Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1066/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 10 ust. 1, art. 10 ust. 5 pkt 3, art. 24, art. 26, art. 30 ust. 1 pkt 2, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 8, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 145 par. 1, art. 151 par. 1 pkt 2, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 17 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 31 marca 2016 r., nr [...]; 2. uchyla decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 lutego 2016 r., nr [...] w części uchylającej decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 listopada 2013 r., nr [...] z późniejszymi zmianami w zakresie ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem O. P. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i odmawiającej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem O. P. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. ustalono, iż A. K. jest uprawniona do świadczeń rodzinnych: zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci N. K. oraz L. i O. P. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 104 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej w skrócie "k.p.a.") oraz art. 3 punkt 2 i 2a, art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1, art. 12a, art. 14, art. 20, art. 24 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.).

Decyzją z dnia 14 kwietnia 2014 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. zmieniono wyżej wskazaną decyzję z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...] ustalając, że A. K. jest uprawniona do świadczeń rodzinnych w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieki nad dzieckiem O. P. Świadczenie w kwocie 400 zł zostało przyznane na okres 2 marca 2014 r. – 31 października 2014 r. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art.104 i art. 130 § 4 k.p.a. oraz art. 8, art. 10 ust. 1, art. 20, art. 24 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Powyższa decyzja została wydana w następstwie wniosku strony z dnia 14 marca 2014 r. Do złożonego wniosku dołączone zostało zaświadczenie od pracodawcy z dnia 14 stycznia 2014 r. zawierające oświadczenie pracodawcy o wyrażeniu zgody na urlop wychowawczy w okresie 2 marca 2014 r. – 1 marca 2016 r.

Decyzją z dnia 9 lutego 2016 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta T. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., wskazując w podstawie prawnej wydanej decyzji m.in. art. 30 ust. 1 punkt 2, art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 151 § 1 punkt 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego uchylił decyzję z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...] z późniejszymi zmianami w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na L., O. P. i N. K. W punkcie pierwszym rozstrzygnięcia zawartego w decyzji wskazano, że odmawia się stronie prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieka nad jednym dzieckiem O. P. (w kwocie 400 zł miesięcznie w okresie 2 marca 2014 r. - 31 października 2014 r.). Jednocześnie w punktach 2 – 4 i 6 rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organ przyznał na rzecz L. P., O. P. i N. K. prawo do zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. Z punktu 5 rozstrzygnięcia zawartego w decyzji wynikało z kolei, że organ przyznaje dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez N. K. (jednorazowo we wrześniu 2014 r.).

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art.10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:

1) 24 miesięcy kalendarzowych;

2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;

3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał, że z zaświadczenia pracodawcy Cukiernictwo [...] z siedzibą w T. z dnia 16 września 2015 r. wynika, że w okresie od 2 marca 2015 r. do 1 marca 2016 r. został stronie udzielony urlop wychowawczy. Jednocześnie ustalono, iż strona podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu 0110 (pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu) od 20 listopada 2007 r. Z przedłożonych przez pracodawcę Cukiernictwo [...] dokumentów wynika, iż strona w dniu 20 listopada 2007 r. zawarła z pracodawcą umowę o pracę na okres próbny do 31 grudnia 2007 r., następnie kolejną umowę na czas określony od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., a następnie w dniu 31 grudnia 2008 r. umowę na czas nieokreślony w wymiarze pełnego etatu od 1 stycznia 2009 r. W dniu 31 grudnia 2013 r. aneksem do umowy zmieniono stronie wymiar czasu pracy na 1/4 etatu począwszy od dnia 1 stycznia 2014 r. Następnie, na wniosek strony z dnia 25 lutego 2014 r. udzielono stronie urlopu wychowawczego na okres od 2 marca 2014 r do 1 marca 2016 r. Z zaświadczenia pracodawcy z dnia 18 listopada 2015 r. wynika, iż wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego dotyczył umowy o pracę zawartej w dniu 31 grudnia 2008 r. na czas nieokreślony. A. K. przez cały okres, na który udzielono jej urlopu wychowawczego świadczyła i nadal świadczy pracę w wymiarze 1/4 etatu (wynikającym z obowiązującego aneksu) i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 420 zł miesięcznie. Ponadto, jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 stycznia 2016 r. na koncie A. K. nie zidentyfikowano zgłoszenia z kodem tytułu ubezpieczenia 1211 (osoba przebywająca na urlopie wychowawczym) od pracodawcy Cukiernictwo [...]. W powyższym przypadku, zdaniem organu, nie zaistniała sytuacja opisana w art. 1867 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, zgodnie z którą pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu.

Organ wskazał dalej, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż A. K. mimo formalnego udzielenia jej urlopu wychowawczego nadal świadczy pracę w umówionym przez strony stosunku pracy wymiarze oraz nie została zgłoszona w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jako osoba przebywająca na urlopie wychowawczym. Na podstawie powyższych okoliczności organ ustalił, iż strona nie korzysta w istocie z urlopu wychowawczego, a jedynym realnym skutkiem jego udzielenia była możliwość ubiegania się przez stronę o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Tym samym, w ocenie organy wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dacie wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, co uzasadniało wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 punkt 5 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. W wyniku wznowienia postępowania organ stwierdził istnienie podstaw od uchylenia decyzji nr [...] z późniejszymi zmianami.

Niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 punkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z uwagi na powyższe ustalono, że świadczenia rodzinne – dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (opieka nad O. P.) wypłacone w okresie w okresie 2 marca 2014 r. - 31 października 2014 r. stanowią nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w rozumieniu art. 30 ust. 2 punkt 4 i podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami.

Zawiadomieniem z tego samego dnia co dzień wydania decyzji nr [...] (to jest z dnia 9 lutego 2016 r.) organ pierwszej instancji poinformował A. K. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2013/2014.

Decyzja z dnia 9 lutego 2016 r. nr [...] na skutek braku wniesienia odwołania stała się ostateczna.

Decyzją z dnia 31 marca 2016 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta T. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. ustalił, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na O. P. wypłacony w okresie od 2 marca 2014 r. do 31 października 2014 r. w kwocie łącznej 3.200 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie rodzinne oraz orzekł o zwrocie powyższej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.

W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji przywołał art. 104 k.p.a. (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), art. 3 punkt 2 i 2a, ust. 24, art. 5 ust. 1, 2, 3, 4a, art. 6, art. 8, art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 2 punkt 4, ust. 6, 7 i 8 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 995 ze zm.)

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, iż "[...] decyzją z dnia 27 listopada 2014 r. nr [...] ustalono, iż A. K. jest uprawniona do świadczeń rodzinnych: zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci N. K. oraz L. i O. P. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na O. P., wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na O. P. oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na N. K. oraz L. P. w okresie zasiłkowym 2014/2015 [...]".

W dalszej części uzasadnienia powielono rozważania zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia 9 lutego 2016 r. [...] skutkujące uznaniem, że strona nie korzysta w istocie z urlopu wychowawczego, a jedynym realnym skutkiem jego udzielenia była możliwość ubiegania się przez stronę o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Organ ponownie podniósł, że w realiach sprawy wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, co uzasadniało wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 punkt 5 k.p.a.

Reasumując organ pierwszej instancji wskazał, że "[...] w wyniku wznowienia postępowania organ stwierdził istnienie podstaw do uchylenia decyzji nr [...] z dnia 27 listopada 2014 r. [...]".

Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 30 ust. 2 punkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z uwagi na powyższe ustalono, że świadczenia rodzinne – dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (opieka nad O. P.) wypłacone w okresie w okresie 1 listopada 2014 r. - 31 października 2015 r. stanowią nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w rozumieniu art. 30 ust. 2 punkt 4 i podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 495,39 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ pierwszej instancji wydając decyzję uznał, że strona nie korzysta z urlopu wychowawczego, gdyż jest zatrudniona na 1/4 etatu oraz nie została zgłoszona do ZUS jako osoba przebywająca na urlopie wychowawczym. Zdaniem strony, zgłoszenie do ZUS jest obowiązkiem pracodawcy nie zaś strony. Kwestia ta nie przesądza o tym, czy strona korzysta z urlopu wychowawczego. Ponadto, pracodawca dokonał zgłoszenia strony jako osoby przebywającej na urlopie wychowawczym poprzez korektę deklaracji za okres marzec - wrzesień 2014 r. Deklaracje oraz imienne raporty dołączono do odwołania.

Wskazując na przepis art. 10 ustawy, w szczególności na negatywną przesłankę wskazaną w ust. 5 punkt 3, strona podniosła, że w niniejszej sprawie przesłanka ta nie zaszła, albowiem podjęcie pracy na 1/4 etatu nie uniemożliwia stronie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W czasie pracy opiekę nad dzieckiem sprawuje ojciec. Strona powołała się na przy tym interpretację tego przepisu podnosząc, że taka była wola ustawodawcy. Jest to wyjątek od generalnej zasady i powinien być interpretowany ściśle, bez jego wykładni rozszerzającej czy zwężającej. Dotyczy to również "niemożności sprawowania osobistej opieki", którą należy odnieść do całego okresu korzystania z urlopu wychowawczego, a nie tylko do jego części. Uzasadnienie nowelizacji tego przepisu wprost określa, że jest ważne, aby wzmacniać warunki do łączenia aktywności zawodowej z wychowaniem dzieci. Zdaniem strony ewentualne podjęcie zatrudnienia przez świadczeniobiorcę w trakcie urlopu wychowawczego nie będzie prowadzić do automatycznego pozbawienia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego. Istotne będzie ustalenie jak dalece podjęcie zatrudnienia powoduje ograniczenie faktycznych możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem.

Decyzją z dnia 17 października 2016 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 23 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 punkt 4 oraz ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wskazało, iż decyzją z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta T. przyznał, na wniosek strony, prawo do świadczeń rodzinnych: zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami do zasiłków rodzinnych na L. i O. P. oraz N. K. na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. Na wniosek złożony przez stronę w dniu 14 marca 2014 r., Prezydent Miasta T., ostateczną decyzją z dnia 14 kwietnia 2014 r. nr [...] przyznał wnioskodawczyni dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieka nad jednym dzieckiem przyznany na O. P. - w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 2 marca 2014 r. do 31 października 2014 r. Decyzja ta zmieniła pierwotną decyzję organu z dnia 18 listopada 2013 r. i stała się ostateczna. Następnie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 9 lutego 2016 r. nr [...], wydaną - jak wskazał organ odwoławczy - po wznowieniu postępowania, uchylił swoją decyzję m.in. przyznającą stronie prawo do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i odmówił tego prawa na wskazany okres. W ocenie Kolegium, oznacza to, że z mocy prawa świadczenia rodzinne otrzymane przez stronę, w zakresie rodzaju i wysokości świadczeń wskazanych w sentencji zaskarżonej decyzji, stały się świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 punkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to świadczenia winny być zwrócone zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu a dotyczących kwestii uprawnień do opisanego wyżej dodatku do zasiłku rodzinnego na O. K. Kolegium wskazało, iż w istocie są to zarzuty podnoszone w postępowaniu dotyczącym ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym w postępowaniu wznowieniowym, nie zaś w postępowaniu o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane.

Na wydaną przez organ odwoławczy decyzję A. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia.

W ocenie skarżącej błędne ustalanie przez organy, że w spornym okresie nie przybywała na urlopie wychowawczym zostało skorygowane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nr [...] wydaną w dniu 14 października 2016 r. W treści tejże decyzji Kolegium przesądziło o tym, że w okresie od 2 marca 2014 r. do 1 marca 2016 r. skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym. Wobec powyższego żądanie zwrotu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na O. P. jest nieuzasadnione.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Mając na uwadze wyżej wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Należy w pierwszej kolejności wskazać, że wadliwością, która skutkuje koniecznością wyeliminowania danego aktu z obrotu prawnego w oparciu o przepis art. 145 § 1 punkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotknięta jest decyzja Prezydenta Miasta T. z dnia 9 lutego 2016 r. nr [...], w części w jakiej uchylono decyzję nr [...] z późniejszymi zmianami oraz odmówiono skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (2 marca 2014 r. – 31 października 2014 r.).

Sąd zauważa, że organ pierwszej instancji przywołując w podstawie prawnej tej decyzji m.in. art. 30 ust. 1 punkt 2 i art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 151 § 1 punkt 2 k.p.a. oraz prowadząc w jej uzasadnieniu rozważania koncentrujące się wokół określonej w k.p.a. instytucji wznowienia postępowania administracyjnego jak i wokół trybu zmiany lub uchylenia decyzji określonego w art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych połączył w sposób nieuprawniony w jednym postępowaniu (a zarazem w jednej decyzji) dwa odrębne postępowania. Z treści przedmiotowego rozstrzygnięcia nie wynika zaś ponad wszelką wątpliwość, które z tych postępowań organ przyjął jako właściwe do przeprowadzenia w realiach rozpatrywanego przypadku. Z jednej strony organ wskazuje bowiem wprost, że w sprawie zaistniały podstawy do uchylenia decyzji ostatecznej w oparciu o określony przepis ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (vide: akapity 10, 12 i 13 uzasadnienia decyzji). Z drugiej zaś strony organ stwierdza, że w sprawie "[...] ustalono, że świadczenia rodzinne – dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (opieka nad O. P.) wypłacone w okresie w okresie 2 marca 2014 r. - 31 października 2014 r. stanowią nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w rozumieniu art. 30 ust. 2 punkt 4 i podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami [...] (vide: ostatni akapit uzasadnienia decyzji).

Mając na uwadze powyższe Sąd wskazuje, że organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązane są przestrzegać reguł wyartykułowanych wprost bądź też pośrednio w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego. Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że organ jest obowiązany m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Powoływana zasada ochrony zaufania obywatela do państwa wymaga aby obywatel nie był zaskakiwany działaniami organów administracji państwowej niosącymi dla niego niekorzystne skutki, jak i nie tkwił w stanie niepewności przez bliżej nieokreślony czas. W tym zakresie transparentność działań organów administracji nie może budzić wątpliwości, zwłaszcza w sytuacji podejmowania rozstrzygnięć niekorzystnych dla strony postępowania.

Zapatrywanie to jest o tyle istotne, że zasadą jest, że decyzja wydana w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych może wywrzeć skutki wyłącznie ex nunc (na przyszłość). Ma więc ona charakter konstytutywny. Skutek ex tunc (z mocą wsteczną) wiąże się wyłącznie z wydawaniem aktów o charakterze deklaratoryjnym. Stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się jednej z określonych w tym przepisie przesłanek może prowadzić do wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc czyli jedynie na przyszłość. Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2009 r., (sygn. akt I OSK 535/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W wyroku tym wskazano ponadto w sposób stanowczy, że w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej świadczenie.

Z drugiej strony należy zauważyć, że udowodnienie wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wznowienia postępowania określonych w przepisie art. 145 § 1 k.p.a. stanowi podstawę do obowiązkowego uchylenia decyzji, gdyż organ nie ma pozostawionej w tym zakresie swobody (art. 151 § 1 punkt 2 k.p.a.). Postępowanie wznowieniowe nie jest tylko postępowaniem weryfikacyjnym, lecz obejmuje również rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy.

Mając na uwadze realia sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, w okresach wymienionych w tym przepisie. Dodatek nie przysługuje osobie o której mowa w ust. 1, jeżeli podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (art. 10 ust. 5 punkt 3 ustawy). Z cytowanego powyżej przepisu wynika, że korzystanie z urlopu wychowawczego nie pozbawia pracownika możliwości podjęcia lub kontynuacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jednakże bezwzględnym warunkiem zachowania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jest aby podjęty przez osobę rodzaj aktywności zawodowej w dalszym ciągu umożliwiał sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze okresy. W każdym konkretnym przypadku należy dokonać indywidualnej oceny kontynuacji zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności związane z pracą, to jest jej charakter, wymiar oraz podstawowy warunek, że praca ta nie zniweczy celu urlopu, jakim jest sprawowanie bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem.

W tego typu sprawach do obowiązków organu należy ocena okoliczności sprawowania faktycznej opieki nad dziećmi. Konstrukcja powyżej wskazanego przepisu wymaga z kolei aby każdorazowo poddawać ocenie konkretny przypadek podjęcia zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego. Jeżeli w danej sprawie organ powołuje się na okoliczność wyłączającą przyznanie świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego powinien ją w sposób niebudzący wykazać.

Wskazanie w treści decyzji z dnia 9 lutego 2016 r. nr [...] dwóch odrębnych postępowań świadczy o wadliwości wydanego aktu. Jak wskazano powyżej, z treści tej decyzji wynika połączenie w ramach jednego postępowania dwóch odrębnych postępowań - postępowania nadzwyczajnego jakim jest postępowanie wznowieniowe oraz postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych (uregulowanego w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Przechodząc do oceny decyzji wydanych w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wskazać z kolei należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzić wątpliwości, że decyzja z dnia 9 lutego 2016 r. [...] stanowiła dla organu pierwszej instancji punkt wyjścia do wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia i zwrotu świadczenia rodzinnego. Pomijając fakt błędnego, pospiesznego wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (zawiadomienie o wszczęciu postępowania z tej samej daty co decyzja nr [...]) Sąd wskazuje, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia 31 marca 2016 r. nr [...] organ ten błędnie przywołuje decyzję dotyczącą innego okresu zasiłkowego (decyzję z dnia 27 listopada 2014 r. nr [...]). Z uzasadnienia wydanej decyzji wynika bowiem, że świadczenie w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieki nad dzieckiem O. P. wypłacone w okresie 1 listopada 2014 r. – 31 października 2015 r. stanowi w ocenie organu nienależnie pobrane świadczenie rodzinne podlegające zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W rozstrzygnięciu zawartym w decyzji organ pierwszej instancji wskazuje z kolei, że nienależnie pobrane świadczenie stanowi dodatek do zasiłku rodzinnego [...] wypłacony w okresie od 2 marca 2014 r. – do 31 października 2014 r.

W tej sytuacji stwierdzić należy niedopuszczalną sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem zawartym w decyzji a jej uzasadnieniem, której to wady nie dostrzegł organ odwoławczy wydając decyzję z dnia 17 października 2016 r. z naruszeniem art. 138 § 1 punkt 1 k.p.a. Należy w tym miejscu przypomnieć, że pomiędzy rozstrzygnięciem zawartym w decyzji a jej uzasadnieniem nie może być nie dających się usunąć sprzeczności. Sytuacja taka uniemożliwia bowiem pełną ocenę racjonalności przesłanek, jakimi kierował się organ przy wydawaniu określonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, niedopuszczalne jest aby treść uzasadnienia zaprzeczała bądź kolidowała z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji, które to - jako jeden z elementów decyzji określonych w art. 107 § 1 k.p.a. - ma fundamentalne znaczenie.

Mając na uwadze powyższe zapatrywania Sąd uznał, że decyzje w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wydane z odwołaniem się do art. 30 ust. 1 i ust. 2 punkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych są aktami podjętymi z naruszeniem prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Organy orzekające wydały swe decyzje opierając się na rozstrzygnięciu zawartym w wadliwej decyzji z dnia 9 lutego 2016 r. [...]. Oczywistym jest przy tym wskazanie, że decyzje wydane w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pozostają w bezpośrednim i ścisłym związku z decyzją z dnia 9 lutego 2016 r. nr [...]. Dlatego też przedmiotowa decyzja należy do aktów wydanych w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.), a jej istotna wadliwość, w świetle poczynionych powyżej uwag, nie może budzić wątpliwości.

Uznawszy w reasumpcji, że uchylenie decyzji ostatecznej przyznającej skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i odmowa prawa do wskazanego dodatku, jak i następcze wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego były w realiach rozpatrywanej sprawy nieprawidłowe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał za zasadne uchylenie decyzji organu odwoławczego, poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 31 marca 2016 r. nr [...](punkt pierwszy wyroku) oraz decyzji tegoż organu z dnia 9 lutego 2016 r. [...] (w opisanej części – punkt drugi wyroku), o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i wiążą organy w świetle art. 153 p.p.s.a.

Rozpatrując sprawę ponownie organ pierwszej winien uwzględnić, że w decyzji z dnia 14 października 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchylając decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 9 lutego 2016 r. nr [...] wskazało wprost, że skarżąca w okresie od dnia 2 marca 2014 r. do dnia 1 marca 2016 r. przebywała na urlopie wychowawczym.