Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 537/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
article: art. 8, art. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: par. 6
journal: Dz.U. 2006 nr 25 poz 186
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 września 2013 r., nr [...], Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działająca z upoważnienia Burmistrza Nysy, przyznała T. R. pomoc w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", jako świadczenie pieniężne na zakup żywności (zasiłek celowy), w wysokości 90 zł. Decyzja została wydana na podstawie art. 8 ust. 1 i 3, art. 24 ust. 2, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, z późn. zm.) oraz art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259, z późn. zm.).

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, że wnioskiem z 5 listopada 2012 r. T. R. zwrócił się do Ośrodka m.in. o przyznanie pomocy finansowej w zapewnieniu jednego ciepłego posiłku dziennie, przy czym zaznaczył, że jest zainteresowany wypłaceniem ekwiwalentu stanowiącego równowartość wydawanych przez Dzienny Dom Pomocy Społecznej w [...] posiłków. W sprawie ww. wniosku została wydana decyzja umarzająca postępowanie, którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając wniosek, organ wyjaśnił, że zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w tym na pokrycie wydatków związanych z zakupem żywności. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r., w ramach Programu realizowane są działania dotyczące zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach, wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym. Pomoc udzielana jest w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo w formie świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Do omawianego Programu kwalifikują się osoby, których dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), ustalono kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej - w wysokości nieprzekraczającej 542 zł. Pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (ust. 4).

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że T. R. od 2 sierpnia 2013 r. jest żonaty, jednak oświadczył, że pomimo zmiany stanu cywilnego nadal mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego źródłem utrzymania w październiku 2012 r. była renta inwalidzka w wysokości 595,26 zł (po potrąceniu należności alimentacyjnych). Wnioskodawca zalega z opłatami za internet i energię, nie poniósł opłat za gaz, a ponadto nie reguluje opłat czynszowych, co doprowadziło do powstania zadłużenia (na dzień 31 sierpnia 2013 r. - 36.742,87 zł). W podaniu zaznaczył, że tytułem świadczenia rentowego dysponuje jedynie kwotą 15,42 zł. Organ wyjaśnił, że T. R. - wbrew jego twierdzeniu - posiada dostęp do konta bankowego, a następnie wyliczył, że w rozważanym przypadku 150% kryterium dochodowego wynosi 813 zł, po czym podał, iż zgodnie z zarządzeniem nr 15/13 Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia 7 czerwca 2013 r. w sprawie wprowadzenia procedury postępowania w sprawach pomocy społecznej w Ośrodku Pomocy Społecznej w Nysie oraz zasad postępowania w sprawie wniosków o przyznanie dodatku mieszkaniowego, zasiłek na zakup posiłku lub żywności udzielany jest w wysokości:

- na osobę samotnie gospodarującą w wysokości 90 zł,

- na pierwszą osobę w rodzinie w wysokości 90 zł, zaś na kolejne osoby w rodzinie w wysokości 60 zł.

Dalej, organ podał, że po myśli § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 25, poz. 186, z późn. zm.), pomoc w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności jest przyznawana w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną. Przyznając przedmiotową pomoc kierowano się ustaleniem, że T. R. ma możliwość przygotowywania posiłków w domu oraz uwzględniono jego wolę uzyskania ekwiwalentu stanowiącego równowartość ciepłych posiłków.

Końcowo, organ wyjaśnił, że przy rozpatrywaniu podań kieruje się przede wszystkim koniecznością niesienia pomocy rodzinom wielodzietnym, osobom samotnie wychowującym dzieci, osobom samotnym bez dochodu lub o niskim dochodzie. Natomiast osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, ponieważ rodzaj, forma i rozmiar pomocy muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do realnych możliwości finansowych Ośrodka. W 2013 r. przeznaczono na realizację Programu kwotę średnio 116.667 zł miesięcznie (z tego 80% środków pochodzi z budżetu Państwa, a 20% z budżetu Gminy). Ze środków tych finansowane jest dożywianie dorosłych oraz dzieci i uczniów, a także przyznawane są zasiłki celowe na zakup żywności. We wrześniu 2013 r. Ośrodek posiadał kwotę w wys. 123.000 zł, a wysokość zasiłków celowych jako świadczenie pieniężne na zakup żywności w ramach Programu kształtowała się w granicach od 60 zł do 420 zł, w zależności od ilości osób w gospodarstwie domowym. Łącznie, z analizowanej pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności skorzystało 107 osób i rodzin, natomiast z pomocy w formie posiłków w ramach Programu skorzystało 348 osób dorosłych oraz 270 dzieci w przedszkolach i szkołach.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem, T. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, w szczególności w części odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego stanowiącego równowartość jednego ciepłego posiłku dziennie, a to - zdaniem odwołującego się - narusza art. 7 ustawy o pomocy społecznej; przepisy rozporządzenia w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (§ 3 ust. 1) oraz art. 3 pkt 1 lit. c i art. 3 pkt 3 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Jednocześnie domagał się nakazania wypłacenia "skarżącemu równowartość wynikającą z ustawy". T. R. stwierdził, że w odpowiedzi na wniosek otrzymał świadczenie zapewniające jedynie 12 posiłków w miesiącu, co jest niezgodne z ww. przepisami. Przedstawił również własne wyliczenie kwot pomocy, jakie powinien otrzymać na wnioskowany cel. Ponadto akcentował, że jest osobą przewlekle chorą i niepełnosprawną, żyjącą w niedostatku i ubóstwie, wymagającą zapewnienia odpowiedniej diety.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 29 stycznia 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Po zrelacjonowaniu stanu faktycznego sprawy Kolegium przypomniało, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie przepisów ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"), i że do udzielania świadczeń określonych w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej (art. 7 Programu). Prawo do otrzymania zasiłku celowego, bo w takiej formie może być przyznane świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r., określa art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności zaś na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W ocenie Kolegium, użyte w tym przepisie słowo "może" wskazuje, że w tych sprawach organ administracji orzeka w ramach uznania administracyjnego, a to oznacza, iż od uznania organu zależy, czy świadczenie zostanie przyznane, przy czym organ bierze pod uwagę sytuację życiową wnioskodawcy, cele pomocy, potrzeby innych osób ubiegających o pomoc i posiadane przez Ośrodek środki finansowe. Kolegium potwierdziło, że ustalony przez organ pierwszej instancji dochód T. R. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie przekraczał kwoty 150% kryterium dochodowego, tj. 813 zł, zatem jest on uprawniony do otrzymania zasiłku celowego z pomocy społecznej na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Jednocześnie zaznaczyło, że jest zobowiązane do uwzględnienia stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania. Dlatego rozważano okoliczność, że od 1 stycznia 2014 r. nie obowiązuje już ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r., ponieważ jej art. 1 ust. 2 stanowi, iż Program jest realizowany w latach 2006-2013. Omawianą ustawę zastąpiono uchwałą Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020, która jednak nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego i nie może stanowić podstawy wydania decyzji administracyjnej. Wobec powyższego - zdaniem Kolegium - w sprawie przyznania pomocy zastosowanie mają ogólne reguły przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, zawarte w art. 8 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" (aktualnie jest to kwota 542 zł), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kolegium wywodziło, że dochód T. R. w wysokości 595,26 zł przekracza kryterium dochodowe, w związku z czym nie przysługuje mu zasiłek celowy wymieniony w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jednak w realiach sprawy wzięto pod uwagę, iż nabył on prawo do zasiłku celowego na dożywianie, ponieważ w świetle dotychczasowych przepisów spełnił wszystkie wymagania i przesłanki określone w ustawie z dnia 29 grudnia 2005 r. Wniosek o przyznanie przedmiotowej pomocy został złożony 5 listopada 2012 r., a decyzja organu pierwszej instancji o przyznaniu świadczenia została wydana 30 września 2013 r., czyli w okresie obowiązywania ww. ustawy. W tej sytuacji Kolegium, powołując się na wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę niedziałania prawa wstecz, stanęło na stanowisku, że przy rozpoznaniu odwołania od zaskarżonej decyzji należało wziąć pod uwagę, iż strona spełniała przesłanki do nabycia prawa do zasiłku celowego na dożywianie w świetle przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku i jego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Odnosząc się natomiast do spornej kwestii wysokości przyznanego świadczenia, organ odwoławczy zauważył, że przyznana T. R. kwota świadczenia w wysokości 90 zł odpowiada zasadom, jakie zostały ustalone w zarządzeniu Dyrektora OPS w Nysie, a które różnicują wysokość zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w stosunku do osób samotnie gospodarujących, a także rodzin. Zasady przyznawania zasiłku oraz jego wysokości uznano za jasne, czytelne i przejrzyste. Dodatkowo Kolegium odnotowało, że organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż we wrześniu 2013 r. posiadał na omawiany cel 123.000 zł, a wysokość zasiłków celowych jako świadczenie pieniężne na zakup żywności w ramach ww. Programu kształtowała się w tym miesiącu w granicach od 60 do 420 zł, w zależności od ilości osób w gospodarstwie domowym.

Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo również przyjął, że pomoc powinna mieć formę pieniężną. Z akt sprawy wynika bowiem, że strona nie pracuje, ma możliwość przygotowania posiłków w domu, a ponadto przyznanie pomocy w takiej formie jest zgodne z jej oczekiwaniami.

W skardze skierowanej do tut. Sądu T. R., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie decyzji Kolegium, jako że narusza ona przepisy postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a to art. 7, art. 77 w zw. z art. 10 § 1, art. 85, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., a także art. 6 w zw. z art. 7 i art. 77 K.p.a., co polegało na pobieżnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego oraz nieuwzględnieniu zarzutów odwołania, a ponadto na naruszeniu zasady praworządności przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię przepisów stanowiących podstawę rozstrzygania. W skardze zgłoszono również wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ drugiej instancji nie przeanalizował i nie rozpatrzył zarzutów odwołania oraz żądań podania. Akcentował swój zły stan zdrowia oraz brak środków na utrzymanie, co powinno skutkować pomocą w wyższej wysokości. Zarzucił, że naruszono uznanie administracyjne, pomijając przy rozstrzyganiu zasadę uwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Ponadto, stosując uznanie administracyjne, organ powinien wyjaśnić powody wydania takiej, a nie innej decyzji, by sąd administracyjny mógł zbadać, czy rozstrzygnięcie nie jest dowolne. Zdaniem skarżącego, sytuacja, w jakiej się obecnie znajduje nie została poddana dostatecznej analizie, a to świadczy o istotnym naruszeniu prawa formalnego oraz zasady praworządności (art. 6 K.p.a. i art. 7 Konstytucji RP) oraz zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o odrzucenie skargi, a na wypadek przywrócenia terminu do wniesienia skargi, o jej oddalenie. Kolegium odnotowało, że skarga została wniesiona przez pełnomocnika z uchybieniem ustawowego terminu, zaś odnośnie żądania oddalenia skargi stwierdziło, że podtrzymuje w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził, jak skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania aktu, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury na dzień wydania aktu.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że wydane akty nie są obarczone wadami uzasadniającymi ich uchylenie.

Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji przyznającą T. R. pomoc w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w postaci świadczenia pieniężnego w wysokości 90 zł, z przeznaczeniem na zakup żywności (zasiłek celowy). Od razu należy też wskazać, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy obowiązującej w dacie orzekania przez organy obu instancji ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (cyt. już wyżej, zwana w skrócie ustawą o dożywianiu), oraz przepisy - wydanego w oparciu o delegację ustawową zawartą w tej ustawie - również obowiązującego w dacie orzekania przez organy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 25, poz. 186, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, a nadto przepisy powołanej wcześniej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (zwana ustawą o pomocy społecznej), które z mocy art. 7 ustawy o dożywianiu znajdują odpowiednie zastosowanie w sprawach udzielania pomocy w zakresie dożywiania. Wskazana ostatnio regulacja stanowi, że do udzielania komentowanej pomocy, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. W świetle tego przepisu nie ulega wątpliwości, że ustawa o dożywianiu wpisuje się w ramy szeroko pojętej pomocy społecznej, udzielanej ze środków publicznych. Relacje obu ustaw zostały oparte przez ustawodawcę na zasadzie odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, że niektóre przepisy tego aktu będą miały zastosowanie wprost, inne natomiast wcale, przy czym to odpowiednie stosowanie może mieć miejsce tylko wówczas, gdy ustawa o dożywianiu danej kwestii nie reguluje.

Uwzględniając zatem, w pierwszej kolejności, zapisy ustawy o dożywianiu, wyjaśnić przyjdzie, że zgodnie z jej art. 3 pkt 1 lit. c, w ramach Programu realizowane są działania dotyczące zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom, znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym, w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Podany przepis art. 7 ustawy o pomocy społecznej, określając powody powstania trudnych sytuacji życiowych, wymienia wśród nich m.in. ubóstwo (pkt 1), bezrobocie (pkt 4), niepełnosprawność (pkt 5) i długotrwałą lub ciężką chorobę (pkt 6). Z kolei, na zasadzie art. 5 ust. 1 ustawy o dożywianiu, pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana wskazanym osobom i rodzinom nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie natomiast do § 6 rozporządzenia, pomoc w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności jest przyznawana m.in. w sytuacji, gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną.

W nawiązaniu do powyższego podać należy, że w myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Udzielenie pomocy w tej formie ustawodawca uzależnił jednak od sytuacji finansowej strony ubiegającej się o przyznanie komentowanego zasiłku, co w przypadku świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności - z mocy art. 5 ust. 1 ustawy o dożywianiu - związane jest z uzyskaniem dochodu nieprzekraczającego 150% kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak, że każdorazowo, w razie spełnienia wszystkich opisanych wyżej warunków, żądane świadczenie zostanie przyznane, i to w wysokości zgodnej z oczekiwaniami strony. Udzielając pomocy w postaci zasiłku celowego, organy działają na zasadzie uznania administracyjnego, tak w zakresie przyznania świadczenia, jak i w kwestii jego wysokości, kierując się ogólnymi zasadami udzielania pomocy społecznej oraz posiadanymi środkami finansowymi. Dostrzec należy, że uznanie administracyjne oznacza pewną swobodę organu przy podejmowaniu decyzji, jednak z drugiej strony organ ten nie może działać dowolnie, ponieważ związany jest zarówno przepisami procedury administracyjnej, jak i przepisami prawa materialnego. Dokonywana przez Sąd kontrola legalności wydanego aktu sprowadza się natomiast do zbadania, czy uwzględniony został całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy ocena materiału dowodowego nie była dowolna, a organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy organy obu instancji prawidłowo uznały, że T. R., jako osoba o niskim dochodzie, samotnie gospodarująca, niepełnosprawna i pozostająca bez zatrudnienia, pozostaje w trudnej sytuacji życiowej i kwalifikuje się do przyznania żądanej pomocy społecznej. Skarżący domagał się zapewnienia mu jednego ciepłego posiłku dziennie, przy czym zaznaczył, że jest zainteresowany wypłaceniem ekwiwalentu stanowiącego równowartość wydawanych przez Dzienny Dom Pomocy Społecznej w [...] posiłków, tj. świadczenia pieniężnego na zakup żywności (zasiłku celowego). Jak wskazano powyżej, zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, m.in. na pokrycie wydatków związanych z zakupem żywności. Niewątpliwie, zapewnienie osobom niepełnosprawnym pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności przewiduje również ustawa o dożywianiu (art. 3 pkt 1 lit. c). W sprawie nie ma sporu, że skarżący, uzyskując dochód w wysokości 595,26 zł, spełnił również wynikające z tej ustawy kryterium dochodowe wynoszące 813 zł (art. 5 ust. 1 ustawy o dożywianiu). W ocenie Sądu, prawidłowo też uznano - z uwagi na żądanie wniosku oraz możliwość przygotowania posiłku w domu, a także ze względu na niepełnosprawność skarżącego - że zasadne będzie przyznanie pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności, a nie w formie posiłku. Na taką możliwość wskazuje ustawa o dożywianiu i § 6 rozporządzenia.

Badając natomiast legalność kwestionowanych decyzji w zakresie wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku celowego, Sąd miał na uwadze, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania takiego świadczenia wydawane jest w ramach uznania administracyjnego, co - jak już sygnalizowano - pozwala organowi na wybór pomocy, którą uzna za najwłaściwszą w świetle celów określonych ustawą o pomocy społecznej, przy jednoczesnym uwzględnieniu możliwości finansowych Ośrodka. Dokonując kontroli pod tym kątem, Sąd stwierdził, wbrew zarzutom skargi, że w procesie dochodzenia do decyzji właściwe organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie i nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów. Inaczej mówiąc, Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie jest dowolne. Organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz przeprowadziły jego trafną ocenę, która uzasadniała przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości 90 zł. Zgodnie z regułami procedury administracyjnej, organy szczegółowo przeanalizowały sytuację wnioskodawcy związaną z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, samotnym gospodarowaniem, a także jego sytuacją materialną i życiową. Działając w ramach uznania administracyjnego, słusznie uznały, że położenie, w jakim znalazł się T. R., uzasadnia przyznanie pomocy w zakresie dożywiania. Ustalając wysokość świadczenia organy zbadały sytuację finansową wnioskodawcy, mając na uwadze uzyskiwane, stałe dochody oraz fakt posiadania możliwości samodzielnego przygotowania posiłków. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji przedstawił w sposób zrozumiały informacje dotyczące wielkości środków pieniężnych, jakimi Ośrodek dysponuje w skali miesiąca (we wrześniu 2013 r. - 123.000 zł) oraz liczbę wnioskodawców domagających się pomocy. Przybliżył również kryteria, jakimi kierowano się przy rozdziale posiadanych środków, odwołując się do zarządzenia nr 15/13 Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia 7 czerwca 2013 r. w sprawie wprowadzenia procedury postępowania w sprawach pomocy społecznej w Ośrodku Pomocy Społecznej w Nysie oraz zasad postępowania w sprawie wniosków o przyznanie dodatku mieszkaniowego, wedle którego zasiłek na zakup posiłku lub żywności udzielany osobie samotnie gospodarującej wynosi 90 zł. Wskazał także organ na przeciętną wysokość przyznawanych zasiłków celowych w postaci świadczeń pieniężnych na zakup żywności w ramach Programu. Podał mianowicie, że kształtuje się ona w zależności od ilości członków rodziny w granicach od 60 zł do 420 zł. W ocenie Sądu, zrozumiałe i racjonalne jest postępowanie organów administracji, które przyznają kwotowo wyższą pomoc na dożywianie w rodzinach wielodzietnych, niż osobom samotnie gospodarującym. Oczywiste jest bowiem, że liczniejsza rodzina potrzebuje większego wsparcia, by zaspokoić swoje minimalne potrzeby.

W tym miejscu odnotowania wymaga, że pomimo powołania w uzasadnieniach decyzji treści przepisu o charakterze wewnętrznym, tj. zarządzenia nr 15/13 Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, organy obu instancji wydały swoje rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, które zostały podane i omówione. Organy wykazały również, jakie Ośrodek posiada środki na pomoc społeczną, a nieuwzględnienia oczekiwań skarżącego odnośnie wyższego świadczenia upatrywały w szczupłości środków finansowych i wciąż wzrastającej liczbie osób kwalifikujących się do pomocy. W sytuacji braku dostatecznej ilości środków organ uprawniony jest do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, zaś wspomniane zarządzenie pozwala na racjonalne ich rozdysponowanie, zgodnie z regułami przejrzystymi i jednakowymi dla wszystkich zainteresowanych osób. W końcu, podkreślenia wymaga, że dla zapewnienia pomocy osobom jej potrzebującym, jak najbardziej celowe jest przyjęcie obiektywnych kryteriów, według których dokonuje się rozdziału środków finansowych. Wydaje się to tym bardziej konieczne, gdy środków tych jest zbyt mało i nie pozwalają one na zaspokojenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc i w zgłaszanej przez te osoby wysokości. Ponadto Sąd miał na uwadze, że skarżącemu wyjaśniono, iż zgodnie z przyjętymi regułami, organ pierwszej instancji kieruje się przede wszystkim koniecznością niesienia pomocy rodzinom wielodzietnym, osobom samotnie wychowującym dzieci, osobom samotnym bez dochodu lub o niskim dochodzie oraz, że udziela pomocy w sytuacjach zagrożenia podstawowych warunków egzystencji rodziny. Podkreślono przy tym, że rozmiar pomocy musi być odpowiedni nie tylko do okoliczności uzasadniających jej udzielenie, ale również do realnych możliwości finansowych Ośrodka. Przedstawiona w decyzjach analityka dotycząca środków finansowych, którymi dysponuje Ośrodek i zasady ich rozdziału są - zdaniem Sądu - wystarczające, stąd organom nie można skutecznie postawić zarzutu nieuwzględnienia zasady praworządności i pominięcia słusznego interesu obywatela.

Dodać trzeba, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu dokonało powtórnej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz szczegółowo, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., przedstawiło w uzasadnieniu decyzji okoliczności oraz fakty przemawiające za uznaniem decyzji organu pierwszej instancji za zgodną z prawem. W sposób dostateczny wytłumaczyło też skarżącemu, że wpływ na wysokość przyznanego świadczenia pieniężnego miała ograniczona wysokość środków finansowych pozostających w dyspozycji Ośrodka, a także duża ilość osób wymagających pomocy. Stąd, za nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut nieuwzględnienia oczekiwań skarżącego w zakresie wysokości przyznanej pomocy.

Reasumując, z zaskarżonej decyzji, podobnie jak i z decyzji organu pierwszej instancji wyraźnie wynika, jakie czynniki zadecydowały o przyznaniu skarżącemu świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości 90 zł. To zaś wyklucza możliwość postawienia organom zarzutu przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Natomiast przytoczone przepisy, stanowiące podstawę wydanych rozstrzygnięć i wykładane w sposób wcześniej zaprezentowany, nie budzą wątpliwości co do ich legalności, a organy obu instancji dokonały właściwej ich subsumcji do ustalonego stanu faktycznego. Ponadto, Sąd nie stwierdził, by zachodziła potrzeba dalszego analizowania sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego, która zresztą nie jest sporna. Podstawowym celem wprowadzonego ustawą o dożywianiu Programu jest - stosownie do art. 2 i art. 3 tej ustawy - zapewnienie pomocy w zakresie dożywiania, zaś realizacja tego celu następuje m.in. przez przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, w wysokości wynikającej z realnych możliwości finansowych Ośrodka oraz według jasnych dla wszystkich świadczeniobiorców reguł, które mogą wynikać z zarządzenia wewnętrznego, jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Końcowo odnotować przyjdzie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu błędnie stwierdziło, iż od 1 stycznia 2014 r. omawiana ustawa o dożywianiu utraciła swą moc, a więc w dniu orzekania przez organ odwoławczy już nie obowiązywała. Błąd ten jednak nie miał wpływu na wynik sprawy, w szczególności nie spowodował ujemnych skutków dla skarżącego, skoro Kolegium - posiłkując się zasadami niedziałania prawa wstecz, ochroną praw nabytych i zaufania obywateli do władzy publicznej - stanęło ostatecznie na stanowisku, że rozpoznając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji należy wziąć pod uwagę, iż strona spełniła przesłanki do nabycia żądanej pomocy w świetle przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku i jego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Dodać można, że od 1 stycznia 2014 r. realizacja Programu następuje w oparciu o przepisy uchwały Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. z 2013 r. nr 1024).

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza zarówno prawa materialnego, jak i proceduralnego. Z tego też względu orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a.