Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2363/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.14 ust. 2, 3, 4 i 5 pkt 3, art. 83 ust.1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity
article: art.183 § 1 i 2, art.184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie NSA Irena Kamińska del. NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 489/12 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

I OSK 2363/12

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 30 września 2011 r. o odmowie przyznania A. R. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie.

Tymczasem z dokumentacji rentowej wynika, że A. R. na przestrzeni 59 lat życia udokumentował 13 lat, 10 miesięcy oraz 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W latach 1975-1978, 1986-1991, 1993-1994, 1995-1999 oraz 1999-2007 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

W ocenie organu nie zostały zatem wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, ponieważ w wymienionych okresach przerw w ubezpieczeniu A. R. nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Prezes ZUS podniósł również, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 23 stycznia 2012 r. A. R. został uznany za osobę trwale całkowicie niezdolną do pracy oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym wskazano również, że nie można ustalić daty powstania całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jeżeli nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności, za datę jej powstania przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie. W przypadku A. R. za dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji przyjmuje się zatem dzień 14 czerwca 2011 r.

Ponadto organ wyjaśnił, że wprawdzie świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak staż ten nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Wskazał, że okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku wnioskodawcy, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku.

Organ podał, że A. R. w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy (od 14 czerwca 2001 r. do 13 czerwca 2011 r.) zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentował tylko 4 miesiące i 14 dni okresów składkowych.

Organ ponownie powołał się na okresy przerw w ubezpieczeniu wnioskodawcy, wskazując, że nie istniały wówczas przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy nie jest przy tym bezrobocie.

Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. R.. Podniósł, że nadzwyczajne okoliczności związane ze stanem jego zdrowia, jakie zaistniały w 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy, nie pozwoliły mu na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Podał, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, przeszedł zawał serca oraz udar mózgu. Był wielokrotnie leczony psychiatrycznie, wymaga codziennej nieustannej opieki oraz kontroli lekarskiej, nie jest w stanie egzystować bez pomocy oraz wsparcia innych osób. Wskazał także, że musi systematycznie zażywać leki, w tym nierefundowane, co wymaga znacznych nakładów finansowych.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie może być więc sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.

Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

W ocenie Sądu organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy. W przypadku skarżącego nie można bowiem stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym.

Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym były przerwy, jakie wystąpiły w ubezpieczeniu skarżącego w okresach: od 19 lutego 1975 r. do 24 lutego 1978 r., od 1 czerwca 1986 r. do 14 października 1991 r., od 29 lipca 1993 r. do 31 sierpnia 1994 r., od 26 stycznia 1995 r. do 11 kwietnia1999 r., od 12 sierpnia 1999 r. do 4 września 2007 r. oraz od 19 stycznia 2008 r. do 13 czerwca 2011 r. Na przestrzeni 58 lat życia – na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy - skarżący posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 13 lat, 10 miesięcy i 23 dni. W dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy udokumentowano zaś jedynie 4 miesiące i 14 dni tych okresów. Przy czym w okresach przerw w ubezpieczeniu skarżący nie miał orzeczonej całkowitej, lub chociażby częściowej niezdolności do pracy.

Całkowita niezdolność do pracy skarżącego została ustalona dopiero w orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 23 stycznia 2012 r. W orzeczeniu tym stwierdzono jednocześnie, że nie można ustalić daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. W tej sytuacji data powstania niezdolności do pracy została ustalona w sposób określony w art. 14 ust. 2 zd. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że w przypadku, gdy nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie. W przypadku skarżącego był to dzień 14 czerwca 2011 r.

Sąd dodał także, że w toku postępowania administracyjnego skarżący przedstawił dokumenty (zaświadczenie o stanie zdrowia, kartę informacyjną leczenia szpitalnego) odnoszące się do stanu jego zdrowia, z których wynika, że problemy zdrowotne (udar mózgu, zawał serca, schorzenia psychiatryczne) pojawiły się u niego dopiero od 2009 roku. Liczne przerwy w ubezpieczeniu skarżącego miały miejsce natomiast już od lat 70-tych XX wieku, przy czym najdłuższa w latach 1999-2007. Przedstawiona przez skarżącego dokumentacja lekarska w żaden sposób nie usprawiedliwia zatem braku aktywności zawodowej w tych latach z uwagi na stan zdrowia.

Skarżący uzasadniał ponadto przerwy w ubezpieczeniu w latach 90-tych bezrobociem. Tymczasem trudności w znalezieniu pracy nie świadczą o tym, że pracy tej w okresach występujących przerw w ubezpieczeniu skarżącego w latach 90-tych nie można było uzyskać. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, by skarżący w występujących okresach przerw w ubezpieczeniu wykazywał jakąkolwiek aktywność w poszukiwaniu pracy.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2012 r. A. R., reprezentowany przez adwokata z urzędu, złożył skargą kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu:

1/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że organ administracji naruszył art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz 107 k.p.a. przez to, że nie ustalił przyczyn zbyt niskiej ilości okresów bezskładkowych, nie wezwał skarżącego do przedstawienia stosownych dowodów, choć uwzględniając stan zdrowia psychicznego i fizycznego winien współdziałać ze stroną i w konsekwencji oparł rozstrzygnięcia na błędnych okolicznościach faktycznych, których podstawę stanowił jedynie zebrany w sprawie przez organ administracji materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego;

2/ naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną wykładnię i odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku, pomimo spełnienia przesłanek do przyznania takiego świadczenia,

b) art. 14 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że niezdolność do pracy powstała w dniu 14 czerwca 2011 r. na podstawie zgłoszenia wniosku o świadczenie, podczas gdy okoliczności faktyczne wskazywały na znacznie wcześniejszy okres powstania niezdolności do pracy, przez co artykuł 14 ust. 2 wskazanej ustawy nie miał zastosowania.

Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która to pomoc nie została opłacona ani w całości ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stawiając Sądowi I instancji zarzut naruszenia prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej stwierdził, że polegał on na błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

Należy zatem wskazać, że błędna wykładnia polega na mylnym zrozumieniu treści bądź znaczenia danej normy prawnej. Natomiast zarzut, że Sąd I instancji wadliwie uznał, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiada hipotezie określonej normy prawnej, jest niewłaściwym stosowaniem prawa. Wobec tego kwestia, czy w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie stronie świadczenia w drodze wyjątku jest elementem stosowania prawa, a nie jego wykładni.

Tym niemniej Sąd I instancji nie dopuścił się, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenia wskazanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy. Stosownie do jego treści ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie powyższego przepisu ma charakter uznaniowy, co powoduje, że ich sądowa kontrola jest ograniczona. Kontrola legalności rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne. Istotne jest także zbadanie, czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie dobrodziejstwa przepisu. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje przeto samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru. Sąd I instancji nie dysponował zatem uprawnieniami do merytorycznej kontroli takiego rozstrzygnięcia.

Z kolei organ administracji, rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego sprawę z zakresu przyznania świadczenia wyjątkowego, zobowiązany jest do przestrzegania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim tych, które dotyczą postępowania dowodowego przeprowadzonego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zobowiązany jest również do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z treścią art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz do uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Uznaniowy charakter decyzji administracyjnej oznacza nie tylko możliwość działania organu na jego własną odpowiedzialność w oparciu o upoważnienie ustawowe. Zakreśla on także zakres jej sądowej kontroli, która nie jest wyłączona, lecz ograniczona, jak już wyżej wskazano, do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Oczywistym jest, że wydawanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać woluntaryzmu, dowolności czy arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygn. akt I SA 945/00).

Przepis art. 83 ust. 1 ustawy ma charakter wyjątkowy w tym sensie, że znajduje zastosowanie w sytuacjach jednostkowych. Wprowadzając możliwość przyznania świadczenia w trybie tego przepisu ustawodawca posłużył się nieostrym pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", czego skutkiem jest przerzucenie na organy władzy wykonawczej obowiązku wypełnienia hipotezy normy prawnej konkretną treścią. Organ stosujący prawo, w niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonuje zatem wyboru pewnych kryteriów, które bierze pod uwagę przy ocenie, czy występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie świadczenia specjalnego. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił ocenę, czy sytuacja podmiotu ubiegającego się o rentę czy emeryturę na zasadach szczególnych nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku, temu uprawnionemu organowi. Po stwierdzeniu zatem, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono wszystkie istotne okoliczności sprawy, Sąd I instancji nie mógł skutecznie zarzucić organowi administracji naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia.

Nie sposób ponadto zarzucić organowi podejmującemu w niniejszej sprawie decyzję, jak i akceptującemu jego działanie Sądowi I instancji, niewłaściwego zastosowania wskazanego art. 83 ust. 1 ustawy. Podjęte rozstrzygnięcie nie odbiega bowiem od poglądów artykułowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, według których przepis ten nie uzależnia wprawdzie przyznania świadczenia od określonego okresu zatrudnienia lub długości przerw w świadczeniu pracy, to jednak przyczyny, z powodu których wnioskodawca nie nabył emerytury bądź renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych. Okolicznościami takimi nie są ani brak ofert pracy dla osoby bezrobotnej, ani dłuższe przerwy w zatrudnieniu, bez jednoczesnego wykazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 2006 r., I OSK 1328/05).

Należy mieć również na uwadze, że dla oceny zaistnienia przesłanki "szczególnych okoliczności" istotny jest cały okres poprzedzający moment wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku. Jak przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w 10 latach poprzedzających powstanie całkowitej niezdolności do pracy, czyli od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, zamiast wymaganych 5 lat skarżący udokumentował jedynie 4,5-miesięczny okres składkowy i nieskładkowy.

Nie można przy tym uznać podnoszonych zastrzeżeń odnośnie do daty, od której liczyć należy ów 10-letni okres poprzedzający powstanie całkowitej niezdolności do pracy. Przepisy ustawy wyraźnie bowiem regulują tę kwestię. Artykuł 14 ust. 2 ustawy stanowi, że jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, natomiast ustalono okres, w którym niezdolność do pracy powstała, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę końcową tego okresu. Jeżeli nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 23 stycznia 2012 r., wydane po weryfikacji wcześniejszych orzeczeń lekarskich przez Prezesa ZUS w trybie nadzoru (na podstawie art. 14 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 ustawy), nie określiło ani okresu ani dokładnej daty powstania niezdolności do pracy, z uwagi na brak możliwości dokonania takich ustaleń. Warto jednak podkreślić, że komisja lekarska, uznając skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy, opierała się na dokumentacji medycznej obejmującej okres dopiero od 2009 r. Z kolei w myśl art. 14 ust. 3 ustawy orzeczenie komisji lekarskiej stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS związany był orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia 23 stycznia 2012 r. i w postępowaniu o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie mógł dokonywać własnych ustaleń dotyczących okresu bądź daty powstania u skarżącego stanu całkowitej niezdolności do pracy. Zatem podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 14 ust. 2 jest całkowicie bezzasadny. Z tej samej przyczyny bezpodstawne są również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym przepisów k.p.a., odnoszących się do zasad prowadzenia przez organ postępowania dowodowego. Należy przy tym podkreślić, że to podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., I OSK 1282/10).

Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje zatem niewątpliwie, że prawidłowe jest uznanie, że nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności nie może zwłaszcza przesądzać subiektywne przekonanie strony, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne Z pewnością do tych okoliczności nie można zaliczyć trudności w znalezieniu pracy czy subiektywnych odczuć co do stanu zdrowia. Wskazywanie przez skarżącego, że jego kłopoty zdrowotne zaczęły się zdecydowanie wcześniej, niż ustalona data powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie stanowią okoliczności szczególnej. Nie stanowi to także podstawy do przyjęcia innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, niż wynikająca treści art. 14 ust. 2 ustawy (wobec niewskazana takiej daty w orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS z dnia 23 stycznia 2012 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że Sąd I instancji nie naruszył art. 14 ust. 2 oraz art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie doszło także do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.

Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.