Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2550/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 4, ust. 4a
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 712
law: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.), Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Dorota Apostolidis, Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 367/14 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 367/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 6, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 1 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2013 r. poz. 182 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) oraz art. 3 pkt 1 lit. c i art. 5 ust. 1, art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. odmówił przyznania Z. W. świadczenia z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji dokonał następujących czynności procesowych. Pismem z dnia 11 października 2013 r. poinformował Z. W., jak również jego żonę T. W. o planowanym na dzień 17 października 2013 r. wywiadzie środowiskowym, jednak – pomimo odebrania zawiadomień - w dniu wywiadu nikt nie otworzył drzwi. Następnie, pismem z dnia 25 października 2013 r., organ ponownie poinformował Z. W. oraz T. W. o terminie wywiadu w dniu 31 października 2013 r., ale wywiadu ponownie nie udało się przeprowadzić. Pismem z dnia 31 października 2013 r. organ wezwał Z. W. do przedłożenia dowodów potwierdzających wydatki. W tym samym dniu Z. W. złożył pismo, w którym opisał czynności pracowników socjalnych i funkcjonariuszy Policji w dniu 31 października 2013 r.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. organ pierwszej instancji odmówił wyłączenia pracowników socjalnych i w tym samym dniu przedłużył termin załatwienia sprawy do dnia 2 grudnia 2013 r.

Pismem z dnia 7 listopada 2013 r. organ ponownie wezwał wnioskodawcę do przedstawienia dowodów potwierdzających jego wydatki, a postanowieniem z dnia 8 listopada 2013r. odmówił wyłączenia pracowników od udziału w postępowaniu.

Na podstawie dowodów zgromadzonych w innych sprawach Z. W., organ ustalił, że samodzielnie prowadzi on gospodarstwo domowe, wprawdzie zamieszkuje w tym samym domu z żoną, ale pozostaje z nią w separacji. Jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 852,88 zł brutto (735,12 zł netto, odcinek renty z grudnia 2012 r.). Z uwagi na zajęcia komornicze wypłacana kwota wynosi 521,90 zł.

Organ stwierdził, że wprawdzie dochód wnioskodawcy jest niższy, niż kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia, wskazane w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", wynoszące 813 zł dla osoby samotnie gospodarującej, to jednak - mając na uwadze, że świadczenie to przyznawane jest na zasadzie uznania administracyjnego – odmówił uwzględnienia wniosku. Według organu, Z. W. nie pozostaje bez źródła dochodu (ma emeryturę), podczas gdy wiele osób ubiegających się o pomoc jest w gorszej sytuacji. Ponadto, dodatkową okolicznością uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia jest brak współpracy wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi i organem. Z. W. unika kontaktu z organem, uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i pomimo wezwań organu, nie przedstawia aktualnej sytuacji życiowej. Jest przy tym osobą sprawną fizycznie i samodzielnie załatwia swoje sprawy urzędowe i sądowe.

W odwołaniu z dnia 12 grudnia 2012 r. oraz w piśmie z dnia 8 lutego 2014 r. Z. W. skrytykował działalność organu w jego sprawach. Kwestionował niewyłączenie pracowników organu – Hanny Lipskiej i Ewy Wolny, zarzucając im pomawianie i znieważanie, a także fałszowanie jego stanu zdrowia i sytuacji życiowej w poprzednim wywiadzie środowiskowym w okresie od lutego 2012 r. do 20 grudnia 2012 r. Wniósł o wyłączenie od rozpatrzenia odwołania członków Kolegium – Zbigniewa Chmiela i Krzysztofa Adamskiego. Podniósł, że organ miał obowiązek sporządzić protokół wywiadu, a nie notatki służbowe. Zarzucił, że nie było podstaw do asysty Policji przy przeprowadzaniu wywiadu. Wniósł ponadto o rozdzielenie spraw załatwionych jedną decyzją przez organ pierwszej instancji. Stwierdził, że organ nie powinien żądać od niego dokumentów, ale ustalić wysokość dochodu na podstawie art. 105 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem odwołującego się, spełnienie kryterium dochodowego powoduje obligatoryjność przyznania pomocy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem Kolegium, pomimo, że dochód Z. W. jest niższy, niż kryterium dochodowe, należało odmówić przyznania mu świadczenia. Z. W. ma bowiem stałe źródło dochodu, tj. emeryturę, a poza tym nie współdziała z organem w toku postępowania. Wprawdzie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności typu "P", to jednak funkcjonuje samodzielnie i załatwia osobiście swoje sprawy, jest doskonale zorientowany w prowadzonych z jego wniosków sprawach, potrafi terminowo korzystać ze wszystkich instrumentów prawnych, inicjuje w skali roku setki spraw administracyjnych, a zatem okoliczność ta nie wyklucza odmowy przyznania świadczenia z powodu braku współpracy z organem i uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Kolegium nie znalazło również podstaw do zakwestionowania prawidłowości postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 8 listopada 2013 r. o odmowie wyłączenia od udziału w sprawie pracowników socjalnych, a przed rozpatrzeniem odwołania postanowieniem z dnia 13 lutego 2014r. odmówiło wyłączenia od udziału w postępowaniu członków Kolegium – Zbigniewa Chmiela i Krzysztofa Adamskiego.

Z. W. nie wykazał dostatecznie powodów uzasadniających wyłączenie pracowników OPS, w szczególności fałszowania wywiadu środowiskowego. Wskazał, że notatki służbowe stanowią dowód w rozumieniu art. 75 § 1 K.p.a. i mogły być dokumentem potwierdzającym próbę przeprowadzenia z wnioskodawcą wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił, że asysta Policji była uzasadniona dla zapewnienia bezpieczeństwa pracownikom socjalnym z uwagi na nieprzewidywalne reakcje wnioskodawcy i liczne oskarżenia. Z powodu braku współpracy z organem zasadne było ustalenie sytuacji życiowej wnioskodawcy na podstawie posiadanych z innych spraw dokumentów. Za niezasadny organ uznał zarzut naruszenia art. 10 K.p.a., skoro wnioskodawca, pomimo czynności procesowych podejmowanych przez organ, odmawiał współpracy z nim. Kolegium wyjaśniło także, że świadczenie na dożywianie nie ma charakteru obligatoryjnego, a więc nawet w razie spełnienia kryterium dochodowego organ może odmówić udzielenia pomocy. Kolegium nie uwzględniło również zarzutu o rozdzielenie przedmiotów spraw, stwierdzając, że wszystkie wnioski dotyczą takiego samego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. W. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji ogólnie zarzucając tym organom "patologię administracyjną" i rażące naruszenie prawa.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie jest zasadna.

Sąd odnotował, że decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej (a więc i decyzja w przedmiocie świadczenia na dożywianie) oraz o ustaleniu jego wysokości ma charakter uznaniowy, co oznacza po pierwsze - że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, po drugie – że otrzyma je w formie i wysokości, jakiej oczekuje. Uznanie administracyjne, pozwala bowiem organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe.

W ocenie Sądu, nie można zarzucić organom naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego o przyznanie pomocy na dożywianie. Wprawdzie dochód skarżącego nie przekracza ustawowego kryterium, uprawniającego do przyznania świadczenia, wynikającego z ustawy (wynosi 762,17 zł, podczas, gdy kryterium dochodowe, stanowiące 150 % kryterium wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 1 - 2 u.p.s., do którego odsyła art. 5 ust. 1 ustawy - wynosi 813 zł), to jednak odmawiając przyznania świadczenia organy nie przekroczyły granic przysługującego im uznania.

Organy słusznie wskazały, że za odmową przemawia z jednej strony to, że skarżący posiada stałe źródło dochodu, a z drugiej, że nie współpracuje z organem, o czym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s.. W świetle tego przepisu - brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że brak współdziałania polegać może na odmowie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W świetle przepisu art. 106 ust. 4 u.p.s. - rodzinny wywiad środowiskowy wraz z załączonymi do niego dokumentami stanowiącymi podstawę ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy jest obligatoryjnym elementem prowadzonego postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną bądź o tę pomoc się ubiegającą. Wywiad stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym, zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu.

Zgodnie natomiast z art. 107 ust. 4 u.p.s., w razie ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W odniesieniu do osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Sąd stwierdził, że organ miał prawo uznać za konieczne przeprowadzenie aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego. Skarżący stale korzysta z pomocy społecznej, składa wiele wniosków, a – jak wynika z akt sprawy - ostatni wywiad z nim został przeprowadzony we wrześniu 2012 r. Organ dwukrotnie podejmował takie próby, które jednak okazały się bezskuteczne z przyczyn leżących po stronie skarżącego, który w wyznaczonych dniach nie otwierał drzwi. Prawidłowo zatem organ uznał, że zachowanie skarżącego uniemożliwiło przeprowadzenie z nim wywiadu, co uzasadniało odmowę przyznania mu świadczenia z powodu braku współdziałania z organem.

Zdaniem Sądu organy przyjęły, że taka bierna postawa skarżącego, połączona z oporem wobec czynności procesowych podejmowanych przez organ świadczy o braku współdziałania z organem i uzasadniała wydanie decyzji odmownej na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s.

Sąd stwierdził także, że nie świadczy o wadliwości decyzji niewyłącznie od udziału w postępowaniu pracownic socjalnych Hanny Lipskiej i Ewy Wolny oraz członków SKO w Lublinie. Skarżący nie wykazał należycie podstaw wyłączenia, czyli okoliczności mogących wywołać wątpliwość co do ich bezstronności (art. 24 § 3 K.p.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Wyrok zaskarżył w zakresie oddalenia skargi i zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1. art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż skarżący nie współdziała z organem, uniemożliwiając przeprowadzenie pracownikom socjalnym wywiadu środowiskowego, w konsekwencji - ustaleniu, iż stanowi to podstawę do odmowy przyznania świadczenia pieniężnego na zakup żywności skarżącemu, podczas gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lutego 2014 r. rozpatrując wniosek Z. W. z 18 października 2013 r., zarzuciło mu bierność 17 października 2013 r. przejawiającą się w niewpuszczeniu pracowników socjalnych do domu, tj. przed dniem złożenia samego wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia a także ponowne nieprzeprowadzenie przez pracowników wywiadu 31 października 2014 r. z uwagi na pasywną postawę skarżącego, podczas gdy Z. W. miał wówczas prawo odmówić podjęcia współpracy z pracownikami opieki społecznej z uwagi na uprzednią powinność organu w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego z 18 października 2013 r. o wyłączenie pracowników socjalnych, które to uchybienie w konsekwencji skutkowało niezasadnym odmówieniem przyznania Z. W. świadczenia pieniężnego na zakup żywności;

2. art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię, a to uznanie, iż dwukrotne podjęcie przez organ próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego u Skarżącego 17 października 2013 r. oraz 25 października 2013 r. stanowi o wywiązaniu się przez organ z obowiązku nałożonego na niego przez ustawę o pomocy społecznej, podczas gdy w rzeczywistości organ nie podjął ani jednej próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego u Z. W., bowiem pierwsza z nich była przeprowadzona przed dniem złożenia wniosku przez skarżącego o przyznanie świadczenia, natomiast druga była podjęta przez pracowników socjalnych, w stosunku do których uprzednio Z. W. złożył wniosek o ich wyłączenie, co samo w sobie, niezależnie od jego zasadności, rodziło wobec organu obowiązek jego rozpatrzenia;

3. ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. poprzez jego błędną wykładnię, a to uznanie, iż przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych w asyście Policji nie kłóci się z literą prawa, podczas gdy wyżej wymienione rozporządzenie stanowi, iż wywiad środowiskowy winien być przeprowadzany przez pracowników opieki społecznej, a przybranie do tejże czynności funkcjonariuszy Policji jawiło się jako bezzasadne, sprzeciw beneficjenta pomocy społecznej w tym przedmiocie winien być zaś uwzględniony;

4. art. 3 pkt 11 c ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż skarżącemu nie przysługuje świadczenie pieniężne z przeznaczeniem na zakup żywności, podczas gdy z treści wyżej wymienionego przepisu wynika, iż trudna sytuacja życiowa Z. W. stanowi podstawę do objęcia go pomocą w zakresie dożywiania;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 24 § 3 K.p.a. poprzez wydanie przez Sąd rozstrzygnięcia w oparciu o ustalenia powzięte przez pracowników socjalnych, w stosunku do których nie rozpatrzono uprzednio wniosku skarżącego z 18 października 2013 r. o ich wyłączenie, tym samym braku podstaw do orzekania co do istoty sprawy przez organ odwoławczy, co w konsekwencji miało istotny wpływ na treść zaskarżanego wyroku;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 104 § 1 K.p.a. poprzez rozstrzygnięcie niezależnych żądań skarżącego, a to wniosku z 19 października 2012 r., 16 lipca 2012 r. oraz 18 października 2013 r. w jednej decyzji organu, podczas gdy decyzja administracyjna stanowi rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy, a nie kumulacji kilku roszczeń skarżącego;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi pierwszej instancji jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego o przyznanie pomocy na dożywianie, a co za tym idzie, ustalenie, iż organy administracji publicznej podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w przedmiocie wydania decyzji o odmowie przyznania Z. W. świadczenia pieniężnego na zakup żywności, podczas gdy Ośrodek Pomocy Społecznej w N. nie dokonał zweryfikowania aktualnej sytuacji życiowej skarżącego, a jedynie oparł się na wysokości jego dochodu osiąganego w grudniu 2012 r., tym samym nie podjął faktycznie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, bowiem pierwsza z nich była przeprowadzona przed dniem złożenia wniosku przez skarżącego o przyznanie świadczenia, natomiast druga była podjęta przez pracowników socjalnych, w stosunku do których uprzednio Z. W. złożył wniosek o ich wyłączenie, co samo w sobie, niezależnie od jego zasadności, rodziło wobec organu obowiązek jego rozpatrzenia.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżanej części i przekazanie do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie alternatywnie uchylenie wyroku w zaskarżanej części i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, iż koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., nie zachodzą.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty procesowe.

Bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 24 § 3 K.p.a. poprzez wydanie przez Sąd rozstrzygnięcia w oparciu o ustalenia powzięte przez pracowników socjalnych, w stosunku do których nie rozpatrzono uprzednio wniosku skarżącego z 18 października 2013 r. o ich wyłączenie. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2013 r., nr OPS 8120.55.13, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. odmówił wyłączenia pracowników od udziału w postępowaniu. Postanowienie takie nie podlega zażaleniu. Jego kontrola sądowa następuje w trakcie kontroli zaskarżonej decyzji (patrz: Andrzej Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego", LEX/el 2016, pkt V.3 do art. 24). Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując odwołanie zbadało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji również pod kątem prawidłowości odmowy wyłączenia pracowników i nie stwierdziło uchybień w tym zakresie. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie było podstaw do wyłączenia pracowników. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości postanowienia o odmowie wyłączenia wskazanych przez skarżącego pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w N.. Skarżący nie wykazał aby zachodziły przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 24 § 1 i 3 K.p.a.

Niezależnie od tego można zauważyć, że również w odniesieniu do wniosku o wyłączenie członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, Prezes tego Kolegium, wydał postanowienie z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], którym odmówił wyłączenia członków Kolegium: Zbigniewa Chmiela i Krzysztofa Adamskiego.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 104 § 1 K.p.a. poprzez rozstrzygnięcie niezależnych żądań skarżącego, a to wniosku z 19 października 2012 r., 16 lipca 2012 r. oraz 18 października 2013 r. w jednej decyzji organu. W sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Przepis art. 62 K.p.a. odnosi się do sytuacji, gdy sprawy dotyczą więcej niż jednego podmiotu, jednak nie jest niedopuszczalne prowadzenie jednego postępowania dotyczącego tej samej strony (patrz: wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1155/10, niepublikowany, treść [w:] CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W jednym postępowaniu można prowadzić także kilka spraw administracyjnych dotyczących tego samego wnioskodawcy, gdy wnioski zmierzają do uzyskania przez wnioskodawcę różnych świadczeń z pomocy społecznej, gdy prawa strony wynikają z tego samego stanu faktycznego i właściwy jest ten sam organ. W takiej sytuacji wskazane jest nawet przeprowadzenie jednego postępowania, ustalającego stan majątkowy i osobisty wnioskodawcy oraz jego potrzeby, a także możliwość ich zaspokojenia w ramach podstaw prawnych wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm. – obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.). Poczynienie ustaleń odnoszących się do różnych świadczeń umożliwia charakter i zakres podstawowego dowodu w sprawach wszystkich świadczeń z zakresu pomocy społecznej, tj. dowodu z wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1, 3-6 ustawy o pomocy społecznej). Rozpatrywanie zasadności wniosków odbywa się niejako równolegle, co przyśpiesza załatwienie spraw. Decyzja stanowi wówczas jeden dokument, ale zawierający szereg rozstrzygnięć kończących postępowanie w większej ilości spraw.

W niniejszej sprawie analizowany zarzut jest tym bardziej bezpodstawny, że nawet podstawa prawna poszczególnych trzech wniosków była ta sama. Żądania dotyczyły pomocy na dożywianie, z tym, że odnosiły się do różnych okresów. Ich wspólne rozpoznanie wynikało zaś z sytuacji procesowej, w której ponowne rozpatrywanie wcześniejszych wniosków, po uchyleniu decyzji przez sąd administracyjny, zbiegło się w czasie z koniecznością rozpoznania wniosku późniejszego.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. poprzez akceptację niedokonania przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N. weryfikacji aktualnej sytuacji życiowej skarżącego, oparcie się na wysokości jego dochodu osiąganego w grudniu 2012 r., tym samym nie podjęcie faktycznie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wbrew zarzutowi, z akt wynika, że organy podejmowały próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Nieprzeprowadzenie wywiadu było skutkiem postawy skarżącego, który uniemożliwił przeprowadzenie tej czynności procesowej. Złożenie wniosku o wyłączenie pracowników socjalnych nie uprawniało strony do odmowy poddania się czynnościom związanym z przeprowadzeniem wywiadu. Natomiast próba przeprowadzenia wywiadu w dniu 17 października 2013 r. nie może być uznana za podjętą poza niniejszym postępowaniem. Wcześniej zapadły przecież wyroki WSA w Lublinie z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 989/12 oraz z dnia 11 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 384/13. Przedmiotem niniejszego postępowania są zaś także żądania objęte tymi wyrokami.

W rezultacie nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż skarżący nie współdziała z organem. Zarzut błędnej wykładni nie może odnosić się do indywidualnej sytuacji skarżącego w niniejszej sprawie, gdyż wykładnia jest procesem odczytania abstrakcyjnej normy prawnej. Niezależnie od wadliwości konstrukcyjnej analizowanego zarzutu, można stwierdzić, że uniemożliwienie przez osobę przeprowadzenia pracownikom socjalnym wywiadu środowiskowego oznacza brak współdziałania tej osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Wnoszący kasację nie wykazał aby doszło do naruszenia art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię. W myśl tego przepisu, w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Zarzut nieprzeprowadzenia wywiadu, mimo obowiązku wynikającego z art. 107 ust. 4, nie ma związku z wykładnią norm prawnych zawartych w art. 107 ust. 4 zdanie pierwsze i zdanie drugie ustawy o pomocy społecznej.

W konsekwencji, z mocy art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, organ pierwszej instancji mógł odmówić przyznania skarżącemu świadczenia. Przy tego rodzaju podstawie odmowy nie można organowi zarzucić naruszenia art. 3 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Jeśli bowiem organy nie były zobowiązane do dokonania pod względem merytorycznym oceny zasadności żądania wnioskodawcy, to także na Sądzie pierwszej instancji nie ciążył obowiązek dokonania oceny kwestionowanych decyzji pod tym kątem (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 95/15, niepublikowany, treść [w:] CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Niezależnie od tego można odnotować, że organy uzasadniły odmowę przyznania żądanej pomocy także względami merytorycznymi. Sąd pierwszej instancji uznał zaś, że odmowa przyznania świadczenia nie narusza prawa.

Podnosząc zarzut naruszenia ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. poprzez jego błędną wykładnię, a to uznanie, iż przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych w asyście Policji nie kłóci się z literą prawa, wnoszący kasację nie wskazał precyzyjnie aktu normatywnego, w którym zawarty jest powołany przepis. Już z tego powodu zarzut nie może być uwzględniony. Zakładając, że chodzi o przepis § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 712), zauważyć można, że żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zakazuje aby funkcjonariusze Policji asystowali pracownikom socjalnym, którzy dokonują wywiadu środowiskowego, zaś charakter zadań powierzonych funkcjonariuszom Policji może stanowić samodzielną podstawę wykonywania przez nich tego rodzaju czynności (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 95/15, niepublikowany, treść [w:] CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Taki zakaz nie wynika także z przepisu § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wykazano, odnosząc się do zarzutów skarżącego związanych z asystą Policji, że asysta ta była uzasadniona oskarżeniami skarżącego kierowanymi pod adresem pracowników socjalnych o popełnienie przestępstw na szkodę skarżącego właśnie podczas prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W świetle akt sprawy twierdzenia organu są wiarygodne.

Na marginesie omawianego zagadnienia warto jeszcze dodać, że dyspozycja § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ma zastosowanie, gdy ze względu na stan zdrowia osoby nie jest możliwe uzyskanie informacji lub dokumentów. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy oraz ze skargi kasacyjnej, skarżący odmówił współpracy z pracownicami socjalnymi z uwagi na żądanie wyłączenia ich od udziału w postępowaniu.

W tym stanie rzeczy Naczelny sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w postępowaniu kasacyjnym, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.