Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2050/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, art. 32, art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska –Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... czerwca 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia ... czerwca 2005 r. J. N. zwrócił się do ZUS Oddział w S. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że zachodzące w kraju zmiany gospodarcze spowodowały spadek dochodów (w latach 2001 i 2002 osiągał niskie dochody, a w latach 2003 i 2004 nie osiągał praktycznie żadnych dochodów) i doprowadziły do likwidacji jego firmy. Sytuacja ta spowodowała, że nie był w stanie opłacać składek na ubezpieczenie społeczne bez własnej winy. Wnioskujący podkreślił, że jego żona ma orzeczony I stopień niepełnosprawności, otrzymuje zasiłek w wysokości ... zł miesięcznie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, zaś on ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z całkowitym zakazem wykonywania pracy, bez prawa do renty i otrzymuje zasiłek w wysokości ... zł. Do wniosku załączył też decyzję Prezydenta Miasta S. przyznającą jego żonie zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w wysokości ... zł. Wnioskujący podkreślił, że nie mógł skorzystać z pomocy przewidzianej w ustawie o restrukturyzacji. Wniósł o umorzenie zaległych składek, gdyż jego zdaniem przemawia za tym jego obecna dramatyczna sytuacja finansowa i życiowa oraz ważny interes, jako osoby zobowiązanej do ich płacenia.

Decyzją z dnia... sierpnia 2005 r. ZUS działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. i mając na uwadze treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej zwanego rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., odmówił wnioskującemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu organ stwierdził, że rozstrzygnięcie o umorzeniu należności jest podejmowane w granicach uznania. Mając na uwadze stan finansów ubezpieczeń społecznych oraz uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia organ stwierdził, że w sprawie nie zaszły okoliczności przemawiające za umorzeniem należności, bowiem istnieje majątek, na którym Zakład zabezpieczył swoją wierzytelność przez ustanowienie hipoteki przymusowej kaucyjnej. Zakład nie stwierdził całkowitej nieściągalności oraz ważnego interesu osoby zobowiązanej.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia ... października 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, że wnioskujący nie podał żadnych nowych okoliczności nieznanych organowi. Zdaniem organu nie zachodzi całkowita nieściągalność, gdyż wnioskujący wraz z małżonką są właścicielami nieruchomości, na której Zakład uzyskał w dniu ... grudnia 2004 r. wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej, a ponadto pobierają świadczenia umożliwiające zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia ... listopada 2005 r. zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź zmianę zaskarżonej decyzji na decyzję umarzającą zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja jest bardzo krzywdząca, pomija stan faktyczny sprawy i nie uwzględnia przepisów prawa dotyczących możliwości umorzenia należności z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3500/05 oddalił skargę J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2005 r.

Oddalając skargę na powyższą decyzję Sąd podkreślił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, to jest składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ust. 3 a tego przepisu przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Mając na uwadze uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, Sąd wyraził pogląd, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Sądowa kontrola legalności takich decyzji obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, to jest czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia.

Sąd podzielił stanowisko organów orzekających, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności, to jest ich całkowita nieściągalność. W ocenie Sądu organy orzekające zasadnie odwołały się do sytuacji materialnej skarżącego, w tym do posiadania nieruchomości, na której została wpisana hipoteka przymusowa kaucyjna oraz do pobierania wraz z żoną świadczeń. W świetle prawa dopuszczalna jest bowiem egzekucja z majątku nieruchomego skarżącego. Powołując się na treść § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd stwierdził, że Prezes ZUS zobligowany jest do uwzględniania przesłanek uzasadniających umorzenie i do jednoczesnego wzięcia pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo oceniły stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego, stwierdzając brak przesłanki umorzenia należności i szczegółowo ustaliły sytuację materialną jego rodziny, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym. Organy uzasadniły swoje stanowisko i oceniły przedstawione przyczyny, dla których skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu składek. W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Pismem z dnia ... września 2006r. pełnomocnik z urzędu skarżącego złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości, rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił na podstawie naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię a w szczególności:

1) art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3) i 6) u.s.u.s. przez przyjęcie, że istnieje majątek, z którego można egzekwować należność, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że nie może nim być należące do skarżącego mieszkanie, a w przypadku prowadzenia egzekucji z tego mieszkania nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co doprowadziło do uznania za zasadne stanowisko organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

2) art. 28 ust. 1, ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1) i 3) rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte we wskazanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i tym samym uznanie decyzji za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z okoliczności powstania należności, sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego żony oraz ich sytuacji materialnej wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności, a brak takiej decyzji należy uznać za nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że podniesione przez wnoszącego skargę kasacyjną zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust.1, ust 2, ust 3 pkt 3 i 6, 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną ich wykładnię zasługują na uwzględnienie. Sąd II instancji podkreślił, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień.

Zdaniem NSA ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami tymi są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s., jak i w powołanym akcie wykonawczym. Wspomniana regulacja określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach tj. w sytuacji, gdy przewidziana w powołanym przepisie, całkowita nieściągalność nie zachodzi. O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach" okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Zdaniem Sądu II instancji w niniejszej sprawie Prezes ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek przy obiektywnie trudniej sytuacji życiowej i finansowej zobowiązanego, wobec braku realnych perspektyw na podwyższenie poziomu jego dochodów. Organ orzekający w sprawie stwierdził, że istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie zaległych należności składkowych w postaci nieruchomości, tj. mieszkania zajmowanego przez zainteresowanego i jego rodzinę. Nie wzięto jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia mieszkania, w kontekście sytuacji życiowej i majątkowej zobowiązanego.

Sąd kasacyjny stwierdził, iż sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok nie dostrzegł zaistniałych nieprawidłowości. Przyznał przy tym słuszność argumentacji organu, który nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji i konieczność oceny ważnego interesu zobowiązanego w kontekście stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Sądu II instancji przyjęcie, iż interes publiczny, w tym przypadku stan finansów ubezpieczeń społecznych ma wyższą rangę niż ważny interes osoby zobowiązanej prowadzi do konkluzji, iż norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej.

Wyrokiem z dnia 5 .10.2007r. wydanym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1653/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do zgodności zaskarżonej decyzji z prawem Sąd stwierdził, iż organ orzekający przyjął, że fakt posiadania przez zobowiązanego stałych dochodów oraz prawa własności nieruchomości powoduje, że nie zachodzi w jego przypadku całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. Jednocześnie przyjęto, że nie zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej, który uzasadniałby zastosowanie umorzenia zaległych należności, pozostawiając poza rozważaniami, istotne z punktu widzenia możliwości zastosowania umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. argumenty podnoszone przez zobowiązanego w toku postępowania takie jak brak majątku ruchomego pozwalającego na wyegzekwowanie należnych kwot, czy utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych w razie zastosowania egzekucji z nieruchomości. Sąd przy tym zauważył, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym zakresie sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że zobowiązany nie ujawnił nowych dowodów i okoliczności, które uzasadniałyby podjęcie pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia.

Zdaniem WSA z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy wynika, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

W związku z powyższym Sąd stwierdził naruszenie przepisów dotyczących postępowania dowodowego, w szczególności art. 7 i 77 § 1 KPA. Wskazał, że oceniając sytuację materialną skarżącego organ odniósł się tylko do faktu, że osiąga on stałe dochody, które zaspokajają jego podstawowe potrzeby życiowe i posiada mieszkanie, z którego można przeprowadzić egzekucję zaległych należności składkowych. Nie wzięto natomiast pod uwagę faktu, iż jedyne dochody skarżącego pochodzą ze środków pomocowych państwa. Ponadto, zdaniem WSA trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niego zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki sprzedaży mieszkania, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

W ocenie Sądu ustalenie wysokości dochodów i wydatków dłużnika, w szczególności w świetle jego wieku oraz choroby powodującej zakaz wykonywania pracy ma w sprawie podstawowe znaczenie. Są to okoliczności, które powinny być nie tylko wyjaśnione, ale i wszechstronnie i wnikliwie rozważone w niniejszej sprawie, przy ocenie czy nie zachodzi przesłanka umożliwiająca umorzenie należności w świetle art. 28 ust 3 a ustawy i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd przypomniał , że organ orzekający, odmawiając umorzenia należności winien wskazać jakimi przesłankami kierował się uznając, że w sprawie nie zostało wykazane, że spłata należności przez stronę, przy określonej wysokości dochodach i braku majątku nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego.

Sąd przyznał, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3, a także ust. 3a ustawy w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym - prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje ZUS. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu orzekającego do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Jednak, zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności " w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany jest należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw.

Decyzją z ....06.2008r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z ....08.2005r. i odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz należnych odsetek za zwłokę w łącznej kwocie ... zł. Organ odwoławczy ustalił, że J. N. prowadził działalność gospodarczą w okresie od ... czerwca 2000r. do ... sierpnia 2004r. w zakresie handlu [...]. Działalność został wykreślona z ewidencji podmiotów działalności gospodarczej w dniu ... grudnia 2004r. W czasie prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązany nie zgłaszał do ubezpieczeń pracowników. Na koncie figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek za okres od .../2000r.do .../2000r. oraz od.../2001r. do .../2004r. w kwocie ... zł, (plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie), koszty upomnienia w łącznej kwocie ... zł., oraz koszty egzekucyjne w kwocie ... zł. W wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż dłużnik pobiera od ... grudnia 2006r.świadczenia emerytalne w kwocie ... zł netto. Obecnie nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Z żona K. N., zobowiązany pozostaje w separacji. Jest wraz z żoną właścicielem lokalu mieszkalnego powierzchni ... m2 mieszczącego się w S., przy ul. [...]. Zakład dokonał wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej w dniu ... grudnia 2004r.

Prezes podkreślił, iż decyzje ZUS w przedmiocie umorzenia należności mają charakter uznaniowy, które podejmując Zakład musi mieć na względzie stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zakład jest dysponentem Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa. W związku z tym ZUS dysponując pieniędzmi z budżetu państwa winien postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych, a z drugiej uwzględniać ważny interes zobowiązanego. Oznacza to, że umorzenie zaległości z tytułu składek winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Prezes wyraził też pogląd, że prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat. Niezależnie natomiast od osiąganych wyników finansowych każdy płatnik ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek. Nie wywiązywanie się płatnika z ww. obowiązku, powoduje powstanie po stronie Zakładu wierzytelności. W takim przypadku ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Środki bowiem uzyskane przez Zakład z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Umorzenie zaległości z tytułu składek winno być zatem traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów.

W ocenie organu ponownie rozpatrującego sprawę w stosunku J. N. nie zachodzą jednak okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowej, o których mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W pierwszym rzędzie nie zachodzi całkowita nieściągalność - Zakład może bowiem egzekwować należność bądź w drodze egzekucji z nieruchomości dłużnika tj. mieszkania bądź ze świadczenia emerytalnego. Brak jest również, zdaniem Prezesa ZUS, podstaw do ustalenia, iż zachodzi przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej. Organ wskazał, że zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne w wys. ...zł netto, nie korzysta z pomocy społecznej, z żoną pozostaje w separacji. Organ wyraził pogląd, iż dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowym dłużnika stanowi podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych, nawet w przypadku ewentualnego dochodzenia należności ponad kwotę wolną od potrąceń. W ocenie Prezesa J. N. nie udokumentował, że cierpi na przewlekła chorobę i ponosi z tego powodu wydatki.

Umorzenia należności nie uzasadnia także – zdaniem Prezesa ZUS – posiadane zadłużenie wobec S. w wys. ... tys. zł, gdyż należności Zakładu z tytułu składek jako należności publicznoprawne mają charakter uprzywilejowany, podlegając przy tym co do zasad zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym cywilnoprawnymi z tytułu zaciągniętych kredytów lub pożyczek! Egzekucja należności przez wierzyciela cywilnego w ocenie Zakładu nie może uzasadniać umorzenia należności publicznoprawnych, jakimi są składki na ubezpieczenia społeczne. Prezes zauważył przy tym, iż wierzycielem egzekwującym jest wierzyciel prywatny nie ZUS, który dokonał jedynie zabezpieczenia na przedmiotowej nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i "(...)zmianę zaskarżonej decyzji na decyzję zgodną z moim wnioskiem o umorzenie należności z tyt. nieopłacania składek". Skarżący zakwestionował twierdzenie organu, że w jego przypadku nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na umorzenie zaległości. Wskazał m.in. , iż jego zdaniem mieszkanie nie może być uznane za majątek podlegający egzekucji, gdyż jest ono podstawą do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nadto skarżący podniósł, iż udokumentował swój zły stan zdrowia – wcześniejsze świadczenie emerytalne zostało mu przyznane z uwagi na posiadane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poinformował, że obecnie leczy się z powodu schorzeń neurologicznych ( ...) oraz okulistycznych ( ...).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi , podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., doszedł do przekonania że zaskarżona decyzja nie jest obarczona błędami, które mogłyby skutkować wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające wskazały, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne, a nadto jest współwłaścicielem nieruchomości, na której zadłużenie zostało zabezpieczone przez wpis hipoteki kaucyjnej. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w tym zakresie wprost odwołał się do przesłanki, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) .

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. .

Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności.

Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Sąd nie podzielił pozostałych argumentów skargi . Jest prawdą, że mieszkanie jest podstawą zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych człowieka, jednak mieszkanie o powierzchni ... m2 wykracza poza potrzeby konieczne, minimalne , a tylko takie mogą być chronione przed egzekucją zadłużenia wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy zwrócić uwagę, że mieszkanie o takiej powierzchni stanowi znaczną wartość materialną, która może pozwolić zarówno na zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych, jak też spłatę zadłużenia wobec ZUS. Należy też mieć na względzie, że to nie ZUS wszczął egzekucję z mieszkania, ale inny wierzyciel ( lub wierzyciele , gdyż z odpisu z księgi wieczystej wynika, że ostrzeżenie o egzekucji zostało wpisane na wnioski z ... spraw). ZUS wyłącznie wpisał hipotekę kaucyjną w wys. ... zł ( k ... akt adm.). Dlatego też nie sposób jest mówić o zaistnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności albo też, że działania ZUS godzą w podstawy egzystencji skarżącego.

W ocenie Sądu brak jest także przesłanki umorzenia wymienionej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sąd zwraca uwagę na fakt, iż w sytuacji materialnej wnioskodawcy zaszły zmiany na korzyść w stosunku do stanu, który istniał w chwili wydania decyzji uchylonej wyrokiem WSA z 5.10.2007r. Wtedy J.N. nie miał praktycznie żadnych źródeł utrzymania, korzystał z pomocy społecznej. Obecnie ma emeryturę w wysokości, którą sam określa jako wystarczającą na utrzymanie i nie korzysta już z pomocy społecznej.

Sąd podziela też pogląd organu rentowego, że skarżący nie udowodnił , iż ponosi dodatkowe wydatki związane ze stanem zdrowia. W toku postępowania był informowany o prawie przeglądania akt, brania udziału w postępowaniu, a nawet był proszony o złożenie wszystkich dokumentów dot. aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. Korzystając z tego prawa złożył jedynie oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz kopię wyroku orzekającego separację. Dopiero do skargi dołączył jedną fakturę VAT na zakup leków oraz zaświadczenie lekarskie o konieczności przyjmowania leków. Jednak Sąd rozstrzyga sprawę na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego, gdyż ocenia prawidłowość tego postępowania z reguły nie czyniąc własnych ustaleń.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.