Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 96/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust.1 - ust.3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: ART. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 08 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska ( spr.) Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 września 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 listopada 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 22 lipca 2009 r. M. N., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy określonych decyzją Zakładu stwierdzającą wysokość zadłużenia w części dotyczącej nieopłaconych składek za okres do końca 2003 r. oraz o rozłożenie należności częściowo umorzonych na 60 rat. Zobowiązany uzasadnił swój wniosek swoją trudną sytuacją materialną i życiową. Jako podstawę prawną prośby wnioskodawca powołał art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją z dnia 16 lipca 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie m.in. art. 28 ust. 3a, 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i § 3 ust. 1 oraz ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365), odmówił M. N. umorzenia należności z tytułu składek na:

1) ubezpieczenia społeczne za okres od 09/2001 r. do 10/2002 r., od 12/2002 r. do 02/2003 r., 04/2003 w łącznej kwocie 10.835,37 zł. w tym z tytułu: składek w kwocie 5.464,37 zł. i odsetek liczonych na 29 lipca 2009 r. w kwocie 5.371,00 zł.;

2) ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09/2001 r. do 08/2002 r., 10/2002 r., 12/2002 r., 01/2003 r., w łącznej kwocie: 2.503,86 zł. w tym z tytułu: składek w kwocie 1.261,86 zł. i odsetek liczonych na 29 lipca 2009 r. w kwocie 1.242,00 zł.;

3) Fundusz Pracy za okres od 09/2001 r. do 08/2002 r., 10/2002 r., 12/2002 r., 01/2003 r. w łącznej kwocie: 756,10 zł. w tym z tytułu: składek w kwocie 384,10 zł. i odsetek liczonych na 29 lipca 2009 r. w kwocie 372,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż zobowiązany nie wykazał, by ze względu na swoją sytuację materialną i życiową nie mógł zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych rodziny, jak również nie wykazał, że cierpi na przewlekłą, ciężką chorobę pozbawiającą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M. N. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy umorzenia należności z tytułu składek i umorzenie należności (ewentualnie umorzenie odsetek i rozłożenie na raty stosownie do możliwości zarobkowych wnioskodawcy, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zobowiązany podniósł, iż organ w ogóle nie zbadał – a przynajmniej nie wynika to z decyzji – czy wnioskodawca spełnia którąkolwiek z siedmiu przyczyn z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jak wskazał oczywiste jest, że w sprawie nie mają zastosowania przesłanki, o których mowa w przepisie art. 28 ust. 1 pkt 1, 2, 4, 4a, natomiast pozostałe przesłanki (pkt 3, pkt 5 i pkt 6) nie zostały zbadane, choć mają one zastosowanie w niniejsze sprawie. Zdaniem wnioskodawcy brak ustosunkowania się do tych przesłanek w decyzji i skupienie się wyłącznie na przesłankach umorzenia wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., skutkować musi koniecznością rozpoznania sprawy ponownie.

Zobowiązany zarzucił, że uzasadnienie decyzji budzi poważne wątpliwości, a w zasadzie sprawdza się do dwóch zdań: wnioskodawca nie korzysta z pomocy MOPR oraz że zapewne leczenie i rehabilitacja umożliwią mu powrót do pracy. Stwierdził, że tego rodzaju wnioskowanie – wziąwszy pod uwagę, że cierp on na ślepotę – jest na pewno zbyt daleko idące i sprzeczne z obowiązującymi przepisami.

W ocenie ubezpieczonego decyzja organu narusza art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.

W końcowej części wniosku zobowiązany stwierdził, że jego stan finansowy oraz choroby wskazują na spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to jest zaistnienie sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia 25 listopada 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. utrzymał w mocy decyzję z dnia 16 lipca 2010 r. numer [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu decyzji Zakład podzielił ustalenia poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Wskazał, iż działalność gospodarczą wnioskodawca prowadził od 26 maja 1997 r. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W dniu 11 lutego 2009 r. zgłoszono informacje o zawieszeniu działalności na okres 2 lat tj. do 10 lutego 2011 r.

W oparciu o przedłożone dokumenty Zakład ustalił, iż zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36 działalność gospodarcza prowadzona przez zobowiązanego przyniosła w 2008 r. stratę w wysokości 40.452,23 zł., a z innych źródeł wnioskodawca uzyskał dochód w wysokości 5.177,48 zł. Od momentu zawieszenia działalności zobowiązany nie osiąga żadnego dochodu. Jest żonaty, ma jedno dziecko. Żona ubezpieczonego J. N. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem miesięcznym brutto w kwocie 1.606 zł. Zobowiązany wraz z rodziną i krewną T. S. mieszka w lokalu komunalnym w P. Według jego oświadczenia opłata za mieszkanie w miesiącu 06/2009 wynosiła 521,80 zł. (regulowana jest wspólnie z T. S.). Wnioskodawca w oświadczeniu z dnia 24 lipca 2009r. wskazał, iż miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym wynoszą 758,89 zł., w tym: czynsz 260,90 zł., prąd 374,99 zł. i telefon 123 zł. Złożył również oświadczenie, że wyposażenie mieszkania nie przedstawia większej wartości materialnej. Zobowiązany poinformował, iż na dzień 24 lipca 2009r. nie posiada zaległości podatkowych. Z przedłożonego zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 10 lipca 2009r. wynika, iż wnioskodawca cierpi na nadciśnienie tętnicze, ślepotę prawostronną, która w znacznym stopniu utrudnia wykonywanie pracy oraz ma nasilony zespól psychosomatyczno-depresyjny. W toku prowadzonego postępowania, na podstawie informacji uzyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, iż ubezpieczony posiadał samochód osobowy marki Mitsubishi (rok prod. 1992), który w dniu 11 maja 2009r. został sprzedany. Obecnie jest właścicielem samochodu osobowego marki Fiat 126p (rok prod. 1986) i BMW (rok prod. 1982) oraz motocyklu MZ (rok prod. 1988).

Zakład wskazał na przesłanki umorzenia sformułowane w art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – w dalszej części u.s.u.s., podkreślając, iż wydając decyzję nr [...] nie dokonywał oceny pod kątem spełnienia w/w przesłanek, gdyż strona składając wniosek o umorzenie należności wyraźnie wskazała podstawę prawną jaka miałaby mieć zastosowanie przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy, a mianowicie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r, w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Aktualnie wobec rozszerzenia wniosku organ odwoławczy rozpatrzy sprawę również pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ustawy o s.u.s.

Odnośnie przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 Zakład stwierdził, iż nie nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem powyższy zapis prawa nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie. Wprawdzie zobowiązany zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 11 lutego 2009r. do 10 lutego 2011r., jednakże złożył jednocześnie wniosek o udzielenie pomocy publicznej de minimis, która przysługuje wyłącznie przedsiębiorcom w rozumieniu art. 87 ust. I TWK. Organ wskazał, że na zaległości figurujące na koncie zobowiązanego w dniu 30 czerwca 2009r. zostały wystawione tytuły wykonawcze, na podstawie których dokonano zajęcia rachunku bankowego w PKO Bank Polski S.A. Pismem z dnia 3 lipca 2010 r. bank poinformował Zakład, że zajęta kwota nie może być przekazana, gdyż zobowiązany nie posiada rachunku bankowego. Następnie w dniu 4 lutego 2009r. tytuły wykonawcze skierowano do Naczelnika Urzędu Skarbowego. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w dniu 28 stycznia 2010 r., z uwagi na stwierdzenie organu egzekucyjnego, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W związku z powyższym, organ rentowy uznał, iż została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5, a tym samym również przesłanka wskazana w art. 28 ust.3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ rentowy nie stwierdził również istnienia po stronie wnioskodawcy przesłanej umorzenia zaległości przewidzianych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 11, poz. 1365).

Odnośnie przesłanki z pkt 1 § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład, badając obecną sytuację materialną na podstawie zgromadzonej dokumentacji oraz złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, stwierdził, że zobowiązany nie posiada obecnie zatrudnienia, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, dzieckiem oraz krewną. Opłaty za mieszkanie regulowane są wspólnie z rodziną, a podstawowe potrzeby życiowe (wg złożonego oświadczenia z dnia 10.09.2010r.) zaspakajane są z dochodu uzyskiwanego przez żonę zobowiązanego w wysokości 1.350,00 zł brutto miesięcznie (na potwierdzenie wysokości dochodu żony nie przedłożono stosownego zaświadczenia, a z oświadczenia z dnia 24.07.2010 r. wynika, iż pierwotnie wskazano na dochód w kwocie 1.606,00 zł brutto). Mając na uwadze wykazane dochody i ponoszone w rodzinie wydatki Zakład nie zanegował faktu, iż aktualna sytuacja materialna zobowiązanego jest trudna uznając jednocześnie, iż konieczność jednorazowej spłaty istniejącego zadłużenia pozbawiłaby wnioskodawcę oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład podkreślił jednakże, iż podejmując rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Jeżeli zatem dostrzega jeszcze jakąkolwiek możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygniecie nie może być uznane za dowolne. Zakład podkreślił, iż w chwili obecnej nie ma podstaw do stwierdzenia, że sytuacja majątkowa strony ma charakter trwały. Zobowiązany nie jest aktualnie zatrudniony, jednakże nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej niezdolność do pracy (trwałą, bądź okresową).

Rozpatrując przesłankę umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia Zakład stwierdził, że obecna sytuacja materialna zobowiązanego jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej. Zaznaczył przy tym, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji materialnej i płatniczej bez udziału państwa. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i wysokość osiąganych dochodów odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.

W ocenie Zakładu w sprawie nie zostały również wykazane przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. ciężka choroba własna lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Organ stwierdził, że przywołana we wniosku choroba własna nie może stanowić podstawy umorzenia należności, gdyż zobowiązany nie przedłożył dokumentacji stwierdzającej całkowitą niezdolność do pracy. Wprawdzie przedłożył zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 10 lipca 2009 r., z którego wynika, iż ma nasilony zespół psychosomatyczno –depresyjny, nadciśnienie tętnicze i ślepotę prawostronną, która w znacznym stopniu utrudnia pracę, jednakże powyższe nie zostało poparte stosownym oświadczeniem (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności) o braku zdolności do pracy ani też orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o stopniu niepełnosprawności, z którego wynikałoby, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną. Organ zauważył ponadto, iż decyzją Zakładu z dnia 28 września 2009 r. odmówiono ubezpieczonemu świadczenia rehabilitacyjnego z powodu odzyskania zdolności do pracy od dnia wyczerpania przysługującego zasiłku chorobowego, tj. od 7 lipca 2009 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. N. zarzucił powyższej decyzji:

– błędną oceną stanu faktycznego, poprzez założenie, iż zobowiązany jest w stanie spłacić zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek;

– naruszenie przepisów postępowania tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego - nie zbadanie stanu zdrowia skarżącego i to pomimo wskazania przez niego kłopotów zdrowotnych,

– art. 6 kc - poprzez jego błędne, zbyt szerokie, zastosowanie,

– art. 75 § 2 kpa, poprzez nieodebranie od zobowiązanego przyrzeczenia w przedmiocie jego stanu zdrowia, i przyjęcie, że jest on zdolny do pracy ponieważ nie dostarczył dokumentów potwierdzających jego stan zdrowia, mimo że § 3 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przewiduje wymogu urzędowego poświadczenia stanu zdrowia przez zobowiązanego;

– naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędne ich niezastosowanie;

– naruszenie prawa materialnego tj. art. § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez błędne ich niezastosowanie.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uwzględnienie niniejszej skargi, uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 25 listopada 2010 r. i wskazanie organowi konieczności umorzenia przez niego należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 7.110,33 zł. wraz z odsetkami za zwłokę, a to z uwagi na oczywistą słuszność zastosowania w niniejszej sprawie ulgi w postaci umorzenia zaległości skarżącego z tytułu nieopłaconych składek. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych celem uzupełnienia postępowania dowodowego oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu decyzji skarżący podniósł, iż jego sytuacja majątkowa – na podstawie wskazanych w sprawie dowodów – świadczy o trwałej niemożności po stronie zobowiązanego do spłaty zaległości, ponieważ ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem strony jej sytuacja majątkowa i rodzinna w oczywisty sposób wyczerpuje przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zobowiązany zarzucił również, naruszenie przez Zakład § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia. Podniósł, iż wbrew stanowisku organu stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy nie jest wymogiem koniecznym dla spełnienia powyższej przesłanki. Zauważył, iż organ nie zakwestionował samych schorzeń wskazanych przez zobowiązanego, a jedynie stwierdził braki dowodowe w tym zakresie. W ocenie skarżącego Zakład naruszył również art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niezwrócenie się przez niego do odpowiednich służb zdrowia – celem zbadania skarżącego pod kątem jego zdolności do pracy – mimo, iż z treści decyzji wynikało, że organ taką konieczność widział. Organ nie uczynił tego, błędnie stwierdzając, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 6 k.c. Wnioskodawca podniósł ponadto, iż pomimo kategorycznego stwierdzenia przez organ zaistnieniu w niniejszej sprawie przesłanek z pkt 5 i pkt 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ nie umorzył zaległości. Jak wskazał skarżący jest to stanowisko nieuzasadnione, sprowadzające kwestię uznania administracyjnego do szkodliwego absurdu, w którym orzeka się niejako wbrew ustawie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205., poz. 1585), zwanej dalej u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy (ust. 3):

– dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

– sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

– nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

– nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

– wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

– naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

– jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Wobec zarzutów skargi należy zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Rozpatrując istnienie po stronie skarżącego przesłanek umorzenia zaległości wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ dokonał prawidłowej oceny sytuacji zobowiązanego. Odnośnie przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 słusznie Zakład stwierdził, iż nie nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem powyższy zapis prawa nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie. Organ ustalił bowiem, że zobowiązany zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 11 lutego 2009r. do 10 lutego 2011r., jednakże złożył jednocześnie wniosek o udzielenie pomocy publicznej de minimis, która przysługuje wyłącznie przedsiębiorcom w rozumieniu art. 87 ust. I TWK. Organ wskazał ponadto, że na zaległości figurujące na koncie zobowiązanego w dniu 30 czerwca 2009 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze, na podstawie których dokonano zajęcia rachunku bankowego w PKO Bank Polski S.A. Pismem z dnia 3 lipca 2010 r. bank poinformował Zakład, że zajęta kwota nie może być przekazana, gdyż zobowiązany nie posiada rachunku bankowego. Następnie w dniu 4 lutego 2009r. tytuły wykonawcze skierowano do Naczelnika Urzędu Skarbowego. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w dniu 28 stycznia 2010 r., z uwagi na stwierdzenie organu egzekucyjnego, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W związku z powyższym bezsporne jest, iż organ rentowy miał podstawy do uznania, że została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 us.u.s., a tym samym również przesłanka wskazana w art. 28 ust.3 pkt 6 u.s.u.s. Jednak, zgodnie z przywołanym powyżej utrwalonym stanowiskiem w orzecznictwie, Zakład orzekając w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczeni społeczne, nawet jeśli ustali przesłankę całkowitej nieściągalności może, ale nie musi umorzyć tych zaległości. W konsekwencji, w ocenie Sądu, odmowa przez organ rentowy umorzenia zaległości, pomimo stwierdzenia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. mieści się w ramach uznania administracyjnego i tym samym nie narusza prawa.

Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 11, poz. 1365). Zgodnie jednak z § 3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak słusznie wykazał organ, w rozpatrywanej sprawie, sytuacja skarżącego nie wyczerpuje dyspozycji norm, zawartych w § 3 tego rozporządzenia, które uzasadniałyby dokonanie wnioskowanego umorzenia zaległości.

Rozpatrując przesłankę z pkt 1 ust. 1 § 3 powołanego rozporządzenia Zakład miał na uwadze, że zobowiązany nie posiada obecnie zatrudnienia, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, dzieckiem oraz krewną. Opłaty za mieszkanie regulowane są wspólnie z rodziną, a podstawowe potrzeby życiowe (wg złożonego oświadczenia z dnia 10.09.2010r.) zaspakajane są z dochodu uzyskiwanego przez żonę zobowiązanego w wysokości 1.350,00 zł brutto miesięcznie (na potwierdzenie wysokości dochodu żony nie przedłożono stosownego zaświadczenia, a z oświadczenia z dnia 24.07.2010 r. wynika, iż pierwotnie wskazano na dochód w kwocie 1.606,00 zł brutto). Mając na uwadze wykazane dochody i ponoszone w rodzinie wydatki organ nie zanegował faktu, iż aktualna sytuacja materialna zobowiązanego jest trudna uznając jednocześnie, iż konieczność jednorazowej spłaty istniejącego zadłużenia pozbawiłaby wnioskodawcę oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu zasadne jest stanowisko Zakładu, iż w chwili obecnej nie ma podstaw do stwierdzenia, że sytuacja majątkowa strony ma charakter trwały. Zobowiązany nie jest aktualnie zatrudniony, jednakże nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej niezdolność do pracy (trwałą, bądź okresową).

Odnośnie przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia prawidłowo Zakład stwierdził, że obecna sytuacja materialna zobowiązanego jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej.

Wbrew zarzutom skargi Zakład dokonał prawidłowej oceny istnienia po stronie skarżącego przesłanki umorzenia zaległości wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. ciężka choroba własna lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Zasadnie organ stwierdził, że przywołana we wniosku choroba własna nie może stanowić podstawy umorzenia należności, gdyż zobowiązany nie przedłożył dokumentacji stwierdzającej całkowitą niezdolność do pracy. Z argumentacji Zakładu wynika, iż uwzględnił on przedłożone zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 10 lipca 2009r., z którego wynika, iż zobowiązany ma nasilony zespół psychosomatyczno-depresyjny, nadciśnienie tętnicze i ślepotę prawostronną, która w znacznym stopniu utrudnia pracę. W ocenie Sądu słusznie jednak organ stwierdził, iż powyższe nie zostało poparte stosownym oświadczeniem (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności) o braku zdolności do pracy ani też orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o stopniu niepełnosprawności, z którego wynikałoby, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną. Zdaniem Sądu powyższe stanowisko organu nie stanowi naruszenia omawianego § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Słusznie ponadto Zakład zauważył, iż decyzją Zakładu z dnia 28 września 2009r. odmówiono ubezpieczonemu świadczenia rehabilitacyjnego z powodu odzyskania zdolności do pracy od dnia wyczerpania przysługującego zasiłku chorobowego, tj. od 7 lipca 2009r. Wskazana decyzja niewątpliwie świadczy o zasadności stanowisko Zakładu odnośnie oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia.

Trafnie wprawdzie strona skarżąca podniosła, iż w przedmiotowych sprawach dotyczących umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek nie ma zastosowania art. 6 k.c. Jednak podkreślić należy, iż z literalnego brzmienia powołanego rozporządzenia w sposób jednoznaczny wynika, iż to wnioskodawca zobowiązany jest wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie. Z tego też względu bezzasadne jest twierdzenie strony, iż w niniejszym postępowaniu Zakład zobowiązany był zwrócić się do odpowiednich służb ochrony zdrowia, celem zbadania wnioskodawcy pod kątem jego zdolności do pracy.

Na podstawie wskazanych wyżej ustaleń, organ, w ocenie Sądu, prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej.

Wymaga ponownego podkreślenia za organem, iż w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi możliwość umorzenia tych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego oraz m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie tylko skarżącego, ale także jego rodziny.

W tym stanie rzeczy, w sytuacji braku po stronie skarżącego przesłanek prawnych wnioskowanego umorzenia zaległości, organ zasadnie odmówił ich umorzenia.

Należy również wskazać, że w obu przypadkach mamy do czynienia z decyzją organu o charakterze uznaniowym. Zakres sądowej kontroli takiej decyzji jest zawężony do kryterium zgodności z prawem. Sąd zatem bada wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładne wyjaśnił okoliczności faktyczne oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt tego materiału. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy, czego skarżący nie kwestionował. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). wobec zarzutów skargi należy podkreślić, że w uzasadnieniu swojej decyzji (str. 9-10) Zakład wyjaśnił równie, iż zobowiązany był informowany o konieczności przedłożenia dokumentów potwierdzających jego sytuacje życiową oraz, że w przypadku dokonywania czynności za pośrednictwem poczty należy nadesłać oryginały dokumentów.

Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustaw z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.