Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 965/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1-2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A.C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A. C. (dalej jako: "zobowiązana" lub "skarżąca") na podstawie m.in. własnych tytułów wykonawczych z [...] sierpnia 2013 r. o nr [...] i nr [...], obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług odpowiednio za marzec 2012 r. i czerwiec 2012 r. oraz własnego tytułu wykonawczego z [...] sierpnia 2013 r., nr [...], obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł.

Zawiadomieniem z 23 sierpnia 2013 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] kasie Oszczędnościowo Kredytowej im. [...] w G.. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego z [...] sierpnia 2013 r., nr [...], doręczono zobowiązanej 9 września 2013 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności 23 sierpnia 2013 r. Zawiadomieniem z 28 sierpnia 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS Oddział w O. . Zawiadomienie to wraz z odpisami tytułów wykonawczych [...] sierpnia 2013 r., o nr [...] i [...], zostało doręczone zobowiązanej 13 września 2013 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności 30 sierpnia 2013 r. W toku dalszych czynności egzekucyjnych, zawiadomieniem z 15 marca 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS Oddział w O. . Zawiadomienie o zajęciu zobowiązana odebrała 17 marca 2017 r., a dłużnik zajętej wierzytelności 20 marca 2017 r. W dniu 10 lipca 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]Bank S.A. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanej 25 lipca 2018 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności 10 lipca 2018 r. Innym zawiadomieniem z 10 lipca 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. Bank S.A. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanej 25 lipca 2018 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności 10 lipca 2018 r. Ponadto zawiadomieniem z 24 maja 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Kasie Oszczędnościowo Kredytowej im. [...] w G.. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanej 10 czerwca 2019 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności 28 maja 2019 r.

Pismem z 17 czerwca 2019 r. zobowiązana wystąpiła do organu egzekucyjnego o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego.

W argumentacji wniosku podniosła, że nie posiada żadnego majątku, z którego mogłaby spłacić zadłużenie. Wskazała, że w postępowaniach sądowych o wyjawienie majątku, inicjowanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., sąd potwierdzał, że zobowiązana jest niewypłacalna. Zobowiązana wskazała także, że jej sytuacja majątkowa nie zmienia się od lat i nie rokuje żadnej poprawy, gdyż ze względu na niepełnosprawność otrzymuje najniższą rentę inwalidzką z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ponadto dodała, że renta jest zajęta przez komornika, który pobiera swoje koszty, mimo iż nie wystarcza na pokrycie kosztów egzekucyjnych w całości.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z [...] lipca 2019 r., nr [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego z wniosku zobowiązanej.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a należności objęte tytułami wykonawczymi z [...] sierpnia 2013 r., nr [...] i [...] sierpnia 2013 r., o nr [...] i nr [...], są wymagalne, nie zostały umorzone i nie wygasły z innego powodu. Egzekucja została skierowana do właściwego zobowiązanego i została wszczęta zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W ocenie organu, żadna z przyczyn wskazanych we wniosku nie uzasadnia umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu z [...] sierpnia 2019 r. zobowiązana wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organowi I instancji zarzuciła błędną ocenę jej sytuacji. Wskazała, że jako osoba niepełnosprawna, bardzo schorowana i niezdolna do samodzielnej egzystencji, ma ograniczone możliwości obrony.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] października 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pełni powielił ustalenia i argumentację organu I instancji i stwierdził brak podstaw do umorzenia postępowania.

Organ II instancji stwierdził, że w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności wymienione w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a."), obligujące organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście wskazał, że egzekwowany obowiązek zapłaty zaległości podatkowych nie został wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Obowiązek istnieje, nie wygasł, nie został umorzony i jest wymagalny. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że obowiązek zapłaty należności wynikający z tytułów wykonawczych z [...] sierpnia 2013 r., nr [...] i [...] sierpnia 2013 r., o nr [...] i nr [...], został określony zgodnie z przepisami prawa.

Ponadto organ II instancji stwierdził, że w sprawie nie zaistniała przesłanka przedawnienia zaległości. W tym zakresie wskazano, że w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na postawie ww. tytułów wykonawczych, zastosowano skuteczne środki egzekucyjne przerywające bieg terminu przedawnienia, o których zobowiązana została zawiadomiona.

Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zachodzi również błąd, co do osoby zobowiązanego. Tytuły wykonawcze zostały wystawione prawidłowo i zawierają wszystkie elementy prawem przewidziane. Podstawą prawną obowiązku są deklaracje i zeznanie, powołane w tytułach wykonawczych. Organ egzekucyjny zastosował dotąd w sprawie egzekucję z rachunków bankowych oraz ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Są to jedne z najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych.

Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zaistniały również przesłanki do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a., a więc z powodu bezskuteczności egzekucji. Organ egzekucyjny w ramach prowadzonego postępowania zastosował środek w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, ubezpieczenia społecznego, renty socjalnej, który nie doprowadził do pełnego zaspokojenia wierzyciela. Powyższe nie oznacza jednak, że na tej podstawie można uznać, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Istnieje bowiem możliwość zastosowania innych środków egzekucyjnych wymienionych w treści art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., m.in. egzekucję z pieniędzy. W tym kontekście podkreślono, że organ egzekucyjny nie posiada aktualnych informacji dotyczących stanu majątkowego zobowiązanej. Zaznaczono, że pomimo podejmowanych przez organ egzekucyjny prób zobowiązana nie zaktualizowała swoich danych na temat sytuacji majątkowej. W związku z tym organ II instancji uznał, że na obecnym etapie postępowania podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego byłoby przedwczesne.

W dniu 14 listopada 2019 r., a zatem w terminie do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, A. C. wniosła do Dyrektora Izby Skarbowej pismo datowane na dzień [...] sierpnia 2019 r., stanowiące zażalenie na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ II instancji uznał to pismo za skargę.

W uzasadnieniu ww. pisma skarżąca zarzuciła organowi egzekucyjnemu błędną ocenę jej sytuacji. Wskazała, że jako osoba niepełnosprawna, bardzo schorowana i niezdolna do samodzielnej egzystencji ma ograniczone możliwości obrony. W związku z powyższym, strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ponowne rozpatrzenie sprawy oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektora Izby Administracji Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a").

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego na podstawie m.in. własnych tytułów wykonawczych z [...] sierpnia 2013 r. o nr [...] i nr S. 13, obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług odpowiednio za marzec 2012 r. i czerwiec 2012 r. oraz własnego tytułu wykonawczego z [...] sierpnia 2013 r., nr [...], obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł.

Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest zatem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu. Z kolei w przypadku ziszczenia się przesłanki, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie.

Skarżąca w piśmie nadanym w dniu 14 listopada 2019 r., słusznie uznanym przez Dyrektora Izby Skarbowej za skargę, nie sformułowała wprost zarzutu naruszenia art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Z uzasadnienia skargi wynika natomiast, że skarżąca żąda umorzenia prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego z uwagi na słaby stan swojego zdrowia, złą sytuację materialną i brak perspektyw na ich poprawę. Ponadto wskazała, że zastosowane środki egzekucyjne nie mogą doprowadzić do wyegzekwowania obciążających ją zaległości podatkowych. W tym kontekście skarżąca w szczególności wskazuje, że jest osobą niepełnosprawną, schorowaną i wymagającą pomocy w codziennej egzystencji, a jej źródłem dochodu jest świadczenie rentowe. Co istotne, identyczne argumenty skarżąca podniosła we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Organy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach szczegółowo przeanalizowały, czy w sprawie ziściła się którakolwiek z ustawowych przesłanek umorzenia postępowania. Dopiero po stwierdzeniu, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. odmówiły umorzenia postępowania.

W ocenie Sądu dokonana przez organy obu instancji ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest prawidłowa. Wobec tego słusznie organy odmówiły wydania rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem skarżącej.

W szczególności należy wskazać, że organy obu instancji zasadnie stwierdziły, że obowiązki wskazane w tytułach wykonawczych z [...] sierpnia 2013 r. o nr [...] i nr [...] oraz z [...] sierpnia 2013 r., nr [...], obejmujące odpowiednio zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 2012 r. i czerwiec 2012 r. oraz zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł, nie zostały wykonane przez skarżącą przed wszczęciem postępowania. W związku z tym nie ziściła się przesłanka z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Organy prawidłowo także ustaliły, że obciążające skarżącą obowiązki istnieją, są wymagalne, nie zostały umorzone, ani nie wygasły z innego powodu. W przypadku tytułów wykonawczych z [...] sierpnia 2013 r. egzekwowany obowiązek zapłaty wynika, z przepisu art. 103 § 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 106 ze zm.), natomiast w przypadku tytułu wykonawczego z [...] sierpnia 2013 r. obowiązek zapłaty wynika z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1426 ze zm.). Ponadto organy zasadnie stwierdziły, że w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na postawie ww. tytułów wykonawczych, zastosowano skuteczne środki egzekucyjne przerywające bieg terminu przedawnienia, o których zobowiązana została zawiadomiona. Wobec powyższego organy słusznie stwierdziły, że w sprawie nie ziściła się przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Za zasadne należy uznać także ustalenia organów w zakresie przesłanek określonych w art. 59 § 1 pkt 3, 4, 5, 6, 8 i 9 u.p.e.a. W tym kontekście wskazać należy, że egzekwowane obowiązki zostały określone na podstawie deklaracji i zeznań podatkowych złożonych przez skarżącą w zakresie podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie było zatem wątpliwości, że skarżąca jest osobą zobowiązaną z tytułu ww. obowiązków. Ponadto ustalono, że postępowanie egzekucyjne nie było zawieszone na wniosek wierzyciela, ani wierzyciel nie wystąpił o umorzenie tego postępowania.

Zdaniem Sądu, organy trafnie oceniły także brak ziszczenia się w sprawie przesłanki z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Bez wątpienia egzekucja była dopuszczalna, a organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, które zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zaznaczenia wymaga, że zawarta w art. 7 § 2 u.p.e.a. ogólna zasada postępowania egzekucyjnego określana jest mianem zasady zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego lub zasady racjonalnego działania. Przy czym, co istotne, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien kierować się nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków egzekucyjnych należy do organu egzekucyjnego - to on jest bowiem "gospodarzem" postępowania zabezpieczającego. Niemniej jednak zawsze powinna być ona dokonywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

W rozpoznawanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. dokonał zajęcia rachunków bankowych oraz zajęcia ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie podała jaki - jej zdaniem - środek egzekucyjny byłby dla niej mniej uciążliwy, ani nie wykazała, że w jej warunkach możliwe było skuteczne zastosowanie innego środka egzekucyjnego. Ponadto Sąd zaznacza, że każdy środek egzekucyjny jest uciążliwy dla zobowiązanego, a wynika to z istoty przymusowego ściągania należności w ramach egzekucji. Jednocześnie należy zaznaczyć, że, co do zasady, przyjmuje się, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3577/15 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo także uznały, że w sprawie nie ziściła się przesłanka z art. 59 § 2 u.p.e.a. Organy zasadnie wskazały, że wprawdzie zastosowane środki egzekucyjne nie doprowadziły do pełnego zaspokojenia wierzyciela, ale okoliczność ta nie oznacza automatycznie, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym kontekście należy zaznaczyć, że skarżąca, pomimo prób organu egzekucyjnego, nie przestawiła aktualnych informacji dotyczących jej stanu majątkowego. W związku z tym za słuszne należy uznać stwierdzenie organów, że podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że organy nie naruszyły w sprawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

W podsumowaniu dokonanej kontroli Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienia odpowiadają prawu, albowiem przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.