Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 25/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: z art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1  3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca),, sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 19 lutego 2015r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 21 lipca 2014 r. A.T. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Wskazując na trudną sytuację finansową, w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji majątkowej podała, że nigdzie nie pracuje, gdyż nie pozwala na to stan zdrowia. W 2010 r. przeszła poważną operację w klinice w W., zaś aktualnie jest pod stałą kontrolą lekarską Poradni Onkologicznej. Otrzymuje niską emeryturę w wysokości 734,29 zł, z której znaczną część przeznacza na leki. W związku z zajęciem komorniczym z tytułu zaległości wobec dostawców, z emerytury potrącana jest kwota 215,72 zł. Wysokość emerytury wynosi 527,53 zł. Do dnia 1 lipca 2014r. skarżąca otrzymywała dodatek mieszkaniowy w kwocie 289,54 zł.

Do wniosku zobowiązana dołączyła kserokopie: zawiadomienia o wymiarze opłat mieszkaniowych na sumę 452,99 zł, faktury za energię elektryczną za czerwiec 2014r. z kwotą do zapłaty - 118,89 zł, faktury proforma za gaz za okres od 08 sierpnia do 08 października 2014 na kwotę 29,73 zł, zaświadczeń o stanie zdrowia z dnia 20 i 22 maja 2014r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 28 listopada 2010r. oraz decyzji ZUS z "[...]" o waloryzacji emerytury.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie zaległości wnioskodawczyni na łączną kwotę 15.921,67zł, z tytułu składek finansowanych za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2004 do stycznia 2006r., jak również należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za ubezpieczonych nie będących płatnikami za ten sam okres.

Ponadto decyzją z tego samego dnia Zakład odmówił A. T. umorzenia:

1) składek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek oraz finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek za okres od sierpnia 2001 do kwietnia 2006r., na łączną kwotę 6.823,53 zł oraz odsetek za zwłokę w łącznej wysokości 11.418,00 zł i 26,40 zł kosztów upomnienia,

2) składek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek za ten sam okres w łącznej kwocie 4141,36 zł oraz 4.708,00 złotych odsetek za zwłokę i 17,60 zł kosztów upomnienia.

W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł, że sprawie nie zachodziły przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442), dalej jako: "u.s.u.s.". W toku postępowania egzekucyjnego ustalono bowiem, że skarżąca posiada majątek w postaci emerytury, która może być przedmiotem egzekucji. Ponadto wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Odmowę umorzenia składek argumentował też tym, że ocena sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej strony nie wykazała, aby zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie".

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała na trudną sytuację materialną oraz problemy zdrowotne. Podniosła, iż komornik sądowy umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone na rzecz wszystkich jej wierzycieli, z uwagi na bezskuteczność podjętych działań. Zapowiedział ponadto, że umorzy postępowanie prowadzone w celu odzyskania należności ZUS. Według strony, organ I instancji błędnie ustalił, iż jej wydatki mieszkaniowe wynoszą 250 zł, a koszty zakupu leków - 100 zł. Wnioskodawczyni podniosła, że nie posiada samochodu osobowego, mieszka samotnie. Syn jest zaś tylko zameldowany pod tym samym adresem. Do wniosku załączyła sześć postanowień komornika sądowego, zawiadomienie Agencji A z dnia 09 kwietnia 2014r. o wymiarze opłat, fakturę z tej samej daty za gaz, fakturę za energię z dnia 07 sierpnia 2014 r. oraz własne oświadczenia z dnia 07 października 2014 r. odnośnie zameldowania syna, sprzedaży w latach 2002-2006r. samochodu m-ki "[...]" i kosztów ponoszonych na zakup leków.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych ww. rozstrzygnięcie z dnia "[...]" utrzymał w mocy. W uzasadnieniu zwrócił m.in. uwagę, że skarżąca zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności, jednak posiada majątek w postaci otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Uznając w dalszej kolejności, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a, 5, 6 u.s.u.s., Zakład podniósł, że wysokość nieopłaconych należności o umorzenie których wniesiono, przekracza kwotę upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził przy tym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Postanowieniami Komornika Sądowego umorzono wprawdzie postępowania z uwagi na ich bezskuteczność, jednakże dotyczyły one innych wierzytelności. Jak podniesiono w uzasadnieniu decyzji, świadczenie emerytalne skarżącej jest zajęte na rzecz innych należności, które korzystają z prawa pierwszeństwa zaspokojenia, zgodnie z art. 1025 kpc. Do takich zalicza się zaś należności z tytułu nieopłaconych składek, w związku z czym Komornik Sądowy nadal prowadzi egzekucję na rzecz ZUS.

Zakład stwierdził, iż z uwagi na fakt, że obecnie prowadzone jest skuteczna egzekucja nie jest oczywiste, iż nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dla podjęcia decyzji o umorzeniu musi zostać udowodnione wystąpienie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Wskazując natomiast, że we wniosku strona odwołała się do przesłanek umorzenia ww. należności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., Zakład przywołał brzmienie § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki; Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Podniósł, że użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności" oznacza, iż w jego zakresie mieszczą się wszystkie przypadki, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Mając to na uwadze, ZUS wskazał, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Syn pomimo zameldowania nie zamieszkuje wspólnie ze stroną, natomiast pomaga w pracach domowych i zakupach, przynosi żywność oraz zawozi na wizyty u lekarza. Zakład uwzględnił też wysokość świadczenia emerytalnego, które wynosi 862,91 zł brutto i z którego dokonywane są potrącenia w kwocie 215,72 zł miesięcznie na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, prowadzącego egzekucję również na rzecz ZUS. Wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 527,53 zł. Organ zauważył, że skarżąca otrzymuje ponadto dodatek mieszkaniowy w wysokości 289,54 zł miesięcznie. Łączny dochód wynosi miesięcznie 817,07 netto. ZUS uwzględnił podaną przez stronę wysokość miesięcznych kosztów: na mieszkanie w wysokości 531,22 zł i na zakup leków 160,00 zł. Wskazał, że skarżąca ponosi również koszty na zakup żywności w kwocie 200,00 zł oraz środków czystości - 20,00 zł. Łączna miesięczna wysokość wydatków związanych z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych wynosi 911,22 zł.

Mając to na uwadze Zakład stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącej jest niewątpliwie trudna, w związku z czym nie jest ona w stanie opłacić jednorazowo zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności wobec ZUS. Jego zdaniem, istnieje jednak możliwość spłaty zadłużenia w dogodnych ratach. Zawarcie układu ratalnego spowoduje zaś zawieszenie prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego. Może ona też zwrócić się z wnioskiem o ograniczenie wysokości zajęcia świadczenia emerytalnego, z uwagi na trudną sytuację materialną.

Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sprawie nie zaistniała przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, którą jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Pomimo przedłożenia przez skarżącą dokumentacji dotyczącej jej choroby, nie przedstawiła ona żadnych dokumentów wydanych przez powołane do tego organy, z których wynikałoby, że jest niezdolna do uzyskiwania dodatkowego dochodu. Nie wykazała także konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Reasumując Zakład stwierdził, iż podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Przepis art. 28 ust. 2 i 3 daje Zakładowi prawo umorzenia należności w pewnych określonych przepisami okolicznościach. Ustawodawca nie przewidział jednak żadnej okoliczności, w której ZUS miałby obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Odmowa umorzenia nie narusza więc prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem, jak i wtedy gdy nie miały one miejsca. W przeciwieństwie do wierzyciela prywatnego występującego w stosunkach zobowiązaniowych o charakterze cywilnoprawnym, organ nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Składki na ubezpieczenie społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń w tym rent i emerytur. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia zaległych składek, pomimo trudnej sytuacji w jakiej się zobowiązana znajduje.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wskazała, iż nie zgadza się z decyzją ZUS. Podniosła, że zasady umarzania należności przez Zakład są dla niej niezrozumiałe i krzywdzące. Dodała, iż nie rozumie w jaki sposób ZUS ocenia, że jest ona w stanie spłacić należności, skoro w wyliczeniu podała, iż pozostaje jej na życie 200 zł miesięcznie. Kwota ta jednak nie pozostaje do dyspozycji skarżącej ponieważ cena leków i opłat wciąż ulega zmianie. Skarżąca podkreśliła, iż ma jedynie zaległości wobec ZUS. Ponownie wskazała również na bardzo niskie dochody w wysokości około 500 zł. Dlatego ściąganie należności jest w jej przypadku pozbawianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodatkowo podniosła, że stan jej zdrowia stale się pogarsza i czeka ją kolejna operacja. Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek dodatkowej pracy. Dodała również, iż zamieszkuje sama, nie jest w stanie wynająć nikogo do pomocy. Jej syn zamieszkuje oddzielnie wraz ze swoją rodziną i tylko sporadycznie może liczyć na jego pomoc. Końcowo wskazała na podeszły wiek 70 lat, z racji którego chciałaby spokojnie żyć.

Do skargi strona załączyła pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 02 grudnia 2014r., informację Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z 30 listopada 2014r. oraz informacje Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z tej samej daty, o wysokości zadłużenia skarżącej wobec Spółki B i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów

Uchylenie decyzji lub postanowienia, może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy ich wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012, poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a.").

W zakresie tak określonej kognicji, Sąd po dokonaniu analizy całokształtu okoliczności faktycznych i przepisów prawnych w rozpatrywanej sprawie, doszedł do przekonania, że zaskarżoną decyzję należało uchylić. W związku z odmową umorzenia należności A.T. z tytułu składek, doszło bowiem zdaniem Sądu, do naruszenia przepisów prawa.

Podstawę prawną decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowił art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s.. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia, że w sprawie nie występuje wymieniona przesłanka organ rentowy może pomimo tego, w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z dyspozycją § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy:

- opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z treści powołanego przepisu, wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w kategorii przypadków w nim przewidzianych, daje ZUS jedynie możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek, skorzystanie z której pozostawione zostało z woli ustawodawcy, uznaniu administracyjnemu organu. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie przyjmuje się, że nie powinno i nie może ono oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (p. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normy uznaniowej, w szczególności w zakresie norm zawartych w art. 28 ust. 1 – 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w przepisie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W wyroku z dnia 28 kwietnia 2003 r., o sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż: "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Dodać jednakże należy, że uznaniowość decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek nie wyklucza szeroko rozumianej kontroli prawidłowości jej podjęcia. Kontrola ta musi przebiegać z uwzględnieniem prawnych przesłanek określających granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej. Sąd ma obowiązek skontrolować zarówno prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie.

Dokonując na tle powyższych uwag oceny zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, stwierdzić należy, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego - w szczególności art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jak i prawa procesowego, tj. cyt. wyżej art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 tej ustawy, co uzasadniało jej uchylenie.

Niewątpliwie zgodzić należy się z przyjętą przez organy oceną, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, skoro z akt wynika, że skarżąca osiąga dochody z tytułu emerytury w wysokości 862,91 zł brutto. Nie stwierdzono tym samym braku majątku podlegającego egzekucji. Zakład ustalił też, że z majątku skarżącej w postaci otrzymywanego świadczenia emerytalnego prowadzona jest aktualnie skuteczna egzekucja, która rokuje pozytywnie na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Tym samym nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a, 5, 6 u..s.u.s..

Dokonując oceny poczynionych ustaleń Zakład uznał, iż wobec skarżącej nie zachodzą również przesłanki zawarte § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Na podstawie analizy przychodów i wydatków skarżącej ocenił bowiem, że pomimo tego, iż koszty utrzymania skarżącej przekraczają uzyskiwane przez nią dochody, będzie ona w stanie spłacić zaległe należności. Ustalił jednocześnie, że łączny dochód wnioskodawczyni wraz z dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 289,54 zł stanowi kwota 817,07 zł netto, natomiast suma niezbędnych kosztów utrzymania takich jak opłaty za mieszkanie (531,22 zł), zakup leków (160 zł), zakup żywności oraz środków czystości (220 zł), wynosi 911,22 zł. Pomimo stwierdzenia, że sytuacja finansowa skarżącej jest niewątpliwie trudna, odmowę umorzenia tych zaległości organ uznał jednak za uzasadnioną. Przeważający przy ocenie okoliczności sprawy jest bowiem interes społeczny i konieczność zapewnienia wpływów na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Proponując spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności wobec ZUS w dogodnych ratach organ nie wskazał jednak, jak w tak ustalonej, trudnej sytuacji finansowej i życiowej, sięgające wraz z odsetkami za zwłokę kwoty blisko 30.000 złotych zobowiązanie wnioskodawczyni, miałoby być zrealizowane.

Zdaniem Sądu, wskazanie w uzasadnieniu decyzji na możliwość wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o ograniczenie wysokości zajęcia świadczenia emerytalnego, nie przesądza jeszcze o realnej możliwości spłacenia przez nią zadłużenia wobec ZUS.

Dokonana przez Prezesa ZUS w oparciu o powyższe kryteria, ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, narusza w ocenie Sądu opisaną wyżej zasadę uznania administracyjnego, jak i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów. Jest też sprzeczna z treścią wskazanego wyżej pkt 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym to przepisem, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuacja rodzinna - powodująca zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest przesłanką umorzenia zaległości.

Zbyt daleko idące w świetle niekwestionowanych ustaleń organu odnośnie sytuacji finansowej i stanu zdrowia zobowiązanej, są wywody uzasadnienia decyzji, jakoby działania wnioskującej o umorzenie nie przekonywały o wykorzystaniu przez nią w pełni swych zdolności do pracy. Okoliczność, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów wydanych przez powołane do tego organy, z których wynikałoby, iż jest ona niezdolna do uzyskiwania dodatkowego dochodu, nie świadczy, że uzyskiwanie przez nią takiego dochodu jest właśnie możliwe. Z zebranych w sprawie dowodów jednoznacznie wynika, ze zobowiązana jest osobą w wieku 70 lat, schorowaną, stale przyjmującą leki, pozostającą pod stałą opieką poradni onkologicznej i oczekującą na kolejną operację. To zaś niewątpliwie w istotny sposób utrudnia, czy wręcz uniemożliwia znalezienie pracy zarobkowej. Trudno jest więc oczekiwać, by skarżąca miała jeszcze potwierdzać niezdolność do uzyskiwania dodatkowego dochodu, bądź nawet rozważać możliwość uzyskiwania przez nią potencjalnych dochodów.

W ocenie Sądu, obecna sytuacja materialna i osobista A.T. związana z jej stanem zdrowia i wiekiem jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Wbrew twierdzeniom Zakładu, można zaliczyć ją właśnie do przypadków wyjątkowych, a nawet drastycznych. Uzyskiwany przez skarżącą dochód jest tak niski, że z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych, których rodzaj i wysokość wskazuje na ograniczenie się do niezbędnego minimum. Potwierdzeniem powyższego jest otrzymywanie dodatku mieszkaniowego, czy wskazanej przez skarżącą pomocy od rodziny w postaci żywności.

Jeżeli zatem z ustaleń w sprawie wynika, iż ze względu na stan zdrowia i sytuację finansową, opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności z tytułu składek jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez zobowiązaną dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagają szczególnie wnikliwego przeanalizowania.

W ocenie Sądu powyższe kwestie nie zostały przez organ dostatecznie rozważone. Wskazując w uzasadnieniu decyzji istotne z punktu widzenia cyt. wyżej przepisu rozporządzenia ustalenia faktyczne, organ II instancji sformułował wnioski sprzeczne z treścią stanowiących podstawę decyzji, cytowanych wyżej przepisów ustawy i rozporządzenia. Nieprzekonywujący, wobec stwierdzenia niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej i osobistej strony, jest w szczególności argument, iż umorzenie należności przypadających na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych może mieć negatywny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie tego Funduszu oraz na terminową wypłatę świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wyrażonej przez ZUS oceny w powyższym zakresie nie sposób podzielić również z tego względu, iż zaprezentowane stanowisko w zasadzie ograniczałoby, a nawet wręcz eliminowałoby potrzebę i sens regulacji ustanowionej przepisami art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia - w takich, jak m.in. przedmiotowej sprawie sytuacjach, gdzie nie sposób nie przyjąć, że zaistniała jedna z przesłanek umorzenia zaległych składek wymieniona w tych przepisach.

W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji wydanej przez Zakład w rozpatrywanym zakresie nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.. Ogranicza się ono bowiem do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności i stwierdzenia, że spełnienie w ustalonych okolicznościach sprawy określonych przepisami przesłanek mogło, lecz nie musiało prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Trudno zatem kwestionować odczucie skarżącej, iż decyzja odmowna w sprawie umorzenia należności jest dla niej niezrozumiała i krzywdząca. Podkreślić zaś należy, na co trafnie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie, (p. wyrok z NSA dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183), iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącej - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej zobowiązanej z wysokością zaległości i wskazanie dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia.

W niniejszej sprawie, argumentacja organu orzekającego, że w przypadku decyzji uznaniowej, Zakład może udzielić ulgi umorzenia należności z tytułu składek, ale nie ma takiego obowiązku, nie może być zdaniem Sądu uznana za wystarczające odniesienie się do sytuacji skarżącej. Odmowa umorzenia musi opierać się na rzeczywistych podstawach, zaś jej uzasadnienie pełne, logiczne i spójne. Nie sposób bowiem uznać, iż uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") oznacza pełną swobodę organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania, pomimo stwierdzenia, iż wykazana została niemożność zapłacenia należności ze względu na zagrożenie dla egzystencji zobowiązanej. Przytoczona przez organ argumentacja nie uzasadnia zdaniem Sądu, wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i dokładny. Ustalone okoliczności sprawy powinny być więc przeanalizowane i omówione ponownie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględniając powyższe uwagi i wskazania Sądu, powinien też dokonać prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniami swobody uznania administracyjnego, sformułowanych w art. 28 usus oraz wskazanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a..