Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 194/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3, pkt 1  lit. a, pkt 2,2a,22,23  lit. c, art. 5 ust. 4
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 3 ust. 2b pkt 2, art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 13 pkt 6
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza N. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr MGOPS[...]Burmistrz Miasta i Gminy N., na podstawie art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 8 pkt 4a, 5, 6, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), odmówił H. W. przyznania świadczenia na okres zasiłkowy 2012/2013 w formie zasiłku rodzinnego wnioskowanego na dzieci A. W., M. W., S. W., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego wnioskowanego na A. W., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wnioskowanego na A. W., M. W., S. W., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - na S. W..

Uzasadniając decyzję organ wskazał, iż ustalony na podstawie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w N. za rok 2011 r. dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł, a tym samym przekroczył o [...] zł kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego (623 zł), która jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego ([...] zł). Zaznaczył również, że nie uwzględnił kwoty [...] zł jako dochodu utraconego, gdyż kwota została wypłacona jako wynagrodzenie męża wnioskodawczyni, a przez dochód utracony rozumie się utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji H. W. zakwestionowała jako błędne nieuwzględnienie przez organ kwoty [...] zł jako dochodu utraconego. Wyjaśniła, że kwotę tą jej mąż otrzymał w ramach dodatku spisowego i nagrody, wypłaconych w miesiącach kwiecień – sierpień 2012 r. za organizację Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań. Kwestionując stanowisko organu powołała się na stanowisko Ministerstwa Finansów, zgodnie z którym wypłacone dodatki spisowe i nagrody przyznane pracownikom jednostek statystyki publicznej i jednostek samorządu terytorialnego, oddelegowanym przez komisarzy spisowych do pracy w biurach spisowych, nie stanowią przychodów ze stosunku pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], na podstawie art. 3 pkt 2, art. 4 ust. 2 pkt 1, akt 5 ust. 1, ust. 4, art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2, art. 12a, art. 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 14 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy, powołując się na treść art. 5 ust. 1 ww. ustawy wyjaśnił, że zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, kwoty 623 zł. W rodzinie wnioskodawczyni kryterium dochodowe wynosi 539 zł. W dalszej części organ wskazał, iż dochód rodziny H. W. w 2011 r. wyniósł [...] zł. Dochód ten po pomniejszeniu o koszty jego uzyskania, należny podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wyniósł [...] zł. Na tej podstawie ustalono miesięczny dochód rodziny na kwotę [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł. Kwota ta przekracza ustalone kryterium dochodowe uprawnionego do przyznania świadczeń rodzinnych, a różnica między dochodem osoby w rodzinie ([...] zł), a kryterium dochodowym przekracza kwotę najniższego zasiłku rodzinnego (77 zł). Odnosząc się do zarzutu odwołującej nieuwzględnienia kwoty [...] zł jako dochodu utraconego, organ wyjaśnił, że kwota ta, uzyskana tytułem dodatków i nagrody, nie może zostać uznana za dochód utracony, albowiem w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyjaśnił, co należy traktować jako dochód utracony i uzyskane dodatki spisowe i nagroda nie mogą być uznane za taki dochód.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. H. W. ponownie zarzuciła organowi nieuwzględnienie uzyskanych przez męża dodatków spisowych i nagrody jako dochodu utraconego. Powołując się na stanowisko Ministerstwa Finansów zawarte w piśmie z [...] listopada 2010 r. znak: [...] kierowanym do Dyrektora Departamentu Administracyjno-Budżetowego w Głównym Urzędzie Statystycznym, za kwestionowała uznanie spornej kwoty jako wynagrodzenie ze stosunku pracy. Przywołując treść tego pisma wskazała, że dodatki spisowe i nagrody otrzymywane przez te osoby nie są związane ze stosunkiem pracy, ale wykonywaniem zleconych przez komisarza spisowego dodatkowych zadań w ramach prac w biurze spisowym, wobec czego nie stanowią przychodu ze stosunku pracy. Ponadto powołała się na pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w N. z dnia [...] marca 2011 r. (znak: [...]), z którego wynika, że wykonywane przez pracowników urzędów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego czynności spisowe zlecone przez komisarzy spisowych należy zaliczyć do przychodów z działalności wykonywanej osobiście. Dodatkowo, powołując się na treść art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazała, że przez inną pracę zarobkową należy rozumieć pracę wykonywaną na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą itd., a jej mąż – J. W. wykonywał pracę w Gminnym Biurze Spisowym na podstawie stosunku służbowego. Powołany został na to stanowisko Zarządzeniem Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] grudnia 2010 r. [...]. Za wykonaną pracę otrzymał wynagrodzenie w postaci dodatków spisowych i nagrody, a dochód ten został utracony po zakończeniu prac związanych ze spisem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu poza powtórzeniem argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji organ podniósł, że organy orzekające w sprawie, w pierwszej jak i drugiej instancji, ustalając dochód rodziny skarżącej opierały się na zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w N., a dane zawarte w takim zaświadczeniu nie podlegają ocenie organów administracji właściwych w sprawach zasiłku rodzinnego. Zaświadczenie to stanowi bowiem potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji. SKO zaznaczyło też, że skarżąca nie zgłosiła wniosku o pomniejszenie dochodu rodziny o dochód utracony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości albo w części następuje wyłącznie wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b); inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W zakresie powyższej oceny stwierdzić należy, że skarga jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wniosku H. W. o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci A., M. i S. W. stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn.zm.).

W rozpoznawanej sprawie bezspornym pozostaje fakt, że skarżąca jest osobą uprawnioną do ubiegania się o zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie jej dzieci - w myśl art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Bezsporna pozostaje także wysokość dochodu członków rodziny (w tym dochodu męża skarżącej) uzyskanego w roku 2011. Istotę sporu pomiędzy organami administracji oraz skarżącą stanowi natomiast kwestia uwzględnienia jako dochodu utraconego – kwoty [...] zł uzyskanej w 2011 r. przez męża skarżącej z tytułu wynagrodzenia za udział w organizacji Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań, która obejmowała 5 dodatków spisowych (za miesiące IV-VIII) i nagrodę (miesiąc VIII) (vide zaświadczenie Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...].09.2012r.).

Stosownie do art. 5 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy), zasiłek rodzinny przysługuje osobom uprawnionym, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (taka sytuacja istnienie w niniejszej sprawie) zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 623,00 zł (ust. 2). W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje (ust. 3).

Zgodnie z art. 5 ust. 4 ww. ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Wyjaśnić należy, iż pojęcie "dochodu" ustawodawca zdefiniował w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przez "dochód członka rodziny" ustawodawca rozumie przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a), a przez dochód rodziny – sumę dochodów członków rodziny. Natomiast okresem zasiłkowym jest okres od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10). Z kolei pojęcie "utrata dochodu" oznacza utratę dochodu spowodowaną między innymi utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło (art. 3 pkt 23 lit. c). Przy czym ilekroć w ustawie jest mowa o "zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej" – oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy). Z przywołanych powyżej przepisów wynika, iż organ rozpatrujący wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego, powinien porównać obliczony przez siebie (na podstawie przedłożonych dokumentów) dochód członka rodziny uzyskany w roku poprzedzającym okres zasiłkowy z przyjętym w ustawie kryterium dochodowym. W sytuacji jednak gdy nastąpią określone przez ustawodawcę zmiany w sytuacji dochodowej pomiędzy dochodem uzyskanym w roku poprzedzającym okres zasiłkowy a dochodem osiąganym w dacie rozpoznawania wniosku, polegające na utracie dochodu, w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy, organ winien mieć na uwadze, by od uzyskanego w tym roku dochodu odpowiednio odliczyć dochód utracony, również po tym roku. Nie uwzględnia się więc dochodu utraconego przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, jak również utraconego po tym roku.

Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że dochód rodziny na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w N. za 2011 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...] zł, tym samym przekroczył kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego tj. 623 zł o [...] zł, która jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego (77 zł). Organ nie uwzględnił kwoty [...] zł jako dochodu utraconego, ponieważ kwota ta została wypłacona jako wynagrodzenie (w ramach stosunku pracy), wskazując, że zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy przez utratę dochodu rozumie się utratę dochodu spowodowana utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło.

W odwołaniu od powyższej decyzji H. W. zarzuciła, że MGOPS nieprawidłowo uznał dochód męża osiągnięty w ramach dodatku spisowego i nagrody, wypłacone w miesiącach kwiecień-sierpień 2012r. za organizację Narodowego Spisu Powszechnego Ludności Mieszkań w [...]wysokości zł, jako wynagrodzenie w ramach stosunku pracy, odmawiając uznania go za dochód utracony. Strona wskazał, że stanowisko takie jest sprzeczne ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów z dnia [...] listopada 2010 r. wyrażonym w analogicznej sprawie przyznawania dodatków spisowych i nagród na rzecz osób wykonujących prace związane z Powszechnym Spisem Rolnym 2010 r. Podkreśliła, że pracownicy oddelegowani przez komisarzy spisowych do pracy w biurach spisowych za czas wykonywania prac spisowych zachowują prawo do wynagrodzenia u swojego pracodawcy, jednocześnie w związku z wykonywaniem prac spisowych mogą być im przyznane dodatki spisowe i nagrody, które nie są związane z ich stosunkiem pracy, ale wykonywaniem prac zleconych przez komisarza spisowego dodatkowych zadań w ramach prac w biurze spisowym. Strona dołączyła do odwołania zarządzenie nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] grudnia 2010 r. w sprawie powołania Zastępcy Gminnego Komisarza Spisowego i utworzenia Gminnego Biura Spisowego oraz przywołane pismo Ministerstwa Finansów z dnia [...] listopada 2010r.

W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. ustaliło, że rodzina H. W. w roku 2011r. (poprzedzającym okres zasiłkowy) uzyskała dochód w kwocie [...] zł, na którą złożył się dochód męża wnioskodawczyni ustalony na podstawie przedłożonego zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia [...] września 2012r. nr [...]. Dochód rodziny został pomniejszony o koszty uzyskania przychodu kosztów uzyskania przychodów, należnego podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne i wyniósł on [...] zł. Po podzieleniu tej kwoty przez 12 miesięcy, miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w pięcioosobowej rodzinie dało kwotę [...] zł. Kwota ta niewątpliwie przekracza kwotę kryterium dochodowego, tj. 623 zł (o [...] zł). Odnosząc się do zarzutu odwołania organ odwoławczy stwierdził, że dochód J. W. w kwocie [...] zł uzyskany w roku 2011 tytułem dodatków spisowych za miesiące od kwietnia do sierpnia 2011 r. i nagroda w sierpniu 2011 r. nie jest dochodem utraconym, albowiem ustawodawca w art. 3 pkt 23 lit. a - i nie wymienił jako dochód utracony dodatków spisowych i nagród. W ocenie organu odwoławczego oznacza to brak podstaw prawnych by pomniejszyć o sporną kwotę dochód uzyskany w 2011r.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie konieczność eliminacji z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wynikała z naruszenia przez organy administracji publicznej zarówno przepisów prawa materialnego – ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ich wykładnię, jak również przepisów postępowania - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn.zm., przywoływanej jako: "K.p.a."). Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakazuje organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Oznacza to, iż organy administracji publicznej mają obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej. Organ administracji jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do państwa - art. 8 K.p.a. (por. wyrok NSA OZ w Lublinie z dnia 7 października 1983 r., sygn. akt SA/Lu 240/83). Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Z kolei, stosownie do treści art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Z art. 77 § 1 K.p.a. wynika bowiem obowiązek organu administracji zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń.

Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero, bowiem jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 K.p.a.

W okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie przed organami administracji publicznej zostało przeprowadzone z naruszeniem powyższych zasad, co doprowadziło do poprzestania na ogólnikowej interpretacji brzmienia przepisu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechania ustalenia w sprawie prawdy obiektywnej, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i dokonania właściwej wykładni normy prawnej kreującej pojęcie "dochodu utraconego" i wynikającego z tego obowiązku odpowiedniego pomniejszenia dochodu członka rodziny o dochód utracony – przepisów art. 3 pkt 2a, pkt 22 i pkt 23 lit. c w zw. z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 2 dołączonego do odwołania zarządzenia Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w sprawie powołania Zastępcy Gminnego Komisarza Spisowego i utworzenia Gminnego Biura Spisowego, mąż skarżącej J. W. jako pracownik Urzędu Miasta i Gminy N. został powołany w skład Gminnego Biura Spisowego pełniącego funkcję Lidera Gminnego, zgodnie z wymogami Centralnego Biura Spisowego.

Już z treści tego aktu prawnego wynika jednoznacznie, że mężowi skarżącej jako pracownikowi samorządowemu (Urzędu Miasta i Gminy N.) Burmistrz powierzył dodatkową funkcję, niezwiązaną bezpośrednio z jego podstawowym stosunkiem pracy. Podstawę prawną dla wydania tego aktu stanowiła ustawa z dnia 4 marca 2010 r. o narodowym spisie powszechnym ludności i mieszkań w 2011 r. (Dz.U. Nr 47, poz. 277), która uregulowała zakres, formę i tryb przeprowadzenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań oraz zakres, formę i tryb prac związanych z jego przygotowaniem i opracowaniem wyników (art. 1 ust. 1). Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy spis przeprowadzony został na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. Stosownie do treści art. 15 ust. 3 ww. ustawy, na terenie gminy pracami spisowymi kierował wójt (burmistrz, prezydent miasta) – jako gminny komisarz spisowy. Zastępcą gminnego komisarza spisowego była osoba wyznaczona przez gminnego komisarza spisowego. Do wykonywania określonych ustawą prac spisowych gminni komisarze spisowi utworzyć mieli gminne biura spisowe, którymi kierowali (art. 17 ust. 1 pkt 3 i ust. 5). Zgodnie z art. 18 pkt 2 lit. b i c ustawy, zadania gmin w ramach prac spisowych obejmowały między innymi zadania zakresu administracji rządowej zlecone na podstawie ustawy, polegające na przygotowaniu, zorganizowaniu i przeprowadzeniu spisu na terenie gminy, w tym na: zapewnieniu funkcjonowania gminnych biur spisowych oraz delegowaniu pracowników urzędu gminy do prac spisowych.

Art. 20 ww. ustawy stanowi, że prace spisowe są finansowane ze środków budżetu państwa ujmowanych w części dotyczącej Głównego Urzędu Statystycznego (ust. 1). Osoby wykonujące prace spisowe, z wyłączeniem osób, o których mowa w ust. 4, otrzymują wynagrodzenie w ramach umów zlecenia lub umów o dzieło, zawieranych na wykonanie określonych czynności (ust. 3). Zgodnie z ust. 4 art. 20 pracownicy jednostek służb statystyki publicznej i jednostek samorządu terytorialnego, oddelegowani przez komisarzy spisowych do pracy w biurach spisowych, za czas wykonywania prac spisowych zachowują prawo do wynagrodzenia u swojego pracodawcy. Osobom, o których mowa w ust. 4, zastępcom komisarzy spisowych i innym pracownikom jednostek służb statystyki publicznej wykonującym prace spisowe mogą być przyznawane dodatki spisowe i nagrody, a komisarzom spisowym – nagrody (ust. 5). Wysokość i kryteria przyznawania dodatków spisowych i nagród, o których mowa w ust. 5, określiła Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 17 grudnia 2010 r. w sprawie wynagrodzenia za wykonywanie czynności związanych z narodowym spisem powszechnym ludności i mieszkań w 2011r. (Dz.U. Nr 239, poz. 1595) - na podstawie delegacji ustawowej art. 20 ust. 6. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia dodatek spisowy jest przyznawany za poprawne wykonywanie prac, o których mowa w art. 7 ustawy, z kolei nagroda mogła być przyznana po zakończeniu poszczególnych etapów prac spisowych, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 ustawy, w wypadku pracowników jednostek samorządu terytorialnego oddelegowanych przez komisarzy spisowych do pracy w biurach spisowych – w wysokości nieprzekraczającej przeciętnego wynagrodzenia (§ 4 ust. 1 i ust. 4 pkt 4 rozporządzenia).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód oznacza m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Organy zupełnie pominęły konieczność ustalenia charakteru spornego dochodu członka rodziny skarżącej dowolnie traktując go jako wynagrodzenie w ramach stosunku pracy. Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 2b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2012, poz. 361) za dochody (przychody) osób fizycznych osiągane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegające obowiązkowi podatkowemu uważa się w szczególności dochody (przychody) z: 1) pracy wykonywanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy 2) działalność wykonywaną osobiście na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia (...). Odrębnymi źródłami przychodu są stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcja rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta oraz działalność wykonywana osobiście (art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o p.d.o.f.). Za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, uważa się także przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności (...), a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej (art. 13 pkt 6 u.p.d.o.f.). Stwierdzić należy jednak, że przychód pochodzić będzie z działalności wykonywanej osobiście tylko wówczas, gdy wykonywanie zleconych przez organ władzy czynności nie odbywa się w ramach stosunku pracy. Jeżeli natomiast wykonywanie czynności zleconych odbywa się w ramach obowiązków pracowniczych, przychody z tych czynności będą przychodami ze stosunku pracy (Adam Bartosiewicz, Ryszard Kubacki, Komentarz do art. 10, art. 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, LEX/el. 2013). Powyższy rodzaj przychodu podlega opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wobec tego z oczywistych względów będzie wykazany w zaświadczeniu z właściwego urzędu skarbowego jako część dochodu członka rodziny skarżącej uzyskanego w 2011r.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uzyskany przez J. W. przychód z tytułu dodatków spisowych i nagród za wykonywanie prac spisowych w ramach czynności związanych z narodowym spisem powszechnym ludności i mieszkań w 2011 r. nie stanowi jego wynagrodzenia ze stosunku pracy jako pracownika Urzędu Miasta i Gminy w N.. Należy zatem traktować go jako odrębne źródło przychodu aczkolwiek związanego pośrednio ze stosunkiem pracy, bowiem powołanym w skład biura spisowego, zgodnie y unormowaniami ustawy, mógł być pracownik jednostki samorządu terytorialnego oddelegowany jedynie do prac spisowych. W ocenie Sądu, tego rodzaju czynności zakwalifikować należy jako inną pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jednocześnie zaznaczyć należy, iż przepis art. 3 pkt 23 lit c mówiący o utracie dochodu w związku z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w żadnym miejscu nie wskazuje by przez utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej rozumieć całkowite zaprzestanie wykonywanej pracy. Takie rozumienie wskazanego przepisu doprowadziłoby do sytuacji, w której jego stosowanie ograniczyłoby się do osób, które stały się bezrobotne. Celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest finansowe wsparcie rodzin uzyskujących dochody określonej wysokości, a nie tylko osób które utraciły je zupełnie. Zatem utrata tak rozumianego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nastąpi nie tylko w wyniku całkowitej utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale również w przypadku gdy osoba utraciła jedno ze źródeł dochodu, lub też jej wynagrodzenie zostało zmienione z lepiej płatnego na rzecz gorzej płatnego (por. wyrok NSA z 14 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 759/12, wyrok NSA z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1323/07).

Wynagrodzenie w postaci dodatków spisowych i nagrody uzyskane zostało przez męża skarżącej w 2011 r. za czynności wykonywane w ramach Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań. Po zakończeniu tego spisu J. W. utracił prawo to tego typu dochodu i w okresie zasiłkowym już go nie otrzymywał, a więc utracił też dochód z tego tytułu. W związku z ustaleniem przez Sąd, iż utrata dodatków i nagrody w roku kolejnym wiąże się z utratą dochodu oraz, że utrata dochodu określona w art. 3 pkt 22 lit. c nie musi oznaczać całkowitej utraty zatrudnienia lub pracy zarobkowej, przyjąć należy stanowisko, iż organ błędnie uznał, iż kwota [...] zł nie jest dochodem utraconym, przez co nie zastosował art. 5 ust 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji miało wpływ na niewłaściwe obliczenie dochodu członka rodziny. Powyższe skutkować mogło niewłaściwym stwierdzeniem, iż dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekracza ustalone w art. 5 ust. 1 ww. ustawy kryterium dochodowe.

Sąd nie podzielił argumentu podniesionego przez organ, który w odpowiedzi na skargę przyznał, że dane dotyczące dochodu podatnika wykazane w zaświadczeniu urzędu skarbowego nie podlegają ocenie organów. Przyznać trzeba, że organ jest związany treścią zawartych w takim zaświadczeniu danych, jednak przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych zobowiązują organ rozpatrujący wniosek do wykorzystania tych danych przy samodzielnym obliczeniu dochodu rodziny na osobę. Niezrozumiałe jest też stanowisko organu, iż skoro skarżąca nie zgłosiła wniosku o pomniejszenie dochodu rodziny o dochód utracony, to też organ tego nie uczynił. Żaden z przepisów nie nakłada na wnioskodawcę takiego obowiązku, a z treści art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż to organ obliczając dochód członka rodziny powinien nie uwzględnić w tych obliczeniach dochodu utraconego. W istocie znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych w pkt 4 części I (str. 3) nie został w ogóle wypełniony jednakże ów brak wobec wątpliwości organu mógł być uzupełniony na wezwanie organu. Ponadto skarżąca dołączyła do wniosku zaświadczenie Burmistrza wskazujące na charakter dochodu, które nie zostało przeanalizowane, a w odwołaniu jednoznacznie domagała się uwzględnienia spornej kwoty jako dochodu utraconego przez jej męża. O ile organ miał wątpliwości mógł także wezwać stronę do przełożenia innych dokumentów wskazujących na charakter uzyskanego dochodu np. zeznanie roczne PIT za 2011 r.

Ponownie rozpatrując sprawę organ winien, uwzględniając powyższą ocenę prawną i wskazania, podjąć niezbędne czynności celem ustalenia czy w istocie członek rodziny skarżącej utracił sporny dochód w okresie wskazanym w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie ponownie obliczyć dochód członka rodziny – męża skarżącej w 2011 r. z ewentualnym uwzględnieniem kwoty dochodu utraconego. Umożliwi to odpowiednio prawidłowe ustalenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę i w konsekwencji ponowną ocenę czy skarżąca spełnia ustalone w ustawie kryterium dochodowe uprawniające ją do otrzymania świadczenia rodzinnego wraz z wnioskowanymi dodatkami.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku ma podstawę w art. 152 P.p.s.a.