Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2083/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 38 ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 2
journal: Dz.U. 1981 nr 24 poz 122
law: Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2015 r. sprawy ze skargi P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminą G. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w granicach administracyjnych Miasta G., obrąbie ewidencyjnym Stare Miasto [Nr [...]], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...]ha, objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy VIII Wydział Ksiąg Wieczystych w G.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że przedmiotowa nieruchomość zabudowana, oznaczona jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha (odpowiadająca archiwalnej działce nr [...]), stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. oraz stanowi aktualnie własność Skarbu Państwa, co potwierdza załączony do pisma Prezydenta Miasta G. odpis zwykły księgi wieczystej numer [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Ponadto w aktach sprawy znajduje się również wykaz zmian danych ewidencyjnych potwierdzający zmianę numeru geodezyjnego działki z nr [...] na nr [...] w wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w 2005 r. Działka oznaczona jest w ewidencji gruntów użytkiem "Bi" - inne tereny przemysłowe. Ponadto z dokumentacji wynika, że na jej terenie posadowione są 3 budynki: biurowy, transportu i łączności oraz niemieszkalny. Przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Wskazał również, że z przedłożonego wypisu z rejestru gruntów sporządzonego według stanu na dzień 27 maja 1990 r. wynika, że w tej dacie zarządcą przedmiotowej nieruchomości była Centrala Handlowa Materiałów Ogniotrwałych w G. Jednakże na podstawie całości akt sprawy Wojewoda wskazał, że zapis ten był w ewidencji gruntów nieaktualny, bowiem ww. podmiot w tym dniu już nie istniał. W toku postępowania wyjaśnił co następuje:

1. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1989 r. Urząd Miejski w G. Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami wyraził zgodę na przekazanie na czas nieoznaczony zarządu (odpłatnego) przedmiotową nieruchomością, który przysługiwał Zrzeszeniu Przedsiębiorstw Materiałów Ogniotrwałych w G., na rzecz Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G., co nastąpiło na podstawie umowy zawartej w dniu z dnia [...] maja 1989 r. pomiędzy wskazanymi jednostkami Potwierdza to również protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...]maja 1989 r.;

2. Na mocy decyzji Ministra Przemysłu z dnia [...] czerwca 1989 r. przedsiębiorstwo państwowe - Centrala Handlowa Materiałów Ogniotrwałych w . zostało przekształcone w spółkę o nazwie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe [...] Sp. z o.o.;

3. Aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1989 r. została zawiązana spółka pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G., wpisana do rejestru handlowego na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] lipcu 1989 r., Udziałowcami ww. spółki byli: Skarb Państwa oraz 11 przedsiębiorstw państwowych.

Wojewoda wskazał, że Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. działając w oparciu o art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), wnioskiem z dnia 26 stycznia 2010 r. zwróciło się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki oraz prawa własności położonego na niej budynku biurowego. W związku z powyższym postępowanie komunalizacyjne i uwłaszczeniowe prowadzi się w odrębnych trybach i na różnych podstawach prawnych, w ocenie Wojewody zasadnym było zawieszenie postępowania uwłaszczeniowego, ponieważ wynik postępowania komunalizacyjnego stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Postępowanie uwłaszczeniowe zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r.

Wojewoda wskazał jednocześnie, że ze stanowiska Prezydenta Miasta G. (przedstawionego w piśmie z dnia 19 sierpnia 2010 r.) wynika, że wskazana nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do Miejskiej Rady Narodowej w G. i nie była obciążona prawem zarządu lub użytkowania na rzecz przedsiębiorstwa państwowego, w związku z czym podlega komunalizacji z mocy prawa. Wojewoda wskazał, że zdaniem Prezydenta Miasta G. ww. Spółka nie jest następcą prawnym Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G., ponieważ nie zostały spełnione przesłanki wskazane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1992 r., III CZP 49/92, niezbędne do uznania, że nastąpiła transformacja państwowej osoby prawnej. W opinii Prezydenta nie nastąpiła transformacja przedsiębiorstwa, a zawiązana spółka jest nowym, odrębnym podmiotem i jako taka nie uzyskała decyzji terenowego organu administracji państwowej ustanawiającej prawo zarządu, bądź wyrażającej zgodę na umowne przekazanie zarządu. W związku z powyższym, zdaniem Prezydenta Miasta G. ww. Spółka nie może wywodzić prawa zarządu z praw przysługujących przedsiębiorstwu państwowemu Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. Natomiast zdaniem ww. Spółki cały majątek Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. przekazany został powstałej w wyniku przekształcenia spółce [...]. Wskazuje jej zdaniem na to zapis § 6 decyzji Ministra Przemysłu z dnia [...] czerwca 1989 r. w sprawie przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego o nazwie Centrala Handlowa Materiałów Ogniotrwałych w G. w spółkę o nazwie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w G., na podstawie którego spółka przejęła w całości zobowiązania ww. podmiotu, co oznacza, że przejęła również prawa majątkowe, w tym prawo zarządu działki nr [...].

Mając powyższe wątpliwości na uwadze, w ocenie Wojewody, należało jednoznacznie ustalić, kto posiadał faktyczny tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. i czy ww. Spółka jest następcą prawnym Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G., a jeśli tak, to jakie prawa przysługujące przedsiębiorstwu państwowemu przeszły na ww. spółkę, jak również czy w związku z powyższym prawo zarządu jest prawem o charakterze majątkowym, zawierającym się w definicji mienia zawartej w art. 44 k. c.

Wskazał, że z akt sprawy wynika, że Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe [...] Sp. z o.o. powstało z przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. w trybie art. 29 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1987r. Nr 35, poz. 201 z późn. zm.), dalej u.p.p. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w gospodarczo uzasadnionych przypadkach rada pracownicza i dyrektor przedsiębiorstwa państwowego, za zgodą ogólnego zebrania pracowników mogą wspólnie wnioskować do organu założycielskiego o wyrażenie zgody na przekształcenie przedsiębiorstwa w spółkę. W przypadku wyrażenia zgody na przekształcenie przedsiębiorstwa w spółkę organ założycielski określa warunki likwidacji przedsiębiorstwa w celu założenia spółki (art. 29 ust. 2). Natomiast przepisy wykonawcze do ustawy o przedsiębiorstwach państwowych zawarte zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1981 r. Nr 31, poz. 170 z późn. zm.). W rozdziale 4a uregulowano kwestie dotyczące likwidacji przedsiębiorstwa państwowego w celu założenia spółki. W myśl § 51 a powołanego aktu wykonawczego likwidacja przedsiębiorstwa w celu założenia spółki, zwana dalej "przekształceniem", polega na przekształceniu jego formy organizacyjno-prawnej bez zakończenia działalności gospodarczej. Z dalszych uregulowań zawartych w rozdziale 4a ww. rozporządzenia w ocenie Wojewody wynika, że wspólny wniosek rady pracowniczej i dyrektora przedsiębiorstwa o przekształceniu, kierowany do organu założycielskiego, powinien zawierać między innymi wskazanie podmiotu przejmującego wierzytelności oraz zobowiązania przedsiębiorstwa, w tym zobowiązania wynikające ze stosunku pracy. W razie wyrażenia zgody na przekształcenie, organ założycielski określa warunki tego przekształcenia, w szczególności określa sposób zabezpieczenia roszczeń wierzycieli i zobowiązań wynikających ze stosunków pracy przekształcanego przedsiębiorstwa. Zdaniem Wojewody z przywołanych regulacji wynika, że spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa w trybie art. 29 u.p.p. nie jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym.

W ocenie Wojewody za powyższym twierdzeniem przemawia fakt, iż brak jest ustawowej regulacji, jak to ma miejsce chociażby w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 z późn. zm.) i w art. 8 ust. 2 nieobowiązującej już ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 z późn. zm.), że spółka powstała z przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było przedsiębiorstwo państwowe. Wskazał ponadto, że w ustawie z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 z późn. zm.) i rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1981 r. Nr 31, poz. 170 z późn. zm.) jest wyraźny zapis, iż organ założycielski określa warunki likwidacji przedsiębiorstwa państwowego w celu założeniu spółki (art. 29 ust. 2 ww. ustawy), a rada pracownicza i dyrektor przedsiębiorstwa we wniosku do organu założycielskiego wskazują podmiot przejmujący wierzytelności i zobowiązania przekształcanego przedsiębiorstwa państwowego. Ponadto z § 6 pkt 1 decyzji Ministra Przemysłu z dnia [...] czerwca 1989 r. w sprawie przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wynika, że warunkiem przekształcenia przedsiębiorstwa w spółkę było przejęcie przez Spółkę wszelkich zobowiązań przedsiębiorstwa, w szczególności zobowiązań wobec Skarbu Państwa, wierzycieli i zobowiązań wynikających ze stosunku pracy oraz osób trzecich. Powyższe, zdaniem Wojewody, oznacza, że spółka powstała z przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego nie wstąpiła z mocy prawa w stosunki prawne przekształcanego przedsiębiorstwa.

Wojewoda wskazał także, że w aktach sprawy brak jest wniosku rady pracowniczej i dyrektora przedsiębiorstwa kierowanego do organu założycielskiego o przekształcenie przedsiębiorstwa. Jednocześnie podkreślił, że wniosek taki został z całą pewnością złożony, albowiem został wymieniony w przywołanej decyzji Ministra Przemysłu z dnia [...] czerwca 1989 r. Minister Przemysłu uwzględnił wspólny wniosek Rady Pracowniczej i dyrektora Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych i wyraził zgodę na przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w spółkę o nazwie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "[...]" – Sp. z o.o. (§ 1 ww. decyzji). Na podstawie § 4 przywołanej decyzji majątek przekształcanego w Spółkę przedsiębiorstwa miał być w całości przekazany ww. spółce.

Zasadniczą zatem kwestią, w ocenie Wojewody, jest znaczenie słowa "majątek" użytego w przywołanej decyzji. Wojewoda wskazał, że w ustawie o przedsiębiorstwach państwowych z dnia [...]września 1981 r. termin "majątek przedsiębiorstwa" został użyty w szczególności w rozdziale 9 zatytułowanym "mienie przedsiębiorstwa" w art. 46 – "w przypadku likwidacji przedsiębiorstwa o przeznaczeniu majątku decyduje organ założycielski". Ponadto Wojewoda zaznaczył, ze pojęciem "majątku" w odniesieniu do przedsiębiorstw państwowych posługuje się ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 3, poz. 10 z późn. zm.). W art. 3 ww. ustawy wskazano, że wartość majątku przedsiębiorstwa odzwierciedlają: fundusz założycielski przedsiębiorstwa i fundusz przedsiębiorstwa. Przy czym, fundusz założycielski przedsiębiorstwa odzwierciedla wartość wydzielonej przedsiębiorstwu części mienia ogólnonarodowego, natomiast fundusz przedsiębiorstwa odzwierciedla wartość majątku przedsiębiorstwa po odliczeniu funduszu założycielskiego. Zarówno ustawa o przedsiębiorstwach państwowych w art. 2, jak i ustawa o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych również w art. 2 wskazują, iż przedsiębiorstwo gospodaruje wydzielonym mu "mieniem". Analiza powyższych przepisów, w ocenie Wojewody, pozwala na stwierdzenie, że składnikiem "majątku przedsiębiorstwa" jest "mienie".

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Wojewody, uznać należało że Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe [...] Sp. z o.o. powstałe z przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. w trybie art. 29 u.p.p. jest następcą prawnym tego przedsiębiorstwa państwowego pod tytułem szczególnym - w zakresie sukcesji praw majątkowych. W związku z powyższym, zdaniem Wojewody należało jednoznacznie określić, czy zarząd jest prawem, a jeżeli tak, to czy jest to prawo o charakterze majątkowym. Organ I instancji wskazał, że zarząd uregulowany był w nieobowiązującej już ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst pierwotny Dz. U. z 198 5r. Nr 22, poz. 99). W myśl art. 4 ust. 1 tej ustawy (w pierwotnym brzmieniu) grunty państwowe niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych są oddawane odpłatnie państwowym jednostkom organizacyjnym w zarząd. Ponadto Wojewoda wskazał, że w zakresie charakteru prawnego zarządu wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 października 1993 r., III CZP 129/93. W powołanym orzeczeniu Sąd wskazał, iż zarząd - jako odrębna, niekonwencjonalna instytucja prawna w zakresie gospodarowania zasobami gruntów państwowych - nie jest bezspornie ograniczonym prawem rzeczowym, wszakże nie sposób ujmować go jedynie jako termin techniczny lub technicznoprawny, lecz jako prawo o określonej treści. W ocenie Wojewody zarząd jest prawem o charakterze majątkowym. Umożliwiał bowiem państwowym jednostkom organizacyjnym korzystanie z nieruchomości w celu prowadzenia przez te jednostki działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych. Tym samym, prawo to niewątpliwie służyło realizacji interesów ekonomicznych państwowej jednostki organizacyjnej. Zatem Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe [...] Sp. z o.o. jest następcą prawnym Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. pod tytułem szczególnym. W ramach sukcesji syngularnej na Spółkę przeszło prawo zarządu do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w G.

W związku z powyższym Wojewoda wskazał, że w myśl art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, z wyjątkiem mienia określonego w art. 11 i 12 ustawy, w dniu jej wejścia w życie tj. w dniu 27 maja 1990 r., stało się z mocy prawa mieniem właściwej gminy. Z kolei zgodnie z art. 34 k.c., w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r., w powiązaniu z ówczesnym brzmieniem art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989r. Nr 14, poz. 74), mieniem należącym do wyżej opisanych podmiotów były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się pod zarządem innych niż Państwo państwowych osób prawnych. Wskazał również, że bezpośrednio przed dniem 27 maja 1990 r. przekazanie nieruchomości w zarząd państwowych jednostek organizacyjnych następowało w drodze decyzji administracyjnej terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości.

Organ I instancji wskazał, że w niniejszym postępowaniu ustalono, że właściwy organ administracji publicznej decyzją z dnia [...] kwietnia 1989 r., wydaną m.in. w oparciu o zacytowaną powyżej ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wyraził zgodę na przekazanie w drodze umowy przedmiotowej nieruchomości w odpłatny zarząd Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G., która została przekształcona [...] czerwca 1989 r. w Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe [...] Sp. z o.o. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Wojewoda uznał, że przedmiotowa nieruchomość, w dniu 27 maja 1990 r. pozostawała w zarządzie ww. Spółki (niebędącego jednostką podporządkowaną radzie narodowej lub terenowemu organowi administracji państwowej stopnia podstawowego), tym samym nie należała ona do podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i nie została nabyta z mocy prawa przez Gminę G., na terenie której była położona w dniu 27 maja 1990 r. tj. w dacie, z którą ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) wiąże skutek komunalizacji z mocy prawa

Na skutek wniesionego odwołania Prezydenta Miasta G. – Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i stwierdziła nabycie z mocy prawa przez gminę miejską G. prawa własności zabudowanej nieruchomości położonej w G. w obrębie ewidencyjnym Stare Miasto (nr [...]), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], i uregulowanej w księdze wieczystej nr [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że komunalizacja z mocy prawa mienia ogólnonarodowego w oparciu o przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. oznacza przejście z dniem wejścia w życie tej ustawy t.j. 27 maja 1990 r. własności mienia ogólnonarodowego na właściwą gminę. W związku z tym w ocenie Komisji należało zbadać, czy mienie które ma podlegać komunalizacji stanowi własność Skarbu Państwa, oraz czy należało ono w omawianym czasie do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Komisja wskazała, że jeżeli ustalenia organu w tym zakresie okażą się pozytywne to organ obowiązany jest następnie zbadać czy w stosunku do danego mienia przepisy ustawy nie przewidują wyłączenia go z komunalizacji m.in. w związku z art. 11 ust 1 tej ustawy. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że z treści art. 3 i art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami (Dz. U. nr 22 poz. 99 w brzmieniu wówczas obowiązującym), wynika że państwowe grunty nie oddane wówczas w zarząd innym niż państwo, państwowym osobom prawnym pozostawały w zarządzie terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Zatem należały wówczas do tego terenowego organu z mocy powyższych przepisów. Obejmowanie przez państwowe osoby prawne przekazywanych im przez właściwy organ państwa, państwowych nieruchomości gruntowych w zarząd następowało przed 27 maja 1990 r. w trybie określonym art. 38 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu oddawania w zarząd oraz użytkowanie nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi (Dz. U. nr 47 poz. 240), a wcześniej w użytkowanie, na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. nr 32 poz. 159), które przeszło potem w zarząd, bądź jeszcze wcześniej decyzjami władz państwowych wydawanymi na podstawie art. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 47 poz. 354), oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1949 r. nr 47 poz. 354), a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. z 1958 r. nr 67 poz. 332 ze zm.) Nadto z przepisu art. 38 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami wynika, że zarząd nieruchomości był ustanawiany w drodze decyzji terenowego organu administracji publicznej stopnia podstawowego albo za zezwoleniem tego organu na podstawie umowy o przekazanie nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabycie nieruchomości.

W ocenie Komisji z wyżej powołanych przepisów wyraźnie wynika, że prawa zarządu nieruchomościami stanowiącymi własność państwową nie można było wtedy tylko domniemywać. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że z treści zaświadczenia Prezydium Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1971 r. wykazu zmian ewidencyjnych z dnia [...] marca 2010 r. oraz odpisu księgi wieczystej nr [...], wynika że przedmiotowa zabudowana działka, bezpośrednio przed wejściem w życie cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Również przed wejściem w życie tej ustawy decyzją Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] kwietnia 1989 r. Zrzeszenie Przedsiębiorstw Materiałów Ogniotrwałych w G. uzyskało zgodę na przekazanie w drodze umowy zarządu przedmiotową działką Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. i umowa taka została w dniu [...] maja 1989 zawarta, a protokolarne jej przekazanie Centrali nastąpiło w dniu [...] maja 1989 r. Następnie Minister Przemysłu powołując wyłącznie przepisy ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. 1987 nr 35 poz. 201) oraz przepisy wykonawcze do powyższej ustawy, decyzją z dnia [...] czerwca 1989 r. wyraził zgodę na przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego Centrala Handlowa Materiałów Ogniotrwałych w G. (która posiadała wówczas prawidłowo ustanowione prawo zarządu spornej działki) w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością o nazwie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "[...]." Zgoda ta dotyczyła również przekazania tej Spółce majątku Centrali Handlowej w skład którego należy z oczywistych względów zaliczyć między innymi sporną działkę nr [...], będącą składnikiem majątku Centrali.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że zainteresowane strony ani organ pierwszej instancji nawet nie twierdzą by to dalsze przekazanie mienia będącego w zarządzie Centrali w tym działki nr [...] nastąpiło w przewidzianym ustawą trybie lub po uprzednim uzyskaniu zgody na przekazanie zarządu tą nieruchomością przez właściwy w takich sprawach terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego (którym Minister Przemysłu wtedy nie był) - spowodowało to wygaszenie prawa jej zarządu. W ocenie Komisji stało się tak niezależnie od tego w jakiego rodzaju sukcesji (pod tytułem ogólnym czy szczególnym) przejęła w wyniku decyzji Ministra Przemysłu z dnia [...] czerwca 1989 r. (a więc przed 27 maja 1990 r.) sporną działkę nr [...] Spółka "[...]", a także niezależnie od tego czy i ile udziałów miał Skarb Państwa w dniu 27 maja 1990 r. w tej Spółce. Zatem jako nie podlegająca wyłączeniu z komunalizacji i należąc wtedy do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego mienie stanowiące zabudowaną działkę nr [...] stała się ona, w ocenie Komisji, z dniem 27 maja 1990 r. na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 10 maju 1990 r. mieniem gminy na obszarze której była wówczas położona czyli gminy miejskiej Gliwice.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Przedsiębiorstwo Produkcyjno-handlowo-Usługowe [...] Sp. z o.o.. Wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciło, że wydana ona została z naruszeniem:

a) art. 7 i 77 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy dotyczących wykonywania przez skarżącego prawa zarządu nad zabudowaną nieruchomością obejmującą działkę nr [...];

b) art.10 k.p.a., poprzez nie zapewnienie skarżącemu możliwości czynnego udziału w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją;

c) art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (w brzmieniu obowiązującym od 28 lutego 1989 r.) poprzez ustalenie wbrew temu przepisowi, że skarżący nie przejął od Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G., prawa zarządu nad działką nr [...].

W uzasadnieniu skargi skarżące Przedsiębiorstwo przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz argumenty mające przemawiać za uwzględnieniem skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Sądu skarga jest zasadna gdyż zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Poddana kontroli sądowej reformatoryjna decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej zapadła na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 11 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.).

Art. 5 ust. 1 tej ustawy stanowi, że jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 – staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Jednakże zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 pkt 1 składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Z treści omawianych przepisów, a zwłaszcza gdy uwzględnić zakres przedmiotowo-podmiotowy przepisów art. 5 ust. 1 pkt. 1-3 ustawy (tj. mienie należące do przedsiębiorstw państwowych, zakładów i innych jednostek organizacyjnych, dla których organami założycielskimi były rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego), wynika, że wyłączeniu spod komunalizacji na rzecz gminy podlegało mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstw, zakładów lub jednostek organizacyjnych, dla których organami założycielskimi w dniu 27 maja 1990 r. byli wojewodowie lub naczelne organy administracji państwowej.

Istotą rozpatrywanej sprawy było ustalenie i rozstrzygnięcie przez organy administracji orzekające w sprawie, czy w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych z dnia 27 maja 1990 r., sporna nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe) i należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej, czy też była wyłączona z komunalizacji.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że PPHU [...] sp. z .o.o. powstała z przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego p.n. Centrala Handlowa Materiałów Ogniotrwałych w G. Powyższe nastąpiło w trybie art. 29 ust.2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 sierpnia 1990 r. na podstawie decyzji nr [...] wydanej przez Ministra Przemysłu w dniu [...] czerwca 1989 r. Poza sporem jest, że poprzednikowi prawnemu PPHU [...] Sp. z o.o. - Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. - przysługiwało do działki nr [...] prawo zarządu na podstawie decyzji nr [...] Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] kwietnia 1989 r. Natomiast zapis § 4 wskazanej wyżej decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1989 r. jednoznacznie postanowił, że wszystkie składniki majątkowe Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. przekazane zostają Przedsiębiorstwu Produkcyjno- Handlowo- Usługowemu Sp. z .o.o. w .

Podkreślenia wymaga i jest istotne w sprawie, że ideą komercjalizacji dokonanej ustawą z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, było przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Zmiana formy gospodarowania nie pociągała za sobą zmiany właściciela, lecz miała na celu przekształcenie przedsiębiorstwa w podmiot rynkowy przez zasadnicze zmiany systemu zarządzania. Mogła być także ewentualnie etapem pośrednim przed prywatyzacją.

Program ten polegał na przekształceniu przedsiębiorstw w jednoosobowe spółki Skarbu Państwa. Generalnym założeniem miały być :

a) zmiany prawne – funkcje dotychczasowych organów założycielskich przechodziły na Skarb Państwa

b) ekonomiczne – pobudzenie do prorynkowej restrukturyzacji; odchodzenie od branżowego modelu gospodarki państwowej

c) organizacyjne – usprawnienie systemu zarządzania i kontroli w tych jednostkach

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela pogląd skarżącego, że Wojewoda [...] w postępowaniu pierwszoinstancyjnym przeprowadził trafną analizę konsekwencji prawnych zaistniałego przekształcenia, z czego wyprowadził słuszny, poprawny formalnie i logiczny wniosek, że PPHU [...], w następstwie postępowania "przekształceniowego" – przejęło między innymi przysługujący Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych składnik majątkowy w postaci prawa zarządu nad działką nr [...]. Wobec faktu, że Sąd w całości akceptuje rozważania i wnioski organu I instancji w tym zakresie nie ma w tym miejscu konieczności ich cytowania.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że organ II instancji zasadnie wskazał, iż w okresie przed dniem 27 maja 1990 r. państwowe jednostki organizacyjne, w tym przedsiębiorstwa państwowe, uzyskiwały grunty Skarbu Państwa w zarząd w trybie określonym art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22 poz. 99), w użytkowanie na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. Nr 32 poz. 159) lub innych przepisów prawa. Faktem jest także, że zarząd nieruchomościami nie mógł być domniemywany, ani wynikać wprost z aktów ogólnie obowiązujących lecz był ustanawiany dla ściśle określonych składników, w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, albo za zezwoleniem tego organu, na podstawie umowy o przekazanie nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabycie nieruchomości.

Wskazany tryb nie odnosił się jednakże do transformacji legalnie ustanowionego prawa zarządu w drodze komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Argumentacja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, że niezachowanie trybu wskazanego wyżej doprowadziło do wygaśnięcia prawa zarządu sporną działką z powołaniem się na treść nieopublikowanego uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 1992 r. I SA 148/92, jest całkowicie chybiona. Podkreślić bowiem należy, że cytowany wyrok zapadł w okolicznościach faktycznych całkowicie odmiennych od stanu rozpatrywanej sprawy. NSA analizował bowiem czy przedsiębiorstwo "[...]" jest zarządcą gruntu, jako następca prawny przedsiębiorstwa "[...]" przy założeniu, że Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe Budownictwa "[...]" zostało utworzone na podstawie zarządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] stycznia 1990 r. oraz , że aktem tym przydzielono temu przedsiębiorstwu mienie Oddziału nr [...] w [...] Przedsiębiorstwa Transportowo- Sprzętowego Budownictwa "[...]" ( w tym prawo zarządu gruntu).

Z uwagi na powyższe uznać należy, że co do zasady zarzuty zawarte w treści skargi są uzasadnione.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji weźmie powyższe rozważania pod uwagę. Zważy na treść art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, w brzmieniu na dzień od 28 lutego 1989 r, na zapis paragrafu 51 lit. e rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz na treść § 4 decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 8 czerwca 1989 r., który jednoznacznie postanowił, że wszystkie składniki majątkowe Centrali Handlowej Materiałów Ogniotrwałych w G. przekazane zostają Przedsiębiorstwu Produkcyjno- Handlowo -Usługowemu Sp. z .o.o. w G.

W konsekwencji w oparciu o ww. wskazania KKU ponownie wypowie się czy, przedmiotowa nieruchomość podlegała komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Powyższe ustalenia determinują ocenę, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wydając zaskarżoną decyzję uchybiła treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z wadliwą interpretacją art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych.

Mając to na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.