Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1252/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 75 paar 2 pkt 1, art.72 par 1, art.165a par 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 3 par. 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1252/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2011 r., sprawy ze skargi Z.S., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 16 maja 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 1998-1999 I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Pismem datowanym na dzień 30 listopada 2009r. Z. S. zwrócił się do Prezydenta Miasta o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 1998 i 1999 w kwocie 302.228,30 zł. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że nadpłata ta wynika z dokonanych przez niego wpłat w dniach 23 i 28 listopada 2005r., które zostały zarachowane postanowieniami z dnia 29 grudnia 2008r. na zaległości w podatku od nieruchomości za lata 1998-2001. W piśmie tym stwierdził jednocześnie, że przytoczone wpłaty zostały dokonane po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 1998 i 1999, w rozumieniu art. 70 § 1-7 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na ten wniosek Prezydent Miasta wydał w dniu 29 marca 2010r. postanowienie Nr[...], w którym odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 1998 i 1999 w kwocie 302.228,30 zł. W uzasadnieniu swojego stanowiska podał, że w 2005r. dokonano dwóch wpłat z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości widniejącym na koncie podatkowym Z. S. Pierwsza wpłata została dokonana w dniu 23 listopada 2005r. w kwocie 239.644,70zł i została zaliczona na poczet zaległości w podatku od nieruchomości za 1998r. i częściowo za 1999r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Druga wpłata została dokonana w dniu 28 listopada 2005r. w kwocie 257.593 zł i została zaliczona na poczet zaległości w podatku od nieruchomości za lata 1999-2001 wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Organ zaznaczył, że pierwsza wpłata została nadana przez K. Sp. z o.o. w W. z adnotacją, że jest to zaległość podatkowa Z. S. Skoro przedmiotowej wpłaty nie dokonał Z. S., nie ma on prawa wystąpić o stwierdzenie jej nadpłaty. W stosunku zaś do drugiej wpłaty, również nie mogło zostać wszczęte postępowanie, gdyż na dzień wydania postanowienia, toczyło się postępowanie w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1998-2005. W takiej sytuacji postępowanie o stwierdzenie nadpłaty nie może się toczyć, stosownie do treści art. 79 § 1 Ordynacji podatkowej.

Rozpatrując zażalenie na powyższe postanowienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia 16 maja 2011r. nr [...] utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. W motywach swojego rozstrzygnięcia podało, że treść przepisu art. 75 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej a contrario wskazuje, że uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty nie przysługuje podatnikom, których zobowiązania podatkowe powstają z mocy konstytutywnych decyzji wymiarowych – art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Tymczasem podatek od nieruchomości należny od osób fizycznych powstaje na podstawie ostatnio wskazanego przepisu. W przypadku takich podatników, zmiana wysokości zobowiązania podatkowego wymaga zmiany rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ustalającej podatek i zmiana ta może nastąpić, bądź w trybie zwyczajnym wskutek wniesienia odwołania od decyzji wymiarowej bądź też w trybach nadzwyczajnych. Należało w związku z powyższym wydać rozstrzygnięcia na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej.

W skardze na powyższe postanowienie Z. S. wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania:

- art. 72 § 1 pkt 1 i art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

- art. 75 § 2 i art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej poprzez ich błędne zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że Kolegium nie zakwestionowało jego stanowiska wyrażonego w zażaleniu. Oznacza to, że stanowisko to zostało podzielone. Skarżący nie zgodził się jednak ze stanowiskiem wprost wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności podał, że istota nadpłaty sprowadza się do tego, że podatnik płaci wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek podatkowy), albo płaci za dużo (kwota zapłaconego podatku przewyższa kwotę należną). Przyczyną powstania nadpłaty musi być zawsze przekonanie podatnika, że to co płaci jest realizacją ciążącego na nim obowiązku podatkowego. Kwota uiszczona nienależnie lub wyższa od należnej może być traktowana jako nadpłata podatkowa wówczas, gdy powodem jej zapłacenia było przekonanie podatnika, że wpłacając ją realizuje ciążące na nim zobowiązanie do zapłacenia podatku. Drugą cechą charakterystyczną nadpłaty jest to, że zawsze musi być uiszczona na rzecz organu podatkowego. Stwierdzenie, czy te przesłanki występują w danym przypadku powinno być indywidualnie ustalane. W ocenie Skarżącego obie te przesłanki zostały spełnione.

Zdaniem Skarżącego stanowisko Kolegium jest niezrozumiałe, gdyż nie kwestionuje on zasadności decyzji określającej wysokość podatku od nieruchomości za lata 1998 i 1999. Nie zamierza w żaden sposób wzruszać tych decyzji, czy też weryfikować wysokości zobowiązania podatkowego. Stwierdza on natomiast, że wysokość dokonanej wpłaty na poczet uiszczenia tego podatku była większa, niż wysokość zobowiązania wynikającego z decyzji ustalających podatek od nieruchomości za lata 1998 i 1999. Skarżący kwestionował jedynie wysokość pobranego podatku – art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej. W sprawie nie miały zatem zastosowania stany faktyczne wymienione w art. 75 § 2 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej.

Na zakończenie wskazał, że gdyby przyjąć stanowisko Kolegium to w przypadku np. rachunkowej pomyłki w zapłacie podatku, brak byłoby możliwości wystąpienia o zwrot omyłkowo uiszczonej kwoty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w szczególności przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – powoływana dalej jako p.p.s.a.) - sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, a także zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Kierując się powyższymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu organy podatkowe błędnie zastosowały przepisy związane z odmową wszczęcia postępowania o zwrot nadpłaty. Kolegium powołało się bowiem na przepis art. 165a § 1 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U nr 8, poz. 60 z 2005 r. z późn. zm.), który w ocenie Sądu z powodów przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienie, nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Przepis ten nakazuje wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Dyspozycja tego przepisu może być zastosowana, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Zdaniem Kolegium przepisem, którego interpretacja stoi na przeszkodzie wszczęciu postępowania o zwrot nadpłaty jest art. 75 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten bowiem zdaniem Kolegium uniemożliwia złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy konstytutywnych decyzji organów podatkowych. Niespornym jest, że w przypadku podatku od nieruchomości uiszczanych przez osoby fizyczne, mamy właśnie z taką sytuacją. Dalej Kolegium podało, że do stwierdzenia nadpłaty w takiej sytuacji może dojść jedynie w przypadku wzruszenia decyzji ostatecznej ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Należy podać, że faktycznie takie stanowisko Kolegium znajduje uzasadnienie w orzecznictwie, jak i w doktrynie.

Niestety przepis ten z podaną argumentacją w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Słusznie Skarżący podnosi w skardze, że w jego przypadku należy badać dyspozycję art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej, zawierającej najbardziej pojemną definicję nadpłaty. W odpowiedzi na skargę Kolegium w ogóle nie odniosło się do tego zarzutu. Pozbawiło się zatem samo możliwości polemiki z takim stwierdzeniem. Niemniej jednak Skarżący ma rację. Nie kwestionuje on bowiem samej wysokości podatku ustalonego w decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za lata 1998 i 1999. Nie może w związku z powyższym wszczynać żadnego postępowania nadzwyczajnego w celu wyeliminowania z obrotu decyzji ustalających podatek od nieruchomości za powyższe lata. Przyjęcie zatem koncepcji Kolegium pozbawia Skarżącego, uznającego, iż wpłacił więcej aniżeli wynika to z decyzji ustalającej podatek, możliwości zwrotu nadpłaconego podatku. Sam przepis art. 75 Ordynacji podatkowej będzie miał zastosowanie w przypadku kwestionowania pobrania podatku, albo wysokości pobranego podatku. Przesłanka ta nie występuje w niniejszej sprawie, gdyż Skarżący nie kwestionuje, iż na podstawie decyzji ustalającej pobrano wyższy podatek, lecz stwierdza, że zapłacił większy podatek aniżeli wynikał z samej decyzji. Sugeruje to, że w istocie Skarżący mylnie wpłacił podatek. Kolegium wydało zatem rozstrzygnięcie, bez dokładnej analizy stanu faktycznego sprawy. Jedyne badanie, które zostało przez Kolegium przeprowadzone, zmierzało do ustalenia, że sprawa dotyczy podatku od nieruchomości należnego od osoby fizycznej i w związku z tym nadpłata nie przysługuje. Nie został natomiast zbadany cały kontekst i motywy wystąpienia przez Skarżącego z wnioskiem. Co więcej Kolegium wskazuje Skarżącemu możliwość wystąpienie z ewentualnym nadzwyczajnym środkiem zmierzającym do zmiany decyzji ostatecznej, choć z całości sprawy wynika, że Skarżący nie kwestionuje zasadności takiej decyzji. Wystąpienie zatem z jakimkolwiek żądaniem wszczęcia takiego postępowania, nie byłoby zasadne.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest jednak tak oczywisty, jak mogłoby wynikać z twierdzeń przedstawionych powyżej. Wskazane powyżej wywody, miały jedynie na celu wykazanie, iż nie można dokonać odmowy wszczęcia postępowania tylko i wyłącznie na podstawie samego stwierdzenia, jakiego podatku dotyczy wniosek o stwierdzenie nadpłaty, bez zbadania dokładnie sytuacji w której wniosek został złożony oraz motywów jego złożenia.

Tymczasem w niniejszej sprawie sytuacja nie jest tak jasna i klarowna, jak się wydaje Kolegium. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w aktach sprawy znajduje się wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 lutego 2010r. (sygn. akt I SA/Kr 1288/09) uchylający postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2009r. i poprzedzające je postanowienia Prezydenta Miasta, którymi orzeczono o przerachowaniu wpłat dokonanych w 2005r. na poczet zaległości w podatku od nieruchomości za lata 1998 i 1999. W wyroku tym Sąd uznał, że przerachowanie to dokonane na podstawie art. 62 Ordynacji podatkowej, było nieprawidłowe. Jak oświadczył Skarżący na rozprawie w dniu 18 października 2011r., od tego czasu nie zostało wydane żadne rozstrzygnięcie, z którego by wynikało na poczet jakich należności zostały przekazane powyższe kwoty wpłacone w 2005r. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, że minęło prawie sześć lat od momentu wpłaty należności, zaś podatnik w dalszym ciągu nie wie na poczet jakich zaległości wpłaty zostały zaliczone. Jedyna informacja jaką podatnik posiada wskazuje, że organ zalicza te kwoty na poczet zaległości za lata 1998 i 1999 pomimo, że w dowodach zapłaty podatnik wskazał na poczet jakich należności dokonał wpłaty i nie były to jego zdaniem wpłaty na poczet zaległości za lata 1998 i 1999. Samo postanowienie wydawane na podstawie art. 62 Ordynacji podatkowej ma jedynie techniczno-informacyjne znaczenie i nie przesądza o istnieniu zaległości podatkowej, czy też o istnieniu nadpłaty. W tym celu muszą zostać wydane rozstrzygnięcia merytoryczne. Sam podatnik nie może przy tym zainicjować wszczęcia postępowania w sprawie zaliczenia jego wpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 1998 i 1999, gdyż twierdzi on, że takowe zaległości nie istnieją. Jedyną zatem drogą wyjaśnienia jego sytuacji prawnej spowodowanej wpłatą określonych kwot w 2005r., jest wniosek o stwierdzenie nadpłaty, gdyż jego zdaniem dokonana przez niego wpłata została błędnie zaliczona na poczet zaległości podatkowej za lata 1998 i 1999. Wniosek ten "zmusi" niejako organ podatkowy do zbadania, czy a jeżeli tak to kiedy wygasł obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za wskazane lata. W przypadku odmiennego rozstrzygnięcia będzie zmuszony wydać postanowienie zgodnie z art. 62 Ordynacji podatkowej.

Podkreślenia wymaga również fakt, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania o stwierdzenie nadpłaty z zupełnie innych powodów aniżeli uczynił to organ I instancji. Jak zostało to już wcześniej stwierdzone, podstawa odmowy wszczęcia postępowania zastosowana przez Kolegium, nie była zasadna. W takim przypadku Kolegium ponownie rozpoznając sprawę, będzie zobowiązane odnieść się do zarzutów przedstawionych w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. W chwili obecnej Sąd nie może przesądzać o zasadności działania organu I instancji, w sytuacji gdy na ten temat nie wypowiedział się jeszcze organ II instancji. W pierwszej kolejności strona musi uzyskać stanowisko organów dwóch instancji na okoliczności mające znaczenie prawne i dopiero w takiej sytuacji Sąd może się do takiego stanowiska ustosunkować.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium odniesie się do zarzutów przedstawionych w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Kolegium będzie również zobowiązane do oceny całości materiału zgromadzonego w aktach sprawy, czyli powinno także zbadać, czy Skarżący pomimo wniesienia pisma z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty za konkretne lata, nie domaga się w istocie szerszego rozstrzygnięcia związanego z dokonanymi wpłatami. Ewentualnie w tym celu Kolegium może wezwać Skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Nie można bowiem pozbyć się wrażenia, że Skarżący składając wniosek o stwierdzenie nadpłaty, w istocie nie zgadza się z zaliczeniem jego wpłat z 2005r. na poczet zaległości za lata 1998 i 1999. Nie zmienia to jednak faktu, że Kolegium musi zbadać prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji, zaś ewentualne wyjaśnienia Skarżącego mogą w tym pomóc.

Wobec stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji. Sąd wstrzymał jednocześnie na podstawie art. 152 p.p.s.a. wykonanie zaskarżonego postanowienia.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.