Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1242/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a lit. c art. 200, 152 art. 133 par. 1,3 art. 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 59 par. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz 161
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 271 par. 1 art. 270 par. 1 art. 11 par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont WSA Katarzyna Nikodem /spr./ Protokolant sekr.sąd. Paulina Budzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2008r. sprawy ze skargi T. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Urzędu Skarbowego P. – N. M. z dnia [...] o Nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz skarżącego [...] tytułem kosztów postępowania sądowego, 3. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Nikodem /-/ K. Pawlicki /-/ W. Zygmont


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego P., na podstawie 41 tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS – Oddział w P., obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od listopada 1997 r. do grudnia 1998 r. oraz za pracowników za okres od czerwca 1997 r. do grudnia 1998r. wszczął w 1998 r. postępowanie egzekucyjne wobec T. P.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 1991 r. nr 36, poz. 161, ze zm.) – dalej zwaną ustawa, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zobowiązanemu T.P. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, ze w oparciu o sporządzony protokół o stanie majątkowym zobowiązanego stwierdzono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Protokół został załączony do postanowienia.

Postanowienie to zostało zobowiązanemu doręczone dopiero w dniu 19 lutego 2007 r. (k. 20 akt egzekucyjnych).

Na powyższe postanowienie T. P. złożył zażalenie w dniu [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o ustalenie, że należność wierzyciela została zaspokojona w całości w toku prowadzonego postępowania. Nadto wnosi o doręczenie protokołu o stanie majątkowym, w oparciu o który zostało wydane zaskarżone postanowienie. Strona domaga się merytorycznego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem faktu, że na poczet zaległości za składki ZUS, zgodnie z procedurą zastosowaną przez Urząd Skarbowy P. Dział Egzekucyjny , zobowiązany przekazał wierzytelność za prace remontowo – budowlane wykonane w budynku przy ul. S. w P. na rzecz firmy P. M. , na całkowite uregulowanie wymienionych należności. Urząd Skarbowy nie poinformował zobowiązanego uchyleniu się P. M. od spłaty przekazanej wierzytelności. Dokument o uznaniu zajętej wierzytelności został przerobiony przez P. M., za co P. M. został winnym popełnienia występku podrobienia urzędowego dokumentu wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...]. Zobowiązany wskazuje, że protokół o stanie majątkowym nie został przez zobowiązanego podpisany, co potwierdził biegły sądowy J. O. w opinii z dnia 7 lutego 2005 r. , że podpis zobowiązanego widniejący na protokole o stanie majątkowym został podrobiony. Zatem po upływie prawie 7 lat zostało doręczone zobowiązanemu postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, oparte na sfałszowanych dokumentach.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej w P. w uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że w art. 59 ustawy ustawodawca zawarł katalog przesłanek stanowiących przeszkodę natury prawnej lub faktycznej prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanka fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego została określona w art. 59 § 2 ustawy, zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W stanie prawnym na dzień wydania zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego art. 59 § 1 pkt 9 ustawy stanowił, że postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu, jeżeli jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ odwoławczy wskazuje, że w wyniku przeprowadzenia czynności egzekucyjnych pod wskazanym adresem dokonano zajęcia ruchomości, które następnie zostały sprzedane za kwoty nieznacznie umniejszające zobowiązanie T.P. Stwierdzono bezskuteczność dalszej egzekucji do nieznanej przez P. M. wierzytelności wskazanej przez dłużnika. Nie ujawniono żadnego innego majątku zobowiązanego, mogącego stanowić wartość dla celów egzekucyjnych. Dalsze ustalenia organu egzekucyjnego potwierdziły sytuację finansową dłużnika, która uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niemożność uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Ustosunkowując się do zarzutu zobowiązanego, że na poczet zaległości przekazana została wierzytelność P. M., organ wskazał, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wskazanej wierzytelności, jednakże wierzytelność ta nie została uznana przez P. M. Oświadczenie w tym zakresie złożone na doręczonemu P. M. zajęciu wierzytelności, noszące znamiona poprawek dokonanych przez dłużnika zajętej wierzytelności w terminie wskazanym w ustawie do złożenia oświadczenia jest w świetle przepisów prawa wiążące dla organu egzekucyjnego. Nadto Dyrektor Izby Skarbowej w P. stwierdził, że obecnie brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że organ egzekucyjny wydał zaskarżone postanowienie na podstawie sfałszowanych dokumentów, ponieważ Sąd Rejonowy uniewinnił poborcę skarbowego Urzędu Skarbowego P. .od zarzutu sfałszowania podpisu na protokole o stanie majątkowym zobowiązanego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny nie ma obowiązku doręczenia protokołu o stanie majątkowym zobowiązanemu, niemniej zobowiązany otrzymał kopię protokołu po jego spisaniu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] T. P. wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zdaniem skarżącego postanowienie o umorzeniu postępowaniu egzekucyjnego zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ rozstrzygnięcie został oparte na podstawie protokołu o stanie majątkowym z dnia 29 grudnia 1999 r., który został sporządzony przez pracownika Urzędu Skarbowego P., na którym widnieje podrobiony podpis zobowiązanego. Zdaniem skarżącego w tym dniu nie było w miejscu zamieszkania przy ul. R. w P. poborcy skarbowego. Ponownie podnosi, że organ egzekucyjny nie uwzględnił faktu, że oświadczenie o uznaniu zajętej wierzytelności P. M. zostało przerobione przez dopisanie "Nie" przed słowem "uznaję". Nadto skarżący wnosi o uwzględnienie, że po wydaniu postanowienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia [...] , w wyroku Sądu rejonowego w P. z dnia [...] uznano za winnego P.M. popełnienia czynu podrobienia urzędowego dokumentu. Nadto wskazuje, że pominięte zostały ustalenia zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lipca 2006 r. sygn. akt I SA/Po 1596/04 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który stwierdził na str. 11 "niedoręczenie skarżącemu postanowienia skarżącemu postanowienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego z dnia 31 grudnia 1999 r. wywołało dla skarżącego szereg negatywnych konsekwencji w sferze jego praw. W szczególności skarżący mógł sądzić, że wobec zajęcia wierzytelności, której wartość ocenie skarżącego znaczenie przewyższała wartość zadłużenia w 1999 r. , zadłużenie zostało uregulowane. Na powyższy fakt mogło także wskazywać niepodejmowanie żadnych czynności przez kilka lat ani przez wierzyciela ani przez organ egzekucyjny...". W związku z powyższym strona wniosła o dopuszczenie dowodu z akt WSA w P. sygn. akt I SA/Po 1596/04. Ponadto skarżący stwierdza, że od wydania postanowienia z dnia 31 grudnia 1999 r. do dnia jego doręczenia upłynęło ponad 7 lat, co stanowi rażące naruszenia prawa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów w niej podniesionych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych, a z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius).

Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego P. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Postanowienie z dnia [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego P. umarzającego postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec T. P. zostało wydane na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy (t.j. Dz. U. z 1991 r. nr 36, poz. 161, ze zm.), który w brzmieniu według stanu na dzień wydania postanowienia stanowił, że postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu, jeżeli jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne. Zatem ustalone przez organ egzekucyjny okoliczności muszą wskazywać, w sposób oczywisty, że majątek zobowiązanego nie wystarczy na zaspokojenie wydatków egzekucyjnego. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że wydając w dniu [...] orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, organ stwierdził istnienie przesłanki z art. 59 § 1 pkt 9 powołanej ustawy wyłącznie na podstawie treści sporządzonego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia 29 grudnia 1999 r. Wbrew temu, co twierdzi w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej w P., organ egzekucyjny, co wynika z uzasadnienia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie wziął pod uwagę żadnych innych okoliczności ustalonych w toku postępowania egzekucyjnego.

Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego zostało skarżącemu doręczone dopiero po wyroku WSA z dnia 28 lipca 2006 r. sygn. akt I SA/Po 1596/04 w dniu 19 lutego 2007 r. Należy zatem przyjąć, że z tą datą zobowiązany dowiedział, że o treści postanowienia. W zażaleniu zobowiązany kwestionuje istnienie przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §1 pkt 9, dowodząc, że należność ta winna zostać w 1999 r. zaspokojona z wierzytelności, którą wskazał zobowiązany, wskazuje zatem majątek na zaspokojenie należności. Powyższa kwestia nie była przedmiotem rozważania organu egzekucyjnego przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Skarżący podnosi, że protokół, na podstawie którego oparł swe rozstrzygnięcie organ egzekucyjny umarzając postępowanie egzekucyjne, jest sfałszowany. Wskazuje na wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej rozpoznając zażalenie stwierdził, że obecnie brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że organ egzekucyjny wydał zaskarżone postanowienie na podstawie sfałszowanych dokumentów, ponieważ Sąd Rejonowy uniewinnił poborcę skarbowego Urzędu Skarbowego P. od zarzutu sfałszowania podpisu na protokole o stanie majątkowym zobowiązanego. Należy jednak odnieść się nie tylko do sentencji wyroku, w którym oskarżonego A. W. Sąd uniewinnił od popełnienia przestępstwa zarzucanego mu w akcie oskarżenia, że w dniu 29 grudnia 1999 r. w P. pełniąc obowiązki poborcy skarbowego sporządził protokół o stanie majątkowym T. P., w którym oświadczył nieprawdę poprzez zawarcie z wizytacji mieszkania zobowiązanego, która w rzeczywistości nie miała miejsca, a następnie w protokole tym podrobił podpis T. P., tj o przestępstwo z art. 271 §1 kk i art. 270 § 1 kk, w zw. z art. 11 § 2 kk, ale również do treści uzasadnienia. Na stronie 8 uzasadnienia wyroku Sąd stwierdza w sposób jednoznaczny, że "dał wiarę wyjaśnieniom A. W., że inna nieznana osoba mogła podać się za T. P. i podrobić jego podpis na tym dokumencie. Mogła to zrobić osoba mieszkająca razem z T. P. w jednym domu (np. T. S. zmarły 1 stycznia 2003 r.) lub osoba, która przypadkowo u niego przebywała, gdy przybył tam poborca skarbowy. Z uwagi jednak na to, że doszło do sfałszowania podpisu i do popełnienia przestępstwa mała jest możliwość , żeby ktoś się do tego przyznał." W związku z powyższym należy stwierdzić, że A. W. został uniewinniony nie z tego powodu, że podpis pod protokołem jest podpisem zobowiązanego i protokół nie został sfałszowany, ale z powodu braku przekonujących dowodów na to, że A.W. dopuścił się zarzucanego mu występku. Dlatego też na etapie postępowania drugoinstancyjnego nie mogło być żadnych wątpliwości, że podpis T.P. na protokole o jego stanie majątkowym został sfałszowany. W tych okolicznościach nie ma podstaw, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, aby nie dać wiary zobowiązanemu, że nie był obecny przy sporządzaniu protokołu i do dnia doręczenia orzeczenia nie znał treści protokołu. Dlatego też nie można uznać, że informacje zawarte w tym protokole są zgodne ze stanem faktycznym. W tych okolicznościach protokół, na który powołuje się organ egzekucyjny, nie może być podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym organ egzekucyjny nie wykazał, że zachodzą przesłanki określone w powołanym art. 59 § 1 pkt 9 ustawy. Niedoręczenie zobowiązanemu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P. niezwłocznie po jego wydaniu bez wątpienia wywołało szereg negatywnych konsekwencji dla skarżącego – na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. w wyroku z dnia [...] Sąd na podstawie powołanego wyżej przepisu wskazuje, że w dalszym postępowaniu istotne jest, aby organ egzekucyjny dokonał ponownej oceny całokształtu okoliczności sprawy, z udziałem zobowiązanego, związanych z postępowaniem egzekucyjnym wszczętym w 1999 r.

Skarżący wykazał interes prawny w zaskarżeniu postanowienia kończącego postępowanie egzekucyjne, wskazując, że organ egzekucyjny po umorzeniu postępowania egzekucyjnego ponownie wszczął na podstawie nowych tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne, dlatego też istotne było zbadanie legalności postanowienia z dnia [...]

Wniosek o dopuszczenie dowodu w postępowaniu sądowoadministracyjnym akt Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I SA/Po 1596/04 nie został uwzględniony, ponieważ zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. W aktach znajduje się powołany przez skarżącego wyrok WSA, z którym Sąd zapoznał się przed wydaniem wyroku. Po zamknięciu rozprawy wpłynął wniosek od pełnomocnika skarżącego o otwarcie rozprawy na nowo w celu dopuszczenia dowodów z akt egzekucyjnych z lat 1998 do 2000, na okoliczność braku kopii wniosku wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego, dowodu porównawczego z akt egzekucyjnych nr [...] z aktami sprawy karne przeciwko P.M. i A. W. i treścią wyroku WSA z dnia 28 lipca 2006 r. sygn. akt I SA/Po 1596/04 na okoliczność przerobienia dokumentu uznania wierzytelności T. P. przez P. M. oraz ustalenia stanu prawnego z daty złożenia oświadczenia o uznaniu wierzytelności. Sąd nie znalazł podstaw do otwarcia rozprawy na nowo. Zgodnie z art. 133 § 3 p.p.s.a. rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej zamknięciu. Wskazane przez pełnomocnika skarżącego okoliczności są znane Sądowi i nie miałyby wpływu na treść orzeczenia. Okoliczności oraz wszelkie dowody, które mogą mieć wpływ na toczące się postępowanie egzekucyjne strona winna wskazywać przed organami egzekucyjnymi, które "odżyło" po uchyleniu postanowienia I i II instancji w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W tych okolicznościach na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 i 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont /-/ K. Pawlicki