Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 694/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 59, art. 61, art. 103 ust. 2, art. 8 ust 3 i 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508, ze zm.), dalej zwaną "u.p.s.", oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej "k.p.a.", Burmistrz Miasta S. ustalił na rzecz W. F., dalej zwanego "zobowiązanym" lub "skarżącym", odpłatność miesięczną w wysokości [...] zł za pobyt małżonki

- A. F. w Domu Pomocy Społecznej w B. S., dalej jako "DPS", płatną począwszy od dnia 1 lutego 2019 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że swoją decyzją

nr [...] z dnia [...] r. żona zobowiązanego skierowana została do DPS. Zgodnie z Zarządzeniem nr [...] Starosty [...] z dnia 18 stycznia 2018 r. koszt utrzymania mieszkańca DPS wynosił 3.795,85 zł, a zgodnie z Zarządzeniem nr [...] Starosty [...] z dnia 4 lutego 2019 r. koszt utrzymania mieszkańca w DPS od dnia 1 marca 2019 r. wynosi 4.032,60 zł. Kwotę [...]zł pokrywała A. F. (70% jej dochodu).

Przywołując art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s. organ I instancji wskazał,

że pozostałą kwotę winni pokrywać w pierwszej kolejności zstępni przed wstępnymi,

a dopiero w ostatniej kolejności gmina. Na podstawie wywiadu przeprowadzonego

ze zobowiązanym w dniu 25 lutego 2019 r., organ pierwszoinstancyjny ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury oraz dodatku pielęgnacyjnego – z dochodem do miesiąca 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie (emerytura [...] zł i dodatek pielęgnacyjny [...] zł), a od marca 2019 r. w wysokości [...] zł (emerytura [...] zł i dodatek pielęgnacyjny [...] zł). Na tej podstawie Burmistrz stwierdził, że ustalony dochód strony za luty 2019 r. jest wyższy od 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł, o kwotę [...]zł, co pozwala na ustalenie odpłatności za pobyt żony w DPS na kwotę [...]zł. Ponadto, po odliczeniu od dochodu zobowiązanego do odpłatności za pobyt żony w DPS pozostaje mu kwota [...]zł, która nie jest niższa niż 300% kryterium osoby samotnie gospodarującej i tym samym spełniony został warunek zawarty w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s.

Organ dokonał również analizy sytuacji finansowej zobowiązanego, uwzględniając stałe wydatki w wysokości [...] zł miesięcznie, obejmujące: czynsz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, telefon [...] zł, leki [...] zł, internet [...] zł, TV [...] zł, ubezpieczenie samochodu [...] zł, PZU Życie [...] zł, podatek od nieruchomości (mieszkanie) [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, przegląd samochodu [...] zł, opłata wędkarska [...] zł, koszty dojazdów do DPS

w B. S. [...] zł, wydatki związane z wizytą u żony w DPS [...] zł, artykuły, w które zaopatrza żonę w DPS [...] zł.

Na tej podstawie Burmistrz stwierdził, że zobowiązanemu pozostaje do dyspozycji kwota [...]zł miesięcznie, co pozwoliło ustalić zobowiązanie za pobyt żony w Domu Pomocy Społecznej na kwotę [...]zł miesięcznie, gdyż pozostała kwota [...]zł nadal umożliwi stronie normalne funkcjonowanie, nie będzie nadmiernym obciążeniem dochodów zobowiązanego małżonka, co będzie zgodne z regulującymi ten zakres spraw przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Jednocześnie organ I instancji odniósł się do wzrostu wysokości dochodu zobowiązanego od marca 2019 r. wynoszącego [...] zł, tj. [...] zł więcej

w stosunku do dochodu za luty 2019 r. Zmiana dochodu nie przekracza jednak 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty [...]zł i zgodnie

z art. 106 ust 3b u.p.s., nie ma wypływu na ustaloną odpłatność za pobyt żony w DPS.

Od powyższej decyzji W. F. złożył odwołanie, zaskarżając ją

w całości i wnosząc o zmianę decyzji Burmistrza poprzez orzeczenie zaprzestania naliczania spornej opłaty za pobyt małżonki w DPS w okresie, kiedy ustawowe kryterium dochodowe było wyższe od jego dochodu.

W uzasadnieniu odwołujący się wskazał, że obciążono go obowiązkiem comiesięcznego uiszczania kwoty [...]zł tytułem opłat za pobyt małżonki w DPS, poczynając od lutego 2019 r., pomimo że pismem z dnia 5 lutego 2019 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., dalej zwanego "MOPS",

z wnioskiem o zaprzestanie naliczania mu opłat, ponieważ do lutego 2019 r. jego dochód z tytułu pobieranej emerytury wynosił [...] zł, czyli był niższy od wymaganego ustawą 300% kryterium dochodowego (2.107 zł).

Odwołujący się wyjaśnił, że w jego ocenie dodatek pielęgnacyjny niesłusznie doliczono do jego dochodu. Na potwierdzenie powyższej tezy powołał się na brzmienie art. 103 ust. 3 u.p.s. Ponadto stwierdził, że dodatek pielęgnacyjny nie został wymieniony jako dochód w art. 3 pkt 1) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220). Przywołał również treść podjętej dnia 10 grudnia 2009 r. uchwały NSA (I OPS 8/09, LEX nr 531150) dotyczącej zasad przyznawania dodatku mieszkaniowego. Siedmioosobowy skład NSA uznał, że dodatku pielęgnacyjnego z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie wlicza się do limitu dochodu, od którego uzależnione jest przyznanie dodatku mieszkaniowego. Analogiczne rozwiązania należy zastosować przy ustalaniu wysokości dochodu według ustawy o pomocy społecznej. W obu przypadkach bowiem chodzi o ustalenie dochodu w celu przyznania jednej z form pomocy społecznej.

Strona wskazała również na naruszenie przez organ I instancji szeregu zasad postępowania administracyjnego (art. 6, 7, 7a, 8, 9 i 11 k.p.a.). Odwołujący się odniósł się w tym zakresie do zawartej w dniu [...] maja 2014 r. umowy z MOPS, dotyczącej dopłat do pobytu jego małżonki w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie (od dnia 1 kwietnia 2015 r. w kwocie [...]zł). Wskazał, że wbrew ww. przepisom prawa oraz wbrew swoim obowiązkom, MOPS przez okres pobierania przedmiotowych opłat, pomimo iż systematycznie uzyskiwał informację o wysokości dochodu strony, poza jednym wyjątkiem w 2015 r., nie informował odwołującego się o tym, że jego dochód w poszczególnych okresach był niższy od 300% kryterium dochodowego wynikającego z wcześniej przytoczonych przepisów prawa. Tym samym, w ocenie odwołującego się, praktycznie przez cały okres, tj. od dnia 1 października 2015 r. MOPS pobierał od niego opłatę bezpodstawnie i niezgodnie z prawem.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 59 ust. 1 oraz art. 61 u.p.s., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że wniosek strony z dnia 5 lutego 2019 r. dotyczący odmowy wykonania zobowiązań do ponoszenia opłaty za pobyt małżonki w DPS według umowy z dnia [...] maja 2014 r., w którym zobowiązany uznał swoje dochody za niewystarczające sprostaniu podjętego umową zobowiązania i wniósł o ustalenie opłaty według wymagań art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s., został uwzględniony przez organ pierwszej instancji w przeprowadzonym postępowaniu.

Kolegium podkreśliło, że wobec wskazania na podstawie Zarządzenia nr [...] z dnia 4 lutego 2019 r. Starosty miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPSw wysokości 4.032,60 zł i ustalenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r.

w wysokości 701 zł oraz przy uwzględnieniu, że 300% powyższego kryterium wynosi 2103 zł i stanowi limit zwolnienia z opłaty ustalonej na podstawie art. 61 ust. 2 pkt. 2

lit. a) u.p.s., strona jest obowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt żony w Domu Pomocy Społecznej w kwocie [...]zł miesięcznie, jako różnicy między kwotą zwolnioną, a jej nadwyżką ([...] zł – [...] zł = [...] zł) i w takiej wysokości zaskarżoną decyzją opłata została ustalona.

Kolegium odpowiadając na zarzuty skarżącego wyjaśniło, że w ustawie

o pomocy społecznej sposób ustalania dochodu został określony w art. 8 ust. 3

i zgodnie z tą normą za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W ocenie organu odwoławczego, z powyższego sformułowania wynika jednoznacznie, że wszelkie dochody, które nie zostały wprost przez ustawodawcę wskazane jako niezaliczane do dochodów, należy traktować jako dochód. W art. 8 ust. 4 u.p.s. natomiast zawarty został katalog zamknięty dochodów, których uzyskanie nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu spełnienia przez ubiegającego się o świadczenie kryterium dochodowego. Poza wymienionymi w nim dochodami, przy uwzględnieniu wskazanych w art. 8 ust. 3 ustawy pomniejszeń, każde przysporzenie majątkowe, bez względu na tytuł prawny i źródło uzyskania należy uznać za dochód. Do katalogu tego nie należy dodatek pielęgnacyjny, podlega więc wliczeniu do dochodu. Ponadto, pojęcie dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej nie jest tożsame z definicją dochodu na gruncie przepisów ustawy o dodatku mieszkaniowym, gdyż regulacje te nie są wzajemnie powiązane. W związku z powyższym brak było podstaw prawnych do przyjęcia stanowiska skarżącego w tym zakresie.

Kolegium nie zgodziło się również z interpretacją skarżącego dotyczącą wymagań art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) w sprawie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej świadczeniobiorcy przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej ustalenia opłaty na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 ustawy. Wskazało, że obowiązek alimentacyjny małżonków w czasie trwania małżeństwa wynika z art. 27 ww. ustawy, który stanowi, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspakajania potrzeb rodziny (także współmałżonka), którą przez swój związek założyli.

Organ odwoławczy podkreślił, iż zawarcie umowy ma na celu umożliwienie małżonkowi, wstępnym i zstępnym ponoszenie wyższych opłat aniżeli wynika

to z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Zawarcie umowy na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. służy określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt, natomiast obowiązek wnoszenia opłaty wynika z ustawy i określony jest w decyzji administracyjnej. W aktach sprawy Kolegium stwierdziło brak potwierdzenia, iż umowa z dnia [...] maja 2014 r. została przez stronę podpisana pod jakimkolwiek przymusem. Ponadto, zauważyło, że sam odwołujący się stwierdził, że co 6 miesięcy była ona omawiana w trakcie wywiadów środowiskowych i nie wnosił do niej pisemnych uwag. Natomiast odstąpiono od niej na jego pisemny wniosek z dnia 5 lutego 2019 r.

Powyższą decyzję W. F. zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając jej naruszenie zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organ miał obowiązek z urzędu podjąć wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, czego niestety w przedmiotowym postępowaniu skarżony organ rażąco zaniechał.

Obowiązkiem organu było zbadanie i przeanalizowanie akt sprawy, czy procedura ustalania wysokości jego odpłatności za pobyt żony A. F.

w DPS była przez cały okres przeprowadzana przez MOPS zgodnie z prawem, czy też z rażącym naruszeniem prawa.

Kolegium na ostatniej stronie uzasadnienia zaskarżonej decyzji zauważyło,

że umowa z dnia [...] maja 2014 r. została przez stronę podpisana rzekomo dobrowolnie, jednak SKO wbrew wymogom prawa nie wzięło pod uwagę faktu, że w § 2 pkt 7 ww. umowy MOPS zastrzegł, że "w przypadku braku zgody osoby bliskiej na ustalenie odpłatności w wysokości wynikającej z art. 61 ust.2 pkt 2 u.p.s., MOPS przysługuje prawo dochodzenia opłaty stosownie do postanowień przywołanej ustawy’’; w przekonaniu strony i tak mu to wówczas przedstawiły przedstawicielki MOPS - w przypadku odmowy przez niego podpisania umowy, była to groźba wszczęcia egzekucji administracyjnej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium powołuje się na decyzję MOPS

z dnia [...] r., ustalającą odpłatność za pobyt małżonki skarżącego w DPS sugerując, iż decyzja ta została zmieniona dopiero decyzją z dnia [...] r.

- w rzeczywistości decyzja z dnia [...] r. była przez MOPS zmieniana wcześniej wielokrotnie:

. w dniu [...] r. (Nr [...]);

. w dniu [...] r. (Nr [...]);

. w dniu [...] r. (Nr [...]);

. w dniu [...] r. (Nr [...]);

. w dniu [...] r. ([...]

. w dniu [...] r. ([...]

Ponadto, pismem z dnia 4 września 2015 r. (Nr [...]) MOPS poinformował skarżącego o zmianie wysokości wnoszonej przez niego opłaty za pobyt żony w DPS.

Organ odwoławczy nie uwzględnił faktu, iż w żadnym przypadku dotyczącym

ww. poszczególnych decyzji, MOPS nie informował skarżącego przed ich wydaniem ani o wszczęciu danego postępowania, ani o przysługujących mu prawach (art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art.10 k.p.a., a także art. 61 § 4 k.p.a.), wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, doręczając mu jedynie ww. decyzje; w przekonaniu strony skarżącej każda z ww. decyzji jest z podniesionych względów nieważna z mocy prawa.

Twierdzenie Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż rzekomo

co 6 miesięcy sporna umowa była ze skarżącym omawiana w trakcie wywiadów środowiskowych jest oczywistą nieprawdą, ponieważ nie omawiano z nim treści umowy, tylko sytuację materialnobytową.

Organ II instancji nieprawdziwie sugeruje, iż od umowy z dnia [...] maja 2014 r.

z MOPS skarżący odstąpił na pisemny wniosek z dnia 5 lutego 2019 r.,

w rzeczywistości bowiem żadnej informacji o tym od MOPS nie otrzymał, przeciwnie,

w decyzji z dnia [...] r., MOPS wskazał, że: "w przypadku braku wpłaty

w wyznaczonym terminie MOPS w S. podejmie działania w celu przymusowego ściągnięcia zadłużenia wraz z kosztami upomnienia oraz postępowania egzekucyjnego, w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji". Wbrew sugestiom Kolegium trudno w takiej sytuacji mówić o dobrowolności wpłat.

Organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do wniosku skarżącego zawartego w odwołaniu o wstrzymanie wykonania pkt 2 decyzji MOPS; w pkt 1 decyzji z dnia [...] r. MOPS wskazał, że płatność ma nastąpić dopiero w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się ww. decyzji; w pkt 2 tej decyzji ww. zastrzeżenia zabrakło; pomimo jego wniosku w odwołaniu o wyjaśnienie tych kwestii i rozbieżności, Kolegium do tego w żaden sposób się nie ustosunkowało.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2

i ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s.; oprócz ww. wymienionych przepisów skarżący odwołał się również do brzmienia art. 8 ust.1 pkt 1 i art. 103 ust. 3 u.p.s. Wskazał przy tym,

że dodatek pielęgnacyjny nie został wymieniony jako dochód w art. 3 pkt 1) ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2018 r.

poz. 2220). Jednak Naczelny Sąd Administracyjny podjął dnia 10 grudnia 2009 r. uchwałę sygn. akt I OPS 8/09, dotyczącą zasad przyznawania dodatku mieszkaniowego i uznał, że dodatku pielęgnacyjnego z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie wlicza się do limitu dochodu, od którego uzależnione jest przyznanie dodatku mieszkaniowego. Analogiczne rozwiązania należy zastosować przy ustalaniu wysokości dochodu według ustawy o pomocy społecznej, w obu przypadkach bowiem chodzi o ustalenie dochodu w celu przyznania pewnej formy pomocy społecznej.

Zdaniem skarżącego, Kolegium podobnie jak MOPS nie wskazało żadnego przepisu prawa, z którego wynikałoby, że dodatek pielęgnacyjny wlicza się do dochodu z uwzględnieniem kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 u.p.s., przepis ten o dodatku pielęgnacyjnym przecież nie wspomina.

Mając powyższe na uwadze w ocenie skarżącego stanowisko Kolegium podobnie jak stanowisko organu I instancji jest niezgodne z zasadą rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, wyrażoną w art. 7a § 1 k.p.a. Ponadto, organ odwoławczy nie rozstrzygając wniosku strony o zwrot nadpłaconej kwoty naruszył nie tylko art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s., ale także art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na to, że dochód skarżącego we wskazanych w odwołaniu okresach był niższy od wymaganego ustawą 300% kryterium dochodowego - MOPS w spornym okresie nie miał podstawy prawnej do pobierania od niego przedmiotowej opłaty. W ocenie skarżącego oznacza to, że po jego stronie powstała znacząca nadpłata spornych opłat. Zasadny był zatem wniosek zawarty w odwołaniu o zwrot nadpłaconej kwoty, do którego Kolegium się nie odniosło.

Strona w uzasadnieniu skargi, tak jak uprzednio w odwołaniu, podniosła również zarzut dotyczący naruszenia przez organy obu instancji zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 8, 9 i 11 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

W związku z zarzutami skargi na wstępie należy podkreślić, że przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] r. ustalającą skarżącemu odpłatność za pobyt jego żony A. F. w DPS

w B. S. na okres od dnia 1 lutego 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Podkreślenie tego faktu jest o tyle istotne, bowiem z treści skargi wynika, że oczekiwaniem skarżącego byłoby, aby Sąd sprawdził, czy procedura ustalania wysokości jego odpłatności za pobyt żony w DPS była zgodna z prawem. Skarżący wskazuje, że również w okresie poprzedzającym wydanie ww. decyzji procedura ta była rażąco niezgodna z prawem.

Należy wyjaśnić, że w ramach skargi na decyzję Kolegium z dnia [...] r. Sąd nie bada wszystkich decyzji, jakie wydał Burmistrz S. w latach poprzednich. Owe decyzje stały się prawomocne, skoro nie zostały od nich wniesione odwołania. Sąd przedmiotem kontroli objął wyłącznie zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza S. z dnia [...] r.

Badane rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia

12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.). Zgodnie

z art. 59 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu opieki społecznej. W myśl art. 60 tej ustawy, pobyt w domu opieki społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (...). Art. 61 ust. 1 u.p.s. stanowi zaś, że obowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Z kolei w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., w sytuacji, gdy koszty pokrywane są przez członka rodziny mieszkańca ich wysokość jest ustalana w umowie zawartej

w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że organ pomocy społecznej nie może zmusić członka rodziny do zawarcia umowy w przedmiocie ponoszenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej. Odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat skutkuje wydaniem stosownej decyzji ustalającej wysokość tych opłat.

Analizując mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa, Sąd nie podzielił poglądu skarżącego o zasadności odwołania się do definicji dochodu określonej w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepisy tej ustawy, w tym zawarte w nim definicje, nie mają zastosowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Kwestie te regulują przepisu ustawy o pomocy społecznej.

Wspomniana ustawa o pomocy społecznej zawiera kompleksowe uregulowania w kwestiach przedmiotowej pomocy i brak jest przesłanek, aby przy ocenie spełniania przez skarżącego kryterium dochodowego brać pod uwagę uregulowania znajdujące się w innych aktach prawnych, skoro przepisy wspomnianej ustawy do nich nie odsyłają. (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2016 r. sygn. I OSK 162/15, dostępny w Internecie). Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Stosownie do postanowień art. 8 ust. 4 u.p.s., do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 690 oraz z 2019 r. poz. 730 i 752), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz.U. z 2018 r. poz. 276 oraz z 2019 r. poz. 752), w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1373 oraz z 2019 r. poz. 752), w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2014 r. poz. 1001, z 2018 r. poz. 1552 oraz z 2019 r. poz. 730 i 752), w art. 10a ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz.U. poz. 1824, z 2010 r. poz. 1465, z 2011 r. poz. 696 oraz z 2019 r. poz. 752) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 oraz z 2018 r. poz. 107, 138, 650, 1000 i 1076), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2018 r. poz. 998 i 1076);

8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz.U. z 2018 r. poz. 1272);

9) świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529);

10) nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz.U. z 2012 r. poz. 392, z 2015 r. poz. 1064, z 2018 r. poz. 1669 oraz z 2019 r. poz. 271).

Z przepisów cytowanej ustawy nie wynika, aby możliwe było niezaliczenie do dochodu dodatku pielęgnacyjnego. Brak wskazania tego świadczenia w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, jako dochodu podlegającego odliczeniu na potrzeby uzyskania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej sprawia, że uzasadnionym jest jego wliczenie w poczet sumy miesięcznych przychodów (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3136/15, dostępny w Internecie).

Z przepisów art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. wynika nie tylko, że pojęcie dochodu zostało jednolicie zdefiniowane na potrzeby ustalania wszelkich świadczeń z pomocy społecznej, a więc zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych, ale także, że składniki, które się od przychodu odlicza zostały taksatywnie wymienione w art. 8 ust. 3 u.p.s.,

i wreszcie, że konstrukcja prawna odliczania określonych składników od przychodu (art. 8 ust. 3 u.p.s.) i niewliczania do dochodu określonych składników (art. 8 ust. 4 u.p.s.) nie pozwala na rozszerzającą interpretację ww. przepisów, gdyż wyliczenia zawarte w tych przepisach mają charakter enumeratywny (vide: wyrok NSA z dnia 1 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1572/15, dostępny w Internecie).

W związku z tym, w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s., organy obu instancji, przy obliczaniu uzyskiwanego przez skarżącego dochodu były zobligowane wziąć pod uwagę otrzymywanie przez niego dodatku pielęgnacyjnego. Skoro zatem na dochód skarżącego w marcu 2019 r. składały się emerytura w wysokości [...] zł i dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, to dochód wyniósł [...] zł.

300% kwota kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 2.103 zł została przekroczona przez dochód skarżącego o [...] zł. Z tego względu decyzja określająca taką wysokość opłaty należną za pobyt żony skarżącego w DPS została obliczona prawidłowo, a skarżący bezpodstawnie domaga się jej pomniejszenia o kwotę stanowiącą dodatek pielęgnacyjny.

Sąd nie może uwzględnić podnoszonej przez skarżącego argumentacji odwołującej się do podjętej dnia 10 grudnia 2009 r. uchwały NSA, sygn. akt I OPS 8/09, dotyczącej zasad przyznawania dodatku mieszkaniowego. Nie jest możliwe automatyczne przenoszenie wniosków płynących z uchwały NSA podjętej na gruncie przepisów innych ustawy na grunt niniejszej sprawy, bowiem stosowanie takich analogii jest w prawie niedopuszczalne.

Sąd uznał, że w przypadku gdy skarżący poinformował organ o tym, że nie zamierza już dalej uiszczać opłat z tytułu pobytu jego małżonki w DPS, organ miał obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uwzględniając maksymalną dopuszczalność obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 u.p.s. Obowiązek wnoszenia ww. opłaty kreuje właśnie decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty wydana na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s.

Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że w poprzednich okresach uiszczał kwotę wyższą niż byłaby wymagana na mocy obowiązujących przepisów, po pierwsze nie jest okolicznością istotną z punktu badania legalności zaskarżonej decyzji. Po drugie, przepisy ustawy o pomocy społecznej przewidują możliwość uiszczania wyższych opłat, niż wynikałoby to z decyzji, jeżeli strona zadeklaruje w stosownej umowie, że takowe zobowiązuje się wpłacać. Skoro skarżący deklarował możliwość uiszczania wyższych opłat i je faktycznie wpłacał w oparciu m.in. o umowę z dnia [...] maja 2014 r., to ewentualne motywy takiego działania lub próba cofnięcia skutków zawartej umowy z powołaniem się na złożenie błędnego oświadczenia woli, nie należy do domeny prawa administracyjnego, lecz prawa cywilnego, zaś ich dochodzenie możliwe jest przed sądem cywilnym.

Odnośnie wydania decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, należy zauważyć, że może ona obejmować okres przed jej wydaniem, a więc oddziaływać wstecz. Od momentu przyjęcia do domu pomocy rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. jest odpłatny. Nie w każdym przypadku będzie możliwe wydanie decyzji ustalającej opłatę za pobyt jednocześnie z decyzją o skierowaniu do takiego domu. Tymczasem zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, gdyż decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego (por. m.in. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2019 r. sygn. I OSK 1236/19, dostępny w Internecie). Z tego względu, organ I instancji odmiennie określił termin wymagalności opłaty określonej w decyzji, bowiem wydał ją dnia [...] r., zaś obowiązek dotyczył również miesięcy lutego i marca 2019 r.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że dochód skarżącego został ustalony

w prawidłowy sposób, pozwalał organom na stwierdzenie, że przewyższa on kwotę [...]% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. To zaś stanowiło dostateczne uzasadnienie dla ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt jego małżonki

w DPS w taki sposób, że kwota dochodu pozostająca po ustaleniu opłaty nie jest niższa niż kwota [...]% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem,

a w szczególności nie narusza art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) i art. 8 ust. 3 u.p.s.

W konsekwencji należało stwierdzić, że wbrew zarzutom sformułowanym

w skardze, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, co uzasadniałoby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Z podanych wyżej powodów skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny Szczecinie orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).