Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1865/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246 par 2, art.184, art.197 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I SA/Po 174/14 w przedmiocie prawo pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 22 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I SA/Po 174/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") oddalił wniosek P. B. (dalej: "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 22 lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 2013 r. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.").

W uzasadnieniu postanowienia WSA wskazał, że pismem z dnia 31 stycznia 2014 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 22 stycznia 2014 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 5 listopada 2013 r., odmawiającą odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za lipiec 2013 r.

W dniu 8 sierpnia 2014 r. Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.600 zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty K. z dnia 16 lipca 2010 r. zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. 900.000 zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego dla niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono zaskarżoną decyzję, nadal nie może uruchomić swojego obiektu w takiej formie jak przed dniem 16 lipca 2010 r.

Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W jego związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej, przy czym żona nie osiąga żadnych przychodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha.

Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 września 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, Skarżący w piśmie z dnia 17 września 2014 r. oświadczył, że posiada rachunek bankowy w A., jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Żona Skarżącego nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Ponadto Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne:

- samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997, wartość rynkowa 13.000 zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy,

- samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł,

- samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 55.000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 8 rat,

- ciągnik Białoruś,

- naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł.

Według wnioskodawcy średnia wysokość miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. 2.650 zł, w tym: gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł.

Skarżący podał także, że posiada następujące nieruchomości:

- w K.: grunt o pow. 12.164 m², budynki o pow. 585 m², budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." Sp. z o.o.,

- nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha,

- nieruchomość przy ul. A.nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje.

Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada już nieruchomości w B., gdyż została sprzedana, a należność z tej transakcji została zajęta przez Urząd Skarbowy.

Skarżący podał, że prowadzona przez niego obecnie działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Na dzień 31 sierpnia 2014 r. zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Sam jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. pobierał z ZUS zasiłek chorobowy.

Do pisma z dnia 17 września 2014 r. Skarżący załączył kserokopie:

- zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kościanie o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek O. S.A. z siedzibą w P.,

- zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 6 marca 2014 r. skierowanego do Urzędu Miejskiego w S. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank.

Skarżący podał, że "B." Sp. z o.o. należy do jego syna K. B. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "B." wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń strona uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł netto.

Skarżący załączył także ewidencję środków trwałych na 2014 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lutego 2014 r. do lipca 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Załączył również kopię zeznań rocznych podatkowych za 2013 r.

Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi on działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości 142.000 zł, w tym zasiew 33.000 zł, zbiory 29.000 zł, uprawa 59.000 zł, środki ochrony roślin 12.000 zł, ubezpieczenie 5.000 zł, podatek rolny i od nieruchomości 4.000 zł. Natomiast w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. poniósł z tytułu działalności rolniczej koszty w wysokości 70.000 zł, na które składają się zasiew 30.000 zł, uprawa 20.000 zł, środki ochrony roślin 15.000 zł, ubezpieczenie 3.000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 2.000 zł.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 września 2014 r. oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że Skarżący nie wykazał, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono, że majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy.

W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że jego obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu referendarza. W ocenie skarżącego nie jest zasadne wskazywanie na posiadanie różnych źródeł utrzymania bądź posiadany majątek. Zdaniem Skarżącego, nie ma on możliwości sądowego dochodzenia praw w sytuacji, w której nie stać go na opłacenie kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek.

Sąd na wstępie wskazał treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), i wyjaśnił, że z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę.

Sąd dokonując oceny przedłożonych przez Skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że Wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych.

W pierwszej kolejności Sąd podniósł, że Skarżący oświadczył, że posiada liczne źródła dochodu. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę, przy czym od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zasiłku chorobowym. Skarżący wskazał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. 52.5452 ha i las o pow. 4,7 ha. Ze złożonych przez niego oświadczeń wynika, że w 2013 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł, poniósł koszty w wysokości 142.000 zł. W bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. również poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wyniosły 70.000 zł. Sąd podkreślił, że pomimo wezwania Skarżący nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości.

Ponadto Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z przedłożonych wydruków z podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2013 wynika, że w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości 132.633,35 zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości 348.121,56 zł i poniósł stratę w wysokości 215.488,21 zł. Z załączonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 sporządzonym na druku PIT-36L wynika, że przychód Skarżącego wyniósł 368.223,54 zł, koszty uzyskania przychodów 506.947,99 zł i strata 138.724,45 zł. Z kolei z przedłożonych deklaracji VAT-7 za 2014 r. wynika, że w miesiącu lutym 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 10.191 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 6.807 zł, w marcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 11.963 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 5.111 zł, w kwietniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.081 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 5.886 zł, w maju 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.783 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.518 zł, w czerwcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 7.701 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.610 zł, w lipcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 53.141 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.221 zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2014 r. wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 lipca 2014 r. przychód Skarżącego wyniósł 108.189,16 zł, koszty uzyskania przychodów 196.902,98 zł i strata 88.713,82 zł. Zatem z przedłożonych przez Skarżącego dokumentów wynika, że w 2012, 2013 i w okresie od stycznia do lipca 2014 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd zauważył, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata sama w sobie nie uzasadnia jednak konieczności kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą.

Sąd podniósł, że Skarżący spłaca raty kredytów z przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca precyzyjnie określił wysokość kredytów oraz obciążeń z tego tytułu:

- pożyczka zaciągnięta w B. w dniu 26 listopada 2009 r. na kwotę 200.000 zł, termin spłaty pożyczki upływa z dniem 30 listopada 2019 r., rata w wysokości 2.515,32 zł,

- kredyt zaciągnięty w C. S.A. na okres od 19 lutego 2010 r. do 19 stycznia 2015 r., rata wynosi 2.535,15 zł,

- kredyt zaciągnięty na okres od 15 listopada 2011 r. do 20 listopada 2014 r., rata kredytu na dzień 21 lipca 2014 r. wynosi 606,65 zł, na dzień 20 sierpnia 2014 r. 599,16 zł, na dzień 22 września 2014 r. 594,67 zł.

- kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia 4 maja 2010 r. zaciągnięty w D w W.

Jak wynika z powyższego zestawienia łączny miesięczny koszt wszystkich rat spłacanych przez skarżącego kredytów wynosi ok. 5.650,47 zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że umowy kredytowe zawarł w związku z prowadzoną działalność gospodarczą. Zauważyć jednakże należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2012 r., o sygn. akt I FZ 189/12, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto Sąd wskazał, że choć wobec Skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty jego majątek, to jednak zajęcie tego majątku nie jest równoznaczne z tym, że Skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, wynajmować nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu.

Zauważyć także należy, że Skarżący określił koszt utrzymania rodziny na kwotę 2.650 zł miesięcznie. Z przedłożonych przez niego informacji wynika, że jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem brutto w wysokości 1.680 zł. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie najmu Wnioskodawca uzyskuje dochód w wysokości 5.162 zł netto. Podał także, że zatrudnia trzech pracowników, przy czy jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim, jednakże nie wskazał jakie koszty miesięcznie ponosi z tytułu zatrudniania pracowników.

Sąd podniósł, że Skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem "B." Sp. z o.o., w której 100% udziałów należy do jego syna, oraz że spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę 5.162 zł netto miesięcznie. Sąd podkreślił, że utworzenie podmiotu gospodarczego "B." Sp. z o.o. (porównując przychody za 2010 r. z przychodami za 2009 r.), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o 2.080.926,82 zł (por. postanowienie WSA w Poznaniu dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, zestawienie ponoszonych przez Skarżącego miesięcznie wydatków w łącznej kwocie ok. 8.300,47 zł (koszty zaciągniętych i spłacanych kredytów w łącznej kwocie ok. 5.650,47 zł i koszty utrzymania rodziny w wysokości 2.650 zł), z których znaczną część stanowi spłata przez Skarżącego zaciągniętych w związku z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą kredytów, nie stanowi przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych. Spłata kredytów, co już wyżej wskazano, nie uzasadnia bowiem twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Sąd zauważył, że złożone przez Skarżącego oświadczenie o jego sytuacji majątkowej jest nierzetelne, gdyż wyżej wskazana kwota miesięcznych wydatków, tj. ok. 8.300,47 zł, znacznie przekracza kwotę osiąganych przez Skarżącego dochodów, na które składają się wynagrodzenie z tytułu najmu pomieszczeń spółce "B." w wysokości 5.162 zł netto i wynagrodzenie za pracę w tej spółce w wysokości 1.680 zł brutto. Ponadto Skarżący nie podał także kosztów jakie ponosi w związku z zatrudnianiem trójki pracowników, z których jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim.

Reasumując powyższe rozważania, Sąd stwierdził, że sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej Skarżącego w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, nie budzi bowiem najmniejszej wątpliwości, że dane na temat sytuacji majątkowej Wnioskodawcy nie obrazują jego rzeczywistej sytuacji majątkowej (deklarowane wydatki przewyższają zgłoszone dochody). Podkreślenia, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach analizowanej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Nie sposób pominąć, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Oceny tej Wnioskodawca nie podważył w złożonym sprzeciwie, który stanowi jedynie gołosłowną polemikę z kwestionowanym rozstrzygnięciem referendarza sądowego z dnia 25 września 2014 r. W ocenie Sądu, mając na uwadze stan majątkowy skarżącego, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się - w tym wypadku - do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego pozwalają w istocie na uregulowanie opłat sądowych, nawet gdy wiążę się to z ograniczeniem wydatków dla utrzymanie strony. Dodatkowo Sąd zauważa, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a., Sąd oddalił wniosek Skarżącego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie uiścić opłaty, bo jego dochody drastycznie spadły. Dodał, że są z żoną "bici" z każdej strony, a ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Skarżącego. Jak słusznie podkreślił WSA, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie jego sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych (500 zł na danym etapie postępowania), nie wykazał również, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w części.

Jak bowiem słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji - nie podważając przy tym faktu, że wnioskodawca posiada liczne zobowiązania, w tym zaległości publicznoprawne - kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości. Skarżący otrzymuje wszakże wynagrodzenie za pracę, osiąga dochody z dzierżawy, jak również posiada gospodarstwo rolne.

Podkreślić należy, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego i jego rodziny. Oceny tej Skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Skarżący ograniczył się jedynie do nierzeczowych stwierdzeń, które nic nie wnoszą do sprawy. Jeśli Skarżący twierdzi, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia Skarżący kwestionuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze stan majątkowy Skarżącego, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez Skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, Skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie