Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 352/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz K. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] (Wojewoda) decyzją z dnia [...] marca 2015 r. stwierdził, że K. J. (Skarżący) S. K. i B. S. posiadają w częściach ułamkowych wskazanych w decyzji prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. J. nieruchomości w miejscowości [...] pow. [...], woj. [...], obecnie [...]. Jak podstawę prawną rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090),dalej : "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."

Z uzasadnienia decyzji Wojewody wynika, że w jego ocenie poprzedniczka prawna Skarżącego pozostawiła poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej majątek o powierzchni [...]ha.

Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Skarżącego, w którym Skarżący kwestionował ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji, wywodząc, że majątek pozostawiony przez A. J. miał większą powierzchnię, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 2 k.p.a.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł do tutejszego sądu skargę podnosząc zarzut naruszenia art. 7, art.8 , art. 10, art. 12, art. 77 i art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz art. 79 k.p.a. jak również art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Z uwagi na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu, treści uzasadnienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że zgromadzone w aktach administracyjnych dowody są wystarczające do wydania merytorycznej decyzji przez organ drugiej instancji, zwłaszcza że w aktach sprawy znajdują się również operaty szacunkowe i nie ma wątpliwości co do faktu uprawnienia do rekompensaty. Szukanie nowych dowodów jedynie pod tezę, którą przyjął organ naruszałoby słuszny interes obywatela i stało w sprzeczności z zasadami państwa prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 2 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej wyeliminowanie z obrotu.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z brzmieniem art. 138 § 2 k.p.a. organ może wydać decyzję kasacyjną, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wyraźnie zatem Kodeks wyodrębnia dwie przesłanki wydania decyzji przez organ odwoławczy, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a mianowicie:

a) stanowcze stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksu oraz/lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych,

b) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Użycie w tym przepisie przeciwstawnego spójnika "a" oznacza, że dla zastosowania przez organ drugiej instancji art. 138 § 2 k.p.a. konieczne jest łączne spełnienie obu przesłanek.

Sąd nie podziela stanowiska organu, że w niniejszej sprawie spełnione zostały kumulatywnie obie przywołane wyżej przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

Organ drugiej instancji wskazał, że w jego ocenie decyzja Wojewody nie wyjaśnia wszystkich wątpliwości w sprawie, bo z dowodów zgromadzonych w aktach sprawy wynika różna powierzchnia majątku pozostawionego przez A. J. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. W ocenie Ministra decyzja Wojewody nie wyjaśnia wątpliwości co do powierzchni majątku ani przyczyn odmowy dania wiarygodności poszczególnym dowodom. Minister wskazał, że organ pierwszej instancji mógł zwrócić się o oryginały dokumentów do strony lub do odpowiednich archiwów, jak również dysponował szeregiem środków dowodowych takich jak powołanie biegłego, przesłuchanie świadka, przeprowadzenie rozprawy administracyjnej i przesłuchanie stron.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego, w zakresie ustalenia jaki majątek pozostawiony został przez A. J. poza obecnymi granicami Polski, zgromadzony został materiał dowodowy w postaci :

1. oświadczeń J. S. i W. S. z dnia [...] listopada 1990 r., sporządzonych w formie pisemnej,

2. uwierzytelnionej kserokopii zaświadczenia z Państwowego Archiwum [...] z [...] lutego 2009 r. nr [...], z którego wynika, że według stanu na dzień 1 lipca 1938 r. A.J. posiadała działkę gruntu o powierzchni [...]ha,

3. szkicu majątku [...] sporządzonego w 1927 r.,

4. oświadczeń K. S. oraz W. S. z dnia [...] grudnia 2009 r. sporządzonych w formie pisemnej, z podpisem notarialnie poświadczony, zawierające klauzulę o pouczeniu o odpowiedzialności karnej oraz informację, że w stosunku do właściciela składający oświadczenia nie byli osobami bliskimi,

5. uwierzytelnionej kserokopii aktu notarialnego obejmującego pełnomocnictwo udzielone przez A.J. jej mężowi, W. J. do zarządzania jej majątkiem, z [...] stycznia 1929 roku,

6. akt personalno-odznaczeniowych z okresu międzywojennego dotyczące W. J., nadesłane przez Centralne Archiwum [...],

7. protokołów przesłuchania [...] czerwca 2011 r. w Urzędzie Miasta [...] świadków: K. S. i W. S.

8. uwierzytelnionej kserokopii zaświadczenia nr [...] Polsko-Radzieckiej Komisji Mieszanej do spraw Ewakuacji dotyczącego repatriacji A.J.

Następnie wskazać należy, że Wojewoda w decyzji z dnia [...] marca 2015 r. wyjaśnił przyczyny dla których nie uznał za dowód oświadczeń z [...] listopada 1990 r (z uwagi nie zachowanie formy wymaganej ustawą z 8 lipca 2005 r.), uwierzytelnionej kserokopii aktu notarialnego obejmującego pełnomocnictwo udzielonego przez A. J. jej mężowi (ponieważ brak jest informacji o powierzchni majątku), szkicu majątku [...] (jako sporządzonego w 1927 r., a nie na dzień opuszczenia majątku), akt personalnych W. J. (z uwagi na brak w nich informacji o powierzchni i składzie majątku), oświadczeń świadków K. i J. S. z dnia [...] grudnia 2009 r. (bowiem w toku przesłuchania przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2011 r. świadkowie ci nie pamiętali powierzchni gruntów).

Oznacza to, że Wojewoda szczegółowo wyjaśnił, z jakich przyczyn odmawia mocy dowodowej określonym dowodom. W konsekwencji, za niezasadny uznać należy pogląd organu drugiej instancji, że Wojewoda nie wyjaśnił dlaczego odmówił dania wiary poszczególnym dowodom.

Wojewoda wyjaśnił również, że za dowód określający stan nieruchomości na dzień jej pozostawienia oraz potwierdzający okoliczności opuszczenia byłego terytorium RP przyjął

1) uwierzytelnioną kserokopię zaświadczenia z Państwowego Archiwum [...] z [...] lutego 2009 r. nr [...]oraz protokoły z przesłuchania [...] czerwca 2011 r. w Urzędzie Miasta [...] świadków: Pani K. S. i Pana W. S., z którego wynika, że Pani A. J. pozostawiła w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], gospodarstwo o łącznej powierzchni [...] ha, w tym duży sad (bez określenia powierzchni, ilości i rodzaju nasadzeń), duży las mieszany (bez określenia powierzchni, ilości i wieku drzew), 2 stawy rybne (bez określenia powierzchni) oraz zabudowania:

- duży dom mieszkalny, bez określenia materiałów z jakich został wybudowany, powierzchni i roku budowy

- zabudowania gospodarcze, bez określenia ilości, rodzaju, materiałów z jakich zostały zbudowane, powierzchni i roku budowy,

- młyn, bez określenia materiałów z jakich został wykonany, powierzchni i roku budowy,

2) uwierzytelnioną kserokopię zaświadczenia nr [...] Polsko-Radzieckiej Komisji Mieszanej do spraw Ewakuacji dotyczącego repatriacji Pani A. J.

Jednocześnie, Wojewoda w swojej decyzji wyjaśnił, że pismem z [...] czerwca 2013 r. wystąpił do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w K. i Archiwum Państwowego w O. o odnalezienie dokumentów potwierdzających pozostawienie przez Panią A. J. nieruchomości w miejscowości [...].

Archiwum Państwowe w K. pismem z [...] czerwca 2013 r. i Archiwum Akt Nowych pismem z [...] lipca 2013 r. poinformowały o nieodnalezieniu dokumentacji potwierdzającej pozostawienie ww. nieruchomości. Archiwum Państwowe w O. przy piśmie z [...] lipca 2013 r. przesłało uwierzytelnioną kserokopię karty ewidencyjnej Pani A. J. z [...] września 1947 r., jednocześnie informując o nieodnalezieniu materiałów dotyczących pozostawienia mienia w miejscowości [...].

Wojewoda wskazał także, że dokonanie oględzin pozostawionej nieruchomości nie jest możliwe, gdyż zgodnie z ustawą z 8 lipca 2005 r. należy ustalić stan nieruchomości na dzień jej opuszczenia, a nie na dzień wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Organ pierwszej instancji wskazał także, że przesłuchanie którejkolwiek ze stron postępowania w celu ustalenia składników pozostawionej nieruchomości jest nieuzasadnione, gdyż ich wiedza, ze względu na młody wiek stron w chwili repatriacji właścicielki pozostawionej nieruchomości (Pan B. S. - 8 lat, Pan S. K. 2 lata) jest niewystarczająca, a pozostałe strony urodziły się na obecnym terytorium państwa polskiego. Wojewoda podkreślił, że trudno od osób w wieku 2 i 8 lat oczekiwać możliwości szczegółowego określenia składników nieruchomości z uwagi na wiek tych osób oraz brak posiadania przez nie realnej oceny nieruchomości i znajdujących się na niej zabudowań, w tym wielkości budynków oraz materiałów z których są wykonane.

W aktach administracyjnych znajduje się również operat oszacowania nieruchomości pozostawionej za granicą we wsi [...] w pow. [...], woj. [...], obecnie na terytorium [...] sporządzony w dniu [...] września 2014 r. przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego.

Końcowo sąd wskazuje, że z treści uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji nie wynika, by organ odmówił dania wiary jakiemukolwiek dokumentowi z uwagi na fakt złożenia jego nie poświadczonej kserokopii. Wobec powyższego, stanowisko organu drugiej instancji, zgodnie z którym Wojewoda mógł zwrócić się o nadesłanie oryginałów dokumentów do strony lub do biegłego nie może znaleźć zastosowania w realiach niniejszej sprawy.

W ocenie sądu oznacza to, że organ pierwszej instancji zebrał i przeanalizował dostępny mu materiał dowodowy a następnie poczynił na tej podstawie ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę wydania decyzji.

Wobec złożenia przez Skarżącego odwołania, w którym kwestionował on prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez organ pierwszej instancji, rzeczą organu odwoławczego było stwierdzenie, czy ocena materiału dowodowego dokonana została zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 80 k.p.a., ewentualnie wykazanie, że Wojewoda wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Tymczasem, w świetle stanowiska wyrażonego przez Wojewodę oraz szczegółowego opisania podjętych przez niego czynności mających na celu ustalenie stanu faktycznego, zalecenia organu drugiej instancji uznać należy jedynie za zacytowanie wymienionych w k.p.a. środków dowodowych z których skorzystać może organ administracyjny. Zalecenia te pozostają jednak bez żadnego związku z realiami niniejszej sprawy.

Organ drugiej instancji nie wskazał żadnych przyczyn, dla których nie podziela dokonanej przez Wojewodę oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym wskazanych przez niego przyczyn odmowy dania wiarygodności poszczególnym dowodom. Z uzasadnienia decyzji Ministra nie wynika, czy uważa on, że strony mające w chwili repatriacji 8 lat i 2 lata mogą mieć wiedzę o składnikach majątku, nie wiadomo również, czy w ocenie organu drugiej instancji wiedzę taką mają strony urodzone już na terytorium Polski. Minister nie wskazał również jaka opinia biegłego (jakiej specjalizacji i dotycząca jakich okoliczności), w jego ocenie, przyczyniłaby się do wyjaśnienia wątpliwości w sprawie, ani też do jakich jeszcze archiwów mógłby zwrócić się Wojewoda. Minister nie wskazał również czy w jego ocenie oświadczenia świadków z [...] listopada 1990 r., mogły stanowić dowód w sprawie, czy istnieją podstawy by wyjaśnienia Skarżącego, zgodnie z którymi za wiarygodne w zakresie powierzchni pozostawionego majątku uznać należy informacje zawarte w oświadczeniach świadków z [...] grudnia 2009 r., w sytuacji w której w zeznaniach z [...] czerwca 2011 r. wskazali oni, że tej powierzchni nie są w stanie podać. Nie wiadomo również, czy Minister uważa, że pełnomocnictwo i akta personalne odznaczeniowe mogą być uznane za dowód potwierdzający powierzchnię majątku pozostawionego przez A. J.

Podsumowując, w ocenie sądu Minister nie wykazał by decyzja Wojewody wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, co stanowi jeden z warunków zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

W ocenie sądu, w realiach niniejszej sprawy, do organu drugiej instancji należało ponowne rozpatrzenie sprawy i rozstrzygnięcie, czy uznać należy za uzasadnione stanowisko Skarżącego, zgodnie z którym A. J. pozostawiła majątek o powierzchni około [...] ha czy też uznać należy, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na poczynienie takich ustaleń a powierzchnia majątku wynosiła [...] ha.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że Skarżący konsekwentnie (poczynając od pisma z dnia [...] października 2011 r. poczynając a na skardze wniesionej do tutejszego sądu kończąc) podnosił zarzut nie powiadomienie go o terminie przesłuchania świadków w dniu [...] czerwca 2011 r. wyjaśniając, że powiadomienie go o terminie przesłuchania i umożliwienie mu zadawania świadkom pytań doprowadziłoby do wyjaśnienia wątpliwości co do powierzchni pozostawionego majątku.

Zaniechanie przeprowadzenia tego dowodu uznać należy za naruszenie przepisów postępowania. Organ drugiej instancji nie dostrzegł go jednak ani wydając w dniu [...] października 2012 r. decyzję o uchyleniu decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2012 r. i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpoznania ani w zaskarżonej ocenie do sądu decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r.

Sąd podkreśla w tym miejscu, że uchybienie to mogło być sanowane przez organ drugiej instancji poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków w trybie art. 136 k.p.a.

Jednocześnie, zwrócić należy uwagę na fakt, że Skarżący wprost wskazał w skardze, że nie dysponuje już żadnymi innymi dowodami.

W ocenie sądu oznacza to, że jedynym dowodem, który może być jeszcze przeprowadzony jest przesłuchanie świadków, to jest K. S. i Pana W. S. (po uprzednim ustaleniu, czy jeden ze świadków pozostaje przy życiu, z uwagi na informacje wskazane na rozprawie przez pełnomocnika Skarżącego), a czynność ta może być dokonana przez organ drugiej instancji w trybie art. 136 k.p.a Następnie organ zobowiązany będzie do ponownej oceny całego zebranego w sprawie materiał dowodowego i rozstrzygnięcia sprawy.

W świetle powyższych rozważań w ocenie sądu rozpoznającego sprawę brak było podstaw do zastosowania w sprawie art. 138 § 2 k.p.a., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.

Końcowo sąd rozpoznający wyjaśnia, że dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. nie był władny odnosić się do meritum sprawy. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się wyłącznie do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 K.p.a., a w przypadku uznania, iż uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie, sąd jest władny uwzględnić skargę.

Taka okoliczność zaistniała w niniejszej sprawie co z uwagi na brzmienie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) obligowało sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot uiszczonego przez niego wpisu sądowego w wysokości 200 złotych.