Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SAB/Sz 25/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: 1. stwierdzono, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania 2. przyznano stronie skarżącej sumę pieniężną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 1, art. 121, art. 125, art. 139, art. 140 par.1,
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 149 par. 1 pkt 1, pkt 3, par. 1a, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Sygn. [...] I SAB/Sz 25/20 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Miasta i Gminy w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r. I. stwierdza, że Burmistrz Miasta i Gminy dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w przedmiocie wniosku "[...] o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r., II. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. zobowiązuje Burmistrza Miasta i Gminy do rozstrzygnięcia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania przez organ odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami, IV. przyznaje od Burmistrza Miasta i Gminy na rzecz "[...]" s.c. W. D., M. W. w G. sumę pieniężną w kwocie [...](słownie: [...]) złotych, V. zasądza od Burmistrza Miasta i Gminy na rzecz "[...]" s.c. W. D., M. W. w G. kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

"T. " s.c. W. D., M. W. w G.

(dalej: "Strona", "Skarżąca") pismem z [...] października 2020 wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na przewlekłe prowadzenie przez Burmistrza Gminy Goleniów (dalej: "organ podatkowy", "organ I instancji") postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r.

W skardze Strona zarzuciła organowi podatkowemu naruszenie art. 120, art. 121 § 1, art. 125 § 1, art. 139 § 1, art. 140 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) – dalej: "O.p.", Strona wystąpiła o stwierdzenie przewlekłego prowadzenia sprawy przez organ podatkowy i że przewlekłość ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Strona wniosła dodatkowo o przyznanie na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości [...] zł oraz zwrot kosztów postępowania wywołanego skargą.

W uzasadnieniu skargi Strona wskazała na przepis art. 149 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", który reguluje instytucję bezczynności i przewlekłości, a także na poglądy wyrażone w literaturze przedmiotu. Strona rozwinęła, że przez długie okresy organ podatkowy nie podejmował żadnych czynności dowodowych lub podejmował czynności pozorne, nakierowane jedynie na przedkładanie przez Stronę dokumentów, które znajdują się już w posiadaniu organu podatkowego.

Strona przedstawiła przede wszystkim szczegółowo przebieg postępowania wywołanego jej wnioskiem. Wyjaśniła, że decyzją z [...] czerwca 2015 r. nr [...] organ podatkowy ustalił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w G. przy

ul. [...] Maja [...] i [...] za 2013 r. na kwotę [...]zł, zobowiązując Stronę do jego zapłaty w terminie 14 dni od otrzymania niniejszej decyzji.

Wnioskiem z [...] lipca 2015 r. (wpływ w tym samym dniu) Strona reprezentowana przez wspólników spółki wystąpiła o umorzenie w części zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę do kwoty [...]zł. (ustalonej decyzją z [...] czerwca 2015 r.), a także rozłożenie na cztery równe raty pozostałej po umorzeniu części zaległości podatkowej.

Organ I instancji po rozpoznaniu wniosku decyzją z [...] września 2015 r. nr [...] [...] rozłożył na cztery raty zapłatę części zaległego podatku od nieruchomości w wysokości [...] zł, ustalając terminy płatności poszczególnych rat w sposób podany w decyzji oraz odmówił umorzenia zaległości podatkowej w kwocie [...]zł. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją organu odwoławczego z [...] grudnia 2015 r. nr [...]

Na ww. decyzję Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecnie, który wyrokiem z [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 194/15, uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z [...] września 2015 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie organy obydwu instancji nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji swobodne uznanie organu podatkowego przekształciło się w uznanie dowolne. Ponadto nałożył na organ podatkowy obowiązek przeprowadzenia rzetelnej i wnikliwej analizy indywidualnej sytuacji w jakiej znajduje się Strona oraz wszelkich okoliczności sprawy.

Decyzją z [...] grudnia 2016 r. nr [...] organ I instancji odmówił Stronie umorzenia w części zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2013, tj. kwoty [...]zł oraz rozłożył na 4 raty zapłatę zaległego podatku od nieruchomości w wysokości [...] zł i ustalając miesięczne terminy płatności poszczególnych rat, tj. do [...] grudnia 2016 r., do [...] stycznia 2017 r., [...] lutego 2017 r., do [...] marca 2017 r.

Na skutek wniesionego przez Stronę odwołania, decyzją z [...] stycznia 2017 r. nr [...] organ odwoławczy uchylił w całości tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji po raz kolejny wydał wadliwą decyzję administracyjną, bowiem odniósł się w sposób lakoniczny do sytuacji materialnej Strony oraz nie dokonał rzetelnej oceny zastosowania przesłanek ulgi, o którą wnioskowała.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...] odmówił umorzenia w części zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2013 do kwoty [...]zł oraz odmówił rozłożenia na raty zaległości podatkowej w wysokości [...] zł.

Pismem z [...] czerwca 2017 r. Strona została wezwana przez organ I instancji do zapłaty przedmiotowego zobowiązania w terminie 7 dni od otrzymania pisma z zastrzeżeniem wszczęcia po upływie tego terminu wobec Strony egzekucji administracyjnej. W dniu [...] czerwca 2017 r. (jak wyjaśniła w skardze Strona

- w związku z realną obawą zagrożenia bytu podmiotu gospodarczego) uiściła zaległość podatkową oraz wniosła odwołanie do organu odwoławczego od decyzji z [...] maja 2017 r.

Decyzją z [...] lipca 2017 r. nr [...] organ odwoławczy podzielił zarzuty Strony i uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. W uzasadnieniu sformułował szereg wskazań dla organu I instancji do wykonania w związku z toczącym się postępowaniem.

Organ I instancji decyzją z [...] października 2017 r. nr [...] [...] umorzył postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej za rok 2013 (do kwoty [...]zł) oraz rozłożenia na cztery raty pozostałej po umorzeniu kwoty zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 rok ustalonej decyzją z [...] czerwca 2015 r., z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Na skutek wniesionego przez Stronę odwołania, w decyzji z [...] stycznia 2018 r. nr [...] organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji z [...] października 2017 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wyegzekwowanie należności podatkowej nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, którego przedmiotem jest wniosek w przedmiocie umorzenia tej należności. Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie od samego początku prowadzone jest przez organ I instancji w sposób przewlekły i wadliwy, jednocześnie sformułował szereg zaleceń, które przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji powinien wykonać.

W dniu [...] listopada 2019 r. Strona wniosła ponaglenie do organu odwoławczego, które postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. zostało przez organ nadzoru uznane za uzasadnione.

W konsekwencji organ I instancji decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] [...] odmówił Stronie umorzenia w części zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2013. Natomiast po rozpoznaniu odwołania decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie.

Pismem z [...] kwietnia 2020 r. Strona wniosła skargę na ww. decyzję, która w trybie autokontroli została przez organ odwoławczy uwzględniona. W następstwie tej czynności organ odwoławczy decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] uchylił własną decyzję z [...] marca 2020 r. oraz uchylił w całości decyzję organu I instancji z [...] stycznia 2020 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Skarga została natomiast postanowieniem WSA w Szczecinie odrzucona.

W dniu [...] października 2020 r. Strona ponownie skierowała ponaglenie do organu nadzoru, bowiem od daty wydania decyzji przez organ odwoławczy

nie nastąpiła reakcja organu I instancji, a co za tym idzie nie wykonał on chociażby jednego z zaleceń wskazanych w decyzji uchylającej. Ponadto podniosła, że nie została zawiadomiona o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, a nadto o nowym terminie jej wykonania. Podkreśliła, że od [...] maja 2020 r., a naprawdę od [...] stycznia 2018 r. sprawie nie nadano dalszego biegu. Strona sprecyzowała, że na dzień sporządzenia niniejszej skargi organ nadzoru nie rozpoznał ponaglenia.

Strona podniosła dodatkowo, że skierowane do niej przez organ podatkowy wezwanie z [...] października 2020 r. (odebrane [...] października 2020 r.) obejmowało żądanie przedłożenia w terminie 7 dni w większości tych samych dokumentów, które na wcześniejsze żądania organu I instancji w toku postępowania były przez Stronę przedkładane (np. w wezwaniu z [...] lipca 2015 r.). Organ podatkowy pomimo zaleceń zamieszczonych przez WSA w wyroku z 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 194/15 i podzielonych przez organ odwoławczy (m.in. w decyzjach z [...] lipca 2017 r.

i z [...] stycznia 2018 r.), nie podjął żadnych czynności.

Strona pokreśliła, że działania organu I instancji godzą w zasadę legalizmu, szybkości postępowania, prawdy obiektywnej oraz prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie podatników.

Do skargi Strona załączyła kopie: wezwania z [...] października 2020 r.

i z [...] lipca 2015 r. oraz postanowienia z [...] grudnia 2015 r, a także

z [...] października 2020 r. wraz z potwierdzeniem nadania i odbioru.

W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie w całości.

W uzasadnieniu organ podatkowy wyjaśnił (po wcześniejszym przedstawieniu przebiegu postępowania), że pracownik organu prowadzący postępowanie od 2015 r., w tym czasie przybywał na zwolnieniu lekarskim oraz na urlopie wypoczynkowym, a z dniem [...] września 2020 r. odszedł na emeryturę. Procedura naboru nowego pracownika na stanowisko podinspektora ds. podatków i opłat lokalnych zakończyła się [...] września 2020 r. Wybrany pracownik musiał więc zapoznać się z całą dokumentacją zebraną od 2015 r. w toku toczącego się postępowania oraz ocenić jej wartość dowodową w odniesieniu do wytycznych, które zostały określone w wyroku WSA w Szczecinie z 28 kwietnia 2020 r. oraz decyzji organu odwoławczego z [...] maja 2020 r.

Organ podatkowy podkreślił, że pracownik po przeanalizowaniu akt sprawy podjął działania w celu uzupełnienia materiału dowodowego, aby stan faktyczny w sprawie stał się jasny i kompletny, co umożliwi wydanie decyzji, w której uzasadnienie będzie zgodne z art. 210 § 4 O.p. W tym celu skierowane zostało do Strony wezwanie [...] października 2020 r. do uzupełnienia wniosku z [...] lipca 2015 r., tj. o wskazanie dokumentów, które mają umożliwić organowi podatkowemu zbadanie, czy istnieją podstawy do udzielenia wnioskowanej pomocy.

Dodatkowo organ podatkowy wskazał, że organ nadzoru [...] października 2020 r. wydał postanowienie uznające ponaglenie Skarżącego z [...] października 2020 r. za uzasadnione i wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy do dnia [...] grudnia 2020 r. oraz zarządził wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku Skarżącej o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r. jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym

w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).

Natomiast w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych

w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Stosownie natomiast do art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, na mocy art. 149 § 2 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Przystępując do merytorycznej oceny zarzutu bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania wyjaśnić należy, że są to dwa stany zaniechania odrębnie typizowane, choć powodujące takie same konsekwencje prawne.

Badając wymogi formalne skargi na bezczynność organu oraz przewlekłe prowadzenie postępowania Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki dotyczące przewlekłego prowadzenia postępowania. Nie wystąpiły natomiast przesłanki pozwalające na uznanie, że organ podatkowy pozostawał w bezczynności. Przed wniesieniem skargi Skarżąca wyczerpała przysługujące jej środki zaskarżenia, zgodnie z wymogiem z art. 52 § 1 p.p.s.a. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek

zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie

(art. 52 § 2 p.p.s.a.). W sprawie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania środkiem takim jest ponaglenie do organu podatkowego wyższego stopnia (art. 141 § 1 O.p.). W stanie faktycznym sprawy Skarżąca ten wymóg formalny dopełniła, gdyż jak wynika z akt sprawy Skarżąca – jako strona postępowania działając przez wspólników – wniosła [...] października 2020 r. ponaglenie, tj. przed wydaniem decyzji w przedmiotowej sprawie. Co więcej decyzja taka nie została wydana przez organ podatkowy do dnia wniesienia skargi w niniejszej sprawie, pomimo że organ nadzoru uwzględnił ww. ponaglenie i zobowiązał organ podatkowy do zakończenia postępowania do dnia [...] grudnia 2020 r.

Wobec powyższego, skoro warunkiem wniesienia skargi jest poprzedzenie jej ponagleniem należy uznać, że skarga jest formalnie dopuszczalna.

Sąd podkreśla, że przyjął za podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny wynikający z przedłożonych akt sprawy. Rozpoznając skargę na przewlekłość postępowania sąd kontroluje, analizując okoliczności faktyczne sprawy, czy w sprawie zaistniał taki stan, tzn. czy organ podjął określone czynności i załatwił sprawę na danym etapie postępowania, czyli czy zrealizował swoje obowiązki, wynikające z przepisów prawa. Nie ocenia ich natomiast merytorycznie. Przewlekłość prowadzonego przez organ postępowania musi wynikać ze skonkretyzowanego obowiązku działania określonego w normie prawnej.

Przechodząc do meritum przypomnieć należy, że przewlekłość postępowania stanowi kwalifikowaną prawną formę sprzecznego z prawem zachowania organu podatkowego, polegającą na nieczynieniu tego, co jest jego obowiązkiem.

Pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania oznacza takie działanie organu (opieszałe, niesprawne, nieskuteczne, pozorne), które nie prowadzi do niezwłocznego załatwienia sprawy lub w terminach przewidzianych prawem, jak również nieuzasadnione przedłużanie przez organ terminu załatwienia sprawy. Oprócz tego, o przewlekłości postępowania może świadczyć powstrzymywanie się od podejmowania czynności niezbędnych i podejmowanie również czynności zbędnych przez organ podatkowy, co w konsekwencji może prowadzić do nieracjonalnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy (L. Etel (red.), R. Dowgier, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Ordynacja podatkowa. Komentarz do art. 141 aktualizowany; por. też wyroki NSA z 21.01.2015 r. sygn. II FSK 3097/12; z 03.01 2016 r. sygn. I OSK 2341/15).

Przewlekłość w postępowaniu ogólnym administracyjnym, ale również podatkowym, ujmowana wąsko ze względu na jego przedmiot, generalnie rzecz ujmując, zachodzi wówczas, gdy postępowanie prowadzone przez organ trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z przewlekłością postępowania mamy więc do czynienia w sytuacji nieefektywnego działania organu, dokonywania czynności w dużym odstępie czasu, wykonywania czynności pozornych, maskujących bezczynność w sposób formalny, gdy dochodzi do mnożenia czynności i dokonywania czynności niepotrzebnych, zbędnych, co prowadzi do przedłużenia postępowania (por. wyroki NSA z 31.05.2016 r., sygn. akt II OSK 1903/15, z 02.06.2016 r., sygn. akt II OSK 1156/16, z 05.07.2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12).

Sąd zauważa, że postępowanie podatkowe (także dotyczące udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego) jest postępowaniem, w którym pozycje strony postępowania i organu administracji publicznej nie są równe. Dlatego też przepisy postępowania podatkowego znajdujące zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy statuują zasady rządzące tym postępowaniem, mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania. Wskazać należy w szczególności na zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 121 O.p. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada prowadzenia postępowania wnikliwie i szybko, poprzez posługiwanie się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi o jej załatwienia, o czym mowa w art. 125 O.p. Wskazane zasady ogólne postępowania podatkowego, wraz konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy podatkowej (administracyjnej) w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji (w tym administracji podatkowej), jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE.C.2007.303.1). Powołany przepis Karty, uznany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (por. wyrok NSA z 10.02.2016 r., sygn. akt II GSK 2294/14) stanowi, że podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki.

Ocena zachowania rozsądnego terminu rozpoznania sprawy i zakończenia postępowania powinna przy tym uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy oraz opierać się na następujących kryteriach: ocenie stopnia złożoności i zawiłości sprawy, postępowania strony skarżącej i właściwych organów państwa oraz wagi rozstrzygnięcia sprawy dla sytuacji strony skarżącej.

Realizacji zasady szybkości postępowania służy m.in. określenie przez ustawodawcę polskiego terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 139 O.p. załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie (§ 2).

Należy jednak podkreślić, że nie każde przekroczenie przez organ wskazanych wyżej terminów załatwiania spraw oznacza, że organ pozostaje w stanie przewlekłości. Konieczne jest tutaj, o czym już była mowa powyżej, poddanie ocenie istotnych okoliczności konkretnej sprawy, w tym w szczególności stopnia jej skomplikowania (zarówno w aspekcie prawnym, jak i faktycznym), zaniechań lub wadliwości działań podejmowanych przez organ podatkowy, a także postawy strony skarżącej. Przy czym nie ulega wątpliwości, że nawet w sprawach o skomplikowanym charakterze organ winien działać wnikliwie i szybko.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, od kiedy organowi można przypisać przewlekłość postępowania. W tym zakresie Sąd stoi na stanowisku (prezentowanym również w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych), że nie można do stanu przewlekłości postępowania organu I instancji doliczać okresu postępowania przed organem odwoławczym.

Z uwagi na okoliczności sprawy podkreślić należy, że postępowanie z wniosku Skarżącej rozpoczęło się z dniem wpłynięcia tego wniosku do organu podatkowego, tj. w dniu [...] lipca 2015 r. i zakończyło się (po wcześniejszym wezwaniu Skarżącej do uzupełnienia wniosku – pismo z 17.07.2015 r.; wydaniu postanowienia z 11.08.2015 r. o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...]09.2015 r.; wydaniu postanowienia z [...]09.2015 r. o możliwości wypowiedzenia się) w I instancji decyzją z [...] września 2015 r. W sprawie zostało więc wydane rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie.

Jednakże ww. decyzja oraz utrzymująca ją decyzja organu odwoławczego zostały uchylone przez WSA w Szczecinie wyrokiem z 28 kwietnia 2016 r.

(sygn. akt I SA/Sz 194/15). Następnie organ podatkowy 6 grudnia 2016 r. wydał decyzję, która z kolei [...] stycznia 2017 r. została przez organ odwoławczy uchylona. W wyniku powyższego organ podatkowy [...] maja 2017 r. wydał kolejną decyzję, tym razem odmawiającą umorzenia oraz rozłożenia na raty zaległości podatkowej. Decyzja ta również została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z [...] lipca 2017 r., a sprawa zwrócona organowi podatkowemu. W wyniku ponownego postępowania organ podatkowy decyzją z [...] października 2017 r. umorzył postępowanie w sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość (w związku z uiszczeniem zaległości podatkowej przez Skarżącą). Decyzja ta została uchylona decyzją organ odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r., a sprawa zwrócona do ponownego rozpatrzenia przez organ podatkowy (akta zwrócono organowi podatkowemu przy piśmie z [...] marca 2018 r.).

W dniu [...] listopada 2019 r. Skarżąca skierowała do organu nadzoru ponaglenie, które postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. zostało uwzględnione. Na skutek tej czynności decyzją z [...] stycznia 2020 r. organ podatkowy odmówił umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej. Rozstrzygnięcie to organ odwoławczy uchylił i umorzył postępowanie w sprawie. Skarżąca wniosła na ww. decyzję skargę, która została przez organ odwoławczy uwzględniona, co skutkowało wydaniem przez ten organ w dniu [...] maja 2020 r. decyzji uchylającej jego własną decyzję

z [...] marca 2020 r. oraz decyzji organu podatkowego z [...] stycznia 2020 r. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Akta sprawy organu I instancji wraz odpisem postanowienia WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2020 r. (w przedmiocie odrzucenia skargi), wpłynęły do organu podatkowego w dniu [...] sierpnia 2020 r.

W dniu [...] października 2020 r. Skarżąca złożyła ponaglenie, które postanowieniem organu nadzoru z [...] października 2020 r. zostało uznane za uzasadnione. Niniejsze ponaglenie, jak już wyżej wskazywano, poprzedziło skargę stanowiącą przedmiot sądowego rozpoznania.

Sąd zwraca uwagę, że w związku z uchyleniem decyzji organu podatkowego przez organ odwoławczy na mocy decyzji z [...] maja 2020 r. oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi podatkowemu, dniem w którym organ ten mógł dokonywać dalszych czynności w sprawie zmierzających do jej merytorycznego zakończenia był dzień przekazania mu akt sprawy przez organ odwoławczy,

tj. [...] sierpnia 2020 r. Wtedy też zaczął biec termin na jej załatwienie (art. 139 § 1 O.p.).

Jak wynika z akt sprawy od wskazanego terminu, tj. od [...] sierpnia 2020 r. do wniesienia skargi w dniu [...] października 2020 r., a także – jak należy uznać – do dnia sporządzenia odpowiedzi na skargę, tj. [...] listopada 2020 r.) nie załatwił przedmiotowej sprawy, tj. nie wydał decyzji w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r. Tym samym organ podatkowy naruszył terminy, o których mowa w art. 139 O.p. Organ nie skorzystał przy tym z instytucji przewidzianej w art. 140 § 1 O.p., tj. zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, obligującej go do informowania o przyczynach opóźnienia i nakazującej wyznaczenie nowego terminu załatwienia sprawy. Organ wezwał jedynie wspólników spółki do uzupełnienia wniosku złożonego [...] lipca 2015 r. o umorzenie zaległości podatkowej. Odpowiedź na ww. wezwanie wpłynęła do organu podatkowego [...] października 2020 r.

Powyższe prowadzi do wniosku, że nie załatwiając sprawy w terminie określonym w art. 139 § 1 O.p. organ pozostaje w stanie przewlekłości, który nie ustał do chwili wyrokowania w niniejszej sprawie.

Sąd podkreśla, niezależnie od powyższego, że po zwrocie akt pierwszą czynnością dokonaną przez organ podatkowy było wezwanie do uzupełnienia wniosku, podjętą dopiero w pismach z [...] października 2020 r., tzn. dwa miesiące po otrzymaniu akt przez organ I instancji i zapoznaniu się z decyzją organu odwoławczego.

Zatem od dnia przekazania akt sprawy do organu podatkowego w dniu

[...] sierpnia 2020 r. organ podjął jedną czynność. Następnie organ podatkowy (po otrzymaniu odpowiedzi) dopiero w dniu [...] listopada 2020 r. zawiadomił wspólników spółki o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego w sprawie (doręczenie postanowień nastąpiło [...] listopada 2020 r.).

Zestawienie dat czynności procesowych podejmowanych przez organ podatkowy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy (tylko w tym ostatnim okresie, tj. od zwrotu w dniu [...] sierpnia 2020 r. akt organowi podatkowemu) potwierdza, że podejmowano je z niczym nieuzasadnionym opóźnieniem, świadczącym o opieszałości organu, wypełniającym znamiona przewlekłości w prowadzeniu sprawy podatkowej. Nie można również tracić z pola widzenia, że Skarżąca już wcześniej skierowała skuteczne ponaglenie, a także faktu, że organ podatkowy przez okres 5 lat nie potrafił zakończyć postępowania wydaniem prawidłowego rozstrzygnięcia – co dodatkowo powinno skłaniać organ do terminowego rozstrzygnięcia sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1, pkt 3 i § 1a p.p.s.a., Sąd stwierdził, że organ podatkowy dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w przedmiocie wniosku Skarżącej o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r. (punkt I sentencji wyroku) oraz że stan ten miał miejsce z rażącym naruszeniem prawa (punkt II sentencji wyroku). Uznał również za uzasadnione zobowiązanie organu podatkowego do rozstrzygnięcia sprawy w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku (punkt III sentencji wyroku).

Działając natomiast na mocy ww. art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd przyznał Skarżącej sumę pieniężną w kwocie [...]zł, o czym orzekł w punkcie IV sentencji wyroku. W ocenie Sądu, żądanie przyznania sumy pieniężnej w wysokości [...] zł było żądaniem zbyt wygórowanym, zwłaszcza że nie można uznać, aby suma pieniężna miała walor odszkodowania, tak jak rozumiane jest ono na gruncie prawa cywilnego. Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd zauważył, że fakt stwierdzenia przewlekłości postępowania nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej bądź grzywny,

a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej materii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór czy zastosować ten środek leży całkowicie w gestii oceny sądu a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki WSA w Warszawie

z 19.05.2017 r., sygn. akt IV SAB/Wa 294/16; WSA w Gliwicach z 7.08.2019 r., sygn. akt III SAB/Gl 72/19; wyrok NSA z 17.11.2017 r., sygn. akt II OSK 2197/17; WSA we Wrocławiu z 30.01.2018 r., sygn. akt III SAB/Wr 40/17). Przy orzekaniu o przyznaniu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie, w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.) jakiego ona doznała na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie V sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu podatkowego na rzecz Skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi.

Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl., chyba że wskazano inaczej.