Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1411/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12, art. 100 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7,77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Protokolant asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Kr 473/10 w sprawie ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]lutego 2010 r. nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych z dnia [...]lutego 2010 r. nr [...] z dnia [...]lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych specjalnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 473/10 po rozpoznaniu sprawy ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lutego 2010 r.: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych oraz z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] i z dnia [...]lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych specjalnych oddalił skargi oraz przyznał na rzecz adwokata Ł. G. kwotę 1.440,00 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:

Skarżący M. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie pomocy finansowej w postaci:

1) zasiłku celowego na dofinansowanie do bieżących i zaległych opłat za zużycie energii elektrycznej,

2) zasiłku celowego na dofinansowanie do bieżących i zaległych opłat za zużycie energii elektrycznej i zużycie gazu – wnioskiem z dnia 15 czerwca 2009 r.

3) zasiłku celowego specjalnego na uregulowanie opłat za gaz,

4) zasiłku celowego specjalnego na uregulowanie opłat za energię elektryczną – wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2008 r.

5) zasiłku celowego na dofinansowanie do bieżących i zaległych opłat za zużycie energii elektrycznej,

6) zasiłku celowego na dofinansowanie do bieżących i zaległych opłat za zużycie energii elektrycznej i zużycie gazu – wnioskiem z dnia 30 stycznia 2009 r.

Prezydent Miasta Krakowa, działając na podstawie art. 104 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, 102, 104, 106 i 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950) odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy – odpowiednio niżej wymienionymi decyzjami:

1) nr [...] z dnia [...] października 2009 r.,

2) nr [...] z dnia [...] października 2009 r.,

3) nr [...] z dnia [...] października 2009 r.,

4) nr [...] z dnia [...] października 2009 r.,

5) nr [...] z dnia [...] października 2009 r.,

6) nr [...] z dnia [...] października 2009 r.

Decyzje wymienione w poz. 3, 4 ,5 i 6 zostały wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosków skarżącego, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia [...] kwietnia 2009 r. uchyliło wcześniejsze decyzje organu pierwszej instancji nakazując, aby w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ ten wyjaśnił w sposób jednoznaczny kwestię wynajmu jednego z pokoi w mieszkaniu skarżącego i osiąganego z tego tytułu dochodu, ewentualnie – w przypadku nie uzyskania dochodu z wynajmu pokoju – zalecił udzielić pomocy skarżącemu w tym zakresie lub w zamianie posiadanego przez skarżącego mieszkania na mniejsze, w innej dzielnicy K. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że należy wyjaśnić również kwestię zadłużenia skarżącego.

Wymienione wyżej decyzje Prezydenta Miasta Krakowa zostały wydane w oparciu o m.in. wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 11 sierpnia 2009 r., w wyniku którego ustalono następujący stan faktyczny: skarżący zamieszkuje sam, zgodnie z oświadczeniem – nie wynajmuje części swojego mieszkania, nie pracuje, posiada rentę z tytułu niezdolności do pracy orzeczoną czasowo do dnia 31 grudnia 2010 r. w wysokości 467,62 zł miesięcznie, z której dokonywane jest potrącenie na rzecz świadczeń nienależnie pobranych w formie zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący oświadczył w czasie wywiadu, że otrzymuje 311,95 zł, jednak na tę okoliczność nie okazał żadnych dokumentów. Pismem z dnia 27 sierpnia 2009 r. skarżący poinformował organ pomocy społecznej, że nie posiada decyzji ZUS o dokonanych potrąceniach ze świadczenia rentowego. W piśmie tym skarżący podał wysokość opłat za media i leki.

Ponadto skarżący w czasie ww. wywiadu poinformował pracownika socjalnego, że uregulował zaległość czynszową, a wszystkie opłaty związane z użytkowaniem mieszkania, tj. za zużycie energii elektrycznej i gazu są opłacane na bieżąco. Posiada natomiast zaległość w spółdzielni mieszkaniowej z tytułu odsetek. Powyższe opłaty, jak oświadczył skarżący, pokrywał z pożyczek zaciągniętych od osób fizycznych. Skarżący odmówił jednak podania pracownikowi przeprowadzającemu wywiad, od kogo, kiedy, jakie kwoty i na jakich warunkach pożyczał, nie okazał również – mimo wezwania – umów pożyczek. Skarżący oświadczył natomiast, że umowy pożyczek były zawierane ustnie i nie uiszczał od nich należnego podatku.

W związku z koniecznością ustalenia kwestii wynajmu lub zamiany mieszkania, organ pomocy społecznej wezwał skarżącego na rozprawę administracyjną wyznaczoną na dzień 1 października 2009 r., której celem było dokonanie ustaleń na temat możliwości pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej ww. zakresie, co umożliwiłoby skarżącemu wyjście z trudnej sytuacji życiowej. Skarżący na rozprawę nie stawił się informując pisemnie organ, że przyczyną tego jest jego stan zdrowia.

Ośrodek Pomocy Społecznej z urzędu ustalił, że skarżący systematycznie reguluje opłaty za energię elektryczną: w czerwcu – 93,14 zł i 104,77 zł, w lipcu 102,77 zł, w sierpniu 102,77 zł. Należności za zużycie gazu także były regularnie opłacane w kwocie ok. 60,00 zł co dwa miesiące.

Organ również z urzędu ustalił, że skarżący w dniu 4 czerwca 2009 r. uregulował zaległość czynszową wpłacając jednorazowo kwotę 5.525,14 zł, natomiast w sierpniu 2009 r. wpłacił kwotę 1.266,74 zł. Na dzień 8 września 2009 r. skarżący nie posiadał zaległości czynszowych.

W związku ze stwierdzeniem w czasie wywiadu środowiskowego, że w mieszkaniu skarżącego zostały wymienione okna we wszystkich pomieszczeniach, organ ustalił, że całkowity koszt ich wymiany wyniósł 5.330,00 zł, z czego spółdzielnia mieszkaniowa dofinansowała 1.680,44 zł, pozostałą kwotę pokrył natomiast skarżący, co – w ocenie organu – było sprzeczne z oświadczeniem skarżącego, że wymiana okien w całości była finansowana przez ww. spółdzielnię.

Organ pomocy społecznej odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanej przez niego pomocy, wskazując na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zarzucił, iż skarżący nie współpracuje z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w kwestii ustalenia możliwości najmu, czy zamiany mieszkania, nie stawił się na rozprawę administracyjną oraz nie dostarczył niezbędnych dokumentów.

Organ podniósł również, że istnieją dysproporcje w sytuacji majątkowej skarżącego. Dysponując dochodem w wysokości 467,62 zł miesięcznie skarżący regularnie opłacał czynsz w kwocie 410,07 zł miesięcznie, należność za energię elektryczną około 100,00 zł miesięcznie oraz gaz w wysokości ok. 60 zł co dwa miesiące. Ponadto dokonuje zakupu żywności, leków i innych niezbędnych rzeczy potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji skarżącego, zdaniem organu, pozostaje fakt wymiany okien w mieszkaniu i jednorazowej wpłaty zaległości czynszowej.

W ocenie Ośrodka Pomocy Społecznej, wskazane okoliczności świadczą, iż skarżący posiada źródło dochodu bądź zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego. Wskazując na art. 12 ww. ustawy o pomocy społecznej, organ pomocy społecznej stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wykazało występowanie w sytuacji skarżącego dysproporcji, o których mowa w tym przepisie, co spowodowało odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń.

Organ dodał, że składając wniosek o pomoc z dnia 5 czerwca 2009 r. skarżący oświadczył, że znajduje się w dramatycznej sytuacji materialnej i posiada znaczne zadłużenie z tytułu nieopłaconego czynszu, a jak organ ustalił, dzień wcześniej, tj. w dniu 4 czerwca 2009 r. skarżący uregulował te zaległości wpłacając jednorazowo kwotę 5.525,14 zł.

Ponadto skarżący wnioskował o pomoc na pokrycie zaległych i bieżących opłat za zużytą energię elektryczną i gaz, a jak wykazało przeprowadzone postępowanie, opłaty te są płacone na bieżąco i nie występują zaległości, a zatem przyznanie pomocy na ten cel, w ocenie organu, jest niezasadne.

Od powyższych decyzji skarżący wniósł odwołania, w których kwestionował ustalenia stanu faktycznego i wniósł o przyznanie wnioskowanej pomocy z uwagi na swoją ciężką sytuację zdrowotną i finansową.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, po rozpatrzeniu odwołań skarżącego, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji niżej wymienionymi decyzjami, odpowiednio:

1) nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r.,

2) nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r.,

3) nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r.,

4) nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r.,

5) nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r.,

6) nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy podniósł, że w wyniku przeprowadzonego postępowania przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. ustalono, że skarżący spełniał kryterium dochodowe do przyznania wnioskowanej pomocy społecznej, jednak mimo formalnego spełnienia tego kryterium, w rozpatrywanej sprawie należało rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy.

SKO podało, że organ pomocy społecznej I instancji wezwał skarżącego do przedstawienia faktur za media, za zakupione leki oraz dokumentu o potrąceniach dokonywanych z ZUS – pod rygorem odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, lecz skarżący rachunków nie przedstawił, natomiast udzielił pisemnej odpowiedzi, że nie posiada decyzji ZUS o dokonywaniu potrąceń ze świadczenia rentownego i podał wysokość opłat za media. W związku z powyższym organ pierwszej instancji we własnym zakresie dokonał ustaleń, że opłaty za energię elektryczną i za gaz są regulowane systematycznie, a ponadto skarżący uregulował zaległości czynszowe wpłacając w dniu 4 czerwca 2009 r. jednorazowo kwotę 5.525,14 zł, a w dniu 8 września 2009 r. kwotę 1.266,74 zł. Skarżący współfinansował również wymianę okien w jego mieszkaniu ponosząc z tego tytułu wydatek w kwocie 3.650,00 zł.

Organ I instancji wyznaczył termin rozprawy administracyjnej, podejmując próbę pomocy skarżącemu w wyjściu z trudnej sytuacji przy wykorzystaniu własnej możliwości w kwestii wynajmu lub zamiany mieszkania na mniejsze, jednak skarżący nie stawił się z uwagi na postępujące schorzenie i niepełnosprawność.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, który wskazując na art. 11 ust. 2 ww. ustawy o pomocy społecznej stwierdził brak współpracy skarżącego w kwestii ustalania możliwości wynajmu, czy też zamiany mieszkania. Skarżący nie stawił się na rozprawę administracyjną, nie dostarczył niezbędnych dokumentów, w tym dotyczących zaciąganych pożyczek. Brak współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej jest podstawą do odmowy przyznania pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło również stanowisko organu pierwszej instancji, że w przypadku sytuacji skarżącego występują dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a jego sytuacją majątkową, oraz że posiada zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego.

SKO przyznało, że skarżący spełniał kryterium dochodowe do objęcia go wnioskowaną pomocą społeczną, podniosło jednak, że decyzję w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego i zwrotnego wydawane są w granicach tzw. uznania administracyjnego, co wiąże się z właściwym ustaleniem stanu faktycznego i jego oceną, ale także z uznaniem przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Zatem uzasadnienie decyzji powinno zawierać dokładną ocenę zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, a także szczegółowo wskazywać, dlaczego organ nie zastosował rozwiązania, którego domagała się strona. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji dopełnił ciążących na nim obowiązków i właściwie uzasadnił swoje stanowisko.

Kolegium wskazało ponadto, że z akt sprawy nr [...]wynikało także, że skarżący składał nieprawdziwe oświadczenia majątkowe, w których nie wykazywał, że jest właścicielem nieruchomości położonej w B. W dniu 14 lipca 2009 r. w Kancelarii Notarialnej w M. skarżący zawarł umowę sprzedaży działki położonej w B., której wartość jest ustalana.

Na powyższe decyzje wpłynęły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w których M. P. wniósł o ich uchylenie lub zmianę z uwagi na jego trudną sytuację materialną i zdrowotną.

Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik z urzędu skarżącego, w uzupełnieniu skarg, zarzucił organom pomocy społecznej obu instancji rażące naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a., albowiem zignorowały orzeczenie Techniczne Mykologiczno-Budowlane Zakładu Badawczo Projektowego [...] w K. z maja 2000 r. potwierdzające, iż w mieszkaniu skarżącego znajdują się siedliska szczepów czarnego grzyba pleśniowego, które są zagrożeniem dla zdrowia, bądź życia dla osób przebywających w mieszkaniu, jak również hamują proces leczenia farmakologicznego i rehabilitacji. Wskazał, że organy te błędnie przyjęły, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w B., a w konsekwencji błędnie uznały, iż skarżący mimo posiadanych możliwości rozwiązania trudnej sytuacji życiowej przez wynajęcie części mieszkania, czy też jego zamianę na mniejsze nie chce z nich skorzystać.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił również, że organy błędnie uznały, iż skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, przypisując nadmierną wagę braku jednokrotnego usprawiedliwionego niestawiennictwa na rozprawie administracyjnej, podczas gdy skarżący wziął już uprzednio czynny udział w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w jego mieszkaniu przez pracownika socjalnego.

Zdaniem pełnomocnika, organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób swobodny i hipotetyczny przyjęły, iż skarżący posiada źródło dochodów lub zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego. Ponadto organ II instancji błędnie przyjął, iż skarżący nie spełnia kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, podczas gdy organ l instancji wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż spełnia przesłanki formalnoprawne niezbędne do przyznania pomocy, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Wskazane uchybienia, w ocenie pełnomocnika skarżącego miały negatywny wpływ na ocenę celowości przyznania wnioskowanych przez skarżącego zasiłków skutkującą odmową przyznania tych świadczeń.

W ocenie pełnomocnika skarżącego, organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 1, 5 i 6, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12, art. 16 ust. 2 i art. 100.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o ich oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi M. P. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ww. ustawy stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Pomoc społeczna może być udzielona, jeżeli łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki: po pierwsze – wystąpienie trudnej sytuacji życiowej i po drugie – niemożliwość jej samodzielnego przezwyciężenia. Świadczenia wypłacane przez organy pomocy społecznej mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie mogą natomiast doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej.

Sąd zaznaczył, że ustawa określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 11 ust. 2 ww. ustawy. Z kolei w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia, na podstawie art. 12 ww. ustawy.

Sąd stwierdził, że analiza akt postępowania administracyjnego wskazuje, że skarżący od 2003 r. wielokrotnie zwracał się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w różnej formie. Świadczenia te zostały też określone przez skarżącego we "wniosku do wielokrotnego zastosowania" z dnia 15 października 2007 r. Sprawy skarżącego w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej były też wielokrotnie rozstrzygane zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie. W uzasadnieniach tych wyroków wskazywano, że:

– art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów (NSA w wyroku z dnia 11 czerwca 2009 r. sygn. l OSK 392/09),

– skarżący ustawicznie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (od listopada 2003 r. do lutego 2008 r. uzyskał on pomoc finansową na łączną kwotę 16.991,58 zł) (NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 maja 2010 r. sygn. l OSK 210/10),

– skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości w celu przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji, ale w istocie pozostaje na utrzymaniu pomocy społecznej (NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. l OSK 342/08),

– istotną jest również kwestia współdziałania skarżącego z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swoich problemów bytowych, że skarżący jest właścicielem dużego, jak na samotną osobę, mieszkania. Skarżący nie zamierza jednak zamienić go na mniejsze, co uzasadniałoby starania o uzyskanie dodatku mieszkaniowego (NSA uzasadnieniu w wyroku z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt l OSK 344/08).

Odnosząc się do zarzutu, że organy pomocowe dobrze znają sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, a pomimo tego wielokrotnie domagają się przedkładania nowej dokumentacji z tym związanej Sąd stwierdził, że postępowanie organów jest prawidłowe, albowiem dysponując środkami publicznymi są obowiązane do prowadzenia postępowania zgodnego z zasadami określonymi w przepisach proceduralnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego i w samej ustawie o pomocy społecznej, jak i wydawania rozstrzygnięć zgodnych z treścią prawa materialnego zawartego w ustawie o pomocy społecznej. Skarżący inicjując składanymi wielokrotnie wnioskami takie postępowania musi zdawać sobie sprawę, że stosowne czynności będą podejmowane przez organy pomocowe i nie można z tego powodu tym organom czynić zarzutów. Uwzględniając obowiązek współdziałania osób korzystających z pomocy społecznej można oczekiwać ze strony skarżącego – z uwagi na jego wieloletnie kontakty z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w K.w tym zakresie – do aktywności mającej na celu ułatwienie przeprowadzenia tych czynności.

Sąd wskazał, ze ustawa o pomocy społecznej, w art. 106 i 107 jednoznaczne stanowi, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, który ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Jeżeli osoba taka po raz kolejny zwraca się o przyznanie tych świadczeń, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, aktualizację sporządza się nie rzadziej, niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy, może domagać się od osoby ubiegającej się o pomoc, złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że skarżący spełnia przesłanki formalnoprawne do przyznania pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, jak i zasiłków celowych specjalnych. Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że mimo spełnienia przesłanek formalnych do otrzymania pomocy społecznej, organy te zobowiązane są do zbadania wszystkich okoliczności sprawy. Ustalenie stanu faktycznego, czyli rzeczywistego stanu skarżącego w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej jest obowiązkiem tych organów, co wynika ze wskazanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ustalenia te dokonywane są m.in. na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego.

Wszystkie decyzje objęte skargami oparte były m.in. o wywiad środowiskowy przeprowadzony ze skarżącym w dniu 11 sierpnia 2009 r.

Sąd wskazał, że skoro ustalona sytuacja dochodowa skarżącego nie pozwalała na bieżące i zaległe regulowanie należności w opłatach za zużycie energii eklektycznej i gazu, zasadnie pracownik socjalny wezwał skarżącego do wykazania źródeł pochodzenia środków, z których skarżący dokonywał ww. opłat. Oświadczenie skarżącego, że zaciągał na ten cel pożyczki, nie zostało w żaden sposób udowodnione, ani nawet uprawdopodobnione. Musi budzić uzasadnione wątpliwości organów pomocy społecznej okoliczność, że skarżący nie mając własnego źródła dochodu umożliwiającego spłatę pożyczek, uzyskał pożyczki na łączną kwotę – jak sam oświadczył – 45.000,00 zł.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że wobec braku zadłużenia i bieżącego regulowania należności za energię elektryczną i gaz, brak było podstaw do uwzględnienia wniosków skarżącego o przyznanie stosownych zasiłków z przeznaczeniem na powyższe cele. Odmowa wskazania źródeł pochodzenia środków na regulowanie tych zobowiązań prawidłowo została oceniona ze strony organu pomocy społecznej jako brak współpracy z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w K., o którym mowa w art. 11 § 2 ww. ustawy, tym bardziej że z ustalonego stanu faktycznego wynikało, iż skarżący uregulował znaczne – w stosunku do jego znanych źródeł dochodu – zobowiązania z tytułu zaległości czynszowych i wymiany okien.

Sąd uznał za prawidłową ocenę ww. organu pomocy społecznej, że zestawienie poniesionych przez skarżącego wydatków z udokumentowanym dochodem skarżącego wskazuje na istnienie dysproporcji, o której mowa w art. 12 tej ustawy. Powyższe ustalenia dodatkowo znajdują potwierdzenie w ujawnieniu przez organy faktu zatajenia przez skarżącego, że był właścicielem działki położonej w miejscowości B., którą sprzedał zawierając umowę notarialną w Kancelarii Notarialnej w M.. Wyjaśnienia skarżącego co do okoliczności i motywów sprzedaży tej nieruchomości nie mogą zmienić oceny postępowania skarżącego co do faktu, że nie poinformował o tym pracownika socjalnego, ani tego, że nie zaprzecza, iż dokonał zbycia tej działki.

Co do kwestii samodzielnego przezwyciężenia trudności i poprawy sytuacji skarżącego poprzez wynajem części mieszkania lub jego zamianę na mniejsze, Sąd stwierdził, że niestawiennictwo skarżącego w dniu 1 października 2009 r. na rozprawie wyznaczonej w celu udzielenia w tym zakresie pomocy przez organ, nie ma rozstrzygającego znaczenia. Ta okoliczność jest jednym z elementów stanu faktycznego, którego ocena prowadzi do wniosku o braku współpracy. Wskazano, że w sprawach z wniosku z dnia 4 kwietnia 2008 r. organ przeprowadził łącznie trzy wywiady środowiskowe, tj. 4 kwietnia 2008 r., 30 stycznia 2009 r. oraz w dniu 11 sierpnia 2009 r.

Z kolei w sprawie z wniosku z dnia 30 stycznia 2009 r., również w tym samym dniu był przeprowadzony wywiad oraz w dniu 11 sierpnia 2009 r.

Sąd wskazał, że w sprawie z wniosku 15 czerwca 2009 r. zanim doszło do przeprowadzenia wywiadu w dniu 11 sierpnia 2009 r., skarżący w dniu 1 lipca 2009 r. poinformował organ, że nie życzy sobie wizyt w mieszkaniu i nie wyraża zgody na wywiad, robił trudności w ustaleniu dogodnego dla niego terminu przeprowadzenia wywiadu. Wywiady środowiskowe były ponawiane w tych sprawach, w związku z wcześniejszym uchylaniem decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W ocenie zachowania skarżącego w toku prowadzonego postępowania w sprawach objętych niniejszymi skargami, nie można nie dostrzec, iż skarżący również na tych wcześniejszych etapach nie współpracował z organem w zakresie wynajmu, czy zamiany swego mieszkania. Sąd podkreślił, że organy pomocy społecznej nie są uprawnione do rozporządzania mieszkaniem skarżącego, a jedynie mogą świadczyć pomoc w tym zakresie. Ta okoliczność była zresztą podnoszona jako zarzut zarówno przez skarżącego, jak i jego pełnomocnika.

Jakkolwiek skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia 29 września 2009r o zaostrzeniu choroby, jednak na żadnym etapie postępowania nie podejmował współpracy z organem w zakresie wynajmu, czy zamiany mieszkania.

Odnośnie zarzutu zignorowania przez organ pomocy społecznej orzeczenia potwierdzającego istnienie grzyba w mieszkaniu skarżącego, Sąd wskazał, że argumentacja ta nie mogła odnieść zamierzonego skutku w rozpatrywanych sprawach, bowiem przedmiotem skarg nie było świadczenie w postaci zasiłku celowego na remont mieszkania.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji pod kątem ich zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy przepisów postępowania zawartych w art. 7, art.77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Organy zgodnie z obowiązującymi przepisami wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały jego prawidłowej oceny. Wydane w sprawach decyzje w sposób szczegółowy przedstawiły ustalenia w zakresie stanu faktycznego, przedstawiły przepisy, które miały zastosowanie w przedmiotowych sprawach, prawidłowo interpretując ich treść.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 1, 5 i 6, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12, art. 16 ust. 2 i art. 100. Materiał dowodowy uzasadnia stanowisko tych organów, że odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń z zakresu pomocy społecznej była uzasadniona. Odmawiając przyznania wnioskowanych świadczeń, organy wykazały okoliczności stanowiące podstawę podjętych rozstrzygnięć.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 marca 2011 r. wniósł M. P., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu adwokata Ł. G., zaskarżając powyższy wyrok w części, tj. w zakresie, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi oddalił i zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, tj.:

– art. 2 ust. 1 i 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich błędną wykładnię, w szczególności polegającą na błędnym przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny incydentalnego charakteru pomocy społecznej, bez względu na rzeczywistą sytuację faktyczną skarżącego;

– art. 4, art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 12 ustawy, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, albowiem ustalony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stan faktyczny nie stanowi w rzeczywistości realizacji przesłanek opisanych w hipotezie powołanych przepisów, a tym samym w niniejszej sprawie nie zachodziły negatywne przesłanki uzyskania pomocy społecznej;

– art. 100 ustawy, poprzez jego niezastosowanie i niekierowanie się dobrem skarżącego przy ocenie jego sytuacji życiowej i materialnej;

2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit a/ P.p.s.a., poprzez usankcjonowanie przez Sąd I instancji decyzji wydanych z naruszeniem prawa materialnego, w szczególności z naruszeniem powyżej powołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., poprzez brak uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonych decyzji, mimo wydania przez organ I i II instancji decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, które miały wpływ na rozstrzygnięcie spraw skarżącego, w szczególności wobec naruszenia przez te organy:

a) art. 7 i 77 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego w postępowaniu administracyjnym i wydanie decyzji bez całościowego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego,

b) a ponadto poprzez przekroczenie przez organy zasad uznania administracyjnego i niezrealizowanie zadań ustawy o pomocy społecznej, co skutkowało brakiem przyznania skarżącemu pomocy społecznej, mimo spełnienia przesłanek wskazanych w ustawie o pomocy społecznej.

Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazano, że w przepisach ustawy o pomocy społecznej nie istnieje podstawa prawna uprawniająca do odmowy przyznania pomocy społecznej w oparciu o hipotetyczne ustalenie, że uprawniony już z tej pomocy korzystał w przeszłości, a więc skonsumował swoje prawo i bez względu na okoliczności, pomoc społeczna w określonym zakresie mu nie przysługuje. W przeciwieństwie do wykładni dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, pomoc społeczna w postaci przewidzianych ustawą zasiłków celowych lub innych form pomocy, nie jest determinowana faktem wykorzystania tej pomocy przez uprawnionego w jakimś okresie (incydentalnie), czy też w jakiejś kwocie (nawet bardzo wysokiej), lecz sytuacją osobistą, rodzinną i w szczególności materialną zainteresowanego bez względu na okres jej trwania, ocenianą na bieżąco przez właściwe organy. Powyższe wynika wprost z literalnego brzmienia przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2, 3, 7, 8, 15, 16, 36 i nast. (w zakresie rodzaju udzielonej pomocy) ustawy. Na podstawie akt postępowania administracyjnego, w szczególności ustaleń wywiadów z udziałem skarżącego oraz przyznawanej pomocy wynika, że jego sytuacja materialna i zdrowotna wciąż uprawnia go do korzystania z przewidzianej w tym celu pomocy społecznej i pomoc ta jest mu niezbędna.

Podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznając fakt istnienia zagrzybienia mieszkania skarżącego nie dostrzegł braku obiektywnej możliwości komercyjnego wynajęcia części tego mieszkania na rzecz osób trzecich.

Brak realizacji przez niego zaleceń kierowanych przez pracowników ośrodka pomocy społecznej w zakresie komercyjnego wynajęcia części swojego mieszkania lub dokonania jego sprzedaży nie jest efektem jego niezaradności życiowej lub celowym zabiegiem, lecz stanowi wynik trudnej sytuacji materialnej.

Skarżący nie zgodził się także ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wskazał na istniejącą jakoby dysproporcję pomiędzy udokumentowaną wysokością i dochodu skarżącego a sytuacją finansową skarżącego ujawnioną w toku postępowania administracyjnego, co stanowić ma realizację przesłanek określonych w art. 12 ww. ustawy. Trudno bowiem uznać, by regulowanie zobowiązań środkami finansowymi pochodzącymi z pożyczek stanowiło dysponowanie odpowiednimi środkami finansowymi. Zdaniem skarżącego organy nieprawidłowo przyjęły, że nie uprawdopodobnił faktu zaciągania pożyczek.

Skarżący wskazał ponadto, że wbrew twierdzeniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie uzyskał żadnych środków majątkowych ze sprzedaży niezabudowanej nieruchomości położonej w B. oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,44 ha, bowiem wykonując wolę swoich zmarłych rodziców, dokonał aktu darowizny przedmiotowej nieruchomości, który to fakt nie został ujawniony, a dokonanie sprzedaży ww. nieruchomości w formie aktu notarialnego było tylko dopełnieniem formalności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wbrew zarzutom w niej podniesionym, nie naruszył żadnego z wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz lit. a/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) w zw. z art. 7 i 77 K.p.a. poprzez nieuchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonych decyzji, pomimo iż wydane zostały w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny sprawy oraz z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Powyższy zarzut jest całkowicie chybiony. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił w tym zakresie, dlaczego rozstrzygnięcie Sądu oparte zostało na art. 151 P.p.s.a., wywodząc, iż nie dopatrzył się jakichkolwiek nieprawidłowości w przeprowadzonych przez organy administracyjne postępowaniach, które to nieprawidłowości miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji ustalenia dokonane przez Prezydenta m. Krakowa i Samorządowe Kolegium Odwoławcze co do stanu faktycznego sprawy są prawidłowe i zostały oparte na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który został oceniony bez przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów.

W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom dowolności w zakresie ustalenia, że skarżący nie udowodnił faktu zaciągania pożyczek, skoro w aktach sprawy brak jest dowodów na tę okoliczność, zaś gołosłowne i nie poparte dowodami twierdzenia osoby zainteresowanej w uzyskaniu pomocy, argumentowane koniecznością pożyczania pieniędzy, nie mogą stanowić środka dowodowego w rozumieniu przepisów K.p.a.

W sytuacji, gdy skarżący na żadnym etapie postępowania, w żadnej formie nie wykazał, że zmuszony był zaciągać pożyczki u innych osób, to dokonana przez organy administracji publicznej i Sąd I instancji ocena, odnośnie tego, że fakt ten nie został udowodniony, nie jest w najmniejszym stopniu dowolna.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zarzucać organom i Sądowi przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów w sprawie, w której rozstrzygnięcie podejmowanie jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, a wnioskujący o przyznanie pomocy nie dokłada należytej staranności dowodowej w uwiarygodnieniu swojej sytuacji materialnej za pomocą środków mu dostępnych, których przedstawienie nie wiąże się ani z koniecznością poczynienia jakichkolwiek nakładów finansowych, ani też nie wymaga podjęcia działań trudnych, czy niemożliwych do wykonania.

Oczywistym jest, że wydawanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać woluntaryzmu, dowolności czy arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00).

Także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) należy uznać za nieusprawiedliwiony. Zasady ogólne ustawy o pomocy społecznej wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1. stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu zarówno umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości; jak i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb i umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wobec powyższego, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W tym kontekście wypada zaznaczyć, że art. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi normę o charakterze generalnym wskazującą na treść i zakres pomocy społecznej (ust. 1) oraz ustanawiającą zasadę współdziałania pomiędzy instytucjami pomoc tę świadczącymi (ust. 2). Z art. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli nie tylko odpowiadają celom ale i możliwościom pomocy społecznej. Z powyższych rozważań wynika, iż wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, pomoc społeczna powinna mieć charakter doraźny i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Sąd I instancji prawidłowo dokonał wykładni powołanego przepisu i zastosował go do sytuacji faktycznej skarżącego.

Nietrafny jest też w stanie faktycznym sprawy zarzut naruszenia art. 4, art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 12 ustawy o pomocy społecznej.

Z powołanych przepisów wynika, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.

Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Okoliczności niniejszej sprawy bez wątpliwości wskazują, że skarżący traktuje pomoc społeczną w kategoriach bezwzględnego obowiązku Państwa, uznając, że sam fakt, iż niewątpliwie pozostaje w trudnej sytuacji bytowej wymusza na właściwych organach przyznanie mu pomocy i zwalnia z obowiązku współdziałania w rozwiązaniu trudnej sytuacji materialnej. Świadczy o tym niepodejmowanie przez skarżącego działań w celu zamiany mieszkania na mniejsze (możliwości takiej nie wyłącza sam stan zagrzybienia mieszkania), nieprzedstawienie organom żądanych dowodów na potwierdzenie sytuacji życiowej oraz wprowadzanie w błąd (zatajenie) co do okoliczności mających znaczenie dla oceny położenia skarżącego.

Powoływanie się przez skarżącego na stan techniczny mieszkania samo przez się nie oznacza, iż skarżącemu nie można postawić zarzutu braku współdziałania, skoro skarżący nie udowodnił, że próby zamiany mieszkania podejmował, ale zakończyły się one niepowodzeniem z uwagi na zły stan lokalu.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji naruszył przez jego niezastosowanie.

Na wstępie wskazać należy, że przepis ten nie jest przepisem prawa materialnego, lecz przepisem o charakterze procesowym. Zawiera on przewodnią zasadę postępowania w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, zgodnie z którą w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu przed organami pomocy społecznej w sprawie dotyczącej przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zarzut jego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji należało zatem powiązać z odpowiednim przepisem P.p.s.a. i wykazać, że powyższe uchybienie procesowe mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 100 ust. 1 przewodnią zasadą postępowania w sprawie przyznawania świadczeń jest kierowanie się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Do dóbr osobistych zalicza się m.in.: zdrowie, wolność, godność, nazwisko, wizerunek, swobodę sumienia, tajemnicę korespondencji. Ogólną ochronę dóbr osobistych przewiduje Kodeks cywilny.

Skarga kasacyjna w ogóle nie wskazuje z jakich powodów uznaje, że w niniejszej sprawie organy nie stosowały ww. przepisu.

Brak uzasadnienia w tym zakresie stanowi dodatkową przeszkodę uniemożliwiającą Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozwinięcie tej kwestii, poza stwierdzeniem, że samo wydanie decyzji omawiającej przyznania prawa do świadczeń z pomocy społecznej, nie oznacza w żadnym razie naruszenia art. 100 ust. 1 ustawy i nie może być utożsamiane z nieuwzględnieniem przy rozstrzyganiu sprawy dobra osoby wnioskującej o pomoc.

Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.