Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 334/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2013 roku sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości gruntowej oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Starosta [...], decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 118 ust. 1, ust. 2a), ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r., nr 50, poz. 291 ze zm.), w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił L. G. nieodpłatnego zwrotu nieruchomości gruntowej położonej w gminie P., w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 34 (dawny nr 28/2), o pow. 0,2592 ha, objętej księgą wieczystą KW nr [...].

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, iż w dniu 13 lipca 2012r. na wniosek L. G. zostało wszczęte przed Starostą [...] postępowanie administracyjne w sprawie nieodpłatnego zwrotu w/w nieruchomości.

W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w P. z dnia [...], nr [...], na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21 poz. 118), od A. i J., małżonków C., przejęto na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne bez budynków, położone we wsi K., gmina P., o powierzchni 4,08 ha, zapisane w rejestrze gruntów obrębu [...] pod jednostką rejestrową 15, które nie było obciążone dożywociem na rzecz osób trzecich, w zamian za rentę (własność na podstawie aktu notarialnego Repertorium nr [...] z dnia [...]. - akt sprzedaży oraz dokumentu nadania ziemi nr [...] z dnia [...]). Wyłączone z gospodarstwa budynki stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności. Zgodnie z w/w decyzją A. i J. C. otrzymali prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o pow. 0,50 ha, która miała zostać przydzielona po wykonaniu w/w decyzji.

Ponadto organ wskazał, iż zgodnie z treścią umowy sprzedaży (akt notarialny Rep. A Nr [...] z dnia [...] i powołanej w niej prawomocnej decyzji Urzędu Gminy w P. z dnia [...] nr [...] oraz wnioskiem L. G. z dnia 11 lipca 2012r., budynki pochodzące z wyżej opisanego gospodarstwa rolnego stały się własnością wnuczki A. i J. C. – L. G., a aktem notarialnym z dnia [...] L. i K. małż. G. nabyli od Skarbu Państwa nieruchomość położoną we wsi K., w gminie P., oznaczoną nr 28/1 o pow. 12 arów, objętą księgą wieczystą KW Nr [...], na której znajdowały się przedmiotowe zabudowania.

Poza tym, decyzją Wójta Gminy P. z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 118 ust. 2a) ustawy z dnia 20 grudnia 1990r.o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991r., nr 7 poz. 24 ze zm.), przeniesiono nieodpłatnie na rzecz L. G. prawo własności działki nr 28/3 o pow. 0,64 ha, położonej we wsi K., gm. P., stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa, uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...]. Zgodnie natomiast z zaświadczeniem Wydziału Geodezji i Kartografii Starostwa Powiatowego w P. z dnia 16 sierpnia 2012r., działce położonej w gm. P., w obrębie [...], oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów nr 33 odpowiada działka dawny nr 28/3, działce oznaczonej nr 34 odpowiada działka dawny nr 28/2, a działce oznaczonej nr 35 odpowiada działka dawny nr 28/1.

Organ ustalił, iż działką dożywotniego użytkowania pochodzącą z w/w gospodarstwa rolnego była działka nr 33 (dawny nr 28/3), a działką siedliskową była działka nr 35 (dawny nr 28/1), co potwierdza szkic geodezyjny z dnia 27 kwietnia 1976 r. Ponadto ustalono, iż L. G. przyznano już decyzją Wójta Gminy P. znak: [...] z dnia [...] działkę dożywotniego użytkowania pochodzącą z gospodarstwa rolnego przejętego na Skarb Państwa od A. i J. małż. C. - tj. działkę dawny nr 28/3 (aktualnie nr 33) i to o powierzchni większej niż określała decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego, bo nie 0,50 ha, a 0,64 ha. Wobec powyższego organ stwierdził, iż działka nr 34 nie jest również działką siedliskową, o której nieodpłatny zwrot można ubiegać się na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Działka siedliskowa pochodząca z w/w gospodarstwa rolnego oznaczona dawnym nr 28/1 (aktualnie działka nr 35), na której znajdowały się zabudowania, została bowiem nabyta przez L. i K., małżonków G. aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...]

Dodano, że w toku postępowania wyjaśniającego, na podstawie pisma Wydziału Geodezji i Kartografii Starostwa Powiatowego w P. z dnia 12 września 2012r. ustalono, iż działka nr 34 (dawniej działka nr 28/2), o której nieodpłatny zwrot wniosła L. G., wchodziła w skład gospodarstwa rolnego o pow. 4,08 ha, położonego we wsi K., gm. P. i została przejęta na Skarb Państwa od A. i J. małż. C. decyzją Wójta Gminy P. znak: [...] z dnia [...]. Następnie w rejestrze ewidencji gruntów, na podstawie Protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 24 grudnia 1992r., jako właściciela działki nr 34 ujawniono Lasy Państwowe Nadleśnictwo G.. Aktualny zapis w ewidencji gruntów, tj. Skarb Państwa -Nadleśnictwo K. został ujawniony na podstawie pisma Lasów Państwowych Nadleśnictwa K. z dnia 12 lutego 1995r. informującego, iż według zarządzenia nr 114 Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 11 sierpnia 1994 r. o nowym zasięgu terytorialnym, zarząd nad lasami znajdującymi się na terenie K. przejęły Lasy Państwowe - Nadleśnictwo K..

W trakcie postępowania organ ustalił także, iż działki nr 34 i 35 objęte są nadal jedną księgą wieczystą aktualny nr [...] i w dziale I oznaczone są jako działka nr 28/2 i działka nr 28/3, a w dziale II jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, co potwierdza odpis z dnia 12 września 2012r., zatem organem właściwym w przedmiocie zarządu nieruchomością położoną w gminie P., w obrębie [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr 34 o pow. 0,2592 ha są Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. i do tego organu należy skierować wniosek o sprzedaż w/w nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła L. G., zarzucając jej nieustalenie wszystkich istotnych dla sprawy faktów, pominięcie w orzekaniu faktów ustalonych istotnych dla sprawy i niewłaściwą interpretację przepisów.

Podniosła zarzut, iż działka o powierzchni 2592 m2 (nr 34 lub 28/2) wraz z działką o nr 28/3 (ewentualnie nr 33 - obręb 11) była działką dożywotniego użytkowania, przedmiotem prawa użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, zaś na wniosek uprawnionego lub jego zstępnego przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki w myśl dyspozycji art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Według odwołującej się w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] pozostawiono w bezpłatnym dożywotnim użytkowaniu działki o nr 28/1, 28/2 i 28/3, a więc grunty o powierzchniach ok. 2600 m2, 6400 m2 i działkę siedliskową 1200 m2, co potwierdzić może świadek J. M.. Zatem ww. działki podlegały procedurze z art. 118 ust. 1, ust. 2a, a także ust. 2 ustawy, którego to ustępu w ogóle organ nie zastosował i nie zauważył, iż w ramach tego przepisu winna być potraktowana działka nr 28/1 (nr 35), a więc strona powinna bezpłatnie otrzymać tę działkę siedliskową, a tymczasem Skarb Państwa wymusił zbycie odpłatne - co podważa zaufanie do Państwa prawa w sytuacji zapisu z art. 118 ust. 2 ustawy. Zdaniem odwołującej się w opisanej sytuacji wszystkie działki o numerach 28/1, 28/2 i 28/3 powinny być przewłaszczone nieodpłatnie na rzecz zstępnych osób uprawnionych do zwrotu części nieruchomości rolnej, bowiem działki 33 i 34 podlegają zapisowi zawartemu w ustępie 4 decyzji Naczelnika Gminy P. [...] - tzn. są w części objętej dożywotnim użytkowaniem, a zapis przyznanej powierzchni jest zapisem minimalnym; decyzja ta nie zabraniała objąć terminem dożywotniego użytkowania powierzchni ok. 8992 m2. Zdaniem odwołującej się w rzeczywistości pozostawiono w dyspozycji A. i J. C. powierzchnię wskazaną wyżej, i ta powierzchnia powinna być brana pod uwagę przy stosowaniu art. 118 ust. 1, ust. 2a) i ust. 2 ustawy.

Dodatkowo podniosła, iż działka nr 34 (28/2) została przekazana Lasom Państwowym w procedurze niejasnej, niestosowanej przy obrocie nieruchomościami i niejawnej dla zainteresowanej strony. Organ wymienił takie dokumenty jak: szkic geodezyjny, protokół zdawczo-odbiorczy, miedzy jakimi stronami dokonano zdania spornej nieruchomości nie wyjaśniono. Starosta [...] nie powinien takich dokumentów brać pod uwagę przy rozstrzyganiu praw do nieruchomości, zaś w zaskarżonej decyzji brak jakichkolwiek przytoczonych dowodów uprawniających Lasy Państwowe w stosunku do działki nr 34 (28/2). Zdaniem odwołującej się zarówno działka "leśna" (28/2 - pow. 2592 m2), jak i działka o numerze 28/3 uregulowane zostały w ustępie 4 decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...], a tym samym dotyczą ich zapisy o bezpłatnym zwrocie według art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 118 ust. 1, 2 a), 3 i 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję Starosty [...] z dnia [...]

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przypomniało dotychczasowy przebieg postępowania, w konkluzji stwierdzając, iż ustalenie w przedmiotowej sprawie, iż sporna działka nr 34 o powierzchni 0,2592 ha, nie została przydzielona na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...] A. i J. C. do bezpłatnego użytkowania, czyni całkowicie zbędnym badanie pozostałych przesłanek określonych w art. 118 ust. 1, 2a i 3 ustawy, gdyż nawet bowiem w razie ich spełnienia, brak byłoby podstaw do uwzględnienia wniosku złożonego przez L. G..

Kolegium wskazało ponadto, że - jak wynika z twierdzeń samej wnioskodawczyni zawartych we wniosku oraz z innych dokumentów - nie byłby również spełniony warunek nieprzerwanego władania gruntem przez osoby uprawnione i ich zstępną (w granicach hipotetycznych uprawnień tych osób). Bezsporne jest bowiem, że od dnia 24 grudnia 1992r., tj. od daty sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego między Kierownikiem Urzędu Rejonowego w P. a Nadleśniczym Nadleśnictwa G., działka nr 34 znajduje się w zarządzie właściwych jednostek organizacyjnych Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, a i wcześniej L. G. nie była jej posiadaczką czy choćby osobą faktycznie władającą tym gruntem.

Ustosunkowując się do zarzutów i argumentów podniesionych przez stronę w odwołaniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że są one w całości nieuzasadnione. W ocenie Kolegium w toku postępowania Starosta [...] podjął wszelkie czynności, które były niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, wyczerpująco zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i na tej podstawie, po dokonaniu prawidłowej interpretacji przepisów prawa materialnego, trafnie ocenił, że działka nr 34 nie była objęta prawem użytkowania przysługującym A. i J. C., w myśl dotychczasowych przepisów, z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego za rentę. Wydane rozstrzygnięcie zostało też należycie uzasadnione. Natomiast twierdzenie L. G., iż prawo użytkowania ustanowione na podstawie decyzji nr [...] dotyczyło także spornej działki stoi w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi na podstawie spójnego i wiarygodnego materiału dowodowego - wskazanych wyżej dokumentów zawartych w aktach postępowania zakończonego tą decyzją. Zgłoszony przez odwołującą się stronę wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka J. M. nie mógł zostać uwzględniony - z tego powodu, że środek dowodowy w postaci zeznań świadków jest nieodpowiedni do wykazania okoliczności polegającej na przysługiwaniu prawa użytkowania w stosunku do określonej nieruchomości. Za pomocą tego środka można by próbować udowodnić, iż dana nieruchomość była faktycznie użytkowana przez określoną osobę, jednakże władanie działką jest inną okolicznością niż ustanowienie i będące jego konsekwencją przysługiwanie prawa użytkowania, albowiem pierwsze odnosi się do sfery faktów, a drugie do sfery uprawnień.

W przedstawionym kontekście zdaniem organu, spełnienie przesłanki określonej w art. 118 ust. 1. może być wiarygodnie wykazane, co wynika z jej istoty, w oparciu o dowody z dokumentów, ze szczególnym uwzględnieniem dokumentu stanowiącego źródło przysługiwania prawa użytkowania. Jako że przedmiotem dowodu, o którego przeprowadzenie wnioskowała strona, mogłaby być ewentualnie okoliczność faktycznego władania gruntem, niemająca znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, wniosek ten podlegał oddaleniu. Z kolei dokument, na który powołuje się L. G. w celu udowodnienia swych twierdzeń, jest pozbawiony wartości dowodowej w niniejszym postępowaniu. Załączona do pisma z dnia 23 stycznia 2013r. kopia zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w P. dotyczy bowiem innego gruntu niż działka nr 34 (dawniej nr 28/2). Działka nr 34 stanowi część nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] (z ujawnionym prawem własności Skarbu Państwa), zaś grunt o powierzchni 1 ha, o którym mowa w tym zaświadczeniu, jest uregulowany w księdze wieczystej nr [...], w której jako właściciel do dziś wpisany jest A. C.. Bezpodstawne są także inne zarzuty zawarte w treści odwołania. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest np. kwestia odpłatności bądź nieodpłatności nabycia działki gruntu nr 28/1 (obecnie nr 35), skoro nieruchomość ta nie jest przedmiotem postępowania. Konkluzja o istnieniu funkcjonalnego i prawnego związku między działkami nr: 28/2 i 28/3, wynikającego z faktu prowadzenia dla nich jednej księgi wieczystej, uzasadniającego jednakowe traktowanie ich uwzględniając treść art. 118 ust 1 ustawy, zdaniem organu cechuje się daleko idącą dowolnością i jest jedynie wyrazem subiektywnego przekonania strony, nieznajdującego potwierdzenia ani w treści przepisów prawa materialnego, ani w zgromadzonym materiale dowodowym. Skoro właścicielem obu tych działek na podstawie decyzji nr [...] stał się Skarb Państwa to nic nie stało na przeszkodzie, aby utworzyć dla nich jedną księgę wieczystą, a okoliczność, że jedna z tych działek była przedmiotem użytkowania ustanowionego na rzecz dotychczasowych współwłaścicieli nie ma w tym zakresie żadnego znaczenia. Organ drugiej instancji nie znalazł również podstaw do kwestionowania wiarygodności dokumentów potwierdzających sprawowanie zarządu w stosunku do działki nr 34 przez jednostki Lasów Państwowych. Są to akty o charakterze wewnętrznym, wiążące się z wykonywaniem uprawnień właścicielskich w imieniu Skarbu Państwa przez powołane do tego organy i państwowe jednostki organizacyjne, nie muszą one zatem odpowiadać jakimś szczególnym warunkom co do formy, a ich sporządzanie nie wymaga udziału osób trzecich.

Powyższą decyzję L. G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając jej:

- niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, a w szczególności sprawy władania przez A. i J. C., a w dalszym ciągu przez L. G., jako ich następczynię działką nr 34 (28/2); jak również nie wyjaśnienie o jaki grunt chodzi w księdze wieczystej [...], która księga dotyczy działki o pow. 1 ha zabudowanego gospodarstwa;

- sprzeczność istotnych ustaleń Kolegium z treścią zebranego materiału dowodowego, przez odmowę przesłuchania zgłoszonego świadka J. M. na okoliczności faktyczne, istotne dla sprawy;

- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a mianowicie przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do nieodpłatnego nabycia działki przez zstępnych, co w konsekwencji spowodowało, że Kolegium wydało decyzję o odmowie nieodpłatnego nabycia działki 34 (28/2) przez skarżącą.

Uzasadnieniu skargi wskazano, iż dziadkowie skarżącej byli właścicielami gospodarstwa rolnego we wsi K. o obszarze 5.08 ha, składającego się z gruntów rolnych o obszarze 4.08 ha (zakupione w 1934 roku aktem notarialnym) i działki z zabudowniami o obszarze 1 ha. (otrzymanej aktem nadania ziemi w 1947r.)

W 1976 roku A. i J. C. przekazali za rentę gospodarstwo rolne o pow. 4,08 ha bez budynków. Natomiast działkę o obszarze 1 ha z zabudowaniami, którą otrzymali dokumentem nadania ziemi z 1947r. posiadali i użytkowali przez cały czas do końca życia. W decyzji tej nie ma wzmianki na temat oznaczenia geodezyjnego ziemi, jedynie adnotacja, że jednostka rejestrowa to nr 15. Dla gruntu otrzymanego aktem nadania ziemi z 1947r. o pow. 1 ha od 1957 roku urządzona była w Państwowym Biurze Notarialnym w P. księga wieczysta o nr [...], obecnie [...], co potwierdza przedłożona przy odwołaniu kopia zaświadczenia PBN z 1980 roku. Zdaniem skarżącej dokument ten świadczy o tym, że działka objęta tą księgą stanowiła całość, bez podziału na mniejsze działki. Dopiero po 1976 roku, dokładnej daty nie ustalono w postępowaniu, działka ta została podzielona na działki o nr 28/1, 28/2 i 28/3. A. C. zmarł w [...] roku, do końca życia posiadał, użytkował cała działkę o pow. 1 ha, później już podzieloną na 3 działki. Konsekwencją braku wyjaśnienia stanu prawnego gospodarstwa rolnego były kolejne błędnie sporządzone akty notarialne. Działkę 28/1 (pod zabudowaniami) o pow. 12 arów L. G. wraz z mężem K. kupiła od Skarbu Państwa, aktem z 1981r. (ziemię, która stanowiła własność A. C.). 12 listopada 1987r. L. G. przejęła w dzierżawę działki 28/2 i 28/3 na okres 10 lat, tj. do 30 września 1997 roku. Władała tą ziemią jak właściciel i płaciła podatki. Mimo to 24 grudnia 1992 roku Urząd Rejonowy w P. przekazał protokołem zdawczo-odbiorczym działkę nr 28/2 (obecnie 34) Nadleśnictwu, bez powiadomienia prawnego dzierżawcy jakim była L. G., która w kolejnych, następnych latach przez cały czas płaciła podatek z tytułu dzierżawy tej działki. Decyzją z dnia [...] nieodpłatnie Urząd Gminy w P. przekazał L. G. działkę nr 28/3, którą dzierżawiła. W uzasadnieniu podano, że L. G. ma prawo do tej działki jako władająca nią. Niezrozumiałe jest więc stanowisko organu, odmawiające przekazania nieodpłatnego działki o kolejnym numerze 28/2, którą również L. G. władała, jak działką 28/3. W ocenie skarżącej wszystkie 3 działki stanowiły wcześniej całość o pow. ok. 1 ha objęte księgą wieczystą [...], zatem w ramach nieodpłatnego przekazania gruntu na podstawie art. 118 ustawy Starostwo winno przekazać całość gruntu przejętego za rentę w 1976r., a więc także działkę 28/2, z takim samym uzasadnieniem, jak przy działce 28/3. Także z tego powodu, aby wreszcie naprawić błędną decyzję nr [...] o przejęciu gospodarstwa rolnego (same grunty) o obszarze 4.08 ha.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), powoływana dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...], którą odmówiono L. G. nieodpłatnego zwrotu nieruchomości gruntowej położonej w gminie P., w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 34 (dawny nr 28/2), o pow. 0,2592 ha, objętej księgą wieczystą [...].

Przypomnieć w tym miejscu wypada, iż jak wynika z akt rozpatrywanej sprawy decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, po rozpatrzeniu wniosku A. i J. C., Naczelnik Gminy w P. orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków o powierzchni użytków rolnych 4,08 ha, położonego we wsi K., gminie P., będącego własnością wnioskodawców na zasadach małżeńskiej wspólności majątkowej, z zastrzeżeniem, iż wyłączone z gospodarstwa budynki będą stanowić odrębny od gruntu przedmiot własności. Nie budzi też wątpliwości, że w punkcie 4 rozstrzygnięcia wskazany organ stwierdził, iż A. i J. C. przysługuje prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o obszarze 0,50 ha, która zostanie im przydzielona po wykonaniu tej decyzji.

W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo ustaliło, że gospodarstwo rolne przejęte przez Państwo na mocy decyzji nr [...] obejmowało m.in. działki gruntu oznaczone ówcześnie numerami: 28/1 o powierzchni 0,12 ha (działka siedliskowa pod budynkami stanowiącymi odrębną własność A. i J. C.), 28/2 o powierzchni 0,26 ha (działka leśna) i 28/3 o powierzchni 0,64 ha (grunt rolny). Nie budzą zastrzeżeń także ustalenia organu, wedle których działka nr 28/1 odpowiada obecnej działce ewidencyjnej nr 35 o powierzchni 0,1214 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będącej przedmiotem współwłasności L. i K. G. na zasadach małżeńskiej wspólności majątkowej, nabytej przez nich od Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] Rep. [...]; dla budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności założona jest natomiast księga wieczysta nr [...], w której L. G. ujawniona jest jako jedyny ich właściciel, na podstawie aktu warunkowej darowizny z dnia [...] Rep. [...] i aktu przeniesienia własności z dnia [...] Rep. [...]. Nadto działka nr 28/2 odpowiada obecnej działce ewidencyjnej nr 34 o powierzchni 0,2592 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa - Nadleśnictwa K. i objęta jest księgą wieczystą nr [...] (w której oznaczona jest jeszcze jako działka nr 28/2). Natomiast działka nr 28/3 odpowiada obecnej działce ewidencyjnej nr 33 o powierzchni 0,6483 ha, stanowiącej własność L. G. na podstawie decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...], działka ta jest objęta księgą wieczystą nr [...], w której jako jej właściciel wpisany jest nadal Skarb Państwa, co oznacza, że aktualna właścicielka nieruchomości nie ujawniła swojego prawa w księdze wieczystej.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r., nr 50, poz. 291 ze zm.), stanowiący, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1) a nadto, iż z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie prawa własności działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2 a ).

Wskazana regulacja prawna uzależnia przyznanie prawa własności działek ubiegającemu się o to zstępnemu między innymi od spełnienia przesłanki, wedle której przedmiotem nabycia, na podstawie art. 118 wskazanej ustawy, może być tylko ta działka, która została przydzielona rolnikowi do użytkowania w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu. A zatem ustęp 1 art. 118 ustawy dotyczy przekazywania na własność działki gruntu, co do której przysługuje prawo użytkowania, a ust. 2 tego przepisu dotyczy działki obejmującej budynki. Z wyraźnego brzmienia przepisu art. 118 ust. 1 i 2 ustawy wynika jednoznacznie, że wolą ustawodawcy było przyznanie - rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne - prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności wyłącznie tych ściśle określonych działek, to jest działki dożywotniego użytkowania i działki siedliskowej. Inaczej mówiąc art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie stanowi podstawy prawnej do zgłaszania roszczenia o przyznanie własności innych działek niż działka objęta prawem użytkowania (ust. 1) i działka obejmująca budynki (ust. 2).

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organ wyjaśnił wszelkie niezbędne okoliczności i przesłanki przewidziane przepisem art. 118 ust. 1 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co znajduje wyraz w treści uzasadnienia kwestionowanej decyzji.

Z dokumentów zawartych w aktach sprawy w sposób jednoznaczny wynika, iż będąca przedmiotem żądania strony w tej sprawie (wniosek z dnia 11 lipca 2012r.) działka nr 34 (dawna działka nr 28/2) nie została przekazana do bezpłatnego dożywotniego użytkowania na rzecz A. i J. C., co wyłącza możliwość jej nabycia na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy. Bezspornym jest, że w punkcie 4 decyzji z dnia [...], nr [...] powierzchnię gruntu przyznanego małżonkom C. do użytkowania określono jako 0,50 ha., wskazując przy tym, iż przydzielenie im konkretnej działki z tego tytułu nastąpi po wykonaniu decyzji. Wskazana decyzja, zawierająca przywołany zapis znajduje się w aktach sprawy. Jednocześnie w aktach sprawy zakończonej tąże decyzją brak jest jakichkolwiek dokumentów, których treść mogłaby choć sugerować, że prawo użytkowania ustanowiono w stosunku do gruntu obejmującego działki nr: 28/1, 28/2 i 28/3 o łącznej powierzchni 1,02 ha, jak uważa to skarżąca. Jak wskazał to organ, takie zadysponowanie gruntem stałoby też w sprzeczności z art. 12 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia Naczelnika Gminy w P. dotyczącego tej kwestii. W myśl powołanego przepisu możliwe było bowiem przydzielenie rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę, do bezpłatnego użytkowania, jedynie działki gruntu rolnego lub lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w razie przekazania budynków. Tymczasem, jak prawidłowo zaznaczył to organ, ani działka 28/1, ani będąca przedmiotem obecnego żądania działka nr 28/2 (obecnie nr 34) nie miały wówczas takiego charakteru, gdyż działka 28/1 była działką pod budynkami pozostawionymi decyzją z [...] małżonkom C., zaś działka nr 28/2 była z kolei gruntem leśnym i jak wynika to z dokumentów zawartych w aktach sprawy, działka ta nie została przydzielona A. i J. C. do użytkowania. W protokole zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu 27 kwietnia 1976r., a więc w momencie gdy decyzja nr [...] była już ostateczna, wprost stwierdza się, że na jej podstawie "przekazuje się do bezpłatnego, dożywotniego i rolniczego użytkowania grunt PFZ o pow. [wykropkowano] położony we wsi K. oznaczony nr dz. nr 28 z zabudowaniami bez lasu dz. 28/1 i 28/3". Tak samo na szkicu sporządzonym przez geodetę A. S. znajduje się jej adnotacja o treści "dla C. dz. nr 28/1 i 28/3". W konsekwencji skoro objęta niniejszym postępowaniem działka nr 34 o powierzchni 0,2592 ha, nie została przydzielona na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...] A. i J. C. do bezpłatnego użytkowania powoduje, iż bezzasadne stało się badanie pozostałych przesłanek określonych w art. 118 ust. 1, 2 a i 3 ustawy, albowiem nawet w razie ich spełnienia brak byłoby bowiem podstaw do uwzględnienia wniosku złożonego przez L. G., gdyż jedynie kumulatywne spełnienie przesłanek wynikających z treści art. 118 ustawy o ubezpieczeniu rolników pozwalałoby na pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej.

Niemniej, odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że wprawdzie powierzchnia działki nr 28/3 (0,64 ha) nie odpowiada dokładnie powierzchni hipotetycznego gruntu rolnego oddanego do użytkowania małżonkom C., o którym mowa w punkcie 4 decyzji nr [...](0,5 ha), lecz opisane powyżej dokumenty uzasadniają tezę, choć nie jest to wprost przedmiotem oceny sądu w tej sprawie, że ten zapis w przywołanej decyzji, po dokonaniu konkretyzacji w ramach jej wykonania, należy odnosić do działki nr 28/3, co też przyjął organ wydając, w oparciu o art. 118 ust. 2a ustawy, na wniosek L. G., decyzję z dnia [...] znak: [...] o nieodpłatnym przeniesieniu na jej rzecz wymienionej działki nr 28/3. Przyjąć zatem należało, jak uznał to organ, że prawo użytkowania przysługujące z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu za rentę było ustanowione jedynie w stosunku do działki nr 28/3, której własność została następnie nieodpłatnie przyznana L. G., jako zstępnej przekazujących małżonków C., w trybie określonym w powołanym wyżej przepisie prawa (decyzja z dnia [...] znak: [...]). Podkreślić przy tym należy, że uprawnienie następcy, przewidziane w art. 118 ust 2a ustawy, jest jedynie pochodną uprawnienia, jakie było przyznane i przysługiwało jego poprzednikowi prawnemu. Jeżeli więc poprzednicy prawni skarżącej władali jakąś nieruchomością bez wymienionego w art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników tytułu prawnego (prawa użytkowania przyznanego decyzją o przejęciu gospodarstwa rolnego), lub też na podstawie jakiegoś innego tytułu prawnego, to władanie to nie daje następcy ( skarżącej ) prawa do skorzystania z uprawnienia wymienionego przepisie art. 118 ust 2a ustawy.

Dalej wskazać należy, że przesłanki art. 118 ustawy o ubezpieczeniu rolników nie mogą być interpretowane rozszerzająco, a uprawnienie przewidziane w tymże przepisie (nieodpłatne nabycie własności nieruchomości) ma służyć osobom, które faktycznie korzystały z określonej działki w związku z udzielonym im, lub ich poprzednikom prawnym, prawem użytkowania działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, nie zaś porządkowaniu nieuregulowanych stanów prawnych lub niezgodności w zapisach ksiąg wieczystych.

Dodatkowo, odnosząc się do dalszych argumentów podnoszonych przez skarżącą, a dotyczących faktycznego władania jako dzierżawca, to zgodzić należy się z argumentacją organu, że nawet abstrahując od przesłanki przewidzianej w ust. 1 art. 118 ustawy i okoliczności władania jako uprawnienia odnoszącego się do sfery prawa a nie faktu, warunkiem niezbędnym przewidzianym w art. 118 ust. 2 ustawy jest wymóg faktycznego władania nieruchomością jako wykonywania prawa użytkowania zarówno w momencie zgłoszenia żądania, jak i rozstrzygania przez organy (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2008r., sygn. akt II OSK 588/07 - dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 505312).Tymczasem, jak przyznała to sama skarżąca w toku postępowania, nawet umowa dzierżawy ( nota bene dla dzierżawcy nie będąc realizacją wykonywania uprzednio przyznanego prawa użytkowania – por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2011r., sygn. akt II OSK 1096/10 - dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 1083527 ), została z nią uprzednio rozwiązana.

Mając powyższe na uwadze i uznając, że kwestionowane rozstrzygniecie odpowiada prawu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

a.tp.