Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 587/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 200, art. 206, art. 241
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: par. 4, par. 5, par. 6
journal: Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Gortych - Ratajczyk, po rozpoznaniu w dniu 9 października 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] r. o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu przez A Spółkę z o.o. z siedzibą w K.

Ustalono, że wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2004 r. A wystąpiło o stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w gminie L., składającej się z działek: 114/1, 115/1, 116/1, 117/1, 118/4, 118/5, 118/6 oraz prawa własności urządzeń zlokalizowanych na tych działkach.

Do wniosku załączono:

- akt założycielski A Spółki z o.o. w K., z dnia 18 września 1992 r., które przejęło mienie zlikwidowanego Przedsiębiorstwa B w K.,

- zarządzenie Naczelnika Miasta K. z dnia 30 grudnia 1986 r. w sprawie powołania Przedsiębiorstwa B w K.,

- dwa wyrysy z mapy ewidencyjnej z dnia 12 czerwca 1992 r.,

- odpis z księgi wieczystej kw nr [...], gdzie jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa, wpisem z dnia 2 lutego 1994 r. oraz

- wypisy z rejestru gruntów z dnia 16 kwietnia 2004 r., gdzie obok Skarbu Państwa jako właściciela ujawnione było A Spółka z o.o. z siedzibą w K., jako użytkownik.

Wojewoda [...] zawiesił postępowanie w sprawie, w związku z wnioskiem Gminy L. o skomunalizowanie tego mienia.

Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę L. własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w gminie L., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: 114/1, 115/1, 116/1, 117/1, 118/4, 118/5, 118/6.

Po podjęciu postępowania, Wojewoda [...] przekazał sprawę do rozpoznania Wójtowi Gminy L., jako organowi właściwemu.

Wójt Gminy L. w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadził rozprawę administracyjną ( w dniach: 25 listopada 2005 r., 24 lutego 2006 r., 2 czerwca 2006 r., 30 marca 2007 r.), na której przeprowadził dowód z przesłuchania zgłoszonych przez wnioskodawcę świadków, na okoliczność wykonywania przez A zarządu wnioskowanymi nieruchomościami, w dniu 5 grudnia 1990 r.

Zwrócił się ponadto do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej przy Starostwie Powiatowym w P. o informację, od kiedy A jest wpisane w rejestrze ewidencji gruntów jako użytkownik działek 114/1, 115/1, 116/1, 117/1, 118/4, 118/5, 118/6.

Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy L., powołując w podstawie prawnej art. 200 ustawy z dnia 21 stycznia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), odmówił A Spółce z o.o. z siedzibą w K. nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r. nieruchomości gruntowej składającej się z działek oznaczonych numerami: 114/1, 115/1, 116/1, 117/1, 118/4, 118/5, 118/6.

W uzasadnieniu wskazał, iż na potrzeby uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych istotne stało się uregulowanie sposobu dokumentowania przez te podmiotu faktu, że 5 grudnia 1990 r. przysługiwał im zarząd gruntów oraz budynków i innych urządzeń. Powołał w tym względzie przepisy rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120). Przytoczył przepis § 4 i wywiódł, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające (rozprawy administracyjne), na okoliczność istnienia dokumentów, o jakich mowa w tym przepisie, nie dowiodło, iż w dacie 5 grudnia 1990 r. Przedsiębiorstwo B w K., które w 1992 r. zostało przekształcone w A. Spółkę z o.o. z siedzibą w K., posiadało przedmiotową nieruchomość w zarządzie na podstawie, co najmniej jednego z dokumentów, o jakim mowa w § 4.

Odwołanie od tej decyzji złożyło A zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego:

- art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości w zw. z § 4 ust. 1. rozporządzenia w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, przez jego błędną wykładnię,

- § 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia, przez jego niezastosowanie oraz

- § 4 ust. 3, przez jego niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszenie przepisów postępowania:

- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), na skutek pominięcia wniosków dowodowych,

- art. 13 § 2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie,

- art. 75 § 2 k.p.a., wobec nieodebrania oświadczenia od wnioskodawcy,

- art. 77 § 1 k.p.a., przez nierozpatrzenie zeznań świadków,

- art. 78 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie wniosków dowodowych z dnia 25 lipca 2005 r. i 29 marca 2007 r., (o zwrócenie się do Starosty [...] oraz do Gminy P. o nadesłanie dokumentacji z przebiegu inwestycji ujęcia wody w I. oraz o dopuszczenie dowodu z przesłuchania strony, którą reprezentuje Prezes Zarządu – Z.S.)

- art. 80 k.p.a. wskutek dokonania ustaleń z pominięciem zeznań świadków i strony,

- art. 107 § 3 k.p.a., wobec niewskazania przyczyn odmowy wiarygodności zeznań świadków, strony oraz odmowy uwzględnienia wniosku z dnia 25 lipca 2005 r.

Odwołujący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wskazał dodatkowo na nieważność postępowania, wobec braku uprawnień Wójta Gminy L. do orzekania w tej sprawie. Przedsiębiorstwo argumentowało, że Wójt jako organ wykonawczy Gminy podlegał wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż jest stroną postępowania, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Ma osobisty interes w negatywnym rozstrzygnięciu tej sprawy, bowiem chce przejąć ujęcie wody, które znajduje się na gruncie objętym wnioskiem, a zostało zbudowane przez poprzednika prawnego wnioskodawcy.

Uzasadniając zaś wniosek o uchylenie powyższej decyzji strona wskazała m.in. na błędne uznanie przez Wójta Gminy, iż fakt przysługiwania państwowym osobom prawnym zarządu nieruchomości w dacie 5 grudnia 1990 r. może być wykazany tylko w oparciu o jeden z dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 w/w rozporządzenia, w konsekwencji pominął zupełnie zeznania świadków i strony w części, z której wynikało, iż Przedsiębiorstwo B użytkowało nieruchomość i sprawowało zarząd w dniu 5 grudnia 1990 r. Nie zastosował się też do regulacji § 4 ust. 3 w/w rozporządzenia i nie dążył do wykazania istnienia zarządu wszelkimi środkami, nie tylko w oparciu o wymienione w ust. 1 dokumenty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu powyższego odwołania, przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., utrzymało w mocy zaskarżony akt, powołując w podstawie prawnej przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Przywołując treść powyższych przepisów, Kolegium wyjaśniło, że jeżeli właściwy organ lub zainteresowany podmiot nie dysponuje dokumentami wymienionymi w § 4 rozporządzenia, ponieważ dokumenty te nie zachowały się, to stwierdzenia prawa zarządu można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym. Podało, iż nie kwestionuje, że Przedsiębiorstwo B użytkowało nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r., jednakże sam fakt posiadania nieruchomości i podejmowania czynności polegających na zarządzaniu tą nieruchomością nie przesądza o istnieniu prawa zarządu. Kolegium zwróciło uwagę na sformułowanie § 4 ust. 3 w/w rozporządzenia, z którego wywiodło, iż chodzi w nim o dokumenty, które kiedyś faktycznie istniały, jednakże "nie zachowały się". Obecnie, zatem konieczne było ustalenie, czy kiedykolwiek takie dokumenty funkcjonowały w obrocie prawnym. W celu ustalenia tych faktów organ I instancji przesłuchał świadków, jednakże żaden z nich nie wskazał na dokument, który potwierdzałby istnienie w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do tej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, iż podziela stanowisko organu I instancji, który uznał, iż dokumentacja dotycząca budowy studni nr 3 i przekazania jej do użytkowania nie przyczyni się do wyjaśnienia sprawy w myśl art. 75 k.p.a., ponieważ dokumenty te nie są aktami potwierdzającymi prawo zarządu do nieruchomości, w konsekwencji zaniechał czynności zmierzających do uzyskania tych dokumentów.

W kwestii wniosku dowodowego o wystąpienie do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej przy Starostwie w P. o złożenie informacji od kiedy i na podstawie jakich dokumentów Przedsiębiorstwo B w K. jest wpisane w rejestrze ewidencji gruntów jako użytkownik, organ wskazał, że wniosek ten został uwzględniony. W odpowiedzi na pismo Wójta Gminy L., Starosta [...] wyjaśnił, że na podstawie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości z 1971 roku jako władającego spornymi działkami wpisano Okręgową Dyrekcję Inwestycji Miejskich w Ł., w latach następnych pod pozycją użytkownik wpisano Przedsiębiorstwo B, jednak brak dokumentów stanowiących podstawę tego wpisu uniemożliwia ustalenie, w którym roku został on dokonany. Starosta poinformował również, że w zasobach Ośrodka Dokumentacji znajduje się wyrys z mapy ewidencyjnej gruntów z dnia 12 czerwca 1992 r. który potwierdza, iż Przedsiębiorstwo było ujawnione w ewidencji jako użytkownik. Kolegium podkreśliło, iż moc wiążącą wpisu do ewidencji, zarówno dla obywateli jak i organów, mają tylko dane dotyczące opisu gruntu, a więc ich położenia, konkretnych granic, rodzaju użytków oraz ich klas gleboznawczych. Ewidencja nie służy zaś ochronie prawa poszczególnych podmiotów do gruntów.

Reasumując, organ odwoławczy wywiódł, iż w wyniku szczegółowej analizy akt sprawy poprzedzonej wnikliwym postępowaniem dowodowym nie udało się ustalić, aby istniał kiedykolwiek w obrocie prawnym dokument potwierdzający ustanowienie prawa zarządu przedmiotowej nieruchomości na rzecz strony.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyło A Spółka z o.o. w Ł. zarzucając decyzji Kolegium:

I. naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 7 i art. 77 w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez:

- nierozpatrzenie zarzutu nieważności postępowania przed organem I instancji w związku z wyłączeniem z mocy prawa od załatwienia sprawy Wójta Gminy L.,

- nierozpatrzenia zarzutu naruszenia art. 13 § 2 k.p.a.,

- błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków dotyczących posiadania przez poprzednika prawnego strony prawa zarządu nieruchomości,

2) art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, ze strona nie wykazała posiadania prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r.,

3) art. 7 i art. 75 k.p.a. poprzez uznanie, że organ I instancji był uprawniony do nierozpatrzenia wniosku o wystąpienie do Starostwa Powiatowego w P. i do Gminy P. o dostarczenie dokumentacji przebiegu inwestycji budowy ujęcia wody w I. i przekazania tego ujęcia Przedsiębiorstwu B w K.,

4) art. 75 § 2 k.p.a. poprzez nieodebranie od strony oświadczenia o posiadaniu prawa zarządu

II. naruszenie prawa materialnego:

1) art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu,

2) § 4 ust. 2 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie,

3) § 4 ust. 3 tego rozporządzenia, poprzez błędną wykładnię i uznanie iż przedmiotem dowodzenia na okoliczność dysponowania i wykonywania prawa zarządu może być tylko fakt istnienia dokumentu, a nie fakt dysponowania i wykonywania prawa zarządu. Wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji, "ewentualnie także o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji".

Uzasadniając podniesione zarzuty strona wskazała, iż Wójt Gminy L. jest organem wykonawczym Gminy L., stąd jest bezpośrednio zainteresowany aby nie doszło do przejęcia ujęcia wody przez stronę, która nim zarządza. W konsekwencji Wójt z mocy prawa na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a. podlegał wyłączeniu od udziału w sprawie.

Strona powtórzyła również, za odwołaniem, argumentację sprzeciwiającą się uznaniu, iż jedynie dokumenty, wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia, mogą stanowić dowód na istnienie zarządu nieruchomością, bo przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia, wyraźnie odsyła, w zakresie dopuszczalnych środków dowodowych do art. 75 k.p.a. A jakiekolwiek ograniczenia przedmiotu dowodzenia, w stosunku do zasad k.p.a. mogą mieć miejsce wyłącznie w drodze regulacji ustawowych.

Uzasadniając naruszenie § 4 ust. 2 rozporządzenia, skarżący wskazał, że ustawodawca w tym przepisie upoważnił organ prowadzący postępowanie do żądania, od innych jednostek, które nie mają obowiązku przedkładania posiadanych dokumentów zainteresowanemu, aby je złożyły, a nie od wnioskującego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi podniosło, iż nie zastrzegło, iż wyłącznie na podstawie jednego z dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia można stwierdzić sprawowanie zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r. Jednoznacznie bowiem zostało wskazane, że fakt przysługiwania państwowym jednostkom organizacyjnym takiego zarządu może być wykazany tylko jednym z dokumentów wymienionych enumeratywnie, a w przypadku niezachowania się takiego dokumentu, na podstawie zeznań świadków i oświadczeń stron, z których wynika, ze taki dokument był wydany na rzecz strony lub poprzednika prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej, poprzez orzekanie w sprawach skarg m. in. na decyzje administracyjne. Bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem. Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, orzeka o skutkach prawnych tego naruszenia w wyroku uwzględniającym skargę. Jeżeli zaś zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skarga podlega oddaleniu (art. 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 145 § 1 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powoływanej dalej jako p.p.s.a.).

Skarga A Spółki z o.o. z siedzibą w K. nie może zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem postępowania jest uwłaszczenie podmiotu posiadającego osobowość prawną na nieruchomości stanowiącej własność gminy. Uwłaszczenie, jako pojęcie pozanormatywne oznacza przekształcenie istniejącego tytułu prawnego do nieruchomości gruntowej w inny tytuł prawny. W rozpoznawanej spawie dotyczy to przekształcenia prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego gruntu. Możliwością taką objęte zostały zarówno państwowe jak i komunalne osoby prawne.

Artykuł 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) stanowił, iż grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Komunalne osoby prawne zostały objęte tym uprawnieniem na mocy art. 2a dodanego ustawą z dnia 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz. 455).

Regulacja ta utraciła moc z dniem 1 stycznia 1998 r. na podstawie art. 241 ustawy z dnia 21 stycznia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), powoływanej jako u.g.n..

Zgodnie z art. 200 ust. 1 u.g.n., w sprawach niezakończonych przed 1 stycznia 1998 r. o stwierdzenie nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z 1991 r. Nr 83, poz. 373, z 1992 r. Nr 91, poz. 455, z 1994 r. Nr 51, poz. 201, Nr 80, poz. 369, Nr 84, poz. 384 i Nr 123, poz. 601, z 1996 r. Nr 5, poz. 33 oraz z 1997 r. Nr 106, poz. 675), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, stosuje się zasady przewidziane tym przepisem.

W momencie wszczęcia postępowania (wniosek wpłynął do organu 21 kwietnia 2004 r.) działki objęte wnioskiem pozostawały w dyspozycji Skarbu Państwa – jako właściciela, ale w jego toku stwierdzono nabycie prawa własności przez Gminę L. z dniem 27 maja 1990 r. (decyzja komunalizacyjna z dnia 3 stycznia 2005 r.). Oznaczało to, że właściwym do orzekania w sprawie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego stał się Wójt Gminy L.

Zgodnie bowiem z przepisem art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt (...) - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy.

Wolą ustawodawcy, zgodnie z tym przepisem, było powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego roli organu administracji publicznej, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., właściwego do orzekania w tego rodzaju sprawach w formie decyzji administracyjnej. Powodowało to jednocześnie wyłączenie możliwości dochodzenia przez tę jednostkę jej własnego interesu prawnego w tym postępowaniu. Nie mogła więc być stroną w postępowaniu administracyjnym, ani sądowoadministracyjnym. Nie było też podstaw do zastosowania trybu wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a.

Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. wskazuje, że decyzję w sprawie z wniosku A Spółki z o.o. o stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w gminie L., składającej się z działek: 114/1, 115/1, 116/1, 117/1, 118/4, 118/5, 118/6 oraz prawa własności urządzeń zlokalizowanych na tych działkach mógł wydać tylko Wójt Gminy L., jako organ właściwy. Zarzut skargi sformułowany w tym zakresie należy więc uznać za nietrafny.

Przesłanką uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych, przewidzianą w art. 200 ust. 1 u.g.n. było, aby grunty oraz inne urządzenia, stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy były, w dniu 5 grudnia 1990 r., w zarządzie tych osób prawnych.

Istotne więc stało się uregulowanie sposobów dokumentowania, przez te podmioty, faktu że 5 grudnia 1990 r. przysługiwał im zarząd gruntów oraz budynków, lokali i innych urządzeń, na nich posadowionych.

Ustawodawca w art. 206 u.g.n. zawarł delegację, dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad i trybu stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, uznawania środków, o których mowa w art. 200 ust. 1, art. 201 ust. 2 i art. 204 ust. 3, za środki własne, określania wartości nieruchomości oraz wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali, zabezpieczenia wierzytelności z tego tytułu, a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach.

Na tej podstawie zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), powoływane dalej jako rozporządzenie.

Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów:

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości,

6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa w ust. 1, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie (ust. 2).

Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym (ust. 3).

Dokumenty stanowiące podstawę stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu wskazuje się w uzasadnieniu decyzji, o której mowa w art. 200 ust. 1 pkt 2 (ust. 4).

Właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. (§ 5 ust. 1).

Przepisy tego rozporządzenia były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zgodności § 6 ust. 1 pkt 2 i § 6 ust. 3 z upoważnieniem ustawowym art. 206 u.g.n. Wyrokiem z dnia 22 listopada 1999 r., w sprawie U 6/99, Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność przepisu § 6 ust. 1 pkt 2 z art. 206 u.g.n. Zakwestionował zaś zgodność § 6 ust. 3 z delegacją ustawową zawartą w art. 206 u.g.n., wobec przekroczenia zawartego w nim upoważnienia (Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego z 1999 r. nr 7, poz. 159).

Przepis § 6 ust. 3 stanowił, że "jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia prawa użytkowania nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości w użytkowanie spółdzielni lub innej osobie prawnej".

Treść tego przepisu była identyczna jak treść § 4 ust. 3, tylko odnosiła się do uwłaszczenia spółdzielni. Oba te przepisy wskazywały nie tylko na dokumenty jako podstawę stwierdzenia prawa zarządu i użytkowania lecz także na inne środki dowodowe, jakie mogą być wykorzystane w postępowaniu. Zwrócił na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego orzeczenia, zaznaczając iż przepis § 4 nie był jednak przedmiotem wniosku. Jednoznacznie zaś wypowiedział się w zakresie § 6 ust. 3, iż wyliczenie możliwości skorzystania przez organ z innych dowodów stanowi przekroczenie dyrektywy merytorycznej zawartej w art. 206 u.g.n.

Ten sam wniosek dotyczy przepisu § 4 ust. 3 rozporządzenia. Z upoważnienia ustawowego art. 206 u.g.n. wynika, że Rada Ministrów określi "rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody", na podstawie których organ stwierdza istnienie prawa zarządu. Organ ten nie miał więc legitymacji do określania innych środków dowodowych, jakie mogą być stosowane w postępowaniu uwłaszczeniowym. Zwłaszcza, że upoważnienie zawarte w art. 206 u.g.n. w pełni odpowiada wymaganiom konstytucyjnym w zakresie zasad stanowienia prawa – art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2009 r., w sprawie sygn. akt I OSK 793/08, dostępny w internecie).

W kontekście zarzutów skargi, istotnym jest rozstrzygnięcie kwestii przedmiotu dowodzenia, jak i zakresu stosowania środków dowodowych przez zainteresowany podmiot w celu wykazania, że ustawowa przesłanka uwłaszczenia została spełniona

Przedmiotem dowodzenia w tej sprawie nie jest, co sugeruje skarżący, fakt posiadania tej nieruchomości, czy też sprawowania faktycznego zarządu tą nieruchomością, ale istnienie prawa zarządu wynikające (z co najmniej jednego) z dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Nie jest bowiem wystarczające udowodnienie faktu władania nieruchomością przez stronę dla ustalenia istnienia, że przysługiwało jej prawo zarządu tą nieruchomością.

Wobec tego, iż treść § 4 ust. 3 rozporządzenia wykracza poza granice upoważnienia ustawowego zawartego w art. 206 u.g.n., nie jest możliwe dowodzenie prawa zarządu innymi środkami dowodowymi niż wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Tym samym nie jest uzasadniony zarzut skargi naruszenia § 4 ust. 3 rozporządzenia oraz art. 75 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Nie może bowiem budzić wątpliwości, że zgodnie z dyspozycją art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Oznacza to między innymi, że w zakresie badania konstytucyjności aktów niższego rzędu niż ustawa sędziowie zachowują samodzielność ostatecznej decyzji o stosowaniu prawa i nie muszą występować do Trybunału Konstytucyjnego o rozstrzygnięcie wątpliwości w tym zakresie. Sądy administracyjne stwierdziwszy niezgodność podustawowych aktów normatywnych z ustawą obowiązane są do odmowy zastosowania w sprawie takiego aktu wykonawczego. Stanowisko to utrwalone jest w orzecznictwie i doktrynie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 414/06, Lex nr 344121 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2007 r. sygn. akt III KK 206/07, Lex nr 307755). Podziela je także Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Podkreślając jednocześnie, że organy administracji publicznej, orzekające w tej sprawie, nie posiadały uprawnień do odstąpienia od stosowania przepisów wykonawczych i zobowiązane były do stosowania regulacji § 4 ust. 3 rozporządzenia.

Organ prowadzący postępowanie miał za zadanie ustalić, czy Przedsiębiorstwo jako osoba prawna zgłaszająca wniosek o stwierdzenie w drodze decyzji nabycia prawa użytkowania wieczystego oraz własności, spełnia wymogi ustawowe do nabycia tego prawa. Ustalenia tego mógł dokonać z uwzględnieniem środków dowodowych i form czynności, przewidzianych przez ustawodawcę, jako niezbędne do wykazania tej okoliczności. Obowiązkiem zaś strony wnioskującej było wylegitymowanie się co najmniej jednym z dokumentów, szczegółowo opisanych co do formy w § 4 ust. 1. Strona nie mogła skorzystać z innych dowodów niż dokument, w szczególności z zeznań świadków i oświadczeń stron, odwołując się do zasad ogólnych regulujących postępowanie dowodowe w postępowaniu administracyjnym. Przepis art. 206 u.g.n. stanowi przepis szczególny w stosunku do przepisów procedury administracyjnej, przewidujących równą moc dowodową wszystkich środków dowodowych oraz swobodę organu w ich ocenie. W konsekwencji art. 206 wyłącza stosowanie w procedurze uwłaszczeniowej jakichkolwiek środków dowodowych poza dokumentami, a zadaniem Rady Ministrów, wynikającym z tego przepisu, było wskazanie jakie dokumenty są niezbędne do stwierdzenia prawa zarządu. W zakresie zaś poszukiwania i dostarczenia tych dokumentów organowi właściwemu, obowiązek ten spoczywa na wnioskującej osobie prawnej, w myśl § 4 ust. 2 rozporządzenia.

W toku postępowania przed organami administracji nie ustalono istnienia dokumentu, wymienionego w § 4 ust. 1 rozporządzenia, wskazującego na istnienie prawa zarządu poprzednika prawnego wnioskodawcy. A wobec tego, że nie jest dopuszczona możliwość dowodzenia prawa zarządu innymi środkami dowodowymi, niż wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia, zbędne jest odniesienie się do przeprowadzonych przez organ dowodów z zeznań świadków i ich oceny.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji, zgodnie z przepisem art. 151 p.p.s.a.

A.R.