Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 19/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 71a
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca) Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwot nieprzekazanych przez dłużnika wierzytelności I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2018 r. (nr [...]) – wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.

z 2017 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.) oraz w związku z art. 18, art. 71a § 1 oraz art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy) – po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez "A" (dalej: strona skarżąca, spółka, dłużnik zajętej wierzytelności) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] – [...] (dalej: NUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z [...] września 2018 r., (nr [...]), którym organ określił wysokość kwot nieprzekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności w związku z realizacją zajęcia wierzytelności w wysokości [...] zł – utrzymał

w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że NUS prowadzi wobec "B" (obecnie: "C"., dalej: strona zobowiązana) postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych. W toku postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem

z [...] września 2017 r. dokonał zajęcia wierzytelności w "A" Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności

[...] września 2017 r., a stronie zobowiązanej [...] września 2017 r. W piśmie z [...] stycznia 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, że uznaje wierzytelności

i zobowiązał się do realizacji zajęcia.

W dniach [...] czerwca 2018 r. – [...] lipca 2018 r. organ egzekucyjny przeprowadził u dłużnika zajętej wierzytelności kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.

W toku czynności kontrolnych dłużnik zajętej wierzytelności przedstawił m.in. dwie umowy zawarte pomiędzy "B" a "A" Przedmiotem umowy z [...] lutego 2017 r. było odpłatne przekazanie [...] przedsiębiorstwa "B". na rzecz "A". oraz rynku z pakietem klientów przez "B". na rzecz "A". Przedmiotem umowy zawartej w dniu [...] marca 2017 r. było świadczenie pracy zatrudnionych pracowników firmy "B". na rzecz firmy "A", wykonywanie pracy handlowej, mającej na celu pozyskiwanie nowych klientów firmy, obsługa istniejącego portfela klientów, praca zespołu Call Center, tworzenie projektów graficznych dla firmy, prezentacji wizualizacji, obsługa biura, poczty kurierów, pracowników biurowych i mobilnych. Ponadto w toku kontroli przedłożono porozumienie z [...] lipca 2017 r. pomiędzy "B" a "A" w kwestii wypłat wynagrodzeń dla pracowników spółki "B". i umowę o refakturach kosztów z [...] kwietnia 2017 r. Strona skarżąca przedłożyła także oświadczenia o kompensatach. W piśmie z [...] lipca 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności wyjaśnił, że kompensaty zostały rozliczone w spółkach jako kompensaty trójstronne. Wyniki kontroli zostały utrwalone w protokole kontroli.

Postanowieniem z [...] września 2018 r. NUS określił wysokość kwot nieprzekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności w związku z realizacją zajęcia wierzytelności w wysokości [...] zł. Organ I instancji zauważył, że dłużnik zajętej wierzytelności nie poinformował organu o zawarciu ze stroną zobowiązaną umów kompensat. Podniósł, że po dniu zajęcia, tj. [...] września 2018 r., na rzecz strony zobowiązanej przypadały płatności za świadczone usługi i wynajem biura

z [...] faktur. Organ I instancji wskazał, że według oświadczenia prokurenta strony skarżącej, faktury te zostały rozliczone poprzez kompensatę wzajemnych należności i zobowiązań między kontrahentami (na dowód czego przedłożono oświadczenia

o kompensatach). Ponadto – według oświadczenia prokurenta kompensaty były rozliczane jako kompensaty trójstronne. Organ egzekucyjny wskazał, że po weryfikacji 6 faktur, których termin płatności minął ([...]), uznał, że – wbrew twierdzeniom prokurenta spółki – nie doszło do zapłaty należności wynikających

z tych faktur przez kompensatę. Należności te powinny być więc przekazane organowi egzekucyjnemu tytułem realizacji zajęcia. Organ egzekucyjny stwierdził,

że na podstawie przedłożonych dokumentów nie może uznać skuteczności dwustronnych kompensat, bowiem powstanie wierzytelności dłużnika wobec strony zobowiązanej nie zostało udowodnione. Zakwestionował także skuteczność kompensaty trójstronnej.

W zażaleniu strona skarżąca podniosła, że w toku kontroli przedłożyła stosowne dokumenty usprawiedliwiające brak realizacji zajęcia. Wskazała,

że należności wynikające z faktur: [...] zostały uregulowane w całości. W okresie bowiem od [...] czerwca 2017 r. do [...] września 2017 r. zostały skompensowane. Na dowód powyższego, przedstawiła wyciąg z rachunku bankowego "B" potwierdzający, że w tym okresie dokonała szeregu przelewów na konto Spółki tytułem "zwrot zaliczki" na łączną kwotę [...] zł.

DIAS postanowieniem z [...] listopada 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wskazał, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w sprawach nieuregulowanych przez tę ustawę stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Powołał następnie treść art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. Zauważył, że kwestią sporną w sprawie było to, czy dłużnik zajętej wierzytelności miał obowiązek realizować zajęcie egzekucyjne, czy też miał prawo do odstąpienia od realizacji zajęcia w związku z kompensatami. W ocenie organu odwoławczego dłużnik zajętej wierzytelności nie udowodnił, aby kompensaty usprawiedliwiały zaniechanie realizowania zajęcia egzekucyjnego. Podkreślił, że prokurent strony skarżącej w toku postępowania przedstawił dwa różne sposoby regulowania wierzytelności z faktur strony zobowiązanej – poprzez dwustronną umowę kompensaty, natomiast w piśmie z [...] lipca 2018 r. wskazał, że umowa kompensat była umową trójstronną zwartą pomiędzy spółkami i prokurentem. W oświadczeniach o dokonywaniu dwustronnych kompensat – zdaniem organu odwoławczego – nie wyszczególniono, które wierzytelności były objęte kompensatą i nie wskazano dokumentów, z których one wynikają. W oświadczeniach tych wymieniono jedynie kwotę. Strona skarżąca powinna była wskazać, które konkretnie wierzytelności były objęte kompensatą

i uczynić to w taki sposób, aby możliwe było bezsprzeczne ustalenie istnienia wierzytelności przedstawionej do potrącenia. W konsekwencji, w ocenie organu odwoławczego, nie można uznać, że umowa kompensaty wywołała oznaczony w niej skutek - czyli wygaśnięcie wzajemnych zobowiązań. W ocenie DIAS, stan faktyczny sprawy nie potwierdzał, aby doszło do zawarcia umowy kompensaty trójstronnej.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał faktury przedstawione w toku kontroli przez stronę skarżącą, wystawione na nią przez stronę zobowiązaną. Podniósł, że strona skarżąca wskazała w toku kontroli, że należności wynikające z faktur nr: [...] zostały umorzone przez potrącenie i na dowód powyższego załączyła do akt sprawy oświadczenia o kompensatach. Dodatkowo prokurent załączył wyciąg z rachunku bankowego, stanowiącego potwierdzenie, że

w okresie od [...] czerwca 2017 do [...] września 2017 r. (czyli przed dokonaniem zajęcia wierzytelności) zostały wpłacone środki przez prokurenta - pracownika strony skarżącej "zwrot zaliczki", które pokryły faktury [...]. W ocenie organu jednak przedstawione do akt sprawy dokumenty nie stanowią dowodu na to, że przelewy, nazwane "zwrot zaliczki" faktycznie pokryły wskazane faktury. W ocenie organu nie jest zatem możliwe jednoznaczne stwierdzenie, kiedy i które należności były kompensowane. W związku z tym nie można uznać, że umowa kompensaty wywołała skutek w postaci umorzenia należności. Dlatego też należności wynikające z tych faktur – do wysokości kwoty zaległości, czyli [...] zł – powinny być przekazane organowi egzekucyjnemu tytułem realizacji zajęcia.

W skardze do Sądu strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia lub uchylenie tego postanowienia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia albo przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w celu uzupełnienia materiału dowodowego

o konkretne ustalenia w zakresie wymagalności zajętych wierzytelności, ewentualnie o uchylenie postanowień wydanych w I i II instancji w całości i umorzenie postępowania w sprawie oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., 2) art. 71a § 9, art. 71b, art. 89 oraz art. 91 u.p.e.a. poprzez błędne ich zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane

w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie,

z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ponadto Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z uchybieniem prawa uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia były przepisy powołanej już ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności

w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Jak stanowi art. 91 u.p.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Stosownie do art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. W myśl art. 71 § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie,

w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.

Z powołanych przepisów wynika, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie określające dłużnikowi wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności przysługujących zobowiązanemu, jeżeli doszło do zajęcia

w stosownym trybie tych wierzytelności, a dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Okoliczność zajęcia wierzytelności strony zobowiązanej przysługujących jej wobec strony skarżącej, zawiadomieniem doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności [...] września 2017 r. jest bezsporna i niekwestionowana. Ponadto dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, że uznaje wierzytelności i zobowiązał się do realizacji zajęcia. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w sprawie było natomiast ustalenie, czy dłużnik zajętej wierzytelności miał obowiązek realizować zajęcie egzekucyjne, czy też zostały spełnione przesłanki uprawniające do odstąpienia od realizacji zajęcia w związku

z kompensatami. Do rozważenia pozostaje zatem kwestia "bezpodstawnego uchylania się" od przekazania zajętej wierzytelności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie,

że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 20 października 2016 r., II FSK 2831/14, 16 września 2016 r., II FSK 2287/14, z 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06).

Okoliczność kompensaty, na którą powoływała się strona skarżąca, co do zasady, stanowi zatem podstawę prawną pozwalającą uchylić się dłużnikowi zajętej wierzytelności od spełnienia świadczenia. W sprawie, w ocenie DIAS dłużnik zajętej wierzytelności nie udowodnił, aby kompensaty usprawiedliwiały zaniechanie realizowania zajęcia egzekucyjnego. Zdaniem Sądu natomiast okoliczność ta nie została prawidłowo wyjaśniona, a ustalenia faktyczne dokonane przez organ w tym zakresie budzą wątpliwości.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że strona skarżąca w toku postępowania wskazywała, że nie miała obowiązku realizowania zajęcia egzekucyjnego, ponieważ należności z faktur, które były wymagalne zostały umorzone przez kompensatę. Na dowód tego twierdzenia przedłożyła porozumienie z [...] lipca 2017 r. zawarte między "B". a "A"., w którym strony ustaliły, że wynagrodzenie dla pracowników spółki "B" może być wypłacane z konta "A" Wypłacone wynagrodzenia zgodnie z listą płac miały być kompensowane

z należnościami za faktury wystawione przez spółkę "B". Dodatkowo wyjaśniła, że kompensaty zostały rozliczone jako kompensaty trójstronne. Wskazano, że pracownik spółki "A" – A.K., pobierała zaliczki przelewem z konta spółki tytułem "zaliczka", następnie tymi środkami regulowała zobowiązania spółki "B" do innych podmiotów, tym samym zaliczając te opłaty, jako płatność za wymagane faktury

i zobowiązania przez "B" Na dowód tej okoliczności przedłożono wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynikają wpłaty określonych kwot na rzecz A.K. pod tytułem "zwrot zaliczki". Dłużnik zajętej wierzytelności przedstawił również faktury, które potwierdzają istnienie zajętej wierzytelności, a także oświadczenia o dokonaniu dwustronnych kompensat.

W oświadczeniach tych wskazano kwotę, której dotyczyła kompensata i że są one wynikiem wzajemnych zobowiązań wynikających z zawartych umów z: [...] lutego 2017 r., [...] marca 2017 r. i [...] kwietnia 2017 r.

Zdaniem Sądu okoliczności, na które powoływała się strona skarżąca nie zostały prawidłowo przeanalizowane i wyjaśnione przez organ odwoławczy. Organ II instancji wskazując, że nie kwestionuje faktu zawarcia dwustronnej umowy kompensaty między spółkami, jednocześnie przyjął, że w sprawie niemożliwe było ustalenie, które należności były objęte kompensatą. Podkreślił, że strona skarżąca nie wskazała danych umożliwiających identyfikację umorzonych należności. Zauważyć przy tym należy, że niewątpliwie w interesie strony skarżącej było przedłożenie takich dokumentów i takich informacji, które w sposób jasny

i precyzyjny pozwoliłyby ustalić sposób dokonania kompensaty i z których wynikałoby bezspornie, które wierzytelności zostały umorzone. Strona skarżąca tego nie uczyniła. Przedłożone dokumenty nie pozwoliły na prawidłowe i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy. Nie zwalniało to jednak organu odwoławczego

z obowiązku przestrzegania wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmowania wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Obowiązkiem organu było także wszechstronne zgromadzenie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 i art. 80 k.p.a.) i odzwierciedlenie poczynionych w sprawie ustaleń w uzasadnieniu wydanej decyzji (postanowienia), zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Nieustalenie przez organ spornych faktów, które miały zasadnicze znaczenie dla sprawy, stanowiło naruszenie reguł procedowania, co z kolei mogło mieć wpływ na treść orzeczenia kończącego postępowanie

w sprawie.

W ocenie Sądu kwestią sporną i wymagająca wyjaśnienia pozostaje mechanizm kompensat dokonywanych przez Spółki. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego niemożliwe jest ustalenie sposobu dokonywania wzajemnych kompensat między spółkami i prokurentem jednej ze spółek. Z materiału dowodowego nie wynika również, które wierzytelności zostały umorzone poprzez kompensaty. Organ nie wezwał strony skarżącej do wyjaśnienia stwierdzonych wątpliwości poprzez chociażby złożenie przez nią szczegółowego opisu mechanizmu kompensat oraz porozumienia w sprawie kompensaty trójstronnej. Przyjął natomiast – opierając się na przedłożonych przez stronę skarżącą dwustronnych oświadczeniach o kompensatach – że spółki zawarły dwustronną umowę kompensaty i doszedł do przekonania, że strona skarżąca nie udowodniła faktu zawarcia umowy kompensaty trójstronnej. Nie rozważył natomiast możliwości składania dwustronnych oświadczeń o kompensacie w ramach wielostronnej umowy kompensaty.

Istotne znaczenie ma przy tym zrozumienie specyfiki kompensat wielostronnych. W przypadku umów (porozumień) wielostronnych z udziałem wielu podmiotów (co najmniej trzech) mamy do czynienia z jednej strony z umową wielu podmiotów, a jednocześnie w jej obrębie dochodzi do umownych relacji dwustronnych między bezpośrednimi kontrahentami, na podstawie istniejących tylko między nimi więzi prawnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2005 r., sygn. akt V CSK 68/05- LEX, nr 171286). W doktrynie, jak i w praktyce wykształciło się pojęcie kompensat jako formy bezgotówkowego regulowania zobowiązań w obrocie gospodarczym, u których podstaw leży zawarta w granicach swobody umów (art. 3531 k.c.), umowa zainteresowanych stron, istotą której jest doprowadzenie do zaspokojenia określonych zobowiązań w określonej kwocie (por. wyrok SN z 17 grudnia 1998 r., II CKN 849/98- OSNC 1999 r., nr 7-8, poz. 128, wyrok z 16 grudnia 2004 r. V CK 332/04, 20 grudnia 2005 r. V CSK 68/05). Z uwagi na fakt, że poszczególni uczestnicy takiego wielostronnego porozumienia nie są względem siebie dłużnikami i wierzycielami, umowa taka nie nosi cech potrącenia ustawowego bądź umownego. W przypadku takich porozumień, pomiędzy pierwszą a drugą stroną, drugą i trzecią i tak aż do stosunku zamykającego łańcuch kompensacyjny nie dochodzi do potrącenia

w ustawowym tego słowa znaczeniu. Działanie uczestniczących w nim podmiotów polega w zasadzie na tym, że każda strona wielostronnego porozumienia daje swojemu kontrahentowi polecenie spełnienia przysługującego jej świadczenia (wierzytelności) na rzecz następnej po niej stronie węzła łańcucha kompensacyjnego. W ten sposób następuje wirtualny "przelew" określonej kwoty na kolejną stronę porozumienia, aż do momentu jej umorzenia w drodze powiązań pomiędzy ostatnim a pierwszym uczestnikiem porozumienia. Rozliczenie pomiędzy uczestnikami porozumienia następuje według przyjętych w nim reguł. Dla skutecznego zawarcia takiego wielostronnego porozumienia (umowy) niezależnie od przyjętej formy konieczne jest złożenie oświadczeń woli przez wszystkich uczestników. Aby można było przyjąć, że doszło do rozliczenia w tej formie, to musi mieć podstawę i być zaakceptowane przez wszystkich jego uczestników (por. wyrok Sądu Apelacyjnego

w Katowicach z 18 listopada 2010 r., sygn. akt V ACa 408/10).

W konsekwencji zatem w ramach wielostronnych porozumień kompensacyjnych dochodzi do zawarcia umowy między kilkoma podmiotami (co najmniej trzema), a następnie w ramach takiej umowy zawierane są umowne relacje dwustronne. W przypadku więc wielostronnych umów kompensacyjnych

nie wszystkie jej strony są wobec siebie dłużnikami i wierzycielami, dlatego też umowy takie nie noszą cech potrącenia umownego lub ustawowego. Relacja dłużnik – wierzyciel zachodzi między dwoma następującymi po sobie podmiotami oraz między podmiotem występującym na początku i na końcu takiego porozumienia.

W ramach kompensaty trójstronnej dochodzi więc do kompensaty pomiędzy dwoma następującymi po sobie stronami porozumienia w wyniku łączących je zobowiązań. W konsekwencji zatem w ramach trójstronnej umowy kompensaty mogą być składane dwustronne oświadczenia o kompensacie przez dwa podmioty uczestniczące w danym porozumieniu, które są ze sobą powiązane określonymi więzami prawnymi (zobowiązaniami).

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie wskazania Sądu co do konieczności należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim organ – jako gospodarz prowadzonego postępowania administracyjnego – powinien zebrać materiał dowodowy pozwalający usunąć wątpliwości istniejące w sprawie, o których była już mowa. W szczególności rzeczą organu będzie ustalenie mechanizmu dokonywanych kompensat i zbadanie wzajemnych relacji prawnych występujących między spółkami i A.K., zbadanie rodzaju porozumienia, w ramach którego kompensaty były dokonywane

i w końcu wyjaśnienie, czy kompensaty doprowadziły do umorzenia tych należności, które strona skarżąca miała obowiązek przekazać organowi. W interesie strony skarżącej powinno być natomiast współdziałanie z organem w celu wyjaśnienia spornych okoliczności.

Z przytoczonych powodów Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. (punkt I sentencji).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. (punkt II sentencji).Na zasądzoną tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę składał się wpis od skargi

w wysokości 100 zł.