Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 789/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 98,  art. 104  ust. 2  i  ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 145  par. 1  pkt  1  lit. a i  lit. c w zw z   art. 135  oraz  art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje ona w mocy punkt nr 2 decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] roku nr [...] oraz uchyla punkt nr 2 decyzji organu I instancji; 2) w pozostałym zakresie skargę oddala; 3) określa, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w wyniku rozpoznania odwołania J. Ł. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działającego z upoważnienia Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego przez wyżej wymienionego świadczenia w formie zasiłku stałego.

W podstawie prawnej organ powołał art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 6 pkt 1, art. 98, art. 104 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. – dalej "ups"), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267- dalej "kpa").

Z uzasadnienia i akt administracyjnych wynika, że działający z upoważnienia Wójta Gminy B. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., po ponownym rozpoznaniu sprawy (pierwsza decyzja tegoż organu z dnia [...] r., została przez SKO decyzją z dnia [...] r. uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia), decyzją z dnia [...] r. nr [...] uznał część wypłaconego J. Ł. zasiłku stałego w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. w wysokości 81,44 zł za nienależnie pobrane świadczenie oraz zaliczył na poczet nienależnie pobranego zasiłku stałego kwotę ściągniętą z bieżących świadczeń.

W uzasadnieniu przytoczono treść art. 98 i art. 104 ust. 1, ust, 2 i ust. 4 ups i wskazano, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że od kwietnia 2012 r. tj. od miesiąca, po którym nastąpiła zmiana dochodu, zasiłek stały przysługuje J.Ł. w wysokości 77.41 zł miesięcznie natomiast do końca czerwca 2012 r. organ wypłacał zasiłek stały w wysokości 158.85 zł miesięcznie.

Organ jednocześnie wyjaśnił w uzasadnieniu, że iż poinformowanie organu przez Stronę o zmianie sytuacji dochodowej nastąpiło w dniu 19 kwietnia 2012 r., a więc po wypłacie zasiłków stałych za miesiąc kwiecień 2012 r., które zgodnie z obowiązującym harmonogramem wypłacano w dniach 11-12 kwietnia 2012 r. Wobec powyższego organ uznał, iż część zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. w wysokości 81,44 zł zostało nienależnie wypłacone.

Dokonując szczegółowych wyliczeń organ wskazał, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. na poczet nienależnie pobranego zasiłku stałego potrącono kwotę 219, 82 zł, a więc kwotę wyższą o 133, 38 zł od kwoty nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r.

Organ I instancji wyjaśnił nadto, że strona ma zaległość wobec GOPS wynikającą z decyzji [...] z dnia [...] r. w wysokości 69,94 zł z tytułu wniesionej zastępczo przez organ opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i stwierdził, że zaległość ta zostanie potrącona z kwoty 133, 38 zł, a kwota do wypłaty wyniesie 68.44 zł

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.Ł. zarzucając, iż w kwietniu 2012 r. GOPS B. nie wypłacił mu zasiłku stałego w wysokości 158,85 zł i przedstawił wydruk z rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 8 maja 2012 r. potwierdzający operacje dokonywane na tymże rachunku oraz informację organu I instancji z dnia 3 kwietnia 2012 r. na temat wyrównania zasiłku stałego. Podkreślił, że jego zdaniem działanie organów było nieprawidłowe. Zakwestionował dokonane ustalenia dotyczące wysokości wypłaconych zasiłków. W ocenie skarżącego skoro fakt waloryzacji emerytur od kwietnia 2012 r. był powszechnie znany to nie był on zobowiązany do odrębnego informowania organów o zmianie swojej sytuacji dochodowej.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 6 pkt 16, art. 98 i art. 104 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ups. Podał, że zgodnie z art. 6 pkt 16 ups, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niedoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Natomiast art. 98 ups stanowi, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie z art. 104 ust. 4 ups, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Ponadto zgodnie z art. 104 ust. 2 ups, w przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat.

Organ odwoławczy stwierdził, że stan faktyczny został ustalony w sposób zgodny z prawem i znajduje uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa.

Nadto organ zauważył, że decyzją organu I instancji z dnia [...] r. nr[...] zmieniono decyzję przyznającą J.Ł. zasiłek stały z dnia 1 lipca 2008 r. nr: [...](zmienioną decyzją z dnia [...] r. nr: [...]) w ten sposób, że wysokość kwoty świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 1 kwietnia 2012 r. wynosi po 77,41 zł miesięcznie, natomiast przed zmianą kwota ta wynosiła po 158,85 zł miesięcznie.

Powodem zmiany wysokości zasiłku stałego była zmiana sytuacji dochodowej J.Ł., bowiem w wyniku waloryzacji rent i emerytur od dnia 1 marca 2012 r. nastąpiła zmiana wysokości dochodu strony z tytułu świadczenia emerytalnego. O zmianie sytuacji finansowej J.Ł. powiadomił organ I instancji w dniu 19 kwietnia 2012 r. Natomiast zgodnie z prowadzonym przez organ I instancji harmonogramem, zasiłki stałe w miesiącu kwietniu 2012 r. były wypłacane w dniach 11-12 kwietnia 2012 r., zatem za miesiąc kwiecień 2012 r. zasiłek stały został stronie wypłacony, a zatem część wypłaconego J.Ł. zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, tym samym organ odwoławczy utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.Ł. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący nadto stwierdził, że GOPS "nie może stwierdzić, że strona otrzymała-odebrała nienależną kwotę 81,44 zł w dniu 11.IV.12 r. i nie może żądać jej zwrotu".

Skarżący analizując dokonane wypłaty doszedł do przekonania, że kwota 81.44 zł nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, a ustalenia organów w tym zakresie były błędne. Zauważył, że kwestia waloryzacji emerytur i rent była powszechnie znana, a zatem w ocenie skarżącego, zgodnie z art. 77 § 4 kpa nie był on zobowiązany do poinformowania organu wcześniej niż w trakcie wywiadu środowiskowego co nastąpiło w dniu 19 kwietnia 2013 r. Wskazał, że pracownicy socjalni otrzymali decyzje ZUS, a żądanie by kopia decyzji była dostarczona w dniu wypłaty zasiłku było bezzasadne. Dalej zaakcentował, że nie wypłacono mu pełnej kwoty zasiłku. Podkreślił, że zgodnie z treścią rozporządzenia regulującego sposób przeprowadzania wywiadów środowiskowych wszelkie dowody i materiały mają stanowić integralną część tegoż wywiadu. Skarżący załączył do skargi informację GOPS z 3 kwietnia 2012 r. oraz wyciąg z konta z 8 maja 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się częściowo zasadna, jednak z innych powodów niż w niej wskazane.

Sprawowany przez sądy administracyjne wymiar sprawiedliwości sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, na co wskazuje art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sąd uchyla stanowiącą przedmiot jego kontroli decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.").

Przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działającego z upoważnienia Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nr [...], w której – po pierwsze: uznano część wypłaconego zasiłku stałego w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. w wysokości 81.44 zł za nienależnie pobrane świadczenie, a po wtóre: zaliczono na poczet nienależnie pobranego zasiłku stałego kwotę ściągniętą z bieżących świadczeń.

W przedmiotowej sprawie jest istotne, że w skierowanej do skarżącego decyzji organu I instancji zawarte zostały dwa rozstrzygnięcia tj. rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania świadczenia w wysokości 81.44 zł w formie zasiłku okresowego za nienależnie pobrane oraz rozstrzygniecie dotyczące dokonanego przez organ potrącenia kwoty 69.94 zł będącej zaległością skarżącego wobec GOPS z tytułu opłaty za pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej.

Dokonując w niniejszym postępowaniu kontroli legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia z dnia [...] r. Sąd doszedł do przekonania, że zarówno ona, jak też poprzedzająca ją decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działającego z upoważnienia Wójta Gminy B. z dnia [...] r. w kwestii zaliczenia na poczet nienależnie pobranego zasiłku stałego kwotę ściągniętą z bieżących świadczeń zostały wydane z naruszeniem prawa, o którym mowa w powołanym wyżej art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Skutkowało to koniecznością wyeliminowania powyższych rozstrzygnięć we wskazanym zakresie z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. – dalej "ups").

Stosownie do art. 98 ups, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny.

Świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 6 pkt 16 ups).

Zgodnie zaś z art. 104 ust. 1 ups, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności, o których mowa w ust. 1 art. 104 ups, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 ups). W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat (art. 104 ust. 2 ups). Wskazane wyżej należności podlegają zwrotowi na rachunek bankowy odpowiednio gminy, powiatu lub samorządu województwa (art. 104 ust. 8 ups).

Powołany przepis (art. 98) stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie z tą ostatnią regulacją, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Wydane w tej sprawie odrębne rozstrzygnięcia, jeżeli tak uzna skarżący, mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie organów obu instancji nie budzą wątpliwości w zakresie ustalenia kwoty w wysokości 81,44 zł za nienależnie pobrane świadczenie w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r.

Należy bowiem zauważyć, że o zmianie sytuacji finansowej J.Ł. powiadomił organ w dniu 19 kwietnia 2012 r. Zgodnie z prowadzonym przez organ I instancji harmonogramem, zasiłki stałe w miesiącu kwietniu 2012 r. były wypłacane w dniach 11-12 kwietnia 2012 r., zatem za miesiąc kwiecień 2012 r. zasiłek stały został skarżącemu wypłacony w kwocie 158.85 zł, a nie w wysokości 77.41 zł. Zmniejszenie wysokości zasiłku stałego było spowodowane zwiększeniem dochodu skarżącego o kwotę wynikającą z waloryzacji jego emerytury. W związku z tym część wypłaconego J. Ł. zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. organy zasadnie, zdaniem Sądu, uznały za świadczenie nienależnie pobrane. Ustalenia dokonane przez organy obu instancji nie budzą w tym zakresie wątpliwości Sądu.

Wskazać trzeba, że zgodnie z treścią decyzji z dnia [...] r., nr: [...] organ I instancji uznał część wypłaconego zasiłku stałego w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. w łącznej wysokości 244.32 zł za nienależnie pobrane świadczenie i zobowiązał J.Ł. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, które było potrącane z bieżących wypłat. Decyzja ta została następnie uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., które decyzją z dnia [...] r. nr [...] przekazała sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Na mocy decyzji z dnia [...] r. potracono jednak na poczet nienależnie pobranego zasiłku stałego kwotę 219, 82 zł, a więc kwotę wyższą o 133, 38 zł od kwoty nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. Jednocześnie organ dokonał potrącenia kwoty 69.94 zł będącej zaległością skarżącego wobec GOPS wynikającą z decyzji [...] z dnia [...] r. z tytułu wniesionej zastępczo przez organ opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił w szczególności art. 98, art. 104 ust. 2 i ust. 4 ups. Jak wynika z brzmienia art. 104 ust. 2 ups w przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat.

W ocenie Sądu zawarte w decyzji I instancji rozstrzygnięcie dotyczące dokonywania potrąceń - z kwoty wyższej o 133, 38 zł od kwoty nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. - jest obarczone błędem, czego organ odwoławczy de facto nie zakwestionował. Z treści art.104 ust 2 ups nie wynika, by dokonywanie potrącenia następowało w drodze decyzji, jak to uczynił organ I instancji, a co zostało utrzymane w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu organy wydały decyzje w zakwestionowanym zakresie bez podstawy prawnej co jest uchybieniem istotnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pk t 1 lit a w zw. z art. 135 orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, w pkt 2 sentencji skargę oddalił zgodnie z art.151 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 3 sentencji wyroku.