Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 802/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego zarządzenia
Powołane przepisy: article: art.1 par.1-2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art.1,art.3,art.134 par.1,art.147 par.1,art.200,art.205 par.2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.66 ust.1 pkt 2 i ust.2
journal: Dz.U. 2018 poz 996
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 8 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi E. B. na zarządzenie Wójta Gminy B. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odwołania ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej I. stwierdza nieważność zaskarżonego zarządzenia; II. zasądza od Wójta Gminy B. na rzecz skarżącej E. B. kwotę 680 złotych (słownie: sześćset osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy Barciany (dalej jako: organ prowadzący szkołę) zarządzeniem z dnia 6 sierpnia 2019r., na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (tj. Dz.U. z 2019r. poz. 506, dalej jako: u.s.g.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. -Prawo oświatowe (tj. Dz.U z 2019r., poz. 1148, dalej jako: P.o.), po zasięgnięciu opinii Warmińsko - Mazurskiego Kuratora Oświaty, odwołał Ewę Bilską (dalej jako: dyrektor szkoły lub skarżąca) ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej w Drogoszach z dniem 7 sierpnia 2019r., bez wypowiedzenia. W uzasadnieniu wydanego zarządzenia wskazano, że w ocenie organu prowadzącego szkołę w przedmiotowej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który uzasadnia odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły bez wypowiedzenia. Wskazano na skargi złożone przez nauczycieli, pracowników niepedagogicznych oraz rodziców dzieci uczęszczających do szkoły. Opisano liczne zachowania, które określono jako niewłaściwe. Zaznaczono również, że już w 2017r. podczas kontroli doraźnej stwierdzono szereg nieprawidłowości w funkcjonowaniu szkoły i wydano stosowne zalecenia, do których dyrektor szkoły winna była się zastosować, a nie podjęła w tym zakresie żadnych działań prewencyjnych. W ocenie organu prowadzącego szkołę analiza stanu faktycznego, zwłaszcza wyjaśnień złożonych przez rodziców, nauczycieli oraz inne osoby zainteresowane, które są spójne i konsekwentne, prowadzi do stwierdzenia, że waga stawianych zarzutów jest poważna, a czyny te naruszają prawo i dobro dzieci. Podkreślono, że wieloletni konflikt w szkole ciągle narasta i burzy właściwy klimat społeczny szkoły, a tym samym obniża poziom pracy wychowawczej i dysharmonizuje jej prawidłowe funkcjonowanie. Zdaniem organu prowadzącego szkołę dyrektor szkoły nadużyła swoich kompetencji, jak i zasady praworządności, a powaga i wiarygodność wysuniętych zarzutów uzasadniają odsunięcie jej od wykonywania obowiązków w szkole. Z tych też przyczyn niecierpiących zwłoki, jak i w celu ochrony uczniów szkoły podjęto decyzję o zawieszeniu dyrektora szkoły w pełnieniu obowiązków. Podkreślono, że Konstytucja RP zapewnia ochronę praw dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją, a dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Wskazano, że nauczyciel obowiązany jest rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. W związku z tym dyrektor szkoły ma obowiązek przeciwdziałać takim zdarzeniom, jak naruszenie nietykalności cielesnej ucznia, w tym podjąć wszelkie kroki zmierzające do ukarania nauczyciela, o ile takiego przewinienia dopuściłby się nauczyciel. Podano, że dyrektor szkoły nie wdrożyła działań, do których została zobligowana w zaleceniach Kuratorium Oświaty z dnia 19 stycznia 2018r., a co więcej sama była sprawcą naruszenia nietykalności cielesnej ucznia. Istnieje zatem obawa, że dalsze wykonywanie przez nią obowiązków generowałoby zagrożenie dla dobra szkoły, innych współpracowników, a przede wszystkim uczniów. Zastosowane przez organ prowadzący szkołę rozwiązanie prowadzi do natychmiastowego wyeliminowania zagrożenia dla dobra szkoły i uczniów. Podano, że równie poważne, choć nie przesądzające w decyzji, są zarzuty zachowań wobec pracowników i kadry pedagogicznej, wskazujące na co najmniej na zaburzone relacje pracownik - pracodawca, które godzą w powagę urzędu dyrektora szkoły oraz dobro szkoły. Wskazano, że Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli prowadzi postępowanie wyjaśniające w związku z czynem nierzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym stanowiskiem, w tym wykorzystywania stosunku zależności w celu wymuszania określonych zachowań i działań innych osób. Ponadto organ prowadzący szkołę pismem z dnia 3 czerwca 2019r. wystąpił z wnioskiem do Rzecznika o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego za uchybienie zawodu i obowiązkom nauczyciela, o których mowa w art. 75 i art. 85 lit. "t" w związku z art. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. Karta nauczyciela, a z dniem 4 czerwca 2019r. wydał decyzję o zawieszeniu dyrektor szkoły w pełnieniu obowiązków. W ocenie organu prowadzącego szkołę postawione zarzuty znajdują potwierdzenie w zgromadzonych materiałach i wskazują, że zachodzi uzasadniony przypadek odwołania ze stanowiska dyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Sposób wykonywania przez dyrektor obowiązków powoduje, że nie jest możliwe dalsze zajmowanie przez nią tego stanowiska i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania pełnienia obowiązków dyrektora z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania placówki oświatowej. Podano, że art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. w przewidzianych w nim sytuacjach nie ustanawia obowiązku, lecz jedynie przewiduje możliwość odwołania dyrektora z funkcji kierowniczej przez właściwy organ, nie podając przy tym wprost żadnych kryteriów oceny "szczególnie uzasadnionego przypadku". Niemniej skoro ustawodawca do zwrotu "uzasadniony przypadek" dodał kwalifikator "szczególnie", to nie może ulegać wątpliwości, że położył akcent na to właśnie określenie, zawężając zastosowanie przedmiotowej regulacji do sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych i nagłych, kiedy organ prowadzący ma prawo ocenić, czy dalsze kierowanie szkołą lub placówką oświatową stanowi istotne zagrożenie dla funkcjonowania tych jednostek lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych przyczyn, jest nie do przyjęcia.

W skardze na powyższe zarządzenie skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa oraz interesu prawnego i uprawnienia skarżącej polegającego na bezpodstawnym i bezprawnym odwołaniu jej ze stanowiska dyrektora szkoły pomimo niezaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, będące skutkiem rażącego naruszenia przepisów prawa, tj. art. 66 ust. 1 pkt. 2 P.o., poprzez naruszenie trybu i podstaw merytorycznych odwołania wyrażonych we wskazanych przepisach oraz poprzez naruszenie art. 2 i art. 7 Konstytucji RP i wyrażonej w nich zasady praworządności, polegające na:

- odwołaniu skarżącej ze stanowiska dyrektora szkoły pomimo, że nie zaistniała przesłanka obligatoryjna do odwołania - nie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek";

- odwołaniu skarżącej ze stanowiska dyrektora bez dokonania żadnych ustaleń faktycznych co do zaistnienia podstaw odwołania; zaniechanie przeprowadzenia przez organ prowadzący szkołę czynności wyjaśniających i oparcie zarządzenia wyłącznie o gołosłowne i w żaden sposób nie zweryfikowane twierdzenia osób, które wniosły skargę na dyrektora szkoły do Rady Gminy;

- pozbawieniu skarżącej prawa do obrony i zabrania głosu we własnej sprawie, polegające na niepoinformowaniu skarżącej o wszczęciu postepowania zmierzającego do jej odwołania, w konsekwencji pozbawienie skarżącej prawa do ustosunkowania się do zarzutów;

- oparciu aktu odwołania skarżącej o fikcyjne zarzuty i okoliczności niemające miejsca i błędne przyjęcie jakoby skarżąca miała dopuścić się naruszenia nietykalności cielesnej ucznia oraz nie zrealizowała zaleceń kuratoryjnej kontroli z 2017r.;

- podjęciu zarządzenia bez uzasadnienia dotyczącego odwołania skarżącej poprzez załączenie do zarządzenia o odwołaniu skarżącej uzasadnienia w sprawie zawieszenia skarżącej w wykonywaniu obowiązków co powoduje, że brak jest wiedzy co do tego jakie były powody odwołania skarżącej ze stanowiska pomimo, że w przypadku odwołania dyscyplinarnego organ ma obowiązek wskazać w uzasadnieniu konkretne powody odwołania i uzasadnić, w oparciu o dowody, że naruszenie zaistniało i że miało cechy szczególnie uzasadnionego przypadku.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu strona skarżąca odniosła się szczegółowo do podniesionych zarzutów, powołując orzeczenia sądów administracyjnych na potwierdzenie swojego stanowiska. Zarzuciła, że wadliwe jest zarówno samo zarządzenie pod względem merytorycznym i formalnym, jak również wadliwa jest procedura poprzedzająca wydanie tego aktu, a w zasadzie jej brak. W ocenie skarżącej organ nie wykazał co stanowiło szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający odwołanie dyrektora bez wypowiedzenia. Z treści zarządzenia wynika, że organ prowadzący szkołę nie podjął żadnych czynności zmierzających do zweryfikowania zasadności i prawdziwości twierdzeń osób, które podpisały się pod skargą. Nie przedstawiono też żadnych dowodów na poparcie podnoszonych zarzutów. Strona skarżąca podała, że Rzecznik Dyscyplinarny dla nauczycieli postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2019r. umorzył postępowanie wyjaśniające wobec skarżącej w związku z niepotwierdzeniem się kierowanych wobec niej zarzutów. Skarżąca zarzuciła także, że nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania zmierzającego do jej odwołania, jak również nie zwrócono się do niej o zajęcie stanowiska w tej sprawie. Jednocześnie pominięto dowody przemawiające na korzyść skarżącej, tj. bardzo dobre oceny jej pracy jako dyrektora szkoły, wystawione zarówno przez organ prowadzący szkołę, jak i przez Radę Pedagogiczną. Takie działania organu świadczą o naruszeniu procedur oraz podstawowych praw skarżącej, w tym prawa do obrony, powodując, że skarżone zarządzenie ma stronniczy, arbitralny charakter. Skarżąca zaprzeczyła, aby dopuściła się jakichkolwiek czynów zarzucanych jej we wniesionych skargach. Podkreśliła, że nigdy nie stosowała przemocy wobec uczniów. Ponadto wskazała, że niezgodne z prawdą jest twierdzenie, że nie wdrożyła zaleceń pokontrolnych z 2017r. Ponadto kontrola ta nie wykazała nieprawidłowości w działaniach dyrektora, lecz wskazała na potrzebę ukierunkowania uwagi na określony obszar działania szkoły, co nie jest niczym nadzwyczajnym i dotyczy wielu szkół. Przy czym nawet niewdrożenie zaleceń kuratoryjnej kontroli nie może być zaliczane do katalogu przypadków szczególnie uzasadnionych, bowiem kwestia ta może być badana w ramach oceny pracy dyrektora i ewentualnie może stanowić podstawę do odwołania dyrektora ze stanowiska w trybie zwykłym. Podała, że zawsze kierowała się dobrem placówki, tj. dobrem uczniów, nauczycieli i pracowników niepedagogicznych szkoły i stosowała się do obowiązujących przepisów Prawa oświatowego. Podniosła, że przypadki szczególnie uzasadnione to sytuacje, w których doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole lub placówce oświatowej od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Dotyczą sytuacji drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest "normalny" tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego. Powołane przez organ prowadzący szkołę dwie skargi, tej samej treści oraz oświadczenie jednego nauczyciela nie można zakwalifikować jako przypadku szczególnie uzasadnionego w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o.

W odpowiedzi na skargę organ prowadzący szkołę wniósł o jej oddalenie. Wskazano, że odwołanie ze stanowiska dyrektora to czynność prawna będąca niejako odwrotnością powierzenia stanowiska (powołania na stanowisko) dyrektora szkoły (placówki). Jest to czynność zarówno z zakresu prawa pracy, jak i prawa administracyjnego. Odwołanie dyrektora w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. zostało określone w tym przepisie w sposób wyczerpujący, a w związku z tym wykluczone jest odwołanie umotywowane wystąpieniem jakiejkolwiek innej przesłanki lub dokonane w innym trybie niż wynikający z tego przepisu prawa. Problematyczny jest zwrot "przypadki szczególnie uzasadnione". Jego rozumienie będzie podobne do zbliżonego zwrotu określonego w art. 63 ust. 21 P.o. z tym, że tam mowa jedynie jest o uzasadnionych przypadkach. Różnica polega zatem na dodaniu przysłówka "szczególnie", co zawęża pole zastosowania tego przepisu do sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych, kiedy organ odwołujący ma pełne prawo ocenić, że dalsze kierowanie szkołą, placówką lub jej wyodrębnioną organizacyjnie częścią stanowi istotne zagrożenie dla osiągnięcia jej celów lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych względów jest nie do przyjęcia. Ocena, jak i uznanie organu, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze, a następnie odwołuje go z tego stanowiska, nie mogą mieć charakteru dowolnego ani arbitralnego, lecz powinny być dokładnie szczegółowo wywiedzione i uargumentowane w uzasadnieniu podjętej decyzji (uchwały), wywód i argumentacja powinny zaś podlegać wnikliwej kontroli zarówno organów nadzoru, jak i sądu. Wskazano, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowym wykluczono z katalogu szczególnie uzasadnionych przypadków m.in. wotum nieufności uchwalone przez radę pedagogiczną, a także naruszenie prawa przy powierzeniu stanowiska, utrata zaufania organu prowadzącego, naruszenie przez dyrektora szkoły dyscypliny finansów publicznych oraz naruszenie procedury udzielania zamówień publicznych, przy jednoczesnym zasadniczym zachowaniu zarówno wymagań prawnych co do właściwości organu powołującego, jak i kryteriów formalnych i merytorycznych powołania. Jako bezpodstawne odwołanie dyrektora szkoły w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 uznano w orzecznictwie sądów administracyjnych m.in. naruszenie zasad gospodarki finansowej czy też brak należytego nadzoru nad organizacją i funkcjonowaniem szkoły oraz ogólnie ujęta utrata zaufania organu prowadzącego, z uwagi na to, że okoliczności, które powinny raczej stanowić przesłankę negatywnej oceny pracy i ewentualnego dalszego odwołania w innym trybie. Podano, że okoliczności uzasadniające odwołanie ze stanowiska na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 nie muszą być zawinione przez daną osobę; wystarczy, że zachodzi obiektywna przyczyna całkowitego braku możliwości dalszego sprawowania funkcji kierowniczej. Do takich należy przede wszystkim całkowita lub częściowa likwidacja szkoły lub placówki, w wyniku czego dochodzi do likwidacji stanowiska dyrektora, przedłużająca się nieobecność dyrektora w szkole spowodowaną długotrwałą chorobą. Wskazano, że podstawą do wydania zarządzenia w sprawie odwołania skarżącej z funkcji dyrektora szkoły były m.in. skargi wniesione przez rodziców, nauczycieli oraz pracowników administracyjnych, jak również uchwały Rady Gminy, która rozpatrywała skargi na dyrektora szkoły. W ocenie organu prowadzącego szkołę przesłanką szczególnie uzasadnionego przypadku jest okoliczność braku zapewnienia bezpieczeństwa (w tym bezpieczeństwa psychicznego) wszystkim uczniom (bez względu na ich wygląd zewnętrzny) w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, braku przeciwdziałania przemocy i agresji w szkole, braku skutecznych metod współpracy z rodzicami, jak również braku wypracowanych wspólnie z nauczycielami zasad wzajemnej współpracy, w celu poprawy wzajemnych relacji. Są to bowiem zaniechania tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, przez skarżącą. Wskazano, że skarżąca nie wdrożyła działań zapewniających bezpieczeństwo (w tym bezpieczeństwo psychiczne) wszystkim uczniom (bez względu na ich wygląd zewnętrzny) w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, do których została zobligowana w zaleceniach Kuratorium Oświaty z dnia 19 stycznia 2018r., a ponadto sama była sprawcą naruszenia nietykalności cielesnej ucznia oraz innych poważnych naruszeń związanych z godnością ucznia (szykanowanie, deprecjonowanie, wyzywanie). W przypadku tego najpoważniejszego uchybienia, obok równie poważnych naruszeń związanych z godnością ucznia, istniała obawa, że dalsze wykonywanie obowiązków przez skarżącą spowoduje destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania przez nią funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godziłoby w interes szkoły jako interes publiczny. Podkreślono, że o okolicznościach stanowiących uzasadnienie dla wydania zaskarżonego zarządzenia organ dowiedział się po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w wyniku skargi z dnia 31 stycznia 2019r. złożonej przez rodziców, nauczycieli i pracowników niepedagogicznych, zakończonego podjęciem przez Radę Gminy uchwały w dniu 30 maja 2019r. W trakcie tego postępowania zostały ustalone okoliczności zdarzeń przytoczonych w skardze z dnia 31 stycznia 2019r. Rodzice, pracownicy pedagogiczni i niepedagogiczni składając swoje wyjaśnienia podtrzymali swoje zarzuty sformułowane w skardze oraz podali szczegółowe okoliczności zdarzeń w niej opisanych. Konsekwencją powyższego była wydana w dniu 4 czerwca 2019r. decyzja o zawieszeniu skarżącej w pełnieniu obowiązków dyrektora szkoły, a następnie wydanie zaskarżonego zarządzenia. Podano, że od kontroli Kuratorium Oświaty w Olsztynie w styczniu 2018r. do 27 maja 2019r. skarżąca nie przedsięwzięła działań mających na wyeliminowanie "nieprawidłowości m.in. w zakresie zapewnienia uczniom bezpieczeństwa w szkole, a także organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Są to zaniechania tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora przez skarżącą. Podobnie negatywnie należało ocenić naruszenie zasad etycznych i moralnych dyrektora, które godzą w interes szkoły jako interes publiczny. Na podstawie złożonych skarg organ uznał, że wieloletni konflikt w szkole ciągle narasta i burzy właściwy klimat społeczny szkoły, a tym samym obniża poziom pracy wychowawczej i dysharmonizuje jej prawidłowe funkcjonowanie. Skarżąca nadużyła swoich kompetencji, jak i zasady praworządności, a powaga i wiarygodność wysuniętych zarzutów uzasadniają odsunięcie jej od wykonywania obowiązków w szkole. Zastosowane przez organ prowadzący rozwiązanie prowadzi do natychmiastowego wyeliminowania zagrożenia dla dobra szkoły i uczniów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 66 ust. 2 P.o. organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Przy czym dla skutecznego i prawidłowego odwołania w powołanym trybie nie jest wystarczające spełnienie wymogów formalnych, a mianowicie zasięgnięcie opinii kuratora oświaty (nawet jeśli jest ona pozytywna). Niezbędne jest także wykazanie zaistnienia takich okoliczności, które mieszczą się w ustawowych "przypadkach szczególnie uzasadnionych" i które uprawniają organ założycielski do odwołania ze stanowiska dyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Podnieść należy, że użyte w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. sformułowanie "przypadki szczególnie uzasadnione" jest pojęciem ogólnym, niedookreślonym. Jednakże całościowa analiza powołanego przepisu art. 66 P.o. prowadzi do wniosku, że odwołanie w trybie natychmiastowym nie może nastąpić z przyczyn wymienionych w punkcie 1 lit. b tego artykułu, tj. w przypadku negatywnej oceny pracy lub wykonywania zadań w zakresie działalności finansowej i administracyjnej, lecz muszą to być inne, "szczególnie uzasadnione przypadki", których ustawa nie wskazuje. Wyjaśnić przy tym należy, że art. 66 ust. 2 P.o. ma tożsame brzmienie co art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004r. poz. 594, ze zm.), uchylony przez art. 15 pkt 54 ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. zmieniającej ustawę o systemie oświaty z dniem 1 września 2017r. (Dz.U. 2017r. poz. 60). W związku z tym aktualne pozostaje stanowisko orzecznictwa i judykatury wyrażone na tle art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że skoro przepis ten wprowadza nadzwyczajny tryb odwołania osoby, której powierzono stanowisko kierownicze (dyrektora szkoły) - powinien być interpretowany ściśle. "Przypadki szczególnie uzasadnione" w rozumieniu powołanego przepisu to sytuacje, w których doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole lub placówce oświatowej od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Dotyczą sytuacji drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest "normalny" tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego (por. wyrok NSA z 7 maja 2015r., I OSK 2987/14, wyrok NSA z 6 sierpnia 2015r., I OSK 901/15 oraz wyrok NSA z 25 listopada 2015r., I OSK 1942/15 wszystkie dostępne w Internecie). Omawiana przesłanka dotyczy sytuacji, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego, bo naruszenie prawa przez dyrektora jest na tyle istotne, iż nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone w jego pracy uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły. Za szczególnie uzasadnione przypadki należy uznać zdarzenia (działanie lub zaniechanie) o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza działanie rutynowe, codzienne), przy czym stwierdzone uchybienia są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godzi w interes szkoły jako interes publiczny (por. wyrok NSA z 1 września 2010r., sygn. akt I OSK 933/10, wyrok NSA z 14 lutego 2013r., sygn. akt I OSK 1797/12, dostępne w Internecie). Szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które powodują, że nie można czekać z odwołaniem nauczyciela ze stanowiska kierowniczego, lecz decyzja o pozbawieniu nauczyciela funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast. Tym samym odwołanie w szczególnie uzasadnionym przypadku powinno być natychmiastowe lub niezwłoczne w stosunku do zdarzeń (okoliczności) je uzasadniających. Chodzi o takie zachowania, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na nim obowiązków. W orzecznictwie sądów administracyjnych za "przyczyny szczególnie uzasadnione" uznano: kradzież alkoholu w sklepie (wyrok WSA w Białymstoku z 3 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 1179/14), błędy organizacyjne, które postawiły placówkę w stan zagrożenia likwidacją (wyrok WSA w Gliwicach z 17 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 970/13), zaniedbania w nadzorze nad pracownikami skutkujące molestowaniem seksualnym podopiecznych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 840/13), notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych szkoły (wyrok WSA w Rzeszowie z 10 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Rz 624/05), długotrwałą chorobę uniemożliwiającą wykonywanie funkcji kierowniczej, która negatywnie wpływa na szkołę powodując jej dezorganizację (wyrok NSA z dnia 4 października 2017 r. sygn. I OSK 365/17).

Zważyć także należy, że ustawodawca w art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. posłużył się słowem "może". Oznacza to, że ocena organu nie może mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego. Powinna być zatem oparta o ustalenia poczynione przez organ, znajdujące odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz być szczegółowo umotywowane w uzasadnieniu podjętego aktu.

W niniejszej sprawie organ przytoczył w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia, powołując się na pisma rodziców uczniów, pracowników szkoły, a także uchwałę Rady Gminy szereg okoliczności, które zdaniem organu uzasadniają zastosowanie tego szczególnego trybu odwołania dyrektora szkoły. Powołano się także na wyniki doraźnej kontroli kuratoryjnej oraz – jak podano – brak zastosowania się do zaleceń wskazanych w jej trakcie. Wskazano na ciągle narastający konflikt, który zdaniem organu prowadzącego szkołę burzy właściwy klimat społeczny, a tym samym obniża poziom pracy wychowawczej i dysharmonizuje jej prawidłowe funkcjonowanie, a także na fakt naruszenia nietykalności cielesnej ucznia oraz brak reakcji ze strony dyrektor szkoły na takie przewinienie dokonane przez innego nauczyciela. Podano, że dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora przez skarżącą generowałoby zagrożenie dla dobra szkoły, innych współpracowników, a przede wszystkim uczniów.

W ocenie Sądu okoliczności powołanych przez organ albo nie można zakwalifikować jako przypadku szczególnie uzasadnionego w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o., albo też organ nie wykazał w przekonujący sposób, że miały one faktycznie miejsce. Przede wszystkim należy podkreślić, że z akt sprawy przekazanych przez organ wraz z odpowiedzią na skargę nie wynika, aby organ poczynił we własnym zakresie jakiekolwiek ustalenia w celu zweryfikowania okoliczności wskazywanych w skargach na dyrektora szkoły, w tym zwłaszcza w odniesieniu do najcięższego zarzutu dotyczącego naruszenia nietykalności cielesnej ucznia, np. poprzez ustalenie, czy fakt ten został zgłoszonym stosownym organom. Brak takiej weryfikacji nasuwa uzasadnione wątpliwości co do istnienia podstaw do wydania skarżonego zarządzenia. Należy bowiem wskazać, że w związku z częścią zarzutów kierowanych pod adresem skarżącej toczyło się postępowanie dyscyplinarne. Przy czym ze złożonego na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 8 stycznia 2020r. ostatecznego postanowienia Komisji Dyscyplinarnej Nauczycieli przy Wojewodzie z dnia 20 września 2019r. wynika, że umorzono postępowanie w tej sprawie z uwagi na brak materiału dowodowego potwierdzającego zarzut nierzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym stanowiskiem i wykorzystywania stosunku zależności w celu wymuszenia określonych zachowań i działań innych osób. W tej sytuacji oparcie się na uchwale Rady Gminy rozpatrującej skargę na działalność dyrektora szkoły nie można uznać za wystarczające. Ponadto podnieść należy, że zarzuty kierowane wobec skarżącej dotyczą w istocie negatywnej oceny jej pracy i negatywnej oceny zadań wykonywanych przez nią jako dyrektora szkoły. Nawet zatem, jeśli skarżąca rzeczywiście dopuściła się powtarzających się naruszeń opisanych przez organ oraz pozostaje w konflikcie z częścią podwładnych, czy rodziców uczniów, to wskazane okoliczności mogły być rozpatrywane tylko jako ewentualna podstawa odwołania ze stanowiska kierowniczego w trybie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b P.o. Wyjaśnić bowiem należy, że to nie ilość zdarzeń konstruuje przypadek szczególnie uzasadniony, ale ich charakter. Tym samym nawet większa liczba powtarzalnych uchybień, dających podstawę do rozważenia przez organ odwołania dyrektora z końcem roku szkolnego, nie daje organowi uprawnień do zastosowania nadzwyczajnego trybu odwołania dyrektora to jest w trakcie roku szkolnego i bez wypowiedzenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 października 2019r. sygn. akt III SA/Gd 469/19, dostępny w Internecie). Ponadto podnieść należy, że zarzuty wobec skarżącej dotyczą zdarzeń z dość długiego (przynajmniej dwuletniego) okresu. W orzecznictwie NSA i SN prezentowany jest zaś pogląd, że dyrektora szkoły można odwołać bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego, jedynie jeżeli jest to usprawiedliwione niezwykle ważnymi przyczynami, a nie każdym naruszeniem prawa przez dyrektora szkoły. Zwolnienie to nie może być też dokonane w dowolnym czasie w relacji do zdarzeń je uzasadniających. Tak więc negatywna ocena działalności dyrektora szkoły przez organ prowadzący w zakresie gospodarki finansowej lub inne zaniedbania dotyczące organizacji pracy, nie mieszczą się w zawartym w powołanym przepisie pojęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" i nie uzasadniają odwołania dyrektora w omawianym trybie. Powód zwolnienia musi wynikać z okoliczności nagłych, które będą miały miejsce "tu i teraz" (wyrok SN z dnia 9 grudnia 2003r., OSNP 2004/21/371, wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002r. sygn. akt II SA 3053/01, LEX nr 82679 oraz wyrok NSA z dnia 18 lipca 2006r., sygn. akt I OSK 648/06, LEX nr 275919). Nie sposób zatem uznać, aby okoliczności, na które powołuje się organ, były zdarzeniem nagłym, uzasadniającym natychmiastowe działanie organu. Skoro bowiem powoływane przez organ zdarzenia dotyczą okresu przynajmniej 2 lat, to uznać należy, że organ miał możliwość odwołania dyrektora w trybie zwykłym, określonym w art. 66 ust. 1 P.o. W orzecznictwie sądów administracyjnych od lat ugruntowane jest bowiem stanowisko, że gdy brak jest okoliczności nadzwyczajnych, a dyrektor - w ocenie organu, który mu powierzył to stanowisko - nie sprawdził się na nim, czy nie potrafi ułożyć relacji m.in. z podwładnymi, to istnieje tryb "zwykłego" odwołania (wyrok NSA 22 listopada 2016r., sygn. akt I OSK 1592/16, , wyrok z 6 sierpnia 2015r., sygn. akt I OSK 901/15 oraz wyrok z 25 listopada 2015r., sygn. akt I OSK 1942/15 dostępne w Internecie). Przy czym w każdym wypadku okoliczności te muszą wynikać ze zgromadzonego materiału dowodowego, a nie z faktów których organ w żaden sposób nie jest w stanie wykazać.

W związku z powyższym w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wykazano takiego rodzaju uchybień wykonywania zadań, które wymagałyby natychmiastowego przerwania wykonywania funkcji dyrektora w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdzono nieważność zaskarżonego zarządzenia. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r. poz. 1800 ze zm.).