Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 741/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Zdanowicz Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. K., utrzymało w mocy decyzję nr [...] Dyrektora [...] Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] listopada 2003 r. o umorzeniu postępowania w sprawie umieszczenia J. K. w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. Dyrektor [...] Centrum Pomocy Rodzinie umorzył postępowanie w sprawie umieszczenia J. K. w domu pomocy społecznej. Od tej decyzji odwołała się B. K. wnosząc o jej uchylenie. Opisała stan zdrowia syna J. K., jego osobowość i cechy charakteru, a także dotychczasowe starania o umieszczenie go w domu pomocy społecznej.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wzięło pod uwagę treść przepisu art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), który uzależnia podjęcie działań w celu umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej od zgody osoby potrzebującej pomocy lub jej przedstawiciela ustawowego. Z akt sprawy wynika, że na skutek wniosku skarżącej o umieszczenie syna w domu pomocy społecznej organ, stosownie do art. 43 ust. 3 powołanej ustawy, przeprowadził wywiad środowiskowy, w trakcie którego J. K. złożył oświadczenie, że stara się żyć w miarę samodzielnie, a pomoc udzielana przez rodziców w zaopatrzeniu w żywność jest zupełnie wystarczająca. Oświadczył również, że postanowił zrezygnować z ubiegania się o miejsce w domu pomocy społecznej. Do kwestionariusza wywiadu środowiskowego dołączono pisemne oświadczenie J. K., w którym stwierdził, że nie widzi powodów pójścia do domu pomocy społecznej. J. K. jest osobą częściowo ubezwłasnowolnioną. Częściowe ubezwłasnowolnienie, stosownie do art. 17 kodeksu cywilnego, ogranicza zaciąganie przez niego zobowiązań. W żaden sposób jednak nie pozbawia go prawa decydowania o swoim życiu. W świetle powyższego oświadczenia J. K. dalsze postępowanie administracyjne w sprawie umieszczenia go w domu pomocy społecznej było bezprzedmiotowe, w związku z czym zasadnie organ pierwszej instancji postępowanie to umorzył.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] B. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc zarzut naruszenia prawa przez organy orzekające w sprawie. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, 77 § 1, 10, 30, 79 i 105 kpa, a także art. 17, 18 i 19 kc, jak również art. 19 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu skarżąca podała, że wniosek o umieszczenie J. K. w domu pomocy społecznej złożyła jako jego matka i przedstawiciel ustawowy oraz jako kurator częściowo ubezwłasnowolnionego. W sprawie tej występuje jako strona (art. 17 i 18 kc). Z tych powodów powinna uczestniczyć w trakcie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u J. K.. Zgodnie z art. 17 oświadczenie osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, a więc osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych wymaga zgody przedstawiciela ustawowego. W tej sytuacji oświadczenie J. K. złożone w toku wywiadu środowiskowego nie czyni wniosku skarżącej bezprzedmiotowym. Może być rozważone jako jeden z elementów w trakcie merytorycznego rozpoznania sprawy, tym bardziej że zostało złożone w nieobecności jego kuratora. Skarżąca postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] lipca 2003 r. sygn. akt [...] została upoważniona do reprezentowania J. K. przed urzędami i organami władzy oraz do zarządu jego majątkiem. W tej sytuacji przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w nieobecności kuratora nastąpiło z naruszeniem art. 17, 18 § 1 kc oraz art. 79 kpa i rodzi skutek nieważności tego oświadczenia w rozumieniu art. 19 kc. Dodać trzeba, że J. K. 3 maja 2002 r. w złożonym oświadczeniu stwierdził, że widzi potrzebę umieszczenia go w domu pomocy społecznej, a na rozprawie w sądzie stwierdził, że w przypadku śmierci rodziców nie widzi możliwości samodzielnego utrzymania się. Znajduje to potwierdzenie w opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia [...] grudnia 1993 r., w której biegły psycholog wskazuje, że J. K. wykazuje upośledzenie zdolności rozumienia znanych dla siebie sytuacji, uczenia się, umiejętności spostrzegania i analizowania spostrzeżeń, wnioskowania i przewidywania. Wykazuje też zaburzenia krytycyzmu, zawyżony poziom aspiracji. Biegły stwierdził również, że rokowania są niepomyślne. W tej sytuacji przyjęte od niego oświadczenie bez udziału kuratora nie może być miarodajnym, w szczególności w świetle art. 19 kc. Tak więc samo oświadczenie J. K. osoby częściowo ubezwłasnowolnionej odebrane w nieobecności jego kuratora nie wypełnia dyspozycji art. 19 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, tym bardziej że zachodzą przesłanki z art. 19 ust. 2, 10 ust. 1 pkt 1, art. 3 pkt 6, 8 i art. 2 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy. W każdym razie oświadczenie to, z przyczyn wyżej wskazanych, nie mogło być podstawą do uznania złożonego wniosku za bezprzedmiotowy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podnosząc, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podstawową przesłanką umieszczenia danej osoby w domu pomocy społecznej jest niemożność zapewnienia jej usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania przez rodzinę i gminę. W świetle materiału dowodowego zebranego przez pierwszą instancję ww. przesłanka umieszczenia J. K. w domu pomocy społecznej nie została ziszczona, a dla umieszczenia danej osoby w domu pomocy społecznej istotne znaczenie ma wola zainteresowanego, który - mimo iż jest częściowo ubezwłasnowolniony - do domu pomocy społecznej iść nie chce.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Rozpoznając skargę w niniejszej sprawie należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), która uchyliła w całości dotychczasową ustawę o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 149 ust. 1 nowej ustawy z dniem jej wejścia w życie, tj. z dniem 1 maja 2004 r., wygasły decyzje wydane na podstawie dotychczasowej ustawy o pomocy społecznej. Na skutek pytania prawnego zgłoszonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Trybunał Konstytucyjny rozważał kwestię zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 149 ust. 1 oraz art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W wyroku z dnia 8 marca 2005 r. sygn. akt P 15/04 Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność z Konstytucją art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wygaśnięcie decyzji zgodnie z przepisem art. 149 ust. 1 nie powoduje, że po dniu 1 maja 2004 r. stało się bezprzedmiotowe postępowanie sądowe w sprawie zawisłej przed sądem administracyjnym ze skargi na taką decyzję. Wygaśnięcie decyzji następuje bowiem ze skutkiem ex nunc, tj. z datą wejścia w życie ustawy z 2004 r. Badanie przez sąd administracyjny zgodności z prawem decyzji dotyczy natomiast momentu jej wydania, a więc zdarzenia przed 1 maja 2004 r. – i co za tym idzie - oceny, czy odmowa świadczenia była zgodna z prawem. Nie znosi to więc powinności kontroli przez sąd administracyjny decyzji wydanych przed dniem 1 maja 2004 r.

Dokonując, stosownie do przedstawionych wyżej ustaleń, kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] Sąd w pierwszej kolejności obowiązany był zbadać, czy skarga została wniesiona przez osobę do tego uprawnioną.

W tej kwestii istotne znaczenie ma fakt, że skarżącą B. K. organ pomocy społecznej uznał za stronę, bowiem na jej wniosek wszczął postępowanie w sprawie umieszczenia J. K. w domu pomocy społecznej i umarzając wszczęte postępowanie doręczył skarżącej decyzję w tym przedmiocie. Okoliczność ta legitymowała B. K. do złożenia skargi na tę decyzję do sądu administracyjnego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że osoba, na żądanie której organ administracji wszczął postępowanie administracyjne i którą w decyzji ostatecznej wskazał jako stronę postępowania, choćby nią de facto nie była, ma prawo wnieść w ramach interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę do sądu administracyjnego (teza uzasadnienia wyroku NSA z dnia 27 stycznia 2004 r. IIISA 1617/02 niepublik.). Zatem sam fakt wydania decyzji względem określonej osoby kreuje interes prawny jej adresata w żądaniu kontroli tej decyzji przez sąd administracyjny.

Nie zawsze jednak interes prawny we wniesieniu skargi pokrywa się z interesem prawnym opartym o przepisy prawa materialnego.

Zgodnie z art. 28 kpa stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z treści powołanego przepisu wynika, że pojęcie strony jest powiązane wyraźnie z konkretnym interesem prawnym podmiotu. Chodzi o taki interes, który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Wynika stąd, że o tym, czy określonemu podmiotowi przysługiwać będzie przymiot strony w konkretnym postępowaniu, będzie decydować przepis prawa, z którego dla tego podmiotu będą wynikały wprost określone prawa lub obowiązki. (postanowienie NSA z 15.12.1998 r. II SA 1551/98 lex 43215, wyrok NSA z dnia 10.11.1998 r. II SA 844/98 niepublik., wyrok NSA z dnia 5.09.2001 I SA 2218/00).

Z twierdzeń skarżącej wynika, że swój interes prawny w umieszczeniu syna J. K. w domu pomocy społecznej wywodzi z faktu ustanowienia jej postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r. sygn. akt [...] [...] kuratorem częściowo ubezwłasnowolnionego syna, jak również z upoważnienia jej przez Sąd do reprezentowania go przez urzędami i organami władzy (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział [...] z dnia [...] lipca 2003 r. sygn. akt [...]). Powyższe okoliczności, w związku z treścią przepisów art. 17, 18 i 19 kc, przesądzają o tym, że przysługuje jej przymiot strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie umieszczenia syna w domu pomocy społecznej, a zatem niezapewnienie skarżącej udziału w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w toku tego postępowania stanowi wadę decyzji umarzającej postępowanie.

Przekonanie to jest oparte na błędnym rozumieniu roli kuratora ustanowionego dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo i pozycji, jaką przepisy obowiązującego prawa wyznaczają dla kuratora w prowadzeniu spraw osoby częściowo ubezwłasnowolnionej.

Jak wynika z treści art. 16 kc osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę. Art. 17 kc stanowi, że z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego. A zatem tylko w zakresie zaciągania zobowiązań i rozporządzania swymi prawami osoba częściowo ubezwłasnowolniona nie może działać samodzielnie, gdyż dla ważności takiej czynności wymagana jest zgoda kuratora. Konsekwentnie, przepis art. 18 § 1 kc, uzależnia ważność umowy zawartej przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych od potwierdzenia umowy przez jej przedstawiciela ustawowego. Sprawa o umieszczenie w domu pomocy społecznej nie należy do kategorii spraw, o których mowa w art. 17 kc. Nie polega na zaciągnięciu zobowiązania lub rozporządzeniu przez osobę częściowo ubezwłasnowolnioną swoim prawem.

Z przytoczonych przepisów nie wynika zatem, by kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej był uprawniony do samodzielnego działania w dotyczących tej osoby sprawach nie należących do zakresu wskazanego w art. 17 kc. Nie zmienia tego faktu okoliczność, iż sąd opiekuńczy upoważnił skarżącą do reprezentowania J. K. przed urzędami i organami władzy. Dotyczy to wyłącznie reprezentowania w sprawach, których osoba ubezwłasnowolniona częściowo nie może prowadzić samodzielnie, a więc tylko w razie zaciągnięcia zobowiązania albo rozporządzenia majątkiem. Takie stanowisko prezentowane jest zarówno w judykaturze (postanowienie SN z 8.09 1970 II CZ 115/70 (OSNC 1971/6/104), postanowienie SN z dnia 30.09.1977 r. III CRN 132/77 (OSNC 1978/11/204 ) jak i w piśmiennictwie (M. Sychowicz w Kodeks Postępowania Cywilnego, Komentarz pod red. K. Piaseckiego t. 1).

W świetle przedstawionego stanu prawnego należy stwierdzić, że skarżąca nie mogła skutecznie żądać wszczęcia postępowania w sprawie umieszczenia J. K. w domu pomocy społecznej. W sprawie tej B. K. jako kurator częściowo ubezwłasnowolnionego syna nie posiada bowiem interesu prawnego. Nieuzasadnione jest stanowisko prezentowane w skardze, iż podstawę interesu prawnego skarżącej stanowią przepisy art. 17 i 18 § 1 kc. Przeciwnie, z treści powołanych przepisów wynika konkretny, ograniczony do czynności zobowiązujących oraz rozporządzających zakres uprawnień kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej. Nie mieści się w tym prawo żądania wszczęcia postępowania administracyjnego o umieszczenie osoby ubezwłasnowolnionej częściowo w domu pomocy społecznej. Także przepis art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej nie legitymuje skarżącej do działania w tym zakresie – ani samodzielnie, ani w ramach udzielonego przez sąd upoważnienia do reprezentowania częściowo ubezwłasnowolnionego J. K.

Nie budzi wątpliwości interes faktyczny skarżącej w przedmiotowej sprawie, wynikający z rodzicielskiej troski o sprawy bytowe syna, jednak kwestia ta pozostaje poza zakresem rozważań Sądu, którego rolą jest kontrola działania organów administracji pod kątem zgodności z prawem. Wydana w niniejszej sprawie decyzja umarzająca postępowanie jest prawidłowa, gdyż postępowanie z wniosku skarżącej nie mogło się toczyć, a zatem podlegało umorzeniu. Oparcie uzasadnienia tego rozstrzygnięcia na niewyrażeniu przez J. K. zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej (art. 19 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), nie zaś na braku interesu prawnego skarżącej, nie miało wpływu na wynik sprawy.

Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.