Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 782/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 zq, art. 31zo
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 1 pkt 3, art. 18c, art. 18, art., 47
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Alicja Polańska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 18 września 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

W dniu 7 kwietnia 2020 r. A. M. (zwana dalej: "wnioskodawczynią", "skarżącą") złożyła do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (zwanego dalej: "organem") wniosek o zwolnienie jej z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Organ wydał w dniu 18 września 2020 r. decyzję

nr [...] na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm. – zwanej dalej: "ustawą COVID") w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.

– zwanej dalej "u.s.u.s."), w której odmówił wnioskodawczyni prawa do zwolnienia

z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Organ przytoczył treść art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID i podał,

że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było złożenie przez płatnika dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r.

W przypadku wnioskodawczyni organ ustalił, że brakowało dokumentów rozliczeniowych, tj. DR2 z numerem deklaracji 40 oraz DRA za okres od lutego

do sierpnia 2020 r. Organ dodał, że w związku z powyższym wnioskodawczyni

nie przysługiwało zwolnienie z opłacania przedmiotowych składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazała, że wszelkie dokumenty rozliczeniowe były składane przez obsługujące ją biuro księgowe i omyłkowo złożono nieprawidłowe dokumenty rozliczeniowe. Wszystkie prawidłowe i wymagane ustawą COVID dokumenty rozliczeniowe zostały już złożone przez biuro księgowe, zostały przetworzone i były widoczne na platformie

ZUS (e-pue).

Organ wydał w dniu 7 stycznia 2021 r. decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 18 września

2020 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ przytoczył treść art. 31zq ust. 8, art. 31zo, art. 31zp ust. 1 ustawy COVID i stwierdził, że wnioskodawczyni jako płatnik składek nie złożyła deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za marzec, kwiecień oraz maj 2020 r. przed upływem terminu bezwzględnie wyznaczonego ustawą COVID,

tj. do 30 czerwca 2020 r. Organ wskazał, że wnioskodawczyni deklarację ZUS DR2 "40" jako płatnik składek złożyła wraz z deklaracjami ZUS DRA za marzec, kwiecień

i maj 2020 r. w dniu 23 września 2020 r., tj. po upływie terminu wyznaczonego ustawą COVID, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r. (organ omyłkowo w decyzji podał

do dnia 30 września 2020 r.).

W ocenie organu brak deklaracji rozliczeniowych uniemożliwił zwolnienie wnioskodawczyni z przedmiotowych składek.

Wnioskodawczyni złożyła skargę na ww. decyzję, zarzucając naruszenie przez organ art. 31 zq ust. 1 ustawy COVID w związku z art. 47 ust. 2a u.s.u.s. poprzez odmowę prawa do zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek ubezpieczeniowych w sytuacji, w której skarżąca podlegała zwolnieniu z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc,

a w konsekwencji – złożenie tej deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie było w stosunku do skarżącej warunkiem zwolnienia ze składek. Mając powyższe

na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Skarga wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który na mocy postanowienia z dnia 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa [...] stwierdził swoją niewłaściwości i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie w dniu 22 września

2021 r.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 października

2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca

2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony poinformowano o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień na piśmie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:

Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy zwolnienia skarżącej

z obowiązku opłacania przedmiotowych składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że skarżąca jako płatnik składek, nie złożyła deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za marzec, kwiecień i maj 2020 r. przed upływem bezwzględnego terminu wyznaczonego ustawą,

tj. do 30 czerwca 2020 r. Dokument deklaracji ZUS DR2 "40" jako płatnik składek skarżąca złożyła wraz z deklaracjami ZUS DRA za ww. miesiące w dniu 23 września 2020 r.

Wskazać należy, że w dniu 1 lutego 2020 r. weszła w życie zmiana do ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzona ustawą z dnia 12 grudnia

2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy

o Krajowej Administracji Skarbowej - Dz.U. poz. 2550 – zwanej dalej: "ustawą zmieniającą u.s.u.s.".

Na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej u.s.u.s. art. 18c u.s.u.s. dotyczący najniższej podstawy wymiaru składek otrzymał inne brzmienie. Według art. 18 c ust. 1 u.s.u.s. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne

i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty [...]złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Zgodnie z art. 18 ust. 9 u.s.u.s. ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie

z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2

- składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej

w danym roku kalendarzowym.

Na mocy art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki

za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie

za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przysyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.). Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby

z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa

w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców

- obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem

ust. 2g (art. 47 ust. 2a pkt 1 u.s.u.s.). Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie

art. 18c (art. 47 ust. 2g u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej u.s.u.s. ubezpieczony, który

na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne

i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej

w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1.

Stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy zmieniająca u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:

1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz

2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo

w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.

- w terminach określonych w art. 47 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.

Na podstawie art. 5 ust.1 ustawy zmieniającej u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 1, który ustala

na 2020 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą i:

1) przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ustalał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w sposób inny niż określony

w art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym zawiadamia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS o zmianie danych dotyczących tytułu ubezpieczenia przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej

w art. 1, zawierającego prawidłowe dane,

2) rozpoczął lub wznowił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej

w lutym 2020 r., dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa

w art. 36 ust. 4b ustawy zmienianej w art. 1

- w terminie do końca lutego 2020 r.

Stosownie do art. 5 ust. 2 u.s.u.s. jeżeli termin określony w ust. 1 jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony składa zgłoszenie wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych albo zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych,

w terminie 7 dni odpowiednio od zaistnienia zmiany danych albo od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.

Jak wynikało z decyzji skarżąca nie złożyła deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA (deklaracje rozliczeniowe) za marzec, kwiecień i maj 2020 r. przed upływem terminu, tj. 30 czerwca 2020 r. Skarżąca złożyła deklarację ZUS DRA (w decyzjach organu określana jako ZUS DR2 "40") wraz z deklaracjami ZUS DRA za marzec, kwiecie i maj 2020 r. w dniu 23 września 2020 r., nastąpiło to zatem po 30 czerwca 2020 r. – do kiedy powinny zostać złożone stosowne dokumenty.

Z powyższego wynika, że aby mówić, iż płatnik jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, pierwsza jego deklaracja rozliczeniowa musi, być prawidłowa, co oznacza w niniejszej sprawie, że jeśli wnioskodawca chciał korzystać z "małego ZUS+", powinien przekazać deklarację ZUS DRA "40"

za miesiąc, w którym przystępuje do "małego ZUS". Zaznaczyć należy, że powielania deklaracji ZUS w systemie informatycznym organu wprowadzono, żeby odciążyć płatników od co miesięcznego składania stosownych dokumentów oraz organ

od rejestracji miesięcznych deklaracji.

Z uwagi na to, że skarżąca złożyła przedmiotowy wniosek w dniu 7 kwietnia 2020 r. w sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy COVID obowiązujące na ten dzień.

Na podstawie art. 31zo ustawy COVID, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą, prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany

w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. (ust. 2). W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek (ust. 4).

Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych

za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem

o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Na podstawie art. 31zp ust. 2 ustawy COVID, wniosek o zwolnienie z opłacania składek zawiera:

1) dane płatnika składek:

a) imię i nazwisko, nazwę skróconą,

b) numer NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów

lub jednego z nich - numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu,

c) adres do korespondencji;

2) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2 i ust. 2b pkt 1, potwierdzające uzyskanie, w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek

o zwolnienie z opłacania składek przychodu z działalności nie wyższego

niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto

w gospodarce narodowej w 2020 r.;

2a) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2a i ust. 2b pkt 2, potwierdzające uzyskanie w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek

o zwolnienie z opłacania składek, przychodu z działalności wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz uzyskanie w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, dochodu nie wyższego niż [...] zł;

3) inne informacje niezbędne do umorzenia składek;

4) podpis wnioskodawcy.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe

lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Na podstawie art. 31zq ust. 2 ustawy COVID Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym

niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek.

Na mocy art. 31zq ust. 3 ustawy COVID, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych

za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z powyższego wynika, że skarżąca, ubiegając się o przedmiotowe zwolnienie

z obowiązku uiszczenia składek winna złożyć stosowne dokumenty wraz

z przedmiotowym wnioskiem w terminie do 30 czerwca 2020 r.

Jednakże należy zauważyć, że w toku postępowania, w ocenie Sądu, doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania przez organ, które miały wpływ

na wynik sprawy.

Wskazać należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.- dalej "K.p.a.") oraz

art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy K.p.a., a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 K.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu

(art. 10 § 1 K.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron

o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu

nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie

im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA [...]). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu [...]).

Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia przedmiotowego wniosku doszło

do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 K.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Z pola widzenia nie można też tracić faktu, że już od lutego 2020 r. organ wiedział

o brakującej deklaracji ZUS DRA cz. II koniecznej przy wyborze "małego ZUS+", zaś organ nie podjął działań w celu powiadomienia skarżącej o wykrytych nieprawidłowościach. Mimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących (poprawnych) dokumentów rozliczeniowych (deklaracji). Po tym czasie wydał decyzję, odmowną wskazując, że ostatecznym terminem, do którego skarżąca miała złożyć przedmiotowe deklaracje rozliczeniowe był 30 czerwca 2020 r. i termin ten upłynął.

Podkreślić w tym miejscu należy, że norma postępowania zawarta

w art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień

i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu, przyczyną niezłożenia dokumentów rozliczeniowych przez skarżącą nie była jej zła wola, skoro niezwłocznie po uzyskaniu stosownej informacji z decyzji wydanej przez organ w pierwszej instancji, wymagane dokumenty zostały przez stronę złożone.

Mając świadomość obciążenia organu ogromną ilością spraw do załatwienia

i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 K.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie skarżącej prawa, które niewątpliwie uzyskałaby w sytuacji, gdyby organ stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 K.p.a. Wbrew nakazowi wynikającemu

z art. 9 K.p.a. organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco

o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by w porę poinformować skarżącą, że bez złożenia brakujących dokumentów jej wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku.

W badanej sprawie, w ocenie Sądu, naruszono też w postępowaniu przed organem rozpoznającym niniejszą sprawę obowiązek wynikający z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując

o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej

z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom,

w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. WSA w Szczecinie w wyroku

z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz [...]).

Naruszenie powyżej wskazanych przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez nią dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jej prawo

do uzyskania zwolnienia i w konsekwencji pozbawiło skarżącą prawa do zwolnienia

z opłacania należności za przedmiotowe składki. O tym, że skarżąca była gotowa spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedziała – świadczy fakt załączenia wymaganych dokumentów po otrzymaniu decyzji organu wydanej w pierwszej instancji. Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedziała o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożyła.

Niezależnie pod powyższego, wskazać należy, że bez względu na rezultat poczynionych przez organ ustaleń i rodzaj podjętego rozstrzygnięcia, organ nie został zwolniony ze zbadania i prawidłowego udokumentowania wszystkich wskazanych w decyzji okoliczności, które miały wpływ na wydaną decyzję. W ocenie Sądu organ po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję wydaną bez uprzedniego przeprowadzenia wszelkich niezbędnych czynności, które

by pozwoliły na ustalenie w rzetelny sposób rzeczywistego stanu faktycznego sprawy

i udokumentowanie podniesionych faktów, gdyż organ ograniczył się jedynie

do załączenia w poczet materiału dowodowego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 r. wraz z kopertą, decyzję z dnia 18 września 2020 r. z dowodem jej doręczenia, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 1 października 2020 r. wraz z kopertą, informację

do wniosku RDZ-ODW, pismo z dnia 17 grudnia 2020 r. z pouczeniem o prawie

do wywiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie, decyzję z dnia 7 stycznia 2020 r. z potwierdzeniem jej doręczenia.

Sąd podkreśla, że w postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. zasady postępowania dowodowego. W myśl art. 7 K.p.a.

w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne

do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając

na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ powinien czuwać nad tym, by decyzja kończąca postępowanie opierała się na aktualnym na dzień wydania decyzji stanie prawnym i faktycznym. Na organie administracji ciąży przy tym obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego

(art. 77 § 1 K.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona jest możliwa na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, art. 75 K.p.a.) wymaga również, by w toku postępowania organ administracji publicznej podejmował wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy oraz dopuszczał jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu gromadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Dostrzec przy tym trzeba, że naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. następuje nie tylko w sytuacji, gdy organ dokona oceny okoliczności faktycznych na podstawie niektórych tylko dowodów zgromadzonych w sprawie, ale również wówczas, gdy nie podejmie działań w celu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego istotnego dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i wyda rozstrzygnięcie pomimo niekompletnego materiału dowodowego.

Organ jest zobligowany do rzetelnego i kompletnego zebrania materiału dowodowego, a następnie przeprowadzenia jego wnikliwej oraz obiektywnej oceny zwłaszcza przy wydaniu niekorzystnej dla strony decyzji. Przy czym zauważyć należy, organ jest zobowiązany załączyć do akt sprawy cały materiał dowodowy,

w oparciu o który rozstrzygnął sprawę. Organ nie może załączać do akt sprawy

w sposób wybiórczy dokumentów mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Tylko zgodny z rzeczywistością stan faktyczny sprawy, ustalony na podstawie wyczerpująco zebranego i prawidłowo zgromadzonego oraz zabezpieczonego materiału dowodowego może być podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego i rozstrzygnięcia zgodnego z prawem.

Natomiast do akt rozpoznawanej sprawy organ nie załączył żadnych dokumentów rozliczeniowych złożonych przez Skarżącą, a na które to dowody powołał się w uzasadnieniu decyzji, co prowadzi do wniosku, że organ nie zebrał

w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie rozpatrzył wszystkich zgromadzonych dowodów. Dodać należy, że ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego i zebranych dowodów powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez organ decyzji, stosownie do postanowień art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Nieprzedłożenie kompletnych akt sprawy, na podstawie których organ orzekał, uniemożliwia również Sądowi przeprowadzenie kontroli zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. art. 10 § 1 i art. 79a § 1, a także art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 K.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu decyzji organu wydanych w obu instancjach.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku

o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli skarżąca w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem

w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącej. Ponownie rozpoznając sprawę, organ do akt załączy kompletny materiał dowodowy, na podstawie którego wyda decyzję. Następnie uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, uczyni to stosownie do wymogów stawianych przez ustawodawcę decyzji określonych w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. oraz art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 K.p.a.

Sąd zawraca także uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn˛ ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu [...] przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi

do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi

do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (16 grudnia 2020 r.), to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu [...]". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii

(Dz. U. z 2020 r. poz. 491).

Przywołana regulacja wyznacza bowiem, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy COVID, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom

ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam Ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie COVID tej bardzo korzystnej regulacji prawnej z punktu widzenia interesów płatników