Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 504/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda B. , na podstawie art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115, poz. 741) zezwolił Spółce A na założenie m. in. na działce nr [...] położonej we wsi Ż., gmina M., [...], stanowiącej współwłasność E. W. i P. W., podziemnego przewodu do przesyłania gazu i kabla światłowodowego. Właścicielem przedmiotowej działki nr [...] od dnia [...] r. stał się skarżący P. W. na podstawie umowy darowizny z dnia [...] r. zawartej w formie aktu notarialnego (przejęcie nieruchomości nastąpiło w dniu zawarcia umowy).

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta M. uznał rekultywację terenu działki nr [...] zajętego pod ww. inwestycję za ukończoną z dniem [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta M., na podstawie art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 1, art. 132 w zw. z art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), ustalił odszkodowanie na rzecz E. W. w wysokości [...] zł za szkody powstałe na skutek prac inwestycyjnych wynikających z ww. decyzji Wojewody B. z dnia [...] r. na działce o nr [...].

Skarżący P. W., działając poprzez pełnomocnika, wnioskiem z dnia [...] r. zwrócił się do Starosty [...] o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości – działki nr [...], precyzując w toku postępowania, iż domaga się przyznania odszkodowania w trybie art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W następstwie rozpatrzenia ww. wniosku, Starosta M. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm., dalej powoływanej jako "ugn") odmówił skarżącemu ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia decyzją Wojewody B. z dnia [...] r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie doszło do ograniczenia prawa własności w trybie art. 124 ust. 1 ugn, zgodnie z decyzją Wojewody B. z dnia [...] r. Podstawę prawną ustalenia odszkodowania za wskazane ograniczenie prawa własności stanowi art. 128 ust 4, a nie art. 128 ust. 1 ugn. Organ wskazał, że w sprawie w trybie art. 128 ust. 4 ugn została wydana ostateczna decyzja odszkodowawcza z dnia [...] r. zawierająca odszkodowanie za zniszczone zasiewy, odszkodowanie za niemożność zbioru plonów z części odciętego pola, odszkodowanie za utracony dochód z pola, odszkodowanie za zmniejszenie plonowania, koszty rekultywacji biologicznej, koszty odchwaszczania gruntu, a także odszkodowanie za zmniejszenie wartości gruntu. Do dnia zakończenia rekultywacji przedmiotowej nieruchomości, stanowiła ona własność E. W., i dlatego też na jej rzecz ustalono i wypłacono odszkodowanie. Organ stwierdził ponadto, że w niniejszej sprawie doszło jedynie do ograniczenia prawa własności, a nie pozbawienia własności, wnioskodawca (skarżący) nadal jest właścicielem działki nr [...]. Wobec powyższego organ uznał, że brak jest przesłanek faktycznych do wydania decyzji odszkodowawczej na podstawie art. 128 ust. 1 ugn.

Od powyższej decyzji organu I instancji odwołanie wnieśli działający przez pełnomocnika: skarżący S. W. oraz poprzedni właściciele nieruchomości P. i E. W.. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, odwołujący zarzucili organowi I instancji:

1) naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 i art. 12 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej powoływanej jako "kpa") w zw. z art. 126 kpa poprzez brak pełnego wyjaśnienia w uzasadnieniu podstaw swojego orzeczenia i naruszenie zasad wynikających z tych przepisów;

2) naruszenie art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z art. 129 ust. 5 ugn poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wynikające z ww. przepisów uprawnienie do żądania wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości jest nieuprawnione, minął okres ograniczenia własności nieruchomości i dotychczas wypłacone odszkodowanie jest wystarczające;

3) błędne ustalenia faktyczne polegające na:

a) przyjęciu, że minął okres ograniczenia prawa własności i nie ma podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania na rzecz obecnego właściciela działki, w sytuacji gdy skarżący jako następca prawny swoich rodziców jest uprawniony do odszkodowania za wywłaszczenie, a tym samym posiada legitymację czynną do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania,

b) pominięciu przystąpienia do sprawy również rodziców skarżącego - jako uprawnionych do żądania odszkodowania;

c) przyjęciu, że wypłata dotychczas ustalonego odszkodowania (za zniszczone zasiewy, niemożność zbioru plonów i zmniejszenie wartości gruntu za lata 1999/2000) wyczerpuje roszczenia skarżącego.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że wydano w sprawie jedynie decyzję ustalającą wartość odszkodowania z art. 128 ust. 4 ugn, a nie powiązano tej decyzji z art. 128 ust. 1 usg, który jest przedmiotem wniosku skarżącego. Zgodnie z art. 128 ust. 1 ugn roszczenie odszkodowawcze przysługuje osobom, które zostały wywłaszczone. Zaspokojenie tych osób wyklucza dopuszczalność zgłoszenia roszczenia w przyszłości przez następców prawnych osób uprawnionych do odszkodowania. Jeżeli jednak roszczenia nie zostały dotychczas zgłoszone, a nieruchomość została zbyta, to przechodzą one na następców prawnych. Wskazując, że Spółka A w W. odmówił ustanowienia na nieruchomości służebności przesyłu powołując się na ograniczenie decyzją administracyjną prawa własności, stwierdzono w odwołaniu, że w tych okolicznościach, zadaniem organu jest wypłata odszkodowania za dalsze ograniczenie prawa własności, które nie jest określone w czasie.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 134 kpa, stwierdził niedopuszczalność odwołania E. i P. W., stwierdzając że E. i P. W. nie są stronami postępowania administracyjnego, w którym wydana została decyzja Starosty [...] z dnia [...] r. i które zainicjowane zostało wnioskiem właściciela nieruchomości S. W. o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego S. W., Wojewoda decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, powołując się na przepisy art. 128 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 121, dalej powoływanej jako "ugn"), wskazał że w ich świetle wywłaszczenie nieruchomości następuje za odszkodowaniem, a regulacja dotycząca odszkodowania za wywłaszczenie polegające na ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości przez założenie i przeprowadzenie urządzeń przesyłowych zawarta została w art. 128 ust. 4 ugn. Odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości z mocy art. 128 ust. 4 ugn obejmuje dwa elementy, tj. wartość poniesionych szkód (pieniężne wyrównanie zniszczeń) oraz zmniejszenie wartości nieruchomości w sytuacji gdy nastąpi takie obniżenie wartości nieruchomości. W przedmiotowej sprawie decyzja odszkodowawcza z dnia [...] r. oparta została na operacie szacunkowym rzeczoznawcy majątkowego L. D. z dnia [...] r. określającym wartość odszkodowania, którego strony nie kwestionowały. Z operatu tego wynika, że odszkodowanie obejmowało wartość poniesionych szkód, jak i zmniejszenie wartości gruntu. W tych okolicznościach organ uznał za bezzasadny zarzut skarżącego nieobjęcia kwotą ustalonego odszkodowania następstw trwałego ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości wskutek zlokalizowania na niej urządzeń przesyłowych.

Organ stwierdził, że nie ma podstaw do przyznania odszkodowania na rzecz aktualnego właściciela nieruchomości na podstawie art. 128 ust. 1 ugn, albowiem odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości polegające na ograniczeniu sposobu korzystania z tej nieruchomości zostało przyznane decyzją wydaną na podstawie art. 128 ust. 4 ugn na rzecz ówczesnego właściciela nieruchomości. Podkreślił też, że ani poprzedni właściciele nieruchomości, ani skarżący nie utracili prawa własności nieruchomości, natomiast w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie. Tym samym zarzut naruszenia art. 128 ust. 1 ugn nie mógł zostać uwzględniony.

Odnosząc się do zarzutu pominięcia przystąpienia do sprawy również rodziców skarżącego jako uprawnionych do żądania przedmiotowego odszkodowania, organ odwoławczy stwierdził, że E. i P. W. nie posiadają przymiotu strony w niniejszym postępowaniu, a wniesione przez nich odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] r. zostało na podstawie art. 134 kpa uznane za niedopuszczalne postanowieniem Wojewody z dnia [...] r.

Organ II instancji podkreślił również, że wbrew twierdzeniom skarżącego, podstawą odmowy ustalenia odszkodowania nie jest ocena, że okres ograniczenia prawa własności minął, lecz przyjęcie że odszkodowanie zostało ustalone i wypłacone na podstawie art. 128 ust. 4 ugn i brak jest zatem podstaw do przyznania dalszego odszkodowania.

Podkreślając, że ustalone i wypłacone odszkodowanie obejmowało szkody i obniżenie wartości działki, organ stwierdził, że tym samym wbrew stanowisku skarżącego nie zostało ono przyznane tylko za niemożność zbioru plonów i zmniejszenie wartości gruntów za lata 1999/2001, lecz obejmowało ono całość poniesionej szkody.

Organ zaznaczył ponadto, że odszkodowanie w postępowaniu administracyjnym za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości nie jest ustalane na tych samych zasadach co wynagrodzenie w postępowaniu cywilnym z tytułu ustanowienia służebności przesyłu. Odszkodowanie administracyjne nie obejmuje więc m.in. rekompensaty za zgodę właściciela na funkcjonowanie linii energetycznej, z tytułu wpisu obciążenia do księgi wieczystej czy bezumownego korzystania z nieruchomości.

Na powyższą decyzję organu II instancji skarżący S. W., działając poprzez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7 i art. 77 §1 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez nieustalenie wszystkich przesłanek niezbędnych do ustalenia czy skarżący ma prawo do odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości w wyniku posadowienia na niej gazociągu użytkowanego przez spółkę A – podczas gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki do przyznania odszkodowania zgodnie z art. 128 ust. 1 ugn, a dotychczas wypłacone odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości użytkowej nieruchomości ustalone w opinii szacunkowej rzeczoznawcy majątkowego L. D. z dnia [...] r. nie rekompensuje szkody w ograniczeniu własności skarżącego skutkiem posadowienia gazociągu użytkowanego przez spółkę A;

2) art. 128 ust. 1 ugn poprzez przyjęcie, że skarżący uzyskał odszkodowanie w związku z ograniczeniem prawa własności poprzez posadowienia gazociągu użytkowanego przez spółkę A

3) art. 130 ust. 1 i 2 ugn oraz § 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (t.j. Dz.U. z 2004 r., Nr 207, poz. 2109 ze zm., dalej powoływane jako "rozporządzenie w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego") poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez posiadania wiadomości specjalnych wymagających sporządzenia opinii przez rzeczoznawcę majątkowego, gdy dotychczas wypłacone odszkodowanie nie uwzględniało trwałego ograniczenia prawa własności skarżącego wskutek trwałego posadowienia gazociągu użytkowanego przez spółkę A, w tym nieuwzględnienie przez organ odszkodowania za spadek wartości nieruchomości zajętej przez inwestycję, zmiany przydatności użytkowej nieruchomości oraz skutków spowodowanych obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zgodnie z art. 128 ust. 1 ugn wywłaszczenie prawa własności nieruchomości odbywa się za odszkodowaniem, co należy odnieść nie tylko do pozbawienia tego prawa, ale też jego ograniczenia. Wskazany przepis stosuje się więc również do ograniczenia własności nieruchomości - ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Odszkodowane powinno odpowiadać wartości odjętego prawa, tj. obejmować również spadek wartości nieruchomości zajętej przez inwestycję, zmiany warunków korzystania z nieruchomości, zmiany przydatności użytkowej nieruchomości oraz skutki spowodowane obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń. Tych elementów nie zawiera jednak, jak stwierdził skarżący, odszkodowanie określone w opinii z 2008 r. Skarżący podkreślił, że w wyniku trwałego posadowienia gazociągu na nieruchomości doszło do ograniczenia wykonywania prawa własności nieruchomości i jej zagospodarowania w sposób swobodny. Okoliczność ograniczenia prawa własności wymaga, zdaniem skarżącego, wiadomości specjalnych biegłego rzeczoznawcy majątkowego celem wyceny wartości tego ograniczenia. W dalszej części skargi skarżący odniósł się do wypracowanego w orzecznictwie rozumienia pojęcia słusznego odszkodowania, wywodząc że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Ponadto skarżący podniósł, że wobec nieuregulowania sprawy odszkodowania w przeszłości, nadal ma miejsce stan, gdy ma miejsce ograniczenie prawa własności, a kwestia zadośćuczynienia za to nie jest uregulowana, co do zasady dotyczy każdoczesnego właściciela. Wskazał, że posiadanie zezwolenia na zajęcie nieruchomości wyklucza ustanowienie służebności przesyłu na drodze cywilnej. Podniósł też, że wymaga oceny rzeczoznawcy majątkowego czy ustalona w opinii z [...]. kwota [...]zł za obniżenie wartości użytkowej nieruchomości stanowi słuszne odszkodowanie. Konkludując stwierdził, że faktem jest, iż odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności nie zostało wypłacone, a mimo to spółka A legitymuje swoje prawo do nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazał, że kwota odszkodowania została określona na podstawie opinii szacunkowej sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego posiadającego wiedzę specjalną, na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Nie uznał za zasadne uzupełnianie materiału dowodowego, podkreślając że materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontrolowanego postępowania była kwestia ustalenie i wypłaty odszkodowania w trybie art. 128 ust. 1 ugn za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości w wyniku założenia i przeprowadzenia przez nią urządzeń przesyłowych.

Nie budzi wątpliwości, że w sprawie miało miejsce ograniczenie prawa własności polegające na ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości oraz, że ograniczenie to dokonane zostało na podstawie decyzji administracyjnej z dnia [...] którą Wojewoda B. zezwolił na podstawie art. 124 ust. 1 ugn na założenie na nieruchomości podziemnego przewodu do przesyłania gazu i kabla światłowodowego. W sprawie doszło zatem do ograniczenia prawa własności w trybie art. 124 ust. 1 ugn. Przepis ten stanowił w dniu wydania decyzji ograniczającej własność nieruchomości, że wojewoda może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Przytoczony przepis reguluje instytucję ograniczenia m.in. prawa własności nieruchomości, związaną z zakładaniem instalacji przesyłowych oraz określa przesłanki takiego ograniczenia.

Zgodnie z art. 112 ust. 2 ugn, wywłaszczenie może polegać na pozbawieniu (odebraniu) prawa własności (prawa użytkowania wieczystego, innego prawa rzeczowego) lub też tylko na ograniczeniu tego prawa. Unormowanie zawarte w art. 124 ust. 1 jest tym drugim rodzajem wywłaszczenia, polegającym na ograniczeniu prawa własności nieruchomości.

Stosownie do treści art. 128 ust. 1 ugn wywłaszczenie własności nieruchomości (użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego) następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tego prawa. Wywłaszczenie, o którym mowa w przytoczonym przepisie, należy rozumieć w znaczeniu nadanym w art. 112 ust. 2 ugn, co oznacza, że odszkodowanie przysługuje zarówno w przypadku pozbawienia, jak i ograniczenia prawa własności.

Odszkodowanie za wywłaszczenie, powinno odpowiadać wartości wywłaszczonego prawa, co wynika wprost z przepisu art. 128 ust. 1 ugn. Niemniej jednak w przypadku zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126, odszkodowanie ustala się według wysokości powstałej szkody, chyba że zmniejszy się także wartość nieruchomości, gdyż w tym wypadku odszkodowanie powiększa się o kwotę zmniejszonej wartości nieruchomości. Stanowi o tym przepis art. 128 ust. 4 ugn, który określa jednoznacznie, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Z powyższego wynika, że w przypadku wywłaszczenia polegającego na ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, o którym mowa w art. 124 ugn, a z takim mamy do czynienia w przypadku przedmiotowej nieruchomości, odszkodowanie przysługuje uprawnionemu podmiotowi na mocy art. 128 ust. 4 ugn, a nie art. 128 ust. 1 ugn. Podkreślić należy, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 128 ust. 1 ugn odnosi się do wartości odejmowanych praw, a odszkodowanie z art. 128 ust. 4 ugn, a więc m.in. z tytułu zdarzenia określonego w art. 124 ugn, ustala się według wysokości powstałej szkody, chyba że zmniejszy się także wartość nieruchomości. Zauważyć należy przy tym, że w świetle art. 124 ust. 4 ugn, przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego, które jest obowiązkiem podmiotu realizującego inwestycję, wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą, jeżeli na nieruchomości nie zaistnieją jakiekolwiek szkody i jej wartość nie uległa zmniejszeniu.

W świetle poczynionych uwag należy podzielić stanowisko orzekających w sprawie organów, że skoro w sprawie ograniczenie prawa własności nieruchomości nastąpiło w trybie art. 124 ust. 1 ugn, to podstawę prawną do ustalenia odszkodowania stanowi art. 128 ust. 4 ugn. W tym kontekście istotną okolicznością jest, że w sprawie wydana została już ostateczna decyzja odszkodowawcza w trybie art. 128 ust. 4 ugn. Decyzją z dnia [...] r. Starosta M., na podstawie art. 128 ust. 4 ugn, ustalił bowiem na rzecz E. W., będącej w dniu wydania decyzji ograniczającej prawo własności (decyzji Wojewody B. z dnia [...] r.) współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, odszkodowanie w wysokości [...] zł za szkody powstałe na skutek prac wynikających z wydania decyzji z dnia [...] r. Jak podkreślono w wyniku działań ograniczających sposób korzystania z nieruchomości określonych w 124 ugn mogą wystąpić szkody, za które przysługuje odszkodowanie w wysokości wartości poniesionych szkód, a także może nastąpić zmniejszenie wartość prawa własności, za co przysługuje odszkodowanie w kwocie odpowiadającej temu zmniejszeniu (art. 128 ust. 4 ugn). Odszkodowanie, o którym mowa w art. 128 ust. 4 ugn, obejmuje zatem zarówno wartość poniesionych szkód, jak i kwotę zmniejszenia wartości nieruchomości, w sytuacji gdy takie zmniejszenie wartości będzie miało miejsce. Wysokość tego odszkodowania określa organ po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego. Szczegółowe zasady określania wartości poniesionych szkód na nieruchomości oraz określenia zmniejszenia wartości nieruchomości, zawarte są § 43 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego. Zgodnie z § 43 ust. 1 tego rozporządzenia przy określaniu wartości poniesionych szkód na nieruchomości, o których mowa w art. 128 ust. 4 ugn, uwzględnia się w szczególności: (1) stan zagospodarowania nieruchomości na dzień wydania decyzji odpowiednio o wywłaszczeniu, ograniczeniu sposobu korzystania albo zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości oraz stan zagospodarowania nieruchomości na dzień zakończenia działań uzasadniających wydanie tej decyzji; (2) utratę pożytków w okresie od dnia wydania decyzji do dnia zakończenia działań uzasadniających jej wydanie. Z kolei z § 43 ust. 3 ww. rozporządzenia wynika, że przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 128 ust. 4 ustawy, uwzględnia się: (1) zmianę warunków korzystania z nieruchomości; (2) zmianę przydatności użytkowej nieruchomości; (3) trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości; (4) skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 ugn. W świetle przytoczonej regulacji nie ulega wątpliwości, że przy ustalaniu zmniejszenia wartości nieruchomości bierze się pod uwagę zarówno zmianę warunków korzystania z nieruchomości i jej przydatności użytkowej, jak i trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz obowiązek udostępnienia jej w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że w sprawie wydana została w trybie art. 128 ust. 4 ugn decyzja z dnia [...] r. ustalająca odszkodowanie na rzecz E. W. za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości oraz, że decyzja ta wydana została na podstawie "Opinii dotyczącej wartości odszkodowania" wykonanej przez rzeczoznawcę majątkowego L. D.. We wskazanej opinii, w dziale V pkt 9, rzeczoznawca majątkowy powołując się na przepis art. 128 ust. 4 ugn oszacował wartość odszkodowania również za obniżenie wartości użytkowej gruntu – obniżenie wartości gruntu, wskazując że po rewaloryzacji na dzień [...] r. wynosi ono [...] zł. Kwota ta uwzględniona została w ramach ogólnej kwoty oszacowania wartości odszkodowania.

Oznacza to po pierwsze, że za ograniczenie sposobu korzystania z działki nr [...] będące następstwem decyzji Wojewody B. z dnia [...] r. przyznane zostało już odszkodowanie w trybie art. 128 ust. 4 ugn na rzecz E. W. będącej współwłaścicielem działki nr [...] w dacie wydania decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości, a po drugie, że odszkodowanie to uwzględniało również kwotę obniżenia wartości nieruchomości w wyniku założenia i przeprowadzenia przez nią urządzeń przesyłowych. Jak podkreślono, w świetle treści § 43 ust. 3 ww. rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego kwota obniżenia wartości nieruchomości, w ramach określania kwoty obniżenia wartości nieruchomości bierze się pod uwagę czynniki związane ze zmianą warunków korzystania z nieruchomości i jej przydatności użytkowej nieruchomości, trwałym ograniczeniem w sposobie korzystania z nieruchomości, czy też skutkami spowodowanymi obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że sprawa odszkodowania za ograniczenie decyzją z dnia [...] r. sposobu korzystania z nieruchomości w trybie art. 124 ugn została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją administracyjną z dnia [...] r. oraz, że bez ewentualnego wzruszenia w odpowiednim trybie tej decyzji, brak jest podstaw do ponownego rozstrzygania sprawy odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w trybie art. 124 ugn, czy to ze względu na kwestionowanie jego wysokości czy prawidłowości sporządzenia opinii przez rzeczoznawcę majątkowego. Podstawy takiej nie daje również powoływanie się na uszczerbek w prawie nowego właściciela nieruchomości, zważywszy że odszkodowanie zostało przyznane poprzedniemu właścicielowi nieruchomości oraz, że nowy właściciel nabył prawo własności nieruchomości już z uszczupleniem tego prawa i to po okresie ukończenia rekultywacji terenu nieruchomości. W przeciwnym wypadku każdy nabywca nieruchomości mógłby występować o przyznanie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości poprzedniemu właścicielowi nieruchomości, który otrzymał odszkodowanie z tytułu tego ograniczenia. Podstawową zasadą rządzącą ustalaniem i wypłatą odszkodowania za wywłaszczenie jest zasada jednorazowej wypłaty odszkodowania, za całość powstałych szkód. "Nowe" odszkodowanie może przysługiwać właścicielowi nieruchomości tylko za ewentualne szkody wynikłe w związku z incydentalnym, konkretnym udostępnianiem przezeń nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń – o czym stanowi art. 124 ust. 6 ugn w zw. z ust. 4 tego artykułu.

Ponadto wymaga podkreślenia, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie - w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 ugn, jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 ugn), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia (w sprawie w dacie wydania decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości). Prawo takie przysługuje także spadkobiercy osoby wywłaszczonej, jako następcy prawnemu na mocy sukcesji uniwersalnej. W takim wypadku bowiem ma miejsce sukcesja uniwersalna, w ramach której, bez konieczności podejmowania żadnych działań, nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy. Potwierdza to dominujące orzecznictwo sądowe, w którym wskazuje się, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje wyłącznie wywłaszczonemu właścicielowi lub też jego następcom prawnym pod tytułem ogólnym. Nie jest to roszczenie, którym uprawniony może skutecznie rozporządzać, co wynika z charakteru zobowiązania odszkodowawczego oraz braku przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia. Nie jest to też roszczenie które przysługuje każdemu właścicielowi nieruchomości, gdyż nie ma ono charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości.

Prawo do odszkodowania jest związane z uszczerbkiem w przysługującym konkretnej osobie prawie własności, dlatego też nie przechodzi ono wraz z przeniesieniem prawa własności nieruchomości na nowego jej właściciela, nie może także być ono przedmiotem czynności prawnej, skutecznie legitymującej nabywcę do ubiegania się o jego ustalenie i wypłatę. Przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, może więc być dokonane wyłącznie w drodze sukcesji uniwersalnej, w wyniku której na nabywcę przechodzi ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym prawo do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (tu: ograniczenie) prawa własności nieruchomości. Prawo to - nie wynika z faktu nabycia - konkretnej nieruchomości czy też wierzytelności - ale wstąpienia w ogół praw i obowiązków zbywcy - wywłaszczonego właściciela. Tym samym więc stwierdzić należy, że co do zasady osobą uprawnioną do żądania odszkodowania na podstawie art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 ugn jest osoba wywłaszczona w postaci przewidzianej w art. 124 ugn oraz jej spadkobiercy. Takiego uprawnienia nie ma natomiast nabywca syngularny nieruchomości. To nie on bowiem poniósł ewentualną szkodę (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt. I OSK 3233/15; wyrok NSA z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt. I OSK 793/17 – dostępny na stronie http://orzeczenia. nsa.gov.pl/cbo/query). Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego okolicznością bezsporną jest, że skarżący nie jest osobą wywłaszczoną, gdyż nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie orzekania o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości (10 lipca 1998 r.). Jak wynika z akt sprawy skarżący nabył działkę nr [...], po okresie ukończenia rekultywacji działki, na podstawie umowy darowizny z dnia [...] r. To nie ona zatem poniósł szkody w wyniku realizacji inwestycji, lecz osoba wywłaszczona. Zauważyć należy również, że współwłaściciele nieruchomość w dniu wydania decyzji z dnia [...] r. o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, w dalszym ciągu żyją. Nie jest więc skarżący także spadkobiercą osoby wywłaszczonej. W tych warunkach brak jest podstaw do uznania skarżącego za osobę legitymowaną do żądania odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości decyzją z dnia [...] r.

Skoro więc za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, o którym mowa w art. 124 ust. 1 ugn, przysługuje odszkodowanie na zasadach określonych w art. 128 ust. 4 ugn, i skoro obejmuje ono całość wynikłych szkód oraz przysługuje także za zmniejszenie wartości nieruchomości, a także skoro za ograniczenie decyzją z dnia [...] r. sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości zostało przyznane decyzją Starosty [...] z dnia [...] r. w trybie art. 128 ust. 4 ugn odszkodowanie E. W. jako osobie wywłaszczonej, to tym samym brak było podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego, nie będącego osobą wywłaszczoną i spadkobiercą osoby wywłaszczonej, ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 128 ugn za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na zasadach określonych w art. 124 ust. 1 ugn.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.