Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 64/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 1, art. 59 par. 1 pkt 2,
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 83, art. 24 ust. 4, ust. 5b, art. 28 ust. 2, ust. 3, art. 28 ust. 3a, ust. 1, ust. 2-4,
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 153,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, 77, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak, Marcin Miemiec, Protokolant starszy sekretarz sądowy Jolanta Ryndak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] listopada 2009 r. skarżący L. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując na trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

• ubezpieczenia osobiste - za okres od 08-1996 r. do 08-1998 r. i 12-1998 r. w łącznej kwocie 26.526,12 zł w tym z tytułu:

-składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 6.610,12 zł;

-odsetki liczone na dzień 02-11-2009 r. w kwocie 6.610,12 zł; - dodatkowej opłaty w kwocie 540,00 zł;

• ubezpieczenia społeczne - za okres od 02-1999 r. do 05-2001 r. w łącznej kwocie 28.002,20 zł w tym z tytułu:

-składek w kwocie 9.988,80 zł;

-odsetek liczonych na dzień 02-11-2009 r. w kwocie 17.767,00 zł;

-kosztów upomnienia w kwocie 246,40 zł;

• ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 06-1999r. do 05-2001 r. w łącznej kwocie 5.384,73 zł w tym z tytułu:

-składek w kwocie 1.975,73 zł;

-odsetek liczonych na dzień 02-1 l-2009r. w kwocie 3.409,00 zł;

• Fundusz Pracy - za okres od 02-1999 r. do 05-2001 r. w łącznej kwocie 1.981,02 zł w tym z tytułu:

-składek w kwocie 714,02 zł; - -odsetek w kwocie 1.267,00 zł.

Wnioskodawca, zgodnie z pouczeniem, złożył wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia [...] października 2010 r. W sprawie o sygnaturze akt III SA/Wr 495/10 WSA we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] kwietnia 2011 r. decyzję nr [...] w której uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 1999 r. do września 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł, a w pozostałym zakresie, tj. za okres od sierpnia 1996 r. do sierpnia 1998 r. i za grudzień 1998 r. w łącznej kwocie 26 526,12 zł, utrzymał decyzję w mocy. Prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 lipca 20lir. sygn. akt III SA/WR 268/11 uchylono tę decyzję i po ponownym rozpoznaniu sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442), ) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267.) Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję nr [...]z dnia [...].04.2011 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

ubezpieczenia osobiste za okres 08.1996 r. do 08.1998 r. i 12.1998 r. w łącznej kwocie 24 410,90zł , w tym z tytułu składek 6 610,12zł , odsetek 17 667,00zł, opłaty dodatkowej 133,78zł;

ubezpieczenia społeczne za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 2 901,10 zł. w tym z tytułu składek 1 219,50zł. odsetek 1 664,00 zł, kosztów upomnienia 17,60zł;

ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 703 63 zł w tym z tytułu składek 286,33zł odsetek 391,00zł kosztów upomnienia 26,40zł;

Fundusz Pracy za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 239,88zł. w tym z tytułu składek 90,48zł, odsetek 123,00zł, kosztów upomnienia 26,40zł.

W części zaś dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek w tym na - ubezpieczenia społeczne za okres od 10.1999 r. do 02.2001 r. w łącznej kwocie 17 370,01 zł w tym z tytułu składek 6 383,61 zł, odsetek 11 004,00 zł.; ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10.1999 r. do 02.2001 r. w łącznej kwocie 3 784,63 zł w tym z tytułu składek 1 398,93 zł, odsetek 2 412,00z ł.; Fundusz Pracy za okres od 10.1999 r. do 02.2001 r. w łącznej kwocie 1 212,70 zł w tym z tytułu składek 455,10 zł, odsetek 784,00 zł – uchylił zaskarżoną decyzję i w tym zakresie umorzył postępowanie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono między innymi, że Sąd nałożył na organ obowiązek ponownego rozstrzygnięcia sprawy, wobec czego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał odpowiednie wydziały Zakładu o przekazanie stosownej dokumentacji, celem włączenia jej do akt sprawy i oceny, czy w sprawie nie doszło do przedawnienia należności.

W odpowiedzi na wezwanie w dniu 19.12.2011 r. dołączono kopie tytułów wykonawczych i zajęć wynagrodzenia za pracę w firmie "A" z dnia 30.11.2001r. wraz z dowodami ich doręczenia, odpowiedź pracodawcy z dnia 22.04.2002r. o braku możliwości zajęcia wynagrodzenia, zestawienie wysokości wynagrodzenia skarżącego za okres od stycznia 2002r. do kwietnia 2003 r. wraz z informacją o rozwiązaniu umowy, wniosek o wpis zastawu skarbowego do rejestru zastawów skarbowych z dnia 11.10.2005 r., wpis do rejestru zastawów skarbowych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 05.1995 r. do 08.1998 r. i 12.1998 r. w łącznej kwocie 35 305,51 zł, w tym należność główna w kwocie 9 418,91 zł, opłata dodatkowa w kwocie 540,00 zł, oraz odsetki za zwłokę w kwocie 25 346,60 zł ustanowiony na samochodach marki [...] i [...], rozliczenie ze stanami należności za okres od 01.1999 r. do 05.2001 r. oraz od 08.1996 r. do 08.1998 r. i 12.1998 r. Ponowna analiza materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu wykazała, iż w chwili obecnej na koncie rozliczeniowym skarżącego figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 28 255,51 zł, w tym na:

ubezpieczenia osobiste za okres 08.1996 r. do 08.1998 r. i 12.1998 r. w łącznej kwocie 24 410,90 zł , w tym z tytułu składek 6 610,12 zł , odsetek 17 667,00 zł, opłaty dodatkowej 133,78 zł;

ubezpieczenia społeczne za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 2 901,10 zł, w tym z tytułu składek 1 219,50 zł odsetek 1 664,00zł, kosztów upomnienia 17,60 zł;

ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 703,63 zł w tym z tytułu składek 286,33 zł odsetek 391,00 zł, kosztów upomnienia 26,40 zł;

Fundusz Pracy za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 239,88 zł, w tym z tytułu składek 90,48 zł, odsetek 123,00 zł, kosztów upomnienia 17,60 zł.

Organ dalej podał, że zaległości dotyczące okresu od 08.1996 r. do 08.1998 r. i 12.1998 r. zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie uległy przedawnieniu z uwagi na ustanowiony dnia 04.11.2005 r. zastaw na ruchomościach (kopia w aktach sprawy). W stosunku do należności za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. nadal trwa postępowanie egzekucyjne. W dniu 23.03.2011 r. skutecznie zostały doręczone upomnienia w ślad za którymi dokonano zajęcia wynagrodzenia. Tytuły wykonawcze zostały przez skarżącego odebrane w dniu 21.04.2011 r., zajęcia wynagrodzenia odebrał pracodawca w dniu 22.04.2011 r. Następnie w dniu 18.09.2014 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w spółce z o.o. "B".

Wobec powyższego zgodnie z art.24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a następnie określonym ustawą z dnia 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241. Poz. 2071 z późn. Zm.), bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego w/w należności nie uległy przedawnieniu.

Zakład wziął jednak pod uwagę zastrzeżenia co do przedawnienia należności i po dokonaniu ponownego rozliczenia konta ustalono, że zaległości za okres od 10.1999r. do 02.2001 r. na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uległy przedawnieniu. Z tego też względu postępowanie w tym zakresie uległo umorzeniu, a decyzja pierwszej instancji w części dotyczącej należności za ten okres została uchylona.

Organ następnie przytoczył treść art. 28 ust 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Aby organ pozytywnie rozpatrzył wniosek o umorzenie muszą być jednak spełnione pewne warunki. Podstawową zasadą jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności określone zostały przez ustawodawcę w art. 28 ust 3 powołanej ustawy, zgodnie z którymi całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

dłużnik zaprzestał prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, brak małżonka, następców prawnych i jakiejkolwiek możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U z 2005 r. Nr 8 , poz. 60 z późn. zm.);

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dokonując ponownej analizy zaktualizowanego materiału dowodowego pod kątem wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności organ stwierdził, że z przyczyn obiektywnych nie znajdzie zastosowania przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z uwagi na okoliczność, iż z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania nie wynika, aby w stosunku do skarżącego prowadzone było postępowanie upadłościowe ani też likwidacyjne, uznano, iż przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń w przedmiotowej sprawie nie występują.

Analiza zebranego w toku postępowania materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie uprawniła organ do stwierdzenia, iż nie znajdzie zastosowania przesłanka określona w pkt 3 ust. 3 art. 28 powołanej ustawy. Z ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wynika, iż w dniu 21.10.2007 r. skarżący wykreślił wpis do ewidencji działalności gospodarczej.

Organ wskazał, że skarżący jest zatrudniony i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie które wyniosło odpowiednio za miesiąc czerwiec 2014 r. 1 880,00zł, lipiec 2014 r. 2545,01 zł, sierpień 2014 r. 5571,14 zł, wrzesień 2014 r. -1 880,00 zł. Zaznaczył, że wobec zaległości z wynagrodzenia prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Po stronie skarżącego występują następcy prawni, córka i małżonka. Co prawda jest osobą rozwiedzioną, lecz rozwiedziony małżonek podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z byłym małżonkiem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej, jednakże tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym. Wobec powyższego zastosowania w ocenie organu nie będzie miała przesłanka z pkt. 3.

Zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, zatem brak jest podstaw do zastosowania przesłanki określonej w punkcie 4a ustawy.

Aktualnie nie zaszła również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od dnia 02.09.2014 r. prowadzi postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę w spółce z o.o. zatrudniającej skarżącego. Dopiero zakończenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić poprzez wyegzekwowanie należności lub stwierdzenie braku majątku, z którego możliwe jest wyegzekwowanie należności. Biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia oraz możliwość jego przymusowego wyegzekwowania uznać należało, że kwota ta przekroczy wysokość wydatków egzekucyjnych, zatem nie wystąpi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6.

Po dokonaniu ponownej weryfikacji przedmiotowej sprawy ZUS przyjął, że w danej sprawie nie znajdzie zastosowania żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności uprawniająca do umorzenia należności z tytułu składek. Organ zauważył jednak dalej, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wyłącznie w uzasadnionych przypadkach z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe warunki umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3b powołanej ustawy, określił Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Stosownie do treści tego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1.gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2.poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3.przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie z powyższym, jak argumentował organ, umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzekucję, ponieważ powoduje ciężkie, negatywne skutki dla jego rodziny. Oznacza to stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na własne ubezpieczenie pozbawia rodzinę dłużnika niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto powodem do umorzenia niezapłaconych składek są poniesione przez dłużnika straty spowodowane klęską żywiołową, a także koszty ponoszone na skutek przewlekłej choroby wnioskującego o umorzenie lub członka jego rodziny.

Na tym tle organ zauważył, że z tytułu zatrudnienia skarżący otrzymuje wynagrodzenie, które za od czerwca 2014 r. do września 2014 r. wyniosło średnio ok. 2946 zł brutto. Kwota ta znacznie przekracza wysokość minimum socjalnego określonego w wysokości 1078,12 zł ,w czerwcu 2014 r., przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Zatem po uwzględnieniu wymienionej kwoty wydatkowanej na podstawowe artykuły żywnościowe, opłaty związane z eksploatacją mieszkania i inne środki pierwsze potrzeby, nie można stwierdzić, iż w przypadku skarżącego istnieje ryzyko trwałego zagrożenia możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zatem omawianą przesłankę ZUS uznał za niespełnioną.

W przedmiotowej sprawie nie miały zastosowania przesłanki określone w § 3 ust. 1 punkt 2 i 3 rozporządzenia. Nie nastąpiły bowiem straty materialne poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Akta sprawy zawierają oświadczenie skarżącego o problemach zdrowotnych, jednakże schorzenia te nie uniemożliwiają uzyskiwania dochodów z tytułu zatrudnienia.

Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Umorzenie zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

ZUS uwzględnił także okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego, stanowiącego jedną z form odzyskiwania należności z tytułu składek. Natomiast zgodnie z linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania należności, dopóty ich umorzenie byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Reasumując, organ skonstatował, że umorzenie zaległości składkowych to forma prawna prowadząca do zwolnienia z obowiązku ich opłacania, która może zaistnieć jedynie w ściśle określonych przypadkach, których granice wyznaczają ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności bądź ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. W sprawie zaś nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W skardze na pkt 1 decyzji ostatecznej, zarzucono :

I. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.):

art. 35 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 25.11.1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1989 r., Nr 25, poz. 137, ze zm., dalej: u.o.f.u.s.), art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu pierwotnym (Dz.U. Nr 137, poz. 887), to jest przed zmianą dokonaną ustawą z 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 887), poprzez ich niezastosowanie pomimo upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia osobiste za okres od 8.1996 r. do 8.1998 r. i 12.1998 r. (Dz. U 2002 r., Nr 241, poz. 887);

art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 18.12.2002 r. zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektóry innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 887), poprzez jego niezastosowanie pomimo upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 3.2001 r. do 5.2001 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres 3.2001 r. do 5.2001 r. oraz Fundusz Pracy za okres od 3.2001 r. do 5.2001 r.

II. Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowań administracyjnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.:

art. 81 k.p.a. przez uniemożliwienie wypowiedzenia się skarżącemu co do przeprowadzonych dowodów, w tym szczególności dowodów przeprowadzonych na okoliczność podjęcia względem skarżącego pierwszych czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności tytułu składek i pomimo to uznanie ich za udowodnione,

art. 10 § 1 k.p.a. przez brak zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz uniemożliwienie przed wydaniem zaskarżonej decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

W powołaniu na wskazane powyżej podstawy, strona skarżąca wniosła o uchylenie pkt 1 zaskarżonej decyzji.

Podnosząc, że przedmiotowa sprawa była już dwa razy rozpoznawana przez Wojewódzki Administracyjny we Wrocławiu zaakcentowano z jakich względów poprzednie decyzje Zakładu wyeliminowano z obrotu prawnego. Sąd w pierwszym z wyroków nakazał Zakładowi jednoznacznie ustalić w oparciu kompletną i istniejącą dokumentację należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uległy przedawnieniu, czy też nie. W drugiej sprawie, za niedopuszczalne uznano przede wszystkim zastępowanie dowodów doręczenia tytułów wykonawczych i zawiadomień oświadczeniami pracowników Zakładu. Ponadto, Zakład nie zebrał ani nie dołączył do akt żadnego z powyższych wymienionych dokumentów.

Następnie strona skarżąca argumentowała, że zgodnie z art. 35 ust. 3 u.o.f.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Zgodnie zaś z art. 35 ust. 4 u.o.fu.s. bieg przedawnienia przerywa odroczenie płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do a należności, jeśli został o niej zawiadomiony dłużnik, przy czym niezależnie od powyższego składek nie można dochodzić jeżeli od ich terminu płatności upłynęło 10 lat (art. 35 ust. 4 in principio). Ustawe tę zastąpiono ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie w dniu 1.1.1999 r. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu pierwotnym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, stały się wymagalne. Stosownie natomiast do ust. 5 bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności zawiadomiony dłużnik. Zgodnie z art. 109 u.s.u.s. składki na ubezpieczenie i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych.

W kontekście stanowiska Zakładu, że należności za okres od 8.1996 r. do 8.1998 r. i 12.1998 nie uległy przedawnieniu z uwagi na ustanowienie w dniu 4.11.2005 r. zastawu na skarbowego (na ruchomościach) wskazania w ocenie strony skarżącej wymaga, że nawet jeżeli doszło do ustanowienia w tym dniu zastawu oraz skutecznego powiadomienia o tym skarżącego, to jednak nastąpiło to już po upływie pięcioletniego terminu przedawnienia. Należności za rok 1996 przedawniły się w roku 2001, należności za rok 1997 w roku 2002 r., a należności za rok 1998 uległy przedawnieniu w roku 2003 r. Podjęcie jakiekolwiek czynności zmierzającej wyegzekwowania należności z tytułu składek po upływie terminu przedawnienia jest niezgodne z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który nakazuje w takiej sytuacji umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. W niniejszym postępowaniu od chwili wydania wyroku z 14.7.2011 r. do chwili wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...].11.2014 r. Zakład nie podjął jakiekolwiek czynności postępowania, o której zawiadomiłby skarżącego, czym nie wypełnił tego obowiązku.

W konwencji przedstawionych ocen, strona skarżąca stwierdziłą, że należności za okres od 3.2001 r. do 5.2001 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uległy przedawnieniu. Wobec upływu 10 lat od dnia wymagalność wymienionych składek, po stronie Zakładu było udowodnienie, że doszło do zawieszenia biegu przedawnienia.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. Poz. 270, zwana dalej w skrócie p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145 - 150 p.p.s.a.).

Dokonana zgodnie z tymi kryteriami sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszeń prawa procesowego bądź norm prawa materialnego.

Należy zauważyć, że sprawa była już poddana kontroli sądowoadministracyjnej, gdyż mocą wyroku z dnia 14 lipca 2011 r. sygn. akt III SA/Wr 268/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję wydaną w postępowaniu odwoławczym – organ zatem, przy ponownym rozpoznaniu sprawy był związany oceną prawną i wskazaniami Sądu co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym orzeczeniu tego Sądu, zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, zaś według art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu ocena prawna mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego.

Cytowany przepis art. 153 p.p.s.a. ma wprawdzie charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Jednakże ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. I SA/Ka 2408/ 98, wyrok NSA z dnia 16 lutego 2005 r. sygn. FSK 1576/04, wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2005 r. sygn. OSK 1403/04).

Jak wynika z motywów przywołanego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zbadał w pierwszej kolejności, czy organ zrealizował w związku z brzmieniem cytowanego wyżej art. 153 p.p.s.a. wytyczne zawarte w uzasadnieniu wcześniej zapadłego wyroku z dnia 19 października 2010 r. w sprawie III SA/Wr 495/10 i uznał, że nie zostały one wykonane należycie w kontekście przede wszystkim powinności zgromadzenia materiału dowodowego. Aby bowiem decyzja w sprawie umorzenia zaległości mogła zostać prawidłowo oceniona, akta administracyjne powinny zostać uzupełnione o: dowody doręczeń 42 tytułów wykonawczych, dowód doręczenia postanowienia z dnia 3 września 1999 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego podjętego w oparciu o powyższe tytuły, dowód skutecznego zawiadomienia o dokonaniu w dniu [...] maja 2001 r. zajęcia wierzytelności pieniężnej w "C S.A.", jak i zawiadomienia z 30 listopada 2001 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę w firmie "A", dowody doręczenia upomnienia z dnia 12 grudnia 2006 r., wpisu do rejestru zastawów skarbowych na 2 samochody należące do skarżącego i układ ratalny.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd zalecił organowi wykonanie wytycznych zawartych w wyroku oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r. III SA/Wr 495/10.

Sąd stwierdza po analizie zawartości akt administracyjnych, że zalecenia sformułowane w motywach obu powołanych wyroków zostały przez organ wykonane w stopniu niewadliwym. Akta zawierają bowiem opisane dokumenty w oryginałach bądź odpisach i tym samym pozwoliły na weryfikację ustaleń oraz twierdzeń organu i strony skarżącej, także na tle eksponowanego w skardze oraz w toku postępowania administracyjnego zarzutu przedawnienia należności skarżącego wobec ZUS. Organ prawidłowo ustalił czy i które należności uległy przedawnieniu i rozpoznał wniosek co do należności nieprzedawnionych, ocenił następnie czy zachodzi przypadek nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 1 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i dokonał analizy spełnienia przesłanek do umorzenia należności na gruncie art. 28 ust. 3a i 3b oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy.

Nie można zatem było dopatrzyć się uchybienia wymogom art. 153 p.p.s.a., a w konsekwencji także normom wyrażonym w art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. Nie doszło również do naruszenia przepisów ustawy z dnia z dnia 25.11.1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1989 r., Nr 25, poz. 137, ze zm., dalej: u.o.f.u.s.) ani ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji skarżącemu odmówiono umorzenia należności za ubezpieczenia osobiste za okres 08.1996 r. do 08.1998 r. i 12.1998 r. w łącznej kwocie 24 410,90 zł , w tym z tytułu składek 6 610,12 zł , odsetek 17 667,00 zł, opłaty dodatkowej 133,78 zł;

ubezpieczenia społeczne za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 2 901,10 zł. w tym z tytułu składek 1 219,50 zł, odsetek 1 664,00 zł, kosztów upomnienia 17,60 zł;

ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 703 63 zł w tym z tytułu składek 286,33 zł, odsetek 391,00 zł, kosztów upomnienia 26,40 zł;

Fundusz Pracy za okres od 03.2001 r. do 05.2001 r. w łącznej kwocie 239,88 zł, w tym z tytułu składek 90,48 zł, odsetek 123,00 zł, kosztów upomnienia 26,40 zł. W pozostałym zakresie uchylono rozstrzygnięcie I instancji i umorzono postępowanie w sprawie z powodu uznania, że część należności przedawniła się.

Jak wynika z treści skargi, skarżący nie godzi się z przyjęciem przez organ, że nie doszło do przedawnienia wszystkich zobowiązań skarżącego wobec ZUS. Trzeba zauważyć, że jakkolwiek umorzyć można wyłącznie należności istniejące, wszakże generalnie ujmując, w trybie instytucji umorzenia należności nie można autorytatywnie przesądzać o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zarzut nieistnienia obowiązku z powodu jego wygaśnięcia wskutek przedawnienia winien być zgłoszony bądź w postępowaniu egzekucyjnym (por. art. 33 § 1 pkt 1, art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, j.t. Dz.U. z 2014, poz.1619 ze zm.) lub też poprzez określenie obowiązku z tego tytułu i ustalenie wysokości zaległych należności gruncie art. 83 u.s.u.s. Instytucja umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek nie ma na celu rozstrzygania sporów w kwestii ich przedawnienia, niemniej ponieważ w tej materii przyjęła się praktyka orzecznicza w sądownictwie administracyjnym by ZUS badał w postępowaniu o umorzenie omawianych zaległości, czy faktycznie istnieją i nie wygasły (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2014 r., II GSK 236/13, LEX nr 1485525) Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę ustosunkowując się do tych zarzutów skargi stwierdził, że nie zasługują na uwzględnienie.

Zdaniem strony skarżącej błędne jest stanowisko organu, że należności za okres od 8.1996 r. do 8.1998 r. i 12.1998 nie uległy przedawnieniu z uwagi na ustanowienie w dniu 4.11.2005 r. zastawu na skarbowego (zastawu na ruchomościach), gdyż nawet jeżeli doszło do ustanowienia w tym dniu owego zastawu i skutecznego zawiadomienia o tym skarżącego, to jednak nastąpiło to już po upływie pięcioletniego terminu przedawnienia, przewidzianego w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu wówczas obowiązującym. Według strony skarżącej należności za rok 1996 przedawniły się w roku 2001, należności za rok 1997 w roku 2002 r., a należności za rok 1998 uległy przedawnieniu w roku 2003 r.

Sąd nie podziela takiego zapatrywania strony skarżącej.

W istocie, w tamtym stanie prawnym okres przedawnienia był krótszy, niż funkcjonujący później od 1 stycznia 2003 r. ( na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw; Dz. U. Nr 241, poz. 2074) – 10-letni termin przedawnienia, po myśli bowiem pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 u.s.u.s.( Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz.887): "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne." Należy jednak zważyć na dalszą część tego przepisu, a mianowicie zgodnie z ust. 5: " Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik."

Z lektury akt administracyjnych oraz niewadliwych i niepodważonych przez stronę skarżącą szczegółowych ustaleń faktycznych organu wynika, że 22 października 1998 roku spłata zaległości skarżącego obejmująca należności do sierpnia 1998 roku objęta została układem ratalnym (którego warunków skarżący nie dotrzymał), zaś następnie dokonywano czynności egzekucyjnych – zajęcia rachunku bankowego w dniu [...] września 2000 r., zajęcia wierzytelności pieniężnej w "C" 10 maja 2001 r., zajęcia wynagrodzenia w "A" w dniu 30 listopada 2001 r. Z uzupełnionych wskutek wykonania zaleceń sformułowanych w poprzednich wyrokach WSA we Wrocławiu akt administracyjnych wynika, że o tych czynnościach skarżący był powiadomiony.

W tym stanie rzeczy należało uznać, że przesłanki prawne z ustępu 5 artykułu 24 w jego pierwotnym brzmieniu zostały spełnione i doszło do przerwania biegu przedawnienia. Przerwanie biegu terminu przedawnienia ma ten skutek, że po ustaniu okoliczności powodującej jego przerwanie biegnie on na nowo.

Wobec tego, w dacie ustanowienia zastawu przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu.

Analogicznie nie przedawniły się należności za okres od marca 2001 r. do maja 2001 r. , w stosunku do których trwa postępowanie egzekucyjne, skoro według art. 24 ust. 5b: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem."

Godzi się zauważyć, że konkretnych zarzutów oraz twierdzeń przeciwko ustalonym przez ZUS okolicznościom faktycznym w przedmiocie przedawnienia w skardze nie wyartykułowano.

Na tle powyższego wywodu trzeba też zauważyć, że Sąd rozpatrując sprawę w ramach instytucji umorzenia zaległości nie mógł oceniać trwającego postępowania egzekucyjnego, gdyż jako toczące się odrębnie, oparte na innym akcie prawnym, nie leży ono w granicach rozpoznawanej sprawy, i rzeczą strony było (jest) korzystanie z przysługujących jej środków ochrony prawnej na gruncie unormowań ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym zarzut spełnienia warunków do umorzenia postępowania egzekucyjnego (z art. 59 tej ustawy) należy formułować w postępowaniu egzekucyjnym.

W kwestii naruszenia gwarancji procesowych strony postępowania wypada zauważyć, że w aktach znajduje się pismo ZUS skierowane do skarżącego (z dnia [...] września 2012 r. [...]) z informacją udzieloną w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się. Pismo to zostało wysłane do skarżącego i doręczone w trybie zastępczym unormowanym w art. 44 k.p.a., stwarzającym domniemanie doręczenia (przez podwójne awizowanie). Z tej przyczyny zarzut uchybienia tego artykułu oraz art. 81 k.p.a. należało ocenić jako niezasadny. Abstrahując od tego wypada podnieść, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, ONSA WSA 2006, nr 6, poz. 157; OSP 2007, z. 3, poz. 26), czego w skardze nie uczyniono.

W tej sytuacji rozpatrzenie sprawy w drugiej instancji w kontekście oceny, czy zostały spełnione przesłanki prawne do ich umorzenia w stosunku do wymienionych należności, nastąpiło zgodnie z prawem. Należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w rozporządzeniu wykonawczym tzn. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki uprawniające Zakład Ubezpieczeń Społecznych do ewentualnego umorzenia należności w ramach swobodnego uznania i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Jak stanowi zastosowany w sprawie przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi.

Skoro zatem w niniejszej sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, to tym samym nie było podstaw do umorzenia zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Tylko bowiem w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności Zakład mógłby rozważyć w ramach uznania administracyjnego możliwość umorzenia należności.

Wobec powyższego, Zakład prawidłowo przeprowadził postępowanie rozważając również, czy zachodzą podstawy do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wskazanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustawodawca bowiem przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane w tym akcie prawnym zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia, organ słusznie zauważył, że bezsprzecznie nie zachodzą okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz, że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżący pomimo twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej, czemu ZUS nie przeczył, nie wykazał, że w ogóle nie jest w stanie regulować należności i że ma to charakter trwały. Przyjęcie przez Zakład, że nie ma uzasadnienia dla definitywnej rezygnacji ze składek skoro skarżący otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości średnio około 2946 zł brutto i w tej wysokości przekracza ono wysokość minimum socjalnego dla jednosobowego gospodarstwa pracowniczego, wynoszącego 1078, 12 zł, jak przedstawił organ w uzasadnieniu decyzji – nie przekracza granic swobodnego "uznania administracyjnego".

W ocenie Sądu, stanowisku przyjętemu przez organ nie można przypisać naruszenia prawa.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.