Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 478/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie: WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Hanna Knysiak – Sudyka po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Wójt Gminy L. decyzją z dnia 24 lutego 2020 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 107 K.p.a. w zw. z art. 32 ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 b, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych odmówił A. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki sprawowanej nad matką – M. S. w okresie od 1 listopada 2019 r. do bezterminowo.

W uzasadnieniu organ wskazał, że M. S. ur. 25.05.1955 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co potwierdza wypis z treści orzeczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia 03.07.1995 r. Nr. [...]. Orzeczenie nie zawiera informacji od kiedy istnieje niepełnosprawność, a wydane jest na stałe. M. S. jest wdową, mieszka wraz z córką – A. S. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono że osobami zobowiązanymi do alimentacji w I stopniu względem M. S. są: A. S. (wnioskodawczyni), L. Ł. (siostra wnioskodawczyni) zamieszkała w L., pracująca zawodowo, M. S. (siostra wnioskodawczyni) zamieszkała w K., pracująca zawodowo, A. K. (siostra wnioskodawczyni) zamieszkała w P., pracująca zawodowo, J. S. (brat wnioskodawczyni) zamieszkały w Z., pracujący zawodowo, J. S. (brat wnioskodawczyni) zamieszkały w B., pracujący zawodowo. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że M. S. jest leczona z powodu stwardnienia rozsianego i cukrzycy. M. S. jest osobą leżąca po udarze i całkowicie zależna od osób drugich w każdej sferze życia tj. wymaga pomocy w czynnościach osobistych, nie utrzymuje równowagi przy siedzeniu, nie korzysta samodzielnie z toalety, nie kontroluje potrzeb fizjologicznych. Opieka musi być sprawowana całodobowo, praktycznie cały czas. Wnioskodawczyni musi być gotowa do wykonywania czynności opiekuńczych, nie może zostawić matki samej. W ramach sprawowanej opieki wnioskodawczyni świadczy pomoc we wszystkich czynnościach dnia codziennego tj. przygotowanie i podawanie posiłków, dbanie o higienę intymną, mycie, podawanie leków, sprzątanie, pranie, robienie zakupów lekarstw oraz artykułów spożywczych, umawianie wizyt lekarskich. Jednocześnie wnioskodawczyni oświadczyła, że: nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, matka wnioskodawczyni jest wdową, osoba wymagająca opieki nie została umieszczony w rodzinie zastępczej ani w placówce zapewniającej całodobową opiekę, .żadna inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury na osobę wymagającą opieki, żaden z członków rodziny wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, na osobę wymagającą opieki nikt nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ani też prawa do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; na osobę wymagającą opieki żadna inna osoba nie jest uprawniana za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudniania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W oparciu o złożone oświadczenia organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni po śmierci ojca, który opiekował się swoją niepełnosprawną żoną, zrezygnowała z pracy za granicą i wróciła do Polski żeby sprawować opiekę nad chorą matką. Z uwagi na powyższe ustalenia strona uprawniona była do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1. 01.2018 r. do 31.01.2020 r. Organ nie ma wątpliwości, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Z ustalonego powyżej stanu faktycznego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje całodobowo opiekę nad niepełnosprawna matka M. S., która z uwagi na swoja niepełnosprawność nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Wskazać również należy, że z oświadczeń osób zobowiązanych do alimentacji względem M. S., organ orzekający wywodzi, że nie są w stanie uczestniczyć w sprawowaniu opieki nad matką w wymiarze wystarczającym do tego, żeby wnioskodawczyni mogła podjąć zatrudnienie. Oczywiście nie oznacza to, że są oni zwolnieni z obowiązku alimentacyjnego względem matki, jednakże ich pomoc mogłaby być bardzo niesystematyczna, niewystarczająca do podjęcia przez wnioskodawczynie stałej aktywności zawodowej. Nie stwierdzono również występowania żadnej z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Można byłoby wnioskować, że spełnione zostały wymogi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże nie została spełniona przesłanka leżąca po stronie osoby niepełnosprawnej. Zgodnie bowiem z zalegającym w aktach sprawy wypisem z treści orzeczeniem z dnia 03.07.1995 r. nie ma informacji od kiedy istnieje niepełnosprawność. Wnioskodawczyni składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przedłożyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 28.02.2019 r. wydane przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności,- z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10.01.2019 r. oraz, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność M. S. Data powstania niepełnosprawności ma natomiast istotne znaczenie z punktu widzenia art. 17 ust. 1 b ustawy.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. S. podnosząc, że wydane rozstrzygnięcie jest wadliwe w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, który orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 marca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt l OSK 2820/13, z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt l OSK 2454/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olszynie w wyroku z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 135/19). W okolicznościach faktycznych nieniniejszej sprawy, trzeba podkreślić, że osoba wymagająca opieki posiada sześcioro dzieci, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego. W szczególności oprócz wnioskodawczyni są jeszcze dwie córki osoby niepełnosprawnej, które mieszkają w niedalekiej odległości od miejsca zamieszkania matki (L. Ł. i M. S.) i pracując w systemie 3-zmianowym mogłyby również pomagać wnioskodawczyni w sprawowaniu opieki w takim zakresie, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie lub też inną pracę zarobkową chociażby w niepełnym wymiarze czasu lub też w ramach umów cywilnoprawnych. Również synowie M. S. mogliby uczestniczyć w tejże opiece, poprzez np. łożenie środków finansowych na opłacenie opieki nad matką, skoro pozostają w zatrudnieniu poza granicami kraju, co przecież wynika zarówno z prawnego jak i moralnego obowiązku względem matki. Sprawowanie opieki nad rodzicem przez dzieci nie musi być wykonywane przez wszystkich z rodzeństwa bezpośrednio, ale opieka może być także sprawowana przy pomocy osób trzecich, np. opiekunki, a dzieci z racji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego mogłyby przeznaczać część swoich dochodów na jej wynagrodzenie, zwłaszcza, iż większej liczbie zstępnych łatwiej jest spełnić łącznie taki obowiązek we wzmiankowanej formie. Odnosząc się także do treści złożonych przez rodzeństwo wnioskodawczyni oświadczeń trzeba zauważyć, że w kontekście wskazanych przepisów Kodeksu rodzinnego obowiązek alimentacyjny dzieci względem swoich rodziców wyprzedza taki obowiązek wobec rodziców małżonka (teściów). W niniejszym przypadku konieczność sprawowania opieki nad teściami nie może zatem stanowić obiektywnej przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką. Również w orzecznictwie sądowo-administracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez świadczenia w naturze, jeżeli sposób ten będzie skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie wygodniejszy także dla zobowiązanego. Decydować o tym będą każdorazowo okoliczności sprawy. Sposób ten może być stosowany właśnie przy świadczeniach alimentacyjnych, gdzie oprócz środków utrzymania istnieje konieczność zapewnienia opieki, np. starszym, chorym rodzicom, rodzeństwu, czy też innym uprawnionym do alimentacji krewnym. Z tego powodu okoliczność, że np. osoba zobowiązana przebywa za granicą, nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, nie tylko przez osobiste świadczenie (por. np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 26.11.2019 r., sygn. akt II SA/Lu 466/19). Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby bowiem niczym nie uzasadnione przerzucenie na organy Państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego (art. 128 i nast. K.r.o.).

A. S. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie:

1/ art. 6 K.p.a. w zw. z art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, iż pomimo orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności przepisu prawa i ugruntowanego orzecznictwa uwzględniającego to orzeczenie, wydanie przez organ l instancji decyzji odmawiającej skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego właśnie w oparciu o niekonstytucyjny przepis, co jednoznacznie świadczy o działaniu wprost sprzecznie z ustawą zasadniczą, która ma pierwszeństwo przed innymi przepisami prawa;

2/ art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 107 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nie podjęcie przez organ koniecznych działań celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w szczególności zweryfikowania możliwości finansowych osób zobowiązanych do alimentacji pozwalających na ustalenie, czy wskazany przez organ II instancji sposób wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego przez pozostałych członków rodziny jest w ogóle możliwy i ma swoje uzasadnienie w zaistniałym stanie faktycznym;

3/ art. 8 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji wydanie decyzji wprost sprzecznej z przepisami prawa, nieuwzględniającej niekonstytucyjności obowiązujących przepisów, a także względów racjonalności, co doprowadziło do nierównego potraktowania skarżącej i zaburzenia tym samym jej zaufania do organów władzy publicznej, a także nieuzasadnionego odstąpienia od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;

4/ art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, iż odwołującemu nie należy się świadczenie pielęgnacyjne z uwagi, iż skarżąca wraz z przebywającymi za granicą braćmi, z którymi nie ma kontaktów, a także pozostałym rodzeństwem mogliby dzielić się opieką nad niepełnosprawną matką co pozwoliłoby tym samym na powrót skarżącej do pracy oraz nieuwzględnienie okoliczności faktycznych uniemożliwiających pozostałym zstępnym podjęcia się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny czy to w naturze czy poprzez dostarczanie środków utrzymania;

5/ art. 17 ust. 1 b ustawy z związku z wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając go jako podstawę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w konsekwencji wydanie decyzji wprost naruszającej zasadę równego traktowania wprowadzoną na mocy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325, dalej "P.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia a także uchylenia decyzji jej poprzedzającej.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2017. 1952), dalej jako ustawa. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką złożyła jej córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 28 lutego 2019 r., przy czym, jak słusznie wskazały organy, nie da się ustalić okresu powstania niepełnosprawności. Nie ulega jednak wątpliwości, że matka skarżącej, z uwagi na swój stan zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.

Podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zdaniem organu I instancji stanowiło nie spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności fakt, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresie wskazanym w powołanym powyżej przepisie. Natomiast zdaniem Kolegium podstawową przeszkodą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że istnieją inne osoby (rodzeństwo skarżącej), na których ciąży obowiązek alimentacyjny.

Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium. Przede wszystkim podkreślić należy, że już w trakcie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki, w związku z niezdolności do samodzielnej egzystencji. Matka skarżącej choruje na stwardnienie rozsiane i cukrzycę. Ponadto jest ona osobą leżącą po udarze, co powoduje, że wymaga całodobowej opieki, ponieważ nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować zarówno w domu jak i w środowisku. Opiekę tą w prawidłowy sposób zapewnia jej skarżąca.

W żadnym wypadku nie można podzielić stanowiska Kolegium, że mając czynne zawodowo rodzeństwo skarżąca może zatrudnić opiekunkę. Tym bardziej, że skarżąca ze względu na śmierć ojca i pogarszający się stan zdrowia matki wróciła do Polski i cały czas sprawuje nad nią opiekę, i jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego – opiekę tą sprawuje prawidłowo. W konsekwencji niezasadnym jest również twierdzenie, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką, a niepodejmowaniem pracy przez skarżącą. Ponadto wskazać należy, że obowiązek alimentacyjny ciąży na wszystkich dzieciach, ale w żadnym razie organ nie może wybierać i wskazywać osoby, która ma pełnić opiekę nad osoba niepełnosprawną. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie zostało wykazane, że rodzeństwo skarżącej jest aktywne zawodowo.

Odnosząc się natomiast zarzutu podnoszonego przez organ I instancji, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazać należy, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., (K 38/13) art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W orzecznictwie taki wyrok Trybunału to tak zwany wyrok aplikacyjny, tzn. wyrok, w którym Trybunał udziela wskazówek co do jego wykonywania. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, że: "Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Skoro jednak zalecenia Trybunału nie zostały wykonane, to w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się jednolity pogląd, że skutkiem braku aktywności ustawodawcy w określeniu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze standardami konstytucyjnymi jest zrównanie uprawnień opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 października 2017 r., III SA/Kr 812/17 i powołane tam obszerne orzecznictwo). Nie ma przy tym znaczenia, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł w sprawie opieki nad dzieckiem (a nie nad rodzicem). Nie ma również znaczenia, że doszło do wydania tego typu orzeczenia w skutek niekonstytucyjnego zróżnicowania uprawnień rodziców - opiekunów niepełnosprawnych dzieci.

W orzecznictwie podkreśla się również, że mimo nieuchylenia ww. art. 17 ust. 1b i mimo skierowania wyroku zasadniczo do ustawodawcy, sentencja stwierdza jego zakresową niekonstytucyjność, co oznacza konieczność dokonania takiej wykładni przepisów ustawy, która nie byłaby sprzeczna ze stanowiskiem Trybunału (wyrok NSA z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, oraz z dnia 5 grudnia 2017 r. I OSK 1079/17).

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę, w całości podziela stanowisko że: "(...) przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę tak przy wydawaniu aktu prawnego, jaki i przy jego kontroli. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP)". (wyrok WSA w Krakowie z 5 października 2017 r., III SA/Kr 812/17). W związku z powyższym Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje, z pominięciem wpływu wyroku Trybunału sygn. akt K 38/13, na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, naruszyły powołany przepis, co doprowadziło do jego błędnego zastosowania.

W ponownym postępowaniu konieczne będzie zatem podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która utraciła moc obowiązującą. Organ weźmie pod uwagę, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej kategorii. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny. W stanie prawnym sprzed wydania wyroku Trybunału ich sytuacja prawna była zróżnicowana. Zróżnicowanie to było powiązane z określeniem momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jako istotnego kryterium regulacji prawnej prowadząc jednak do arbitralnego, a więc niekonstytucyjnego, zróżnicowania w obrębie tej samej grupy podmiotów podobnych.

Nadto prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu.

Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi