Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1341/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: ART. 17 UST. 1 B
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 104 i art. 107
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2020 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1341/19

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi D. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] września 2019 r. nr [...] dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z [...] marca 2019 r. D. G. zwróciła się do Wójta Gminy D. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem A. G.

Decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] Wójt odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.) związana z czasem powstania niepełnosprawności jej męża, tj. nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Decyzja ta na skutek odwołania D. G. została uchylona decyzją Kolegium z [...] czerwca 2019 r. nr [...]. SKO powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 stwierdziło, że kryterium dotyczące momentu powstania niepełnosprawności A. G. nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania jego żonie świadczenia pielęgnacyjnego, a organ I instancji z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego odstąpił od zbadania spełnienia innych przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do tego świadczenia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wójt Gminy D. decyzją

z [...] lipca 2019 r. nr [...] – wydaną na podstawie art. 17 u.ś.r. oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: K.p.a.) - odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności (takimi osobami w przedmiotowej sprawie są dzieci D. i A. G. oraz rodzice A. G., jako spokrewnione z osobą wymagającą opieki w stopniu pierwszym). Ponadto nie została spełniona przesłanka wynikająca z ust. 1b tego artykułu, dotycząca okresu powstania niepełnosprawności A. G. (zgodnie

z orzeczeniem o niepełnosprawności, znaczny stopień niepełnosprawności datuje się u niego od [...] sierpnia 2015 r., tj. od 56 roku życia).

W odwołaniu od decyzji Wójta D. G. wyraziła niezadowolenie

z wydanego rozstrzygnięcia, wskazując że jako jedyna opiekuje się schorowanym mężem, który nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować.

Kolegium opisaną na wstępie decyzją z [...] września 2019 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję Wójta.

W uzasadnieniu – przytaczając regulacje art. 17 ust. 1, 1a i 1b u.ś.r. - stwierdziło, że na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża, a tym samym należy ona do kategorii osób o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

W analizowanym przypadku nie zaistniały jednak dodatkowe warunki przyznania świadczenia dla małżonka osoby wymagającej opieki przewidziane w ust. 1a, gdyż "żyją bowiem rodzice męża odwołującej, nie legitymują się orzeczeniem

o niepełnosprawności ani nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich, dzieci odwołującej i jej męża nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności". Uniemożliwia to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby wymagającej opieki, pomimo że zalicza się on do kategorii podmiotów uprawnionych do świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. na decyzję Kolegium z [...] września 2019 r. D. G. wskazała, że ma świadomość ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec męża, ale nie jest w stanie pomóc mu finansowo, gdyż sprawując nad nim opiekę nie może pracować zawodowo (mąż jest schorowany, wymaga stałej opieki, przeszedł [...]). Mieszkający z nimi syn B. od [...] roku życia choruje przewlekle i posiada orzeczenie

o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Rodzice męża nie są w stanie mu pomóc, ponieważ sami wymagają stałej opieki; ojciec [...]. Skarżąca podniosła, że sytuacja jej i męża jest trudna z uwagi na wymóg regularnych wizyt lekarskich (mąż leczy się w [...]) oraz konieczność przyjmowania leków, a dochód rodziny nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania

z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu

I instancji jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Stosując wskazane wyżej kryteria kontroli Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno decyzja organu II jak i I instancji została podjęta

z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, co wyklucza uznanie prawidłowości zawartych w nich rozstrzygnięć.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że skarżąca i jej mąż w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełniali przesłanki

o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na wnioskodawczyni jako żonie A. G. ciążył obowiązek alimentacyjny, nie podejmowała ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, który orzeczeniem z [...] lutego 2019 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności datowanego od [...] sierpnia 2015 r. (od 56-go roku życia), ze wskazaniem dotyczącym m.in. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

U podstaw odmowy przyznania wnioskodawczyni przez organ I i II instancji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego znalazła się regulacja zawarta w art. 17

ust. 1a u.ś.r., zgodnie z którą osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niezależnie od tego, w decyzji organu I instancji jako powód odmowy wskazano także brak spełnienia warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wg którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W ocenie Sądu, żadna ze wskazanych wyżej regulacji art. 17 u.ś.r., tj. tak

ust. 1a jak i ust. 1b nie mogą w analizowanej sytuacji stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zastosowany przez organy sposób ich wykładni jest błędny.

Przechodząc do oceny odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opartej o art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy zauważyć, że literalne brzmienie tego przepisu – tak jak przyjęły to orzekające w sprawie organy – faktycznie mogłoby wskazywać na wyłączenie z kręgu osób o których mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu małżonka jako "innej osoby niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki", jeżeli nie są spełnione łącznie warunki o których mowa w pkt 1-3. W przypadku skarżącej faktycznie zamieszkującej z mężem, opiekującej się nim

i nie podejmującej w związku z tym zatrudnienia – wobec posiadania dzieci i w sytuacji gdy żyją rodzice męża, które to osoby nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznaczałoby to brak możliwości uzyskania przez nią świadczenia.

W ocenie Sądu, przyjęcie takiej wykładni wskazanych przepisów jest nie do pogodzenia z założeniem racjonalności ustawodawcy i zasadami państwa prawa, gdyż pozbawiałoby możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego osoby pozostające w związku małżeńskim i sprawujące opiekę nad współmałżonkami, które z tego powodu nie mogą podjąć zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, przez co pozbawione są źródła dochodu (utrzymania).

Jak już wskazano wyżej, niezależnie od faktu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności która z tego powodu zrezygnowała z zatrudnienia (bądź nie podejmuje pracy), prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać tylko takiej osobie, na której względem osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny i która sama nie jest w znacznym stopniu niepełnosprawna (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r., poz. 2086, dalej: K.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym w myśl art. 132 tej ustawy, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest

w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone

z nadmiernymi trudnościami (kolejność osób zobowiązanych co do zasady określa

art. 129 K.r.o.). W świetle okoliczności rozpoznawanej sprawy istotna pozostaje jednak regulacja art. 130 K.r.o., zgodnie z którą obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka; w kontekście art. 23, art. 27, art. 60 § 1-3 i art. 61 K.r.o. oznacza to, że tym bardziej w trakcie trwania małżeństwa wzajemny obowiązek alimentacyjny małżonków wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych małżonka znajdującego się w potrzebie lub niedostatku.

W tej sytuacji analiza art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że ubiegający się

o świadczenie pielęgnacyjne współmałżonkowie osób wymagających opieki nie zostali objęci tym uregulowaniem, które dotyczy tylko innych osób niż spokrewnione z tą osobą w pierwszym stopniu, a na których zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży względem niej obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa. Inaczej ujmując, art. 17

ust. 1a u.ś.r. odnosi się wyłącznie do osób "innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki", niemniej w ogóle tylko "do osób spokrewnionych"; małżonkowie nie są ze sobą spokrewnieni, zatem przepis ten ich nie dotyczy (na tej samej zasadzie nie dotyczy również małżonka osoby wymagającej opieki - spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarta w ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu, zgodnie z którym "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności"). Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego krewni mogą więc skorzystać dopiero wówczas, gdy osoba wymagająca opieki nie pozostaje

w związku małżeńskim lub małżonek takiej osoby jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jest właściwa, gdyż

w przeciwnym razie wykluczenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka osoby wymagającej opieki (obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny) naruszałoby konstytucyjne zasady ochrony małżeństwa i rodziny, równości wobec prawa oraz niedyskryminacji (art. 18 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Małżonkowie są bowiem rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi. Pozbawianie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego małżonka sprawującego opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem w sytuacji gdy żyją jego bliscy krewni byłoby działaniem na szkodę tworzonej przez nich rodziny, czego w świetle wskazanych norm konstytucyjnych nie da się zaakceptować. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym; por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 14 grudnia 2018 r. I OSK 3539/18 - LEX nr 2629244 i z 6 listopada 2014 r.

I OSK 251/14 - LEX nr 1658509, wyroki: WSA w Olsztynie z 22 października 2019 r.

II SA/Ol 642/19 – LEX nr 2738712, WSA w R. z 9 kwietnia 2019 r. II SA/Rz 182/19 – LEX nr 2678368 i WSA we Wrocławiu z 13 czerwca 2018 r. IV SA/Wr 208/18 – LEX nr 2514109).

Niezależnie od powyższego, odniesienia wymaga sygnalizowany już wyżej,

a podniesiony w uzasadnieniu decyzji organu I instancji dodatkowy powód odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego związany z brakiem spełnienia warunku o jakim mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jest to o tyle istotne, że SKO – utrzymując zaskarżoną decyzją w mocy decyzję organu I instancji - nie odniosło się do tej kwestii, mimo że znalazła się ona u podstaw uchylenia przez SKO decyzją

z [...] czerwca 2019 r. pierwotnej decyzji Wójta z [...] maja 2019 r., a który to organ ponownie wydając [...] lipca 2019 r. decyzję odmowną nie wziął pod uwagę stanowiska Kolegium co do sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i związanego z tym wskazania, że wynikające z tego przepisu kryterium dotyczące momentu powstania niepełnosprawności osoby pozostającej pod opieką (nie później niż do ukończenia

18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia) nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jej opiekunowi.

Sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. przyjęty przez organ I instancji nie może być uznany za prawidłowy i tym samym stanowić przeszkody dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Związane jest to z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia

w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443), w którym Trybunał stwierdził, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Mimo dokonanej przez SKO w decyzji z [...] czerwca 2019 r. sygnalizacji wydania tego wyroku i jego skutków dla stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji wydając decyzję [...] lipca 2019 r. nie wziął tego pod uwagę, opierając się nadal tylko na wykładni językowej tego przepisu i wywodząc z tego samoistną przeszkodę dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie – akceptując stanowisko SKO wyrażone w decyzji z [...] czerwca 2019 r. - nie podziela zapatrywania organu I instancji, identyfikując się

z ukształtowanym na tym tle w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, że skoro na mocy wskazanego wyroku stwierdzona została we wskazanym zakresie niezgodność powyższego przepisu z Konstytucją, to okoliczność ta jako rzutująca na sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych nie może zostać pominięta przy ubieganiu się przez nie o świadczenie pielęgnacyjne, a do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mimo braku spełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby nad którą sprawowana jest opieka nie jest zatem niezbędne uprzednie dokonanie stosownych zmian ustawodawczych.

Należy zauważyć, że problemy ze stosowaniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynikają przede wszystkim z rozbieżności pomiędzy sentencją orzeczenia wyroku Trybunału w której uznano przepis ten za niekonstytucyjny (w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności), a uzasadnieniem wyroku w którym wywiedziono, że nie utracił on mocy (tj. że skutkiem wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, lecz obowiązek podjęcia działań ustawodawczych w celu poprawienie stanu prawnego, co należy wyłącznie do ustawodawcy).

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd ukształtowany w doktrynie i orzecznictwie sądowym, że w takim przypadku pierwszeństwo należy przyznać rozstrzygnięciu zawartemu w sentencji orzeczenia TK. Zgodnie m.in. z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia

2017 r. I OSK 1079/17 (LEX nr 2426244), sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia. Uzasadnienie nie stanowi bowiem treści rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go. Zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia.

Uznanie zatem przez Trybunał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodnego z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, oznacza, że stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, od dnia 23 października

2014 r. tj. od daty ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, orzeczenie TK weszło w życie i od tej daty okoliczność ta nie może zostać pominięta przy ustalaniu zakresu normatywnego art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przedmiotowy wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Wyrok ten nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji w postaci utraty mocy obowiązującej całego zakwestionowanego aktu normatywnego albo jego jednostki redakcyjnej (w niniejszym przypadku całego przepisu art. 17 ust. 1b),

a jedynie wywodzonej z danego przepisu określonej normy prawnej.

Wyrok TK z 21 października 2014 r. odnosi się do negatywnego zakresu przepisu

art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje

w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponieważ przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie został dotychczas znowelizowany ani uchylony, skutkuje to koniecznością takiej jego wykładni, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Dokonując takiej w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy więc stwierdzić, że

w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis ten jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Utracił on jednak przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia (por. m.in. wyroki NSA z 11 lipca 2017 r. I OSK 1600/16 - LEX nr 2376723, z 14 czerwca 2017 r. I OSK 2920/16 - LEX nr 2326429, z 26 maja 2017 r. I OSK 479/16 - LEX nr 2328756, z 20 kwietnia 2017 r. I OSK 2593/16 - LEX nr 2332965, z 2 marca 2017 r. I OSK 2407/16 - LEX nr 2282068, z 14 grudnia 2016 r. I OSK 1614/16 - LEX nr 2190248).

Chociaż Trybunał w uzasadnieniu wydanego wyroku wskazał, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, w aktualnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność została stwierdzona. Trybunał nie skorzystał bowiem z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części tego przepisu (art. 190

ust. 3 Konstytucji RP), co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw (23 października 2014 r.).

Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego

z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Dokonując zatem odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz przyjmując jako wiążący – mimo wyroku TK - fakt stwierdzenia istnienia u A. G. jako osoby wymagającej opieki znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] sierpnia 2015 r.

(tj. od[...] roku jego życia), Wójt Gminy D. wydał decyzję w oparciu

o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Brak odniesienia przez Sąd do prawidłowości zastosowania w sprawie przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. – wobec niejednoznacznego stanowiska organu odwoławczego oraz niezależnie od jednoczesnego stwierdzenia błędnej wykładni ust. 1a tego artykułu – mogłoby prowadzić do ponownego niedopuszczalnego ukształtowania sytuacji prawnej skarżącej w postaci kolejnej odmowy przyznania jej na tej podstawie świadczenia pielęgnacyjnego, co w świetle zebranego materiału dowodowego należało uznać za niedopuszczalne.

Podsumowując, dokonana przez orzekające w sprawie organy błędna wykładnia art. 17 ust. 1a i 1b u.ś.r. skutkowała koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego tak zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań odnoszących się do stosowania normy art. 17 ust. 1a i 1b u.ś.r. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy wezmą w tym zakresie pod uwagę stanowisko zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku i ocenią spełnienie przez skarżącą warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. która została uznana za niekonstytucyjną (a więc pomijając kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby pozostającej pod jej opieką) oraz przy uwzględnieniu, że przepisy u.ś.r. poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.) nie wymieniają względem niego żadnych innych przesłanek oprócz ogólnie dotyczących wszystkich uprawnionych.