Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 937/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, 239 oraz art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 października 2010 r. sygn. akt II SA/Op 411/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 18 października 2010 r. sygn. akt II SA/Op 411/10 odmówił przyznania S. H. prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych. Realizacja tego obowiązku polega między innymi na przedstawieniu w urzędowym formularzu informacji niezbędnych dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także na składaniu w postępowaniu wyjaśniającym dodatkowych oświadczeń i dokumentów.

W przedmiotowej sprawie ustalono, że skarżąca od 1991 r. korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i nie posiada innych dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wykazała synów D. i P. w wieku dwudziestu lat oraz piętnastoletnią córkę D. Jako źródła dochodów podała dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,19 zł i zasiłek rodzinny w kwocie 367 zł, tj. łącznie 599,19 zł. Oświadczyła nadto, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m2, określając koszty jego utrzymania na kwotę 650,64zł. Poza tym wskazała, że synowie D. i P. otrzymali stypendia socjalne po 850 zł. Ustalono również, że skarżąca posiada nieruchomość w R. stanowiącą gospodarstwo rolne, grunty są dzierżawione, według oświadczeń skarżącej bezpłatnie, a budynki zdaniem skarżącej mają wartość 5000,00 zł.

Informacje zawarte we wniosku złożonym przez S. H. na urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny tego wniosku w ramach kryteriów określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływanej jako P.p.s.a.). W związku z tym pismem z dnia 7 września 2010 r. wezwano skarżącą do nadesłania stosownych dokumentów, między innymi wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków rodziny rachunków bankowych, zaświadczeń o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych przez D. i P. H., dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia stwardnienia rozsianego, z uwzględnieniem kosztów leczenia oraz dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży w 2009 r. nieruchomości rolnej. Skarżąca, nie stosując się do wezwania sądu, nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Zdaniem Sądu I instancji skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, a tym samym nie potwierdziła trudnej sytuacji materialnej, na którą się powołuje. Przede wszystkim nie przedstawiła żadnych dokumentów, ani też nie złożyła bliższych wyjaśnień dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej za cenę 360.000,00 zł (kserokopia aktu notarialnego nr rep [...] z dnia [...] marca 2008 r.) oraz sposobu rozdysponowania tej kwoty. Wprawdzie Sąd nie zakwestionował podnoszonej przez wnioskodawczynię okoliczności, że przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek odrębny jej męża, jednakże wyjaśnienie kwestii związanej z rozdysponowaniem tak znacznej kwoty miało istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej, w szczególności w kontekście niewystępowania przez skarżącą o podwyższenie alimentów od męża (alimenty przyznane na dzieci przed dwunastu laty wynoszą łącznie 80 zł). Nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Równie istotne znaczenie miało wyjaśnienie w niniejszej sprawie wątpliwości związanych z powoływaną przez skarżącą okolicznością, że nie prowadzi ze swoim mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Jak wynika z zaświadczeń Urzędu Skarbowego w Nysie w roku 2008 i 2009 skarżąca rozliczała się z podatku wspólnie z małżonkiem P. H. Wnioskodawczyni nie przedstawiła również dokumentów wskazujących na kontynuację nauki przez syna P., jak również żadnych dowodów potwierdzających leczenie męża oraz wysokości wydatków z tym związanych. W ocenie Sądu I instancji nie sposób uznać, że wezwanie do przedłożenia jakichkolwiek dowodów potwierdzających leczenie męża – w tym dokumentacji medycznej – nie jest możliwe do spełnienia. Poza powyższym odnotować należy, że skarżąca nie wyjaśniła również pozostałych wątpliwości, a dotyczących zakresu pomocy otrzymywanej od osób trzecich, na którą wyraźnie wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Reasumując, WSA w Opolu stwierdził, że wnioskodawczyni uniemożliwia dokonanie oceny jej faktycznej sytuacji bytowej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej jej rodziny. Natomiast podnoszona przez skarżącą okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może automatycznie skutkować podjęciem podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, tym bardziej, że w sprawach, na które powołuje się skarżąca, referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek nie był jeszcze znany fakt sprzedaży nieruchomości.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła S. H., twierdząc, że szczegółowo i rzetelnie - odnosząc się do trudnej sytuacji w której się znajduje - wypełniła formularz PPF. Podała, że jej zła sytuacja bytowa spowodowana jest brakiem pracy i dlatego zmuszona jest do korzystania z pomocy społecznej. Ponadto stwierdziła, że niezrozumiałym jest dla niej fakt przyznania przez sąd prawa pomocy w niektórych jej sprawach, a odmowa przyznania w pozostałych, których łącznie prowadzi 43.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie pozbawione jest uzasadnionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że Sąd I instancji mając na względzie ekonomię procesową i prawo strony do szybkiego rozpoznania sprawy, a także uwzględniając okoliczność, że zrodziły się wątpliwości dotyczące informacji przekazywanych przez skarżącą, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., wezwał ją do nadesłania dokumentów, które miałyby uprawdopodobnić składane przez nią oświadczenia. Strona jednak nie zastosowała się do powyższego wezwania. Powyższe dokumenty były zaś niezbędne, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy za niewystarczające należy uznać oświadczenie skarżącej, że nie prowadzi ona gospodarstwa domowego wraz ze swoim mężem. Tym bardziej, że nadesłane przez nią zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku podatkowym 2008 i 2009 wyraźnie wskazują, że rozlicza się ona wspólnie ze swoim małżonkiem, co jednoznacznie potwierdza fakt pozostawania z nim we wspólnym gospodarstwie. Twierdzeniom skarżącej zaprzecza również okoliczność zameldowania jej męża na pobyt stały pod tym samym adresem. Biorąc pod uwagę to, iż małżonkowie rozliczają się wspólnie, należało wyjaśnić, czy mąż skarżącej dysponuje kwotą uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa rolnego i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia finansowego rodzinie. Wbrew odmiennemu twierdzeniu wnioskodawczyni przedstawione przez nią okoliczności pokazują, że łączy ją z mężem więź emocjonalno- ekonomiczna mogąca mieć charakter wspólnoty domowej. Mimo wezwania Sądu skarżąca nie przedstawiła również żadnych dokumentów mogących potwierdzić fakt rozdysponowania kwoty pochodzącej ze sprzedaży nieruchomości oraz darowizn, jakie-wg jedynie twierdzeń wymienionej- miały być dokonane na rzecz rodzeństwa męża. Ponadto choroba męża, na którą wielokrotnie powołuje się S. H., nie stanowi okoliczności niemożliwej do udowodnienia, gdyż nawet jeżeli nie gromadził on dokumentacji medycznej z prowadzonego leczenia mógł uzyskać do niej dostęp na podstawie przepisów zawartych w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Z kolei ustalenie rzeczywistego składu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie ma bezpośrednie przełożenie na ustalenie sytuacji materialnej osób bliskich skarżącej.

Dodać również należy, że nie jest prawdą, iż żaden członek rodziny nie posiada konta bankowego, gdyż z dołączonego do akt sprawy aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2008 r. nr Rep [...] bezsprzecznie wynika, że pieniądze za sprzedawaną nieruchomość miały zostać przelane na rachunek bankowy P. H. (§ 5 umowy przeniesienia własności nieruchomości).

Skarżąca także w żaden sposób nie wyjaśniła, jak -ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 650,64 zł- jest w stanie utrzymać swoją rodzinę z wykazywanego dochodu w kwocie 599,19 zł. Może to jedynie oznaczać, że skarżąca lub członkowie jej rodziny posiadają inne jeszcze źródła dochodu, nieujawnione w niniejszej sprawie.

Istotnego w sprawie znaczenia nie ma również fakt, że w innej sprawie sąd przyznał skarżącej prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie wiąże bowiem sąd i strony tylko w konkretnej sprawie. Przyznanie prawa pomocy nie ma zatem powagi rzeczy osądzonej w kolejnych sprawach, nawet z wniosku tego samego podmiotu.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zasiłku celowego. W tej kategorii spraw, zgodnie z art. 239 P.p.s.a., strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Natomiast brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu pierwszoinstancyjnego, który stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Zatem na tym etapie postępowania strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw.

Z powyższych względów należy uznać, że odmowa przyznania na obecnym etapie postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu S. H. prawa pomocy w zakresie częściowym prawa nie narusza. Skarżąca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, winna bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jej i członków rodziny, a także potwierdzania podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art.184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.