Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 906/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 2, art. 38, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4, ust. 4a, ust. 5 i ust. 5a
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 26 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2019 roku sprawy ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej - oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2018 r. S.N. wniósł o przyznanie pomocy. W podaniu tym zawarł następujące żądania:

"Na podstawie art. 38 u o p s proszę o przyznanie sumy 418 zł z powodu bezrobocia.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 2 mln zł (dwa miliony złotych) z powodu bezrobocia.

Na podstawie art. 38 u o p s proszę o przyznanie sumy 418 zł z powodu przewlekłej choroby cukrzycy.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 20 mln zł (dwadzieścia milionów złotych) z powodu przewlekłej choroby cukrzycy.

Na podstawie art. 38 u o p s proszę o przyznanie sumy 418 zł z powodu długotrwałej choroby złamanie kości piętowej.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 20 mln zł z powodu długotrwałej choroby złamanie kości piętowej.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 200 mln zł na badania w związku ze złamaniem kości piętowej.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 400 mln zł na leczenie, ponieważ w eWusiu znowu jestem wyświetlany na czerwono, w Polsce praktycznie nie ma służby zdrowia.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 400 mln zł dla mamy na leczenie (dnia 22 stycznia 2018 r. pracownik MOPS walił pięścią w szybę mama się obudziła i prawie zawału dostała).

Przypomnę, że na podstawie art. 444 kc pieniądze na leczenie wypłaca się bezzwłocznie.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 1000 zł na opał.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 3000 zł na jedzenie (ustawa nakazuje przyznanie całość posiłku a nie tylko obozową część) ceny żywności gwałtownie rosną.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 200 zł na telefony (MOPS w Wolborzu domaga się żeby do nich dzwonić, poza tym potrzebuje mieć na telefony w innych sprawach).

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 100 000 zł na sprzęt komputerowy (laptop, drukarka itd.), który jest mi potrzebny do prowadzenia spraw sądowych w tym spraw przeciwko MOPS, urzędowi Miejskiemu w W. w tym Burmistrzowi w związku popełnionymi przez nich przestępstwami.

Na podstawie art. 39 u o p s proszę o przyznanie sumy 60 000 zł na listy do sądów i urzędów, dojazdy do sądów i do prokuratur, na zakwaterowanie, gdy jednego dnia nie będę mógł wszystkiego załatwić i na taksówki ciągle nie mogę przejść więcej niż 50 m Wszystkie wnioski są na okres jednego miesiąca. Urzędnicy niestety coraz bardziej łamią prawo, przymuszają do wysyłania listów".

We wniosku S. N. poinformował, że w marcu nie miał żadnego dochodu, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie pracuje zawodowo ani dorywczo, choruje na cukrzycę i nadal powinien leczyć złamanie kości piętowej, niestety brak funduszy".: Wyjaśnił również, że podstawę prawną podał w odwołaniach na poprzednie decyzje nie będzie się powtarzał, cały czas nie może spędzać zbyt dużo czasu przed komputerem nie tylko ze względu na cukrzycę, ale również na złamaną kość piętową co negatywnie wpływa na powikłania cukrzycowe w tym stopę cukrzycową. W związku z licznymi przestępstwami popełnionymi przez pracowników mopsu nie jest zobowiązany przedstawić jakiekolwiek dokumenty ani pisać jakiekolwiek oświadczenia w tym oświadczenia z art. 233 kk".

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz W. odmówił S. N. przyznania pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb opisanych we wniosku z dnia 3 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podniósł, że podejmowane w związku z wnioskiem S. N. o pomoc społeczną, próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie przyniosły rezultatu. S. N. nie umożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniach 6., 9. i 16 kwietnia 2018 roku., pracownik socjalny zastał zamknięte drzwi, S. N. nie pojawił się również w siedzibie organu, pomimo wysyłanych doń pism. W ocenie organu jego zachowanie polegające na unikaniu kontaktów z pracownikiem socjalnym, brak odpowiedzi na wezwania, nieotwieranie drzwi do domu, należy interpretować jako odmowę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Odmowa ta uniemożliwia ustalenie aktualnej na dzień wydania decyzji sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy, jak również jego cech indywidualnych, mogących mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznanej pomocy. S. N. swoim działaniem uniemożliwił dokonanie analizy i oceny swojej aktualnej sytuacji, a tym samym zbadanie przesłanek udzielenia pomocy finansowej.

Od powyższej decyzji S. N. złożył odwołanie. Według strony w uzasadnieniu decyzji "urzędnicy przytaczają wciąż te same twierdzenia i groźby", aby go "przymusić do określonego działania". Zauważył, że "Wszystkie (jego) poprzednie odwołania i skargi wysłane do MOPS jak i SKO stanowią wystarczający wywiad środowiskowy".

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 106 ust. 1 i 4 ustawy, wydanie decyzji w sprawie zasiłków poprzedza przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w trybie art. 107 ust. 1 u.p.s. Według art. 107 ust. 4 ustawy, w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Dalej organ wskazał, że sytuację życiową osób ubiegających się o pomoc społeczną ustala się na podstawie dokumentów, potwierdzających tożsamość, które osoby zobowiązane są udostępnić prawnikowi socjalnemu. Dokumenty te, to wymienione w art. 107 ust. 5b ustawy np. dowód osobisty lub inny dokument stwierdzający tożsamość, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzja starosty o uznaniu lub odmowie uznania za osobę bezrobotną, utracie statusu osoby bezrobotnej, zaświadczenie albo oświadczenie o uzyskaniu dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 11 i 12, oświadczenie o stanie majątkowym, ale też wiele innych dokumentów, w tym zaświadczeń i oświadczeń.

Organ odwoławczy przytoczył unormowania rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1788). Organ podkreślił, że z powołanych regulacji prawnych wynika, że w przypadku zgłoszenia wniosku o pomoc społeczną, konieczne ustalenie sytuacji życiowej osoby, która o tę pomoc się ubiega następuje w drodze wywiadu środowiskowego. Przepisy jednoznacznie wskazują, że to pracownik socjalny przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy.

Jednocześnie przepisy nakładają określone obowiązki na osoby korzystające z pomocy społecznej i ubiegające się o taką pomoc. Są one obowiązane do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej i wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, co przekłada się na aktywne uczestniczenie w wywiadzie, udzielanie wyjaśnień, przedkładanie dokumentów i składanie oświadczeń. Brak współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, zaś niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wywiad nie został przeprowadzony z winy skarżącego, który w ogóle nie był i nadal nie jest zainteresowany przeprowadzeniem wywiadu oraz nie wyraża zgody na jego przeprowadzenie, co świadczy też o braku jego współdziałania z pracownikiem socjalnym.

Organ odwoławczy podkreślił, że z urzędu wiadomym mu jest, iż organ I instancji podejmował liczne próby ustalenia sytuacji życiowej skarżącego. Niestety pomimo upływu wielu miesięcy nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w żadnej ze spraw, wszczętych wnioskami skarżącego o pomoc społeczną w 2018 r.. Organ wskazał, że tak było m.in. w sprawie z wniosku S.N. ze stycznia, marca, czerwca 2018 roku. Kolegium wyjaśniło też, ze . Kierownik MOPS, powołując się na art. 11 ust. 2 i art. 107 ustawy oraz orzecznictwo sądowe, poinformował S. N. o konsekwencjach braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub na jego aktualizację.

Podczas kole o przyznanie pomocy – w czerwcu 2018 roku S. N. podczas wizyty w siedzibie MOPS ma propozycję ustalenia terminu wywiadu środowiskowego odparł, ze nie ma casu na takie spotkania.

W ocenie Kolegium, zachowanie skarżącego świadczy o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, ale też z organem, w celu ustalenia jego sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy, uzasadniającym wydanie na podstawie art. 106 ust. 4 w związku z art. 107 ust. 4a ustawy, decyzji o odmowie przyznania pomocy społecznej wobec zaistnienia przesłanek określonych w tych przepisach. Wywiadu środowiskowego nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi, zatem skarżący musi się liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Kolegium uznało też za zasadne odniesienie się do licznych potrzeb i żądań skarżącego zawartych w jego wniosku i wysokości pomocy społecznej określonej przez skarżącego na ogólną kwotę ponad miliarda złotych. Kwota ta niewątpliwie przekracza całoroczny budżet MOPS, a zatem przekracza możliwości pomocy społecznej. Kolegium - mając na uwadze okoliczności sprawy i zebrany w niej materiał dowodowy - pismem z dnia 20 czerwca 2018 r. zawiadomiło skarżącego o możliwości zapoznania się osobiście lub przez pełnomocnika z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Skarżący nie skorzystał z tego uprawnienia, a jedynie w odpowiedzi przekazał do Kolegium pismo z dnia 6 lipca 2018 r., zatytułowane: "Skarga na decyzję z dnia [...]r.".

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł S. N.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, bowiem organy w toku postępowania nie naruszyły przepisów postępowaniu w stopniu, który uzasadniałby konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji, prawidłowo zastosowano również prawo materialne. Skarżący nie sprecyzował zarzutów, ze skargi wynika jedynie niezadowolenie z wydanych rozstrzygnięć.

W pierwszej kolejności przypomnieć warto, że zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast w art. 8 k.p.a. zawarto zasadę praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Wyrażona zaś w art. 9 k.p.a. zasada obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej nie uzależnia obowiązywania lub możliwości stosowania przepisów prawa od znajomości tych przepisów przez obywateli, a w szczególności od znajomości prawa przez strony postępowania administracyjnego. Organy muszą zatem czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W niniejszej sprawie, jak wynika z akt postępowania, organ zastosował się do wskazanych wyżej przepisów.

Organy procedowały i orzekały w niniejszej sprawie na podstawie ustawy z dnia 24 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2018.1508, dalej powoływanej jako u.p.s.). Skarżący wystąpił o przyznanie zasiłków okresowego i celowego.

Zasiłek okresowy, zgodnie z art. 38 u.p.s. przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasiłek ten jest obligatoryjny, co oznacza, że osoba spełniająca wymienione wyżej kryteria nabywa do niego prawo. Przy tym uprawniony ma prawo do jednego zasiłku okresowego, niezależnie od tego, ile z wymienionych w art. 38 u.p.s. kryteriów spełnia. Zatem niezależnie od tego, ile z przesłanek skarżący wskazał we wniosku, miałby prawo do jednego zasiłku okresowego w danym okresie.

Druga kategoria żądań zgłoszonych we wniosku to zasiłek celowy, przyznawany w trybie art. 39 u.p.s. na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.(ust.1 i 2 ); osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne (ust.3). W przeciwieństwie do zasiłku okresowego zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze uznaniowym, co oznacza, ze nawet spełnienie pozytywnych przesłanek nie przesadza o jego przyznaniu. Decyzja w ty zakresie pozostawiona jest swobodnemu uznaniu organu.

W obydwu jednak przypadkach decyzja rozstrzygająca o przyznaniu świadczenia musi zostać poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, którego elementem koniecznym, zgodnie z art. 106 ust.4 u.p.s. jest wywiad środowiskowy, bądź jego uaktualnienie. Poza sporem jest, że organy wywiadu takiego mnie przeprowadziły z przyczyn leżących po stronie skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy powołał szereg okoliczności, potwierdzających zarzut braku współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi (ignorowanie ustalanych terminów wywiadów środowiskowych, brak reakcji na próby ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu, unikanie kontaktów z pracownikiem socjalnym). Stan taki trwał również w trakcie postępowań dotyczących wcześniejszych wniosków skarżącego, co sądowi wiadomo także z prowadzonych postepowań sądowych. W jednym z pism S. N., odmawiając kontaktu z MOPS-em stwierdza wprost, ze nie ma czasu na takie spotkania,

Już tylko ta okoliczność stanowi wystarczającą podstawę odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej stanowi także brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o czym stanowi art. 11 ust. 2 powołanej ustawy.

Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że pracownik socjalny podejmował próby ustalenia ze skarżącym terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tym celu przesłał mu pisemne wezwanie, a także przybył do miejsca jej zamieszkania. Wszystkie te działania nie przyniosły rezultatu, pomimo, że skarżący został pouczony o skutkach braku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Bierność postawy skarżącego wobec przeprowadzenia omawianego wywiadu, jako kluczowego materiału dowodowego dla oceny przyznania świadczeń z pomocy społecznej (zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s.), prawidłowo zatem została oceniona przez organy orzekające jako brak zgody na przeprowadzenie tego wywiadu. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Aby otrzymać pomoc społeczną, należy zatem powziąć w tym kierunku pewne wysiłki. Pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej, czego skarżący nie uczynił.

Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania, jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Odmowa przyznania świadczeń w opisanej sytuacji faktycznej jest zgodna z dyspozycją powołanych wcześniej art. 11 ust.2, jak i art. 107 ust.4 u.p.s.

Wobec powyższego skargę należy uznać za niezasadną, bowiem materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje żadnych podstaw do przypisania organom w tym zakresie zaniedbania obowiązków proceduralnych, tym bardziej skutkujących naruszeniem prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższych przesłanek brak było podstaw do rozstrzygania o przyznaniu pomocy w kwotach przewyższających budżet, jakim dysponują organy pomocowe. Brak było również podstaw prawnych do orzekania przez organ administracji publicznej o żądaniu przyznania 400 mln zł na rzecz matki skarżącego, nie jest ona stroną postępowania. Skarżący nie wskazał nawet adresatki tego świadczenia z imienia i nazwiska, zaś jego brak współdziałania z organem uniemożliwił uzyskanie sprecyzowania tego żądania.

Z uwagi na powyższe sąd oddalił skargę, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw na mocy art. 151 ustawy z dnia 2 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2018.1308).

A.B.