Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 649/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.30,art.32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art.145 § 1 pkt1 lit.a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant ref. staż. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2009 r. sprawy ze skargi D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] roku nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2007 r. D.M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko M.M. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Do wniosku załączone zostało: zaświadczenie z dnia [...] września 2007 r. wystawione przez Publiczną Szkołę Policealną [...], zgodnie z którym M.M. jest uczniem klasy 1 Pza w roku szkolnym 2007/2008 i nie pobiera stypendium oraz orzeczenie lekarza ZUS z [...] września 2006 r. stwierdzające, że M.M. jest całkowicie niezdolny do pracy do września 2009 r., data powstania całkowitej niezdolności do pracy ustalona została na dzień [...] września 2002 r.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Dyrektor MOPS działając z upoważnienia Prezydenta Miasta na podstawie art. 3 pkt 11, pkt 17 a, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 8, art. 11 a, art. 12 a, art. 13, art. 14, art. 24 ust. 1 i 2, art. 32 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), dalej zwanej ustawą, art. 104 kpa oraz § 2, 4, 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 58, poz. 401), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) przyznał D.M. zasiłek rodzinny na dziecko M.M. na okres od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. w wysokości 68 zł miesięcznie oraz dodatki do zasiłku rodzinnego: z tytułu samotnego wychowywania dziecka na ten sam okres czasu co zasiłek w wysokości 170 zł miesięcznie, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na ten sam okres czasu co zasiłek w wysokości 80 zł miesięcznie, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrześniu 2007 r. w wysokości 100 zł jednorazowo i z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. w wysokości 80 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ stwierdził, iż rodzina spełnia wszystkie wymogi określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych uprawniające ją do otrzymania przyznanych świadczeń, wskazując na treść poszczególnych przepisów w/w ustawy.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Dyrektor MOPS orzekł o zmianie decyzji z dnia [...] września 2007 r. w zakresie wysokości przyznanego wnioskodawczyni dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka podnosząc ją do 250 zł miesięcznie, w związku z doręczeniem przez wnioskodawczynię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności syna – M.M..

Postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Dyrektor MOPS na podstawie art. 149 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa wznowił postępowanie administracyjne w sprawie świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami przyznanych D.M. decyzją z dnia [...] września 2007r. W uzasadnieniu organ powołał się na pojawienie się nowych okoliczności faktycznych nieznanych organowi w sprawie, a dotyczących sytuacji rodzinnej D.M.. Powyższe związane było z pismem z dnia [...] września 2008r. przesłanym przez Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych informującym organ, że M.M. w roku szkolnym 2007/2008 był uczniem klasy 1 PZA i został skreślony w dniu [...] stycznia 2008 r. z listy słuchaczy, następnie w dniu [...] stycznia 2008 r. złożył dokumenty do klasy 1 PZB, jednak został skreślony z listy słuchaczy w dniu [...] czerwca 2008 r.

Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Dyrektor MOPS uchylił od dnia [...] lipca 2008 r. decyzję z dnia [...] września 2007 r. dotyczącą przyznania D.M. zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko M.M. i jednocześnie na podstawie art. 6 i 8 ustawy postanowił odmówić przyznania D.M. zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko M.M. od [...] lipca 2008 r.

W wyniku wniesionego przez D.M. odwołania decyzja organu l instancji została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2008 r. i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania organowi l instancji. SKO zarzuciło organowi l instancji, iż prowadzone przez MOPS postępowanie było wszczęte i prowadzone w niewłaściwym trybie tj. w oparciu o przepisy Kpa dotyczące wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją, zamiast w oparciu o art. 32 ust. 1 ustawy, co stanowi istotne naruszenie obowiązujących przepisów proceduralnych oraz materialnych. Art. 32 ust. 1 ustawy jak podkreśliło SKO stanowi samodzielną i odrębną podstawę do dokonania zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w razie zaistnienia okoliczności objętych jego dyspozycją. Organ podkreślił, iż przepisy kpa w sprawach o świadczeniach rodzinnych stosuje się jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy dana kwestia nie została w ustawie określona.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Dyrektor MOPS w dniu [...] grudnia 2008 r. wydał decyzję z identycznym rozstrzygnięciem, jak w decyzji z dnia [...] października 2008 r. Powyższa decyzja została uchylona decyzją SKO z dnia [...] stycznia 2009 r. i sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania przez organ l instancji. SKO w uzasadnieniu wskazało, iż organ l instancji nie uwzględnił wcześniejszych wskazań Kolegium zawartych w decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. i wydał decyzję identyczną w treści co decyzja uprzednio uchylona. SKO zwróciło uwagę, iż organ l instancji winien najpierw umorzyć postępowanie wznowieniowe wszczęte w trybie kpa z uwagi na jego bezprzedmiotowość i jednocześnie wszcząć postępowanie w trybie art. 32 ustawy zawiadamiając o tym stronę.

Stosując się do zaleceń organu odwoławczego po ponownym rozpoznaniu sprawy w dniu [...] lutego 2009 r. Dyrektor MOPS wydał decyzję zawierającą rozstrzygnięcie w brzmieniu jak przy decyzji z dnia [...] października 2008 r. Decyzja ta została uchylona przez SKO na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2009 r. i sprawa przekazana została organowi l instancji do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy zarzucił MOPS naruszenie treści art. 77 § 1 kpa w związku z niewyjaśnieniem okoliczności czy syn odwołującej – M.M. nie kontynuował nauki w innej szkole niż ta która nadesłała informację z dnia [...] września 2008 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor MOPS działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 32 ust. 1, art. 6, art. 8, art. 24 ust. 2, art. 25 ust. 1 ustawy wydał decyzję z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] uchylając nią od dnia [...] lipca 2008r. decyzję z dnia [...] września 2007 r. dotyczącą zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko M.M. i jednocześnie na podstawie art. 6 i 8 ustawy postanawiając odmówić przyznania D.M. zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko M.M. od [...] lipca 2008r.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał najpierw brzmienie art. 32, art. 25 i art. 6 ustawy, a następnie przedstawił przebieg postępowania począwszy od złożenia przez stronę wniosku o zasiłek, z uwzględnieniem wydanych w toku postępowania kolejnych decyzji. Następnie organ podał, iż ponownie prowadząc postępowania, mając na względzie wskazania SKO zawarte w decyzji z [...] marca 2009 r., wezwał wnioskodawczynię do złożenia wyjaśnień w sprawie. W wyniku powyższego w oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2009 r. D.M. potwierdziła, że jej syn M.M. w lipcu i sierpniu nie był uczniem żadnej szkoły. Podsumowując organ podkreśli, iż wydanie niniejszej decyzji uzasadnia fakt, iż w toku postępowania udowodniono, że D.M. nie spełnia wymogów ustawy do pobierania świadczeń rodzinnych na syna M.M. określonych w art. 6 ustawy.

Po rozpoznaniu odwołania D.M. SKO decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, uznając postępowanie organu l instancji za prawidłowo przeprowadzone i podzielając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Od powyższej decyzji D.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem. Skarżąca podała, iż nie kwestionuje zasadności uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych, ale sposób potrącenia tych należności. Jednocześnie jednak skarżąca oświadczyła, iż nie rozumie zasad rządzących przyznawaniem i odbieraniem zasiłków, dodatkowo wskazując na swą trudną sytuację rodzinną.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując motywy rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ podkreślił, iż przedmiotem niniejszego postępowania nie było ustalenie kwoty świadczeń nienależnie pobranych i zasad ich zwrotu, ale wydanie decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, stąd zarzuty skarżącej dotyczące zasad zwrotu nie mogą być uwzględnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwaną dalej p.p.s.a.).

Interpretacja art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpatrujący skargę może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach (zarówno głównych, jak i wpadkowych, incydentalnych), przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia, wskazuje, iż zakres kognicji sądu administracyjnego i kontrola zgodności z prawem dotyczą nie tylko zaskarżonej decyzji, ale również poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. Ocena przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji wymaga bowiem odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych poprzedzających wydanie zaskarżonego aktu prawnego.

Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga daną sprawę w jej granicach, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd rozpoznając sprawę ma prawo oraz obowiązek dokonania oceny czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd przy tym nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ppsa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

W zakresie tak określonej kognicji Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu l instancji oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora MOPS z dnia [...] maja 2009r. dotyczącą uchylenia od dnia [...] lipca 2008 r. decyzji z dnia 10 września 2007 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko M.M. i odmawiająca jednocześnie przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko od [...] lipca 2008 r., wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania.

Z uwagi na szczególne znaczenie trybu w jakim zaskarżone decyzje zostały wydane oraz na ich charakter prawny, Sąd uznał za konieczne rozpoczęcie rozważań w sprawie od tego właśnie zagadnienia. Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowi art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia nazywanej ustawą, zgodnie z którym organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Postępowanie to stanowi wyodrębnione postępowanie administracyjne, które może zostać wszczęte przez organ z urzędu po zawiadomieniu strony, jak wymagają tego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 61 kpa).

Podkreślenia wymaga, iż przepis art. 32 ust. 1 ustawy stanowi ograniczenie jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego tj. zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 kpa) i w związku z tym podlega ścisłej wykładni, zwłaszcza że zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić bez zgody strony. Z punktu widzenia oceny wzajemnej relacji cytowanego przepisu z przepisami kpa, niewątpliwie uznać należy art. 32 ust. 1 ustawy za lex specialis w stosunku do nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznych przewidzianych na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego. Zastosowanie w/w przepisu wyklucza w tym zakresie wszczęcie postępowania nadzwyczajnego na zasadach określonych w kpa, chyba że podstawą do wszczęcia takiego postępowania byłyby inne przesłanki niż te określone w art. 32 ustawy. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy przepisy kpa w sprawach o świadczenia rodzinne stosuje się wyjątkowo i tylko zakresie nieuregulowanych w niniejszej ustawie.

Na marginesie Sąd zauważa, iż w rozpoznawanej sprawie organ l instancji początkowo błędnie wszczął i prowadził postępowanie w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] września 2007 r. powołując się na treść art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Powyższe jednak zostało słusznie skorygowane pod wpływem orzeczeń kasatoryjnych wydanych przez SKO z dnia [...] listopada 2008 r. i następnie z dnia [...] stycznia 2009 r., w konsekwencji czego postępowanie administracyjne w w/w przedmiocie zostało prawidłowo wszczęte na podstawie art. 32 ustawy.

Kontynuując analizę treści przepisu art. 32 ustawy Sąd podkreśla, iż istotą decyzji zmieniającej lub uchylającej ostateczną decyzję administracyjną w sprawie świadczeń rodzinnych jest wyeliminowanie z obrotu prawnego tworzącego określony stan prawny rozstrzygnięcia administracyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności enumeratywne wymienionych w tym przepisie.

Nie ulega wątpliwości, iż na gruncie niniejszej sprawy organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje z zastosowaniem art. 32 ustawy nie wskazały w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć, która z przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy stała się w ich ocenie podstawą wszczęcia przedmiotowego postępowania zakończonego uchyleniem decyzji z [...] września 2007 r. Organy wskazały jedynie, iż przyczyną wszczęcia postępowania było powzięcie przez MOPS na podstawie pisma placówki szkolnej z dnia [...] września 2008 r. wiadomości, iż syn strony – M.M. od dnia [...] czerwca 2008 r. nie jest uczniem powyższej szkoły. Ponieważ w/w okoliczności nie można potraktować jako zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, ani też nie wiąże się z nią fakt, aby członek rodziny skarżącej nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, domniemywać należy, iż organ wszczął przedmiotowe postępowanie z uwagi na to, że osoba (w tych okolicznościach skarżąca) nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Przesłanki uzasadniające stwierdzenie, iż osoba pobrała nienależnie świadczenia rodzinne zostały wprost normatywnie określone w treści art. 30 ustawy. Z akt sprawy wynika, iż organy obu instancji w ogóle nie odniosły się w zaskarżonych orzeczeniach do w/w pojęcia ustawowego określonego w art. 30 ustawy, nie przeprowadzając także analizy stanu faktycznego z punktu widzenia jego treści.

Powyższe uchybienia nie stanowiły w istocie przyczyny uzasadniającej uchylenie przez Sąd decyzji organów l i II instancji. Zasadniczym bowiem powodem uznania zaskarżonych decyzji za niezgodne z prawem było bowiem naruszenie przez organy obu instancji treści art. 32 ustawy i jego błędna wykładnia.

Podkreślić należy przede wszystkim, iż przewidziane w art. 32 ust. 1 ustawy postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia rodzinne może być prowadzone jedynie w stosunku do aktu administracyjnego będącego w obrocie prawnym. Celem tego przepisu jest wyeliminowanie decyzji (lub jego części) wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny), a nie o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez nieobowiązujące rozstrzygnięcie. Przewidziana zatem w art. 32 ust. 1 ustawy decyzja weryfikująca jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania lub od momentu wskazanego w jego rozstrzygnięciu co do uzyskanego przez stronę prawa do świadczenia rodzinnego w okresie, gdy strona z tego prawa korzysta. Decyzja taka wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc (od chwili obecnej). Brak jest więc jakichkolwiek podstaw, by w trybie art. 32 ust. 1 ustawy uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną (ex tunc). Skutki uchylenia decyzji administracyjnej wstecz (ex tunc) doktryna i prawodawca wiąże wyłącznie z decyzjami o charakterze deklaratoryjnym. Oznacza to także, że wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy, legitymuje właściwy organ do wydania decyzji orzekającej o utracie lub zmianie wysokości świadczenia, czy też okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane, jednak z zastrzeżeniem, że takie działanie możliwe jest jedynie ze skutkiem na przyszłość. Zatem wydanie przez organ rozstrzygnięcia na podstawie cyt. przepisu ustawy możliwe jest tylko wówczas, gdy decyzja w przedmiocie przyznanego zasiłku pozostaje w obrocie prawnym i nie została wykonana w całości. Dotyczy to sytuacji, gdy świadczenie zostało przyznane stronie bezterminowo, bądź wówczas, gdy z chwilą wydania decyzji w trybie art. 32 ustawy nie upłynął jeszcze termin na jaki świadczenie zostało przyznane. Natomiast w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w w/w trybie.

Tak wyrażone przez Sąd w składzie orzekającym stanowisko potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych w tym wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. l OSK 535/08, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2008 r. IV SA/Wr 89/09, wyrok NSA z 10 lipca 2009 r. l OSK 1501/08.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że świadczenie, którego dotyczy postępowanie zostało skarżącej przyznane decyzją z dnia [...] września 2007 r. na okres zasiłkowy od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. Tymczasem decyzja organu l instancji (utrzymana w mocy decyzją SKO), wydana w oparciu o art. 32 ust. 1 ustawy, w przedmiocie uchylenia z mocą wsteczną tj. od dnia [...] lipca 2008 r. decyzji z dnia [...] września 2007 r., pochodzi z dnia [...] maja 2009 r. Zatem w dniu wydania decyzji przez organ l instancji decyzja, której dotyczyło uchylenie była ostateczna, ale jednocześnie decyzja ta została w całości wykonana, gdyż na dzień [...] maja 2009 r. zostały wypłacone skarżącej wszystkie świadczenia przyznane jej na podstawie uchylonej decyzji (powyższe nie było kwestionowane w toku postępowania przez żadną ze stron). Decyzję z [...] września 2007 r. uznać należy zatem za wygasłą z dniem [...] sierpnia 2008 r., nawet jeżeli powyższe nie zostało stwierdzone dodatkowym aktem prawnym. Zgodnie z art. 162 § 1 kpa prawny obowiązek stwierdzenia przez organ administracji publicznej wygaśnięcia określonej decyzji ciąży na organie jedynie w sytuacjach określonych normatywnie w treści w/w przepisu tj. gdy decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub interesie strony, bądź gdy decyzja wydana została z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku. Żadna z powyższych przesłanek nie wystąpiła w odniesieniu do decyzji z dnia [...] września 2007 r., a zatem stwierdzenie jej wygaśnięcia nie było konieczne.

W takiej sytuacji uznać należy, iż prowadzone w trybie art. 32 ust. 1 ustawy postępowanie w zakresie uchylenia decyzji z dnia [...] września 2007 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami było bezprzedmiotowe. W dniu wszczęcia przez organ l instancji postępowania w trybie art. 32 ust. 1 ustawy , które nastąpiło 25 lutego 2009 r. (k.52 i 53 akt administracyjnych) decyzji z dnia [...] września 2007 r. nie było w obrocie prawnym, gdyż wygasła. Zatem z chwilą wszczęcia przedmiotowego postępowania nie istniał stan faktyczny podlegający uregulowaniu przez organ administracji publicznej, mając na uwadze, że uchylenie lub zmiana decyzji w trybie art. 32 ust. 1 ustawy może wywierać skutki jedynie na przyszłość (decyzją konstytutywną). Brak było zatem podstawy prawnej do wszczęcia przez organ na podstawie art. 32 ustawy postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] września 2007 r. Stosownie do treści art. 105 kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Powyższy przepis ma zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania (A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne, 1996, s. 160).

Powyższe stwierdzenie nie oznacza jednak, że w przypadku wykrycia nienależnie pobranych świadczeń, o których organ dowiaduje się po pewnym czasie, nie jest możliwe dochodzenie ich zwrotu za okres miniony. W ocenie Sądu, prawnie dopuszczalne jest bowiem - po przeprowadzeniu odrębnego postępowania - wydanie decyzji stwierdzającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, pomimo, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznająca świadczenie. Zatem ustalenie nienależnie pobranych świadczeń odbywa się w odrębnym postępowaniu administracyjnym, w którym bada się przesłanki z art. 30 ust 2 tej ustawy, które są następujące:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Stwierdzenie, że świadczenie zostało nienależnie pobrane możliwe jest zatem tylko i wyłącznie w sytuacji ustalenia przez organ w toku przeprowadzonego zgodnie z przepisami ustawy i kpa postępowania, że spełnione zostały przesłanki określone w cytowanym powyżej przepisie. W przeciwnym razie takie stwierdzenie nie jest możliwe. Stwierdzenie nienależnie pobranego świadczenia stanowi natomiast przesłankę do zmiany lub uchylenia decyzji pierwotnej w trybie art. 32 ust. 1, co należy traktować, jako wyjątek od - opisanego powyżej - konstytutywnego charakteru tej normy prawnej.

Aby więc można było uchylić lub zmienić decyzje ostateczną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń na podstawie przesłanki to musi być najpierw wydana decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, ale tylko wtedy, gdy już będzie wiadomo za jaki okres świadczenie okazało się nienależne, a jest to przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 30 ustawy. Przy czym należy podkreślić, iż nie można prowadzić łącznie dwóch postępowań w różnych w/w trybach - z art. 30 i 32 ust. 1 ustawy i na podstawie innych przesłanek, gdyż są to odrębne postępowania administracyjne.

Sąd zwraca dodatkowo uwagę, iż ewentualne uprzednie umorzenie postępowania w sprawie uchylenia na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej stronie świadczenie w zw. z wygaśnięciem decyzji przed wszczęciem tegoż postępowania, nie skutkuje powstaniem stanu powagi rzeczy osądzonej (rei iudicatae), uniemożliwiającej ponowne wydanie decyzji w sprawie uchylenia w/w decyzję, jeżeli przed uchyleniem takiej decyzji najpierw stwierdzone zostanie w odrębnym postępowaniu nienależne pobranie świadczeń. Powaga rzeczy osądzonej zachodzi bowiem tylko wówczas, gdy występuje tożsamość spraw, a w w/w przypadku z uwagi na zmianę okoliczności sprawy, tj. ewentualnego ustalenia nienależnego pobrania świadczenia w drodze odrębnej decyzji, tożsamość taka nie zachodzi.

Reasumując Sąd uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy organy zarówno l jaki i II instancji orzekając w drodze zaskarżonych decyzji o uchyleniu z mocą wsteczną decyzji z dnia [...] września 2007 r., która została wykonana i wygasła, dopuściły się naruszenia treści art. 32 ust. 1 ustawy. Organy winny rozważyć zasadność umorzenie postępowania w powyższym zakresie, co nie uniemożliwia ewentualnego wszczęcie przez organ l instancji postępowania w trybie art. 30 ustawy celem stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń, z uwzględnieniem przesłanek określonych w w/w przepisie.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd działając w oparciu o treść art. 145 pkt 1 lit. a ic p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji do czasu uprawomocnienia wyroku należało orzec na podstawie art. 152 p.p.s.a.