Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 617/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargi

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym spraw z połączonych skarg J. B. i D. B. na postanowienia [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 28 lipca 2022 r., nr [...] oraz 28 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargi.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 26 lipca 2019 r. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w K. powiadomił Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. (zwanego dalej "PPIS" lub "organem I instancji") o tym, że J. i D. małż. B. (zwani dalej łącznie "Stronami", "Zobowiązanymi" lub "Skarżącymi") odmówili zaszczepienia ich dziecka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz przeciwko gruźlicy. Dziecko urodziło się dzień wcześniej tj. [...] 2019 r. Placówka medyczna przedłożyła kopię oświadczenia rodziców, którego nie podpisali, ponieważ odmówili tego. Przedłożono także informację o braku przeciwskazań co do szczepienia dziecka. Ten druk został podpisany przez Strony. Oświadczyły, że nie życzą sobie zaszczepienia dziecka do czwartej doby życia, do czasu konsultacji neurologicznej.

Pismem z dnia 9 grudnia 2019 r. PPIS wezwał Strony tj. rodziców dziecka – O. B. – do poddania go szczepieniom obowiązkowym. Obowiązek ten wynika z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 ze zmianami, zwanej dalej "ustawą"). Wykaz obowiązkowych szczepień został uregulowany w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zmianami, zwanego dalej "rozporządzeniem"). Zanim dojdzie do zaszczepienia dziecka, lekarz rodzinny przeprowadza badania kwalifikacyjne. W razie długotrwałego odwlekania szczepienia lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia do konsultacji specjalistycznej. PPIS pouczył Strony, że w razie niespełnienia obowiązku ustawowego zostanie wszczęte wobec nich postępowanie egzekucyjne.

Strony przedstawiły w piśmie z dnia 23 grudnia 2019 r. skierowania O. B. do konsultacji specjalistycznych w Poradni Neurologicznej dla Dzieci, Poradni Chorób Zakaźnych w Konsultacyjnym Punkcie Szczepień oraz Poradni Rehabilitacji Medycznej dla Dzieci w K.. Po uzyskaniu wyników badań, skierują się do lekarza rodzinnego celem podjęcia decyzji co do wykonania szczepień.

Pracownik PPIS odbył rozmowę telefoniczną w dniu 17 grudnia 2020 r. z pielęgniarką przychodni rodzinnej, do której zapisany jest O. B.. Ustalono, że dziecko nadal nie zostało zaszczepione. Jego rodzice uporczywie uchylają się od obowiązku szczepień.

Po uzyskaniu danych osobowych Stron, PPIS skierował do nich w piśmie z dnia 28 stycznia 2021 r. upomnienie. PPIS przedstawił treść obowiązku ustawowego i zawiadomił rodziców O. B., że po bezskutecznym upływie siedmiodniowego terminu zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne przewidziane dla egzekucji świadczeń o charakterze niepieniężnym.

W odpowiedzi na doręczone upomnienia (pismo z dnia 8 stycznia 2021 r.) Strony powiadomiły PPIS, że ich dziecko zostało skierowane do konsultacji specjalistycznej. Termin wizyty został ustalony na marzec 2021 r. Wcześniejsze wizyty zostały odwołane z uwagi na pandemię wirusa SARS-CoV-2, a także liczne infekcje O. B.. Dopóki lekarze nie zdecydują, że dziecko jest zdrowe, nie zostanie poddane szczepieniu. Rodzice dziecka przedłożyli wydruk skierowania do poradni neurologicznej dla dzieci.

Dnia 9 sierpnia 2021 r. pracownik PPIS sporządził notatkę służbową w związku z przeprowadzoną rozmową telefoniczną z przychodnią lekarską, w której zarejestrowany jest O. B.. W rozmowie zostało stwierdzone, że dziecko nadal nie jest zaszczepione. Ponadto stwierdzono, że rodzice O. B. nie przedłożyli w przychodni zaświadczenia specjalisty o szczególnych zaleceniach lub odroczenia szczepień. Ostatnia wizyta w przychodni miała miejsce w dniu 24 czerwca 2021 r.

Dnia 12 sierpnia 2021 r. PPIS wystawił tytuły wykonawcze: nr [...] (względem Strony – D. B.); nr [...] (względem Strony – J. B.). Treścią obowiązku prawnego stwierdzonego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. lb, art. 5 ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy oraz rozporządzenia, jest poddanie syna Zobowiązanych – O. B. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, haemophilus influenzae, streptococcus pneumoniae, odrze, śwince oraz różyczce. W tytułach wykonawczych wniesiono o zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny celem przymuszenia. Wniosek ten został skierowany do Wojewody W. (zwanego dalej "Wojewodą" lub "organem egzekucyjnym").

Wojewoda wystosował do Zobowiązanych w dniu 16 września 2021 r. zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Wskazał jednocześnie termin załatwienia stawy – 22 października 2021 r.

Pismem z dnia 19 października 2021 r. Zobowiązani wnieśli o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i odroczenie terminu wykonania obowiązku zaszczepienia O. B. do chwili, aż ich syn będzie zdrowy. W dniu 19 października 2021 r. dziecko miało zostać zaszczepione, ale z uwagi na infekcję lekarz pediatra oraz lekarz laryngolog zdecydowali o zaniechaniu podania szczepionki. Do pisma dołączono kopie zaleceń lekarzy. Z przedstawionej historii choroby O. B. wynika, że nie ma przeciwskazań do szczepienia dziecka przed ukończeniem 3. roku życia. Zalecenia i uwagi lekarza pediatry B. P. wskazują, że dziecko powinno mieć inhalacje, powinno być dopajane i oklepywane. Lekarz otolaryngolog zalecił wstrzymanie szczepienia w okresie infekcji.

Pismem z dnia 22 października 2021 r. Wojewoda powiadomił PPIS, że Zobowiązani złożyli wniosek o zawieszenie postępowania. Wojewoda zwrócił się do PPIS o zajęcie stanowiska.

W reakcji na zapytanie organu egzekucyjnego, PPIS zwrócił się do Zakładu Opieki Medycznej "C. ", gdzie zapisany jest O. B. o wyjaśnienie, czy istnieją przesłanki do zawierzenia postępowania egzekucyjnego. PPIS poprosił lekarza rodzinnego, aby w oparciu o przedłożone przez Zobowiązanych zaświadczenia lekarskie, wypowiedział się w kwestii czasowego lub trwałego odroczenia szczepienia małoletniego.

Lekarz pediatra B. P. wskazała, że O. B. był zapisany na szczepienie w dniu 19 października 2021 r. Dzień wcześniej Zobowiązany dostarczył zaświadczenie lekarza laryngologa i poprosił o sporządzenie zaświadczenia lekarskiego do Sądu.

W uzupełnieniu pisma, lekarz pediatra wskazała, że nie odracza szczepienia na stałe, ani czasowo. O. B. nigdy nie został zaszczepiony.

Pismem z dnia 4 listopada 2021 r. PPIS podtrzymał konieczność wykonania obowiązku szczepienia syna Zobowiązanych. Dlatego też w piśmie do Wojewody PPIS wskazał, że obowiązek szczepienia O. B. jest wymagalny.

Postanowieniami z dnia 23 listopada 2021 r., nr [...] oraz nr [...] Wojewoda odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego o nałożenie na Zobowiązanych grzywny w celu przymuszenia ich do poddania syna obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Pismem z dnia 11 stycznia 2022 r. Wojewoda ponownie zwrócił się do PPIS o wypowiedzenie się na temat wymagalności obowiązku zaszczepienia O. B.. Pismo to jest podyktowane kolejną prośbą Zobowiązanych o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, jakie nadesłali w piśmie z dnia 29 listopada 2021 r. Lekarz otolaryngolog wystawił zaświadczenie, że istnieją przeciwskazania do zaszczepienia dziecka, jednakże ten lekarz nie jest zatrudniony w przychodni rodzinnej, gdzie lekarz pediatra prowadzi harmonogram szczepień.

Pismem z dnia 13 stycznia 2022 r. PPIS wystąpił ponownie do Zakładu Opieki Medycznej "C. " z prośbą o wskazanie, czy w dokumentacji medycznej znajduje się wpis o ewentualnym odroczeniu szczepienia wystawione przez lekarza POZ.

W odpowiedzi na wezwanie, lekarz pediatra B. P. powiadomiła PPIS o odroczeniu szczepienia dziecka na okres 10 dni od zaplanowanego na dzień 28 grudnia 2021 r. szczepienia.

PPIS w piśmie z dnia 17 stycznia 2022 r. powiadomił organ egzekucyjny o dalszej wymagalności obowiązku szczepienia O. B.. Na dzień 17 stycznia 2022 r. nie ma żadnego dokumentu dotyczącego istnienia jakichkolwiek przeciwskazań szczepienia.

Postanowieniami z dnia 17 lutego 2022 r., nr [...] oraz nr [...] Wojewoda odmówił Zobowiązanym zawieszenia postępowania egzekucyjnego o nałożenie na nich grzywny w celu przymuszenia ich do poddania syna obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

W wiadomości mailowej z dnia 28 lutego 2022 r. Zobowiązany powiadomił PPIS, że O. B. został zaszczepiony w styczniu 2022 r. Dziwi go zatem odmowa zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wykonanie obowiązku miało, według jego wiedzy, zakończyć to postępowanie. Zobowiązany skierował do PPIS szereg pytań.

Pismem z dnia 10 marca 2022 r. PPIS ustosunkował się do pisma Zobowiązanego. Jak wynika z jego relacji, o wystąpieniu niepożądanego odczynu poszczepiennego dowiedziano się z dokumentacji medycznej, która wpłynęła do PPIS w dniu 1 lutego 2022 r. Mimo tego, wystąpienie tego odczynu nie ma wpływu na postępowanie egzekucyjne.

PPIS stwierdził, że nadal brakuje kilku dawek szczepienia, co sprawia, że obowiązek nie został wykonany, a to z kolei stanowi podstawę do kontynuowania postępowania egzekucyjnego. Nie przedstawiono żadnego dokumentu od lekarza rodzinnego o podjęciu decyzji o długotrwałym odroczeniu szczepień. Ponadto PPIS nie jest kompetentnym organem, który ma decydować o sposobie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, to nie on stanowi prawo i nie on decyduje o dawkowaniu, ani składzie szczepionek. Wszelkie wątpliwości medyczne należy konsultować z lekarzem rodzinnym prowadzącym harmonogram szczepień. Odpis odpowiedzi na zapytania Zobowiązanego przekazano Wojewodzie.

Postanowieniami z dnia 23 marca 2022 r., nr [...] oraz nr [...] Wojewoda wezwał Zobowiązanych do poddania O. B. brakującym szczepieniom do dnia 31 października 2022 r., nałożył na nich grzywnę w celu przymuszenia po [...] zł i zobowiązał Strony do uregulowania grzywien do dnia 31 października 2022 r., a także naliczył opłatę od wydania postanowień (po [...] zł).

Zobowiązaniu złożyli zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jak wskazali, nałożono na nich grzywnę, mimo, że dziecko zostało zaszczepione w dniu 20 stycznia 2022 r., a następnie w dniu 25 stycznia 2022 r. skierowano je do poradni specjalistycznej w związku z wystąpieniem NOP. Dziecko było kierowane na różne badania, ale czas oczekiwania jest na tyle długi, że w zasadzie nie można wykonać nałożonego na nich obowiązku w terminie.

Zdaniem Zobowiązanych fakt przyjęcia pierwszych szczepień wskazuje, że dziecko rozpoczęło cykl szczepień, a więc prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest już zbędne. Wystąpienie NOP sprawia, że należy je wstrzymać. Poza tym, są to szczepienia, które należy przyjąć do 6. oraz 19. roku życia.

Zobowiązani uważają, że postanowienie o nałożeniu grzywny celem przymuszenia jest niezasadne. Do czasu postawienia trafnej diagnozy lekarskiej dziecko nie będzie zaszczepione żadną kolejną dawką.

Nałożenie na rodzinę łącznie [...] zł stanowi zbyt surowy środek. Wojewoda nie wziął pod uwagę zdolności finansowych rodziny. Nie są w stanie ponieść takich kosztów.

Postanowieniami z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr [...], znak: [...] oraz nr [...], znak: [...] PPIS odmówił uwzględnienia zarzutów wniesionych przez Zobowiązanych i stwierdził niedopuszczalność zarzutu zastosowania zbyt surowego środka egzekucyjnego.

W wyniku rozpoznania wniesionych przez Zobowiązanych zażaleń od postanowień organu I instancji, postanowieniami z dnia 24 maja 2022 r., nr [...] oraz [...] [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (zwany dalej "WPWIS" lub "organem II instancji") uchylił zaskarżone postanowienia i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. WPWIS wyjaśnił, że obowiązek zaszczepienia dziecka wynika z przepisów prawa, a nie z decyzji administracyjnej. Istnieje zatem podstawa prawna do egzekwowania obowiązku powstałego z mocy prawa. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, WPWIS wskazał, że tylko dokumentacja medyczna może zwolnić rodziców dziecka z obowiązku poddania go szczepieniom. Co istotne, to lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia oraz prowadzi kalendarz szczepień. To lekarz decyduje o tym, jaką szczepionkę podać, jaki powinna mieć skład.

Jeżeli istnieją przeciwskazania do szczepienia, ten fakt może odnotować wyłącznie lekarz. Rodzice dziecka nie powinni działać opieszale. Ich zadaniem jest, w razie konieczności, przedstawienie dokumentacji medycznej stwierdzającej przeciwskazania szczepienia. PPIS powinien uzyskać taki dokument, z którego będzie niewątpliwie wynikało, na jaki czas szczepienia zostały odroczone.

O. B. doświadczył NOP. Wraz z zażaleniami rodziców wpłynęło zaświadczenie z dnia 9 kwietnia 2022 r., w którym lekarz specjalista neurologii odroczył szczepienia ochronne do czasu uzyskania wyników badań. Wyniki badań zostały skonsultowane z lekarzem pediatrą, który stwierdził, że na ten czas nie da się określić o ile należy odroczyć szczepienia ochronne. Rolą PPIS będzie uzyskanie od Zobowiązanych precyzyjnej informacji od lekarza, do kiedy odroczone będzie wykonanie obowiązku szczepienia.

Pismami z dnia 26 maja 2022 r. PPIS wezwał Zobowiązanych do przedłożenia precyzyjnej informacji o zaleceniach lekarskich i odroczeniu obowiązku szczepień ochronnych do czasu uzyskania wyników badań. PPIS chce znać terminy wyznaczonych badań specjalistycznych oraz datę odroczenia obowiązku.

Pismami z dnia 6 czerwca 2022 r. PPIS ponowił wezwanie. Na poprzednie pisma nie było żadnej odpowiedzi.

Dnia 7 czerwca 2022 r. do PPIS wpłynęło pismo Zobowiązanych. Rodzice O. B. stwierdzili, że nie mogą nawiązać kontaktu z lekarzem neurologiem, stąd brak ich odpowiedzi. Nie wiadomo zatem do kiedy należy odroczyć obowiązek szczepień. Czyniąc zadość zaleceniom lekarskim Zobowiązani podjęli próbę poddania syna badaniom, jednakże ich koszt przerasta możliwości rodziców.

Odpowiadając na ponowione wezwanie, dnia 23 czerwca 2022 r. Zobowiązani wskazali, że nadal nie ma kontaktu z lekarzem neurologiem.

Postanowieniami z dnia 23 czerwca 2022 r. nr [...], znak: [...] oraz nr [...], znak: [...] PPIS oddalił zarzuty Zobowiązanych co do nałożenia na nich grzywny celem przymuszenia, oddalił zarzuty dotyczące braku wymagalności obowiązku, oddalił zarzuty dotyczące braku podstawy prawnej wydania tytułów wykonawczych oraz stwierdził niedopuszczalność zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. PPIS (zwany także "Wierzycielem") zrelacjonował stan faktyczny. Stwierdził, że wykonał zobowiązanie WPWIS i wezwał rodziców O. B. do przedłożenia precyzyjnych danych. W odpowiedzi na wezwanie nie nadesłano żadnych oczekiwanych informacji. Co więcej, Zobowiązany zasugerował pokrycie kosztów badania dziecka przez PPIS.

Wierzyciel wskazał, że rodzice O. B. nie przedłożyli lekarzowi pediatrze, który sprawuje opiekę lekarską nad dzieckiem żadnej informacji, żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że istnieją jakiekolwiek przeciwskazania do zaszczepienia dziecka. Wystąpienie NOP nie wpływa na prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie, gdyż w żaden sposób nie przekłada się to na wymagalność obowiązku ustawowego. Wykonanie obowiązku w części sprawia, że nie można uznać jakoby obowiązek został wykonany w całości.

Co do zarzutu braku wymagalności obowiązku, Zobowiązani wskazali, że może być on wykonany do 6. lub 19. roku życia. Wiek dziecka oraz czas szczepień jest określony w Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanych w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego na dany rok. Tylko według tego aktu prawnego można stwierdzić, kiedy obowiązek ustawowy staje się wymagalny. Jak wynika z art. 18 ust. 1 ustawy lekarz rodzinny prowadzi kwalifikacje do szczepienia i tylko on może zdecydować o konieczności szczepienia dziecka. Lekarz rodzinny prowadzi kwalifikację i zawiadamia o obowiązku szczepienia. Jeżeli kwalifikacja wypadnie niepomyślnie może odroczyć ten obowiązek.

Obowiązek szczepienia jest obowiązkiem ustawowym i do jego realizacji nie trzeba wydawać decyzji administracyjnej. Wierzyciel, który na mocy przepisów ustawy jest zobligowany do przestrzegania wykonywania tego obowiązku posiada kompetencję do tego, aby wszcząć postępowanie egzekucyjne celem przymusowego doprowadzenia do jego wykonania.

Co do zbyt dużej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego stwierdzono, że na podstawie art. 34 § 2 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, zwanej dalej "u.p.e.a.") kwestionowanie wysokości należności pieniężnej jest niedopuszczalne, stąd PPIS nie może się do niego odnieść.

W terminowo wniesionym zażaleniu od postanowień organu I instancji, Zobowiązani zakwestionowali je. Zobowiązani zakwestionowali brak informacji o odroczeniu obowiązku szczepień. Jak wynika z prowadzonej korespondencji, nie udało się nawiązać kontaktu z lekarzem neurologiem co do zagadnienia przeciwskazań szczepiennych.

Po zarejestrowaniu się na wizytę, wskazano odległy termin 27 sierpnia 2022 r., a z kolei na dzień 18 lipca 2022 r. zaplanowano szereg badań specjalistycznych.

PPIS przekazał akta sprawy wraz zażaleniem do WPWIS. Ponadto skierował w dniu 20 lipca 2022 r. zapytanie do Zakładu Opieki Medycznej "C." o przeciwskazania do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych lub o ich odroczeniu względem O. B..

W odpowiedzi na zapytanie PPIS, lekarz rodzinny B. P. wskazała, że nie posiada żadnych nowych informacji na temat stanu zdrowia dziecka. Rodzicie O. B. nie pojawili się u lekarza rodzinnego, a więc niemożliwe jest podjęcie decyzji o szczepieniu lub odroczeniu. O treści tego pisma PPIS powiadomił WPWIS.

Postanowieniami z dnia 28 lipca 2022 r., nr [...] WPWIS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia. Po zrelacjonowaniu stanu faktycznego organ II instancji uznał wszystkie twierdzenia PPIS za zasadne. WPWIS wyłożył przepisy prawa, jakie znalazły zastosowanie w sprawie. Stwierdzono, że na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia lekarz rodzinny prowadzi kwalifikację szczepienia dziecka podlegającego obowiązkowi szczepienia ochronnego. Tylko w sytuacji stwierdzenia przeciwskazań można odroczyć wykonanie tegoż obowiązku. PPIS miał obowiązek ustalenia, czy istniały bądź istnieją przeciwskazania. Nie pozyskano żadnego dokumentu, który uniemożliwiałby wykonanie takiego szczepienia. Ponadto nie ma podstaw medycznych i prawnych, aby PPIS sfinansował badania O. B..

Obowiązkiem właściwego organu inspekcji sanitarnej jest przestrzeganie wykonywania obowiązków ustawowych polegających między innymi na prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej. Dotyczy to także obowiązku szczepień ochronnych.

Nie dostarczono żadnego dokumentu medycznego stwierdzającego przeciwskazania do szczepienia dziecka. Z tego względu nie ma podstaw zawieszania postępowania egzekucyjnego i wstrzymywania jego biegu. Zobowiązani powinni zgłosić się z dzieckiem do lekarza rodzinnego, aby ten przeprowadził kwalifikację szczepienną.

Każde ze Skarżących złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w których zakwestionowano postanowienia organu II instancji. Zaskarżono oba postanowienia w całości. Skarżący wnieśli o uchylenie ich oraz poprzedzających je postanowienia PPIS, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Skarżący nie podnieśli żadnych skonkretyzowanych zarzutów. Ponownie wyjaśnili okoliczności faktyczne sprawy. Nie zgadzają się na nałożenie na nich grzywny celem przymuszenia, ponieważ dziecko zostało poddane szczepieniu i doznało NOP-u.

Skargi zostały zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...].

W odpowiedziach na skargi WPWIS wniósł o ich oddalenie. Organ II instancji stwierdził niezasadność zarzutów podniesionych w skargach. Wojewoda zawiadomił Skarżących o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w dniu 16 września 2021 r. Od tamtej pory, do dnia wydania zakwestionowanych postanowień nie przedstawiono żadnych dokumentów medycznych, które potwierdzałyby istnienie przeciwskazań szczepienia O. B.. Lekarz rodzinny miał obowiązek powiadomić PPIS o uchylaniu się od obowiązku szczepienia dziecka. I zrobił to. Nieprzedstawienie wyników badań na okoliczność istnienia przeciwskazań szczepiennych sprawia, że obowiązek szczepienia ochronnego pozostaje nadal wymagalny.

WPWIS przypomniał, że to lekarz rodzinny kwalifikuje dziecko do szczepienia, a nie lekarz specjalista. Ten może tylko proponować diagnostykę i leczenie, ale to lekarz rodzinny decyduje o możliwości zaszczepienia.

W piśmie z dnia 21 września 2022 r. Skarżący odnieśli się do odpowiedzi na skargi.

Postanowieniem z dnia 10 października 2022 r. o sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawy o sygn. akt II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...] w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i tak połączone sprawy prowadzi pod wspólną sygn. akt II SA/Po [...].

Pismem z dnia 12 października 2022 r. WPWIS ustosunkował się do repliki Skarżących. Organ II instancji podkreślił, że nowe badania, jakie spłynęły do nich pojawiły się po wydaniu zaskarżonych postanowień. Od dłuższego czasu PPIS informował Skarżących o konieczności przedstawienia dokumentu stwierdzającego przeciwskazania szczepienne.

Nadesłanie dokumentacji medycznej po fakcie wydania postanowień nie może niczego zmienić. Organy inspekcji sanitarnej wezwały Wojewodę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z otrzymaną dokumentacją medyczną, jednakże to pozostaje poza sporem w niniejszej sprawie. Istotne jest to, że przez cały czas Skarżący nie przedstawili żadnej dokumentacji medycznej stwierdzającej przeciwskazania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, gdyż nie zawierały usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie". W niniejszej sprawie wydano postanowienie na skutek rozpoznania zażalenia w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 3 listopada 2022 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień 6 grudnia 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem skargi są postanowienia WPWIS utrzymujące w mocy postanowienia PPIS w przedmiocie stanowiska wobec zarzutów przedstawionych przez Skarżących w postępowaniu egzekucyjnym. W wyniku rozpoznania skarg Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienia odpowiadają prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

Wywód Sądu o zasadności zaskarżonych postanowień należało oprzeć o dwie zasadnicze kwestie. Pierwsza z nich dotyczy zasady praworządności. Co do tej zasady, należy podkreślić jej dwa aspekty. Zasada praworządności została wyeksponowana w art. 7 u.p.e.a., gdzie mowa jest o stosowaniu środków egzekucyjnych przewidzianych wyłącznie w ustawie (§ 1), zasadzie celowości, jako składniku zasady proporcjonalności, aby stosować środek o najmniejszej uciążliwości (§ 2) oraz zasadzie wyłączenia możliwości stosowania środków egzekucyjnych, co więcej, prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec wykonania obowiązku o charakterze publicznoprawnym. Do rozważań nad tym aspektem przyjdzie jeszcze powrócić.

Drugi aspekt zasady praworządności został podkreślony w art. 7 Konstytucji RP w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ustawy oraz rozporządzenia. Ten aspekt należy rozwinąć już w tym miejscu.

Organy administracji publicznej (rozpoznawczy oraz odwoławczy) zasadnie podkreśliły wielokrotnie, że obowiązek szczepień jest obowiązkiem prawnym, który wynika bezpośrednio z przepisów prawa ergo jest niemożliwe wydanie w tej sprawie decyzji administracyjnej w myśl przepisów o postępowaniu administracyjnym. "Procedura" szczepień została szczegółowo określona w przepisach ustawy oraz rozporządzenia. Zarówno PPIS, jak i WPWIS są związaniu tym trybem, co wynika z zasady praworządności, a więc obowiązku organów władzy publicznej do działania na podstawie i w graniach prawa.

Wspomniana procedura poprzedzająca zaszczepienie kształtuje się następująco – dziecko, które podlega obowiązkowi szczepień ze względu na osiągnięty wiek powinno być doprowadzone przez opiekuna prawnego (np. rodzica) do lekarza, o którym mowa w art. 17 ust. 9 ustawy celem jego zaszczepienia zgodnie z harmonogramem szczepień. Tenże harmonogram jest publikowany przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Lekarz, o którym mowa w art. 17 ust. 9 ustawy nie może postąpić wbrew temu harmonogramowi chyba, że stwierdzi przeciwskazania do szczepienia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy: "W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej". Przeciwskazania mogą zostać określone przez lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną lub przez lekarza specjalistę, który następnie, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, odnotowuje to w dokumentacji medycznej do przedstawienia lekarzowi sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną. Zatem, w myśl przepisów ustawy oraz rozporządzenia, cała procedura szczepienia sprowadza się do tego, że lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną może przeprowadzić szczepienia ochronne albo, jeżeli są ku temu przeciwskazania medyczne, odroczyć szczepienie na okres przez niego wskazany. Warto podkreślić, że tylko lekarz rodzinny może odroczyć spełnienie obowiązku szczepienia, nikt inny, nawet jeżeli jest to osoba lekarza specjalisty.

Powyższy wywód ma zasadnicze znaczenie, ponieważ Skarżący nigdy nie przedstawili dokumentu od lekarza rodzinnego prowadzącego szczepienia małoletniego O. B.. Przez kilka lat Skarżący unikali wykonania obowiązku szczepień. Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, okazało się, że małoletni O. B. został zaszczepiony w trakcie tegoż postępowania, jednakże niepełną dawką, jaką powinien przyjąć w tym wieku. Zaszczepienie wywołało niepożądany odczyn poszczepienny, co dziecko zniosło źle. Mimo zapewnień lekarza rodzinnego, rodzice dziecka nie przedłożyli jemu dokumentacji medycznej sporządzonej przez lekarza specjalistę, w której byłyby wyraźnie wyeksponowane przeciwskazania do zaszczepienia. Przypomnieć należy, że ostateczna decyzja o odroczeniu szczepienia należy do lekarza rodzinnego. Póki ten nie otrzyma dokumentacji z przeciwskazaniami medycznymi co do szczepienia albo sam ich nie stwierdzi, obowiązek szczepienia pozostaje wymagalny po osiągnięciu przez dziecko odpowiedniego wieku określonego w harmonogramie szczepień. Lekarz rodzinny nie ma więc możliwości dowolnego decydowania o spełnieniu obowiązku szczepień.

Lekarz pediatra B. P. kilkukrotnie na przestrzeni lat informowała PPIS, że rodzice O. B. nie pozwolili na zaszczepienie dziecka. Wraz z biegiem lat, kiedy dziecko zaczęło być kwalifikowane do kolejnych szczepień, a nie przyjęło jeszcze podstawowych, obowiązek szczepienia nie dość, że ulegał kumulacji, to jeszcze nie przedstawiono dokumentacji, która stanowiłaby przesłankę do odroczenia szczepienia. Za każdym razem odpowiedź lekarza pediatry była niemalże podobna. Bywało również i tak, że to sam lekarz pediatra odraczał szczepienia o kilka, najwyżej kilkanaście dni z powodu infekcji wirusowych w okresie jesienno-zimowym. Jednakże, lekarz ten nie stwierdził przesłanek do długookresowego odroczenia szczepienia.

Na marginesie należy podkreślić, że przedstawienie dokumentacji medycznej, a także przeciwskazań do szczepienia O. B. po wydaniu postanowień WPWIS nie zmieniają tego, że obowiązek szczepienia nadal istnieje. Organy egzekucyjne, tak jak już wskazano działają na podstawie i w graniach prawa. Tak samo dotyczy to tut. Sądu, który na podstawie art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy przedstawionych prze organ administracji publicznej. Skarżący, już po wniesieniu swoich skarg nadesłali zaświadczenie lekarskie (k. [...] akt sądowych), w którym stwierdza się konieczność odroczenia obowiązku szczepień o dziewięć miesięcy. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "Sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Ma zatem obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia jaki stan faktyczny wynika z akt sprawy i, czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem." (wyrok NSA z dnia 12 października 2022 r., sygn. akt III OSK 1518/21, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

WPWIS przedstawił Sądowi kompletne akta sprawy, w których nie znaleziono żadnego dokumentu stwierdzającego przeciwskazania do spełnienia obowiązku szczepienia. Ponieważ sąd administracyjny jest tzw. "sądem nad prawem", a nie "sądem stanu faktycznego", Sąd w składzie orzekającym nie może przeprowadzić własnych badań, własnego postępowania dowodowego, gdyż to było obowiązkiem organów administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że tylko kwalifikacja stanu zdrowia dziecka może implikować stan wykonalności obowiązku szczepienia. Jest to nierozerwalny związek. Nieprzeprowadzenie badania dziecka nie może uzasadniać niewykonalności obowiązku szczepienia (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2248/18, dostępny w CBOSA).

Druga kwestia, która stała się podstawą niniejszego orzeczenia jest treść art. 26 § 1 u.p.e.a. – "Postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu poprzez nadanie tytułowi wykonawczemu przez siebie wystawionemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej". Z momentem wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest ono prowadzone dopóki obowiązek publicznoprawny nie zostanie wykonany w całości. Częściowe wykonanie obowiązku jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku, gdyż całkowite spełnienie powinności określonej prawem może doprowadzić do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego Wierzyciel oraz organ egzekucyjny nie mogą postępować w sposób, w którym wykonanie obowiązku publicznoprawnego ponownie ulegałoby odroczeniu w czasie.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym PPIS oraz WPWIS zasadnie uznali, że nie ma podstaw do dalszego oczekiwania na przedłożenie jakiejkolwiek dokumentacji przez Skarżących. Wierzyciel oczekiwał przez kilka lat, aż Skarżący wykonają spoczywający na nich obowiązek i poddadzą ich dziecko szczepieniom, ale było to oczekiwanie daremne. Sąd zauważył, że wobec kilkukrotnego stwierdzenia przez lekarza pediatrę braku podstaw odroczenia wykonania szczepień ochronnych, Skarżący nadal z nieznanych nikomu powodów odwlekali to poddając dziecko kolejnym badaniom, które i tak nie doprowadziły do konstatacji lekarza pediatry prowadzącego szczepienia O. B., że dziecko nie może być zaszczepione. Ujawnienie tej okoliczności po wniesieniu skargi, w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może niczego zmienić.

Sąd nie stwierdził wystąpienia podstawy do uchylenia postanowień WPWIS. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że oczekiwanie na kolejne wyniki badań dziecka, po wniesieniu skargi już niczego nie mogły zmienić. W momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego obowiązek ten był wymagalny. Sąd dopatruje się w postawie Skarżących celową zwłokę zaszczepienia dziecka. Na rzecz tej tezy świadczy to, że przez kilkadziesiąt miesięcy zwlekano z zaszczepieniem O. B.. Kierowano dziecko na kolejne badania, ale nigdy nie przedstawiono w efekcie tych badań dokumentu, na podstawie którego lekarz pediatra mógłby faktycznie stwierdzić, że zachodzą przeciwskazania do szczepienia dziecka. Ponadto w postępowaniu zażaleniowym Skarżący zgłaszali, że nie mogą skontaktować się z lekarzem specjalistą. Sąd zaznacza, że w takiej sytuacji należy udać się do innego specjalisty, aby czas nie działał na niekorzyść zdrowia dziecka. Twierdzenie, że lekarz nie odbiera telefonu, nie odpowiada na wiadomości mailowe, a także jest nieuchwytny w placówce opieki zdrowotnej nie może mieć żadnego wpływu na to, że obowiązek ustawowy jest wymagalny.

Zarzuty wniesione od postanowienia o nałożeniu na Skarżących grzywny w celu przymuszenia istotnie są niezasadne. Wymagalność obowiązku szczepienia jest niekwestionowana. Dziecko osiągnęło wiek, w którym może zostać poddane szczepieniom ochronny. Zwłoka w tym zakresie sprawiła, że dziecko znalazło się w momencie, w którym może przyjąć skumulowane dawki szczepionek. To zaś doprowadziło do stanu, w którym częściowe spełnienie obowiązku publicznoprawnego nie może być traktowane jako spełnienie obowiązku. Nadal jest on wymagalny, chociaż w mniejszym zakresie.

Zarzut dotyczący braku podstawy prawnej prowadzenia egzekucji także jest niezasadny. Tak jak wspomniano, obowiązek szczepienia wynika bezpośrednio z przepisów ustawy oraz rozporządzenia, a nie decyzji administracyjnej, czy jakiegokolwiek aktu stosowania prawa. To zaś oznacza, że ziszczenie się okoliczności faktycznych, z których wystąpieniem ustawodawca wiąże skutek prawny w postaci wymagalności obowiązku publicznoprawnego prowadzi do, po pierwsze wezwania do wykonania obowiązku, po drugie, w razie zwłoki, upomnienia w myśl art. 15 § 1 u.p.e.a., a w ostateczności, wszczęcia postępowania egzekucyjnego. To postępowanie natomiast będzie prowadzone tak długo, aż obowiązek nie zostanie wykonany.

Powracając do zagadnienia zastosowania, zdaniem Skarżących, zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, należy stwierdzić, że zarzut zastosowania grzywny celem przymuszenia jest niezasadny. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. zasadą postępowania egzekucyjnego jest stosowanie najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Należy wskazać, że obok grzywny celem przymuszenia przepisy u.p.e.a. wyróżniają wśród środków egzekucyjnych należności niepieniężnych następujące środki: przymus bezpośredni (wiąże się z użyciem siły), wykonanie zastępcze, egzekucja z ruchomości oraz egzekucja z nieruchomości (opróżnienie lokalu). Wszystkie wymienione środki egzekucyjne cechują się surowością, gdyż mają one na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku. Wśród tych wszystkich środków egzekucyjnych, grzywna celem przymuszenia jest najłagodniejszym środkiem egzekucyjnym. Egzekucja z ruchomości lub nieruchomości prowadzi w ostatecznym rozrachunku do odebrania poszczególnych składników majątkowych. Przymus bezpośredni wiąże się z zastosowaniem siły celem doprowadzenia do wykonania obowiązku egzekucyjnego. Wykonanie zastępcze wiąże się z tym, że w zastępstwie za rodziców, odpowiednie służby doprowadzą do wykonania obowiązku szczepienia na dziecku. Na rzecz najmniejszej uciążliwości grzywny przemawia to, że organ egzekucyjny nakłada ją w stopniu, w jakim nie dochodzi do nadmiernego obciążenia zobowiązanych. Organ może zacząć stosować kolejne grzywny w większym wymiarze, jednakże po wykonaniu obowiązku, grzywna jest zwracana w wysokości 75%, a w niektórych przypadkach w całości.

Sąd nie stwierdził także podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, kiedy obowiązek szczepienia nie został doprowadzony do wykonania. Byłaby to sprzeczność, na którą w demokratycznym państwie prawa nie może być miejsca. Nie ziściła się żadna z przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a.

Podsumowując, tylko lekarz pediatra mógł stwierdzić przeciwskazania do szczepienia dziecka, co skutkowałoby odroczeniem wykonalności obowiązku. Skoro przez wszystkie lata nie przedstawiono żadnej dokumentacji, nie można było stwierdzić, że obowiązek jest wymagalny. Nie zmienia tego fakt, że wystąpił tzw. NOP. Skoro niepożądany odczyn poszczepienny miał miejsce, Skarżący powinni jak najszybciej przedstawić lekarzowi pediatrze odpowiednią dokumentację, nie zasłaniając się niemożnością skontaktowania się z lekarzem specjalistą. Ujawnienie faktycznych przesłanek odroczenia szczepienia po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może wywołać pożądanego przez Skarżących skutku.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania o niezasadności skarg per se. Kierując się powołanym na początku uzasadnienia przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. nie znaleziono żadnych podstaw skutkujących uchyleniem zaskarżonych postanowień oraz poprzedzających je postanowień PPIS. W związku z tym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargi, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Na marginesie, Sąd zaznacza, że skoro ujawniono długotrwałą przeszkodę w zaszczepieniu O. B., potwierdzoną następnie przez lekarza rodzinnego Skarżący powinni rozważyć zawnioskowanie do organu egzekucyjnego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na postawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Obowiązek szczepienia jest bowiem nadal wymagalny, ale zawieszenie postępowania egzekucyjnego może doprowadzić do zyskania na czasie w zakresie wykonania obowiązku po odbytym skutecznym leczeniu dziecka, a w konsekwencji doprowadzi to do zakończenia postępowania. Skarżący muszą mieć także świadomość treści art. 126 u.p.e.a. – po wykonaniu obowiązku, pobrana przez organ egzekucyjny grzywna podlega zwrotowi.