Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 243/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od orzeczenia wydanego na podstawie art.138 par.2 k.p.a.
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 15, art. 75 par. 1 i 2, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 i 3, art. 136 par. 1, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 64e, art. 151a par. 2, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 24 lipca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędzia NSA Bogusław Klimowicz, Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2019 roku sprawy ze sprzeciwu S. B. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala sprzeciw; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi – adwokat I. P. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.tp.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania S. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Ż. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z dnia [...] r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na A.J., na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej k.p.a., uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 18 grudnia 2018 r. S. B. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A.J.

Organ I instancji decyzją wymienioną w osnowie odmówił przyznania S. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż A. J. jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 7 sierpnia 2018 r. znak: [...] wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.). S. B. złożyła oświadczenie, że rezygnuje i nie podejmuje zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej od dnia 1 listopada 2018 r. ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad mamą. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni sprawuje stałą i osobistą opiekę nad mamą. Jednak ze względu na to, że znaczny stopień niepełnosprawności A. J. datuje się od dnia 6 sierpnia 2018 r., a niepełnosprawność istnieje od dnia 11 lipca 2017 r., czyli po ukończeniu przez nią 25 roku życia, organ I instancji odmówił S. B. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji S. B. wniosła odwołanie. Odwołująca się podniosła, że mama ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga cały czas całodobowej opieki, którą zainteresowana sprawuje. Wskazała, iż odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, iż niepełnosprawność mamy powstała za późno uważa za niesprawiedliwą.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło decyzję Wójta Gminy Ż. z dnia [...] r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej u.ś.r.).

Przytaczając treść art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b, art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. Kolegium wskazało, że przywołany przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy interpretować mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej osobom, które podejmując się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Świadczenie to ma być częściową rekompensatą dochodu utraconego z powodu rezygnacji z pracy zarobkowej. Świadczenie określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Zatem jeżeli osoba, nad którą sprawowana jest opieka nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/G1 639/17 - Lex nr 2437760).

Dalej organ odwoławczy podniósł, iż w sprawie niniejszej kwestią sporną pozostaje uprawnienie odwołującej się do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką A. J.

Kolegium raz jeszcze wskazało, że na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r., podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (powołując np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny (w:) Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Organ II instancji zaznaczył, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1536/17, CBOSA, wyrok NSA z dnia 15 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 2766/12, CBOSA, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 231/18 -LEX nr 2487179).

Biorą powyższe pod uwagę Kolegium stwierdziło, iż jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.

Dalej Kolegium wyjaśniło, iż w rozpatrywanej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Organ odwoławczy wskazał nadto, że organ I instancji błędnie uznał, że odwołująca się nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności jej matki nie powstał w żadnym z ww. terminów. Rozstrzygając sprawę organ winien bowiem uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1433). W związku z powyższym rozpoznanie wniosku odwołującej się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wiązało się ze zbadaniem, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie Kolegium, pomimo spełnienia ww. pozytywnych przesłanek, nie została wyjaśniona przez organ I instancji przesłanka wystąpienia bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem (rezygnacją ) zatrudnienia przez odwołująca się, a sprawowaniem opieki nad matką.

W ocenie Kolegium organ I instancji nie przeprowadził bowiem postępowania wyjaśniającego celem ustalenia od kiedy odwołująca się zrezygnowała z pracy i opiekuje się niepełnosprawną matką, a ściślej od kiedy opieka ta stanowi przeszkodę do podjęcia (kontynuacji) przez S. B. zatrudnienia. Zgodnie z oświadczeniem odwołującej się, złożonym pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, w związku z koniecznością opieki nad matką, "rezygnuje i nie podejmuje zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej od dnia 1 grudnia 2018 r." Jednak z akt sprawy nie wynika czy skarżąca była w ogóle zatrudniona, pracowała w gospodarstwie rolnym, bądź była zarejestrowana w Urzędzie Pracy i zrezygnowała z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Powyższe powoduje, że póki co, nie wykazano wystąpienia bezpośredniego (niebudzącego wątpliwości) związku między zaprzestaniem zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) bądź innej pracy zarobkowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym, a opieką nad osobą niepełnosprawną. W związku z powyższym ww. okoliczności, w ocenie organu odwoławczego, wymagają wyjaśnienia w toku ponownego rozpatrywania sprawy i oceny ze strony organu I instancji. Dokonanie ustaleń w przedstawionym zakresie jest konieczne dla stwierdzenia istnienia w analizowanej sprawie bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją przez odwołująca się z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem), a sprawowaniem opieki nad matką.

W świetle powyższego Kolegium uznało, iż organ I instancji nie rozważył wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, jak również nie zebrał materiału dowodowego i nie poddał go wnikliwej analizie, czym naruszono przepisy prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz przepisy o świadczeniach rodzinnych.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym, poprzez sprzeciw skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zakwestionowała S.B. wyjaśniając, iż w oświadczeniu z dnia 18 grudnia 2018 r. wyraźnie wskazała, że rezygnuje i nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zawodowej od dnia 1 grudnia 2018 r. w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mamą. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 stycznia 2019 r. pracownik socjalny ustalił również, że sprawowana opieka ma charakter stały i osobisty od grudnia 2018 r., wymienione zostały czynności pielęgnacyjne i opiekuńcze, jakie wykonuje skarżąca sprawując codzienną opiekę nad mamą, tj. mycie, karmienie, gotowanie, zmiana bielizny, sprzątanie. Wskazała nadto, że brak kontroli mamy nad swoimi potrzebami fizjologicznymi wymaga ciągłej pomocy oraz zmiany pampersów. Z tego względu, zdaniem skarżącej, uznać należy, że charakter sprawowanej przez nią osobistej i codziennej opieki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Fakt, że nie podejmuje zatrudnienia wynika ze stanu zdrowia mamy.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi II instancji lub przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad matką.

W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. T., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jego oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

Dodatkowo należy zauważyć, że zgodnie z art. 64e p.p.s.a. sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151 a § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).

Kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza zatem konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na decyzję kasacyjną będzie więc przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2219/15, LEX nr 2315542).

W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, jeśli organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ II instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15, LEX nr 2292208). Natomiast konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16, LEX nr 2268026).

Wszystkie okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej muszą zostać ustalone w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją obowiązywania zasady praworządności jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a. ustanawiającym, obok innych wymogów decyzji, obowiązek zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powyższe obowiązki ciążą na organach administracji publicznej obu instancji. Organ odwoławczy ma obowiązek nie tyle dokonać kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, co rozpatrzyć merytorycznie całość sprawy. Na organie odwoławczym ciążą zatem te same obowiązki co na organie I instancji w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W tym zakresie może on zaś działać samodzielnie, bądź za pośrednictwem organu pierwszej instancji.

Z art. 136 § 1 k.p.a. wynika bowiem, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Jeżeli zatem organ I instancji nie wyjaśnił części istotnych okoliczności sprawy albo zgromadził niepełny materiał dowodowy, wówczas organ odwoławczy ma obowiązek te uchybienia usunąć we własnym zakresie.

Dokonując w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji według kryteriów określonych w art. 64e p.p.s.a. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy wydał trafną decyzję.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, iż w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak trafnie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. rozstrzygając sprawę organ I instancji winien uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1433). W związku z powyższym rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wiązało się ze zbadaniem, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Z normy tej wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym organ jest zobowiązany przeprowadzić postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie czy rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest powiązane ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W konsekwencji powyższych uwag zgodzić się należy z organem odwoławczym, iż zebrany przez organ I instancji w aktach sprawy materiał dowodowy, nie pozwala na ustalenie czy S. B. była w ogóle zatrudniona, pracowała w gospodarstwie rolnym, bądź była zarejestrowana w Urzędzie Pracy i zrezygnowała z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Istotnie akta sprawy nie zawierają bowiem żadnych dokumentów w tym zakresie. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika jedynie, iż skarżąca w oświadczeniu złożonym pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań wskazała, iż w związku z koniecznością opieki nad matką, "rezygnuje i nie podejmuje zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej od dnia 1 grudnia 2018 r." W świetle dyspozycji art. 75 § 2 k.p.a., chociaż oświadczenie strony może być dowodem w sprawie, to jednak oczywiście jego wiarygodność podlega ocenie prawnej zgodnie z regułą swobodnej oceny dowodów, w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Oznacza to, że oświadczenie strony nie ma charakteru szczególnego środka dowodowego, czyli okoliczność faktyczna stwierdzona w oświadczeniu powinna być podana ocenie z użyciem innych środków dowodowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1408/10, LEX nr 1070328).

Prawidłowym jest zatem stanowisko Kolegium, iż decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania a to art. 7 , art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. normujących zasady prawdy obiektywnej i oficjalności postępowania dowodowego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Wbrew zarzutom skarżącej, opisane wyżej wadliwości postępowania i konieczność poczynienia przez organ I instancji ustaleń odnośnie do istotnych elementów stanu faktycznego oraz jego oceny świadczą o tym, że prawidłowo organ odwoławczy uchylił decyzję Wójta do ponownego rozpoznania. Ze względu na zakres uchybień organu I instancji nie mogło być ono uzupełnione przez organ odwoławczy bez zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. Dlatego uzasadniona jest konieczność przeprowadzenia nowego postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji we wskazanym przez organ odwoławczy zakresie.

W tym miejscu należy przypomnieć, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje wynikająca z art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności, stosownie do której sprawa jest dwukrotnie rozpoznawana i rozstrzygana, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie przez organ odwoławczy, który nie może zastępować organu I instancji w ustalaniu stanu faktycznego, albowiem naruszyłby dyspozycję art. 136 k.p.a.

Sąd zauważa, że uchylając decyzję Wójta i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, Kolegium wywiązało się z ciążącego na nim obowiązku wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Stąd też rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji organu I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. było prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18).

A.B.