Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1968/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 136/17 w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 136/17 oddalił skargę W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia alimentacyjnego.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] listopada 2016r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. R., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z [...] czerwca 2016 r., nr [...], orzekającą o odmowie częściowego umorzenia odwołującemu się zadłużenia powstałego w następstwie wypłacenia na rzecz uprawnionych przez Miejski Ośrodek Społeczny we W. oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych odpowiednio zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu organ podał, że W. R. od sierpnia 1998 r. zobowiązany był do świadczenia na rzecz córek – K. R. i U. R. alimentów, które pierwotnie ustalono na kwoty po 150 i 100 zł miesięcznie (zgodnie z postanowieniem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 9 lipca 1998 r. XI RC 235/98 i wyrokiem z 17 września 1998 r. XI RC 235/98). Od sierpnia 1999 r. po 250 zł na rzecz każdej z nich (wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej z 5 kwietnia 2000 r. R III 1183/99), a od sierpnia 2003 po 350 zł (wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej z 12 listopada 2003 r. RC INC 1026/03). Wyrokiem z 18 stycznia 2010 r. RIII C 745/09 Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej uchylił ciążący na ww. obowiązek alimentacyjny za okres od 1 września 2008 r. do 1 lipca 2009 r.

W zastępstwie dłużnika na rzecz uprawnionych, do rąk ich matki wypłacane były świadczenia alimentacyjne przewidziane ustawą z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz.U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200 ze zm.), a także zaliczki alimentacyjne o których mowa w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.)

Z tego tytułu po stronie dłużnika alimentacyjnego powstało wobec Skarbu Państwa zadłużenie, które na dzień wydawania decyzji organu wynosiło: 15.141,00 zł - z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wypłacanych uprawnionym przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. oraz 23.412,83 zł - z tytułu wypłaconych na ich rzecz przez ZUS świadczeń alimentacyjnych.

Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2012 r. W. R. zwrócił się do Burmistrza S. o częściowe umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego ZUS, z uwagi na spełnienie ustawowych kryteriów ich umorzenie w wymiarze 50%, zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. - dalej jako: "u.p.o.u.a.").

Burmistrz Miasta S. decyzją z [...] października 2012 r. utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] grudnia 2012 r. odmówił owego umorzenia uznając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka pięcioletniej skuteczności egzekucji, w wymiarze nie niższym niż wysokość zasądzonych alimentów.

Decyzje te uchylone zostały wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 898/15, który to wyrok zapadł po ponownym rozpoznaniu sprawy przez ów Sąd po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2271/13 uprzednio wydanego w sprawie orzeczenia oddalającego skargę W. R.

W tym stanie rzeczy sprawa stanowiła przedmiot ponownego rozpoznania przez Burmistrza Miasta S., który decyzją z [...] czerwca 2016 r. po raz kolejny odmówił W. R. umorzenia objętego wnioskiem zadłużenia oceniając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a., dotycząca skuteczności egzekucji przez okres co najmniej 5 lat, a nawet przez okres 3 lat, co by umożliwiało ewentualne umorzenie 30% zaległości - stosownie do pkt 1 ust. 1 art. 30.

Decyzja ta poprzedzona przy tym została postanowieniem Burmistrza Miasta S. z [...] maja 2016 r. o odmowie wyłączenia od rozpoznawania sprawy T. K. - Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., wobec niestwierdzenia przesłanek do jej wyłączenia i niepodzielenia zastrzeżeń w stosunku do niej formułowanych przez dłużnika, a dotyczących rzekomego niestosownego zachowania wobec jego osoby.

Od decyzji tej W. R. wniósł odwołanie, kwestionując ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ pierwszej instancji. W jego ocenie bowiem egzekucja jest i była skuteczna już 7 lat, co miało być stwierdzone w decyzji Burmistrza Miasta i Gminy O. Zadłużenie się zmniejsza, bo spłacane są raty, o czym z kolei świadczy fakt, że w okresie od 24 grudnia 2009 r. do 31 maja 2016 r. zmniejszyło się ono o 1500 zł.

W następstwie rozpoznania powyższego odwołania, SKO decyzją z [...] listopada 2016 r. utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Burmistrza Miasta S., podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka skuteczności egzekucji dłużnika przez okres wskazany w art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a., warunkująca umorzenie zadłużenia w wymiarze 50%.

Na powyższą decyzję W. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wskazał, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. Przepis ten określa warunki umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Powołując się na treść przepisów ww. ustawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że zobowiązany do alimentów, niezależnie od tego, że w późniejszym okresie wywiązywał się względem osób uprawnionych ze swych obowiązków, kwotę wypłaconych przez Państwo tym osobom świadczeń wraz z odsetkami zobowiązany jest zwrócić. Temu zaś - poza podstawowym celem jakim jest pozyskanie od zobowiązanego należnych alimentów - służy prowadzona względem niego egzekucja komornicza.

Sąd pierwszej instancji za bezsporne w przedmiotowej sprawie uznał, że w związku z nierealizowaniem przez skarżącego w przeszłości ustalonego wyrokiem sądu obowiązku alimentacyjnego na rzecz córek, na datę podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie, zadłużenie skarżącego z tego tytułu wynosiło odpowiednio; 15.141,00 zł z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz 23.412, 83 zł - z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ZUS. Wysokość zadłużenia potwierdzają znajdujące się w aktach informacje podawane przez komornika sądowego, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. oraz Prezesa ZUS-Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego

Sąd wskazał, że ubiegając się o ich umorzenie w wymiarze 50%, skarżący w złożonym w tym przedmiocie wniosku z 23 stycznia 2012 r. powoływał się na skuteczność egzekucji w okresie 5 lat. Przeprowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające okoliczności tej nie potwierdziło.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w powyższym zakresie stan faktyczny sprawy - wbrew temu co zarzuca skarżący - został w ocenie Sądu ustalony prawidłowo i znajduje oparcie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym.

Podawane przy tym przez skarżącego informacje o przysporzeniu na rzecz byłej żony samochodu osobowego o wartości 5700 złotych, która to kwota miała zostać zaliczona przez organ egzekucyjny na poczet zadłużenia, nie znalazły potwierdzenia w jakimkolwiek dokumencie. Skarżący takowego również nie przedstawił, a Komornik Sądowy w piśmie z 19 sierpnia 2016 r. (k. 604 akt administracyjnych) kategorycznie zaprzeczył, by w związku z takim przewłaszczeniem pojazdu wydawał jakiekolwiek postanowienie.

Zdaniem Sądu w tym stanie rzeczy uprawnione było wnioskowanie organów, że prowadzona wobec niego egzekucja alimentów, w okresie objętym hipotezą normy prawnej zawartej w przepisie art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. nie była skuteczna, a w konsekwencji nie została także spełniona podstawowa przesłanka warunkująca możliwość udzielenia mu ulgi w spłacie zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z dawnego funduszu alimentacyjnego, poprzez ich umorzenie w wymiarze 50%.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że wbrew zarzutom skargi, w żadnym z wyroków sądów administracyjnych wydanych na tle rozpoznawanej sprawy (jak też w pozostającej z nią w związku sprawie w przedmiocie umorzenie należności w wymiarze 30%) nie zostało przesądzone, że w okresie relewantnym dla oceny zasadności wniosku skarżącego z 23 stycznia 2012 r. prowadzona wobec niego egzekucja okazała się skuteczna. Stąd formułowany w tym aspekcie zarzut naruszenia przez organ powagi rzeczy osądzonej, pozbawiony jest jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw.

Sąd za niezasadne uznał odwoływanie się skarżącego do decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z O. z [...] czerwca 2011 r. nr [...], gdzie istotnie znalazło się stwierdzenie o skuteczności egzekucji należności przez okres minimum 3 lat, gdyż decyzja ta wraz z utrzymującą ją w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. została uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 219/14. Zaś sprawa nią wówczas rozstrzygnięta nadal pozostaje w toku.

Sąd w odniesieniu do zarzutu niezastosowania się przez organy do wiążących je wytycznych sformułowanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2015 r. I SA/Wa 898/15 oraz poprzedzającym go wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2015 r. I OSK 2271/13 uznał go za chybiony. Z akt sprawy wynika bowiem, że po uchyleniu przez Sąd uprzednio wydanych w sprawie decyzji uzupełniające postępowania dowodowe w zakresie wskazanym w tych wyrokach organy przeprowadziły. W szczególności wyjaśniły przyczyny, z powodu których nie uwzględniły jako dowodu na skuteczną egzekucję dobrowolnych wpłat alimentów dokonywanych przez skarżącego na rzecz uprawnionych w latach 2010 i 2012.

Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że podnoszone zarzuty wpływania przez rozpoznających sprawę urzędników telefonicznie na treść składanych w toku postępowania przez Komornika wyjaśnień, stanowi tylko spekulację skarżącego, opartą na subiektywnym przekonaniu o nieuczciwości owych urzędników i ich negatywnym nastawieniu do jego osoby. W związku z czym nie mógł on się okazać skuteczny.

Sąd nie zgodził się również ze skarżącym, że stan faktyczny sprawy został ustalony w oparciu o sfałszowane dokumenty. Abstrahując nawet od tego, że fakt fałszerstwa któregokolwiek dokumentu w sprawie nie został stwierdzony przez uprawniony ku temu organ we właściwej procedurze, nie sposób uznać - jak sugeruje skarżący - że o takim potencjalnym fałszerstwie może świadczyć sam fakt umieszczania na dokumencie odręcznej adnotacji przez urzędnika analizującej jego treść w związku z prowadzonym postępowaniem.

Sąd podkreślił, że w toku postępowania skarżący miał zagwarantowane prawo do czynnego w nim udziału na każdym jego etapie, a przed wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze ostatecznej decyzji, stosownie do art. 10 § 1 K.p.a., poinformowano go także o możliwości i zapoznania się z dokumentami zgromadzonymi w sprawie (vide zawiadomienie z 31 października 2016 r. k. 611 akt administracyjnych.), co czyni również zarzut utrudniania mu dostępu do akt gołosłownym.

Z kolei akcentowana w skardze kwestia posłużenia się przez organ przy ustalaniu jego sytuacji osobistej i majątkowej nieaktualnym wywiadem środowiskowym, nie ma istotnego znaczenia w sprawie. Sąd podkreślił, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego (czego w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono) nie stanowi samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z dawnego funduszu alimentacyjnego.

W. R. reprezentowany przez adwokata M. S. wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 153 P.p.s.a. poprzez oderwanie się od wskazówek, jakie zostały wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 marca 2015 r., sygn.. akt I OSK 2271/13, w przedmiocie uchylenia wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 353/13, w szczególności poprzez rozpoznanie sprawy z uchyleniem się od poczynienia wiążących ustaleń faktycznych co do okoliczności podawanych przez W. R. na temat dobrowolnej realizacji obowiązków alimentacyjnych w badanym okresie czasu i wpływu tegoż dobrowolnego realizowania obowiązków alimentacyjnych - poprzez świadczenia pieniężne i rzeczowe - na postępowanie egzekucyjne, a to w wyniku zakreślenia zbyt wąskiego zakresu badania stanu faktycznego istotnego dla sprawy, przy wykluczeniu dokonania wiążących ustaleń ww. okoliczności, jako istotnych, przy powołaniu się na z gruntu błędną wykładnię prawa materialnego;

2. naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA nieprawidłowej kontroli legalności działania SKO i Burmistrza Miasta S., zaaprobowanie i powielenie błędnej oceny zgromadzonych dowodów, co skutkowało błędnymi ustaleniami, wynikającymi z nienależytego wyjaśnienia okoliczności sprawy;

3. naruszenia prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 1 u,p.o.u.a. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że przesłanka "skuteczności" egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego badana jest wyłącznie przy niewolniczym przywiązaniu do kwot wyegzekwowanych w ramach postępowania wykonawczego, a w oderwaniu od świadczeń, jakie dłużnik alimentacyjny zrealizował na rzecz uprawnionych dobrowolnie poza postępowaniem egzekucyjnym, poprzez świadczenia pieniężne i rzeczowe, co:

a) sprzeczne jest z ratio legis tego przepisu w postaci stworzenia "zachęty dla dłużników, aby zmobilizować ich do systematycznego regulowania ciążących na nich zobowiązań," [Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 stycznia 2012 r., I OSK 1326/2011, LexisNexis nr 3891559 (Lexis.pl nr 3891559)] - bez względu na to czy owa "systematyczna regulacja (...) zobowiązań" czyniona jest dobrowolnie, czy też z wykorzystaniem przymusu egzekucyjnego;

b) sprzeczne jest ze zdrowym rozsądkiem i zasadami współżycia społecznego, ponieważ przyjęcie koncepcji wyrażonej w kwestionowanym wyroku oznaczało by przyznawanie większych praw osobom, które dopiero w ramach przymusu egzekucyjnego realizują zobowiązania alimentacyjne i dyskryminację osób, które obowiązki alimentacyjne starają się realizować dobrowolnie, z wykorzystaniem wszelkich dostępnych im możliwości i środków, także poprzez świadczenia rzeczowe w postaci przekazania samochodu osobowego do gospodarstwa domowego w którym żyją osoby uprawnione do alimentacji;

c) sprzeczne jest z przepisami ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.; dalej: "KPC" o egzekucji, zgodnie z którymi zaspokojenie roszczeń objętych postępowaniem egzekucyjnym z pominięciem Komornika Sądowego, wprost na ręce wierzyciela egzekwującego finalnie kończy się koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego w odpowiedniej części z uwagi na jego bezprzedmiotowość, zazwyczaj dzieje się tak na podstawie art. 825 pkt 1 KPC, na wniosek wierzyciela, ewentualnie na podstawie art. 825 pkt 2 w zw. z art. 840 § 1 pkt 2) KPC, co oznacza, iż należy je sklasyfikować jako "skuteczne" w rozumieniu art. 30 ust. 1 ustawy, bo w ogóle przedmiotowo wyzute z podstaw z uwagi na zrealizowanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku zapłaty;

4. naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że przesłanka "skuteczności" egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego badana jest w kontekście ww. przepisu przy niewolniczym przywiązaniu do kwot wyegzekwowanych w ramach postępowania wykonawczego, a w oderwaniu od świadczeń, jakie dłużnik alimentacyjny zrealizował na rzecz uprawnionych dobrowolnie, poza postępowaniem egzekucyjnym, co limitowało zakres stanu faktycznego sprawy, które organ administracyjny, SKO, a za nimi WSA uznali za istotny, a co doprowadziło do nienależytego wykonania zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z dnia 25 marca 2015 r., I OSK 2271/13, podczas gdy Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że nie jest należytym rozpoznaniem wniosku opartego na art. 30 ust. 1 ustawy czynienie ustaleń faktycznych li tylko w oparciu o dane i informacje z postępowania egzekucyjnego - w sytuacji gdy wnioskodawca podaje, że: (I) w części okresu czasu relewantnego dla sprawy obowiązek alimentacyjny został uchylony na mocy orzeczenia sądowego, (II) w części okresu czasu relewantnego dla sprawy obowiązek alimentacyjny był realizowany dobrowolnie w całości, (III) część świadczenia alimentacyjnego dłużnik zrealizował poprzez przewłaszczenie samochodu osobowego wartego 5.700,00 zł za co Komornik Sądowy pobrał stosowna opłatę;

5. naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że przesłanka "skuteczności" egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego oznacza, że "organ, egzekucyjny co miesiąc wyegzekwuje kwoty w wysokości odpowiadającej co najmniej kwocie zasądzonych alimentów. Kwoty te stanowić muszą zatem nieprzerwany ciąg comiesięcznych wpływów na rachunek komornika w wysokości odpowiadającej co najmniej wysokości zasądzonych alimentów." (v. str. 7 uzasadnienia wyroku), podczas gdy tak wąska interpretacja nie wynika z literalnego brzmienia ww. przepisu, sprzeczna jest z ratio legis regulacji, nie przystaje też do względów wynikających z wykładni celowościowej i funkcjonalnej, które nakazują uznać spełnienie przesłanki "skuteczności" egzekucji także wtedy, gdy wpłaty czynione są nieregularnie, także wprost na ręce uprawnionego i to w różnych postaciach, a wiążącym kryterium jest to czy na skutek swoich świadczeń dłużnik wywiązał się z obowiązków alimentacyjnych w całym badanym okresie czasu przynajmniej w wysokości odpowiadającej sumie zasądzonych od niego alimentów.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, a także poprzedzającej go decyzji SKO w całości i przekazanie sprawy organowi administracji do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie na rzecz skarżącego koszów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Należy wskazać, że w niniejszej sprawie, w następstwie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2271/13, został wydany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 898/15, którym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organy pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia 50% należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i z tytułu zaliczek alimentacyjnych. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał, że organy oparły swoje decyzję tylko i wyłącznie na twierdzeniach Komornika Sądowego, nie rozpatrując wskazanych przez skarżącego dowodów przede wszystkim w postaci kopii poleceń przelewów dokumentujących wykonywanie przez skarżącego nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego. Dodatkowo, organ nie rozpatrzył zagadnienia dokonania przez skarżącego na rzecz wierzycielki dobrowolnego przysporzenia majątkowego, które zostało zaliczone postanowieniem komornika na poczet egzekucji. Sąd zwrócił także uwagę na istnienie wyroku z dnia 24 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2302/11, na który to wyrok powoływał się skarżący, a w którym stwierdzono, że skarżący przez okres 5 lat poprzedzających wydanie orzeczenia spełniał nałożone na niego względem dzieci obowiązki. Reasumując Sąd wskazał, że w szczególności organy powinny mieć na względzie ustalenie stanu faktycznego, w oparciu o dokładną analizę zebranego w sprawie całego materiału dowodowego.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. W tej sytuacji badanie przez Naczelny Sąd Administracyjny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej wymaga uwzględnienia faktu związania Sądu pierwszej instancji zarówno oceną prawną, jak i wskazaniami co do dalszego postępowania. Zarzut skargi kasacyjnej może być zatem uznany za trafny tylko wówczas, gdy Sąd pierwszej instancji, pomimo związania oceną prawną, dokonałby innej interpretacji danego przepisu niż zawarta w wiążącym go w tej sprawie wyroku, jak i nie dostrzegł niezastosowania się przez organ do wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku.

Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie zarówno organy jak i Sąd pierwszej instancji zastosowali się do oceny prawnej przedstawionej w wyroku z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 898/15.

W niniejszej sprawie organy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustaliły, że W. R. od sierpnia 1998 r. zobowiązany był do świadczenia na rzecz córek – K. R. i U. R. alimentów, które pierwotnie ustalono na kwoty po 150 i 100 zł miesięcznie (zgodnie z postanowieniem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 9 lipca 1998 r. XI RC 235/98 i wyrokiem z 17 września 1998 r. XI RC 235/98). Od sierpnia 1999 r. po 250 zł na rzecz każdej z nich (wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej z 5 kwietnia 2000 r. R III 1183/99), a od sierpnia 2003 po 350 zł (wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej z 12 listopada 2003 r. RC INC 1026/03). Wyrokiem z 18 stycznia 2010 r. RIIIC 745/09 Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej uchylił ciążący na ww. obowiązek alimentacyjny za okres od 1 września 2008 r. do 1 lipca 2009 r.

W zastępstwie dłużnika na rzecz uprawnionych, do rąk ich matki wypłacane były świadczenia alimentacyjne przewidziane ustawą z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz.U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200 ze zm.), a także zaliczki alimentacyjne o których mowa w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.).

Z tego tytułu po stronie dłużnika alimentacyjnego powstało wobec Skarbu Państwa zadłużenie, które na dzień wydawania decyzji organu wynosiło: 15.141,00 zł - z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wypłacanych uprawnionym przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. oraz 23.412,83 zł - z tytułu wypłaconych na ich rzecz przez ZUS świadczeń alimentacyjnych. Wysokość zadłużenia potwierdzają znajdujące się w aktach informacje przesłane przez Komornika Sądowego, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. oraz ZUS-Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego.

Organy ustaliły także, w oparciu o informacje uzyskane od powyższych organów, że w okresie od stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2011 r. w postępowaniu egzekucyjnym jedynie w okresie dwóch lat, tj. w roku 2007 i 2008 od dłużnika wyegzekwowano łącznie kwoty w wymiarze nie niższym niż wysokość zasadzonych alimentów. W roku 2009 dłużnik dokonał natomiast tylko jednej wpłaty w wysokości 290 zł. Po tym natomiast okresie od dłużnika nie wyegzekwowano już żadnych kwot.

Wykonując wytyczne zawarte w wyżej wskazanym wyroku przeprowadzono dodatkowe postępowanie dowodowe. Zwrócono się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej, który poinformował pismami z dnia 26 lipca 2016 r. i 19 sierpnia 2016 r., że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie dokonano zabezpieczenia oraz przewłaszczenia pojazdu w kwocie 5700 zł. i nie wydawano w tym zakresie żadnego postanowienia.

Organy ustaliły również, na podstawie załączonych do akt potwierdzeń przelewów, że w okresie od stycznia 2010 r do czerwca 2012 r. W. R. dokonywał dobrowolnych wpłat alimentów - na konto dzieci i ich matki A. R.

Jednocześnie ustalono, że w dniu 16 lipca 2009 r. A. R. poinformowała MOPS we W., iż będzie otrzymywała alimenty bezpośrednio od W. R. Na wniosek A. R. postępowanie egzekucyjne co do alimentów zaległych i bieżących na rzecz dzieci skarżącego zostało umorzone. Ponadto ustalono, że A. R. otrzymała od ojca dzieci kwotę 5800 zł, którą zaliczyła na poczet zaległych alimentów. O powyższą kwotę zostało pomniejszone zadłużenie skarżącego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (pisma MOPS we W. z dnia 26 lipca 2016 i z dnia 5 października 2016 r.). Powyższa okoliczność została potwierdzona w pismach Komornika Sądowego.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił również, a na co także zwrócił organ odwoławczy w swojej decyzji, że w żadnym z wyroków sądów administracyjnych wydawanych na tle rozpoznawanej sprawy (jak też w pozostającej z nią w związku sprawie w przedmiocie umorzenia należności w wymiarze 30 %), nie zostało przesądzone, że w okresie isstotnym dla oceny zasadności wniosku skarżącego z dnia 23 stycznia 2012 r. prowadzona wobec niego egzekucja okazała się skuteczna.

Twierdzenia Sądu znajdują potwierdzenie w wyrokach: WSA w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2302/11; NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 3037/12; WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 219/14; WSA w Warszawie z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt 1771/15 (wyroki opubl. na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – dalej jako "CBOSA").

Z uwagi na powyższe, nie jest zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 80 K.p.a., który skarżący wiąże z nieprawidłową kontrolą decyzji organów, zauważyć należy, że wskazany jako naruszony art. 3 § 1 P.p.s.a. określa jedynie kognicję sądu administracyjnego oraz nakazuje mu stosować przewidziane w ustawie środki, nie wskazując ani tych środków, ani przesłanek ich stosowania. Jako taki przepis ten nie może stanowić skutecznego środka podważenia wyroku, gdyż nie można go naruszyć – jak twierdzi autor skargi kasacyjnej - przez niewłaściwą kontrolę legalności administracji publicznej. Naruszenie tego przepisu można byłoby zarzucić, jeśli sąd nie dokonałby kontroli zaskarżonej decyzji. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Nietrafnie również powołano się w skardze kasacyjnej na zarzut naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdyby Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonej decyzji. Jeżeli jednak Sąd pierwszej instancji zasadnie nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, to nie można mu skutecznie postawić zarzutu naruszenia wskazanego wyżej przepisu, z którą to sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Sąd pierwszej instancji zasadnie nie dopatrzył się naruszenia przez organy przepisów: art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. Organy administracji publicznej w niniejszym postępowaniu przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe. Swoje rozstrzygnięcie oparły o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego, który uznać należy za kompletny i wyczerpujący. Dokonały także trafnej oceny zebranego materiału dowodowego. Wbrew zarzutom skargi poczyniły także ustalenia faktyczne co do podnoszonej przez skarżącego okoliczności dobrowolnej realizacji obowiązków alimentacyjnych.

W ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a.

W myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 powołanej ustawy w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Z treści wskazanego przepisu wynika, że dotyczy on egzekucji należności, o których mowa w art. 28 ust. 1, 2 i 4, czyli należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym.

Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej strawy stwierdzić należy, że wnioskiem z dnia 23 stycznia 2012 r. W. R. zwrócił się o częściowe umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego ZUS, z uwagi na fakt, że spełnia ustawowe kryteria ich umorzenie w wymiarze 50%.

Wskazać należy, że przepis art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. jest jasny. Z jego brzmienia wynika, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia wskazanych wyżej należności jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres 5 lat. Instytucja ulgi przewidziana w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi wyjątek od zasady obowiązku zwrotu należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, a zatem przepis przewidujący umorzenie należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Skoro w art. 30 ust. 1 pkt 2 jest mowa o skutecznej egzekucji, prowadzonej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, to uznać należy, że inna droga zaspakajania zasądzonych alimentów, z pominięciem organu egzekucyjnego, nie wywołuje skutku w postaci skutecznej egzekucji. Jeżeli bowiem komornik sądowy nie otrzymuje wpłat od dłużnika, to nie jest zmniejszany dług wobec organu właściwego wierzyciela z tytuły wypłat zaliczki alimentacyjnej i wypłat z funduszu alimentacyjnego – czego nie dostrzega skarżący kasacyjnie.

Dlatego dla oceny owej skuteczności, nie mają znaczenia dobrowolnie uiszczane przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym, bezpośrednio do rąk uprawnionych (ich przedstawiciela ustawowego) kwoty bieżących czy też zaległych alimentów. Tym bardziej jeśli mają one miejsce, jak w rozpoznawanej sprawie, po zakończeniu okresu wypłaty finansowanych ze środków publicznych świadczeń przewidzianych w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i ustawie o funduszu alimentacyjnym.

W tej sytuacji, nie można przyjąć, że dobrowolne wpłaty dokonywane przez skarżącego poza postępowaniem egzekucyjnym na konto byłej żony albo dzieci, to zaległości skutecznie wyegzekwowane przez komornika i że takie wpłaty można doliczyć do okresu 5 lat, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Podkreślić należy, że to od woli ustawodawcy zależy, czy i po spełnieniu jakich warunków można wystąpić o umorzenie wskazanych wyżej należności. Gdyby zatem ustawodawca chciał zakresem przepisu art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. objąć także wpłaty alimentów dokonywane dobrowolnie poza postępowaniem egzekucyjnym to niewątpliwie przesłanka ta zostałaby uwzględniona w treści normatywnej przepisu.

Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należy, że nie zostały spełnione warunki skuteczności egzekucji, o których mowa w art.30 ust.1 pkt 2 u.p.o.u.a. Nie było zatem podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego na podstawie wskazanego przepisu.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 30 ust. 1 i art. 30 ust.1 pkt 2 u.p.o.u.a. wobec niespełnienia przez dłużnika przesłanek wymienionych w tym przepisie.

Wobec tego, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.