Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2638/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1-3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r. pr. A. K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] czerwca 2013r. A. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Inspektorat P. (dalej: ZUS) o umorzenie odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników. Wniosek swój umotywował pożarem prowadzonej przez siebie hurtowni sprzętu komputerowego w kwietniu 1999r., gdy stracił dorobek całego życia. Wysokość poniesionych strat, co zaznaczył autor wniosku została oszacowana na około 1 mln zł., a śledztwo zostało umorzone z uwagi na niewykrycie sprawców. Ponadto zobowiązany wyjaśnił, że nie pracuje, a wykonuje jedynie prace dorywcze (1200-1500 zł miesięcznie), a od 2006r. choruje na złośliwy nowotwór skóry. Do wniosku dołączono niezbędne dokumenty, które obrazują przedstawione okoliczności faktyczne.

W dniu 18 lipca 2013r. do ZUS wpłynęło pismo skarżącego wraz z postanowieniem Komendanta Komisariatu Policji w S. z [...] lipca 1999r. o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego w sprawie pożaru, postanowienie Prokuratury Rejonowej w L. z [...] września 1999r. o umorzeniu śledztwa w sprawie pożaru oraz wynik badania histopatologicznego z [...] października 2007r.

Decyzją z [...] sierpnia 2013r. nr [...], ZUS odmówił A. G. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s.") oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z 2003 r.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca prowadząc działalność gospodarczą był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za siebie oraz za zatrudnionych pracowników.

Po analizie akt sprawy organ uznał, że nie zachodzi wobec zobowiązanego przesłanka całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Postępowanie mające na celu przymusowe dochodzenie zadłużenia jest w toku, Naczelnik US w L. doprowadził do częściowego wyegzekwowania należności z tytułu składek.

Organ pierwszej instancji wskazał, że dłużnik jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o pow. [...] ha, położonej w S. przy ul. [...], zabudowanej domem mieszkalnym o pow. 100 m², na której ZUS dokonał zabezpieczenia z tytułu nieopłaconych składek.

Ponadto ZUS podkreślił, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, uzyskuje dochody z prac dorywczych w kwocie ok. 1500 zł. Przy tym stałe opłaty miesięczne związane z użytkowaniem domu wynoszą ok. 234,00 zł, a dodatkowo ok. 3 tys. rocznie za jego ogrzewanie oraz kwota 1.626,00 zł. jako podatek od nieruchomości. Dłużnik, jak wskazał organ pierwszej instancji jest zobowiązany do spłaty kredytu hipotecznego w banku [...] w kwocie 130.000,00 tys. zł., które to zadłużenie zostało sprzedane do funduszu sekurytyzacyjnego, a wysokość miesięcznej spłaty tego zobowiązania wynosi 1 tys. zł.

Wobec powyższego organ rozpoznający sprawę wskazał, iż w sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia nieściągalności zobowiązania. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala również uznać, że sytuacja materialna i finansowa rodziny dłużnika jest trudna. Jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Urzędzie Pracy zobowiązany jest gotowy do podjęcia zatrudnienia, uzyskuje dochody z prac dorywczych oraz zadeklarował zamiar spłaty kwoty głównej zadłużenia.

Zdaniem organu pierwszej instancji, pożar hurtowni, nie może być uznany za nadzwyczajne zdarzenie umożliwiające opłacenie należności, gdyż jest to wydarzenie losowe, które stanowi normalne ryzyko przedsiębiorcy i którego skutki mogą zostać objęte ubezpieczeniem. Organ zaznaczył jednocześnie, że dłużnik zaprzestał opłacania składek znacznie wcześniej niż miał miejsce pożar hurtowni.

W opinii ZUS nie można również uznać, że okolicznością uzasadniającą umorzenie należności jest stan zdrowia osoby zobowiązanej, gdyż nie jest ona w posiadaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z którego by wynikało, że możliwości zarobkowania są ograniczone.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o numerze [...] skarżący wskazał na naruszenie przepisów art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pożar, który wybuchł w siedzibie działalności zdaniem dłużnika spowodował tak duże straty materialne, że dalsze prowadzenie hurtowni stało się niemożliwe. W ocenie autora wniosku są to wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie należnych odsetek za zwłokę.

W dniu 8 października 2013 r. złożone zostały uzupełniające informacje i dokumenty, wskazujące zdaniem dłużnika na okoliczności dające podstawę do umorzenia należności. Dłużnik wyjaśnił, że zarobki z tytułu podejmowanych prac dorywczych wynoszą od 1000 zł do 1500 zł miesięcznie, z tym, że w okresie zimowym są niższe i kształtują się na poziomie 500 zł. Wynajem lokalu przynosi dochód w wysokości 1000 zł. który jednak w całości stanowi przedmiot egzekucji sądowej (wkrótce skierowane zostanie powództwo o zmniejszenie dokonanego zajęcia wierzytelności). Małżonka E. G. posiada natomiast status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Legitymuje się także orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. W nieruchomości przy ul. [...] zamieszkuje również córka K. G., która samotnie wychowuje 19 letniego syna. Intensywnie, poszukuje zatrudnienia, jak dotąd bez skutku, w związku z czym środki na utrzymanie od dwóch lat czerpie jedynie z otrzymywanych alimentów i prac dorywczych. Córka, jak zaznaczył dłużnik prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Na koszty utrzymania wspólnie zamieszkiwanej przez rodzinę nieruchomości składają się: opłaty za wywóz śmieci, które wynoszą 120 zł rocznie, podatek od nieruchomości regulowany ratach (3 raty po 407 zł i 1 rata 405 zł), należności wynikające z opłaty za przekształcenie gruntu płatne także w systemie ratalnym w kwocie 69 zł miesięcznie, opłaty za zużycie energii elektrycznej, (w okresie od 9 września 2013r. do 1 marca 2014r.) w wysokości 381,93 zł. Przedmiotowe należności uiszczane są terminowo. Z racji posiadania własnego ujęcia wody nie są ponoszone koszty za jej dostarczanie. Autor wniosku wskazał, że nie korzystał ze wsparcia udzielanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej i wyraził swoją dezaprobatę wobec faktu, że po przepracowaniu 40 lat nie może aktualnie znaleźć zatrudnienia. Wyraził przekonanie, że trudna obecnie sytuacja finansowa jest wynikiem pożaru, który strawił firmę. Natomiast powstanie długu z tytułu nieopłaconych jeszcze przed tym zdarzeniem składek było spowodowane ciągle zmieniającymi się uwarunkowaniami prowadzenia działalności gospodarczej, co w rezultacie doprowadziło do zmiany jej profilu - z wytwórni napojów na działalność zajmującą się handlem artykułami budowlanymi. Wymagało to zaangażowania ogromnych nakładów finansowych, które zostały bezpowrotnie utracone wskutek pożaru. Straty wyniosły blisko 1 min zł.

Dodatkowo dłużnik wskazał, że uzgadniane aktualnie warunki spłaty zobowiązania cywilnoprawnego z tytułu kredytu hipotecznego są korzystne - istnieje możliwość podpisania umowy ustalającej regulowanie należności wynoszącej 50000 zł w okresie 8 lat. Do pisma załączone zostały: dokumentacja medyczna potwierdzająca jednodniowy pobyt dłużnika w szpitalu, orzeczenie o stałym, lekkim stopniu niepełnosprawności żony oraz datowane 5 sierpnia 2008r. zaświadczenie o zarejestrowaniu małżonki w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS zaskarżoną decyzją z [...] października 2013r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2013r.

W uzasadnieniu organ ponownie przedstawił stan faktyczny sprawy oraz objaśnił, jakie przepisy prawa znajdują zastosowanie do rozpoznania wniosku skarżącego. ZUS podkreślił przy tym, iż podjęcie decyzji w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet stwierdzenie występowania określonych przepisami przesłanek, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego ZUS potwierdził stanowisko zajęte w decyzji I instancji, uznające brak prawnej możliwości umorzenia odsetek w oparciu o kryterium całkowitej nieściągalności. Zauważył przy tym, iż żaden z organów prowadzących obecnie postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. To samo dotyczy stanowiska organu zajętego w pierwszej instancji w odniesieniu do możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tym zakresie ZUS stwierdził, że uzyskiwane dochody oraz sytuacja rodzinna wnioskodawcy nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego. Przedłożony materiał dowodowy nie wskazuje na powstanie jakichkolwiek zaległości w opłatach ponoszonych przez rodzinę wnioskodawcy na bieżące utrzymanie.

Organ odwoławczy podkreślił, że trudne sytuacje życiowe dłużnik jest w stanie przezwyciężyć przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, a sytuacja finansowa i rodzinna przy uwzględnieniu źródeł przychodów i stanu majątkowego nie może być rozpatrywana w kategoriach zagrożenia egzystencji. Nie nosi znamion wyjątkowości i nadzwyczajnego charakteru, które to okoliczności cechują przesłanki określone w § 3 pkt. 1 powołanego rozporządzenia.

Wydarzenia tj. pożar hurtowni, jak wskazał organ, które w ocenie dłużnika zawarzyły na braku aktywności zawodowej miały miejsce 15 lat temu, a zatem pomimo upływu czasu nie były podejmowane przez dłużnika skuteczne działania zmierzające do powrotu na rynek pracy i próby zmniejszenia zadłużenia.

Nie ma też żadnych podstaw do domagania się umorzenia należności z uwagi na fakt, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W sprawie niniejszej brak takowych okoliczności. Przedstawiona dokumentacja medyczna nie potwierdza istnienia ograniczeń w podejmowaniu zatrudnienia, natomiast treść udostępnionego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności żony nie wskazuje na konieczność korzystania z opieki innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W skardze na powyższą decyzję A. G. wniósł o jej uchylenie. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów art.28 ust.1-3b, 4, art. 30, art. 32 u.s.u.s. oraz naruszenie prawa strony do równego traktowania. W dalszej części skargi wskazał na możliwość umorzenia samych odsetek od nieuregulowanych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz zatrudnionych pracowników. Powołał się przy tym na złą sytuację materialną, która jest związana z pożarem hurtowni w kwietniu 1999r. Ponadto autor skargi wskazał, że ZUS odmówił mu udzielenia ulgi w spłacie zadłużenia w formie układu ratalnego.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), dalej: p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Kontrola działalności administracji publicznej ma charakter ograniczony, co polega na tym, że są nią objęte jedynie działania administracji wskazane w ustawie, i to dopiero po dopełnieniu przez skarżącego określonych warunków. Wynika to przede wszystkim z przepisów wyznaczających zakres właściwości sądów administracyjnych oraz postanowień procesowych określających przesłanki dopuszczalności skargi oraz granice postępowania sądowo-administracyjnego (J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Komentarz 2004, s. 14 - 16). Zakres przedmiotowy i podmiotowy dopuszczalności drogi sądowej przed sądami administracyjnymi jest wyznaczony przez pojęcie sprawy sądowo-administracyjnej w rozumieniu art. 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 2 p.p.s.a., do rozpoznawania spraw sądowo-administracyjnych powołane są sądy administracyjne, których zadaniem jest dokonanie oceny działalności administracji publicznej. Przedmiotem tej kontroli są władcze działania (lub zaniechania) organów administracji, a sąd administracyjny bada - co do zasady - wyłącznie zgodność z prawem zaskarżonego aktu lub czynności.

Sąd zważył, iż aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego - przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz prawa procesowego - przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej: k.p.a., które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2013r.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku A. G. z [...] czerwca 2013r., skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Inspektorat P., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą za okres od listopada 1996r. do czerwca 1997r. i od sierpnia 1997r. do stycznia 1998r. w łącznej kwocie 11.480,00 zł oraz za zatrudnionych pracowników za okres październik 1996r., oraz od grudnia 1996r. do czerwca 1997r. i od sierpnia 1997r. do września 1997r. w łącznej kwocie 12.559,00 zł.

Wobec treści wniosku skarżącego zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., w myśl którego, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności ustawodawca wymienił enumeratywnie w ust. 3 art. 28 wyżej cytowanej ustawy. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu (pkt 1 - 5). Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić należy, iż w uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdzie - jak słusznie zauważył Prezes Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. W szczególności wobec skarżącego jest prowadzone przez Naczelnika US w L. postępowanie egzekucyjne, które już częściowo doprowadziło do spłaty należności z tytułu składek. Zatem organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Skarżący wraz z żoną E. jest współwłaścicielem nieruchomości przy ul. [...], dla której jest prowadzona księga wieczysta [...]. Na tej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną E., z prac dorywczych uzyskuje dochód w kwocie ok. 1500 zł. (w okresie zimowym wynoszą ok. 500 zł.). Ponadto skarżący wynajmuje lokal usługowy za kwotę 1 tys. zł. miesięcznie, który stanowi przedmiot egzekucji sądowej (wkrótce skierowane zostanie powództwo o zmniejszenie dokonanego zajęcia wierzytelności).

Mając na względzie powyższe jako zasadne uznać należy stanowisko organu orzekającego, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, a w konsekwencji - jak wyżej wyjaśniono - brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o kryterium określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Analizując niniejszą sprawę z perspektywy przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podkreślić należy, iż przepis ten przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, zastosowanie ma również instytucja uznania administracyjnego. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Wskazać w tym miejscu należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów ww. rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego oraz podniesione przez niego okoliczności. Organ odwoławczy nie zakwestionował przy tym aktualnej - obiektywnie trudnej - sytuacji finansowej skarżącego, jednak podzielając stanowisko zaprezentowane w decyzji Zakładu z [...] sierpnia 2013 r. poprzedzone analizą dochodów i wydatków skarżącego, biorąc również pod uwagę deklarację skarżącego z 10 czerwca 2013r. dotyczącą możliwości spłaty należności głównej w ratach miesięcznych (po 500 zł), wniosek o układ ratalny z 10 czerwca 2013r. oraz treść pisma skarżącego z 8 października 2013r. stwierdził, iż okoliczności sprawy niniejszej nie dają podstaw do uznania, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Mieszkająca ze skarżącym córka K. G. i jej syn, prowadzą – według oświadczenia skarżącego -odrębne gospodarstwo domowe utrzymując się z przyznanych alimentów oraz podejmowanych prac dorywczych.

Organ odwoławczy słusznie zauważył również, że skarżący powołując się na pożar hurtowni sprzętu komputerowego w kwietniu 1999r. (czyli 15 lat temu) nie wykazał, że to wydarzenie uniemożliwia mu spłatę zadłużenia i wpływa na obecną sytuację. Choć opisywane zdarzenie pożaru, wobec braku odszkodowania, niewykrycia sprawców pozbawiło skarżącego znacznej części majątku i miejsca pracy to miało ono miejsce tak dawno, że skarżący mógł podjąć działania umożliwiające poprawę sytuacji finansowej.

Dłużnik nie udowodnił, zdaniem Sądu również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Przedstawione przez niego orzeczenie z [...] grudnia 2009r. o lekkim stopniu niepełnosprawności żony E. G. nie wskazuje na konieczność korzystania z opieki innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej skarżącego organ zauważył, iż do akt sprawy na etapie postępowania przed organem I instancji złożony został wynik badania histopatologicznego z 31 października 2007 r. (k. 23 akt admin.), z którego wynika, że na ciele skarżącego pojawiła się zmiana skórna o charakterze nowotworowym. Na etapie postępowania odwoławczego skarżący załączył kartę informacyjną z 22 czerwca 2013r. ze Szpitala B., w której stwierdzono, że skarżący przeszedł ostre zapalenie pęcherza moczowego. Schorzenia wskazane w ww. zaświadczeniu oraz karcie informacyjnej nie są jednak przyczyną niepełnosprawności czy trwałej niezdolności do pracy. Składając do akt sprawy oświadczenie o wysokości wydatków miesięcznych związanych z bieżącym utrzymaniem skarżący nie wskazał kosztów związanych z leczeniem, czy zakupem niezbędnych lekarstw. Tymczasem ma to istotne znaczenie z punktu widzenia oceny sytuacji materialnej skarżącego, bowiem ciężar udowodnienia wskazanych okoliczności, zgodnie z cyt. powyżej § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003r., spoczywa na wnioskodawcy. Motywując zaskarżone rozstrzygnięcie Prezes Zakładu zwrócił również uwagę zarówno na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, stan finansów ubezpieczeń społecznych jak i na zasadność umorzenia składek wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie drastycznych, obiektywnie wskazujących na trwały brak możliwości realizacji zobowiązań wobec ZUS z punktu widzenia konieczności utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji stwierdzając, iż rozpatrywany przypadek do takich nie należy. W świetle powyższego w ocenie Sądu, nie jest dowolnym wniosek organu, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają umorzenia wnioskowanych należności pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Podkreślić należy, że zobowiązany w treści skargi podkreślał fakt możliwości umarzania samych odsetek za zwłokę, jednak to nie było kwestionowane przez organy orzekające w sprawie. Wielokrotnie podkreślał Wojewódzki Sąd Administracyjny, że art. 28 u.s.u.s. pozwala na umarzanie samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek, jak i od składek wskazanych w art. 32 tej ustawy. Wnioskodawca ma przy tym, we wskazanym wyżej zakresie, pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga; może zatem domagać się umorzenia w całości lub w części niektórych tylko składek, samych odsetek, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia lub kosztów egzekucyjnych, może łączyć swoje żądania w ramach tych należności, przy czym jeśli umorzone zostaną składki, to z mocy prawa umorzeniu ulegają również te należności z nimi związane, o których mowa w art. 28 ust. 4 u.s.u.s. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 października 2004 r., sygn. akt III AUa 1581/03, LEX nr 147189, wyrok WSA z 5 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2653/06, niepubl.).

Podkreślić także należy, że fakt odmowy zawarcia ze skarżącym umowy cywilnoprawnej w formie układu ratalnego nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek.

Końcowo Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, (ew. z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 29 u.s.u.s.) bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok NSA z 18 lutego 2000r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99, LEX nr 40399).

Zatem organ dokonał wszechstronnej i wyczerpującej, merytorycznej oceny wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w trybie art. 28 ust. 2 - 3a u.s.u.s. biorąc pod uwagę interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zważywszy jednak, iż w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności należności, a Skarżący nie wykazał w sposób dostateczny okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., wydał decyzję negatywną.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.