Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 1345/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3,3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Maciej Guziński, , Protokolant specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], odmawiającą Z. M. (dalej jako skarżący) umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2005 r. do lutego 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. Zakład wskazał, że skarżący ma 59 lat i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie może podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia. Utrzymuje się dzięki wsparciu byłej żony oraz dwójki dzieci. Nie otrzymuje żadnej pomocy instytucjonalnej. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego i domu

o powierzchni 120 m2.

Następnie Zakład wskazał, że art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej jako u.s.u.s.) dopuszcza umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń społecznych w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W przypadku skarżącego przesłanka całkowitej nieściągalności nie została jednak spełniona: po pierwsze nie było jeszcze w stosunku do skarżącego prowadzone postępowanie egzekucyjne a po drugie skarżący posiada majątek.

Dalej podniósł Zakład, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwe jest umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku całkowitej nieściągalności, o ile przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ rentowy podkreślił przy tym, że szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie wykonawcze).

W ocenie Zakładu skarżący nie przedstawił okoliczności uzasadniających umorzenie jego zaległości. W szczególności, wobec nieprzedstawienia orzeczenia stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy, uznał organ rentowy, że skarżący jest zdolny do podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia. Zwłaszcza, że istnieje możliwość ratalnej spłaty zaległości. Zakład stwierdził ponadto, że powstanie zaległości skarżącego w składkach na ubezpieczenia społeczne nie było wynikiem okoliczności niezależnych od skarżącego, lecz wynikiem nieopłacania składek z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Zakład podniósł, że ponoszenie różnych wydatków stanowi immanentną część prowadzenia własnego przedsiębiorstwa

i stanowi obowiązek a także ryzyko przedsiębiorcy. Dlatego zdaniem Zakładu, umorzenie składek skarżącemu oznaczałoby przeniesienie ryzyka skarżącego na sam Zakład.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład, decyzją

z dnia [...] września 2016 r., utrzymał w mocy opisane wyżej rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że w jego ocenie w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia skarżącemu składek na ubezpieczenia społeczne ani na podstawie art. 28 ust 2 i 3 u.s.u.s., ani na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Jak stwierdził organ rentowy, w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Ta ma bowiem miejsce, gdy doszło do całkowitego wyczerpania wszelkich dostępnych źródeł egzekwowania zaległych należności.

W kwestii natomiast zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład zauważył, że ważny interes osoby zobowiązanej, którego zaistnienie dopuszcza umorzenie składek, to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych losowych przypadków, płatnik nie jest w stanie uregulować zaległości.

Według Zakładu przesłanka ważnego interesu skarżącego nie zachodzi

w sprawie. Co prawda Zakład przyznał, że skarżący wymaga stałego leczenia i nie jest wstanie podjąć pracy z powodu choroby, to jednak jego zadłużenie powstało w okresie lat 2009 – 2015, a więc w czasie pełnej sprawności fizycznej, w dodatku na skutek własnych zaniedbań skarżącego w dopełnianiu obowiązków ciążących na osobie prowadzącej działalność gospodarczą.

Jak dalej zauważył organ rentowy, umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne, z racji ich powszechności, powinno mieć charakter wyjątkowy. Ten wyjątkowy charakter oznacza zaś, że nie mogą być podstawą do umorzenia okoliczności będące następstwem określonych decyzji gospodarczych płatnika.

Zakład zwrócił także uwagę na rozbieżności w opisie sytuacji rodzinnej

i majątkowej skarżącego pomiędzy wnioskami skarżącego o umorzenie składek

z marca 2015 r. i maja 2016 r.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący podniósł następujące zarzuty naruszenia:

1) art. 7, art. 9, art. 77, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. dalej jako k.p.a.) poprzez ich niezastosowanie skutkujące niewyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy w sposób należyty oraz niezałatwieniem sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela w tym przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wybiórczy, a nie wszechstronny oraz wyciągnięcie z materiału dowodowego wniosków sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego – oraz nieinformowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy;

2) art. 28 ust 3a i ust 3b u.s.u.s. poprzez niezastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie spełnia kryterium szczególnej sytuacji materialno-bytowej uzasadniającej umorzenie należności wobec organu Zakładu;

3) błędną wykładnię art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s. wyrażającą się w przyjęciu, że pomimo stanu zdrowia skarżącego wyrażającego się w całkowitej niezdolności do pracy i uniemożliwiającego podjęcie pracy nie może dojść do umorzenia składek z uwagi na okoliczność, że zadłużenie powstało w okresie od czerwca 2009 r. do marca 2015 r. czyli w okresie pełnej sprawności fizycznej skarżącego w sytuacji, gdy przepisy wyżej wymienionego artykułu i rozporządzenia wykonawczego do tego bezpośrednio się nie odnoszą.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji Zakładu z dnia [...] września 2016 r., jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub zmianę poprzez umorzenie objętego wnioskiem zadłużenia wobec Zakładu.

Uzasadniając stanowisko w sprawie skarżący podniósł, że Zakład nie rozważył wszystkich aspektów jego sprawy, do czego był zobowiązany na podstawie art. 7, art. 9 i art. 77 k.p.a. Zdaniem skarżącego organ bowiem nie zbadał w pełni jego sytuacji życiowej. W szczególności nie odniósł się do tego, czy w dyspozycji skarżącego pozostają jakiekolwiek kwoty dające podstawę do przyjęcia, że będzie on w stanie spłacić zadłużenie bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla niego – jako osoby samotnej oraz przewlekle i trwale chorej. Zakład nie odniósł się również

w sposób dostateczny do jego sytuacji życiowej i faktu niezdolności do pracy

w kontekście realnych szans na podjęcie zatrudnienia pozwalającego osiągnąć dochód umożliwiający spłatę zadłużenia.

Skarżący podniósł również, że Zakład nie podjął żadnych czynności w celu wyjaśnienia domniemanych rozbieżności pomiędzy wnioskami z 2015 i 2016 r.,

w zakresie źródeł utrzymania oraz osób, z którymi skarżący prowadził gospodarstwo domowe. Zwłaszcza nie wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień, czym naruszył art. 9 k.p.a.

Na koniec skarżący zaznaczył, że organ rentowy dokonał wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, przyjmując, że jest on nadal właścicielem całości domu, podczas gdy od czasu rozwodu jest on zaledwie współwłaścicielem tej nieruchomości

w części ułamkowej – 50 %.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Ponadto na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd administracyjny uprawniony jest do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ nie dopatrzył się występowania w sprawie przesłanki umożliwiającej takie umorzenie (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.), natomiast dokonując oceny przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. skorzystał z ustawowego uprawnienia jakim jest uznanie administracyjne i odmówił umorzenia należności.

Omówienie sprawy należy rozpocząć od omówienia w pierwszym rzędzie stanu prawnego sprawy. Otóż zgodnie z art. 28 ust. 1 – 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność,

o której mowa w ust. 2, zachodzi z kolei, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być

w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Należy zauważyć, że szczegółowe zasady umorzenia zostały określone w rozporządzeniu wykonawczym. W każdym przypadku jednak uwzględniane mają być takie przesłanki jak ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3b). Wreszcie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s. umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia

i dodatkowej opłaty.

Przechodząc na grunt rozporządzenia wykonawczego wskazać należy, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Następnie wskazać należy, że w myśl art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg

i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Z przedstawionych przepisów wynika, że w sprawach o umorzenie należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna

z ustawowych przesłanek umorzenia. Natomiast, gdy występuje chociażby jedna z nich Zakład orzeka o umorzeniu zaległości bądź odmowie umorzenia w granicach uznania administracyjnego.

W tym miejscu wskazać należy, że uznanie administracyjne stanowi kompetencję organu administracji publicznej do dyskrecjonalnego wyboru rozstrzygnięcia wśród rozstrzygnięć dopuszczalnych przez ustawę. Oznacza to jednocześnie, że rozstrzygnięcia organu podejmowane w ramach tego uprawnienia podlegają ochronie procesowej i podlegają kontroli, również sądowej, jedynie pod kątem prawidłowości przeprowadzonego postępowania i zastosowania przepisów prawa materialnego. Natomiast sama zasadność wydanego rozstrzygnięcia pozostaje poza wspomnianą kontrolą.

Na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oznacza to, że organ rentowy może odmówić umorzenia zaległych składek nawet wówczas, gdy stwierdzi wystąpienie przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego. Może jednak to uczynić jedynie po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania administracyjnego i właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.

W tym miejscu stwierdzić należy, że analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że Zakład nie przeprowadził prawidłowego postępowania administracyjnego

w zakresie zbadania występowania obu przesłanek.

Zasadą jest bowiem, że Zakład może, ale nie jest zobowiązany, umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zachodzi przesłanka całkowitej ich nieściągalności. Natomiast w sprawie z wniosku ubezpieczonego

o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne, będącego równocześnie płatnikiem tych składek, organ rentowy może, ale nie jest zobowiązany, umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zachodzi jedna z dwóch ustawowych przesłanek umorzenia: 1) przesłanka całkowitej nieściągalności składek lub 2) przesłanka uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności.

W kwestii zachodzenia przesłanki całkowitej nieściągalności składek należy zauważyć, że organ rentowy stwierdzając jej brak skupił się wyłącznie na fakcie, że

w sprawie nie była dotąd prowadzona egzekucja administracyjna. Organ rentowy nie wyjaśnił przy tym powodów nieprzeprowadzenia postępowania egzekucyjnego względem skarżącego. Ponadto nie rozważył innych kryteriów stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.,

z pominięciem rzecz jasna tych punktów powołanego przepisu, które w sposób oczywisty nie mają zastosowania w sprawie.

Nie przesądzając na obecnym etapie sprawy, czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność składek, wskazać należy, że w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, brak jest dokładnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Z treści obu aktów nie sposób dowiedzieć się jak owa sytuacja wygląda i jakie okoliczności przemawiają za stwierdzeniem przez organ rentowy, że skarżący dysponuje majątkiem umożliwiającym skuteczne wyegzekwowanie zaległych składek. Co więcej, pomimo utrzymania w mocy pierwszej decyzji organu rentowego, ustalenia faktyczne, czy też szerzej podstawa faktyczna obu decyzji znacząco różni się. W pierwszej decyzji organ rentowy kwestionuje bowiem zarówno niezdolność skarżącego do pracy jak i jego stan zdrowia, stwierdzając, że skarżący nie przedłożył odpowiedniej decyzji o uznaniu jego niezdolności do pracy. Wobec czego uznać go należy za zdolnego do pracy. Natomiast w decyzji wydanej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ nie kwestionuje już stanu zdrowia skarżącego i związanej z nim niemożności podjęcia pracy. W żadnym jednak ze wskazanych przypadków, organ rentowy nie ustala dokładnej sytuacji skarżącego. W wyniku czego trudno jest uznać, że organ rentowy mógł w sposób prawidłowy ustalić brak zachodzenia przesłanki nieściągalności składek.

Już tylko w tym względzie uznać należy zaskarżoną decyzję (jak i decyzję ją poprzedzającą) za wadliwą w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Ustalenia faktyczne organu rentowego są bowiem niekompletne, zwłaszcza w świetle okoliczności podnoszonej przez skarżącego, że obecnie jest on jedynie współwłaścicielem domu a nie jego właścicielem, co nie pozostaje bez wpływu na jego zdolność płatniczą.

Niewątpliwie zatem takie działanie organu rentowego doprowadziło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s., poprzez niewyczerpanie możliwości dowodowych w sprawie a następnie przeprowadzenie pobieżnej analizy dowodów już zgromadzonych niezgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wiedzy życiowej. Skutkiem zaś tego błędu było przyjęcie, że w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej niewypłacalności. Szersze omówienie stwierdzonego naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. zostanie przedstawione w dalszej części uzasadnienia.

Organ rentowy powinien zatem ponownie rozpatrując wniosek skarżącego po pierwsze rozważyć wszystkie możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie, po drugie przeprowadzić analizę całości zgromadzonych w sprawie dowodów pod kątem przesłanek z art. 28 ust 2 i 3 u.s.u.s., a w szczególności przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., związanej z oceną możliwych do uzyskania

w postępowaniu egzekucyjnym kwot. Organ powinien zwłaszcza zwrócić uwagę na możliwości zarobkowe skarżącego w obecnym stanie zdrowia oraz zbadać, czy posiada on składniki majątku, które umożliwią zapłatę zaległych składek.

W tym miejscu należy bowiem wskazać, że samo formalne prowadzenie bądź nieprowadzenie egzekucji administracyjnej nie może jeszcze przesądzać

o możliwościach majątkowych strony.

Powyższe będzie jednak zbędne, jeżeli organ uzna w sprawie, że zachodzi podstawa do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zgodnie z § 3 rozporządzenia wykonawczego istnieją zasadniczo trzy kategorie przesłanek, uzasadniających umorzenie zaległych składek, jeżeli nie zachodzi wobec zobowiązanego przesłanka całkowitej nieściągalności składek, a ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on wstanie opłacić tych należności w związku

z poważnymi skutkami jakie to wywoła; zwłaszcza, gdy:

1) poniesienie składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) na skutek klęski żywiołowej lub innego zdarzenia nadzwyczajnego zobowiązany musiałby wstrzymać dotychczasową działalność;

3) na skutek przewlekłej choroby zobowiązanego zostaje on pozbawiony dochodu umożliwiającego poniesienie zaległych składek.

Kontrola sądowa przeprowadzona w niniejszej sprawie, z uwzględnieniem wskazanych wyżej kryteriów, prowadzi do wniosku, że zachodzi konieczność ponownego i wnikliwego zbadania przez Zakład wniosku skarżącego, w szczególności pod kątem okoliczności o których mowa w pkt 1 i 3 § 3 rozporządzenia wykonawczego.

W zaskarżonej decyzji organ rentowy przyznał, że skarżący w chwili obecnej nie jest zdolny do pracy zarobkowej. Uznał również, że jego stan zdrowia oznacza, że potrzebuje on stałej opieki i ma on ograniczone możliwości zarobkowe. Pomimo tego nie stwierdził spełnienia przez skarżącego okoliczności wskazanych w pkt 1 i 3 § 3 rozporządzenia wykonawczego. Nie wskazał również aby miał jakiekolwiek wątpliwości odnośnie informacji przedstawionych przez skarżącego, z wyjątkiem stwierdzonych przez siebie nieścisłości pomiędzy wnioskiem o umorzenie składek z 2016 r. i 2015 r.

W tym zakresie nie zdecydował się zwrócić się do skarżącego o złożenie stosownych wyjaśnień. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika również, o jakiego rodzaju nieścisłości chodzi.

Zamiast wyjaśnienia powstałych wątpliwości organ rentowy ograniczył się do stwierdzenia, że odmowa umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest związana z tym, że zaległości w tym względzie powstały na skutek zaniedbań samego skarżącego. Takie stanowisko organu nie stanowi jednak rozstrzygnięcia wydanego

w ramach uznania administracyjnego, lecz jest naruszeniem wspomnianego wyżej przepisu oraz rozporządzenia wykonawczego do niego. Żaden wspomniany przepis nie uzależnia bowiem umorzenia składek od okoliczności powstania samego zobowiązania – także na skutek działania samego zobowiązanego.

Ponadto z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby wydane rozstrzygnięcie było wynikiem uznania administracyjnego, to jest było dyskrecjonalnym aktem wyboru możliwego skutku prawnego przez organ po przeanalizowaniu całokształtu okoliczności sprawy. Wręcz przeciwnie, wydane rozstrzygnięcie wydaje się być wydane bezpodstawnie, bez dokonania podstawowych ustaleń w sprawie i rozważenia ich wyniku w kontekście sytuacji skarżącego.

Wymaga podkreślenia, że stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,

z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego

w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocenę tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego

Jak zostało to już wskazane organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję poprzestał jedynie na dokumentach przedstawionych przez skarżącego, bez wzywania go o wyjaśnienia, czy o nadesłanie dodatkowej dokumentacji - pomimo tego, że zgodnie z art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Ustawodawca umożliwia organowi realizację w ten sposób zasady prawdy obiektywnej.

W ocenie Sądu, organ wydający decyzję administracyjną o charakterze uznaniowym musi uwzględniać szereg reguł ogólnych, rządzących funkcjonowaniem struktur władzy publicznej, a zwłaszcza zasady demokratycznego państwa prawnego

i wynikającej z niej zasady proporcjonalności oraz dokonać między innymi oceny relacji interesu społecznego i interesu indywidualnego zainteresowanego w sprawie. Prawidłowe zastosowanie tych zasad może (w niektórych stanach faktycznych) doprowadzić do tego, że zakres swobodnego uznania organu zostanie ograniczony. To rzetelnie zebrany (przez organ) materiał dowodowy umożliwia organowi taką ocenę sytuacji zainteresowanego, która – w świetle art. 7 k.p.a. – stanowi podstawę do przyjęcia, czy w świetle kodeksowej zasady proporcjonalności należy skorzystać

z przypisanej organowi kompetencji.

Wobec powyższego stwierdzono, że zaskarżona decyzja narusza art. 7 w zw.

z art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego pozwalającego w pierwszej kolejności na stwierdzenie, czy w sprawie zachodzi okoliczność całkowitej nieściągalności składek a ponadto jaka jest faktyczna sytuacja skarżącego, zwłaszcza wobec błędnego ustalenia jego sytuacji majątkowej. Ponadto

w uzasadnieniu decyzji organ w żaden sposób nie wyważył interesu zobowiązanego

i interesu publicznego, dokonując niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Poza ogólnikowymi stwierdzeniami, co do odpowiedzialności skarżącego za powstałe zaległości, nie uzasadnił, dlaczego w badanej sprawie interes publiczny przeważył nad interesem zobowiązanego.

Rozpoznając sprawę ponownie w zakresie zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz postanowienia wykonawczego, Zakład uzupełni ewentualnie materiał dowodowy we wskazanym wyżej kierunku oraz dokona jego ponownej oceny przy uwzględnieniu poczynionych wyżej wywodów. Następnie ustali, czy w sprawie zaistniały okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego, a po takim ustaleniu w ramach uznania administracyjnego wyda stosownej treści rozstrzygniecie, które odpowiadać będzie warunkom z art. 107 k.p.a.

Z podanych wyżej powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw.

z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.