Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3158/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 128 w zw. z art. 129 ust. 5 i 132, art. 233
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 801/15 w sprawie ze skargi M.Ś. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 19 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za straty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012 r. M.Ś. zwrócił się do Starosty Mińskiego o ustalenie prawa do odszkodowania za szkody spowodowane posadowieniem na nieruchomości stanowiącej jego własność dwóch słupów wysokiego napięcia oraz linii elektrycznej. Wnioskodawca wskazał, że jest wyłącznym właścicielem nieruchomości położonej w M., w skład której wchodzą działki nr [...]. Nieruchomość tę nabył na podstawie umowy Rep. A nr [...] aktem notarialnym z dnia [...] października 2003 r. od G.K. oraz P.K.

Starosta Miński decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz M.Ś. za straty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości spowodowane posadowieniem 2 słupów oraz usytuowania linii wysokiego napięcia na działkach nr [...] w obrębie Mińsk Mazowiecki.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w wyniku badania akt w ewidencji gruntów ustalono, iż T.K. wszedł w posiadanie przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha w 1956 roku. Następnie Naczelnik Miasta Mińsk Mazowiecki aktem własności ziemi z dnia 7 marca 1979 r. stwierdził, że T.K. i jego żona L.K. stali się z mocy prawa właścicielami tej nieruchomości. Decyzją Burmistrza Miasta Mińsk Mazowiecki z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] został zatwierdzony projekt podziału nieruchomości położonej w Mińsku Mazowieckim przy ul. Siedleckiej, stanowiącej współwłasność P.K. i G.K., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] na działki nr [...]. Aktem notarialnym z dnia 2 października 2003 r. G.K. oraz P.K. sprzedali w/w działki M.Ś.

W wyniku badania akt w Archiwum Państwowym w Siedlcach dotyczących wywłaszczeń z 1963 r. Starosta Miński ustalił, że w aktach tych znajdują się dokumenty dotyczące wydania na wniosek Zakładu Energetycznego Warszawa- Teren, dla potrzeb zasilania Fabryki Urządzeń Dźwigowych w Mińsku Mazowieckim, zezwolenia na ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości właścicieli w celu budowy linii elektroenergetycznej linii napowietrznej 15kV Florencja-Kazikowskiego. Zajęcie przedmiotowej nieruchomości i wybudowanie przedmiotowej linii elektroenergetycznej nastąpiło na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mińsku Mazowieckim z dnia 9 listopada 1963 r., nr [...], wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70). Na podstawie art. 36 tej ustawy, na żądanie właścicieli nieruchomości, organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwy ze względu na położenie nieruchomości orzekał o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust 1 i 2. Starosta Miński wskazał, że przepisy art. 35 i 36 w/w ustawy z dnia 12 marca 1958 r. utraciły moc z dniem 1 sierpnia 1985 r. tj. z dniem wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz.99) i zostały zastąpione przez przepisy art. 75 i 80 uchylone z dniem 1 stycznia 1998 r., kiedy to weszły w życie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zwanej dalej u.g.n. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że obecnie obowiązujący art. 124 tej ustawy odpowiada treścią uchylonemu art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. Wyjaśnił, że w świetle art. 129 ust. 5 pkt 1 i pkt 3 u.g.n., gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy ustawy przewidują jego ustalenie, odszkodowanie ustala starosta w odrębnej decyzji, na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Na podstawie art. 233 u.g.n., sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., prowadzi się na podstawie jej przepisów. Podstawą do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie jest więc przedstawienie dowodów potwierdzających tytuł własności nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności na podstawie decyzji administracyjnej, poniesienie szkód z tego tytułu oraz niewypłacenie dotychczas odszkodowania za te szkody. Dla skutecznego ubiegania się o wypłatę odszkodowania należy wykazać łączne spełnienie tych przesłanek.

Według Starosty Mińskiego, M.Ś. nie udokumentował tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że tytuł ten nie przysługiwał również jego poprzednikom (w dniu [...] listopada 1963 roku tj. w dacie wydania zezwolenia na budowę linii T.K. nie był właścicielem nieruchomości), a co za tym idzie, nieudokumentowane zostało prawo własności do nieruchomości w dacie ograniczenia własności na podstawie decyzji administracyjnej, poniesienie szkód z tego tytułu oraz niewypłacenie dotychczas odszkodowania za te szkody. Podstawą zaś do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie jest wykazanie spełnienia łącznie wszystkich tych trzech przesłanek.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M.Ś.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2014 r. nr [...] Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M.Ś., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy za prawidłowe uznał stanowisko Starosty Mińskiego że skoro M.Ś., jak i jego poprzednicy nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości w dniu wydania decyzji Wydziału Spraw Wewnętrznych PPRN w Mińsku Mazowieckim z dnia [...] listopada 1963 r., to brak było podstaw do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie. W związku z powyższym za bezpodstawne zostały uznane zarzuty odwołującego się, jakoby organ pierwszej instancji nie ustalił, kto był właścicielem w/w nieruchomości w dacie wydania decyzji z dnia 9 listopada 1963 r. oraz na jakiej podstawie T.K. wszedł w posiadanie wymienionej nieruchomości w 1956 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M.Ś. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając kwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji:

- naruszenie prawa materialnego w postaci przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędne uznanie braku podstaw do jego zastosowania w sprawie, co skutkowało zaniechaniem przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia podmiotu uprawnionego do przyznania odszkodowania za zajęcie nieruchomości, a w konsekwencji wydaniem decyzji utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą przyznania odszkodowania za zajęcie nieruchomości, co miało oczywisty wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 84 i art. 85 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie ustalenia wysokości szkody wynikłej z zajęcia nieruchomości, nieprzeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez skarżącego w toku postępowania, nieprzeprowadzenie oględzin nieruchomości na okoliczność ustalenia ograniczenia możliwości korzystania z nieruchomości w wyniku jej zajęcia, niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości na okoliczność ustalenia wysokości szkody poniesionej przez właściciela nieruchomości na skutek jej zajęcia, przy czym każde z naruszeń miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację podniesionych zarzutów. Zdaniem skarżącego nawet gdyby przyjąć, że ustalenie właściciela nieruchomości na datę 9 listopada 1963 r. było niemożliwe, to nic nie stało na przeszkodzie, aby na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., odszkodowanie zostało przyznane obecnemu właścicielowi nieruchomości, który obecnie ponosi skutki przedmiotowego zajęcia, gdyż odszkodowanie za zajęcie nieruchomości stanowiącej obecnie własność skarżącego nie zostało dotychczas wypłacone osobom uprawnionym. W ocenie skarżącego organy błędnie uznały, że ustalenie kto był formalnym właścicielem nieruchomości w dacie [...] listopada 1963 r. ma kluczowe znaczenie w sprawie. Ustalenie, kto był właścicielem nieruchomości w tej dacie mogłoby mieć znaczenie wyłącznie dla ustalenia, czy osobom tym nie wypłacono odszkodowania za zajęcie nieruchomości. Strona skarżąca podkreśliła, że żaden dowód przeprowadzony w sprawie nie wskazuje, aby takie odszkodowanie zostało wypłacone jakiemukolwiek właścicielowi nieruchomości.

Według skarżącego stanowisko Wojewody Mazowieckiego, że wnioskodawca nie udowodnił szkody w związku z posadowieniem linii stanowi potwierdzenie argumentu, że organy administracji dopuściły się naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w sytuacji, kiedy skarżący w piśmie z dnia 6 grudnia 2012 r. oraz w piśmie z dnia [...] września 2013 r. wnioskował o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawca ds. szacowania wartości nieruchomości na okoliczność ustalenia, czy na skutek posadowienia dwóch słupów oraz w wyniku przebiegu nad działką linii elektroenergetycznej 15 kV wartość działki uległa zmniejszeniu na skutek ograniczenia w zakresie możliwości jej wykorzystania, np. braku możliwości zabudowy z uwagi na pas technologiczny.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2015 r. o sygn. akt IV SA/Wa 801/15 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty Mińskiego z dnia 24 marca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż na mocy decyzji Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mińsku Mazowieckim z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...], wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz zgodnie z lokalizacją szczegółową nr [...] zatwierdzoną przez Wydział Architektury i Budownictwa PPRN, udzielono zezwolenia Zakładowi Energetycznemu Warszawa Teren na budowę linii energetycznej napowietrznej 15 kV w miejscowości Mińsk Mazowiecki, Florencja-Kazikowskiego. Wybudowana na podstawie powyższego zezwolenia linia objęła również działki obecnie oznaczone nr ew. [...] stanowiące od 2003 r. własność skarżącego. Jednocześnie z akt administracyjnych sprawy wynika, że T. i L. małż. K. użytkowali przedmiotową nieruchomość po rodzicach od 1956 r. (protokół z dnia [...] marca 1979 r. z przesłuchania stron sporządzony w postępowaniu uwłaszczeniowym T. i L. K.), którzy następnie stali się z mocy samego prawa jej właścicielami na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. (akt własności ziemi z dnia 7 marca 1979 r. Naczelnika Miasta Mińsk Mazowiecki). Sąd pierwszej instancji stwierdził też, że bezsporne pozostaje, iż dnia 2 października 2003 r. skarżący M.Ś. aktem notarialnym nabył przedmiotową nieruchomość na własność od spadkobierców T. i L. K. Obecnie przedmiotowa linia energetyczna jest na stanie P. Spółka Akcyjna [...]. W kontekście powyższych okoliczności Sąd pierwszej instancji zgodził się ze skarżącym, że organy administracji błędnie uznały, iż ustalenie kto był formalnym właścicielem nieruchomości w dacie 9 listopada 1963 r. ma kluczowe znaczenie w sprawie.

WSA w Warszawie przypomniał, że zgodnie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy – a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepis ten we wskazanych w nim okolicznościach dawał więc podstawę do ograniczenia własności nieruchomości, mieszczącego się w granicach szeroko rozumianego pojęcia wywłaszczenia. Skutkiem ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie tego przepisu było ograniczenie prawa własności nieruchomości przez ustanowienie trwałego obowiązku znoszenia przez właściciela w sferze, w której może być wykonywana własność nieruchomości, stanu ukształtowanego przebiegiem zainstalowanego urządzenia przesyłowego.

W oparciu o powyższe WSA w Warszawie postawił tezę, że ze względu na funkcje przewidzianego w tym przepisie ograniczenia własności nieruchomości, iż należące do istoty tego ograniczenia obowiązki ciążą na każdoczesnym właścicielu nieruchomości wobec każdoczesnego przedsiębiorcy przesyłowego (podmiotu, w skład którego przedsiębiorstwa wchodzi dane urządzenie przesyłowe).

Kolejno Sąd pierwszej instancji wskazał, że z analizy akt sprawy wynika (m.in. z pisma T.K. z dnia 15 lipca 1996 r. skierowanego do Zakładu Energetycznego-Warszawa Teren S.A.), że na wskazanych przez skarżącego działkach posadowione zostały dwa słupy wysokiego napięcia na szeroko rozstawionych betonowych słupach w wyniku czego część nieruchomości o powierzchni ok. 600 m2 stała się bezużyteczna dla jej właściciela. Zaznaczył też, że niewątpliwie urządzenie to jako trwale z gruntem związane stanowi jego obciążenie o charakterze ciągłym i może to oznaczać następstwa w postaci uszczerbku majątkowego po stronie właściciela, nie tylko tego z daty zainstalowania urządzenia, ale także aktualnego. Jeżeli art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że "odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126", to zdaniem Sądu pierwszej instancji niewątpliwie przepis ten obejmuje obowiązkiem odszkodowawczym także przypadki wyrządzenia szkody w następstwie wykonywania uprawnień ograniczających władcze uprawnienia właścicieli nieruchomości. Wbrew stanowisku organów obu instancji Sąd ten uznał, że nieuregulowany stan prawny nieruchomości w dacie zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126 u.g.n., nie stanowi negatywnej przesłanki do przyjęcia, że doszło do ograniczenia korzystania z nieruchomości w rozumieniu art. 124 ust. 1 u.g.n. WSA w Warszawie zauważył, że stosownie do art. 124a tej ustawy przepisy art. 124 ust. 1-2 i 4-7, art. 124b oraz art. 125 i art. 126 stosuje się odpowiednio do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Zasadnie zatem w ocenie Sądu pierwszej instancji wskazano w skardze na naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez błędne uznanie braku podstaw do jego zastosowania w sprawie, co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania m.in. art. 7, art. 77 § 1, 78 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wystąpienia szkody wynikłej z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości i ewentualnie wysokości szkody oraz podmiotu uprawnionego do przyznania odszkodowania.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Sąd pierwszej instancji nakazał uwzględnić przedstawioną ocenę prawną i wskazania.

Skargę kasacyjną od całości powyższego wyroku wniósł uczestnik postępowania P. S.A. [...]. Postawiono w niej skarżonemu orzeczeniu pięć zarzutów.

Po pierwsze, naruszenia art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 70) w zw. z art. 128 w zw. z art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. przez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy:

- obecny właściciel przedmiotowych nieruchomości nie jest osobą, która ponosi ujemne skutki ekonomiczne zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod urządzenia elektroenergetyczne, albowiem nie jest on ani osobą, która była ich właścicielem w chwili, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, ani też spadkobiercą takiej osoby, ani nabywcą roszczenia odszkodowawczego z tego tytułu, lecz jak wynika z akt postępowania – jest on osobą, która własność tych działek nabyła na podstawie umowy sprzedaży z dnia 2 października 2003 r., kiedy urządzenia elektroenergetyczne w kształcie takim jak obecnie już istniały. Tak więc, zdaniem skarżącej kasacyjnie, nie poniósł on żadnej szkody, lecz wprost przeciwnie – uzyskał korzyść ekonomiczną w postaci uiszczenia obniżonej ceny, za którą nabył te nieruchomości, natomiast przyznanie mu dodatkowej sumy pieniężnej tytułem odszkodowania spowodowałby, że stałby się on bezpodstawnie wzbogacony kosztem osób, które mogły wystąpić z takim roszczeniem – co jest zdanie skarżącej kasacyjnie niedopuszczalne, a także byłoby całkowicie sprzeczne z istotą i celem instytucji prawnej odszkodowania, którym jest wyrównanie uszczerbku w majątku osoby poszkodowanej;

- a w konsekwencji powyższego niczym nie uprawnione uznanie, że przepisy te winny znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy faktycznie nie poniósł on z tego tytułu żadnej szkody, gdyż własność ww. nieruchomości nabył w drodze umowy sprzedaży z dnia 2 października 2003 r., kiedy urządzenia elektroenergetyczne w kształcie takim, jak obecnie, już istniały, co zdaniem skarżącej kasacyjnie z całą pewnością znalazło odzwierciedlenie w cenie sprzedaży, jaką za nie uiścił, gdyż wiedza nabywcy nieruchomości o istnieniu takiego urządzenia, a pomimo to nabycie tej nieruchomości w drodze odpłatnej czynności prawnej ze swej istoty oznacza godzenie się na ograniczenia, jakie będą towarzyszyć korzystaniu z nabywanej nieruchomości, i niejako automatycznie oddziałuje na wysokość ceny sprzedaży, jaką ustalą strony umowy za nieruchomość.

Po drugie, naruszenie art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez uznanie, że M.Ś. jest osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania za zmniejszenie wartości przedmiotowych nieruchomości w związku z wybudowaniem na nich urządzeń elektroenergetycznych, w sytuacji gdy w trakcie trwania postępowania przed organami i sądem nie wykazał, ażeby uprawnienie do wystąpienia z tym żądaniem zostało na niego przeniesione, nie wykazał, że jest on następcą prawnym osób, które były właścicielami tych nieruchomości, kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, bądź że nabył to roszczenie od osoby uprawnionej w drodze czynności prawnej.

Po trzecie, naruszenie art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy przepisy tej ustawy mogą znaleźć zastosowanie do stanów faktyczno-prawnych powstałych przed dniej wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1998 r.), jeżeli wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony przed tym dniem, a sprawa nie została zakończona wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej, z czym w niniejszej sprawy zdaniem skarżącej kasacyjnie nie ma się do czynienia, albowiem wniosek o wypłatę odszkodowania z powyższego tytułu opatrzony jest datą 6 grudnia 2012 r. i został złożony na długo po wejściu w życie przepisów tej ustawy.

Po czwarte, naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji, w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek do ustalenia odszkodowania za straty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, tj. działek nr ew. [...] w obrębie Mińsk Mazowiecki z powodu posadowienia na niej 2 słupów oraz usytuowania linii wysokiego napięcia, w sytuacji gdy w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak było jakichkolwiek podstaw, a organy administracji wydając te decyzje nie naruszyły ani przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego.

Po piąte, naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez pominięcie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku przedstawienia i odniesienia się do stanowiska zawartego w piśmie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie nie poniesienia przez skarżącego szkody w związku z istnieniem spornych urządzeń.

W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie wskazała, że M.Ś. nie poniósł szkody z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości w związku z wybudowaniem na nich urządzeń elektroenergetycznych. Autor skargi kasacyjnej odwołał się przy tym do orzecznictwa Sądu Najwyższego wskazującego, że wiedza nabywcy nieruchomości o istnienia takiego urządzenia oznacza godzenie się na ograniczenia jakie będą towarzyszyć korzystaniu z nabywanej nieruchomości i może też oddziaływać na wysokość ceny, jaką ustalą za nieruchomość strony umowy sprzedaży (wyrok SN z dnia 4 lipca 2012 r., I CSK 641/11), oraz że nabywca nieruchomości zabudowanej urządzeniami nie powinien uzyskiwać powtórnie korzyści ekonomicznej, którą odniósł już w obniżonej cenie (wyrok SN z 27 lutego 2013 r., IV CSK 440/12; por. wyrok SN z dnia 14 listopada 2013 r., II CNP 15/13).

Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2017 r. Przewodniczący Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego wezwał Wojewodę Mazowieckiego do wskazania, czy zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie w związku z wydaniem decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mińsku z dnia 9 listopada 1963 r. nr [...], a jeśli tak, czy odszkodowanie to wypłacono w związku z budową linii energetycznej właścicielom działki odpowiadającej obecnie działkom oznaczonym numerami [...]. W odpowiedzi z dnia 12 października 2017 r. Wojewoda Mazowiecki poinformował, że nie jest w posiadaniu dokumentacji, która by potwierdzała takie zdarzenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

W pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów skargi kasacyjnej o charakterze procesowym tj. czwartego i piątego.

Zarzut czwarty, naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) nie został w pełni prawidłowo skonstruowany, gdyż powinien być powiązany z innymi przepisami. Jest to bowiem przepis wynikowy, ma charakter ogólny, określa jedynie sposoby rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, a zatem jego zastosowanie jest zależne od wyników kontroli dokonanej przez sąd administracyjny przedmiotu zaskarżenia w oparciu o kształtowane innymi przepisami wzorce kontroli. (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r., II GSK 1978/15; wyrok NSA z dnia 10 marca 2017 r., I OSK 2551/15; wyrok NSA z dnia 7 marca 2017 r., II GSK 1803/15; wyrok NSA z dnia 10 lutego 2017 r., I OSK 3370/15). Tym samym przepis ten nie ma charakteru samoistnego, co za tym idzie jego zasadność zależna jest od trafności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Zarzut piąty, naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., również nie jest usprawiedliwiony. Przepis ten stanowi, że "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania." Zaskarżony wyrok zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może służyć do podważenia oceny Sądu pierwszej instancji czy polemiki z nią. Jednocześnie nieodniesienie się przez ten Sąd do stanowiska zawartego w piśmie Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 lutego 2015 r. nr [...] nie stanowiło uchybienia cytowanego przepisu, albowiem wymaga on przedstawienia sprawy o charakterze "zwięzłym". Brak jest zatem konieczności odnoszenia się przez Sąd do każdego pisma znajdującego się w aktach sprawy. Jednocześnie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. – nawet gdyby został podzielony – mógłby w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdyby uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takiego wpływu skarżąca kasacyjnie nie wykazała. Wpływ taki zaistniałby, gdyby wskutek naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wyrok nie mógł być poddany materialnej kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny w toku instancji. Tymczasem taka sytuacja w sprawie nie zachodzi, co umożliwia rozważenie zarzutów o charakterze materialnoprawnym.

Odnosząc się do trzeciego zarzutu, naruszenia art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez niewłaściwe zastosowanie, ustalenia wymagało, czy przepisy tej ustawy mogły znaleźć zastosowanie w sprawie, jeżeli wniosek o wypłatę odszkodowania opatrzony jest datą 6 grudnia 2012 r. Przepis art. 233 ww. ustawy stanowi, że "Sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów." W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opisany zarzut wychodzi z błędnych przesłanek. W sprawie znajdują zastosowanie przepisy cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż wniosek został złożony po dniu wejścia w życie tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., I OSK 2306/14; wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., I OSK 147/13). Odróżnić należy bowiem sprawę odszkodowawczą związaną z pozbawieniem (ograniczeniem) praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania od kwestii samego pozbawienia (ograniczenia) praw do tej nieruchomości. Sprawa odszkodowawcza została zainicjowana przez M.Ś. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012 r., zatem zastosowanie w sprawie znajdowały przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia rozstrzygania sprawy na zasadach ogólnych, bowiem ustawa ta obowiązuje nieprzerwanie od 1 stycznia 1998 r. (zob. jej art. 242; por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 1/06). Skarżąca kasacyjnie opisanego zarzutu nie rozwinęła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, stąd nie jest jasne, na jakiej podstawie wywiodła odmienne wnioski, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dalszą weryfikację zaskarżonego wyroku pod kątem przywołanego zarzutu.

Wreszcie przejść należy do podstawowych zarzutów skargi kasacyjnej – pierwszego i drugiego – które z uwagi na tożsamą istotę mogą być rozpoznane łącznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło w sprawie do naruszenia przywołanych w tych zarzutach przepisów: art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 70) w zw. z art. 128 w zw. z art. 129 ust. 5 i 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Istota problemu materialnoprawnego ujętego w dwóch pierwszych zarzutach skargi kasacyjnej sprowadza się do odpowiedzi, czy na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami przysługuje odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości właścicielowi nieruchomości, który nabył tę nieruchomość po dacie, w której doszło do zdarzenia powodującego to zmniejszenie wartości nieruchomości i który nie był adresatem decyzji będącej podstawą tego zdarzenia, jeżeli odszkodowanie to nie zostało dotychczas ustalone ze wskazanego tytułu.

Zgodnie z art. 128 ust. 1 i 4 (ust. 2-3 nie znajdują w sprawie niniejszej zastosowania) ustawy o gospodarce nieruchomościami, wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126 tej ustawy. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Zgodnie z art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: (1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126 cytowanej ustawy; (2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; (3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Skarżąca kasacyjnie przywołał również art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednak nie wyjaśniła swego stanowiska w tym zakresie w uzasadnieniu środka zaskarżenia, tymczasem przepis ten zawiera dalsze jednostki redakcyjne i normuje zapłatę odszkodowania, stąd można jedynie przypuszczać, iż regulacja ta została przywołana jako konsekwencja uznania dopuszczalności ustalenia odszkodowania na rzecz skarżącego, nie ma zatem samoistnego charakteru na obecnym etapie sprawy.

Podstawę faktyczną do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie stanowi w sprawie zdarzenie mające miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, na wskazanych przez skarżącego działkach posadowione zostały dwa słupy wysokiego napięcia na szeroko rozstawionych betonowych słupach, w wyniku czego część nieruchomości o powierzchni ok. 600 m2 stała się zasadniczo bezużyteczna dla jej właściciela. Zajęcie przedmiotowej nieruchomości i wybudowanie opisanych elementów infrastrukturalnych linii elektroenergetycznej nastąpiło na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mińsku Mazowieckim z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...], wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70).

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. (z daty relewantnej dla sprawy), organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzekać miał o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego po wielokroć wyjaśniano, że art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odpowiada w swej treści przepisowi obowiązującej art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż przepisy obu tych ustaw są zbieżne (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2009 r., II CSK 394/08; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2007 r., II CSK 457/06). Według zaś art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126 przysługuje odszkodowanie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie mają zastosowanie te regulacje w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), która wprowadzała do ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwość uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość bez ustalenia odszkodowania wskazano, że "nowa regulacja dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa. W takich sytuacjach będzie wydawana odrębna decyzja tylko w sprawie odszkodowania (wywłaszczenie bowiem już nastąpiło). Propozycja ta pozwoli na rozwiązywanie konkretnych występujących problemów i umożliwi w ww. przypadkach realizację konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" (zmiana 76 do art. 129) – Sejm RP IV kadencji, Nr druku: 1421. Z uzasadnienia projektu wynika zatem, że dokonana powyżej wykładnia art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest zgodna także z podstawami aksjologicznymi wprowadzonych uregulowań prawnych, a Państwo postanowiło wziąć na siebie ciężar związany z realizacją konstytucyjnej zasady prawa do słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Dotyczy to również stosunków prawnych zaistniałych pod rządami ustawy z 1958 r. i trwających po dziś dzień, ponieważ ustawa zmieniająca w tym zakresie nie zawierała żadnych postanowień intertemporalnych, co z przedstawionych powyżej wywodów nie ogranicza jej retrospektywnego działania, tym bardziej, że przedmiotowe uregulowanie miało służyć realizacji wartości konstytucyjnej – słusznego odszkodowania za wywłaszczenie. Trzeba podkreślić, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tak samo jak zezwolenie, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., stanowią jeden ze sposobów wywłaszczenia, szczególny tryb wywłaszczenia, a zatem art. 35 ust. 1 ustawy z 1958 r. był przepisem szczególnym w stosunku do przepisów tej ustawy regulujących wywłaszczenie, jako całkowite odjęcie prawa własności (zob. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1857/15; wyrok NSA z dnia 17 września 2015 r., I OSK 90/14; wyrok NSA z dnia 19 listopada 2014 r., I OSK 713/13; wyrok NSA z dnia 1 marca 2013 r., I OSK 1854/11; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2009 r., I OSK 1111/08).

W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami może mieć zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych do dnia 1 stycznia 1998 r. (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2012 r., I OSK 397/11; wyrok NSA z dnia 22 lutego 2013 r., I OSK 1287/11; wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1857/15). Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, to zastosowanie i wprowadzenie do ustawy art. 129 ust. 5, w sytuacji gdy ustawa o gospodarce nieruchomościami przewiduje orzeczenie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, a także odszkodowaniu za ograniczenia przewidziane w art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie byłoby celowe, a także nie odpowiadałoby wyżej opisanym celom ustawodawcy wynikającym z projektu wprowadzenia zmian – art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taka interpretacja art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dałaby się także pogodzić z konstytucyjnymi zasadami określonymi w art. 64 i 21 ust. 2 Konstytucji RP, czyli zasadami ochrony własności i prawem go słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami może zatem mieć zastosowanie do sytuacji, w których na skutek naruszenia przepisów ustawy wydana została odrębna decyzja o choćby częściowym wywłaszczeniu bez orzeczenia o odszkodowaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2016 r., I OSK 2007/14). Art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w rezultacie stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, w których odszkodowanie przewidziane przez akt normatywny, będący podstawą wywłaszczenia, nie zostało ustalone, a ma się do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu (zob. wyrok NSA z dnia 17 września 2015 r., I OSK 90/14).

Kolejno zauważyć wypada, że art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji wydanych w oparciu o ustawę o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości – nie mogło ulec przedawnieniu (szeroko problematykę tę przedstawiono w wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., I OSK 2306/14; zob. też wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1857/15). Wniosek w sprawie niniejszej został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednakże jest on skutkiem decyzji wydanych na podstawie ustawy z 1958 r. i dotyczy jak wskazano nieprzedawnionych roszczeń, które – co wyżej wyjaśniono – mogą być obecnie rozpatrywane w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Należy wreszcie wskazać za wyrokami NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., I OSK 147/13 i z dnia 29 czerwca 2016 r., I OSK 2306/14, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 120 i art. 124-126 tej ustawy, gdyż odszkodowanie, o jakim w nim mowa, wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1, jak i art. 128 ust. 4 tej ustawy. Co prawda ustawa rozróżnia pozbawienie praw (art. 129 ust. 5 pkt 3), wywłaszczenie (art. 128 ust. 1), zdarzenia, o których mowa w art. 120 i 124 - 126 (art. 128 ust. 4), wreszcie ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości (art. 124 ust. 1), jednak nie kolidują one tu ze sobą, a sformułowanie "pozbawienie praw" nie oznacza tylko całkowitego wyzucia z prawa własności, ale mieści w sobie również ograniczenie wynikających zeń uprawnień. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia. Umieszczenie przepisu w rozdziale 5 "Szczególny tryb wywłaszczenia" nakazywało uznanie go za przepis szczególny w stosunku do przepisów regulujących wywłaszczenie polegające na całkowitym odjęciu prawa własności (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2008 r., I OSK 954/07). Wątpliwość wynikającą z uregulowania w art. 129 ust. 5 pkt 1 omawianej ustawy kwestii odszkodowania z tytułu ograniczenia praw na podstawie art. 124-126, rozwiewa się w orzecznictwie spostrzeżeniem, że pkt 1 art. 129 ust. 5 cyt. ustawy odnosi się tylko do wymienionych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 do "innych przypadków", skoro nie ogranicza jego zastosowania, a zatem także przeszłych. Należy do tego zakresu sytuacja występująca w niniejszej sprawie, w której – mimo obowiązku ustalenia odszkodowania z tytułu pozbawienia praw (tu ograniczenia prawa własności) – tego nie uczyniono. Godzi się bowiem opowiedzieć za koniecznością ochrony, wynikającego z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, wspomnianego uprawnienia i obowiązku wypłaty odszkodowania za nie tylko wywłaszczenie, ale i inne wypadki ograniczenia prawa własności, bo w każdym z nich dochodzi do naruszenia, chronionej przepisem art. 21 ust. 1 Konstytucji RP, własności. Jeżeli zatem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności właścicielom przedmiotowej nieruchomości, jak i obecna ustawa, przewidują odszkodowanie z tego tytułu, to nie można zaakceptować pogląd o jego nieprzysługiwaniu.

Powyższe wywody umożliwiają przedstawienie konkluzji co do możliwości skutecznego wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania przez osobę, która jest aktualnie właścicielem nieruchomości, do której zmniejszenia wartości doszło przed datą nabycia przez tę osobę przedmiotowej nieruchomości, lecz z którego to tytułu nie ustalono i nie wypłacono poprzednikom prawnym odszkodowania. Jak wyjaśniono to obszernie powyżej, w takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji wytknął organom wadliwość stanowiska, że ów przepis nie mógł być w sprawie podstawą załatwienia wniosku M.Ś. Wobec okoliczności, że podstawa faktyczna do ustalenia odszkodowania wiąże się z okolicznością wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mińsku Mazowieckim z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...], wspomniany przepis znajduje zastosowanie w związku z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu z dnia 9 listopada 1963 r. Jak wspomniano, przepis art. 36 ust. 1 stanowił, że na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzeka o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2. Z ustaleń sprawy, w tym wyjaśnień organu przedstawionych w wykonaniu zarządzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynika, że dotychczas nie zostało wydane orzeczenie o odszkodowaniu za straty wynikłe w związku z decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mińsku Mazowieckim z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...], ani aby taki wniosek złożyli poprzedni właściciele przedmiotowych nieruchomości. Stąd Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że wniosek M.Ś. jest wnioskiem o ustalenie odszkodowania w myśl art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, będąc jednocześnie żądaniem właściciela nieruchomości w rozumieniu art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jak wyżej wyjaśniono, roszczenie z tego żądania nie ulega przedawnieniu, co znajduje dodatkowe potwierdzenie systemowe, wszak w ust. 2 tego przepisu dla roszczenia o odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach odszkodowanie przedawnienie przewidziano. Nie ulega zaś wątpliwości, że M.Ś. jest właścicielem nieruchomości w rozumieniu, jakie przyjmował art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do ograniczenia uprawnienia z art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącznie do osób będących właścicielami nieruchomości w dacie zaistnienia podstaw do ustalenia odszkodowania. Taka zawężająca wykładnia przywołanych przepisów pozostawałaby w sprzeczności z wykładnią systemową uwzględniającą art. 64 i 21 ust. 2 Konstytucji RP. Oznaczałby ona, że zbycie nieruchomości przez osobę w świetle tej interpretacji uprawnioną oznaczać miałoby odpadnięcie prawa do ustalenia odszkodowania w związku z ograniczeniem prawa własności do danej nieruchomości, mimo że prawo własności osoby na rzecz której nieruchomość zbyto również pozostawałoby ograniczone. Regulacja art. 36 ust. 1 i 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wyraźnie wiąże roszczenie o odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 tej ustawy z własnością nieruchomości, nie zaś z np. określonymi przymiotami osoby właściciela, co świadczyłoby o osobistym charakterze roszczenia. Jak wspomniano, z chwilą zbycia nieruchomości nie odpadły skutki wykonania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mińsku Mazowieckim z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...] względem nieruchomości, oddziałują one zatem na sferę uprawnień każdoczesnego właściciela nieruchomości. Jeżeli zatem nie ustalono odszkodowania na rzecz poprzedniego właściciela, wciąż istnieje roszczenie o jego ustalenie, które przysługuje aktualnemu właścicielowi nieruchomości. Każdoczesny właściciel nieruchomości ponosi wszak skutki zajęcia nieruchomości pod urządzenia elektroenergetyczne. Nie ulega wątpliwości, że brak tych urządzeń poszerzałby sferę uprawnień właścicielskich, a w wymiarze faktycznym mógłby powodować wzrost wartości gruntu. Nie ma podstaw do formułowania twierdzenia, że nabywając nieruchomość z tymi urządzeniami M.Ś. uzyskał korzyść w postaci niższej ceny niż by ona wynosiła przy braku urządzeń, wszak nie mógł na tym etapie przewidywać usunięcia urządzeń. Odwracając argument skarżącej kasacyjnie Naczelny Sąd Administracyjny może przedstawić argumentację przeciwną: że osoba nabywająca nieruchomość, której poprzedni właściciel nie uzyskał opisanego odszkodowania za ograniczenie własności, może właśnie z uwagi na spodziewane ustalenie odszkodowania uiścić cenę wyższą. Biorąc pod uwagę wyłożoną w niniejszym wyroku treść normatywną przepisów prawnych, zapatrywanie takie byłoby na ich gruncie w pełni usprawiedliwione. Z nich wszak wynika, jak wyjaśniono, obowiązek ustalenia i wypłacenia odszkodowania właścicielowi za straty związane z zajęciem nieruchomości. Wówczas to brak ustalenia odszkodowania w praktyce prowadziłby do zubożenia o lucrum cessans, których uzyskanie przewidywał nabywca w momencie nabycia nieruchomości. Rekapitulując, jeżeli odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone uprzednio, wówczas uprawnienie do niego przechodzi na następnego właściciela nieruchomości.

Odnosząc się do kolejnego wątku pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej wyjaśnić należy Spółce, że kwestia wymiaru strat wynikłych z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości będzie dopiero przedmiotem ustaleń organów w wykonaniu wyroku, na którego skargę kasacyjną oddalono w niniejszej sprawie. Właśnie z tego wszak powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny wytknął "naruszenie art. 7, art. 77 § 1, 78 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wystąpienia szkody wynikłej z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości i ewentualnie wysokości szkody oraz podmiotu uprawnionego do przyznania odszkodowania". Zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie są przedwczesne. Taki sam przedwczesny charakter miałyby także ewentualne wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego co do tej kwestii faktycznej.

Przenosząc poczynione ustalenia na grunt niniejszej sprawy, M.Ś. jako aktualny właściciel nieruchomości posiada interes prawny do ubiegania się o przedmiotowe odszkodowanie. Kwestia wymiaru tego odszkodowania będzie przedmiotem postępowania wyjaśniającego organu.

Odnosząc się do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej wyjaśnić należy, że uprawnienie do wystąpienia z żądaniem nie musi być odrębnie przeniesione, wszak wiąże się z własnością gruntu, której wykazania wnioskodawca się podjął przez przedłożenie odpisu z księgi wieczystej. Wnioskodawca nabył to roszczenie od poprzedniego właściciela nieruchomości. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika co prawda, że w dacie wydania decyzji z dnia 9 listopada 1963 r. działki nr 1584 i 1585 miały nieuregulowany stan prawny. Jednak na chwilę obecną stan prawny nieruchomości nie budzi zasadniczych wątpliwości. Nie ma zatem nawet potrzeby odwoływania się do art. 124a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wszak po uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości uprawnienie do odszkodowania przysługiwało ówczesnemu jej właścicielowi, skoro zaś nie zostało ono zrealizowane, to zachowuje je aktualny jej właściciel. Tym samym, w stanie faktycznym sprawy, uprawnienie do uzyskania odszkodowania zaktualizowało się po stronie poprzedników prawnych wnioskodawcy – tj. T. i L. K. (użytkujących nieruchomość po rodzicach od 1956 r.) – z mocy prawa Aktem Własności Ziemi z dnia [...] marca 1979 r. nr [...], skoro odszkodowanie nie zostało wcześniej ustalone i wypłacone z uwagi na nieuregulowany stan prawny nieruchomości. Następcami prawnymi ww. osób byli G.K. i P.K., którzy sprzedali aktem notarialnym z dnia [...] października 2003 r. M.Ś. działki oznaczone po podziale działek [...] numerami [...] (zob. k. 92-93 akt sądowych). Mając to na uwadze, dla zastosowania omawianych w sprawie norm prawnych niezbędne było wykazanie po stronie wnioskodawcy aktualnego tytułu prawnego do nieruchomości po jej nabyciu od osób, którym przysługiwało analizowane uprawnienie, zaś rolą organu było zweryfikowanie, kiedy zaistniała możliwość do ustalenia odszkodowania – która to data jak wskazano nie zawsze była tożsama z datą ograniczenia prawa własności – i czy od tego momentu należne odszkodowanie zostało ustalone. W przypadku potwierdzenia, że zostały spełnione te dwie przesłanki (istnienia roszczenia i jego niezaspokojenia) do ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawcy, organ jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu określenia strat (szkód) wynikających z ograniczenia prawa własności, aby następnie ustalić wysokość odszkodowania. Jak wyżej wskazano, przeprowadzenie tego postępowania wyjaśniającego będzie obowiązkiem organu w wykonaniu orzeczeń zapadłych w sprawie niniejszej.

Mając wszystko powyższe na uwadze, oddalono skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.