Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 685/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 75 a ust. 3, art. 75i
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2009 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego B. S. kwotę 310 (trzysta dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. S. (dalej jako Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2009 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej [...].

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej jest art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.).

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:

Skarżący w dniu [...] września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej [...].

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że Skarżący uzyskał z testu egzaminacyjnego 187 punktów, a zatem uzyskana przez niego liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu. Zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów.

W odwołaniu od powyższej uchwały Skarżący zarzucił, że pytania nr 68, 205, 203, 233, 248, 186, 109 były nieprecyzyjnie skonstruowane, bowiem posiadały więcej aniżeli jedną poprawną odpowiedź bądź żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie była prawidłowa. Wniósł o uznanie za prawidłowe odpowiedzi udzielonych na pytania nr 68, 205, 203, 233, 248, 186, 109 lub ich pominięcie przy ustalaniu ostatecznego wyniku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ niższego stopnia.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie nie podzielił jego argumentów i opisaną wyżej decyzją z [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Wskazał w uzasadnieniu, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebieg. Analizując całość dokumentacji ustalił, że egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, z późn. zm.).

Dokonując ponownej analizy testu wraz z kartą odpowiedzi Skarżącego i przeliczenia punktacji wskazał na prawidłowość ustalonego wyniku egzaminu konkursowego - 187 punktów, który uniemożliwia uzyskanie wyniku pozytywnego.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów wobec zakwestionowanych pytań. Uznał, że zostały sformułowane w sposób prawidłowy. Odnosząc się szczegółowo do każdego z zarzutów wywodził, że:

Pytanie nr 68 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powoływać się:

A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą,

B. tylko strony czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia

oświadczenia dotkniętego wadą,

C. każdy"

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C" oparta o treść art. 83 k.c. w zw. z art. 58 k.c.

Skarżący udzielił odpowiedzi "B". Zarzucił, że nieprecyzyjna jest odpowiedź "każdy", gdyż na pozorność swego oświadczenia woli może powoływać się "każdy, kto ma w tym interes prawny". Ponadto skarżący podniósł, że w kluczu podano błędną podstawę prawną, gdyż "pozorność i działanie w celu obejścia prawa stanowią dwie odrębne, samodzielne i wykluczające się wzajemnie podstawy nieważności czynności prawnej i nie należy ich łączyć".

Organ wskazał, że zgodnie z art. 83 § 1 k.c., nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. W myśl § 2, pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.

Zgodnie z art. 58 § 1 k.c., czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. W myśl § 2, nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, natomiast zgodnie z § 3, jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

Z konstrukcji kwestionowanego pytania wynika, iż chodzi w nim o krąg podmiotów uprawnionych do powoływania się na wadę takiego oświadczenia woli, o jakim mowa w treści pytania, a nie o krąg podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa. Zatem zastrzeżenie to nie jest trafne, bowiem na taką wadę powoływać się może każdy.

Pytanie nr 68 było zatem skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.

Pytanie nr 109 brzmiało:

"Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wnosiła o doręczenie jej odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi

kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez

Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega

przedłużeniu o termin złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia."

W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A". Skarżący udzielił odpowiedzi "B". Podniósł, że odpowiedź na to pytanie wynika nie z przepisów prawa, a z poglądów doktryny i orzecznictwa.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów. Odpowiedź na to pytanie wynika bezpośrednio z art. 3985 §1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się ... "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro ustawodawca wprowadził takie uregulowanie, właściwe jedynie w postępowaniu kasacyjnym (w postępowaniu apelacyjnym przewidział natomiast możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, tj. bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wyroku sądu I instancji – art.: 369 § 2 k.p.c.), to w żadnym też razie w postępowaniu kasacyjnym nie ma możliwość zastosowania art. 398 k.p.c.

Z treści pytania wynika, że dotyczyło ono uprawnienia do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wyłącznie przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c. W orzecznictwie oraz w literaturze nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Organ powołał się na jednolite przykłady z literatury i orzecznictwa przesądzającego, że tylko wtedy, gdy strona zażądała w terminie tygodniowym doręczenia jej orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem, można mówić o tym, że spełnione zostało wstępne wymaganie dla powstania możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Brak wystąpienia z takim żądaniem, bądź wystąpienie z przekroczeniem siedmiodniowego terminu do żądania doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem, uniemożliwia skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej.

Poprawność odpowiedzi "A" potwierdza również treść art. 387 § 4 k.p.c., stanowiący, że: "Jeżeli uzasadnienie nie zostało sporządzone, a w sprawie została wniesiona skarga kasacyjna lub skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi." Jednak przepis ten dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy skarga kasacyjna wniesiona została przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich. Natomiast z treści pytania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono wyłącznie możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 398 § 2 k.p.c.

Pytanie nr 186 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A".

Skarżący udzielił odpowiedzi "B", uznając ją za poprawną. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.), do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., czyli od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Przytoczone przez skarżącego uzasadnienie zarzutów odwoławczych koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Zdaniem organu, rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego. Skarżący nie wyciągnął właściwych konkluzji z wykładni art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe i art. 127 § 3 k.p.a. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego (odwoławczego) nad prezesem banku centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Co więcej, powszechnie jest akceptowana ścisła wykładnia przepisów o kompetencji organów administracji publicznej w systemie porządku konstytucyjnego opartego o zasadę ustrojową praworządności i demokratycznego państwa prawa. Kompetencje organu II instancji nie mogą być domniemane, lecz muszą być jednoznacznie opisane w unormowaniach prawnych.

Zdaniem organu, w doktrynie oraz w orzecznictwie, którego przykłady przywołał, nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym. Wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie można zaliczyć wprost do środków odwoławczych, a to z tego względu, że nie spełnia podstawowego warunku - uruchomienia toku instancji. Istotną cechą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jego niedewolutywność. Wniesienie takiego środka nie powoduje przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, lecz ponownie powierza ją temu samemu organowi. Brak cechy dewolutywności powoduje określone konsekwencje w zakresie odpowiedniego stosowania do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przepisów dotyczących odwołań od decyzji. Wymóg odpowiedniego ich stosowania oznacza, że do wniosku i wywołanego nim postępowania nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące odwołań i postępowania odwoławczego, które związane są z cechą dewolutowności odwołania ( art. 129 § 1, art. 132, 133, 136, 138 § 2 k.p.a.).

Stwierdził na tej podstawie, że chociaż art. 15 k.p.a. ustanawiający jako zasadę dwuinstancyjność postępowania administracyjnego, to jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, o czym stanowi wyjątek ustanowiony właśnie art. 127 § 3 k.p.a. Nadto, w literaturze z zakresu prawa dewizowego jest jednoznacznie formułowany pogląd o jednoinstancyjnym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych (A. Gorgol w: W. Wojtowicz, "Prawo dewizowe", Dom Wydawniczy ABC 2003, s. 119). Pytanie uznał za sformułowane prawidłowo, pozwalające na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.

Pytanie nr 203 brzmiało: "Zgodnie z ustawą, o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest:

A. komornik sądowy,

B. urząd celny,

C. importer towaru."

W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A" opartą o art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r., Nr 54, poz. 257 ze zm.). Było sformułowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.

Skarżący udzielił odpowiedzi "C" zarzucając, że na powyższe pytanie brak jest prawidłowej odpowiedzi.

Odpierając zarzuty jako niezasadne, Minister Sprawiedliwości wskazał, że spośród trzech kategorii podmiotów wymienionych jako warianty odpowiedzi jedynie komornik sądowy ma status płatnika podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług, płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Ani urząd celny (odpowiedź "B") ani importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. Natomiast komornik sądowy jest organem egzekucyjnym wykonującym czynności egzekucyjne w zakresie postępowania cywilnego, które nie są zastrzeżone dla sądów (por. art. 759 § 1 i art. 758 k.p.c). Potwierdza to także art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, który stanowi, że: "Czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych wykonuje wyłącznie komornik, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w innych ustawach. Komornik wykonuje także, inne czynności przekazane na podstawie odrębnych przepisów".

W pytaniu egzaminacyjnym nie odnoszono się do kwestii: w jakich sytuacjach płatnik pośredniczy pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym w zapłacie cudzego podatku VAT.

Kandydat na aplikację adwokacką udzielając na nie odpowiedzi musiał ustalić, jaki podmiot wymieniony w zamkniętym katalogu ustawowym jest płatnikiem, a nie kiedy podatek od towarów i usług jest rozliczany w trybie pośrednim. Odpowiedź "C" nie jest prawidłowa. Pytanie dotyczy bowiem płatnika podatku, nie zaś podatnika podatku VAT. Płatnik jest jednoznacznie zdefiniowany w art. 8 Ordynacji podatkowej jako osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Taki podmiot pośredniczy więc pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym reprezentującym wierzyciela podatkowego w zapłacie cudzego podatku (podatku pobranego od podatnika). Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług, importer towarów jest podatnikiem podatku VAT. Nie może być więc jednocześnie płatnikiem tego podatku, który pobiera od samego siebie podatek w celu wpłacenia go do organu podatkowego.

Pytanie nr 205 brzmiało: "Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, osobą trzecią odpowiadającą za zaległości podatkowe spółki komandytowej jest:

A. komandytariusz,

B. komplementariusz,

C. spółka komandytowa."

W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "B" opartą o art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Podniósł, że prawidłowymi odpowiedziami są dwie odpowiedzi "B" i "C", pomimo, że na teście udzielił odpowiedzi "A".

Minister Sprawiedliwości wskazał, że pytanie pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi "B". Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej, niebędący akcjonariuszem, odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Nadto, że w myśl art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianych w rozdziale 15 działu III Ordynacji podatkowej (rozdział zatytułowany "Osoby trzecie") za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają również osoby trzecie. Dotyczy to także wymienionego w art. 115 § 1 Ordynacji podatkowej (przepis znajduje się w rozdziale 15 działu III Ordynacji podatkowej) komplementariusza odpowiadającego solidarnie z podatnikiem - spółką komandytową całym swoim majątkiem za jej zaległości podatkowe. Skoro omawiany przepis nie wymienia wśród osób trzecich komandytariusza, nie ponosi on odpowiedzialności za zaległość podatkową spółki komandytowej, a więc odpowiedź "A" zaznaczona przez Skarżącego jest niewłaściwa. Nie można uznać za prawidłową odpowiedzi "C", gdyż spółka komandytowa jest podatnikiem, a nie osobą trzecią do której odnosiło się to pytanie.

Pytanie nr 233 brzmiało: "Zgodnie z ustawą — Prawo o adwokaturze, uchwalanie regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej należy do zakresu działania:

A. Krajowego Zjazdu Adwokatury,

B. Naczelnej Rady Adwokackiej,

C. żadnego z wyżej wymienionych organów, gdyż zasady odbywania

aplikacji adwokackiej mogą być regulowane jedynie w drodze

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "B" oparta na art. 58 pkt 12 lit. b ustawy — Prawo o adwokaturze.

Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Zarzucił, że przepis będący podstawą prawną prawidłowej odpowiedzi utracił moc.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że zgodnie z art. 58 pkt 12 lit. b ustawy — Prawo o adwokaturze do zakresu działania Naczelnej Rady Adwokackiej należy uchwalanie regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej.

Zgodził należy się ze skarżącym, że przepis art. 58 pkt 12 lit. b Prawa o adwokaturze, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia2006 r. został uznany za niekonstytucyjny, ale jedynie w zakresie, w jakim pozbawił samorząd adwokacki wpływu na ustalanie zasad składania egzaminu adwokackiego, odpowiedniego do sprawowanej pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata.

Stwierdził, że wymóg dokładnej znajomości podstawowej regulacji prawnej, jaką jest ustawa Prawo o adwokaturze, dla kandydatów na aplikację, skoro dotyczy uchwalania regulaminów dotyczących zasad odbywania tej aplikacji - nie powinna podlegać jakiejkolwiek dyskusji. Skarżący sam przyznał, że nie poddał treści przepisu odpowiednio wnikliwej analizie. W tym przypadku nie była konieczna szczegółowa znajomość całego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, wystarczyło uważne przeczytanie ze zrozumieniem odpowiedniego przypisu (adnotacji) dotyczącego wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r.

Pytanie nr 248 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznik Praw Obywatelskich,

B. Prezydium Sejmu,

C. Marszałek Sejmu."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C".

Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Podniósł, że pytanie było sformułowane nieprecyzyjnie, sugerując, jakoby wyłączną kompetencją Marszałka Sejmu było obligatoryjne powoływanie zastępców, czym wprowadzało zdających w błąd.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że istota kwestionowanego pytania sprowadza się do tego kto, czyli jaki organ, powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001 r., Nr 14, poz. 147 ze zm.), na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Marszałek Sejmu może powołać nie więcej niż trzech zastępców Rzecznika, w tym zastępcę do spraw żołnierzy. Odwołanie następuje w tym samym trybie.

Uznał, że bez znaczenia jest, czy odbywa się to obligatoryjnie, czy fakultatywnie, dlatego tak skonstruowany zarzut jest nieskuteczny. Użyte w przepisie sformułowanie "może powołać" odnosi się do liczby zastępców, a nie oznacza obowiązku, czy uprawnienia do powołania. Wbrew zarzutowi skarżącego, pytanie jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Odpowiedź prawidłowa może być tylko jedna (Marszałek Sejmu), gdyż wynika to wprost z przepisu. Nie ma żadnego znaczenia, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Takie brzmienie przepisu nie pozwala w żadnym razie na uznanie za prawidłową odpowiedzi "A" (Rzecznik Praw Obywatelskich). Czym innym jest bowiem wnioskowanie o powołanie zastępców, a czym innym uprawnienie do powołania. Akcentowaną przez skarżącego "inicjatywa" Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie powołania zastępców nie może być argumentem świadczącym o błędnej konstrukcji pytania i odpowiedzi.

W obszernej skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości złożonej do tutejszego Sądu Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzucił naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego - art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, iż udzielone przez skarżącego odpowiedzi na pytania nr: 68,109,186,203,205, 233,248 egzaminu konkursowego są nieprawidłowe i jednoczesne przyjęcie, że zostały one przygotowane zgodnie z wymogami ustawy Prawo o adwokaturze;

- art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez stwierdzenie, iż

skarżący nie uzyskał pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego na

aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu [...] września 2008r..

II. przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, niezebranie i nierozważnie w sposób wnikliwy i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego poprawności konstrukcji pytań testowych, ocenienie przedstawionych zarzutów nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, zasady postępowania z uwzględnieniem interesu społecznego oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa a nadto rozstrzygnięcie wątpliwości, co do zakresu egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oraz treści w/w pytań na niekorzyść skarżącego;

2. art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie wyczerpującego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji w odniesieniu do zarzutów odnośnie poszczególnych pytań egzaminacyjnych i w konsekwencji nieusunięcie braków uchwały Komisji Egzaminacyjnej, ustalającej wynik egzaminu skarżącego;

3. art. 9, art. 12 § 1, art. 35, art. 36, art. 37 oraz art. 141 § 1 k.p.a. poprzez przekroczenie ustawowego terminu do załatwienia sprawy, niewskazanie nowego terminu oraz błędne pouczenie co do wniesienia środka odwoławczego na postanowienie Ministra Sprawiedliwości.

Ponowił przy tym szeroką argumentację prezentowaną wcześniej w odwołaniu w zakresie zakwestionowanych pytań testowych.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo w piśmie z 31 lipca 2009r. Skarżący złożył dodatkowe zarzuty uzupełniające skargę, dotyczące wadliwego sformułowania pytań nr 132 i 204, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo WSA w Warszawie oraz fakt, że nie zostały mu uwzględnione odpowiedzi na te pytania.

Minister Sprawiedliwości w piśmie z 30 sierpnia 2009 r. nie zgodził się z nimi.

Odnośnie pytania nr 132 o treści: "Zgodnie z ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacją bezpośrednią jest:

A. sprzedaż majątku przedsiębiorstwa państwowego,

B. przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę prawa handlowego Skarbu Państwa,

C. zbycie akcji albo udziałów przez Skarb Państwa na rzecz prywatnego inwestora."

Według klucza odpowiedzi, prawidłowa jest odpowiedź "A" oparta na art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2002 r., Nr 171, poz. 1503 ze zm.), zgodnie z którym prywatyzacja bezpośrednia

polega na rozporządzeniu wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi

majątku przedsiębiorstwa państwowego przez sprzedaż przedsiębiorstwa.

Skarżący wskazał na odpowiedź "C" zarzucając, że pytanie sformułowane zostało niezgodnie z wymogami określonymi ustawą - Prawo o adwokaturze, ponieważ wśród podanych odpowiedzi żadna nie jest prawdziwa, gdyż nie może być prywatyzacją sprzedaż majątku, a jedynie całego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uznanie pytania za wadliwe.

Odnosząc się do złożonych dodatkowych zarzutów w zakresie pytania nr 132 Minister Sprawiedliwości wskazał, że odpowiedź "C" zawiera opis prywatyzacji pośredniej, a pytanie ma na celu ustalenie istoty prywatyzacji bezpośredniej. Odpowiedź "B" jest z kolei błędna z dwóch powodów. Po pierwsze, przekształcenie formalno - organizacyjne państwowej osoby prawnej typu fundacyjnego, jaką jest przedsiębiorstwo państwowe, w osobę prawną typu korporacyjnego - jednoosobową spółkę kapitałową Skarbu Państwa nie jest prywatyzacją, lecz komercjalizacją. Po drugie, opisany proces nie ma charakteru majątkowego, gdyż nie zmienia się właściciel majątku przedsiębiorstwa państwowego. W opinii organu prywatyzacja bezpośrednia musi spełniać wymagania zawarte w definicji prywatyzacji sformułowanej w art. 1 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji. Z kolei zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacja bezpośrednia polega na rozporządzaniu wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku przedsiębiorstwa państwowego przez sprzedaż przedsiębiorstwa, wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. Porównanie art. 1 ust. 2 z art. 39 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji prowadzi do wniosku, iż prywatyzacja poprzez rozporządzenie wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku spółki powstałej w wyniku komercjalizacji na zasadach określonych ustawą nie jest prywatyzacją bezpośrednią. W obu powołanych przepisach określone są tożsame ścieżki prywatyzacyjne, tj.: sprzedaż przedsiębiorstwa, wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. W ten sam sposób opisana jest również istota prywatyzacji bezpośredniej jako rozporządzanie wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku przedsiębiorstwa państwowego.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, odpowiedź "A" oddaje istotę prywatyzacji bezpośredniej, gdyż sprzedaż jest formą rozporządzenia majątkiem przedsiębiorstwa państwowego. Kwestionowane pytanie nie miało na celu podania pełnej definicji ustawowej tej formy prywatyzacji, lecz ustalenie jej istoty wyrażającej się w przekształceniach własnościowych majątku przedsiębiorstwa państwowego.

Nie podzielił także rozszerzonych zarzutów skargi w zakresie pytania nr 204, które miało treść: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym, opodatkowaniu akcyzą podlega:

A. wyrób akcyzowy,

B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych,

C. dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi."

Według klucza odpowiedzi poprawną jest odpowiedź "B", mająca oparcie w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 29 poz. 257 ze zm.).

Skarżący podniósł, że pytanie zostało źle sformułowane, a poprawną odpowiedzią na nie jest odpowiedź "A", którą wskazał. Cytowana ustawa reguluje opodatkowanie wyrobów podatkiem akcyzowym i w swoich przepisach posługuje się pojęciem wyroby akcyzowe.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, podatek akcyzowy jest podatkiem obrotowym jednofazowym i wynika z tego, że przedmiotem tego podatku nie jest wyrób akcyzowy, lecz czynność profesjonalnego obrotu wyrobami akcyzowymi. Przykładowo samochód osobowy jest wyrobem akcyzowym, ale tylko raz czynność obrotu tą rzeczą powoduje obowiązek zapłaty akcyzy. Dotyczy to np. importu samochodu, wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu lub jego dostawa wewnątrz kraju dokonywana przez producenta. Kolejne transakcje dokonywane po zapłacie podatku akcyzowego, chociaż mają za przedmiot samochód - wyrób akcyzowy - nie podlegają już akcyzie. Powołał się na poglądy doktryny (A. Gorgol w książce Prawo podatkowe, część ogólna i szczegółowa, pod red. W Wojtowicz, Bydgoszcz - Lublin 2005, str. 279). Art. 2 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym zawiera ustawową definicję wyrobu akcyzowego, natomiast art. 4 ust. 1 tejże ustawy określa przedmiot akcyzy, posługując się sformułowaniem: "opodatkowaniu akcyzą podlegają". Wymienia on między innymi produkcję wyrobów akcyzowych zharmonizowanych. Wynika z tego, że sam wyrób akcyzowy zharmonizowany nie jest przedmiotem tego podatku, lecz jego produkcja.

Analiza językowa, funkcjonalna i wewnątrz systemowa przepisu art. 4 ustawy o podatku akcyzowym prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w katalogu zamkniętym zawartym w art. 4 ust.1 ustawy o podatku akcyzowym oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3 ustawy o podatku akcyzowym jako posiadanie wyrobów akcyzowych lub ich nabycie. Oba przepisy regulują opodatkowanie wyrobów akcyzowych w określonym kontekście prawnopodatkowym. Przedmiotem podatku akcyzowego - do którego odnosi się ustawowe sformułowanie : "opodatkowanie akcyzą podlegają" - nie są więc wyroby akcyzowe, lecz zdarzenia związane z tymi wyrobami, mające miejsce w określonej fazie obrotu gospodarczego.

Z art. 4 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym wynika zasada jednokrotności opodatkowania akcyzą wyrobów akcyzowych, powodująca uznanie tego podatku za podatek jednofazowy. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany nie tylko przez doktrynę, ale i w orzecznictwie administracyjnym, wskazał na przykłady.

Odpowiedź "A. wyrób akcyzowy" jest błędna, gdyż jest niezgodna z art. 4 ust, 1 i 3 ustawy o podatku akcyzowym. Przepisy te nie wiążą obowiązku podatkowego z wyrobem akcyzowym, lecz ze zdarzeniami prawymi odnoszącymi się do wyrobów akcyzowych. Wyrób akcyzowy uczestniczy we wszystkich fazach obrotu gospodarczego, poczynając od fazy produkcji, a kończąc na fazie sprzedaży finalnej na rzecz ostatecznego nabywcy, czyli konsumenta. Przykładowo papierosy jako wyroby akcyzowe zharmonizowane podlegają akcyzie już w pierwszej fazie ich obrotu, czyli produkcji. Zapłacenie akcyzy z tytułu tej czynności, nie pozbawia papierosów cechy wyrobów akcyzowych, a dalszy ich obrót nie podlega już akcyzie zgodnie z zasadą jednokrotności opodatkowania, jednofazowości akcyzy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując pod tym kątem oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie jej zarzuty należy uznać za trafne.

Na wstępie należy wskazać, że postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ: Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich. Jej uchwały w przedmiocie ustalenia wyników egzaminu na aplikację adwokacką mają charakter decyzji administracyjnej, od której przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Skoro postępowanie egzaminacyjne jest postępowaniem administracyjnym, a orzeczenie Ministra jest decyzją II instancji, to jej wydanie musi być poprzedzone ponownym zbadaniem sprawy administracyjnej zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.).

Przedmiotem tej sprawy administracyjnej było ustalenie wyniku egzaminu, a ponowne jej zbadanie w drugiej instancji nie oznaczało oczywiście ponownego przeprowadzenia egzaminu, lecz jedynie weryfikację ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe i prawidłowości opartego na tych ustaleniach, określonego przez Komisję, wyniku egzaminu. Ocena odpowiedzi na poszczególne pytania stanowi jedynie elementy ustaleń dokonanych przez organ (Komisję Egzaminacyjną, a potem Ministra). Prawidłowo poczynione ustalenia, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe pozwalają na niewadliwe ustalenie wyniku egzaminu.

Rzeczą Sądu jest więc skontrolowanie, czy organy obu instancji (Komisja Egzaminacyjna i Minister) oparły się na prawidłowych ustaleniach, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe, bowiem nieprawidłowość tych ustaleń prowadzi do wadliwości oceny opartego na nich wyniku egzaminu. Innymi słowy, prawidłowość ustaleń co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe jest zasadniczym elementem, na którym opiera się prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu.

Wymaga podkreślenia, że sąd administracyjny nie jest i nie może być trzecią instancją, która władna jest dokonać sprawdzenia testu. Uprawniony jest jedynie do dokonania kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem tak materialnym, jak też procesowym.

W przypadku dokonywania kontroli decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanych na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze Sąd ma w pierwszym rzędzie zbadać, czy organ uczynił zadość obowiązkowi ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc czy dokonał powtórnej analizy akt sprawy pod kątem ustalonego, a kwestionowanego przez stronę postępowania (kandydata) wyniku egzaminu. Sąd ma za zadanie sprawdzić, czy to powtórne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru pozornego, skrótowego, pobieżnego, czy nie zawiera sprzeczności albo oczywistych błędów, gdy idzie o ocenę zgromadzonych dowodów. A w konsekwencji, czy ocena dokonanych ustaleń faktycznych wyczerpuje dyspozycję zastosowanej normy prawa materialnego, art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze. Przewiduje bowiem ona, że egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Egzamin konkursowy, zgodnie z art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, polegał na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

Na podstawie normy prawa materialnego art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze Minister Sprawiedliwości uznał, że Skarżący na 250 pytań udzielił 187 poprawnych odpowiedzi ustalając, że uzyskał wynik negatywny, skoro nie otrzymał minimalnej wymaganej ilości 190 punktów do zakwalifikowania się na aplikację adwokacką.

Tym samym, dla skutecznego wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego przez Sąd, Skarżącemu wystarczyło wykazanie błędnej oceny organu odwoławczego w zakresie trzech spośród kilku zakwestionowanych pytań, by uznać ją za mającą istotne znaczenie dla wyniku rozstrzygnięcia.

Ustalenia stanu faktycznego w zakresie prowadzącym do konkretnego wyniku egzaminu stanowiły podstawę prawidłowego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze. Organ wykazywał bowiem, że każde z zakwestionowanych przez kandydata pytań, zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, posiada tylko jedną odpowiedź prawidłową.

Z taką oceną Sąd zgodzić się nie może, bowiem w niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości błędnie ocenił co najmniej trzy odpowiedzi udzielone przez Skarżącego w ramach testowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, a mianowicie na pytania nr 132, nr 186 i nr 204.

Odnośnie pytania nr 132, zastrzeżenie budzi poprawność jego zredagowania w brzmieniu: "Zgodnie z ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacją bezpośrednią jest: A. sprzedaż majątku przedsiębiorstwa państwowego, B. przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę prawa handlowego Skarbu Państwa, C. zbycie akcji albo udziałów przez Skarb Państwa na rzecz prywatnego inwestora". W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A", skarżący udzielił odpowiedzi "B".

W ocenie Sądu, uzasadnione są zarzuty Skarżącego, że w tym pytaniu żadna z odpowiedzi nie jest poprawna. Nie można też za taką uznać wskazywanej w kluczu odpowiedzi "A", skoro w świetle ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzowane jest przedsiębiorstwo jako całość. Użycie w teście jako odpowiedzi sformułowania "sprzedaż majątku przedsiębiorstwa" sugeruje, że prywatyzacja może nastąpić poprzez sprzedaż poszczególnych składników przedsiębiorstwa. Nawet jeśli, jak twierdzi organ, pytanie nie miało na celu podania pełnej definicji ustawowej tej formy prywatyzacji, lecz ustalenie jej istoty, to powinna być ona tak skonstruowana, by nie wprowadzać w błąd zdającego.

Odnośnie pytania nr 186, "Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C.trójinstancyjne." – to odpowiedź na to pytanie wymagała znajomości literatury tematu oraz orzecznictwa sądów administracyjnych. Skarżąca dowodziła, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez nią odpowiedź "B" i jej zarzutom nie można odmówić racji, gdy z klucza odpowiedzi wynikała odpowiedź "A".

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiedni art. 127 § 3 k.p.a.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji, mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.

Zdaniem Sądu, analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odwiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". Z przywołanych przez organ poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym.

Problem w pytaniu nr 186 sprowadza się więc w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w dwóch aspektach - materialnym oraz formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji.

Według poglądów komentatorów, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia) czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym – z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45).

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 wyraził natomiast pogląd, że w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego (vide: LEX nr 235169).

Przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością, tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przepis art. 127 § 3 k.p.a. wprowadzono ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8). Przepis ten zastąpił obowiązujący uprzednio art. 110 § 2 k.p.a., który głosił, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji nie przysługuje odwołanie.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne.

W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.

Należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację adwokacką winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Za uzasadnione Sąd uznał także zarzuty odnośnie pytania nr 204: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega: A) wyrób akcyzowy, B) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C) dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi." Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B" podczas, gdy skarżący zaznaczył w arkuszu odpowiedź "A".

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa.

W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe, pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". Z uzasadnienia decyzji nie wynika jednak, aby organ skutecznie zaprzeczył prawdziwości powyższego zdania, a odwołanie się w tym zakresie do poglądów doktryny m. in. A. Gorgola - cyt.: "iż przedmiotem akcyzy nie są wyroby akcyzowe. Podatek akcyzowy jest bowiem podatkiem od obrotu profesjonalnego (...)" - nie może zostać uznane za wystarczające dla odparcia zarzutu skarżącego, skoro przywołany autor dalej stwierdza: "Ze względu na jednofazowy charakter opodatkowania przedmiot akcyzy musi być rozpatrywany z punktu widzenia nie tylko statusu towaru – czy jest to wyrób akcyzowy - ale także z punktu widzenia faz obrotu. Zdarzenie prawne związane z wyrobem akcyzowym opodatkowane są jedynie wówczas, gdy występują w określonej fazie krajowego obrotu towarowego lub wymiany w handlu zagranicznym". W ocenie Sądu powyższe rozważania dowodzą, że wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako " B" jest prawidłowa. Pytanie nr 204 nie spełnia w związku z tym wymagań o jakich mowa w art. 75i ust. 1 Prawa adwokaturze.

W ocenie Sądu, jeśli chodzi natomiast o pozostałe pytania nr 68, 109, 203, 205, 233, 248 to uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż Skarżący udzielił na te pytania niepoprawnych odpowiedzi. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.

Odnośnie zarzutów dotyczących pytania nr 68 to, jak słusznie wywodził organ administracji, nie chodziło o kwestię procesową wynikającą z art. 189 k.p.c., lecz o problem natury materialnoprawnej. Stąd istnienie interesu prawnego po stronie powoda dla poprawności odpowiedzi było obojętne.

Nie jest natomiast usprawiedliwiony zarzut naruszenia prawa materialnego art. 75i ustawy Prawo o adwokaturze z uwagi na fakt, iż pytanie nr 109 posiadało więcej niż jedną odpowiedź prawidłową. Zgodzić należy się z Ministrem Sprawiedliwości, iż wymienione pytanie konkursowe oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu i zostało sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź tj. odpowiedź A, podczas gdy skarżący udzielił odpowiedzi "B". Minister Sprawiedliwości w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości natury procesowej przedstawił swoje argumenty wykazując konkretne przepisy z których wynikała odpowiedź z klucza. Należy przypomnieć, że na udzielenie prawidłowej odpowiedzi zasadniczy wpływ ma uważna lektura pytania. Jeżeli stawia się pytanie w sposób ogólny, nie podając sytuacji szczególnej regulowanej tym aktem, odpowiedź musi być dostosowana do pytania i odnosić się ma do takiej sytuacji ogólnej bez czynienia dodatkowych założeń. Niewątpliwie pytanie dotyczyło wyłącznie możliwości skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c. na czym opierał swoją argumentację skarżący.

Odnośnie zarzutów dotyczących pytania nr 203, należy podzielić stanowisko organu, że istota tego pytania sprowadzała się do wskazania, który z wymienionych podmiotów jest jednym z płatników podatku od towarów i usług. Spośród trzech propozycji odpowiedzi, tylko komornik sądowy w świetle art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług jest płatnikiem tego podatku, albowiem tylko on jest organem egzekucyjnym wykonującym czynności egzekucyjne w zakresie postępowania cywilnego, które nie są zastrzeżone dla sądów. Odpowiedź "C", której udzielił skarżący, nie jest w żadnym razie prawidłowa. Pytanie dotyczyło bowiem płatnika podatku, nie zaś podatnika podatku VAT.

W pytaniu nr 205 opartym o ustawę Ordynacja podatkowa, niewątpliwie osobą trzecią odpowiadającą za zaległości podatkowe spółki komandytowej, jest określony wprost w odpowiedzi "B" komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej, niebędący akcjonariuszem (art. 115 § 1 Ordynacji podatkowej).

Sąd nie podzielił zarzutu nieprecyzyjności pytania nr 233, bowiem uchwalanie regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej należy do zakresu działania Naczelnej Rady Adwokackiej i odpowiedź "B" była jedyna prawdziwą odpowiedzią, na która nie ma wpływu zakresowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r.

Istota kwestionowanego pytania nr 248 sprowadza się do tego, kto (jaki organ) powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Odpowiedź prawidłowa może być tylko jedna - Marszałek Sejmu, co wynika wprost z przepisu art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich. Podniesione zarzuty i udzielona błędnie odpowiedź wskazują, że Skarżący uczynił dodatkowe założenia nie wynikające z treści pytania.

Wobec tego, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej ustalającą wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 187 punktów, a trzy pytania, zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Minister Sprawiedliwości, rozpatrując sprawę ponownie, powinien ocenić argumentację Skarżącego zawartą w odwołaniu, odnoszącą się do sformułowania pytań egzaminacyjnych nr 132, 186 i 204 w sposób sprzeczny z wymogami art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze. Uwzględniając zakres kontroli decyzji w niniejszej sprawie, Sąd nie może wyręczyć organu w dokonaniu powyższej oceny, przy uwzględnieniu rozważań poczynionych w niniejszym wyroku, w jakim stopniu wadliwość tych pytań wpłynęła na wynik egzaminu uzyskany przez Skarżącego. Przy dokonywaniu powyższej oceny organ zobowiązany będzie uwzględnić, że uchybienia przy formułowaniu pytań egzaminacyjnych nie mogą niekorzystnie wpływać na sytuację kandydata na aplikanta.

Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.