Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1187/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 10
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - tekst jedn.
article: art. 47
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 8 ust. 1 i  art. 14
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na zmianę nazwiska oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 13 maja 2016 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. wpłynął wniosek A. K. S. o dokonanie zmiany nazwiska noszonego oraz rodowego ze "S." na "K.". W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że nie utrzymuje kontaktów z rodziną i pozostaje w związku partnerskim z M. K., z którą łączy ją więź duchowa, materialna i wzajemna opieka. Wskazała, że od 16 lat mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. K., a zmiana nazwiska ułatwi jej dostęp do informacji o stanie zdrowia partnerki i pozwoli uniknąć dyskryminacji na tle orientacji seksualnej.

Decyzją z dnia [...] r., znak [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K., powołując art. 4 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016 r., poz. 10 - określanej dalej jako u. z. i n.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 dalej K.p.a.) odmówił zgody na zmianę noszonego oraz rodowego nazwiska "S." na "K.".

W uzasadnieniu organ I instancji, cytując art. 4 ust. 1 u. z. i n. wskazał, że zmiany nazwiska i imienia można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy nazwisko jest ośmieszające, nielicujące z godnością człowieka, było kiedyś używane i zostało bezprawnie zmienione. Organ ustalił, że wnioskodawczyni oraz M. K. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i pozostają w związku osób jednej płci. Złożone w sprawie wyjaśnienia tych osób wskazują na ich emocjonalne zaangażowanie w budowanie trwałego związku. Z przedstawionych pełnomocnictw wynika, że upoważniają się one do wzajemnego reprezentowania przed różnymi instytucjami, organami administracji rządowej i samorządowej, osobami fizycznymi i prawnymi, a także do uzyskiwania wzajemnych informacji o stanie zdrowia oraz dokonania pochówku w przypadku śmierci z wyborem miejsca i sposobu pochówku.

Ponadto do akt dołączono testamenty, w których wskazane osoby powołują się wzajemnie do całego spadku.

Organ wskazał także na przyjętą przez ustawodawcę zasadę względnej stabilizacji imion i nazwisk, która zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych oznacza, że imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, które identyfikują jego osobę i składają się na jej stan cywilny. W związku z powyższym powinny być one stabilne, a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów. Powody te nie mogą zaś wynikać jedynie z subiektywnego przekonania danej osoby, ale muszą sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny tych powodów. Zatem podstawą do zmiany nazwiska winny być okoliczności szczególne, a nawet nadzwyczajne w okolicznościach danej sprawy. W ocenie organu, wskazywane przez wnioskodawczynię powody, takie jak chęć noszenia nazwiska osoby uznanej przez stronę za osobę bliską, poczucie silnej więzi z nią i wzajemne osobiste i majątkowe relacje, nie mogą być podstawą do zmiany nazwiska. Organ podniósł także, że za ważny powód nie można uznać okoliczności pozostawania przez wnioskodawczynię w związku partnerskim z inną osobą. Zwłaszcza, że zmiana nazwiska rodowego co do zasady może nastąpić tylko przy zawarciu związku małżeńskiego rozumianego jako związek osób różnej płci.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. S. podała, że wraz z partnerką tworzą długotrwały, szesnastoletni związek partnerski, a łącząca je więź ma charakter stabilny i silny, co potwierdzają wspólne kwestie majątkowe. Odwołująca i jej partnerka wspólnie posiadają samochód, mają też wzajemne upoważnienia do rachunków bankowych i razem zamieszkują w lokalu, w którym są zameldowane. Wskazała, że odwołująca i jej partnerka uwspólnotowiły wszystkie aspekty życia, co wraz z łączącą je silną więzią emocjonalną, uczuciową i duchową świadczy o tym, iż stanowią one rodzinę i przysługuje im prawo do ochrony życia rodzinnego. W związku z powyższym to właśnie ochrona życia rodzinnego powinna stanowić ważny powód w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i n. Odwołująca podniosła również, że zmiana nazwiska, wbrew stanowisku organu, nie jest tożsama ze zmianą stanu cywilnego, czyli zawarciem jednopłciowego związku, czy też sformalizowaniem takiego związku. Wskazywała także na naruszenie przez organ I instancji art. 47 i 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r.

Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 4 ust. 1 w zw. z art.14 ust. 3 z. i. i n. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca przyjął jako zasadę względną stabilizację imion i nazwisk. Do zmiany nazwiska nie jest bowiem wystarczająca sama wola zainteresowanego. Musi być ona uzasadniona "ważnymi powodami". W związku z tym, że zmiana nazwiska może nastąpić tylko na wniosek strony, zatem pojęcie "ważne powody" należy rozumieć w znaczeniu subiektywnym, jako powody ważne przede wszystkim dla strony, a nie dla organu. Jednocześnie jednak nie mogą one wynikać z subiektywnego przekonania strony, ale muszą sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Pojęcie "ważny powód" należy do tzw. pojęć nieokreślonych, nieostrych, których wykładnia nie może nosić cech dowolności i nie może przekraczać dopuszczalnej granicy swobody interpretacji tych określeń na tle konkretnego stanu faktycznego. Organ podkreślił, że tzw. "ważne powody" zostały wymienione w art. 4 ust. 1 u.z.i.n. przykładowo, co oznacza, że katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Podstawą do zmiany imienia lub nazwiska winny więc być okoliczności szczególne. Rozstrzygnięcie, czy zachodzą ważne powody uzasadniające uwzględnienie wniosku, wymaga zatem wyważenia z jednej strony interesu społecznego i celów, jakie ma realizować zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk, a z drugiej strony indywidualnego interesu wnioskodawcy.

W ocenie Wojewody, nazwisko strony nie jest ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka. Jej nazwisko nie zostało nigdy bezprawnie zmienione.

Nie posiada ona obywatelstwa innego państwa. Natomiast przedstawiony przez stronę argument pozostawania w związku partnerskim nie daje podstaw do stwierdzenia, że zachodzą ważne powody uzasadniające zmianę wszystkich podstawowych danych identyfikujących osobę wnioskodawcy. Zmiana danych identyfikujących wnioskodawczynię byłaby myląca w kontaktach społecznych i obrocie prawnym do rodzaju więzi rodzinnych (w sensie prawnym) łączących osoby partnerów. W ocenie organu, stanowiłoby to również obejście prawa, gdyż skarżąca przyznaje, że zmiana nazwiska ma ułatwić kwestie związane leczeniem i uzyskaniem dostępu do informacji medycznej, co może sugerować że mamy do czynienia z rodzeństwem lub osobami spokrewnionymi. Ponadto, argument ten nie jest przekonywujący również z tego względu, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia

6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzecznika Praw Pacjenta oraz ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, osoby trzecie m. in. osoba pozostająca we wspólnym pożyciu lub osoba wskazana przez pacjenta mogą być informowane o stanie zdrowia pacjenta.

Organ wskazał także, że postanowienia Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. zmienionej Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2, nie zawierają żadnych przepisów konkretnie odnoszących się do nazwisk, a państwa strony Konwencji korzystają z szerokiego marginesu swobody w tej kwestii. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, odmowa zmiany nazwiska oceniana była w kontekście zgodności przede wszystkim z art. 8 Konwencji, zgodnie z którym każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie, z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę życia zdrowia i moralności oraz ochronę praw i wolności innych osób. Zdaniem Wojewody, odmowa wyrażenia zgody na zmianę nazwiska odwołującej na nazwisko jej partnerki, nie oznacza braku poszanowania jej życia rodzinnego, oznacza tylko, że prowadzenie fatycznego życia rodzinnego z inną osobą, bez względu na płeć osób pozostających w związku nie może wywołać skutków prawnych w postaci uwzględnienia wniosku o zmianę nazwiska. W tym bowiem przypadku w ustawie przedmiotem ochrony jest prawnej jest nazwisko jako element porządku prawnego i środek służący powszechnie do identyfikacji osób, a nie instytucja małżeństwa. Organ podniósł, że z faktu tworzenia faktycznych relacji o charakterze rodzinnym nie można wywodzić skutków prawnych zastrzeżonych dla rodziny w sensie prawnym. Uznanie związku osób jednej płci za życie rodzinne nie jest wystarczającą przesłanką zmiany nazwiska, tak jak nie stanowi jej związek nieformalny osób różnej płci. Zatem takie rozstrzygnięcie organu nie narusza art. 14 Konwencji o zakazie dyskryminacji.

W skardze na powyższą decyzję reprezentowana przez pełnomocnika A. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącej zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie art. 4 ust. 1 u. z. i n. poprzez błędną wykładnię pojęcia "ważne powody" polegającą na uznaniu, iż:

a) już samo pozostawanie przez daną osobę w związku partnerskim nie stanowi ważnego powodu zmiany nazwiska, podczas gdy w przedmiotowej sytuacji należało ocenić charakter relacji łączącej skarżącą z M. K. (związku partnerskiego), która przejawia się w trwalej, poważnej, silnej, rodzinnej, emocjonalnej, duchowej oraz gospodarczej, opartej na trwałym ponad szesnastoletnim związku. Natomiast organ ograniczył się wyłącznie do przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie chodzi o niezalegalizowany związek partnerski i stąd nie można mówić o ważnym powodzie uzasadniającym zmianę nazwiska skarżącej;

b) pozostawanie przez daną osobę w związku partnerskim, jako ważny powód zmiany nazwiska na nazwisko partnera (partnerki) nie jest w obecnym stanie prawnym możliwe i nie jest możliwe przyjęcie tak szerokiej wykładni pojęcia "ważne powody" podczas, gdy żaden przepis prawa, a w szczególności art. 4 ust. 1 u. z. i n. nie stanowi takiego zakazu;

c) zmiana nazwiska w przedmiotowej sprawie w trybie administracyjnym naruszy względną stabilizację nazwisk przyjętą w polskim porządku prawnym, podczas gdy zmiana nazwiska skarżącej na nazwisko jej partnerki nie stoi w żadnym przypadku w opozycji do zasady względnej stabilizacji nazwisk, a zmiana ta potwierdzi kilkunastoletnie więzi rodzinne łączące dwie osoby;

2) naruszenie art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. z 1997r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) zwaną dalej "Konstytucją RP’ i art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), zwaną dalej "Konwencja" w zw. z art. 9 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż odmowa wyrażenia zgody na zmianę nazwiska skarżącej na nazwisko jej partnerki nie stanowi naruszenia Konstytucji RP oraz Konwencji, gdyż nie narusza prawa skarżącej do poszanowania jej życia prywatnego i rodzinnego,

3) naruszenie art. 14 Konwencji w zw. z art. 8 Konwencji poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało odmową skarżącej wyrażenia zgody na zmianę nazwiska noszonego oraz nazwiska rodowego z uwagi na jej orientację seksualną i pozostawanie w związku homoseksualnym,

4) naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do wszystkich dowodów podnoszonych i przedłożonych przez stronę skarżącą, a przede wszystkim niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności, a to w szczególności: pełnomocnictw, testamentów, faktury zakupu samochodu, wzajemnych upoważnień do rachunków bankowych, zeznań M. K., wyjaśnień skarżącej, co nie pozwala na ocenę, czy przy wydaniu decyzji organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, podczas gdy dowody te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie,

5) naruszenie art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 140 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do podnoszonego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 47 z zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji w zw. z art. 8 ust. 2 Konwencji, co nie pozwoliło skarżącej na poznanie pełnego uzasadnienia stanowiska organu w związku z wniesioną skargą,

6) naruszenie art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, który to materiał dowodowy potwierdzał stworzenie przez skarżącą oraz M K. pełnych więzi rodzinnych, uczuciowych, duchowych i materialnych, a w konsekwencji wydanie decyzji bez oparcia się na tych okolicznościach, a przy wyłącznym uwzględnieniu partnerskiej i jednopłciowej relacji łączącej skarżącą z partnerką,

7) naruszenie art. 138 § 1 pkt. kpa poprzez jego niezastosowanie oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa poprzez jego błędne zastosowanie, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżąca wskazała, że organy obu instancji pominęły ocenę więzi łączącej skarżącą z partnerką przyjmując, iż już samo pozostawanie przez daną osobę w związku partnerskim nie daje możliwości zmiany

nazwiska. W ocenie skarżącej, aby móc wskazać, czy w przedmiotowej sprawie zaszły ważne powody, należy dokonać analizy wszystkich aspektów jej życia. Skarżąca oraz jej partnerka tworzą wspólnie ponad szesnastoletni związek, a łącząca je więź ma charakter stabilny i silny. Po tak długim czasie trwania, ich relacji nie można z całą pewnością określić jako przypadkowej, chwilowej czy takiej, która nosi wyłącznie znamiona zauroczenia. Trwałość i stabilność tej relacji potwierdzają kwestie majątkowe - wspólne zamieszkiwanie pod tym samym adresem - potwierdzone zameldowaniem, posiadanie wspólnego samochodu, posiadanie wzajemnych upoważnień do rachunków bankowych. O powadze relacji łączącej skarżącą z partnerką świadczą również udzielone przez nie wzajemne pełnomocnictwa do reprezentowania przed wszystkimi organami administracji rządowej i samorządowej, sądami, urzędami, instytucjami, osobami fizycznymi i prawnymi, we wszystkich sprawach, w tym do składania wyjaśnień, informacji oświadczeń woli, podpisywania pism, regulowania zobowiązań i odbioru świadczeń pieniężnych oraz kwitowania ich odbioru, jak również odbioru korespondencji, a także przesyłek poleconych i wartościowych. Obie udzieliły sobie upoważnienia także do działania w sferze zdrowia, poprzez umocowanie do wszelkiej opieki szpitalnej na wypadek choroby w tym udzielania informacji o stanie zdrowia w placówkach opieki medycznej, odbioru dokumentacji medycznej oraz przekazywania jej do właściwych instytucji. Ponadto, skarżąca oraz jej partnerka sporządziły testamenty, w których powołują siebie wzajemnie w pierwszej kolejności w całości do spadku po sobie oraz udzieliły sobie upoważnienia do decydowania o sposobie i miejscu pochówku.

Zdaniem pełnomocnika, za niedopuszczalne należy uznać poprzestawanie jedynie na przyjęciu, iż skarżąca pozostaje w związku partnerskim i z tego względu nie może starać się o zmianę nazwiska na nazwisko osoby, z którą tworzy od kilkunastu lat rodzinę i z którą łączą ją wszystkie podstawowe i najważniejsze aspekty życia codziennego. Ponadto bez znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy, powinna pozostawać okoliczność, że w innych sprawach dotyczących par jednopłciowych starających się o zmianę nazwiska zapadały negatywne dla nich orzeczenia. Pełnomocnik przywołała orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt:

IV SA/Wa 1591/11, zgodnie z którym kwestia możliwości zmiany nazwiska, jego formy winna być zawsze rozpoznawana indywidualnie przy uwzględnieniu przesłanek określonych w art. 4 u. z. i n.

Następnie pełnomocnik skarżącej podniosła, że żaden przepis prawa, a w szczególności art. 4 ust. 1 u. z. i n. nie ustanawia zakazu zamiany nazwiska przez osobę pozostającą w związku partnerskim, co więcej taka zgoda nie prowadzi do obejścia prawa. Podniesiono, że co prawda, w polskim prawie nie jest dopuszczalne zawieranie związków małżeńskich pomiędzy osobami o tej samej płci oraz, że zmiana nazwiska ma znaczenie wyłącznie administracyjne i nie powoduje skutków prawnych jak zawarcie małżeństwa, jednak dla skarżącej i jej partnerki taka zmiana spowoduje to, iż połączy je kolejny aspekt życia świadczący o tym, iż stanowią rodzinę. W mniemaniu skarżącej zmiana nazwiska ma odegrać największe znaczenie w jej wzajemnych relacjach z partnerką, a nie jak wskazuje to organ wobec instytucji państwowych (obrocie prawnym) czy w społeczeństwie. Podniesiono, że skarżąca ma pełną świadomość tego, iż zmiana nazwiska nie spowoduje dla niej skutków analogicznych do zawarcia związku małżeńskiego i nie ma zamiaru przez to wprowadzać w błąd kogokolwiek.

Skarżąca na poparcie swego stanowiska przywołała kwestię zmiany nazwiska dziecka w trybie administracyjnym na nazwisko jego ojczyma. Zmiana ta nie spowoduje, iż ojczym stanie się w świetle prawa ojcem dziecka; nie będzie to równoznaczne z jego przysposobieniem. Natomiast zapewne wzbudzi u dziecka poczucie większej przynależności do rodziny stworzonej m.in. z tym ojczymem. W ocenie skarżącej, zarówno w przypadku związku jaki tworzy ona z partnerką jak i w przypadku zmiany nazwiska dziecka na nazwisko jego ojczyma, decydujące znaczenie ma więź jaka łączy osoby, które chcą mieć wspólne nazwisko i to, że spowoduje to wzmocnienie poczucia bezpieczeństwa rodzinnego u tych osób, choć faktycznie nie wywoła to skutków wynikających z prawa rodzinnego.

Skarżąca zauważyła również, iż związki partnerskie korzystają z ochrony państwa poprzez wytworzone ku temu krajowe instrumenty prawne. Jako przykład można podać prawo partnera związku jednopłciowego do wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym partnerze wynikające z art. 691 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2016r. poz. 380) czy prawo do odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytanie przyznane na podstawie art. 182 oraz art. 185 ustawy z dnia

6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997r. Nr 89, poz. 555 ze zm.).

Podniesiono także, że nie jest uzasadnione stanowisko organu, że zmiana nazwiska skarżącej naruszy względną stabilizację nazwisk przyjętą w polskim porządku prawnym. Zmiana ta nie stoi w opozycji zasady względnej stabilizacji nazwisk, a jedynie potwierdzi kilkunastoletnie więzi rodzinne łączące dwie osoby.

Pełnomocnik skarżącej przywołała orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - wyrok z dnia 24 czerwca 2010 r., w sprawie Schalk i Kopf, nr 30141/04, w którym pojęcie życia rodzinnego zostało zdefiniowane jako życie osób jednej płci pozostających w związkach emocjonalnych, płciowych i gospodarczych. W § 90,

§ 95 tego orzeczenia Trybunał - uznając za niewątpliwe, że związek osób tej samej płci mieści się jak przyjmowano dotychczas, w pojęciu życia prywatnego w rozumieniu art. 8 V Konwencji, przywołał swoje dotychczasowe ugruntowane orzecznictwo odnoszące się do różnopłciowych związków, zgodnie z którym pojęcie rodziny nie jest ograniczone wyłącznie do związków małżeńskich, ale również obejmuje swoją treścią inne faktyczne więzy rodzinne, gdzie strony pozostają ze sobą w związku pozamałżeńskim. W związku z powyższym, Trybunał skonkludowal, że okoliczności niniejszej sprawy, wypełniają pojęcie życia prywatnego jak również życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 Konwencji.

Zgodnie z art. 14 Konwencji, korzystanie z praw i wolności wymienionych w Konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów, jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn. W przedmiotowej sprawie chodzi o bezpieczeństwo korzystania z prawa do ochrony życia rodzinnego bez względu na orientację seksualną, które to prawo zostało skonkretyzowane w art. 8 Konwencji. Zatem skoro za rodzinę należy uznać również osoby pozostające w jednopłciowych związkach partnerskich to przysługuje im prawo do zmiany nazwiska, a wydana decyzja odmowna narusza art. 14 Konwencji w zw. z art. 8 Konwencji poprzez jego niezastosowanie i dyskryminuje skarżącą z uwagi na jej orientację seksualną i pozostawanie w związku jednopłciowym.

W ocenie pełnomocnika skarżącej, aby móc mówić, iż w danym przypadku nie doszło do dyskryminacji skarżącej z uwagi na jej orientację seksualną organ winien wykazać, z jakich względów różnicuje sytuację skarżącej w odniesieniu do innych osób, które mają możliwość zmiany nazwiska, mimo iż w tych przypadkach również nie mają zastosowania przepisy Kodeksu prawa rodzinnego oraz Ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Różnica w traktowaniu osób znajdujących się w porównywalnych sytuacjach jest dyskryminująca, jeżeli nie ma obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia. Zróżnicowanie wynikające jedynie ze względów dotyczących orientacji seksualnej jest niedopuszczalne na podstawie Konwencji (wyrok z dnia 7 listopada 2013r., nr 29281/09, Lex nr 1383329, wyrok z dnia 24 czerwca 2010 r., nr 30141/04). Przywołano także wyrok z dnia 21 lipca 2015r. w sprawie Oliari i inni przeciwko Włochom, nr 18766/11, oraz wyrok z dnia 19 lutego 2013r. w sprawie X i inni przeciwko Austrii, nr 19010/07, w którym to wyroku Trybunał w sposób jednoznaczny wskazał, iż pary jednopłciowe, tworzące stabilne i trwałe związki, znajdują się w istotnie podobnej sytuacji do sytuacji par różnoplciowych, jeżeli chodzi o potrzebę prawnego uznania oraz ochrony związku.

Skarżąca podniosła, że organ II instancji przy rozstrzyganiu, nie uwzględnił wszystkich dowodów zgromadzonych i przeprowadzonych w toku sprawy, czym naruszył art. 7, 77 § 1 kpa i 107 § 3 kpa Organ nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. W uzasadnieniu decyzji brak jest odniesienia się przez organ do dokumentów, a to w szczególności: pełnomocnictw, testamentów, faktury zakupu samochodu, wzajemnych upoważnień do rachunków bankowych, zeznań M. K., wyjaśnień skarżącej. Zdaniem skarżącej, organ dosyć szeroko wywodzi na temat materialnoprawnej przesłanki zmiany nazwiska, ale w oderwaniu od faktycznej sytuacji skarżącej, po czym w końcu stwierdza, że uwzględnienie przez organy administracji okoliczności pozostawania przez daną osobę w związku partnerskim, jako ważny powód zmiany nazwiska na nazwisko partnera nie jest w obecnym stanie prawnym możliwe. Natomiast organ winien stwierdzić, iż więź skarżącej oraz jej partnerki jest na tyle silna, trwała i poważna, że może stanowić podstawę zmiany nazwiska jako ważnego powodu, dającego poczucie bezpieczeństwa w życiu prywatnym skarżącej. Skarżąca podniosła wreszcie, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji winno obejmować ustosunkowanie do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, a braki w tym zakresie są kwalifikowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie skarżącej, organ dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w toku sprawy materiału dowodowego. Winien był bowiem wyprowadzić wnioski potwierdzające stworzenie przez skarżącą oraz partnerkę pełnych więzi rodzinnych, uczuciowych, duchowych i materialnych, bo takie wnioski wypływają z całości zebranego materiału dowodowego. Organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 szczególną moc dowodową.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Sąd administracyjny nie stwierdził bowiem naruszenia prawa materialnego, ani też uchybienia przez organy administracji reguł procedury w stopniu skutkującym wznowienie postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie zawnioskowanym przez skarżącą oraz przesłuchał ją w charakterze strony, zaś partnerkę skarżącej w charakterze świadka, czemu dał wyraz w motywach decyzji, omawiając zebrany materiał dowodowy. Organy obu instancji nie negują też charakteru więzi łączącej skarżącą z partnerką, ani jej długotrwałości. Brak zatem podstaw do ferowania zarzutu dowolności ustaleń faktycznych oraz niepełnej i dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego. Nieodniesienie się przez organ odwoławczy do wszystkich kwestii prawnych podniesionych w odwołaniu nie mogło zaś mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Zdaniem sądu administracyjnego, trafnie organy administracji stwierdziły, że brak podstaw do uznania, iż w niniejszej sprawie wystąpiły ważne powody w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i n., czemu dały wyraz w obszernych wywodach prawnych. Niewątpliwie ważne powody, przemawiające za zmianą nazwiska w trybie administracyjnym muszą wynikać z przyczyn osobistych i subiektywnych odczuć wnioskodawcy. Jednak wola strony nie jest wystarczająca dla uwzględnienia wniosku. Przy odmiennym rozumowaniu ustawodawca winien opowiedzieć się bowiem za rejestracją woli strony, a nie rozstrzygnięciu wniosku przez organ administracji. Zasada wyrażona w art. 7 kpa, sprowadza się do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Zatem samo wystąpienie interesu strony, nawet słusznego, nie może prowadzić do uwzględnienia wniosku o zmianę nazwiska bez oceny, czy takiemu żądaniu nie sprzeciwia się interes społeczny. Tymczasem sedno problemu sprowadza się do treści wniosku i przesłanek w nim wskazanych. Mianowice, skarżąca domagała się zmiany nie tylko nazwiska noszonego, ale także rodowego celem uniknięcia odczuwalnej dyskryminacji na tle orientacji seksualnej. W toku przesłuchania skarżąca opisała takie przypadki i sytuacje, podając że pod wpływem silnych emocji nazwała swoją partnerkę siostrą.

Zdaniem sądu, biorąc pod uwagę wyjaśnienia skarżącej, należy podzielić stanowisko organów administracji, że zmiana nazwisk prowadziłaby do niepożądanych społecznie skutków w postaci mylących relacji społecznych. Identyczne nazwiska rodowe świadczą bowiem z reguły o pokrewieństwie. Nie może też wchodzić w rachubę przypadkowa zbieżność nazwisk w sytuacji, gdy identyczne są nazwiska rodowe i noszone. Taka sytuacja w praktyce może dotyczyć tylko osób spokrewnionych, o ile nie zmieniły nazwisk noszonych wskutek zawarcia związku małżeńskiego. Chęć uchodzenia w życiu społecznym za siostry, nie może być akceptowana jako ważny powód, przemawiający za zmianą obu nazwisk.

Organy administracji nie negują twierdzeń skarżącej, że w jej przypadku zachodzą relacje o charakterze rodzinnym. Jednak takie same relacje mogą też tworzyć osoby różnej płci, które jednak nie chcą wstąpić w związek małżeński. Wydaje się zaś oczywiste, że wówczas nie występują ważne powody do zmiany nazwiska, pomimo długotrwałości faktycznego związku. Tak więc, takiej samej ocenie muszą być poddane przesłanki do zmiany nazwiska osób tej samej płci. Braku generalnej regulacji ustawowej sytuacji prawnej osób pozostających w faktycznych związkach, niezależnie od płci, nie można zaś zastępować na drodze postępowania administracyjnego w wyniku zmiany nazwiska.

Zdaniem sądu administracyjnego nietrafne jest odnoszenie niniejszego przypadku do sytuacji zmiany nazwiska dziecka na nazwisko ojczyma. Osoby małoletnie nie mają wpływu na relacje rodzinne. Z punktu widzenia interesu społecznego inaczej są też postrzegane sytuacje, gdy dziecko wychowuje się w rodzinie, lecz jedno z małżonków nie jest jego rodzicem.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, organy administracji nie naruszyły też art. 47, art. 31 ust. 3 i art. 9 Konstytucji RP, art. 8 ust. 1 i art. 14 Konwencji, wyżej powołanej. Prawidłowo stwierdził organ odwoławczy, że normy te nie zawierają żadnych konkretnych regulacji w zakresie nazwisk osób, tworzących związki partnerskie. Prawo do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego nie oznacza gwarancji w zakresie zmiany na żądanie nazwiska, zwłaszcza rodowego. Dla wyniku niniejszej sprawy nie mają zaś żadnego znaczenia więzi gospodarcze. Kwestie te zostały już uregulowane przez skarżącą w drodze odpowiednich pełnomocnictw, wymaganych w stosunkach prawnych w każdym przypadku, niezależnie od płci i noszonego nazwiska.

Organ odwoławczy zasadnie też wskazał na nazwisko jako element porządku prawnego i środek powszechnie służący do identyfikacji osób w aspekcie art. 14

ust. 2 Konwencji. Obowiązek organów administracji indywidulanego rozpatrzenia każdego przypadku nie oznacza, że osoby w podobnej sytuacji życiowej i osobistej, winny być traktowane różnie, w zależności od płci i orientacji seksualnej.

Stąd też sąd administracyjny podzielił pogląd organów, że ważny powód w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i n. musi być doniosły społecznie, niezależnie od interesu wnioskodawcy i jego motywacji.

Takie też stanowisko wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 679/15 (CBOIS) przywołując orzecznictwo ETPC.

Z tych względów nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy.

mr


ZDANIE ODRĘBNE

UZASADNIENIE

Na podstawie art. 137 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym zgłaszam zdanie odrębne do wyroku WSA w Gliwicach z dnia 10 marca 2017 r., sygn. II SA/GI 1187/16.

W mojej ocenie wyrok zapadły w sprawie nie jest prawidłowy. Wynika to z błędnej, moim zdaniem, wykładni treści art. 4 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016, poz. 10) dokonanej przez skład orzekający.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

2) na imię lub nazwisko używane;

3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Rozstrzygając w przedmiocie zmiany nazwiska (lub imienia) organ administracji jest zobowiązany do rozważenia dwóch racji. Pierwsza, to zasada tzw. względnej trwałości imion i nazwisk. W uproszczeniu polega ona na tym, ażeby z przyczyn błahych, nieistotnych wspomniane dane nie ulegały zmianom. Druga racja to "ważny powód" występujący po stronie podmiotu inicjującego procedurę zmiany. Ustawodawca nie definiuje co należy rozumieć pod tym pojęciem wskazując jednocześnie cztery sytuacje, kiedy wspomniana zmiana powinna nastąpić - zatem należy uznać je za "ważne".

Pojawia się zatem pytanie, jakie inne powody uzasadniają zmianę imienia lub nazwiska. Bez wątpienia takie przyczyny winny być każdorazowo badane przez organ z punktu widzenia danego wnioskodawcy, którego żądanie - jako osadzone w określonych odczuciach - może w realiach danego przypadku wziąć górę nad zasadą względnej stabilizacji imion i nazwisk (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 października 2016 r. (sygn. III SA/Gd 651/16).

Zgodnie z art. 4 ustawy zmiana imienia lub nazwiska może nastąpić z przyczyn "ważnych". Zatem odmowa dokonania takiej czynności może nastąpić z przyczyn "nieważnych" przy czym oceny będzie tu dokonywał organ administracji. Już na tym etapie pojawia się wątpliwość, w jaki sposób, na podstawie jakich przesłanek Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego (a następnie wojewoda) mają uznać okoliczności podnoszone przez domagającego się zmiany imienia i nazwiska są "nieważne". Na pewno nie są "nieważne" z punktu widzenia strony, która zdecydowała się na dokonanie tak fundamentalnej zmiany w swoim życiu jak zmiana danych osobowych.

Rozpatrywanie wniosku o zmianę imienia lub nazwiska powinno następować przy uwzględnieniu zasady prawdy materialnej. Została ona sformułowana w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem "w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". Zatem niezależnie od konieczności dokładnego zbadania sprawy i wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności organ administracji winien rozważyć, czy wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia nie narusza interesu społecznego i czy interes osoby wnioskującej jest słuszny.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy przyjąć, iż zasadna była zmiana nazwiska noszonego i rodowego przez A. S. Wykazała, iż dla niej noszenie tego samego nazwiska co osoba z którą przebywa razem od 16 lat jest "ważne" i to nie tylko ze względów uczuciowych. Zmiana nazwiska ułatwiła by również czynności życia codziennego, co wynika z akt sprawy. Zatem nie można uznać, iż powód żądania skarżącej jest "nieważny".

Nie można tu mówić również o naruszeniu interesu społecznego. Chyba, że za taki interes uznać noszenie tego samego nazwiska przez osoby tej samej płci pozostające w związku homoseksualnym. Jednakże w mojej ocenie jest to znacząca nadinterpretacja art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, dodatkowo sprzeczna z treścią art. 30 i 32 Konstytucji RP.

mr