Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 909/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1-3, art. 103 ust.1- 2, art. 107 ust. 1, art. 104 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę P. za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. B. P. decyzją z dnia [...].03.2022 r. nr [...] ustalił wysokość wydatków poniesionych za B. S. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca"), przez G. P. za pobyt ojca C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. za okres od 01.06.2021 r. do 22.12.2021 r. w wysokości [...] zł, i zobowiązał do zwrotu ww. kwoty w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji na wskazane konto bankowe.

Organ motywował, że decyzją Dyrektora MGOPS w P. nr [...] Pan C. M. został skierowany do DPS, a następnie decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia [...].10.2017 r. został umieszczony w DPS w P. , do którego przybył dnia 02.11.2017 r. Natomiast zmarł w dniu 22.12.2021 r.

Miesięczny koszt pobytu osoby w DPS zgodnie z Zarządzeniem nr [...] Starosty [...] z dnia 22.02.2021 r. wynosi [...] zł. Podopieczny opłacał ze swoich środków kwotę [...]zł., pozostała kwota do zapłaty za miesięczny pobyt wynosi [...] zł. Brakująca kwota podlega podziałowi na troje dzieci podopiecznego, tj. po [...] zł. miesięcznie. W związku z tym za okres od 01.06.2021 r. do 22.12.2021 r. ustalono wysokość wydatków poniesionych przez Gminę za Skarżącą w wysokości [...] zł. (1.215,27 zł. x 7 miesięcy).

Organ dalej uzasadnił, że w dniu 21.09.2021 r. MGOPS w P. wystąpił do MOPS w S. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia możliwości alimentacyjnych i partycypowania w kosztach za DPS przez Skarżącą.

W dniu 21.10.2021 r. Skarżąca złożyła oświadczenie, że z panem C. M. nie łączą ją żadne więzi rodzinne oprócz biologicznych.

W dniu 27.10.2021 r. do Ośrodka wpłynęła odpowiedź z MOPS w S., że Skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, informując jedynie, że pan C. M. nie wychowywał jej i nie łożył na utrzymanie.

W dniu 02.11.2021 r. MGOPS w P. wysłał do Skarżącej zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w P. . Pismo zostało odebrane przez stronę w dniu 09.11.2021 r.

W dniu 14.12.2021 r. zostało wysłane pismo do strony, w którym organ wyjaśniając przedmiot sprawy zaproponował zawarcie umowy, na mocy której strona zobowiązałaby się do uiszczenia kwoty [...]zł miesięcznie. Organ pouczył, że w przypadku braku reakcji strony zostanie wydana decyzja ustalająca odpłatność za pobyt ojca w DPS. Pismo to jednak nie zostało odebrane.

W dniu 18.01.2022 r. MGOPS w P. wysłał do strony propozycję umowy w tej sprawie do zaakceptowania i po podpisaniu odesłania jej do organu. Umowa została odebrana przez stronę w dniu 24.01.2022 r., jednak do dnia wydania decyzji przez Organ I instancji Skarżąca nie skontaktowała się z MGOPS w P..

2. Skarżąca w odwołaniu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania przed Organem I instancji. Zarzuciła:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 61 ust 2 pkt 2e w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej poprzez nieustalenie wysokości opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej, pomimo niewyrażenia zgody na zawarcie umowy, o której mowa w treści art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz pomimo nieprzeprowadzenia w miejscu zamieszkania Skarżącej wywiadu środowiskowego, i w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem uprzedniego wydania decyzji administracyjnej w trybie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,

2) przepisu prawa materialnego, a mianowicie naruszenie art. 64 pkt 7 w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieustalenie wysokości opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej w trybie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co w konsekwencji uniemożliwiło Skarżącej zgłoszenia wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, co w przedmiotowej sprawie jest istotne w szczególności dlatego, że w przypadku Skarżącej zaktualizowały się przesłanki, o których mowa w treści art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej,

3) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie: a) art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz brak wyczerpującego zebranie i błędne rozpatrzenie całości zgromadzonego materiału dowodowego, b) art. 10 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie odwołującemu się czynnego udziału w postępowaniu.

W uzasadnieniu odwołania Skarżąca podniosła, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, związany jest z wydaniem co najmniej trzech decyzji administracyjnych, tj. 1) decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, 2) decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz 3) decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (tak m.in. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2016 r., sygn. akt: IV SA/Wr 317/16, Lex nr 2194794). W sprawie nie została wydana decyzja ustalająca opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Ten etap postępowania został przez Organ pominięty, a wydana została jedynie zaskarżona decyzja, tj. decyzja ustalająca wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez G. P..

W odwołaniu podkreślono, że odwołująca się nie wyraziła chęci podpisania umowy w przedmiocie odpłatności za pobyt ojca w DPS, jednakże nie jest prawdą, że nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Skarżąca skontaktowała się z Organem odpowiedzialnym za przeprowadzenie wywiadu i odpowiedziała na wszystkie zadawane jej wówczas pytania.

W ocenie Strony nie doszło do wydania i co za tym idzie do doręczenia odwołującej się indywidualnej decyzji w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS w P. . Organ wydał jedynie decyzję ustalającą wysokość wydatków poniesionych przez G. P. za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w P. i zobowiązującą Skarżącą do zwrotu kwoty [...]zł z terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji.

3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie :

art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – K.p.a. (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.),

art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2e w związku z art. 59 ust. 1, art. 62 ust. 2 ustaw 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268),

art. 1, 2 i 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570 z późn. zm.),

po rozpatrzeniu odwołania orzekło: - utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także zawarcia stosownej umowy ustalającej odpłatność za pobyt rodzica w DPS. Odmowa zawarcia umowy z ośrodkiem została potwierdzona wyraźnie przez Skarżącą, natomiast fakt odmowy przeprowadzenia wywiadu wynika z akt sprawy. Pismem z dnia 6.10.2021 r. MOPS w S. znak [...] wezwał Skarżącą do stawienia się w Ośrodku w celu ustalenia możliwości alimentacyjnej na rzecz C. M..

W odpowiedzi na pismo Organu Skarżąca pismem z dnia 21.10.2021 r. oświadczyła, że z jej biologicznym ojcem, C. M. nie utrzymywała kontaktów rodzinnych od ponad 50 lat. Jak miała 3 lata przygarnęli ją, braci i mamę dziadkowie. Ojciec nie utrzymywał z nimi kontaktów, nie wychowywał ich, nie łożył na utrzymanie. Zatem nie łączy ich żadna więź rodzinna, oprócz biologicznej. W związku z tym brak jest podstaw do uznania, że powinna obecnie łożyć na utrzymanie C. M..

Dodatkowo Skarżąca w dniu 22.10.2021 r. oświadczyła, w obecności pracownika socjalnego, że nie wyraża zgody na podawanie swoich dochodów w związku z tym, że ojciec jej nie wychowywał i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu. Oświadczenie zostało podpisane własnoręcznie przez Skarżącą.

W wyniku analizy sprawy Kolegium uznało, że pomimo sformułowania użytego w pkt. 1 decyzji Organu I instancji, argumenty Skarżącej nie przemawiają za ich uwzględnieniem.

Zdaniem SKO mimo użytego przez MGOPS w P. innego sformułowania w pkt 1 zaskarżonej decyzji, niż mówi ustawa, to z decyzji jednoznacznie wynika, że wobec Skarżącej ustalono stosowną odpłatność za pobyt ojca w DPS w P. , gdyż jest osobą zobowiązaną do jej ponoszenia.

Zdaniem Kolegium obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby został w niniejszej sprawie skonkretyzowany i zindywidualizowany w formie przedmiotowej decyzji administracyjnej a ustalenie opłaty za pobyt pana C. M. w DPS wobec Skarżącej nastąpiło na podstawie art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., ponieważ Skarżąca uniemożliwiła ustalenie sytuacji dochodowej w drodze wywiadu środowiskowego.

Organ wskazał ponadto, że druga osoba zobowiązana do poniesienia odpłatności za pobyt ojca w DPS, tj. jego syn, pan K. M., również nie wyraził zgody na podpisanie umowy w przedmiocie odpłatności za DPS. Sprawa z jego odwołania toczy się w odrębnym postępowaniu. Trzecia osoba zobowiązana do odpłatności za pobyt ojca w DPS, drugi syn, pan E. M., nie żyje od 26.09.2020 r.

4. Niezadowolona z treści rozstrzygnięcia Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zaskarżając w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie następujących przepisów postępowania:

a) art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i błędne rozpatrzenie całości zgromadzonego materiału dowodowego,

b) art. 10 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu.

2) naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:

a) naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 61 ust 2 pkt 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez nieustalenie wysokości opłaty za pobyt C. M. w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej, pomimo niewyrażenia przez Skarżącą zgody na zawarcie umowy, o której mowa w treści art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz pomimo nieprzeprowadzenia w miejscu zamieszkania Skarżącej wywiadu środowiskowego, i w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem uprzedniego wydania decyzji administracyjnej w trybie art. 59 ust. 1 u.p.s..

b) naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie naruszenie art. 64 pkt 7 w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieustalenie wysokości opłaty za pobyt C. M. w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej w trybie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co w konsekwencji uniemożliwiło B. S. zgłoszenie wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt C. M. w domu pomocy społecznej, co w przedmiotowej sprawie jest istotne w szczególności dlatego, że w przypadku B. S. zaktualizowały się przesłanki, o których mowa w treści art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej,

Skarżąca, podobnie jak w odwołaniu podniosła, że pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, związany jest z wydaniem co najmniej trzech decyzji administracyjnych, tj. 1) decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, 2) decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz 3) decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie nie została wydana decyzja ustalająca opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Ten etap postępowania został przez Organ pominięty, a wydana została jedynie zaskarżona decyzja, tj. decyzja ustalająca wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez G. P..

Skarżąca podkreśliła, że wobec niewyrażenia przez nią zgody na zawarcie umowy w rozumieniu art. 103 ust. 1 u.p.s., właściwy organ powinien wydać decyzję administracyjną ustalającą opłatę za pobyt C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. . Wydanie i skuteczne doręczenie takiej decyzji, umożliwiłoby - wobec sytuacji faktycznej i nierealizowania obowiązku alimentacyjnego przez C. M. względem córki - podjęcie przez odwołującą się dalszych kroków w sprawie.

Tymczasem, organ zamiast decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. , w dniu [...] marca 2022 roku wydał decyzję ustalającą wysokość wydatków poniesionych przez G. P. za pobyt C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. i zobowiązującą B. S. do zwrotu kwoty [...]zł w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji.

W tej sprawie organ właściwy, tj. B. P., pominął etap wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt C. M. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w P. , a działanie takie zostało uznane za słuszne w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 roku.

5. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Rozpoznanie sprawy zostało dokonane w trybie uproszczonym, na wniosek Organu, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

6. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie przejmują ich kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia. Orzeczenia sądów administracyjnych, w razie uwzględnienia skarg, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu bądź zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy administracyjnej. Stąd – sąd może jedynie skontrolować prawidłowość decyzji wydanej przez organy w tej sprawie i wskazać kroki jakie przez organ powinny zostać podjęte w przypadku gdy stwierdzi, że decyzja narusza prawo.

7. Przedmiotem niniejszego orzekania jest sprawa ustalenia odpłatności wobec osoby zobowiązanej za pobyt ojca w DPS, na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej przywoływana jako: "u.p.s.").

8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy, a zwłaszcza przywołać uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej, zawarte w rozdziale 3 u.p.s. (art. 54 – 66 ustawy).

I tak zgodnie z art. 60 ust. 1 w/w ustawy zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

W art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Również decyzją administracyjną właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1). Istotne jest przy tym, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). I tak adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą być: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także (a niekiedy wyłącznie) osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina.

Powyższe ustalenia pozwalają tym samym na stwierdzenie, że to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie - ustalenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualnie zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty.

9. Rację ma Organ wskazując, że aktualnie są trzy ścieżki postępowania w sprawie ustalenia odpłatności członków rodziny:

1) przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego —> ustalenie dochodu członka rodziny —> w przypadku przekroczenia 300% kryterium dochodowego zaproponowanie zawarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy zawarcie umowy;

2) przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego —> ustalenie dochodu członka rodziny —> w przypadku przekroczenia 300% kryterium dochodowego zaproponowanie zawarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy —> odmowa zawarcia umowy —> wydanie decyzji ustalającej odpłatność w maksymalnej wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy dochodem osoby/dochodem na osobę w rodzinie a równowartością 300% kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2d ustawy);

3) odmowa przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego —> wydanie decyzji ustalającej odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e ustawy).

Wynikającą z art. 103 ust. 2 u.p.s. zasadę, że opłata obciążająca daną osobę z tytułu pobytu członka rodziny w DPS nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób współzobowiązanych jest zwalniana z odpłatności, odnosić należy także do sytuacji, w której określenie kwoty obciążającej osobę zobowiązaną następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zakres solidarności osób najbliższych mieszkańca DPS wyznaczany jest jedynie ich sytuacją dochodową i możliwościami, natomiast wszelkie korekty podejmowane w tym zakresie przez organ administracji nie mogą w sposób negatywny wpływać na treść zawartych umów. Zwolnienie jednej z osób z ponoszenia odpłatności nie może powodować zwiększenia zakresu obowiązków po stronie pozostałych osób zobowiązanych, lecz skutkuje przeniesieniem tego obowiązku na gminę dokonującą takiego zwolnienia.

W celu ustalenia dochodu rodziny ośrodek pomocy społecznej powinien przeprowadzić, jeszcze przed zawarciem umowy o ponoszeniu odpłatności za pobyt osoby w DPS, wywiad środowiskowy.

Jak wskazuje art. 107 ust. 1 ustawy, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym osób, o których mowa w art. 103, przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki.

Podkreślić przy tym należy, że analiza cyt. wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej, prowadzi do wniosku, iż pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, związany jest z wydaniem, co najmniej trzech decyzji administracyjnych, tj.:

- decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej,

- decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz

- decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

Zważyć należy, że powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2016 r., sygn. akt: IV SA/Wr 317/16; wyrok NSA z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2726/12 i z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12), gdzie przyjęte zostało, iż obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

W tej sprawie rację należy przyznać Skarżącej, że nie została wydana decyzja ustalająca opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Ten etap postępowania został przez Organ I instancji pominięty, a próba doszukiwania się tej decyzji w decyzji ustalającej wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez gminę przez Organ odwoławczy nie zasługuje na aprobatę. Sam Organ II instancji słusznie zauważa i wskazuje na treść art. 61 ust. 2e ustawy, zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

Podnieść w tym miejscu trzeba kolejność zdarzeń. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Domaganie się zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę może zatem nastąpić w takiej sytuacji, gdy primo: wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustalił, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2; secundo: w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie opłaty te zastępczo wniosła gmina.

Rację zatem ma Skarżąca, że wobec niewyrażenia przez nią zgody na zawarcie umowy w rozumieniu art. 103 ust. 1 u.p.s., właściwy organ powinien wydać decyzję administracyjną ustalającą opłatę za pobyt C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. . Tymczasem, Organ zamiast decyzji ustalającej wysokość opłaty pobyt C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. , w dniu [...] marca 2022 roku wydał decyzję ustalającą wysokość wydatków poniesionych przez G. P. za pobyt C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. i zobowiązującą B. S. do zwrotu kwoty [...]zł z terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji.

Sąd w tym miejscu przywołuje uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydaną w składzie 7 sędziów w dniu 11 czerwca 2018 roku (sygn. akt: I OPS 7/17), która rozstrzygnęła, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w DPS umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 tejże ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

10. Stanowisko takie podziela również Sąd orzekający w sprawie i wskazuje, że przysługujące gminie na mocy art. 61 ust. 3 u.p.s., prawo dochodzenia zwrotu wydatków poniesionych na opłaty zastępcze realizowane jest w drodze postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot sumy poniesionej tytułem opłaty wniesionej zastępczo, przy czym z regulacji art. 61 ust, 3 u.p.s. wynika logiczna konstatacja, iż aby mówić o opłatach zastępczych, ponoszonych w przypadku niewywiązywania się innych osób z obowiązku opłaty, musi być prawnie określony obowiązek opłaty obciążający inne osoby (por. na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt: II SA/Po 991/15). Sąd orzekający w sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w przytoczonym orzeczeniu i wskazuje, że w świetle powyższych regulacji oczywistym jawi się, iż przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art, 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku. Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej są: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, to jest małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina.

Ponadto, to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty.

A takiej decyzji w sprawie zabrakło.

11. Z powyższych względów decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak też decyzję Organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a Sąd uchylił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 tej ustawy.