Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 460/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54, 57 ust. 7, 59f ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2010 r. sprawy ze skargi K. A. J. i T. W. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania części obiektu budowlanego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] lutego 2010 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w B. na podstawie art. 57 ust. 7 ustawy z 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane wymierzył inwestorom – K. A. J. i T. W. współwłaścicielom spółki cywilnej "S." w B. karę w wysokości 75.000 zł z tytułu nielegalnego użytkowania części lokali usługowych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym z usługami i garażem podziemnym zlokalizowanym na nieruchomości nr geod. [...] przy ul. Ł. i R. w B.

Organ ustalił, że budowę obiektu rozpoczęto na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę z [...] maja 1997 r., zmienionej [...] listopada 2006 r. oraz decyzji z [...] sierpnia 2009 r. zatwierdzającej projekt zamienny i zezwalającej na wznowienie robót budowlanych. W ostatnio wymienionym rozstrzygnięciu nałożono na inwestorów obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu.

W trakcie kontroli w dniu 11 lutego 2009 r. pracownicy Inspektoratu stwierdzili użytkowanie części lokali usługowych w budynku tj. restauracji "A." (lokal nr 1) oraz dwóch przychodni lekarskich (lokale nr 2 i 3). Jak ustalono, lokale zostały udostępnione osobom trzecim i prowadzona jest w nich działalność.

Mając powyższe na uwadze w oparciu o art. 59 f ust. 1 i ust. 2 ustawy z 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane – ustalono wysokość kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu na kwotę 75.000 zł. Do obliczenia przyjęto m.in. kategorię budynku XVII (usługowy). Wskazano, że podmiotem zobowiązanym do uzyskania pozwolenia na użytkowanie jest inwestor, na którym również ciąży ustawowy obowiązek zawiadomienia o zakończeniu budowy. Organ wyjaśnił, że przepis art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, został przez Trybunał Konstytucyjny uznany za zgodny z Konstytucją.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli K. A. J. i T. W. Zarzucili, że inwestor nie przystąpił do użytkowania lokali usługowych, ale wydał je do wykończenia właścicielom informując, iż budynek nie został oddany do użytkowania. Wyjaśnili, że prace budowlane w budynku zakończono na początku 2010 r. O tej okoliczności wiedział Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, bowiem inwestor 09 lutego 2010 r. dokonał zgłoszenia przystąpienia do użytkowania.

Postanowieniem z [...] maja 2010 r. nr [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji w części dotyczącej sposobu zobowiązania do uiszczenia kary. Jednocześnie organ odwoławczy nałożył na K. A. J. i T. W. solidarnie karę w wysokości 75.000 zł z tytułu nielegalnego użytkowania części lokali usługowych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym z usługami i garażem podziemnym zlokalizowanym na nieruchomości nr geod. [...] przy ul. Ł. i R. w B. W pozostałej części dotyczącej sposobu dokonania opłaty legalizacyjnej utrzymał zaskarżone postanowienie organu I instancji w mocy.

Organ odwoławczy poczynił ustalenia faktyczne identyczne z dokonanymi w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w szczególności o wydaniu pozwolenia na budowę z [...] maja 1997 r., zmienionego [...] listopada 2006 r. oraz decyzji z [...] sierpnia 2009 r. o pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych, w której nałożono na inwestorów obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. W dniu 09 lutego 2010 r. inwestor wystąpił o wydanie pozwolenia na użytkowanie, jednak kontrola doraźna przeprowadzona przez pracowników Inspektoratu w dniu 11 lutego 2010 r. wykazała użytkowanie części lokali usługowych w budynku: restauracji "A.i dwóch przychodni (lokale nr 1, 2 i 3). Tak ustalony stan faktyczny był podstawą nałożenia w dniu [...] lutego 2010 r. przez organ I instancji kary z tytułu nielegalnego użytkowania lokalu. W postępowaniu odwoławczym zainicjowanym przez inwestorów zażaleniem – przeprowadzono dowód z zeznań świadka M. P. właścicielki P. D. S. Ustalono, że lokal sprzedano 13 czerwca 2008 r. a inwestor nie poinformował nabywcy o braku pozwolenia na użytkowanie. Lokal użytkowano od końca 2008 r., zaś zarządca pobierał opłaty od początku 2009 r.

W oparciu o powyższe ustalono, że inwestor przystąpił do użytkowania obiektu mimo braku pozwolenia na użytkowanie, co jest niezgodne z art. 54 b ustawy Prawo budowlane. Sytuacja powyższa zobowiązywała organ do nałożenia na inwestora kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu, wyliczonej na podstawie wzoru ustawowego, co też w pierwszej instancji prawidłowo uczyniono wyliczając wysokość kary zgodnie z wymaganiami ustawy Prawo budowlane. Do obliczeń przyjęto kategorię obiektu XVII.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 59 ust. 7 ustawy Prawo budowlane stroną postępowania o pozwolenie na użytkowanie jest wyłącznie inwestor. Ciąży na nim obowiązek zorganizowania procesu budowy, z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, w szczególności z zapewnieniem kierownictwa budowy przez osobę, która powinna uniemożliwić wstęp na teren budowy osobom nieupoważnionym, co wynika z art. 18 i 22 ustawy Prawo budowlane. Na tej podstawie wyprowadzono wniosek, że kara z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu może być nałożona wyłącznie lub przede wszystkim na inwestora. Zdaniem organu z uwagi na to, że nie można oderwać odpowiedzialności od kwestii winy, poczyniono ustalenia, iż w przedmiotowej sprawie wyłączna wina w przedwczesnym przystąpieniu do użytkowania obiektu leży po stronie inwestora, za którego zgodą wykorzystywały lokal osoby trzecie. Wskazano, że korekta rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie sposobu nałożenia kary nie wykraczała poza dopuszczalne prawem granice orzekania w postępowaniu odwoławczym.

Skargę na powyższe postanowienie z [...] maja 2010 r. złożyli do sądu administracyjnego K. J. i T. W. Zarzucili:

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 57 ust. 7 w zw. z art. 59 f ustawy Prawo budowlane poprzez uznanie solidarnej odpowiedzialności wszystkich inwestorów z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu, art. 59 f Prawa budowlanego w związku z załącznikiem poprzez przyjęcie niewłaściwego przelicznika kategorii obiektu,

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 8, 9, 11, 77, 107 § 1 i 3 Kpa poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie odpowiedzialności poszczególnych inwestorów oraz niewyjaśnienie przyczyn ustalenia ich solidarnej odpowiedzialności oraz naruszenie art. 29 i art. 156 § 1 pkt 2 i 4 Kpa poprzez uznanie za stronę i kierowanie korespondencji do spółki cywilnej.

Zarzut niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i naruszenia wskazanych wyżej przepisów procesowych skarżący uzasadnili brakiem ustaleń, który z inwestorów ponosi odpowiedzialność za przystąpienie do przedwczesnego użytkowania obiektu. Powołali wyrok WSA w Krakowie z 11 marca 2008 r., II SA/Kr 57/08, w którym sąd zajął stanowisko o konieczności indywidualnego wskazania zobowiązanego do uiszczenia kary i określenia indywidualnie jej wysokości. Zdaniem skarżących z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 Kpa nie wskazano w uzasadnieniu postanowieniu, jakie okoliczności rozważono i jakie argumenty przesądziły o ustaleniu solidarnej odpowiedzialności inwestorów, którym to postępowaniem uchybiono zasadom ogólnym procedury administracyjnej wynikającym z art. 7, 8 i 9 Kpa. Wskazali, że nieprawidłowo skierowano rozstrzygnięcie do spółki cywilnej, mimo że – jak wynika z powołanego w skardze wyroku WSA w Gliwicach z 04 kwietnia 2008 r., II SA/GL 892/07 – zobowiązana do uiszczenia kary osoba fizyczna powinna być wskazana z imienia i nazwiska. Wskazano również na wyrok WSA w Warszawie z 16 kwietnia 2007 r., VI SA/Wa 182/07. Skarżący wywodzili nieprawidłowe naliczenie kary w wyniku przyjęcia współczynnika kategorii obiektu XVII – usługowy, a nie XIII – mieszkalny, mimo że pozwolenie na budowę dotyczyło budynku wielomieszkaniowego, a nie budynku handlu, gastronomii i usług.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu albowiem nałożenie na skarżących kary pieniężnej z tytułu przystąpienia do samowolnego użytkowania obiektu budowlanego nastąpiło bez naruszenia przepisów prawa.

Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004r zmieniającą ustawę Prawo budowlane (Dz. U. Nr 93 z 2004r, poz. 888) przepis art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego otrzymał następujące brzmienie:

"W przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem art. 54 i 55, właściwy organ wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary tej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59 "f" ust. 1, z tym, że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu". Przepis w powyższej postaci zaczął obowiązywać od 31 maja 2004r. Naruszenie art. 54 prawa budowlanego związane jest z przystąpieniem do użytkowania obiektu budowlanego przed zawiadomieniem właściwego organu o zakończeniu budowy i przed upływem 21 dni od doręczenia temu organowi zawiadomienia o zakończeniu budowy i dotyczy obiektów budowlanych niewymagających uzyskania pozwolenia na użytkowanie, natomiast naruszenie art. 55 prawa budowlanego jest związane z przystąpieniem do użytkowania obiektu budowlanego przed uzyskaniem decyzji ostatecznej o pozwoleniu na użytkowanie i dotyczy obiektów budowlanych wymienionych w trzech podpunktach tego przepisu tj. zaliczonych przez ustawodawcę do obiektów wymagających uzyskania pozwolenia na użytkowanie.

W okolicznościach niniejszej sprawy jest niewątpliwe, że użytkowanie spornego obiektu budowlanego stwierdzone kontrolą z 11 lutego 2010r. było samowolne. Bezspornym jest bowiem, że w dacie kontroli ciążył na skarżących obowiązek uzyskania przed przystąpieniem do użytkowania spornego obiektu, decyzji organu nadzoru budowlanego pozwalającej na użytkowanie obiektu. Obowiązek ten nałożony został na skarżących decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w B. z dnia [...].08.2009r. (Nr [...]), zezwalającą skarżącym jako inwestorom, na wznowienie robót budowlanych w budynku przy ulicy Ł. i R. z jednoczesnym nałożeniem wymogu uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu. Co prawda w dacie kontroli tj. 11 lutego 2010r. był już złożony wniosek inwestorów o udzielenie pozwolenia na użytkowanie budynku (wniosek z dnia 9.02.2010r), ale z punktu widzenia przepisu art. 57 ust. 7 prawa budowlanego, sankcjonującego tzw. samowolę użytkową, jako dopuszczalne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego, wymagającego uzyskania pozwolenia na użytkowanie, uznaje się stan dysponowania ostateczną decyzją pozwalającą na użytkowanie. Przepis art. 57 ust. 7 prawa budowlanego nie uzależnia przy tym nałożenia sankcji od czasokresu samowoli użytkowej. Nie ma znaczenia czy stan samowolnego użytkowania obiektu (części obiektu) trwał do momentu kontroli przez rok, miesiąc, kilka miesięcy, kilka tygodni, czy kilka dni. Obiektywny fakt stwierdzenia samowoli użytkowej czyni koniecznym wymierzenie sankcji. Przepis art. 57 ust. 7 prawa budowlanego jest tak skonstruowany, że nie pozostawia organowi nadzoru budowlanego swobody decyzyjnej. Stwierdzenie przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem art. 54 czy 55 prawa budowlanego, obliguje organ do wymierzenia kary pieniężnej, której wysokość stanowi iloczyn współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k), współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w) i 10 – krotności stawki opłaty (s).

Przepis art. 57 ust. 7 prawa budowlanego był kilkakrotnie oceniany przez Trybunał Konstytucyjny w kontekście różnych wzorców kontroli konstytucyjnej. W żadnym z wyroków Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jego zgodności z przepisami Konstytucji stanowiącymi wzorce kontroli. Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2007r. (sygn. P 19/06 – OTK ZU nr 1/A/2007, poz. 2) Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności przepisu z art. 10 Konstytucji (zasadą trójpodziału władz) w związku z art. 2 Konstytucji (zasadą sprawiedliwości społecznej i demokratycznego państwa prawnego). Trybunał Konstytucyjny dostrzegł automatyzm i kategoryzm sankcji za samowolę użytkową podkreślając, iż obiektywna odpowiedzialność, oparta na bezprawności zachowania inwestora, jest konsekwencją niedopełnienia formalności wymaganych przed przystąpieniem do użytkowania obiektu. Jednocześnie Trybunał stwierdził, że stosowanie przez organ administracji sankcji administracyjnych nie jest wkroczeniem w obszar władzy sądowniczej albowiem sankcje administracyjne realizują odmienne funkcje niż kara. W drugim wyroku, wydanym dnia 5 maja 2009r. (sygn. P64/07 – OTK ZU nr 5/A/2009, poz. 64) Trybunał Konstytucyjny oceniał przepis art. 57 ust. 7 prawa budowlanego w aspekcie art. 2 Konstytucji (zasady sprawiedliwości społecznej i demokratycznego państwa prawa) i art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasady równości). Stwierdził, iż oceniany przepis jest pochodną niewywiązania się z ciążącego na inwestorze obowiązku zawiadomienia o zakończeniu budowy albo uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego. Sankcja ma służyć ochronie doniosłych wartości wyróżnionych ze względu na interes publiczny (ochronie środowiska, bezpieczeństwu ludzi i mienia, ochronie zdrowia i życia ludzi, ochronie ładu przestrzennego i poszanowaniu uzasadnionych interesów osób trzecich). Surowość sankcji uzasadniona jest koniecznością ochrony doniosłych dóbr i ma w optymalnym stopniu dyscyplinować każdego inwestora, by należycie wypełniał swoje obowiązki. Trybunał Konstytucyjny przypomniał w wymienionym wyroku, ze ratio legis regulacji było dążenie do wyeliminowania, a przynajmniej ograniczenia zjawiska "samowoli użytkowej". W trzecim wyroku wydanym 22 września 2009r. (sygn. SK 3/08 – OTK-A-2009/8/125) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 57 ust. 7 ustawy Prawo budowlane jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji (prawem do sądu) oraz nie jest niezgodny z art. 42 Konstytucji (zasadami odpowiedzialności karnej, prawem do obrony i domniemaniem niewinności). W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, iż przewidziana przepisem odpowiedzialność karnoadministracyjna stanowi przejaw interwencjonizmu państwowego w sferze prawa budowlanego, gdzie niespełnienie różnorakich wymagań stawianych uczestnikom procesu budowlanego na poszczególnych jego etapach może sprowadzać zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi – zarówno użytkowników konkretnego obiektu budowlanego, jak i dla osób postronnych, które mogą przebywać w pobliżu podczas ewentualnej katastrofy budowlanej. Sankcja wymierzana na podstawie art. 57 ust. 7 prawa budowlanego jest karą administracyjną niemieszczącą się w systemie prawa karnego i z tej przyczyny jej wymierzenie nie jest objęte konstytucyjnymi regułami odpowiedzialności karnej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, iż inwestor nie ma zamkniętej drogi sądowej do kwestionowania prawidłowości nałożonej sankcji albowiem przysługuje mu, po wyczerpaniu drogi postępowania administracyjnego, skarga sądowoadministracyjna.

Okoliczności podniesione przez skarżących, nie podważają prawidłowości nałożenia kary kwestionowaną decyzją. Przystąpienie do użytkowania części obiektu budowlanego przy ulicy Ł. i R. zanim wydano decyzję o pozwoleniu na użytkowanie budynku nie jest kwestionowane. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 28.11.2007r. (sygn. IISA/Ol 958/07, Lex nr 490194) użytkowaniem jest każdy przejaw korzystania z obiektu. Opisany w protokole kontroli budynku przeprowadzonej w dniu 11.02.2010r. stan pomieszczeń części lokali użytkowych budynku oraz dostrzeżone przejawy prowadzonej w tych lokalach działalności gospodarczej, nie pozostawiały wątpliwości, że użytkowanie lokali miało miejsce zanim wydano ostateczną decyzję o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego.

Inwestorów nie tłumaczy fakt przekazania lokali osobom trzecim na wykończenie i świadomość właścicieli poszczególnych lokali co do braku decyzji pozwalającej na użytkowanie budynku. W świetle przepisów prawa budowlanego to inwestor, a nie osoby trzecie zainteresowane nabyciem lokali w realizowanym budynku, jest uczestnikiem procesu budowy (vide: art. 17 ustawy Prawo budowlane). Na inwestorze ciążą obowiązki opisane art. 54 i 55 prawa budowlanego i to inwestor jest stroną postępowania w sprawie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. W okolicznościach niniejszej sprawy obowiązek uzyskania decyzji pozwalającej na użytkowanie obiektu przy ulicy R. i Ł. został nałożony decyzją z dnia 19 sierpnia 2009r. na inwestorów - skarżących K. A. J. i T. W., stąd oczywistym jest, iż sankcja z art. 57 ust. 7 prawa budowlanego przewidziana za brak wywiązania się z nałożonego obowiązku, także obciąża inwestorów. Solidarna odpowiedzialność skarżących z tytułu sankcji uzasadniona jest charakterem więzi łączących skarżących jako wspólników spółki cywilnej "S.", w ramach której skarżący realizowali inwestycję przy ulicy Ł. i R. W literaturze oraz orzecznictwie utrwalony jest pogląd, ze spółka prawa cywilnego nie ma osobowości prawnej, ani zdolności prawnej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej (vide: uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1993r. (sygn. IIICZP 176/92 – OSNCP z 1993 Nr 10, poz. 17), uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego a dnia 26 stycznia 1996r. (sygn. III CZP 11/95, OSNCP z 1996r, Nr 5, poz. 63), wyrok Sądu Najwyższego z 28.10.2003r. (sygn. I CK 201/02, Lex nr 151608). Podmiotem praw i obowiązków wynikających z decyzji administracyjnych wiążących się przedmiotowo z zakresem działalności gospodarczej spółki cywilnej są jej poszczególni wspólnicy, traktowani jako przedsiębiorcy zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2.078.2004r. o swobodzie działalności gospodarczej. Poszczególni wspólnicy spółki cywilnej, będącej inwestorem, są między innymi adresatami decyzji administracyjnych wydawanych na podstawie ustawy Prawo budowlane. Solidarna odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej za zobowiązania spółki wynika z art. 864 kodeksu cywilnego. Taką zasadę odpowiedzialności wspólników z tytułu kary za samowolne przystąpienie do użytkowania budynku realizowanego przez spółkę, przeniósł organ do treści decyzji. Sam brak wyjaśnienia w uzasadnieniu postanowienia podstawy do przyjęcia solidarnej odpowiedzialności skarżących, przy oczywistym istnieniu podstawy prawnej dla takiego określenia odpowiedzialności, jest uchybieniem niemającym wpływu na treść postanowienia i nie uzasadnia samo w sobie konieczności jej uchylenia. Solidarna odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej niweczy też potrzebę wyjaśniania zakresu odpowiedzialności poszczególnego wspólnika, tym bardziej, że co do zasady odpowiedzialność inwestora za samowolę użytkową jest oderwana od winy. Kwestia zawinienia inwestora, czy braku zawinienia, w powstaniu samowoli użytkowej, nie ma znaczenia dla przyjęcia odpowiedzialności opartej na obiektywnej bezprawności czynu tj. niespełnieniu nałożonych prawem budowlanym obowiązków.

Za niezasadny sąd uznał także zarzut niewłaściwego obliczenia kary. Skarżący upatrują go w błędnym przyjęciu kategorii obiektu budowlanego (k), będącej jednym z trzech współczynników, podlegających przemnożeniu przy wyliczaniu kary (vide: art. 57 ust. 7 zdanie drugie w związku z art. 59 "f" ust. 1 ustawy Prawo budowlane). Ich zdaniem właściwym współczynnikiem powinien być współczynnik 4 właściwy dla kategorii obiektu XIII tj. dla budynków mieszkalnych, a nie – jak przyjął organ – współczynnik 15 właściwy dla kategorii obiektu XVII tj. dla budynków handlu, gastronomii i usług. Skład orzekający stoi na stanowisku, iż w przypadku przystąpienia do samowolnego użytkowania części obiektu budowlanego, mającego dwojakie przeznaczenie (tu budynek mieszkalny wielorodzinny z usługami i garażem podziemnym), kara za samowolę użytkową powinna być obliczona stosownie do kwalifikacji części samowolnie użytkowanej. Stanowisko tożsame zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8.10.2007 (sygn. II OSK 1159/06 – dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych – CBOSA), a powtórzył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 10.06.2009r. (sygn. IISA/Kr 1162/08 – też dostępnym w CBOSA). Zważywszy, że samowola użytkowa stwierdzona w sprawie niniejszej dotyczyła trzech lokali usługowych (dwóch przychodni zdrowia i jednego lokalu gastronomicznego), właściwe było wyliczenie kary przy zastosowaniu kategorii XVII obiektu budowlanego.

Reasumując, kwestionowana kara pieniężna za samowolne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego, została nałożona zgodnie z obowiązującym prawem tj. bez naruszenia norm prawa materialnego i bez mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia norm procesowych. Co prawda organ II instancji po uzupełnieniu postępowania dowodowego o przesłuchanie jednej z właścicielek lokalu usługowego, w którym zaczęła prowadzić działalność gospodarczą przed oddaniem budynku do użytkowania, wydał decyzję bez końcowego powiadomienia stron o zebranym materiale dowodowym (o terminie przesłuchania świadka byli powiadamiani), ale skarżący nie wykazali, iż powyższe uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wprawdzie przed sądem przedłożyli kopię oświadczenia przesłuchanej przez organ właścicielki lokalu użytkowego numer 3, którego treść przeczy jej zeznaniu, iż nie miała w momencie obejmowania lokalu w posiadanie (w lipcu 2008r) wiedzy o braku zgody na użytkowanie budynku, ale powyższe oświadczenie – zdaniem sądu – nie zwalnia inwestorów z odpowiedzialności za samowolę użytkową. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 17.10.2007r. (sygn. II SA/Sz 634/07 – dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), z którym to stanowiskiem zgadza się skład orzekający w sprawie niniejszej, inwestor jest odpowiedzialny za realizowany obiekt budowlany oraz przestrzeganie przepisów prawa budowlanego w procesie inwestycyjnym i powinien przedsięwziąć działania, by nie doszło do użytkowania obiektu przed uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Co prawda w wyroku z dnia 19.11.2009r. (sygn. akt II OSK 1179/09) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż kara z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, przewidziana w art. 57 ust. 7 prawa budowlanego może być nałożona także na podmiot, który nie jest inwestorem obiektu, ale który przystąpił nielegalnie do użytkowania, lecz pogląd powyższy nie został wyrażony w tożsamych okolicznościach sprawy, jak niniejsza. W sprawie opisanej wyrokiem NSA nastąpiła zmiana inwestora na etapie budowy obiektu gdyż doszło do sprzedaży nieruchomości będącej terenem inwestycji na rzecz osoby trzeciej. W sprawie niniejszej użytkownicy poszczególnych lokali usługowych nie dysponowali w momencie obejmowania lokali w posiadanie ostatecznymi umowami przenoszącymi na nich odrębną własność lokali, a jedynie umowami przedwstępnymi. W obrocie prawnym nie mogli więc być traktowani jako właściciele lokali gdyż ostateczne akty notarialne przenoszące własność lokali na poszczególnych użytkowników mogły być skutecznie zawarte dopiero po formalnym oddaniu budynku do użytkowania. Nieformalny użytkownik lokalu w budynku w ogóle nie ma uprawnień (ani obowiązku) zgłaszania budynku do użytkowania lub do występowania o decyzję udzielającą pozwolenia na użytkowanie budynku.

Oceny sprawy nie zmienia też podniesiona na rozprawie przez skarżących okoliczność wcześniejszego niż w lutym 2010r. ubiegania się o pozwolenie na użytkowanie budynku. Z dokumentów przedłożonych przez skarżących i potwierdzonych przez organ wynika bowiem, iż po złożeniu przez skarżących w lutym 2009r. wniosku o pozwolenie na użytkowanie budynku, organ nadzoru budowlanego wydał w dniu [...].02.2009r. decyzję odmawiającą wydania pozwolenia na użytkowanie obiektu z uwagi na wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie istotnych odstępstw inwestora od warunków pozwolenia na budowę (vide; decyzja – k. 87 akt sądowych). W następstwie postępowania w sprawie istotnych odstępstw od pozwolenia na budowę wydana została opisana na wstępie uzasadnienia decyzja z dnia [...].08.2009r. zatwierdzająca projekt zamienny i udzielająca pozwolenia na wznowienie robót budowlanych z zobowiązaniem inwestorów – skarżących do uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd nie znalazł podstaw do podważenia legalności zaskarżonego postanowienia a w konsekwencji skargę jako niezasadną oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)