Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1525/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 1938 nr 25 poz 220
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska /spr./ Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia del. WSA Grzegorz Czerwiński Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Y. A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 311/11 w sprawie ze skargi Y. A. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2010 r., o numerze [...], 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz Y. A. P. kwotę 700,00 (słownie: siedemset ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 311/11 oddalił skargę Y. A. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Skarżący Y. A. P. (poprzednie nazwisko T. lub T.) urodził się w [...] 1942 r. w P. T., Izrael, jako syn W. i D. W [...] 1946 r. skarżący nabył wraz z rodzicami obywatelstwo palestyńskie (dowód: urzędowo potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia Certyfikatu Naturalizacji Nr [...]). Następnie w [...] 1948 r., po powstaniu państwa Izrael, nabył obywatelstwo izraelskie. Obecnie skarżący zamieszkuje w Izraelu i legitymuje się izraelskim paszportem.

Ojciec skarżącego, W. T., urodził się w [...] 1915 r. w miejscowości B., jako syn A. i S. nazwisko rodowe Z. W. T. legitymował się polskim paszportem wydanym w L. w [...] 1933 r., natomiast D. T. (matka skarżącego) posiadała paszport wydany w [...] 1933 r. W dokumentach sprawy znajduje się wezwanie kierownika ds. emigracji i statystyki Wydziału Emigracji Rządu Palestyny z dnia [...] kwietnia 1946 r., skierowane do W. T. do odbioru aktu naturalizacji - po uprzednim złożeniu przysięgi wierności Rządowi Palestyny. W wezwaniu tym zobowiązano również W. T. do oddania posiadanych paszportów zamieszczając adnotację: "Wnioskodawca ma oddać swój i swojej żony polski paszport [...] i [...]". Organ zwrócił również uwagę na znajdującą się w przedłożonych aktach notatkę asystenta Kierownika ds. Obywatelstwa i Paszportów Wydziału Emigracji Rządu Palestyny, sporządzoną w dniu [...] maja 1946 r. na odwrocie wyżej opisanego wezwania z dnia [...] kwietnia 1946 r., w której to notatce stwierdza się, iż: "1. Konsul polski został poinformowany o udzieleniu aktu naturalizacji. 2. Poniżej wymienione dokumenty zostały: a) odebrane i przekazane na ręce odpowiedniego konsula, b) odebrane i są niniejszym załączone 2 polskie paszporty o numerach [...] i [...]. Tym samym, w ocenie organu powyższe okoliczności wskazują, że rodzice wnioskodawcy legitymowali się polskim paszportami od 1933 r. W konsekwencji organ uznał za udowodnione, iż W. T. oraz D. T., nabyli i posiadali polskie obywatelstwo co najmniej od daty wydania polskich paszportów, czyli od 1933 r. i posiadali je w dacie urodzenia skarżącego. Fakt ten oznacza, iż Y. A. P. poprzednio T., na podstawie art. 5 w związku z art. 4 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, nabył przez urodzenie obywatelstwo polskie.

Dla ustalenia zatem, czy Y. A. P. posiada aktualnie obywatelstwo polskie - zgodnie z wyrażoną w art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. zasadą ciągłości obywatelstwa polskiego – organ za niezbędne uznał ustalenie czy nastąpiły zdarzenia, które skutkowały utratą obywatelstwa polskiego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że ojciec skarżącego – W. T. (po zmianie nazwiska P.) w [...] 1946 r. nabył obywatelstwo palestyńskie, a następnie, po powstaniu Państwa Izrael nabył obywatelstwo izraelskie w [...] 1948 r. Organ uznał zatem, iż ojciec skarżącego podlegał obowiązkowi wojskowemu, bowiem w dacie nabycia obywatelstwa palestyńskiego miał 31 lat. W konsekwencji stwierdził, iż samo nabycie przez niego obywatelstwa palestyńskiego w [...] 1946 r. nie mogło skutkować utratą obywatelstwa polskiego, jeżeli w okresie jego posiadania nadal podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu w Polsce, zwłaszcza w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W ocenie organu, W. T. mógł utracić obywatelstwo polskie dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego. Koniecznym zatem było ustalenie, czy przed lub po nabyciu obywatelstwa palestyńskiego w [...] 1946 r. ojciec skarżącego uzyskał od właściwego polskiego organu zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce. Minister ocenił, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie wskazują, by ojciec skarżącego takie zwolnienie uzyskał przed nabyciem obywatelstwa palestyńskiego. Kluczowe było zatem ustalenie, czy po [...] 1946 r. W. T. (po zmianie nazwiska P.) został zwolniony od powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż w archiwalnych dokumentach dotyczących uzyskania obywatelstwa palestyńskiego przez W. T. znajduje się zawiadomienie Asystenta Kierownika ds. Obywatelstwa i Paszportów Wydziału Emigracji Rządu Palestyny z dnia [...] maja 1946 r., potwierdzające, że polski Konsul został poinformowany o wydaniu W. T. aktu naturalizacji palestyńskiej oraz, że jego polski paszport nr [...] został przekazany polskiemu Konsulowi. Sporządzenie tego dokumentu nastąpiło po nabyciu przez W. T. obywatelstwa palestyńskiego. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, nie budzi wątpliwości, że właściwy polski urząd konsularny stwierdził obcą przynależność państwową (palestyńską) W. T. (po zmianie nazwiska P.), najpóźniej w dacie sporządzenia cyt. zawiadomienia Wydziału Emigracji Rządu Palestyńskiego, tj. [...] maja 1946 r.

W związku z powyższym Minister podzielił stanowisko Wojewody, że najpóźniej od [...] maja 1946 r. W. T. (po zmianie nazwiska P.) nie podlegał już obowiązkowi służby wojskowej w Polsce, a zatem w tej dacie utracił obywatelstwo polskie w związku z posiadaniem nabytego wcześniej obywatelstwa obcego (palestyńskiego), albowiem od tej chwili nie dotyczył go wyjątek określony w art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Podkreślono, iż utrata obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącego na mocy cyt. ustawy nastąpiła z mocy prawa w związku z zajściem określonych zdarzeń i dla wywołania tego skutku nie było dodatkowo wymagane wydanie "decyzji administracyjnej lub innego aktu prawnego. Minister wskazał, iż wprawdzie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 1920 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego przewidywało wydawanie decyzji administracyjnych zwanych "poświadczeniami obywatelstwa" przez organy wskazane w art. 7 tego rozporządzenia, jednakże miały one jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzały jedynie stan zaistniały z mocy prawa, w żadnym razie go nie tworzyły. W ocenie organu oznacza to, iż dla wywołania skutku w postaci utraty obywatelstwa polskiego przez daną osobę na podstawie cyt. ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nie było wymagane wydanie decyzji administracyjnej, tym bardziej o charakterze konstytutywnym. Nie odnalezienie bądź też brak wydania takiej decyzji przez władze do tego powołane zdaniem organu nie dowodzi, że ojciec skarżącego nie utracił obywatelstwa polskiego z mocy prawa. Reasumując organ stwierdził, iż W. T. utracił obywatelstwo polskie najpóźniej w dniu [...] maja 1946 r. Powyższe oznacza, że w dacie utraty obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącego, obywatelstwo polskie utracił także jego małoletni wówczas syn Y. A. P. W związku z powyższym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że w dacie wydania zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji skarżący nie posiadał i nie posiada obywatelstwa polskiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko organów administracji rozpatrujących tę sprawę, iż od dnia [...] maja 1946 r. W. T. nie podlegał już obowiązkowi służby wojskowej w Polsce, zatem nabycie przez niego obywatelstwa państwa obcego, co w niniejszej sprawie jest bezsporne, skutkowało utratą z mocy prawa obywatelstwa polskiego. Nie dotyczył go bowiem już wyjątek, o którym mowa w art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. W konsekwencji oznacza to, że w dacie utraty obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącego, obywatelstwo polskie, zgodnie z art. 13 cyt ustawy utracił również małoletni wówczas Y.

W ocenie sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do przyjęcia, iż ojciec skarżącego wyczerpał przesłanki z art. 10 ust. 1 lit b. ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, a zatem, został zwolniony z powszechnego obowiązku wojskowego. Sąd zauważył, iż przedłożone przez skarżącego archiwalne dokumenty jednoznacznie potwierdzały, iż W. T. uzyskał obywatelstwo palestyńskie, które obejmowało również żonę i jego małoletnie dzieci. Przedłożona dokumentacja dawała również podstawę do przyjęcia, iż urząd konsularny uzyskał informację na temat nabycia przez W. T. obywatelstwa państwa obcego. Fakt ten potwierdza znajdujące się w aktach sprawy zawiadomienie Asystenta Kierownika ds. Obywatelstwa i Paszportów Wydziału Emigracji Rządu Palestyny z dnia [...] maja 1946 r., z którego jednoznacznie wynika, iż polski Konsul został poinformowany o wydaniu W. T. aktu naturalizacji palestyńskiej oraz o przekazaniu mu polskiego paszportu ojca skarżącego. Udowodnienie faktu przekazania Konsulowi informacji o nabyciu przez ojca skarżącego obywatelstwa państwa obcego dawało podstawę do przyjęcia, iż polski urząd konsularny stwierdził obcą przynależność państwową W. T. najpóźniej w dacie sporządzenia powołanego wyżej zawiadomienia. Tym samym orzekające w sprawie organy - pomimo odmiennych twierdzeń skarżącego - prawidłowo ustaliły, że po nabyciu obywatelstwa palestyńskiego ojciec skarżącego został zwolniony z mocy prawa od powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce, na podstawie art. 10 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W ocenie Sądu nieuprawnionym jest zatem twierdzenie skarżącego, iż brak jest w niniejszej sprawie dowodów na to, iż Konsul R.P. dowiedział się o nabyciu przez ojca skarżącego obywatelstwa palestyńskiego.

Ponadto za nieuprawniony uznał Sąd zarzut skarżącego, iż dla wywołania skutku w postaci zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego konieczne było stwierdzenie przez Konsula tego faktu stosownym aktem prawnym. Należy wskazać, iż prawidłowo ustaliły organy orzekające w sprawie, iż przesłanki z art. 10 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym zostały w niniejszej sprawie wyczerpane, bowiem udowodniono fakt nabycia przez ojca skarżącego obywatelstwa państwa obcego. Brak jest również podstaw aby twierdzić, iż poinformowanie Konsula R.P. w piśmie z dnia [...] maja 1946 r. o nabyciu przez W. T. obywatelstwa palestyńskiego nie było równoznaczne ze stwierdzeniem tego faktu przez właściwy organ, o którym mowa w art. 10 ust. 1 lit. b ustawy.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Y. A. P., podnosząc zarzuty naruszenia:

1) art. 3 § 1 i 2, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 7, 76, 77, 80 i 138 § 2 k.p.a., ponieważ Sąd I instancji błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie nie uwzględniając podniesionych w skardze zarzutów naruszenia wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, 77 i 80 k.p.a. i oddalił skargę na decyzję organu odwoławczego zamiast uchylić tę decyzję oraz utrzymaną nią wadliwą decyzję organu I instancji,

2) art. 10 ust. 1 lit. b. ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż ojciec skarżącego został zwolniony z powszechnego obowiązku wojskowego z dniem [...] maja 1946 r. tj. w dacie sporządzenia zawiadomienia Asystenta Kierownika ds. Obywatelstwa i Paszportów Wydziału Emigracji Rządu Palestyny potwierdzającego, iż polski Konsul został poinformowany o wydaniu W. T. aktu naturalizacji palestyńskiej,

3) § 26, 27, 29 i innych Rozporządzenia Ministra Spraw Wojskowych, Spraw Wewnętrznych i Opiekli Społecznej z dnia 7 lutego 1939 r. w sprawie wykonania ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 20, poz. 131 ze zm.) w zw. z art. 10 ust. 1 lit. b. ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym z powodu ich niezastosowania w stanie faktycznym sprawy,

4) art. 11 i 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż ojciec skarżącego W. T. najpóźniej z dniem [...] maja 1946 r. utracił polskie obywatelstwo, a wraz z nim skarżący będący wówczas małoletni.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2010 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanek zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego i w związku z nabyciem obywatelstwa obcego utraty obywatelstwa polskiego, bowiem całkowicie pominął przepisy Rozporządzenia wykonawczego z dnia 7 lutego 1939 r. w sprawie wykonania ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 20, poz. 131 ze zm.) do art. 10 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Z przepisów tego rozporządzenia wynikało, iż zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego, wbrew ustaleniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i organów administracji, musiało być stwierdzone dokumentem - poświadczeniem o zwolnieniu danej osoby od powszechnego obowiązku wojskowego. W następstwie tego zawiadamiano powiatową władzę administracji ogólnej, która skreślała osobę zwolnioną od powszechnego obowiązku wojskowego z listy poborowych lub zarządzała skreślenie jej z rejestru poborowych oraz zawiadamiała komendanta rejonu uzupełnień o skreśleniu, dołączając do zawiadomienia odebrany wojskowy dokument osobisty.

Sąd I instancji nie uwzględnił ponadto zarzutu braku zgromadzenia materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż w trakcie prowadzonego postępowania organy administracji nie przeprowadziły jakichkolwiek czynności poprzez zlecenie stosownych kwerend archiwalnych (np. w Archiwum Akt Nowych, Centralnym Archiwum Wojskowym) zmierzających do uzyskania dowodów, które mogłyby potwierdzić zwolnienie ojca skarżącego od powszechnego obowiązku wojskowego i utracie przez niego polskiego obywatelstwa. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie tylko nie wynikało zdaniem skarżącego, iż nie stwierdzono we właściwym trybie obcej przynależności państwowej, ale również nie wynikało, iż Konsul R.P. dowiedział się (otrzymał zawiadomienie) o nabyciu przez ojca skarżącego obywatelstwa palestyńskiego. Informacja na ten temat pochodziła bowiem wyłącznie z notatki sporządzonej przez urzędnika palestyńskiego. Adnotacja przez niego dokonana nie oznacza, iż faktycznie takie zdarzenie miało miejsce. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie zawiera wytworzonych przez władze polskie dowodów, które mogłyby potwierdzić wiarygodność przedmiotowej notatki. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, gdyby faktycznie urząd konsularny R.P. stwierdziłby istnienie obcej przynależności państwowej W. T. powiadomiłby o tym fakcie właściwe archiwa oraz Ministra Spraw Wewnętrznych celem dopełnienia formalności związanych z utratą obywatelstwa polskiego. W zebranym w sprawie materiale dowodowym brak jest jednak jakichkolwiek dowodów wskazujących na podjęcie takich czynności.

Skarżący kasacyjnie wskazał również, iż zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 24 lipca 1925 r. o obywatelstwie palestyńskim nabycie obywatelstwa palestyńskiego nie było związane czy też uzależnione od zawiadomienia obcych władz, czy też wreszcie od utraty obywatelstwa obcego (polskiego). Obywatelstwo palestyńskie miały prawo nabyć w szczególności osoby zamieszkujące co najmniej 2-3 lata na terytorium Palestyny, znające język angielski bądź hebrajski oraz które miały wolę nabycie tego obywatelstwa i przestrzegania jego porządku prawnego. Decyzję w tym przedmiocie podejmował Komisarz Rządu Palestyńskiego, który w szczególnie uzasadnionych przypadkach mógł nadać obywatelstwo palestyńskie osobom zamieszkującym krócej na terytorium Palestyny.

W związku z powyższym błędne było ustalenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż ojciec skarżącego został skutecznie zwolniony z mocy prawa z dniem [...] maja 1946 r. od powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce na podstawie art. 10 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, kiedy to urząd konsularny R.P. stwierdził uzyskanie obcej przynależności państwowej W. T. Przepisy przewidywały bowiem wydanie przez urząd konsularny R.P. poświadczenia o zwolnieniu go od powszechnego obowiązku wojskowego, na podstawie którego skreślano osobę z listy poborowych. Zdaniem skarżącego kasacyjnie w trakcie postępowania żadnych takich dowodów nie ujawniono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Jak wynika z treści skargi kasacyjnej, przedmiot zasadniczej rozbieżności pomiędzy stanowiskiem strony skarżącej, a ustaleniami przyjętymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stanowi ocena skutków prawnych, jakie wywołała notatka Asystenta Kierownika ds. Obywatelstwa i Paszportów Wydziału Emigracji Rządu Palestyny z dnia [...] maja 1946 r., z informacją, że Konsul RP został poinformowany o wydaniu W. T. aktu naturalizacji palestyńskiej oraz że jego polski paszport nr [...] został przekazany polskiemu Konsulowi. W ocenie Sądu I instancji, jak również organów administracji orzekających w sprawie oznacza to, że najpóźniej od dnia [...] maja 1946 r. W. T. (po zmianie nazwiska P.) nie podlegał już obowiązkowi służby wojskowej w Polsce, a zatem w tej dacie utracił obywatelstwo polskie w związku z posiadaniem nabytego wcześniej obywatelstwa obcego (palestyńskiego), albowiem od tej chwili nie dotyczył go wyjątek określony w art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Z kolei zdaniem strony skarżącej zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego musiało być stwierdzone dokumentem wydanym przez Konsula RP o zwolnieniu danej osoby od tego obowiązku.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 lit b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym od obowiązku tego wolne są osoby, które zgodnie z obowiązującymi przepisami o obywatelstwie polskim udowodnią fakt posiadania lub uzyskania obcej przynależności państwowej - od chwili stwierdzenia tego faktu przez powiatową władzę administracji ogólnej lub o ile chodzi o osoby zamieszkałe stale za granicą przez urząd konsularny R. P. W myśl natomiast art. 11 ust. 3 zd. trzecie tej ustawy prośby o zwolnienie osób, zamieszkałych stale za granicą, rozstrzyga urząd konsularny R. P. na podstawie prośby wniesionej do tego urzędu; odwołanie od odmownej decyzji rozstrzyga ostatecznie Minister Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych.

Jak wynika z akt sprawy ojciec skarżącego – W. T. (po zmianie nazwiska P.) w [...] 1946 r. nabył obywatelstwo palestyńskie, a następnie, po powstaniu Państwa Izrael nabył obywatelstwo izraelskie w dniu [...] maja 1948 r. Z uwagi na okoliczność, iż ojciec skarżącego nie starał się o zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego w toku ubiegania się przez niego o uzyskanie obywatelstwa palestyńskiego, decydujące znaczenie ma ustalenie, czy W. T.. został zwolniony od powszechnego obowiązku wojskowego w trybie przewidzianym w 10 ust. 1 pkt b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r., już po uzyskaniu palestyńskiej przynależności państwowej w [...] 1946 r. W kontekście niniejszej sprawy decydujące znaczenie będzie miała treść rozporządzenia Ministrów: Spraw Wojskowych, Spraw Wewnętrznych i Opieki Społecznej z dnia 7 lutego 1939 r. wydane w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych, Skarbu, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Komunikacji w sprawie wykonania ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 20, poz. 131). Przepisy zawarte w rozdziale II cyt. rozporządzenia odnoszą do art. 10 i 11 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Z przepisów tych jasno wynika, że zarówno dla stwierdzenia faktu posiadania obcej przynależności państwowej danej osoby, jak i zwolnienia jej od powszechnego obowiązku wojskowego w trybie art. 10 ust. 1 pkt b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, przewidziana była określona procedura inicjowana bądź z urzędu bądź na prośbę zainteresowanego (§ 26 ust. 1), która winna być zakończona wydaniem stosownego dokumentu przez właściwy organ (m.in. Konsula RP) dotyczącego zwolnienia danej osoby od powszechnego obowiązku wojskowego (§ 27 ust. 2). Następnie zawiadamiano powiatową władzę administracji ogólnej (§ 27 ust. 3), która skreślała osobę zwolnioną od powszechnego obowiązku wojskowego z listy poborowych lub zarządzała skreślenie jej z rejestru poborowych oraz zawiadamiała komendanta rejonu uzupełnień o skreśleniu, dołączając do zawiadomienia odebrany wojskowy dokument osobisty (§ 27 ust. 4).

Nie można zatem uznać, iż w przedmiotowej sprawie ojciec skarżącego został skutecznie zwolniony z mocy prawa od powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce na podstawie art. 10 ust. 1 lit b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku woskowym. Nie można bowiem utożsamiać faktu przeprowadzenia określonego postępowania i wydania stosownego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia osoby od powszechnego obowiązku wojskowego z notatką Asystenta Kierownika ds. Obywatelstwa i Paszportów Wydziału Emigracji Rządu Palestyny z dnia [...] maja 1946 r. o przekazaniu informacji polskiemu Konsulowi o wydaniu ojcu skarżącego aktu naturalizacji palestyńskiej. Uzyskanie bowiem takiego zawiadomienia mogło co najwyżej prowadzić do wszczęcia z urzędu przez organ stosownego postępowania w sprawie stwierdzenia faktu posiadania obywatelstwa państwa obcego przez tę osobę. Nie była to jednakże okoliczność powodująca zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego z mocy prawa na podstawie art. 10 ust. 1 lit. b cyt. ustawy. Zwolnienie takie wymagało wydania określonej decyzji przez właściwy organ.

Za taką interpretacją przepisów przemawia również analiza treści całego art. 10 ustawy, który stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku służby wojskowej. Każda z przesłanek zwolnienia ze służby wojskowej wyrażona w tym przepisie wymagała stosownego orzeczenia właściwego organu.

W okolicznościach niniejszej sprawy zarówno Sąd I instancji, jak i organy administracji pominęły całkowicie przepisy rozporządzenia w sprawie wykonania ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, co skutkować musiało uznaniem zarzutu skargi kasacyjnej w tym zakresie.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok. Ponieważ nie stwierdzono naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznał skargę Y. A. P. i na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...].

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie ar. 200 i 203 pkt. 1 p.p.s.a, które obejmują zwrot opłat poniesionych przez skarżącego oraz zwrot wynagrodzenia adwokackiego według norm przepisanych.