Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1050/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 141 § 4, art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt: II SA/Gl 846/19 w sprawie ze skargi J.M. i R.M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [..] maja 2019 r., nr [..] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt: II SA/Gl 846/19 po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.M. i R.M. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [..] maja 2019 r. nr [..] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty B.-L. z dnia [..] października 2018 r. nr [..] oraz zasądził na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.

W wyroku tym Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2008 r. J.M. oraz pismem z dnia 11 maja 2009 r. R.M., działający przez pełnomocnika, zwrócili się do Prezydenta Miasta T. o zwrot nieruchomości położonych wzdłuż ulicy [..] i [..], przejętych na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w T. z dnia [..] lutego 1975 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z przeznaczeniem na realizację budowy osiedla "[..]" i "[..]".

Wojewoda Śląski postanowieniem nr [..] z dnia [..] sierpnia 2010 r. wyłączył Prezydenta Miasta T. z postępowania i jako organ właściwy do rozpoznania sprawy wyznaczył Starostę B.-L..

Pismem z dnia 25 maja 2016 r. wnioskodawcy sprecyzowali wniosek wskazując, że wnoszą o zwrot działki oznaczonej obecnie jako działka nr [..] (dawna działka nr [..]) położonej wzdłuż ul. [..] w T..

Postanowieniem Starosty B.-L. z dnia [..] maja 2016 r. sprawę dotyczącą zwrotu działki nr [..] (przed podziałem mającej nr [..]) wyłączono do odrębnego postępowania prowadzonego pod sygnaturą [..].

Starosta B.-L. decyzją z dnia [..] października 2018 r. nr [..] odmówił wnioskującym zwrotu nieruchomości położonej w T. przy [..] oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [..] o powierzchni [..] m² zapisanej w księdze wieczystej [..] Sądu Rejonowego w T., stanowiącej własność Gminy Miasta T.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że po analizie zgromadzonych i dostępnych w sprawie dokumentów ustalił, iż w wyniku kolejnych podziałów z pierwotnej działki nr [..], powstała działka nr [..], następnie działka nr [..], która podlegała dalszym podziałom. Ustalono, że działki nr [..] i nr [..] nie są tożsame, przy czym działka nr [..] była częścią archiwalnej działki nr [..]. Obecnie istniejąca w ewidencji gruntów działka nr [..] mieści się w obrysie wymienionych powyżej działek archiwalnych.

Organ stwierdził, iż działka nr [..] o pierwotnym numerze [..] jako część działki nr [..] stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [..] lutego 1956 r. nr [..] wydanego z powołaniem się na dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Przeznaczenie wywłaszczonych nieruchomości wynikało z oznaczenia podmiotów, na rzecz których dochodziło do wywłaszczenia, w tym przypadku było to stworzenie miasta N.T., a kilka działek [..] miały zagospodarować dla zagwarantowania miastu transportu kolejowego wraz z niezbędną infrastrukturą. Organ nie podzielił twierdzenia pełnomocnika wnioskujących, że wywłaszczenie działki nr [..] nastąpiło na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w T. na realizację budowy osiedla "[..]" i "[..]". Organ przyznał, że przeprowadzone oględziny wykazały, iż przedmiotowa działka nr [..] położona jest pomiędzy ulicą [..], a torami kolejowymi i stanowi teren porośnięty trawą oraz biegnie przez nią wyasfaltowany chodnik. Wzdłuż nasypu kolejowego rosną drzewa stanowiąc naturalną zaporę przed szkodliwym działaniem kolei - pełniąc funkcję zieleni izolacyjnej wykopu kolejowego oraz stanowiąc zadbany użytek. W oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe, a w szczególności orzeczenie będące podstawą wywłaszczenia, a także plan zagospodarowania przestrzennego Miasta N.T. organ ocenił, że cel wywłaszczenia wymienionej nieruchomości został zrealizowany, a co za tym idzie jej zwrot nie jest możliwy.

Wojewoda Śląski po rozpoznaniu wniesionego przez skarżących odwołania decyzją ostateczną z dnia [..] maja 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, odwołując się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego P 38/11 z dnia 13 marca 2014 r. stwierdził, że wobec tego, iż wywłaszczenie nastąpiło przed 27 maja 1990 r. a wniosek został złożony po 22 września 2004 r. (tj. po wejściu w życie nowego brzmienia art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami) zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma kwestia czy działka nr 1435/15 została wykorzystana na cel jej wywłaszczenia.

Organ wskazał, że z archiwalnych akt wywłaszczeniowych wynika, iż orzeczeniem nr [..] z dnia [..] lutego 1956 r., wydanym na podstawie art. 1, art. 10, art. 21 i art. 33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1049 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa – D.B.M.T. za odszkodowaniem, nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr [..], stanowiącej własność J.M. Nieruchomość ta niezbędna była dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Przeprowadzone oględziny (protokół z [..] czerwca 2016 r.) wykazały, że obecna działka nr [..] (mieszcząca się w obrysie archiwalnych działek nr [..] i nr [..]), położona jest pomiędzy ulicą [..] a torami kolejowymi. Stanowi teren porośnięty trawą z asfaltowym chodnikiem.

Z opinii biegłego nr [..] wynika, że archiwalna działka nr [..] (pierwotnie nr [..]) była częścią archiwalnej działki nr [..]. Istniejąca zaś obecnie działka nr [..] mieści w obrysie wymienionych działek archiwalnych.

Dokumenty pozyskane z [..] przedstawiają układ działek zgodny z mapą obrębową katastralną, jest to projekt wywłaszczenia gruntów na odwał ziemi budowy linii T.-N.B. W świetle zgromadzonych materiałów nie budzi wątpliwości fakt, iż działka nr [..], z powierzchni której powstała działka nr [..], została wywłaszczona na realizację narodowych planów gospodarczych w związku z budową miasta N.T.

Zdaniem Wojewody, chociaż w aktach oprócz orzeczenia z 1956 r., znajduje się także decyzja Prezydenta Miasta T. o wywłaszczeniu działki nr [..] z dnia [..] lutego 1975 r. w celu budowy osiedla mieszkaniowego, to nie ma ona znaczenia, gdyż jak wynika z dokumentów działka ta weszła w część działki nr [..], przejętej na podstawie orzeczenia z 1956 r., a wydanie drugiej decyzji nastąpiło zapewne z tego względu, że Skarb Państwa nie ujawnił uzyskanego prawa własności z mocy orzeczenia z 1956 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że w orzeczeniu wywłaszczeniowym cel wywłaszczenia nie został wyraźnie sprecyzowany – nieruchomość przeznaczona została na realizację narodowych planów gospodarczych. Przeznaczenie tej nieruchomości wynika m.in. z określenia podmiotów, na wniosek których doszło do wywłaszczenia, a mianowicie – była to jednostka organizacyjna powołana do stworzenia "miasta N.T.". Zatem celem wywłaszczenia była budowa nowego miasta, co nie ogranicza się jedynie do stawiania budynków mieszkalnych, lecz obejmuje tworzenie całej infrastruktury miejskiej, niezbędnej do zaspokajania różnorakich potrzeb mieszkańców. W ocenie organu nadzoru stan faktyczny i obecne zagospodarowanie działki nr [..] potwierdza dokonanie na niej celu wywłaszczenia w rozumieniu "realizacji narodowych planów gospodarczych". Cel wywłaszczenia został zrealizowany, a tym samym przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, co oznacza brak podstaw do jej zwrotu.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której wniesiono o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, podkreślając funkcjonowanie w obiegu prawnym dwóch decyzji wywłaszczeniowych dotyczących przedmiotowego terenu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. pełnomocnik uczestnika postępowania - Gminy T. wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, że znana jest mu okoliczność funkcjonowania w obiegu prawnym aktu własności ziemi skarżących, ale w chwili obecnej nie ma możliwości, ani środków prawnych na jego kwestionowanie. Podniósł, że działka nr [..], z której wydzielona została żądana do zwrotu działka nr [..], wydzielona została z działki nr [..], która podlegała umowie zamiany i stała się własnością Skarbu Państwa. Nie uwidoczniono jednak tego w księgach wieczystych. W jego ocenie działka ta podlegała wywłaszczeniu na podstawie decyzji z 1956 r. i cel tego wywłaszczenia został zrealizowany.

Pełnomocnik organu odwoławczego podkreślił, że dla organu jest istotny wpis w księdze wieczystej, a akt własności ziemi nie został uwidoczniony w żadnej księdze wieczystej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi są zasadne, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, a to: art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji także z naruszeniem art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sąd wskazał, że niezbędną przesłanką do zwrotu nieruchomości (w całości względnie w części) jest ustalenie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, a w pierwszej kolejności bezsporne i prawidłowe ustalenie celu wywłaszczenia wnioskowanej do zwrotu nieruchomości. Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości fakt, że wydano dwie decyzje wywłaszczeniowe.

Najpierw orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. nr [..] z dnia [..] lutego 1956 r. działka [..], stanowiąca własność J.M., została wywłaszczona na rzecz Państwa – D.O.K.P. w S. za odszkodowaniem, jako niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Sąd wskazał, że jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji (w tym z opinii biegłej) wymieniona w tym orzeczeniu działka nr [..] podlegała dalszym podziałom, m.in. na działki nr [..], nr [..] i nr [..], a w czerwcu 1973 r. wprowadzono zmianę dotyczącą działki nr [..], której nadano nowy numer [..], o powierzchni [..] ha. Działka ta na podstawie aktu własności ziemi z dnia [..] maja 1974 r. wykazana została wśród nieruchomości, których własność z mocy prawa nabyli J.M. i R.M., z prawem dożywocia na rzecz Z.M..

Następnie w decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [..] lutego 1975 r. nr [..], wydanej na mocy art. 14, art. 15, art. 21, art. 22, art. 29 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. nr 10, poz. 64 z 1974 r.), działka oznaczona nr [..] wymieniona została wśród działek wywłaszczanych na wniosek O.D.I.M. w T. za przyznanym odszkodowaniem z przeznaczeniem na realizację inwestycji – Osiedle "[..]" i "[..]" w T.

Zdaniem Sądu, z analizy treści ww. decyzji wynika, że działka nr [..], wywłaszczona została mocą decyzji z dnia [..] lutego 1975 r., a celem tego wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego. Z kolei żądana obecnie do zwrotu działka nr [..] wydzielona została właśnie z działki nr [..]. Konstatacja taka potwierdzona została przez biegłą, która przyznała, że wnioskowana do zwrotu w niniejszym postępowaniu działka nr [..] mieści się w granicach działki [..]. Nie można przy takich ustaleniach podtrzymać twierdzeń Starosty, a także Wojewody Śląskiego, że podstawą wywłaszczenia przedmiotowej działki była decyzja z 1956 r. Działka o takiej numeracji, jako samodzielna jednostka ewidencyjna, jeszcze czasie wydania pierwszej decyzji o wywłaszczeniu nie istniała. Sąd podzielił tym samym twierdzenia skargi, że z dostępnych dowodów wynika, że część działki nr [..] przeszła na rzecz Skarbu Państwa już w 1956 r., natomiast pozostała część - już jako działka nr [..] została wywłaszczona mocą decyzji z 1975 r. z przeznaczeniem na budowę osiedla "[..]" i "[..]".

Jak ustalono w toku postępowania, w wyniku przeprowadzonych oględzin (w dniu [..] czerwca 2016 r.), przedmiotowa działka położona jest pomiędzy ulicą [..] a torami kolejowymi. Stanowi ona teren niezabudowany, porośnięty trawą i w części samosiejkami drzew. Na nieruchomości przebiega gęsta sieć uzbrojenia terenu, a wzdłuż skarpy wykopu kolejowego biegnie asfaltowy chodnik. W świetle powyższego bezsporne jest, na przedmiotowej działce nie powstały do chwili obecnej, żadne budynki osiedla mieszkaniowego, nie urządzono też na niej zieleni, która stanowiłby element tego osiedla.

Sąd zwrócił uwagę, że do takich ustaleń doszedł też w swej pierwszej decyzji z dnia [..] października 2016 r. nr [..] Starosta B.-L. orzekając o zwrocie działki nr [..] o powierzchni [..] m² na rzecz skarżących wobec tego, iż nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a stąd zachodzą przesłanki zwrotu określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd zauważył także, że działka bezpośrednio sąsiadująca z wnioskowaną do zwrotu działką nr [..], a mianowicie działka nr [..] w podobnych okolicznościach podlegała zwrotowi wnioskującym o jej zwrot, a wydane w sprawie decyzje zostały utrzymane w mocy wobec oddalenia skargi Gminy T. wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt: II SA/Gl 1036/16, zaś skarga kasacyjna Gminy oddalona została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. akt: I OSK 1303/17. W tych okolicznościach, niezrozumiała jest w ocenie Sądu, radykalna zmiana stanowiska organu pierwszej instancji, a także obecne kwestionowanie poczynionych w sprawie ustaleń przez organ odwoławczy, z pominięciem zgromadzonych w sprawie dokumentów, ustaleń i dowodów, w szczególności z pominięciem decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [..] lutego 1975 r. Skoro w decyzji tej wyraźnie wymieniona została wśród terenu wywłaszczanego działka nr [..], z której powstała obecna działka nr [..], a celem tego wywłaszczenia – była budowa osiedla mieszkaniowego "[..]" i "[..]", to nie można podzielić twierdzeń orzekających w sprawie organów, iż podlegała ona wywłaszczeniu mocą orzeczenia z 1956 r.

Sąd I instancji obszernie wyjaśnił, że w ocenie realizacji celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględniać nie tylko budowę typowych budynków (bloków mieszkalnych), ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, jednak ustalenia faktyczne z oględzin przedmiotowej działki nie potwierdziły wykorzystania nieruchomości zgodnie z celem jej wywłaszczenia, tzn. dla realizacji osiedla mieszkaniowego. Skoro protokół z oględzin tego terenu potwierdził fakt niezabudowania tego terenu, to teren ten okazał się zbędny na cel wywłaszczenia. Nie można bowiem za realizację celu wywłaszczenia uznać budowy infrastruktury technicznej przebiegającej pod działką. Obecne twierdzenie organów, iż teren ten stanowi pas zieleni izolacyjnej, nie może być utrzymane w zderzeniu z porównaniem wykorzystania pozostałych działek na tym terenie, m.in. zabudowanych parkingami, pocztą, Stadionem [..] czy także niezabudowanych, ale zwróconych ich poprzednim właścicielom.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Wojewoda Śląski zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz zarzucając naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd niezasadnie dopatrzył się, że organy naruszyły przepisy procedury administracyjnej mające istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mające istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd sporządził uzasadnienie, które nie może być w pełnym zakresie poddane kontroli instancyjnej z uwagi na fakt, że Sąd w treści uzasadnienia nie wyjaśnia w pełni swojego wnioskowania i motywów rozstrzygnięcia, a tym samym nie pozwala na podjęcie merytorycznej dyskusji, w jakim to zakresie organy naruszyły art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.;

3) art. 136 ust. 1 i 3 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię celu wywłaszczenia, co było następstwem niewłaściwego określenia na podstawie jakiej decyzji doszło do wywłaszczenia działki, o której zwrot wystąpili skarżący.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że według Wojewody wywłaszczenie nastąpiło na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. nr [..] z dnia [..] lutego 1956 r., które odnosiło się do działki nr [..], z której następnie wydzielono działkę [..] (w jej granicach obecnie mieści się działka nr [..]). Z kolei według stanowiska Sądu, wywłaszczenie działki nr [..] nastąpiło na mocy decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [..] lutego 1975 r., nr [..]. W decyzjach tych różnie został określony cel wywłaszczenia, co ma znaczenie dla zastosowania art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kwestią pierwotną jest ustalenie w oparciu, o którą decyzję doszło do wywłaszczenia działki nr [..].

Skarżący kasacyjnie stanął na stanowisku, że przedstawione w sprawie dokumenty jasno wskazują, że orzeczenie wywłaszczeniowe z 1956 r. odnosiło się do działki nr [..]. Działka nr [..] (pierwotnie [..]) była częścią działki [..]. Skoro tak, to orzeczenie wywłaszczeniowe z 1956 r. dotyczyło działki [..], jako części działki [..]. Decyzja wywłaszczeniowa z 1975 r. wprawdzie wymienia literalnie działkę [..], niemniej jednak nie można pominąć faktu, że była to cześć działki [..], z której została wydzielona pierwotnie pod numerem [..].

Następnie skarżący kasacyjnie wskazał, że decyzja wywłaszczeniowa z 1975 r. odnosi się do sprawy już rozstrzygniętej orzeczeniem z 1956 r., tym samym istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, która póki co funkcjonuje w obrocie prawnym korzystając z domniemania legalności tego aktu. Zdaniem Wojewody fakt ten, jak i kwestia wymienienia w tej decyzji wprost numeru [..], nie może rzutować na ocenę, kiedy działka opisana jako [..] rzeczywiście została wywłaszczona. Zdaniem organu dokumentacja sprawy wskazuje wprost, że do wywłaszczenia doszło na mocy decyzji z 1956 r. Wydanie decyzji wywłaszczeniowej w 1975 r. w odniesieniu do działki nr [..] nastąpiło błędnie najprawdopodobniej z uwagi na fakt, że Skarb Państwa nie ujawnił uzyskanego prawa własności na skutek orzeczenia z 1956 r.

W ocenie Wojewody do wywłaszczenia doszło w oparciu o decyzję z 1956 r., a sposób zagospodarowania działki nr [..] wskazuje, że spełniony został na niej cel wywłaszczenia określony jako "realizacja narodowych planów gospodarczych"; w który to cel wpisuje się budowa miasta T. przy uwzględnieniu wszelkich elementów tego celu, jak również stref ochronnych, czy stref bez zabudowy i porośniętych trawą. Zdaniem skarżącego kasacyjnie nie zachodziły podstawy do uznania, że organy naruszyły przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., dokonały bowiem wyczerpującej analizy dowodów i na ich podstawie wyciągnęły prawidłowe wnioski. Sąd nie wskazał wprost, jakich naruszeń w tym zakresie dopatrzył się w działu organów, a w ocenie skarżącego kasacyjnie wydane rozstrzygnięcie jest wynikiem odmiennej interpretacji dokumentów, bez wyjaśnienia, na jakiej podstawie Sąd uznał, że do wywłaszczenia doszło na mocy decyzji z 1975 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący pierwszoinstancyjnie wnieśli o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, podkreślając, że decyzja wywłaszczeniowa z 1975 r. pozostaje w obrocie prawnym, a stanowisko Wojewody jest błędne (sprzeczne z opiniami biegłych powołanych w postępowaniach przed sądami cywilnymi i stanowiskiem Prezydenta Miasta T. zawartym w decyzji nr [..] z [..] lutego 2010 r. oraz opinią biegłej nr [..]).

W piśmie z dnia 31 marca 2021 r. pełnomocnik Wojewody Śląskiego wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: uCOVID-19, Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej sprawę skierował do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, z uwagi a to, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W związku z tym zawiadomiono strony, że każda z nich ma prawo do pisemnego dodatkowego przedstawienia swojego stanowiska w sprawie w granicach zarzutów złożonej skargi kasacyjnej w terminie siedmiu dni.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej o skierowaniu – na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19 - sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w pierwszej kolejności zobligowało Naczelny Sąd Administracyjny do zbadania dopuszczalności rozpoznania niniejszej sprawy na tego rodzaju posiedzeniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględniając zasady: jawności posiedzeń sądowych (art. 10 p.p.s.a.) i rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych na rozprawie (art. 90 § 1 p.p.s.a.), przy jednoczesnym zastrzeżeniu wyjątku od nich, gdy przewiduje to "przepis szczególny" i zastosowaniu rozwiązań przewidzianych w art. 15zzs4 ust. 2 i 3 uCOVID-19, zaistniały podstawy do rozpoznania niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 1-3 uCOVID-19: "W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich w sprawach, w których strona wnosząca skargę kasacyjną nie zrzekła się rozprawy lub inna strona zażądała przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyrażą na to zgodę. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów" (ust. 1), "W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących" (ust. 2), "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów" (ust. 3).

Należy mieć na względzie, że w pierwotnej wersji uCOVID-19 zamieszczono przepis art. 15 zzs ust. 6, z którego treści wynikało, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 "nie przeprowadza się rozpraw ani posiedzeń jawnych", z wyjątkiem rozpraw i posiedzeń jawnych w sprawach określonych w art. 14a ust. 4 i 5 tej ustawy, określonych mianem "pilnych". Uchylenie przepisów art. 14a i art. 15zzs uCOVID-19 nastąpiło jednocześnie z dodaniem do tej ustawy m.in. przywołanych wyżej regulacji zawartych w jej art. 15 zzs4 ust. 2 i 3. Sens takiego działania ustawodawcy sprowadza się zatem do tego, że istniejący stan epidemii ogłoszony z powodu COVID-19 (co jest okolicznością notoryjną) nie stanowi aktualnie przeszkody m.in. do działania przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym. Dodanie w uCOVID-19 przepisów art. 15 zzs4 ust. 2 i 3 nakazuje rozważyć, czy przewidziane w tych przepisach rozwiązania – wobec niewątpliwie utrzymującego się stanu epidemii COVID-19, powinny mieć zastosowanie w stosunku do niniejszej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia funkcjonalna przepisów uCOVID-19 nakazuje opowiedzieć się za dopuszczalnością zastosowania konstrukcji zawartej w art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19 w przedmiotowej sprawie i możliwością rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Podkreślić należy, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Ten standard ochrony praw stron i uczestników został zachowany, skoro wskazanym uprzednio zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie. W konsekwencji skład Sądu rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że dopuszczalne jest rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19, albowiem przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 23 25 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie podniesiono trzy zarzuty. Wprawdzie nie zostały one prawidłowo przyporządkowane do podstaw kasacyjnych, niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego oraz naruszenia przepisów postępowania.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113). Dla uznania za usprawiedliwioną tej podstawy kasacyjnej nie wystarczy samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia.

Pierwszy wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c – jak należy przyjąć – ustawy p.p.s.a., poprzez wadliwe stwierdzenie naruszenia przez organy art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. okazał się zarzutem niezasadnym.

W pierwszej kolejności i w odniesieniu do konstrukcji powyższego zarzutu należy zauważyć, że nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., z uzasadnieniem tożsamym dla naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Unormowanie zawarte w art. 145 § 1 pkt 1 li. a p.p.s.a. dotyczy bowiem naruszeń prawa materialnego i w związku z tym Sąd I instancji nie mógł naruszyć tego przepisu stwierdzając naruszenie przez organy przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. okazał się nieskuteczny. Przypomnieć należy, że z art. 7 k.p.a. wynika obowiązek organów administracji publicznej stania na straży praworządności, podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Jakkolwiek nie można nie zgodzić się z twierdzeniem skargi kasacyjnej, że Sąd nie wskazał wprost, jakie dokładnie naruszenia dostrzegł w postępowaniu organów, a więc nie sprecyzował w rozstrzygnięciu konkretnych uchybień w postępowaniu wyjaśniającym organów, to podkreślić trzeba, że zarzut naruszenia przepisów postępowania jest skuteczny, o ile naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie, w sposób oczywisty należy stwierdzić, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy z całą pewnością nie przemawia jednoznacznie za uznaniem zasadności wydanych przez organy decyzji jako podjętych z należytym zastosowaniem zasad wymienionych w art. 7 k.p.a., w tym zwłaszcza zasady prawdy obiektywnej, a co za tym idzie, wskazuje także na uchybienia w zakresie rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Nie jest trafne stanowisko organu, że w postępowaniu administracyjnym doszło do prawidłowej oceny, czy dana okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy została udowodniona. Organ nie kwestionuje bowiem w żaden sposób, że w stosunku do nieruchomości – obecnie działki o nr [..], zostały wydane dwie, oparte na innych podstawach i w odmienny sposób określające cel wywłaszczenia, decyzje wywłaszczeniowe, a zasadnicza część materiału dowodowego jest sprzeczna z arbitralną konstatacją organu, że do wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..] doszło na mocy decyzji wywłaszczeniowej z 1956 r. Jak zasadnie przyznaje sam organ skarżący kasacyjnie w wywiedzionej przez siebie skardze kasacyjnej w obrocie prawnym pozostają dwie ostateczne decyzje wywłaszczeniowe obejmujące m.in. nieruchomość obecnie oznaczoną jako działka nr [..], tj. orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. nr [..] z dnia [..] lutego 1956 r., które odnosiło się do działki nr [..], z jakiej następnie wydzielono działkę [..] (w jej granicach obecnie mieści się działka nr [..]) oraz decyzja Prezydenta Miasta T. z dnia [..] lutego 1975 r. nr [..], która odnosiła się do działki nr [..]. Jak dalej stwierdza organ skarżący kasacyjnie, decyzja wywłaszczeniowa z 1975 r. odnosi się zatem do sprawy już rozstrzygniętej orzeczeniem z 1956 r., a tym samym istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, która póki co funkcjonuje w obrocie prawnym korzystając z domniemania legalności tego aktu. Wobec powyższego ocena decyzji wydanych w kontrolowanym postępowaniu, która wymaga jednoznacznego ustalenia celu wcześniejszego wywłaszczenia nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, nie mogła być odmienna od tej, jakiej dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Skoro bowiem skarżący kasacyjnie zauważa, że drogą eliminacji wadliwej w jego ocenie decyzji z 1975 r. byłoby wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, co - jak jednak wynika z akt sprawy – nie miało miejsca, to rozważania w zakresie spełnienia na działce [..] celu wywłaszczenia określonego w decyzji z 1956 r. nie mogły stanowić uzasadnienia stwierdzenia, że wydanie decyzji wywłaszczeniowej w 1975 r. w odniesieniu do działki nr [..] było najprawdopodobniej omyłkowe i z uwagi na to uznać można, że do wywłaszczenia doszło w oparciu o decyzję z 1956 r. Skoro w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot została wydana decyzja wywłaszczeniowa O.D.I.M. w T. z dnia [..] lutego 1975 r. z przeznaczeniem nieruchomości na realizację budowy osiedla "[..]" i "[..]" i decyzja ta nie została z wyeliminowana z obrotu prawnego, to twierdzenie organu, że podstawę wywłaszczenia stanowiła wcześniejsza decyzja z 1956 r., a decyzja z dnia [..] lutego 1975 r. została wydana omyłkowo, nie mogło stanowić argumentu przemawiającego za oczywistym i bezspornym uznaniem, że do wywłaszczenia doszło właśnie na mocy decyzji z 1956 r. Dodatkowo nie dokonano oceny znaczenia w niniejszej sprawy aktu własności ziemi z dnia [..] maja 1974 r., na mocy którego J.M. i R.M. stali się z mocy prawa właścicielami m.in. działki nr [..]. W realiach niniejszej sprawy nie dokonano zatem jednoznacznych ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, w tym zwłaszcza celu, na jaki wywłaszczona została nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot. W drodze oceny odmiennych treści dwóch ostatecznych decyzji administracyjnych, z których każda orzeka o wywłaszczeniu m.in. nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, nie jest dopuszczalne i jako takie nie stanowi prawidłowego zastosowania przez organy art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., ustalenie celu wywłaszczenia bez wcześniejszego zweryfikowania ewentualnej konieczności (również w odniesieniu do faktu wydania aktu własności ziemi z dnia [..] maja 1974 r., na mocy którego J.M. i R.M. stali się z mocy prawa właścicielami m.in. działki nr [..]) wyeliminowania z obrotu prawnego jednej z tych decyzji w stosunku do przedmiotowej nieruchomości.

Niezasadny okazał się również drugi zarzut skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenia tego unormowania strona skarżąca kasacyjnie upatruje w sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający poddanie tego wyroku w pełnym zakresie kontroli instancyjnej. W ocenie strony skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji w treści uzasadnienia nie wyjaśnia w pełni swojego wnioskowania i motywów rozstrzygnięcia, a tym samym nie pozwala na podjęcie merytorycznej dyskusji, w jakim to zakresie organy naruszyły art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. W treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zarzut ten został umotywowany twierdzeniem, że uznanie przez Sąd, iż z analizy treści decyzji wynika, że działka nr [..] wywłaszczona została mocą decyzji z [..] lutego 1975 r. jest niewystarczające do poznania podstaw takiego wniosku. Jednocześnie skarżący kasacyjnie przyznaje, że decyzja Prezydenta Miasta T. z 1975 r. wymienia wprost w swojej treści działkę nr [..], co czyni niezrozumiałym stanowisko organu, że nie można ocenić skąd wynika wniosek, że do wywłaszczenia działki nr [..] doszło na podstawie tej decyzji. Niezależnie jednak od tego, zarzut naruszenia art. 141 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie mógł odnieść skutku. Należy przypomnieć, że do naruszenia tego przepisu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, dochodzi w sytuacji sporządzenia uzasadnienia w taki sposób, że nie można ustalić przesłanek, którymi kierował się wojewódzki sąd administracyjny wydając zaskarżone orzeczenie. Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wymagane jest, aby uzasadnienie wyroku stanowiło logiczną, zwartą całość, a jednocześnie, by było ono syntezą stanowiska sądu. Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, a w razie kontroli instancyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Zaskarżony wyrok takiej kontroli się poddawał. Wyrażone przez Sąd I instancji stanowisko jest jasne. Sąd szczegółowo wyjaśnił, że w jego ocenie działka nr [..] wywłaszczona została mocą decyzji z dnia [..] lutego 1975 r., a celem tego wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego. Sąd wyjaśnił, że do wniosku takiego doszedł na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i wprost wskazał na znajdującą się w aktach opinię biegłej, mającą w ocenie Sądu przesądzające w sprawie znaczenie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia art. 141 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej Sąd I instancji wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami. Z wywodów Sądu wynika, dlaczego w jego ocenie doszło do naruszenia prawa uzasadniającego uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.

W drodze zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Stąd też przedwczesne w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenie w realiach tej sprawy przez Sąd I instancji, że wywłaszczenie działki [..] nastąpiło wyłącznie na podstawie decyzji z dnia [..] lutego 1975 r. z wszystkimi tego konsekwencjami, nie mogło być skutecznie podważone zarzutem naruszenia art. 141 § 1 pkt 4 p.p.s.a.

Nie zasługiwał na uwzględnienie również trzeci zarzut skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia art. 136 ust. 1 i 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1990) dalej zwanej u.g.n. Naruszenia tych przepisów strona skarżąca kasacyjnie upatruje w "błędnej wykładni celu wywłaszczenia, co było następstwem niewłaściwego określenia na podstawie jakiej decyzji doszło do wywłaszczenia działki, o której zwrot wystąpili skarżący". Konstrukcja tego zarzutu prowadzi do wniosku, że organ skarżący kasacyjnie w istocie nie zgadza się z zastosowaniem prawa materialnego w stanie faktycznym tej sprawy jako konsekwencji dokonania przez Sąd wadliwej oceny stanu faktycznego sprawy.

Przypomnieć w związku z tym należy, że uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej, zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny, niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego kwestionowanego w ramach tych zarzutów, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktów (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051), w przypadku gdy ustalenia w tym zakresie nie zostały skutecznie zakwestionowane w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są co do zasady zarzutami bezpodstawnymi (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09).

Skarżący kasacyjnie nie sformułował skutecznych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co czyniło w konsekwencji niezasadnym zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137 u.g.n., którego skarżący kasacyjnie upatruje nie w błędnej wykładni tych przepisów, lecz w "błędnej wykładni celu wywłaszczenia" na tle treści decyzji wywłaszczeniowych z 1956 r. i 1975 r.

Jakkolwiek zatem Sąd I instancji wyraził przedwczesne stanowisko dotyczące rzeczywistego wywłaszczenia nieruchomości w oparciu o decyzję z 1975 r., a w konsekwencji również przedwcześnie ocenił, czy na nieruchomości nią objętej można mówić o zrealizowaniu celu wywłaszczenia, co znalazło oparcie w rozstrzygnięciu Sądu opartym częściowo na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 136 i art. 137 u.g.n., to nie można było, z przyczyn wyżej wyjaśnionych, uwzględnić zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W realiach niniejszej sprawy skarga kasacyjna podlegała oddaleniu jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok, którym wyeliminowano z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji odpowiada prawu, mimo że uzasadnienie tego wyroku częściowo zawiera przedwczesne wnioski. Nie jest bowiem trafne uzasadnienie zaskarżonego wyroku w zakresie, w którym bezwarunkowo stwierdzono, że do wywłaszczenia nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot doszło wyłącznie na podstawie decyzji z dnia [..] lutego 1975 r., skoro jednocześnie Sąd I instancji wytknął organom naruszenia w zakresie zastosowania art. 7, art. 77 (§ 1) i art. 80 k.p.a.

Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

Nie zachodziły podstawy do orzeczenia w kwestii zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Jak wynika z akt sprawy wniesiona odpowiedź na skargę kasacyjną została bowiem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwrócona, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie był związany wnioskiem o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz strony przeciwnej. Przyznanie zwrotu kosztów sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika jest możliwe w przypadku wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną zgodnie z wymogami określonymi w art. 179 p.p.s.a., tj. w terminie 14 dni od doręczenia stronie skargi kasacyjnej.