Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3020/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2013 poz 1440
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Grażyna Staniszewska (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 60/15 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

UZASADNIENIA

Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 60/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwanego Prezesem ZUS) z dnia [...] listopada 2014 r., zank: [...], którą utrzymana została w mocy decyzja z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] o odmowie przyznania A. D. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu S. D.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania A. D. renty rodzinnej po zmarłym ojcu - S. D.

A. D. zwróciła się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej - po zmarłym ojcu.

Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. organ wskazał, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, iż na przestrzeni 42 lat życia ojca dziecka udokumentowano 8 lat, 11 miesięcy i 3 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10 - leciu przed zgonem, tj. od 7 sierpnia 2003 r. do 6 sierpnia 2013 r. zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano 1 rok i 12 dni. W okresach od 21 października 1992 r. do 13 października 1995 r., od 1 listopada 1995 r. do 1 czerwca 1997 r. i od 28 stycznia 2005 r. do 7 sierpnia 2013 r. (data zgonu) ojciec dziecka nie podejmował pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Z akt sprawy nie wynika, aby na skutek szczególnych okoliczności, we wskazanych okresach, S. D. nie mógł kontynuować zatrudnienia, nie był on też osobą całkowicie niezdolną do pracy. Od 2005 r. ojciec dziecka nie utrzymywał kontaktów z rodziną. W przerwach w ubezpieczeniu, w krótkich okresach czasu S. D. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, niemniej jednak okoliczność ta nie mogła zostać uwzględniona, ponieważ okresy te w opinii organu, nie stanowią ani okresów składkowych, ani nieskładkowych.

Dalej organ wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Zatem zachodzi konieczność wykazania, że ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły.

Mając na uwadze powyższe organ uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że zmarły ojciec dziecka nie spełnił warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 z późn. zm., dalej zwanej u.e.r.).

W ocenie organu trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania przedmiotowego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb.

Na powyższą decyzję A. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła organowi naruszenie:

1. art. 7 Kpa, polegające na niepodjęciu przez organ wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w szczególności w zakresie niepodjęcia inicjatywy dowodowej odnośnie przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r.;

2. art. 9 Kpa, polegające na zaniechaniu należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, w szczególności w zakresie informowania stron o konieczności dowodzenia wystąpienia szczególnych okoliczności;

3. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kpa, polegające na niezebraniu - a tym samym nierozpatrzeniu - w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów w zakresie oceny wystąpienia szczególnych okoliczności, a nadto art. 107 § 3 Kpa, polegającym na nieuzasadnieniu rozstrzygnięcia odnośnie odmowy wiarygodności twierdzeniom i dowodom na okoliczność wystąpienia w sprawie szczególnych okoliczności.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę Sąd wskazał na wstępie na podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, którą stanowił przepis art. 83 ust. 1 u.e.r. Zgodnie z jego treścią ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Sąd podkreślił, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Sąd dodał, że wydając decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS zgodnie z art. 124 u.e.r. w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.).

Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie organ nie naruszył przywołanych reguł postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki określone w art. 83 ust. 1 u.e.r. są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu było wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w powyżej określonym przepisie i organ, zdaniem Sądu, obowiązku tego dopełnił. Organ ustalił stan faktyczny sprawy w stopniu umożliwiającym wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Odniósł się do przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r. oraz do indywidualnej sytuacji, w której znalazł się zmarły ojciec dziecka.

Z akt sprawy wynika, że ojciec dziecka nie łożył na jego utrzymanie. Matka dziecka otrzymywała alimenty na dziecko, ale nie od ojca dziecka, a od państwa. Natomiast w przebiegu zatrudnienia S. D. wystąpiły długotrwałe przerwy i w tym czasie nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne.

Sąd podkreślił, że art. 83 ust. 1 u.e.r. nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerwy jaka zaistniała pomiędzy ustaniem zatrudnienia a powstaniem niezdolności do pracy i dlatego te okoliczności mają w sprawie drugorzędne znaczenie. W świetle tego przepisu ważne są przede wszystkim powody, dla których nie było możliwe spełnienie wymagań potrzebnych do uzyskania renty w trybie ustawowym.

W ocenie Sądu, w ustalonym stanie faktycznym niniejszej sprawy i na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 u.e.r. W przypadku zmarłego ojca dziecka nie można bowiem stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków, przewidzianych w ustawie, do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym były przerwy, jakie wystąpiły w ubezpieczeniu zmarłego ojca dziecka.

Zdaniem Sądu z treści art. 83 ust. 1 u.e.r. wynika, że ustawodawca powiązał uprawnienie dziecka zmarłej osoby do renty rodzinnej w drodze wyjątku z hipotetycznie istniejącym prawem osoby zmarłej do świadczenia rentowego, bądź emerytalnego. Oznacza to, że ewentualne przyznanie świadczenia w drodze wyjątku dziecku zmarłej osoby uwarunkowane jest ustaleniem, iż osobie tej przysługiwałoby świadczenie rentowe bądź emerytalne, a zatem niezbędnym jest dokonanie oceny, czy organ miałby podstawy do przyznania zmarłemu ojcu dziecka świadczenia emerytalnego lub rentowego w drodze wyjątku. Zatem przesłanka "szczególnych okoliczności" odnosi się do osoby ubezpieczonej, która zmarła, a nie do dzieci pozostałych po ubezpieczonym.

Za uzasadnione uznał Sąd stanowisko organu, zgodnie z którym zmarły ojciec dziecka nie legitymował się prawem do przyznania mu wskazanego świadczenia, bowiem nie spełniał ustawowych przesłanek, które uprawnienie takie ewentualnie mogłyby uzasadniać. Zmarły ojciec dziecka we wskazanych przez organ okresach, w tym pomiędzy okresami, w których był uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, a dniem zgonu, nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Nie stwierdzono również, aby w tym czasie był całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy i ze względu na stan zdrowia nie mógł podjąć zatrudnienia. W sprawie nie wykazano również, aby w tych okresach przejawiał jakąkolwiek aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia.

Zatem skoro zmarły ojciec dziecka nie pozostawał w zatrudnieniu, nie był uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy oraz nie wykazano, że jego bezczynność zawodowa wynikała z powodów obiektywnych, zdaniem Sądu, brak było podstaw do uznania, że zaistniały szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.

Ponadto Sąd stwierdził, iż skarżąca nie kontynuuje nauki, jest osobą zdrową, pełnoletnią i zdolną do pracy i zarejestrowaną jako osoba poszukująca pracy. Okoliczności te wykluczają możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

Sąd zauważył, że skarżąca jak i jej rodzina niewątpliwie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, ale nie jest to okoliczność uzasadniająca przyznanie przedmiotowego świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne. Jego przyznanie nie zależy zatem wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione.

Od powyższego wyroku A. D. złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Skarżąca zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1.art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącej w sytuacji, gdy przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszono art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w ten sposób, iż Prezes ZUS nie zbadał w sposób wszechstronny wszystkich okoliczności sprawy, nie zebrał całego materiału dowodowego, nie rozpatrzył już zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego pod kątem stwierdzenia, czy zaistniała szczególna okoliczność po stronie zmarłego ojca skarżącej uzasadniająca przyznanie świadczenia w drodze wyjątku,

2.art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie zaszły przesłanki wskazujące na potrzebę uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzję i odmawiając skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku naruszył przepis art. 83 u.e.r.,

3.art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie nie istniały przesłanki do oddalenia skargi, ponieważ skarżąca spełnia warunki określone w art. 83 u.e.r. i w konsekwencji Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzję i odmawiając jej przyznania świadczenia w drodze wyjątku naruszył wspomniany przepis,

4.art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie wyroku i lakoniczne odniesienie się do argumentów podnoszonych przez skarżącą przed sądem I instancji, w szczególności zupełny brak odniesienia się do szczególnej okoliczności w postaci choroby alkoholowej zmarłego ojca skarżącej,

5.art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. polegające na nieprawidłowym przeprowadzeniu kontroli decyzji organu z dnia [...] listopada 2014 r., czego skutkiem było oddalenie zamiast uwzględnianie skargi, pomimo naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. polegającego na nieustaleniu i niewyjaśnieniu całości stanu faktycznego sprawy, jakie zmarły ojciec skarżącej miał realne możliwości podjęcia pracy, jaki wpływ na podjęcie przez zmarłego ojca skarżącej pracy miał jego stan zdrowia, choroba alkoholowa czy niepodjęcie przez zmarłego ojca skarżącej pracy było wynikiem jego winy czy też było niezależne od niego, co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem, że nie wystąpiły szczególne okoliczności, wskutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia w drodze wyjątku.

Ponadto skarżąca zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 u.e.r. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że w ustalonym stanie faktycznym nie było podstaw do uznania, iż zachodzą szczególne okoliczności usprawiedliwiające jego zastosowanie w konsekwencji uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia w drodze wyjątku, jak również na przyjęciu, iż trudna sytuacja materialna w jakiej znajduje się skarżąca nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Skarżąca zarzuciła Sądowi brak uwzględnienia, iż po stronie jej zmarłego ojca zaistniały szczególne okoliczności w postaci uzależnienia od alkoholu, uniemożliwiające uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem skarżącej Sąd nie dostrzegł, iż organ nie poczynił koniecznych ustaleń, w szczególności co do przyczyn braku ciągłości ubezpieczenia społecznego oraz przedwczesnej śmierci ojca skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Przedmiotem postępowania był wniosek skarżącej kasacyjnie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku – renty rodzinnej, po zmarłym ojcu – S. D. Możliwość przyznania takiego świadczenia przewiduje art. 83 ust. 1 u.e.r. Treść wskazanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że w trybie szczególnym Prezes ZUS może przyznawać emeryturę bądź rentę w przypadku braku spełniania określonych ustawą warunków do uzyskania tych świadczeń. Ustawa przewiduje następujące świadczenia emerytalno-rentowe: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową oraz rentę rodzinną. Zasadą jest, że w ramach art. 83 ust. 1 rozpatruje się prawo do świadczenia, o które dana osoba ubiegała się w postępowaniu zwykłym i którego odmówiono ze względu na brak spełnienia ustawowych warunków. Krąg ewentualnych beneficjentów świadczeń wyjątkowych obejmuje ubezpieczonych oraz pozostałych po nich członków rodziny. Ewentualne przyznanie świadczenia w drodze wyjątku dziecku zmarłej osoby uwarunkowane jest ustaleniem, iż osobie tej przysługiwałoby świadczenie rentowe bądź emerytalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2009 r. sygn.. akt I OSK 1116/08, Lex nr 594899).

Trzeba pamiętać, że sama, nawet najtrudniejsza, sytuacja materialna danej osoby nie jest podstawą przyznania świadczeń w drodze wyjątku (tak wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 marca 2002 r., II SA 2955/01, LEX nr 83734 oraz wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r., I OSK 878/12, LEX nr 1225540). Z uprawnień przewidzianych w art. 83 ust. 1 mogą skorzystać ci ubezpieczeni (członkowie rodziny), którzy spełniają łącznie następujące wymogi: 1) wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty; 2) nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym; 3) nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Punktem wyjściowym dla ustalenia prawa do świadczenia w drodze wyjątku jest spełnienie w znacznym stopniu warunków do uzyskania zwykłej emerytury lub renty. Chodzi tu głównie o staż ubezpieczeniowy, względnie rozmaite wymogi czasowe (por. np. art. 57 ust. 1 pkt 3, art. 58).

Jako okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2001 r., II SA 3191/00, LEX nr 53784). Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2000 r., II SA 954/00, LEX nr 53788).

W orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego nie uznano za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wykonywanie zatrudnienia itp., przez co skutkującą brakiem spełnienia warunków wymaganych do nabycia uprawnień emerytalnych lub rentowych m.in. długoletniego i nieleczonego alkoholizmu (wyrok z dnia 13 grudnia 2000 r., II SA 1936/00, LEX nr 51005); podobnie wyrok z dnia 21 lutego 2003 r., II SA 3404/02, LEX nr 142371. W wyroku z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1282/10 (Lex nr 744966) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Następnie Sąd wskazał, że powoływanie się wyłącznie na fakt alkoholizmu, przy braku orzeczenia o niezdolności do pracy czy jakichkolwiek innych dokumentów wskazujących na pogarszający się stan zdrowia nie może być uznane za szczególną okoliczność, uzasadniającą niewypracowanie wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Alkoholizm sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. W ocenie NSA, wyrażonej w powyższym wyroku, w konkretnym przypadku skutki choroby alkoholowej (częściowa niezdolność do pracy) mogą i powinny być kwalifikowane w kategoriach szczególnych okoliczności.

Z akt administracyjny sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] września 2013 r. Prezes ZUS odmówił skarżącej kasacyjnie przyznania prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Przyczyną odmowy świadczenia było niespełnienie przez S. D. warunku z art. 58 ust. 1 pkt 1, czyli nielegitymowanie się co najmniej 5 – letnim okresem składkowym i nieskładkowym w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgonem. Ustalono, że we wskazanym okresie, tj. od 7 sierpnia 2003 r. do 6 sierpnia 2013 r. (data zgonu S. D.) okres składkowy i nieskładkowy wnosił 1 rok i 12 dni, nadto zgon ubezpieczonego nastąpił po upływie 18 miesięcy od ustania ostatniego ubezpieczenia.

Wobec powyższego skarżąca kasacyjnie zwróciła się o przyznanie świadczenia po zmarłym ojcu w drodze wyjątku, czyli na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r.

Jak wyżej podniesiono, wskazany przepis daje możliwość przyznania świadczenia, pomimo niespełnienia warunku dotyczącego wymaganych okresów składkowych lub nieskładkowych (które związane są z zatrudnieniem lub prowadzeniem działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniem), jednak niespełnienie powyższego warunku winno wynikać z przyczyn o szczególnym, nadzwyczajnym charakterze.

Słusznie wskazał Sąd meriti w zaskarżonym wyroku, że w toku postępowania wyjaśniającego skarżąca kasacyjnie nie przedstawiła żadnych okoliczności, które uzasadniałyby niespełnienie przez S. D. powyższego warunku dotyczącego okresu składkowego i nieskładkowego. Ustalono, że zmarły ojciec dziecka we wskazanych przez organ okresach, w tym pomiędzy okresami, w których był uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, a dniem zgonu nie podejmował zatrudnienia, ani żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Nie stwierdzono również, aby w tym czasie był całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy i ze względu na stan zdrowia nie mógł podjąć zatrudnienia

W toku postępowania stronie zapewniono prawo czynnego w nim udziału. Skarżąca kasacyjnie nie podniosła okoliczności, ani nie przedstawiła dowodów świadczących o tym, że niemożność nabycia prawa do świadczenia na zasadach ogólnych przez jej zmarłego ojca, wynikła z przyczyn nadzwyczajnych. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego przeprowadzona przez Sąd I inst. była prawidłowa. Słusznie przyjął Sąd, że poczynione w sprawie ustalenia, które mają oparcie w aktach sprawy, są wystarczające do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. Jedynie szczególna okoliczność, która ma charakter trwały i jest niezależna od osoby ubezpieczonej, może uzasadniać niespełnienie wymogu posiadania okresów składkowych i przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jednak istnienia takiej okoliczności w toku postępowania wyjaśniającego nie dowiedziono. Trzeba też zauważyć, że kwestia choroby alkoholowej S. D. nie była podnoszona na etapie postępowania administracyjnego, wobec czego zarzut nieuwzględnienia tej okoliczności przez Sąd I inst. ocenić należy jako chybiony. Sąd wyraźnie wskazał, że w toku postępowania nie wykazano, ażeby zmarły ojciec dziecka był uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy, a stwierdzenie odnosi się również do niezdolności do pracy z powodu choroby alkoholowej. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w aktach sprawy.

W tych okolicznościach zgłoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego nie mogły zostać uwzględnione.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że rolą organu administracyjnego jest wszechstronne wyjaśnienie i rozpatrzenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, tak aby jej stan faktyczny nie budził wątpliwości (art. 7, 77 § 1 kpa). Nie jest natomiast rolą organu "poszukiwanie" kolejnych dowodów, jeżeli taka potrzeba nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. Trzeba też mieć na uwadze, że przepisy procesowe przed organem administracyjnym przewidują aktywną rolę strony i uczestnika postępowania. W toku postępowania, na każdym jej etapie, strona i uczestnik postępowania mogą przedkładać dowody, zgłaszać wnioski dowodowe oraz oświadczenia, podnosić twierdzenia. Okoliczności mogące mieć dla sprawy istotne znaczenie powinny być poddane analizie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne., natomiast brak pogłębienia materiału dowodowego wynikający z biernej postawy strony postępowania nie może stanowić uchybienie obciążające organ administracyjny.

W wyroku z dnia 11 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 2/06 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że długotrwały okres pozostawania ojca małoletnich poza ubezpieczeniem, bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon, wyłącza przesłankę art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, od której zależy przyznanie świadczenia dla małoletnich w drodze wyjątku (ONSAiWSA 2007/2/44).

Nie był również zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 u.e.r., ponieważ przeprowadzona przez Sąd I inst. wykładnia wskazanego przepisu była prawidłowa. Przywołany przepis uzależnia przyznanie świadczenia od łącznego spełnienia następujących warunków: 1) niespełnienie wymagań dotyczących prawa do renty lub emerytury powinno wynikać ze szczególnych okoliczności, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ubiegająca się o świadczenie w drodze wyjątku jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania.

Należy nadto zauważyć, że treść art. 83 ust. 1 u.e.r. wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia przez stronę ustawowych warunków organ nie jest zobligowany do pozytywnego załatwienia jej wniosku.

W sprawie ustalono, że skarżąca kasacyjnie jest osobą zdrową, pełnoletnią, zdolną do podjęcia pracy i zarejestrowaną jako osoba poszukująca pracy. W toku postępowania nie wykazano, aby nienabycie prawa do świadczenia przez zmarłego ojca dziecka na zasadach ogólnych, było skutkiem szczególnych okoliczności, niezależnych od osoby ubezpieczonej. Tym samym, ocena spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1, przeprowadzona przez Sąd I inst., była prawidłowa. Trudna sytuacja materialna strony, przy niespełnieniu pozostałych warunków wymienionych we wskazanym przepisie, nie mogła uzasadniać uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.