia [...]. Nadto wskazał, że działania organu są przejawem urzędniczej bezduszności i brakiem podstawowych zasad humanitaryzmu. Podniósł także, że zobowiązana osiąga dochody poniżej minimum egzystencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uwzględniło wniesione odwołanie i decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W motywach rozstrzygnięcia organ ten zwrócił szczególną uwagę na uchybienia organu administracji pierwszej instancji w zakresie postępowania dowodowego, ponieważ jego zdaniem postępowanie takie nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Organ administracji winien wykazać czy w takiej sprawie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, czy też takie okoliczności nie zostały stwierdzone. Ze wskazanych powodów organ ten nakazał organowi pierwszej instancji przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia występujących wątpliwości.

Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia stała się decyzja Wójta Gminy B. z dnia [...] r. Nr [...] wydana na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 42 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104) w związku z § 5 ust. 1 pkt 3 i § 7 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 117, poz. 791), mocą której odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz rozłożył całość kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami na raty w wysokości [...] zł miesięcznie. W motywach rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył ustalenia poczynione w ramach postępowania dowodowego. Zgodnie z nimi rodzina składa się z dwóch osób, których łączny dochód, obejmujący również dochód z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł, natomiast wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą [...] zł, a zatem rodzina jest w stanie zwracać nienależnie pobrane świadczenie rodzinne.

Od decyzji tej odwołanie wniósł pełnomocnik strony S. Ł., który wystąpił o umorzenie całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W motywach odwołania wskazał, że sytuacja J. Ł. jest niezwykle trudna, ponieważ jest już osobą wiekową, mającą [...] lat, poważnie schorowaną i nie posiadającą pełnej sprawności [...], której opieka wymaga dużych nakładów finansowych. Żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia doprowadzi ją do stanu ubóstwa, nadto zarzucił organowi pierwszej instancji, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony w miejscu zamieszkania, a wyliczone wydatki rodziny nie uwzględniają wszystkich wydatków, gdyż są one znacznie wyższe, a wynika to ze stanu zdrowia strony. Podniósł także, że niezasadnie organy doliczyły do dochodu gospodarstwo rolne, ponieważ z uwagi na wiek J. Ł. tego pola nie użytkuje, także on z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie tego pola uprawiać. W piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik strony sprostował wniesione odwołanie w ten sposób, że wywiad środowiskowy przeprowadzony został w miejscu zamieszkania strony, jednakże pracownicy socjalni przynieśli wypełniony druk do podpisu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiło wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, jak również przybliżyło ustalenia poczynione w ramach czynności procesowych. Organ ten w szczególności zwrócił uwagę na fakt, że przepisy prawa nie dają podstaw do tego, aby w ramach postępowania dotyczącego świadczeń rodzinnych wykorzystywać unormowania zamieszczone w pomocy społecznej, a dotyczące przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak również ustalenia dochodu rodziny, zwłaszcza, gdy idzie o dochód z gospodarstwa rolnego. Z tego też powodu doszedł do przekonania, że wykorzystując te unormowania organ ten dopuścił się naruszenia prawa. W dalszej części organ odwoławczy zaakcentował, że uzupełniającego postępowania wymaga wyjaśnienie wydatków, jakie rodzina ponosi na opiekę nad stroną, gdyż nie zostały one w sposób należyty przez stronę udokumentowane, a w odwołaniu zostało podniesione, że wzrastają. Analogicznie należy postąpić w stosunku do córki strony S. P., aby wyjaśniła swoją sytuację osobistą i majątkową oraz to, czy jest w stanie pomagać matce. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przypomniał reguły i zasady postępowania administracyjnego, a w szczególności niezbędność zapewnienia stronie czynnego udziału w podejmowanych czynnościach.

Następstwem powyższego rozstrzygnięcia jest decyzja Wójta Gminy B. z dnia [...] r. Nr [...] wydana na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 6, art. 8 i art. 107 ustawy o pomocy społecznej, art. 42 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104) w związku z § 5 ust. 1 pkt 3 i § 7 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 117, poz. 791) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, mocą której odmówił J. Ł. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. W uzasadnieniu decyzji przywołano wpierw treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie w zwięzły sposób przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania. W dalszej części uzasadnienia przedmiotowej decyzji organ pierwszej instancji przybliżył sytuację osobistą i dochodową strony i stwierdził, że na jej dochód składa się [...] wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł, [...] syna po uwzględnieniu [...] w wysokości [...] zł, co powoduje, że dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Jednocześnie organ ten podniósł, że z uwagi na wiek strony oraz jej stan zdrowia przy ustalaniu wysokości dochodu nie bierze pod uwagę posiadanego [...]. Nadto organ ten ustalił, że strona nie otrzymuje dodatkowego wsparcia ze strony S. P. W dalszej części uzasadnienia organ ten nie podzielił argumentów podnoszonych przez stronę i jej pełnomocnika w ramach prowadzonego postępowania. Zdaniem organu nie zostały udokumentowane pożyczki, jakie strona miała zaciągać przez okres [...] lat, z uwagi na nie otrzymywanie [...]. Także wydatki na leki i leczenie oraz opiekę strony nie zostały udokumentowane poza rachunkiem z apteki na kwotę [...] zł. Zdaniem tegoż organu nie wszystkie deklarowane wydatki rodziny znajdują umocowania w dokumentach. Nadto S. Ł. na bieżąco utrzymuje i eksploatuje duży samochód.

Odwołanie od tej decyzji w imieniu strony wniósł jej pełnomocnik S. Ł. W odwołaniu tym wystąpił o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. W motywach odwołania podniósł on, że organ pierwszej instancji w sposób bezduszny i złośliwy odmawia umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Zaakcentował, że z uwagi na specyfikę [...] nie jest w stanie udokumentować rachunkami kosztów sprawowanej opieki i leczenia strony. Podniósł także, że [...] przez stronę jest w złym stanie technicznym i wymaga licznych napraw. Nadto zaznaczył, że odmowa zeznań przez S. P. spowodowana jest tym, że nie dysponuje odpowiednimi środkami, przy pomocy których mogłaby wesprzeć stronę, a posiadany przez pełnomocnika samochód jest wyeksploatowany i nie nadaje się do sprzedaży, a ponadto niezbędny jest do dojazdu na [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw motywy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, a następnie przytoczył treść art. 30 ust. 1 i ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, jak również umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności oraz rozłożenia na raty. W dalszej części uzasadnienia organ ten przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, oraz przybliżył sytuację dochodową i osobistą rodziny skarżącej, a w szczególności wydatki ponoszone na zaspokojenie szeregu niezbędnych potrzeb bytowych. W ramach tej analizy organ odwoławczy nie dał mocy dowodowej oświadczeniom pełnomocnika strony, że wydatki na leki wynoszą około [...] zł miesięcznie, ponieważ była w stanie udokumentować takie wydatki na kwotę jedynie [...] zł. Nadto zdaniem tego organu nie zostały w żaden sposób udokumentowane wydatki na [...] oraz nie znajdują umocowania twierdzenia pełnomocnika strony, że posiadany samochód jest wyeksploatowany, ponieważ pochodzi on z [...] r. Nie znalazły potwierdzenia oświadczenia S. Ł., że J. Ł. z uwagi na nie otrzymywanie przez okres [...] lat świadczenia z [...], które jest zobowiązana [...]. J. Ł. nie otrzymała świadczenia [...] jedynie przez [...] miesiące i zostało ono jej wypłacone. Dodatkowo pełnomocnik strony na poparcie podnoszonych twierdzeń nie przedłożył żadnych [...]. Organ odwoławczy odniósł się także do oświadczenia S. P. (córki strony), która odmówiła zeznań w charakterze świadka, otóż odmowa taka nie jest równoznaczna z tym, że osoba ta nie dysponuje dochodami, z których może płacić [...], jednakże w tym zakresie niezbędna jest ewentualna droga przed sądem powszechnym. W konsekwencji organ odwoławczy doszedł do przekonania, że w rozpatrywanej sprawie nie występuje szczególna okoliczność uzasadniająca umorzenie nienależnie pobranego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł w imieniu J. Ł. jej pełnomocnik S. Ł. W skardze tej domaga się uchylenia obu decyzji wydanych przez organy administracji. W motywach skargi przedstawił wpierw okoliczności przyznania J. Ł. zasiłku pielęgnacyjnego, jednocześnie zaznaczył, że strona nie zdawała sobie sprawy z tego, że pobiera nienależne świadczenia. W dalszej części skargi przedstawił sytuację osobistą i majątkową skarżącej i stwierdził, że jest to osoba wiekowa licząca [...] lat, schorowana, a pobrane przez nią świadczenia nie starczają na zaspokajanie najniezbędniejszych potrzeb bytowych, z tego też powodu rodzina musi ją wspierać. Zaakcentowano, że dochód na osobę w rodzinie strony uniemożliwia zaspokajanie potrzeb, a tym bardziej pokrycie kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Posiadane [...] nie jest źródłem przychodów, ale stanowi dla strony i jej rodziny obciążenie, ponieważ należy z jego powodu uiszczać [...]. Nadto organ nie uwzględnił okoliczności związanych ze specyfiką zamieszkiwania na [...], w którym zasadą jest forma odrabiania udzielonej pomocy. Wyeksponowane fakty uzasadniają umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, jaką zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi tej organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i nie podzielił argumentacji skarżącej zamieszczonej w skardze.

Pismem procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej adwokat M. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W motywach tego pisma wskazał, że S. Ł. został w ramach przedmiotowego postępowania przesłuchany w charakterze świadka, a jednocześnie złożył on istotne z punktu widzenia strony oświadczenia, jednakże w protokole z tej czynności brak jest rozdzielenia funkcji, w jakich on występuje, a tym samym organ administracji dopuścił się istotnego naruszenia prawa procesowego uzasadniającego uwzględnienie wniesionej skargi, ponieważ oświadczenie pełnomocnika doprowadziło do sytuacji, że pozycja strony stała się gorsza niż była wcześniej. Dodatkowo podniósł on, że organy administracji podjęły decyzje w warunkach uznania administracyjnego, które nakłada na organ określone obowiązki i jego zdaniem organy administracji podejmujące decyzję w sprawie przekroczyły przysługujące im uprawnienia, co także uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie faktem nie budzącym żadnej wątpliwości jest pobranie przez J. Ł. nienależnego świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Okoliczność ta nie wymaga już odrębnego dokumentowania i udowadniania, a co jest istotne także skarżąca (jej pełnomocnicy) nie negują tego faktu. Poza sporem pozostaje także kwestia żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, albowiem organ pierwszej instancji wypowiedział się w tym zakresie decyzją z dnia [...] r., a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy tę decyzję, a strona nie wniosła skargi do sądu administracyjnego na to rozstrzygnięcie.

W tej sytuacji istota przedmiotowego postępowania sprowadza się do wniosku skarżącej z dnia [...] r. o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W tym miejscu należy zaznaczyć, że stanowisko skarżącej reprezentowanej przez pełnomocnika, którym jest jej syn S. Ł. ulegało zmianom, gdyż pierwotnie występował on o umorzenie [...] % kwoty nienależnie pobranego świadczenia i rozłożenia na raty pozostałej kwoty. Następnie już w trakcie prowadzonego postępowania jego żądanie rozszerzyło się o umorzenie całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że pełnomocnik skarżącej ustanowiony przez tutejszy Sąd w ramach prawa pomocy w piśmie procesowym z dnia [...] r. adwokat M.K. podniósł, że dotychczasowy pełnomocnik skarżącej S. Ł. został przez organ pierwszej instancji przesłuchany w charakterze świadka i w trakcie tej czynności prawnej zmienił zakres żądania kierowanego do organów administracji i okoliczność ta jego zdaniem wyczerpuje przesłanki naruszenia przepisów prawa procesowego i uwzględnienia wniesionej skargi. Sformułowany zarzut nie może zostać uwzględniony, albowiem organ pierwszej instancji nie dopuścił się w tym zakresie takiego uchybienia, które uzasadniałoby uwzględnienie wniesionej skargi. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że pełnomocnictwo udzielone S. Ł. ma charakter ogólny i odnosi się do prowadzonych postępowań przed organami pomocy społecznej, nadto pierwszy wniosek w ramach tego postępowania sformułowany został w dniu [...] r. właśnie przez pełnomocnika skarżącej ustnie do protokołu. W tej sytuacji jego modyfikacja dokonana w dniu [...] r. nie może w sposób negatywny wpływać na ocenę prawidłowości działań podejmowanych przez organy administracji, gdyż jak wynika z treści tego protokołu S. Ł. w tej czynności procesowej występował w charakterze strony, a zatem pełnomocnika skarżącej, zatem nie było to przesłuchanie świadka, lecz pełnomocnika strony. W tej sytuacji formułowany zarzut nie może zostać uwzględniony.

Drugi zarzut formułowany przez pełnomocnika skarżącej związany jest z przekroczeniem przez organy administracji granic uznania administracyjnego. Na wstępie przyjdzie zauważyć, że sąd administracyjny uprawniony jest do kontroli prawidłowości decyzji administracyjnych podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, jednakże zakres tej kontroli ograniczony jest do badania, czy organ administracji podejmując decyzję administracyjną dysponował wystarczającym materiałem dowodowym umożliwiającym mu wypowiedzenie się w sprawie. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do oceny zastosowanego uznania, a jedynie do sprawdzenia czy organ ten przed podjęciem decyzji wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy. Wskazane zastrzeżenie posiada istotne znacznie w niniejszej sprawie, ponieważ wyznacza zakres uprawnień przysługujących sądowi w ramach przeprowadzanej kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej. Z tego też powodu w pierwszej kolejności przyjdzie dokonać analizy przeprowadzonego postępowania dowodowego w sprawie. Generalnie podmiotem odpowiedzialnym za przeprowadzenie postępowania dowodowego na gruncie postępowania administracyjnego jest organ administracji i wszelkie uchybienia w tym zakresie obciążają ten organ. W tym zakresie jedyne odstępstwo dotyczy tych postępowań, w których strona ubiega się o przyznanie jej jakichś praw względnie o zwolnienie jej z obowiązków i na tę okoliczność zobligowana jest do przedłożenia stosownych dowodów. W tego typu przypadkach ciężar dowodu spoczywa na stronie chcącej uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie, zadaniem natomiast organu jest jedynie pouczyć stronę o ciążącym na niej obowiązku jak również o ewentualnych skutkach nie wyjaśnienia danej okoliczności. Strona, która w ramach prowadzonego postępowania dowodowego nie przedłoży żądanych przez organ dowodów lub dokumentów potwierdzających jej twierdzenia nie może następnie czynić zarzutu organowi, że danych okoliczności nie wyjaśnił, a tym samym nie może przerzucać odpowiedzialności za własne zaniechania na organ administracji.

Postępowanie dowodowe w rozpatrywanej sprawie prowadzone było przez organ pierwszej instancji z uwzględnieniem wskazań zamieszczanych przez organ odwoławczy w decyzjach uwzględniających wnoszone odwołania. Istotnym elementem tego postępowania jest aktywność samej strony związana z tym, że to ona powołuje się na określone fakty i okoliczności, które jej zdaniem uzasadniają uwzględnienie jej wniosku, a mianowicie ponoszenie dużych wydatków na leki i leczenie, czy związanych z przeprowadzonymi [...] zajmowanego przez skarżącą. W ramach prowadzonego postępowania dowodowego organy administracji zwróciły się do pełnomocnika skarżącej o wykazanie wydatków związanych z leczeniem skarżącej oraz ponoszonych na [...]. W ramach tego postępowania pełnomocnik skarżącego przedłożył pewne dokumenty i dowody świadczące o ponoszonych wydatkach, jednocześnie zasygnalizował, że z uwagi na specyfikę miejscowości, w której zamieszkuje skarżąca nie jest w stanie wielu wydatków udokumentować, zwłaszcza związanych z opieką nad skarżącą. Przedstawione powyżej okoliczności pozwalają na uznanie, że organy administracji obu instancji przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób prawidłowy, albowiem nie tylko umożliwiły pełnomocnikowi skarżącej na czynny w nim udział, ale także wskazały mu, jakie okoliczności winien w ramach tego postępowania udokumentować, ponieważ to on wywodził z nich określone skutki prawne. Na uwagę zasługuje jeszcze i taka okoliczność, że dowody i dokumenty, które mogły stanowić podstawę podejmowanego rozstrzygnięcia organ administracji we własnym zakresie nie był w stanie uzyskać, gdyż mogła je przedłoźyć jedynie skarżąca względnie jej pełnomocnik. Z tego też powodu działania organów administracji należy ocenić pozytywnie.

Kolejną kwestią, która w tym zakresie winna zostać podniesiona, to fakt pominięcia przy ocenie sytuacji dochodowej skarżącej posiadanego [...]. Pełnomocnik skarżącej w skardze do Sądu akcentuje, że jednym z uchybień organów administracji było uwzględnienie [...] przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny, które nie przynosi dochodu, a wręcz przeciwnie stanowi obciążenie dla jej budżetu. Przyjdzie zauważyć, że organ pierwszej instancji w swoim rozstrzygnięciu w sposób jednoznaczny stwierdził, że przy ustalaniu dochodu rodziny nie uwzględnia posiadanego [...]. Stanowisko przyjęte przez organ pierwszej instancji zostało zaakceptowane przez organ wyższego stopnia i wskazane [...] nie zostało uwzględnione przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny. Można powiedzieć, że organy administracji publicznej podjęły rozstrzygnięcie uwzględniające faktyczną sytuację dochodową rodziny skarżącej, a nie wynikającą z unormowań prawnych, albowiem kierując się literalnym brzmieniem przepisów prawa były zobowiązane do uwzględnienia tego dochodu, ponieważ przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują wskazywanej okoliczności za przesłankę pozwalającą nieuwzględnianie tego dochodu przy ustalaniu dochodu rodziny. Jednakże wziąwszy specyfikę prowadzonego postępowania, jak również jego charakter i cel, stanowisko organów administracji zasługuje na aprobatę i z tego powodu nie można im stawiać zarzutu naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym podnoszony zarzut nie jest trafny, a tym samym nie może być skuteczny.

Następnym elementem postępowania dowodowego, który winien zostać poddany analizie jest posiadanie przez pełnomocnika skarżącej samochodu. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że pełnomocnik skarżącej zamieszkuje ze stroną i stanowią rodzinę, gdyż jest jej synem. W pismach procesowych pełnomocnik strony akcentuje, że przedmiotowy samochód jest wyeksploatowany i z tego powodu nie nadaje się do sprzedaży, jednocześnie wykorzystywany jest do transportu skarżącej do lekarza czy na zabiegi. Wskazane twierdzenie skarżącego o wyeksploatowaniu tego samochodu nie zostało w żaden sposób w trakcie prowadzonego postępowania udokumentowane, a z treści pism procesowym można wyczytać składanie w tym zakresie sprzecznych informacji, gdyż raz twierdzi się, że samochód ten nie nadaje się do sprzedaży a następnie akcentuje się cele do jakich jest wykorzystywany.

Przeprowadzone powyżej rozważania pozwalają na postawienie tezy, że postępowanie dowodowe prowadzone przez organy administracji obu instancji jest prawidłowe i nie zawiera uchybień, które pozwalałyby na uznanie, że przy podejmowaniu rozstrzygnięcia przekroczone zostały granice uznania administracyjnego. Skoro nie stwierdzono przekroczenia granic uznania administracyjnego przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji, tym samym brak jest podstaw do zakwestionowania podjętego rozstrzygnięcia, ponieważ jak zostało to już powyżej zaznaczone kontrola sądowa w przypadku decyzji uznaniowych ogranicza się jedynie do badania tego aspektu sprawy.

Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji nie mogą być brane pod uwagę względy akcentowane przez pełnomocnika skarżącej na etapie postępowania administracyjnego, a mianowicie dotyczące wieku strony i jej złego stanu zdrowia. Okoliczności te posiadają znaczenie społeczne i mogą wpływać na ocenę podjętego rozstrzygnięcia, jednakże nie są one o charakterze normatywnym, a zatem nie mogą wpływać na ocenę prawidłowości bądź wadliwości podjętej decyzji. Godzi się zaznaczyć, że akcentowany zły stan zdrowia skarżącej był objęty analizą sytuacji strony, wówczas gdy przeprowadzano taką w zakresie wydatków na leki i leczenie.

W skardze akcentuje się, że odmowa umorzenia nienależnie pobranego świadczenia spowoduje sytuację, w której nie będzie możliwa dalsza egzystencja. Stanowisko prezentowane w skardze nie może zostać uwzględnione, albowiem sytuacja finansowa skarżącej i jej syna nie jest tak dramatyczna jak stara się to przedstawić pełnomocnik skarżącej, nadto co także trzeba podkreślić niska wysokość dochodów tej rodziny spowodowana jest [...] pełnomocnika. Zestawienie dochodów skarżącej i jej syna wykazuje, że dochody skarżącej są wyższe niż jej syna, a zatem dramatyczne stwierdzenia zamieszczone w skardze związane są nie tyle z sytuacją skarżącej, lecz ze złą sytuacją materialną S. Ł. Dodatkowo trzeba zaznaczyć, że wydanie decyzji o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia nie jest równoznaczne z tym, że organy administracji nie rozpatrzą w sposób pozytywny ewentualnego wniosku o rozłożenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia na raty.

Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.

SW