Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 16/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 70 par. 6, par. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: sekr. sąd. Aleksandra Osipowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Z. S. (dalej: Strona, Skarżący) wnioskiem z dnia 20 września 2018 r. zwrócił się z prośbą do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. (dalej: ZUS, organ) "o umorzenie w całości zobowiązań wobec ZUS, składek nie przedawnionych".

W uzasadnieniu podniósł, że 31 sierpnia 2018 r. zlikwidował działalność gospodarczą z powodu zmiany "rozporządzenia w sprawie subwencjonowania placówek oświatowych" oraz z powodu stanu zdrowia, który nie pozwala mu funkcjonować po przebytym w styczniu 2018 r. zabiegu chirurgicznym. Dalej wskazał, że zobowiązania powstały z uwagi na przekształcenie z urzędu umów o dzieło na umowy zlecenia i nie jest w stanie ich uregulować. Obecnie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku.

ZUS w wyniku rozpatrzenia wniosku decyzjami:

- z dnia 12 października 2018 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz odmówił częściowo wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i FGŚP za pracowników w części finansowanej przez płatnika;

- z dnia 21 listopada 2018 r. nr [...], (która jest przedmiotem kontroli przez Sąd), odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okresy 09/2000, 06/2001, 09/2001-06/2005, 11/2005-11/2006, 01/2007-09/2007, 12/2007-04/2008, 02/2010-06/2010, 09/2010-05/2011, 09/2012-12/2012, 02/2013, 04/2013-05/2013, 07/2013-10/2013, 12/2013, 02/2014, 04/2014-05/2014, 11/2014-01/2015, 05/2015, 05/2017-06/2017,12/2017-06/2018 - w kwocie [...]zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia 1 stycznia 2017 r. (09/2000, 06/2001, 09/2001-06/2005, 11/2005-11/2006, 01/2007-09/2007, 12/2007-04/2008) i na dzień wpływu wniosku 24 września 2018 r. (02/2010-06/2010, 09/2010-05/2011, 09/2012-12/2012, 02/2013, 04/2013-05/2013, 07/2013-10/2013, 12/2013, 02/2014, 04/2014-05/2014, 11/2014-01/2015, 05/2015, 05/2017-06/2017, 12/2017-06/2018) przypadających od ww. składek - w kwocie [...]zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia 1 stycznia 2017 r. (09/2000, 06/2001, 09/2001-06/2005) i na dzień wpływu wniosku 24 września 2018 r. (09/2012-12/2012, 02/2013, 04/2013-05/2013, 09/2013- 10/2013, 12/2013, 02/2014, 04/2014-05/2014, 11/2014-01/2015, 05/2015, 05/2017-06/2017, 12/2017, 03/2018) przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych – w kwocie [...]zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...]zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okresy 02/2002-12/2003, 02/2004, 05/2004-12/2004, 02/2005-11/2006, 01/2007-04/2007, 08/2007, 01/2008-04/2008, 06/2010, 05/2011, 09/2012-12/2012, 02/2013, 04/2013-05/2013, 07/2013-12/2013, 02/2014, 04/2014-05/2014, 09/2014, 11/2014-01/2015, 03/2015, 05/2015, 07/2015-09/2015, 02/2016, 09/2016-11/2016, 02/2017, 05/2017-06/2017,12/2017-06/2018 - w kwocie [...]zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia 01.01.2017 r. (02/2002-12/2003, 02/2004, 05/2004-12/2004, 02/2005-11/2006, 01/2007-04/2007, 08/2007, 01/2008-04/2008) i na dzień wpływu wniosku 24 wniosku 2018 r. (06/2010, 05/2011, 09/2012-12/2012, 02/2013, 04/2013-05/2013, 07/2013-12/2013, 02/2014, 04/2014-05/2014, 09/2014, 11/2014-01/2015, 03/2015, 05/2015, 07/2015-09/2015, 02/2016, 09/2016-11/2016, 02/2017, 05/2017-06/2017,12/2017-06/2018) przypadających od ww. składek - w kwocie [...]zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia 1 stycznia 2017 r. (02/2002-12/2003, 02/2004, 05/2004-12/2004, 02/2005-06/2005) i na dzień wpływu wniosku 24.09.2018r. (06/2010, 05/2011, 09/2012-12/2012, 02/2013, 04/2013-05/2013, 09/2013-12/2013, 02/2014, 04/2014-05/2014, 09/2014, 11/2014-01/2015, 03/2015, 05/2015, 09/2015, 02/2016, 09/2016-11/2016, 02/2017, 05/2017-06/2017, 12/2017-01/2018, 03/2018, 05/2018) przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych - w kwocie [...]zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...]zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...]zł w tym z tytułu:

- składek za okres 07/2001-06/2005, 11/2005-11/2006, 01/2007-08/2007, 01/2008-04/2008, 03/2010-06/2010, 09/2010, 12/2010-05/2011, 09/2012-10/2012, 12/2012, 02/2013, 05/2013, 07/2013-10/2013, 12/2013, 02/2014, 01/2015, 12/2017-06/2018 -w kwocie [...]zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia 1 stycznia 2017 r. (07/2001-06/2005, 11/2005-11/2006, 01/2007-08/2007, 01/2008-04/2008) i na dzień wpływu wniosku 24.09.2018r. (03/2010-06/2010, 09/2010, 12/2010-05/2011, 09/2012-10/2012, 12/2012, 02/2013, 05/2013, 07/2013-10/2013, 12/2013, 02/2014, 01/2015,12/2017-06/2018) przypadających od ww. składek - w kwocie [...]zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności organ wskazał, że Strona "posiada zarówno należności, co do których upłynął termin przedawnienia -zabezpieczone hipotecznie – jak też należności, co do których taki termin nie upłynął". Dalej organ przywołał treść przepisu art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., obecnie t.j. Dz.U. z 2019 poz. 300 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) i wskazał, że dlatego też postępowaniem została objęta całość zaległości figurujących na koncie Strony.

Następnie organ przedstawił przedłożone przez Stronę i zgromadzone w toku postępowania dowody, w oparciu o które przedstawił sytuację majątkową, finansową, rodzinną i zdrowotną Strony. Organ wskazał, że Strona:

- we wniosku oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym i sytuacji majątkowej wskazała, że likwidacja działalności gospodarczej była spowodowana zmianą rozporządzenia w sprawie subwencjonowania placówek oświatowych (zmniejszenie dotacji o 60%) oraz stanem zdrowia Strony w związku z przebytym w styczniu 2018 roku zabiegiem chirurgicznym,

- przedstawiła jedną kartę pobytu w szpitalnym oddziale ratunkowym w dniu 6 lutego 2018 r., gdzie po udzieleniu porady została wypisana z zaleceniem dalszego leczenia w poradni urologicznej,

- we wniosku o umorzenie wskazała także, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, na dowód czego dołączyła decyzję nr [...] z dnia 13 września 2018 r. Starosty O. uznającą Stronę za osobę bezrobotną, której odmówiono przyznania prawa do zasiłku. Powodem nieprzyznania zasiłku było niezaliczenie okresu prowadzenia działalności od 4 stycznia 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r. jako składkowego z powodu braku zaświadczenia dotyczącego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy,

- nie pracuje zarobkowo,

- nie pobiera renty ani emerytury,

- nie posiada dochodu z innych źródeł,

- nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej,

- jest osobą rozwiedzioną, która prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

- czasowo zamieszkuje w domu rodzinnym (w egzystencji Stronie pomagają synowie opłacając prąd, wodę, węgiel),

- nie wykazała kwot uzyskiwanej pomocy,

- nie wykazała kwoty kosztów związanych z utrzymaniem (opłat oraz kosztów eksploatacyjnych),

- poinformowała jedynie, że koszty jakie ponosi związane są z leczeniem i wynoszą miesięcznie [...] zł,

- nie przedstawiła żadnego dokumentu, rachunku, faktury ani paragonu potwierdzającego ponoszenie kosztów leczenia,

- nie udokumentowała dochodu, z którego pokrywa powyższe koszty leczenia,

- oświadczyła, że nie posiada zobowiązań pieniężnych z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów, w bankach itp.,

- oświadczyła, że jest w 1/8 części właścicielem domu o powierzchni 80 m2 pod adresem ul. [...], [...],

- oświadczyła, że nie posiada innych nieruchomości, ani praw majątkowych,

- oświadczyła, że posiada samochód marki V. , rok prod. 2002.

Organ wskazał, że z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 22 grudnia 2011 r. wynika, że mieszkanie, które zajmuje rodzina S. (oś. [...], [...]), od 2006 roku jest mieszkaniem własnościowym A. S., które nabył w formie darowizny. Z informacji zawartych w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych wynika, że uprzednio lokal mieszkalny był współwłasnością małżeńską Strony i jego żony. Aktualnie w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych jako właściciel mieszkania figuruje S. S. na podstawie umowy darowizny z 2 września 2010 r.

Dalej organ podniósł, że Strona posiada w 1/8 części nieruchomość gruntową w miejscowości B. (województwo [...]) o powierzchni 1,17 ha (KW [...]), na której ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS w kwocie [...]zł (data wpisu wniosku to 22 czerwca 2009 r.) oraz w 1/8 części zabudowaną działkę gruntową w miejscowości B. o powierzchni 0,09 ha (KW nr [...]), na której ZUS ustanowił zabezpieczenie w kwocie [...]zł. Poza zabezpieczeniem ze strony ZUS z tytułu nieopłaconych składek na powyższych nieruchomościach brak jest zabezpieczeń dokonanych przez innych wierzycieli. Z informacji zawartych w bazie Centralnej Ewidencji Pojazdów Strona figuruje jako współwłaściciel 2 samochodów osobowych, tj.: V. , rok prod. 1999 o wartości [...] zł oraz V. , rok prod. 2002 o wartości [...] zł. Ze względu na niską wartość pojazdów na dzień 15 października 2018 r. nie ustanowiono zastawu na rzecz ZUS. Aktualnie wobec Strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...].

Następnie organ wskazał, że Strona nie wskazała podstawy prawnej, na podstawie której ZUS ma rozpatrzyć wniosek, w związku z tym wniosek został rozpatrzony w oparciu o wszystkie przepisy prawa mogące mieć zastosowanie w sprawie Strony.

Organ przywołał przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie ww. przepisów. W stosunku do działalności Strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., a zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w sprawie nie zachodzi. Zaległości objęte są dochodzeniem egzekucyjnym. Obecnie egzekucja jest prowadzona przez ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. Strona aktualnie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie nie wystąpił brak majątku. Strona jest w 1/8 części współwłaścicielem nieruchomość gruntowej w miejscowości B. o powierzchni 1,17 ha, na której ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS oraz także w 1/8 części Strona posiada zabudowaną działkę gruntową w miejscowości B. o powierzchni 0,09 ha, na której ZUS ustanowił zabezpieczenie. Strona jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych, ponadto "posiada" dwóch synów, co wyklucza brak następców prawnych. Na tym etapie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Podsumowując organ stwierdził, że wobec Strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ przywołał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS) i wskazał, że w przepisach tych zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. Organ jednocześnie podkreślił, że umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji.

Dalej organ podniósł, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenia MGPiPS. W ocenie Zakładu okoliczności w nim wymienione w § 3 ust. pkt 1-3 nie zachodzą. W sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej - działalność została wykreślona. Zarówno we wniosku o umorzenie, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym i sytuacji majątkowej Strona wskazała, że własny stan zdrowia był jedną z przyczyn zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Analiza załączonej do akt sprawy decyzji nr [...] z dnia 13 września 2018 r. wydanej przez Starostę Opoczyńskiego wykazała, że na dzień jej wydania Strona została uznana za osobę bezrobotną, której odmówiono przyznania prawa do zasiłku ze względu na niezaliczenie okresu prowadzenia działalności od 4 stycznia 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r. jako składkowego z powodu braku zaświadczenia dotyczącego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. Obecnie Strona nie osiąga dochodu, jednakże nie udowodniła aby jej sytuacja zdrowotna była powodem braku możliwości zarobkowania. Ponadto Strona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, co oznacza gotowość do podjęcia pracy.

Dalej organ wskazał, że Strona czasowo zamieszkuje w domu rodzinnym, samodzielnie prowadząc gospodarstwo domowe i że w utrzymaniu finansowo pomagają Stronie synowie oraz że nie korzysta ze wsparcia MOPS, które jest przeznaczone dla osób będących w niedostatku, co pozwala wnioskować o zadowalającej sytuacji materialnej Strony i jej rodziny. Ponadto Strona dysponuje majątkiem ruchomym i nieruchomym, który może być przedmiotem egzekucji.

Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie można jednoznacznie stwierdzić, że zapłata należności spowoduje konieczność sięgnięcia przez Stronę do środków ze strony państwa (otrzymanie zasiłków z pomocy społecznej), ponieważ nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb materialnych. Wynika to z faktu, że zobowiązania wobec ZUS mogą być regulowane również w ramach układu ratalnego. System ratalny wyklucza konieczność jednozrazowej spłaty zadłużenia, a tym samym eliminuje ryzyko zagrożenia egzystencji.

Organ stwierdził, że powołane przez Stronę problemy wynikłe w okresie prowadzonej działalności, w związku z obniżeniem dotacji, nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności i podkreślił, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości. Zatem Strona powinna poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Fakt zakończenia prowadzenia działalności nie zwalnia z obowiązku uregulowania zobowiązań, a trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia. Ponadto graniczne okresy zaległości (wrzesień 2000 - czerwiec 2018) wskazują na celowe uchylanie się Strony od realizacji ustawowego obowiązku. Również przeniesienie w 2006 r. tytułu własności nieruchomości (mieszkanie w K.) na syna A. , również może wskazywać na celowe działania zmierzające do uniknięcia odpowiedzialności za posiadane zobowiązania.

Dalej organ przytoczył tezy z wyroków WSA: w Kielcach z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Ke 703/16; w Warszawie z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt 2426/06 oraz z dnia 21 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 833/16 popierające jego stanowisko.

Podsumowując organ stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

- art. 28 ust. 3 u.s.u.s., poprzez przyjęcie, że nie istnieją przesłanki umorzenia należności z składek na ubezpieczenie społeczne;

- art. 61a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2018, poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.) mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na przyjęciu, że zachodzą przesłanki odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek,

- art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji z uwagi na zawarcie w nim ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że organ dokonując analizy Jego sytuacji życiowej, zdrowotnej i finansowej nie uwzględnił:

- instytucji przedawnienia zobowiązań,

- faktu umorzenia egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowej Hucie z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- rzeczywistej wyceny zastawu hipotecznego,

- sytuacji zawodowej w odniesieniu do wieku i stanu zdrowia,

- faktu posiadania jednego samochodu marki V. z 2002 r. (samochód z 1999 r. w sierpniu 2018 r. został wyrejestrowany i zezłomowany).

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podkreślając uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności oraz stwierdzenie w sprawie prymatu interesu publicznego nad interesem prywatnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Godzi się przypomnieć, że Sąd dokonując kontroli decyzji opiera się na dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Jak wynika bowiem z art. 133 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez ten sąd jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami. Kontrolując zaskarżony akt administracyjny, Sąd nie ogranicza się jedynie do kontroli tego aktu, lecz bada, czy okoliczności przedstawione w takim akcie znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja narusza prawo.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

Wobec treści wniosku Skarżącego, do kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu organy w sposób nieprawidłowy i przedwczesny rozstrzygnęły w opisany wyżej sposób. Zatem skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć jedynie częściowo ze względu na argumentację w niej podnoszoną.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organ obowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Odnosząc się w tym kontekście do zaskarżonej decyzji zauważyć należy, że co do zasady organ takie ustalenia poczynił, wskazując w sentencji decyzji składki, które jego zdaniem nie zostały przedawnione, jednak w uzasadnieniu decyzji wskazał jedynie, że składki te nie przedawniły się, gdyż w sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Tymcasem obowiązkiem organu administracyjnego było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze należności dotyczą września 2000 r., a w tym okresie przepisy dotyczące przedawnienia składek zmieniały się wielokrotnie.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s.

Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu:

"5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana".

Natomiast art. 24 ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg przedawnienia terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. - uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Na podstawie tejże nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f ("w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Ponadto Sąd zwraca uwagę, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) należy interpretować przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można bowiem stracić z pola widzenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, Dz.U. z 2013 r., poz. 313 oraz OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97,), w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926, ze zm., obecnie t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800, ze zm.; dalej: O.p.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. np. wyroki NSA z dna: 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1197/12; 18 lipca 2014 r., sygn. akt I FSK 1176/13; 16 września 2014 r., sygn. akt I FSK 317/14; 3 czerwca 2015 r., sygn. akt I FSK 383/14; 19 czerwca 2015 r.; sygn. akt I FSK 918/14; 9 września 2015 r., sygn. akt I FSK 941/14; 17 września 2015 r., sygn. akt I FSK 949/14; 16 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1501/15; 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1834/15; 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 2048/15; 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 806/17; 22 listopada 2017 r. sygn. akt I FSK 1377/17; czy też wyroki tut. Sądu np. z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 331/17 i sygn. akt I SA/Kr 334/17).

W tym miejscu zwrócić należy uwagę na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem konstytucyjności. Otóż, art. 70 § 8 O.p. (analogicznie art. 70 § 6 O.p. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) przewiduje, że "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". Wymaga podkreślenia, że zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia niezgodności ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności). Z tego spostrzeżenia wynika konieczność zastosowania wykładni prokonstytucyjnej (por. wywody co do tzw. "oczywistej niekonstytucyjności", np. w uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 566/13 i powołane tam liczne orzecznictwo i literatura przedmiotu) także w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. W konsekwencji już na początkowym etapie wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. rodzą się wątpliwości co do możliwości "bezterminowego" wyłączenia przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką.

Dokonując prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu zauważyć należy, iż niewątpliwie różnicuje on sytuację zobowiązanych dotyczącą możliwości przedawnienia składek z uwagi na ustanowienie hipoteki jako zabezpieczenia zaległości składkowych. Z chwilą ustanowienia takiej hipoteki następuje wyłączenie możliwości przedawnienia zobowiązań składkowych, co oznacza, że będą one mogły być egzekwowane przez nieograniczony czas. W opozycji do tej regulacji pozostają uregulowania zawarte w art. 24 ust. 4 albo ust. 5d u.s.u.s. przewidujące konkretny okres przedawnienia należności z tytułu składek, obecnie 5-letni. Zróżnicowanie sytuacji zobowiązanych, co do możliwości przedawnienia płatności składek, zostało uwarunkowane istnieniem zabezpieczenia wierzytelności ZUS-u w postaci ustanowienia na nieruchomości hipoteki. W konsekwencji, zobowiązani posiadający składniki majątkowe w formie nieruchomości, na których może być ustanowiona hipoteka, pozostają w znacznie gorszej sytuacji w porównaniu z innymi zobowiązanymi. Taka sytuacja narusza wprost art. 84 Konstytucji przewidujący, że "każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie", jak i art. 64 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym "Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej". Zasada równości wymaga przede wszystkim tego, aby w odniesieniu do takich samych zdarzeń składkowych stosować takie same następstwa składkowe. Zasada równości nie sprzeciwia się temu, aby to co jest w sensie składkowym niejednakowe, było oskładkowane stosownie do istniejących odmienności, a więc w sposób różny. Z tym, że kryteria zróżnicowania zobowiązanych nie mogą być arbitralne. Swoją podstawę muszą wywodzić z konstytucyjnej zasady równości, która zakłada zakaz nieuzasadnionego różnicowania. Nie można bowiem różnicować jednostki ze względu na kryteria, które powodują powstanie zamkniętych kategorii o zróżnicowanym statusie prawnym. Takie zróżnicowanie sytuacji zobowiązanych w zakresie przedawnienia zobowiązań składkowych niewątpliwie prowadzi do odmiennego pod względem czasowym poziomu ochrony własności i praw majątkowych, co narusza art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Podsumowując powyższą kwestię należy wskazać, że wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12) zastrzeżeń konstytucyjnych, dotyczących wprawdzie bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., ale mająca także zastosowanie z przyczyn wyżej opisanych do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. To skutkuje niemożnością jego zastosowania. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości Skarżącego nie wykluczyło przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegł na zasadach ogólnych (por. np. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 446/14; z dnia 12 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 485/14; z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 977/16; w Kielcach z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 671/14; w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 236/17; w Łodzi z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 160/17; czy też tut. Sądu z dnia: 21 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 339/18 i 10 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1188/18.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd wskazuje, ze organ nie przeprowadził w uzasadnieniu żadnej analizy w oparciu o przedstawione przepisy odnośnie poszczególnych składek. Arbitralnie w uzasadnieniu organ wskazał, że wymienione w rozstrzygnięciu składki z różnych okresów nie uległy przedawnieniu i dlatego postępowaniem objęta "została całość zaległości figurujących na Pana koncie". Również przedłożone Sądowi akta sprawy zawierają jedynie informacje o stanie należności z tytułu składek od 1 stycznia 1999 r. (karty 41- 44, 45-47, 57-60 akt administracyjnych), z których nie wynika w jaki sposób organ ustalił, że poszczególne składki nie uległy przedawnieniu.

Sąd wskazuje, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia, w jakiej wysokości należności istnieją i czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy, skoro brak jest w treści decyzji organu analizy dotyczącej okresu przedawnienia wynikającej z dokumentów źródłowych. W konsekwencji zaskarżone rozstrzygnięcie należy uznać za przedwczesne.

Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji organ zamieścił również niewystarczającą informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że wobec Skarżącego aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...].

Podczas gdy z zalegającej w aktach sprawy informacji (karta 59 akt administracyjnych) wynika, że kwoty składek objęte egzekucją są niewspółmiernie niskie do kwot składek uznanych przez organ za nieprzedawnione co tylko potwierdza, ze organ powinien przeprowadzić drobiazgową analizę pod kątem przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s., celem ustalenia okresów ewentualnego zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Również organ nie odniósł się do okoliczności zawartej w informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym (karta 18 akt administracyjnych) dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 11 sierpnia 2004 r. oraz z dnia 31 stycznia 2005 r.

Sąd wskazuje, że w aktach administracyjnych powinny znaleźć się dokumenty obrazujące tok dotychczasowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, daty jego wszczęcia, a przede wszystkim dokumenty świadczące o zawieszeniu albo przerwaniu biegu terminu przedawnienia należności odnośnie poszczególnych składek. Powyższe uchybienia uniemożliwiają Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy należności przynajmniej w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległy przedawnieniu.

Podsumowując należy wskazać, że w świetle powyższych okoliczności organ administracji zobowiązany jest do przedstawienia w uzasadnieniu rozstrzygnięć we wskazanym powyżej zakresie stosownej analizy oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustalił, że należności z tytułu składek ciążących na Skarżącym nie uległy przedawnieniu.

Odnosząc się do zarzutów skargi, dotyczących wadliwego ustalenia stanu faktycznego i wadliwej oceny stanu majątkowego, zdrowotnego i rodzinnego, w jakiej znalazł się Skarżący, w kontekście spełnienia przesłanek dotyczących umorzenia zaległości, wskazać wypada, że ocena tych argumentów na obecnym etapie sprawy jest przedwczesna, skoro organy nie ustaliły w sposób prawidłowy kwestii zakresu zaległości Skarżącego z tytułu składek. Zaznaczyć jednak trzeba, że Sąd dostrzegł w uzasadnieniu decyzji dowolność oceny dokonanej przez organ zarówno w zakresie ustaleń dotyczących całkowitej nieściągalności jak również dowolność oceny w zakresie oceny przede wszystkim przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Wymienione braki w materiale dowodowym i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności decyzji, zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należało tym samym stwierdzić, że zaskarżone decyzja narusza art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organ na nowo rozpoznając sprawę, będąc związany na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a. przedstawioną oceną prawną, w pierwszej kolejności dokona precyzyjnych ustaleń dotyczących przedawnienia poszczególnych składek Skarżącego, które zostały objęte zabezpieczeniem hipoteką, uwzględniając skutki prawne wynikające z przedstawionej przez Sąd wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Po drugie organ na podstawie obowiązujących w przedmiocie przedawnienia przepisów prawa (z uwzględnieniem ich zmian w okresie istnienia zaległości), ustali precyzyjnie w stosunku do poszczególnych składek, okresy wpływające na bieg terminu przedawnienia tj. zawieszenie jego biegu oraz przerwy w jego biegu. Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek przystąpi do rozpoznania wniosku w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s. W przeciwnym wypadku umorzy postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek. Swoje ustalenia przedstawi w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom, o którym mowa w przepisie art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.