Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1402/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 74 ust. 3a pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1405
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko.

SENTENCJA

Dnia 2 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2019 roku sprawy ze skargi K. S., D. S., K. W., R. S.-R., P. R., J. S., J. S., E. K.-K., S. K., B. S., I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz: – K. S. i D. S. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych, – K. W. kwotę [...] ([...]) złotych, – R. S.-R. i P. R. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych, – J. S. i J. S. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych, – E. K.-K. i S. K. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych, – B. S. i I. S. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...].DS Wójt Gminy W., na podstawie art. 71, 75 ust. 1 pkt 4, art. 84 ust. 1, ust. 1a i art. 85 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia [...] października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2017 r. poz. 1405 ze zm., zwanej w skrócie "u.u.i.ś.") stwierdził, że dla przedsięwzięcia pod nazwą "Budowa budynku inwentarskiego przeznaczonego do hodowli trzody chlewnej" realizowanego na działce ewidencyjnej nr [...], obręb [...], gmina W. – nie istnieje konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

Wójt ponadto, na podstawie art. 84 ust. 1a u.u.i.ś. wskazał: istotne warunki korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich; wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w dokumentacji wymaganej do wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1, w szczególności w projekcie budowlanym, w przypadku decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 u.u.i.ś., w szczególności w projekcie budowlanym; działania w ramach obowiązku unikania, zapobiegania, ograniczania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli skarżący D. i K. S., K. W., P. R. i R. S. – R., J. i J. S., E. K. – K. i S. K. oraz I. i B. S..

W odwołaniu skarżący zaskarżyli także postanowienie Wójta z [...] lipca 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz postanowienie Wójta z [...] sierpnia 2018 r. odmawiające uznania skarżących za strony postępowania.

Odwołujący podnieśli, że są stronami postępowania zgodnie z art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś. dysponują bowiem prawem rzeczowym (własność) do nieruchomości znajdujących się w obszarze, na który będzie oddziaływać planowane przedsięwzięcie. Zdaniem odwołujących realizacja tegoż przedsięwzięcia wiąże się ze znaczącym oddziaływaniem na środowisko w postaci gazów złowonnych oraz hałasu. Takie immisje mogą zaś wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości odwołujących zgodnie z ich aktualnym przeznaczeniem – nieruchomości te są bowiem wykorzystywane na cele mieszkaniowe.

Odwołujący podnieśli, że Wójt uznając, iż oddziaływanie przedsięwzięcia ograniczy się wyłącznie do działki ewidencyjnej nr [...], nie uwzględnił charakteru immisji, które będą miały swoje źródło w budynku gospodarczym wybudowanym w ramach przedsięwzięcia. Immisje zapachowe będą się rozprzestrzeniać i będą odczuwalne dla skarżących, co wpłynie na komfort życia codziennego oraz sposób zagospodarowania nieruchomości.

Odmowa uznania odwołujących za strony postępowania stanowi ponadto naruszenie gwarancji wynikających zarówno z prawa unijnego (art. 6 ust. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz. Urz. UE L 26 z 28 stycznia 2012 r. s. 1-21) jak i międzynarodowego (art. 3 ust. 9 Konwencji z Aarhus tj. Konwencji z dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska; Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706).

Odwołujący zarzucili, że Wójt oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na Karcie Informacyjnej Przedsięwzięcia przygotowanej przez inwestora. Dane i parametry w niej zawarte są bardzo ogólnikowe i niewystarczające do prawidłowej oceny wpływu planowanego przedsięwzięcia na środowisko naturalne i znajdujące się w pobliżu jezioro. Wobec tego konieczne jest zobowiązanie inwestora do przedłożenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i wszechstronna ocena takiej dokumentacji.

Odwołujący podkreślili, że zgodnie z informacjami zawartymi w Karcie Informacyjnej Przedsięwzięcia hodowla trzody chlewnej będzie odbywała się w systemie rusztowym, a wywóz gnojowicy planowany jest zaledwie dwa razy w roku, co będzie istotnie wpływało na intensywność i zasięg immisji zapachowych. Istotna jest także lokalizacja przedsięwzięcia. Planowany budynek inwentarski będzie położony na wzgórzu, co przyczyni się do większego rozprzestrzenienia się zapachu, zatem zakres przedsięwzięcia, wbrew twierdzeniom Wójta, nie ograniczy się do działki inwestora (działki nr [...]). Lokalizacja na wzgórzu będzie wpływała także na rozprzestrzenianie się hałasu praktycznie po całej miejscowości. Zapachy oraz emisja hałasów znacząco wpłyną na możliwość zagospodarowania nieruchomości skarżących i ich codzienne używanie. Skarżący nie będą mogli w takim stopniu jak dotychczas korzystać ze swoich działek – uciążliwe zapachy i hałas sprawią bowiem, że nieruchomości te nie będą już mogły stanowić dogodnego miejsca zamieszkania dla skarżących i ich najbliższych.

Po rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2018 r. nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze uznając, że skarżący nie mają legitymacji do wniesienia odwołania.

Kolegium podkreśliło, że przesądzenie spornej kwestii legitymacji procesowej odwołujących wymaga wyjaśnienia komu na gruncie przepisów prawa, ustawodawca aktualnie przyznaje przymiot strony w postępowaniu środowiskowym.

Kolegium zwróciło uwagę, że zagadnienie to obecnie reguluje art. 74 ust. 3a pkt 2 u.u.i.ś., dodany z dniem 1 stycznia 2018 r. przez art. 509 pkt 8 lit. c ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566). Zgodnie z jego brzmieniem stroną postępowania o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wnioskodawca oraz podmiot, któremu przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie. Przez obszar ten rozumie się:

1) działki przylegające bezpośrednio do działek, na których ma być realizowane przedsięwzięcie;

2) działki, na których w wyniku realizacji lub funkcjonowania przedsięwzięcia zostałyby przekroczone standardy jakości środowiska;

3) działki znajdujące się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem.

Kolegium podkreśliło, że cytowane unormowanie zawężyło zakres podmiotów uprawnionych do uczestniczenia w postępowaniu środowiskowym jako strony. Do chwili wejścia w życie art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś. stroną postępowania środowiskowego w myśl art. 28 k.p.a. był każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyło postępowanie albo każdy kto żądał czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Status strony przysługiwał zatem każdemu podmiotowi, którego prawa zostałyby uszczuplone lub obowiązki rozszerzone w związku z zapadłym w postępowaniu środowiskowym rozstrzygnięciem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowano, że oprócz podmiotu planującego realizację przedsięwzięcia stroną w postępowaniu środowiskowym jest każdy właściciel bądź użytkownik wieczysty na którego nieruchomość rozciąga się oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia; wskazywano, że w każdym wypadku organ prowadzący postępowanie powinien ustalić obszar oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, biorąc pod uwagę przede wszystkim dane wynikające z dokumentów dostarczonych przez inwestora. W orzecznictwie wskazywano też, że podmiot, który żąda uznania go za stronę w postępowaniu środowiskowym, powinien jednak wskazać, z czego wywodzi swoje rzekome uprawnienie; nie powinien zatem pozostawać bierny w tym zakresie i musi wykazać inicjatywę. Dla prawidłowego rozeznania oddziaływania inwestycji organ musi bowiem ocenić ją kompleksowo (wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r. II OSK 1791/10).

Kolegium wskazało także na konieczność ujmowania interesu prawnego w kategoriach obiektywnych oraz odróżnienie go od interesu faktycznego. Reasumując stwierdziło, że w orzecznictwie utrwalony był pogląd, że atrybut strony w postępowaniu środowiskowym przysługuje właścicielom i użytkownikom wieczystym działek bezpośrednio sąsiadujących z terenem inwestycji, jak również właścicielom działek dalej położonych, jeżeli zamierzona inwestycja będzie miała wpływ na ich interesy chronione przepisami prawa, która są nierozerwalnie związane z obszarem oddziaływania danej inwestycji. Jednocześnie prawo nie regulowało jaki stopień oddziaływania ma znaczenie dla kwestii przyznania statusu strony.

Zdaniem Kolegium w kontekście powyższego wprowadzona nowelizacją z dnia 3 października 2008 r. definicja strony w postępowaniu środowiskowym, która w art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. odwołuje się do "obszaru, na który oddziaływać będzie przedsięwzięcie", dość restrykcyjnie wyznacza kryteria tego obszaru, a co za tym idzie – stron postępowania. W stosunku do regulacji obowiązujących przed 1 stycznia 2018 r. nowością jest kryterium: bezpośredniego przylegania działek do terenu inwestycji, przekroczenia standardów ochrony środowiska oraz kwalifikowanego (tj. znaczącego, mogącego ograniczać możliwość korzystania z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem) oddziaływania na nieruchomość. Ustalając zatem krąg stron organ prowadzący postępowanie będzie musiał w pierwszej kolejności ustalić obszar oddziaływania przedsięwzięcia w oparciu o kryteria wskazane w art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś. Podstawą dla ustalenia obszaru oddziaływania będzie załączona do wniosku karta informacyjna jako dokument pochodzący od inwestora oraz dokumenty urzędowe, w tym opinie innych organów administracji publicznej. W sytuacji zakwestionowania ustaleń organu co do obszaru oddziaływania przedsięwzięcia podmiot, którego nieruchomość nie przylega bezpośrednio do przedsięwzięcia powinien wykazać, iż oddziaływanie przedsięwzięcia na jego nieruchomość jest znaczące oraz mogące ograniczać możliwość korzystania z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem albo że w wyniku oddziaływania przedsięwzięcia zostaną przekroczone standardy jakości.

Odnosząc powyższe do rozważanej sprawy Kolegium podzieliło stanowisko Wójta, iż skarżący nie mają legitymacji procesowej w postępowaniu, a w konsekwencji nie mają także legitymacji odwoławczej.

Kolegium ustaliło, że skarżącym przysługują prawa rzeczowe do wskazanych przez nich działek (nr [...] oraz 43/17). Żadna z tych działek nie przylega do działki nr [...], na której ma być realizowane przedsięwzięcie. Na podstawie wydruku z geoportalu powiatu rypińskiego oraz znajdujących się w aktach map ewidencyjnych organ ustalił, że działki te położone są w dość znacznej odległości od granic działki inwestora tj. ok. 380 m., a sama inwestycja będzie zlokalizowana w głębi działki inwestora, co spowoduje, że budynek chlewni będzie oddalony nawet o ok. 500 m od granic najbliższych działek należących do skarżących.

Kolegium wskazało, że uzasadnione jest ponadto ustalenie, iż przedmiotowa inwestycja nie będzie skutkować przekroczeniem jakichkolwiek standardów jakości środowiska na nieruchomościach należących do skarżących. Ustalenia te zdaniem Kolegium wynikają m.in. z opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. z [...] czerwca 2018 r., w której stwierdzono, że "analizowana działka nie należy do obszarów, na których standardy jakości środowiska zostały przekroczone lub istnieje prawdopodobieństwo ich przekroczenia". Ustalenia w tym zakresie nie są też kwestionowane przez odwołujących. Działki skarżących nie spełniają zatem kryteriów, o jakich mowa w art. 74 ust. 3a pkt 1 i 2 u.u.i.ś.

Kolegium nie podzieliło ponadto stanowiska skarżących w spornej kwestii tj. czy działki skarżących znajdują się w obszarze oddziaływania o jaki mowa w art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś.

W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek przeciwdowodów ze strony skarżących nie potwierdza, aby działki skarżących znajdowały się w obszarze znaczącego odziaływania przedsięwzięcia, następstwem którego może być ograniczenie korzystania z tych działek zgodnie z ich aktualnym przeznaczeniem.

Kolegium przede wszystkim zauważyło, że jak wynika ze zgromadzonej w aktach dokumentacji, w tym karty informacyjnej, dokumentacji przedłożonej przez inwestora w uzupełnieniu karty informacyjnej z [...] maja 2018 r. (k. 21) oraz opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. z [...] czerwca 2018 r., Dyrektora Zarządu Zlewni w T. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody [...] z [...] maja 2018r. i opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z [...] kwietnia 2018 r. – przedmiotowa inwestycja nie będzie znacząco negatywnie oddziaływać na środowisko, w tym na otoczenie planowanej inwestycji. Kolegium wskazało na zawarty w uzasadnieniu tego stanowiska opis inwestycji tj. że planowana inwestycja sprowadza się do wybudowania chlewni przeznaczonej do chodu trzody chlewnej w ilości 650 sztuk tuczników tj. 91 DKP w cyklu otwartym, w systemie bezściółkowym, a ponadto zbiornika na gnojowicę o pojemności 910 m3, dwóch silosów paszowych o pojemności 40,1 m3 każdy i powierzchni utwardzonych o powierzchni 200 m2.

W związku z chowem trzody chlewnej wystąpi głównie emisja amoniaku, natomiast rozkład gnojowicy będzie źródłem metanu. Planuje się zastosowanie szczelnego zbiornika na gnojowicę; do wywożenia gnojowicy przeznaczona zostanie beczka asenizacyjna z aplikatorem glebowym talerzowym, zaś przeładunek gnojowicy nastąpi przy wykorzystaniu szczelnych przewodów. Ograniczenie emisji amoniaku planuje się uzyskać dzięki właściwemu żywieniu i prawidłowemu przechowywaniu oraz zagospodarowaniu gnojowicy, m.in. poprzez karmienie paszą o zredukowanej ilości białka, ale zwiększonej zawartości metioniny, lizyny, tryptofanu; stosowanie preparatów zawierających saponiny związki hamujące rozkład mocznika oraz stosowanie nowoczesnych środków dezynfekujących w trakcie przerw technologicznych. Z uwagi na bliskie sąsiedztwo planowanego przedsięwzięcia względem obszarów mieszkalnych oraz mając na względzie ograniczenie negatywnego wpływu na zdrowie i jakość życia mieszkańców przewiduje się także stosować dodatki do gnojowicy, które spowodują redukcję amoniaku na poziomie nie mniejszym niż 40 %. Dodawane do gnojowicy preparaty mają umożliwić rozkład gnojowicy i ograniczyć emisję odorów. W celu ograniczenia emisji amoniaku w budynku inwentarskim zaprojektowano montaż mechanicznych wentylatorów dachowych o minimalnej wydajności 11700 m3/h i maksymalnym poziomi mocy akustycznej 56 dB.

Źródłem emisji gazów gnilnych mogą być także odpady pochodzenia zwierzęcego; w celu ograniczenia niekorzystnego oddziaływania odpadów przewiduje się magazynowanie padłych i ubitych zwierząt oraz odpadowej tkanki zwierzęcej w wydzielonym pomieszczeniu. Odbiór padłych zwierząt będzie następował przez firmę zajmująca się utylizacją, w terminie 24 godzin od zgłoszenia po stwierdzeniu padnięcia zwierzęcia.

Kolegium wskazało także, że odnośnie immisji hałasu głównym źródłem hałasu w fazie realizacji będzie praca maszyn i narzędzi budowlanych oraz transport samochody obsługujący budowę, natomiast na etapie eksploatacji źródłem hałasu będzie ruch pojazdów obsługujących obiekt (ciągnik, pojazd ciężarowy). Prace związane z chowem zwierząt będą wykonywane w porze dziennej; zakładany czas pracy ciągnika to ok. 0,5 godziny dziennie, natomiast pojazdów ciężarowych – jeden przejazd (ok. 10 minut) na tydzień.

Kolegium zwróciło uwagę, że w celu ograniczenia oddziaływania na etapie eksploatacji istniejąca zieleń od strony wschodniej zostanie uzupełniona. Obecnie są to dwa fragmenty zieleni z krzewów iglastych, o szerokości ok. 1 m. i długości ok. 20 m oraz o szerokości 1 m i długości 15 m., a ponadto pas świerka syberyjskiego o szerokości 4 m i długości 25 m. Planuje się również wprowadzenie wysokiej zieleni izolacyjnej od strony południowej, o długości nie mniejszej niż 90 m i szerokości nie mniejszej niż 5 m. Do nasadzeń zostaną użyte sadzonki drzew o dobrze rozwiniętym systemie korzeniowym i wysokości min. 200 cm oraz krzewów o dobrze rozwiniętym systemie korzeniowym i poprawnie rozkrzewionej części nadziemnej.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że z dokumentacji wynika, iż oddziaływanie planowanej inwestycji na otoczenie, w tym klimat, nie będzie znaczące zarówno w skali lokalnej jaki i globalnej.

Wskazane okoliczności, jak też brak poparcia jakimikolwiek dowodami twierdzeń skarżących o znaczącym oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na ich nieruchomości – doprowadziły Kolegium do wniosku o braku legitymacji procesowej skarżących.

Kolegium podniosło, że intepretując pojęcie "znaczącego oddziaływania na środowisko" wobec braku definicji legalnej, kierowało się znaczeniem tego pojęcia ujętym w słowniku języka polskiego PWN, w myśl którego słowo "znaczący" jest synonimem sformułowania "odgrywający ważną rolę". W ocenie Kolegium o znaczącym oddziaływaniu można z całą pewnością mówić zatem wtedy, gdy oddziaływanie poważnie ingeruje w sferę prawną danego podmiotu.

Wskazując na powyższe Kolegium podkreśliło, że zagrożenie, na jakie powołują się skarżący, ma jedynie charakter hipotetyczny. Skarżący nie powołują się na konkretne okoliczności, ale na takie, które mogą ale nie muszą wystąpić w przyszłości. Kolegium podkreśliło, że nieruchomości skarżących położone są w znacznej odległości od terenu inwestycji tj. w odległości ok. 400 m, a sama inwestycja będzie zlokalizowana nawet w odległości 500 m od granic najbliższej z działek skarżących. Zdaniem Kolegium znaczna odległość działek skarżących od terenu inwestycji, w kontekście warunków przedsięwzięcia jakie zostały nałożone na inwestora w zaskarżonej decyzji, niewątpliwie nie dają podstaw do uznania, iż działki te mieszczą się w obszarze, na który planowane przedsięwzięcie będzie znacząco oddziaływać. Nie bez znaczenia jest fakt, że przedsięwzięcie powstaje na terenie rolniczym, a więc przeznaczonym do planowanego przez inwestora rodzaju działalności, w sąsiedztwie rozproszonej zabudowy zagrodowej.

Ponadto zdaniem Kolegium w okolicznościach przedmiotowej sprawy można mówić co najwyżej o interesie faktycznym a nie prawnym skarżących. W obecnym stanie prawnym nie ma instrumentów prawnych, które pozwoliłyby weryfikować każdą uciążliwość zapachową, ponieważ nie istnieją normy odorowe; samo subiektywne odczuwanie dyskomfortu nie oznacza negatywnego wpływu na zdrowie i warunki życia ludzi i nie powinno stanowić podstawy do uznania oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na nieruchomości skarżących za znaczące i mogące ograniczyć korzystanie z tych nieruchomości zgodnie z ich aktualnym przeznaczeniem. Podnoszona przez skarżących "jakość życia" nie jest kategorią prawną zdefiniowaną w ustawie.

Ze względu na fakt, że w ocenie Kolegium skarżący nie mają przymiotu strony w postępowaniu, Kolegium uznało za bezprzedmiotowe rozważanie zasadności zażaleń skarżących na postanowienia Wójta z [...] lipca 2018 r. i [...] sierpnia 2018 r.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Kolegium skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji Wójta zarzucając naruszenie:

1) art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.o.i.ś. w związku z art. 6 ust. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko i w związku z art. 3 ust. 9 Konwencji z Aarhus oraz art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że nieruchomość skarżących nie znajduje się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem, co skutkowało błędnym uznaniem, że skarżący nie są stronami postępowania administracyjnego i nieprawidłowym umorzeniem postępowania odwoławczego,

2) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący winni wykazać interes prawny by przyznano im przymiot postępowania, podczas gdy ustalenie kręgu stron postępowania powinno być dokonane wyłącznie w oparciu o art. 74 ust. 3a u.u.i.ś., który to przepis stanowi lex specialis względem art. 28 k.p.a.,

3) art. 7, 8 § 1, 10 § 1, 11, 77 §1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę okoliczności faktycznych wskazanych przez skarżących dotyczących w szczególności ustalenia obszaru znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, nieprzeprowadzenie dowodów niezbędnych do prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania oraz zdawkowe i nieprzekonujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji,

4) art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś. w zw. z art. 123 i art. 142 k.p.a. poprzez nierozpoznanie zarzutów skarżących podniesionych w odwołaniu w zakresie wadliwości postanowienia Wójta z [...] sierpnia 2018 r. w sprawie odmowy uznania skarżących za strony postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że nieprawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania jest skutkiem niepoprawnej analizy danych zawartych w Karcie Informacyjnej Przedsięwzięcia. Inwestor nie uwzględnił w niej wszystkich rodzajów emisji, ich faktycznej ilości oraz powiązań pomiędzy nimi. Organy zaś nie zweryfikowały w żaden sposób informacji przedłożonych przez inwestora, przyjmując bezkrytycznie, że zakres oddziaływania przedsięwzięcia ogranicza się jedynie do działki należącej do inwestora, co w świetle samej tylko wiedzy wynikającej z doświadczenia życiowego i bez zasięgania specjalistycznych opinii można uznać za oczywiście fałszywe twierdzenia inwestora.

Ponadto skarżący podnieśli, że organy zakwestionowały trafność podnoszonych przez nich argumentów w sposób arbitralny, nie wzywając ich do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień czy dowodów; same przy tym nie przeprowadziły żadnych dowodów, opierając swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na dokumentacji przedstawionej przez inwestora.

Wraz ze skargą skarżący przedstawili "Opinię dotyczącą potencjalnej wielkości emisji znaczących zanieczyszczeń i oddziaływania fermy trzody chlewnej, w związku z planowaną budową chlewni na działce nr [...], obręb [...], w gminie W., w powiecie rypińskim" wnosząc na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z tego dokumentu.

Odwołując się do treści opinii skarżący podkreślili, że organy nie uwzględniły innego rodzaju oddziaływań tj. emisji siarkowodoru, pyłu PM10, metanu czy tlenków azotu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Istotna kwestią w sprawie jest sposób zbadania, czy skarżącym przysługuje przymiot stron w postępowaniu administracyjnym.

Mając na względzie, że wniosek inwestora wszczynający postępowanie został złożony [...] marca 2018 r. słusznie Kolegium wskazało, że niniejszej sprawie podstawą określenia stron postępowania jest art. 74 ust. 3a ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (w skrócie "u.u.i.ś."), zgodnie z którym stroną postępowania o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wnioskodawca oraz podmiot, któremu przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie. Przez obszar ten rozumie się:

1) działki przylegające bezpośrednio do działek, na których ma być realizowane przedsięwzięcie;

2) działki, na których w wyniku realizacji lub funkcjonowania przedsięwzięcia zostałyby przekroczone standardy jakości środowiska;

3) działki znajdujące się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem.

Zasadnie także Kolegium dostrzega, że cytowany wyżej, wprowadzony od 1 stycznia 2018 r., art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. służy zawężeniu kręgu stron postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w porównaniu z wcześniej obowiązującą regulacją ogólną (art. 28 k.p.a.). W szczególności pod rządem art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. relewantne pozostały tylko dwie kategorie oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na okoliczne nieruchomości: 1) prowadzące do przekroczenia standardów jakości środowiska na tych nieruchomościach lub 2) mogące wprowadzić ograniczenia w ich zagospodarowaniu, zgodnie z aktualnym przeznaczeniem. (tak wyrok WSA w Poznaniu z 31 stycznia 2019 r. o sygn. IV SA/Po 830/18, publ. CBOSA)

Nie jest sporne w sprawie, że skarżący są właścicielami nieruchomości które nie przylegają bezpośrednio do działki inwestora. Nie jest także kwestionowane, że planowane przedsięwzięcie nie będzie oddziaływać na okoliczne nieruchomości w taki sposób, że zostałyby przekroczone standardy jakości środowiska.

Sporne jest natomiast, czy spełniona jest przesłanka uznania za stronę wynikająca z art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś. Aby uznać, że doszło do takiej sytuacji należałoby wykazać, że nieruchomość danej osoby (konkretnego skarżącego):

- znajduje się w zasięgu oddziaływania planowanego przedsięwzięcia,

- oddziaływanie to jest znaczące,

- oddziaływanie to (tj. "znaczące oddziaływanie") może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem.

Zasadnie Kolegium wskazuje, że poza twierdzeniami o istnieniu znaczącego oddziaływania (a dodatkowo – co Kolegium pomija, wskazaniem okoliczności mającej wpływać na zasięg oddziaływania, tj. położenia planowanej inwestycji na wzniesieniu), skarżący w toku postępowania nie przedstawili żadnych własnych dowodów, z których miałoby wynikać istnienie tego rodzaju oddziaływania i o takich skutkach, jak określono w art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś.

Wbrew zarzutom podniesionym w skardze, w szczególności odnośnie naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., organ w postępowaniu administracyjnym jest wprawdzie zobowiązany do zebrania i rozpatrzenia, z własnej inicjatywy, w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, ale nie oznacza to zobowiązania do prowadzenia w sposób nieograniczony postępowania dowodowego, także w celu ustalenia kręgu stron. Nie sposób żądać, aby organy poszukiwały dowodów w nieskończoność, albo podejmowały szczególne dochodzenie w celu wykrycia dowodów, o których istnieniu nic nie wiadomo. Ponadto mając na uwadze specyfikę postępowania w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań, do którego istoty należy określenie zakresu i intensywności oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, trudno jest żądać od organu, aby na wstępnym etapie postępowania, w celu określenia kręgu stron tegoż postępowania, prowadził postępowanie o takim stopniu szczegółowości, jaki jest wymagany w przypadku sporządzania raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko tj. aby zbadał szczegółowo przewidywane rodzaje i ilości emisji oraz określił przewidywane oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia na środowisko (por. art. 66 ust. 1 u.u.i.ś.). Słusznie wskazało Kolegium, że rozstrzygając, kto jest stroną postępowania organ winien oprzeć się przede wszystkim na dokumentach zgromadzonych w sprawie, w przedmiotowym przypadku – na informacjach zawartych w Karcie Informacyjnej Przedsięwzięcia. Istotna jest także treść wydanej w trybie art. 64 ust. 1 pkt 1 opinii regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Opinia ta jest wprawdzie niewiążąca, tym niemniej pochodzi od organu wyspecjalizowanego w ocenie oddziaływania przedsięwzięć na środowisko (art. 131 u.u.i.ś.).

Jednakże, skoro wymagane jest, aby podmiot, który domaga się uznania za stronę, wykazał się inicjatywą w celu wykazania, że rzeczywiście przysługuje mu status strony – konieczne jest, aby organ wezwał dany podmiot do przedłożenia stosownych dowodów oraz żeby dany podmiot posiadał ku temu odpowiedni okres czasu.

W przedmiotowym postępowaniu skarżący złożyli wniosek o uznanie ich za strony postępowania pismem [...] lipca 2018 r. (wpływ [...] lipca 2018 r.). Wójt, bez wezwania o przedstawienie dowodów na poparcie twierdzeń skarżących, postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. (k. 53 akt organu I instancji) odmówił uznania skarżących za strony postępowania, wskazując, że ze zgromadzonych dokumentów jednoznacznie wynika, że zakres planowanego przedsięwzięcia ograniczać się będzie do działki inwestora (nr [...]), a wnioskodawcy nie przedłożyli żadnego dowodu świadczącego o tym, że obszar oddziaływania inwestycji jest inny niż wynika z Karty Informacyjnej Przedsięwzięcia oraz opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących [...] sierpnia 2018 r., a już [...] sierpnia 2018 r. Wójt wydał decyzję kończącą postępowanie w I instancji tj. decyzję stwierdzającą, że dla planowanego przedsięwzięcia nie istnieje konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Informacja o wydaniu decyzji, jej treści oraz doręczeniu jej inwestorowi w dniu [...] sierpnia 2018 r. została przekazana pełnomocnikowi skarżących [...] sierpnia 2018 r. (k. 58 akt organu I instancji). W tej sytuacji nie można uznać, aby skarżący mieli możliwość (w szczególności dostateczny okres czasu) przedstawienia dowodów na poparcie ich twierdzenia, że posiadają status stron w postępowaniu. Takiej możliwości, poprzez stosowne wezwanie, nie dało także skarżącym Kolegium. W tym zatem zakresie doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć wpływu na wynik sprawy.

Należy przy tym wskazać, że zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłożenia postępowania w sprawie. Z cytowanego przepisu wynika, że dowody przeprowadzane przed sądem administracyjnym mogą jedynie uzupełnić zgromadzony już w sprawie przez organy materiał dowodowy. Oznacza to, że dowodów dopuszczony przez sąd nie może być tego rodzaju dowodem, który jest dowodem zasadniczym i przesądzającym o rozstrzygnięciu w sprawie. Sąd administracyjny, powołany jedynie do kontroli działań organu, nie może go zastąpić w przeprowadzaniu zasadniczego postępowania co do istoty sprawy. Z tego względu Sąd oddalił wniosek skarżących o przeprowadzenie dowodu dokumentu zatytułowanego "Opinia dotycząca potencjalnej wielkości emisji znaczących zanieczyszczeń i oddziaływania fermy trzody chlewnej, w związku z planowaną budową chlewni na działce nr [...], obręb [...], w gminie W., w powiecie rypińskim". Nie jest to przeszkodą, aby skarżący dowód ten przedstawili w toku dalszego postępowania przed organem.

Należy też zauważyć, że większość argumentacji skarżących opiera się na treści ww. dokumentu ("Opinii..."). W rezultacie, wobec oddalenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu Sąd nie może odnieść się do argumentacji skarżących w tym zakresie.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W ponownym postępowaniu organ winien orzec stosownie do powyższego stanowiska Sądu, w szczególności poprzedzić wydanie rozstrzygnięcia w sprawie wezwaniem skarżących do przedstawienie dowodów na poparcie ich stanowiska, że są stronami w sprawie.

O kosztach (pkt 2 wyroku) Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz z uwzględnieniem § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).