Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 379/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Krystyna Borkowska, Anna Łuczaj (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2004r. sygn. akt I SA 1174/03 w sprawie ze skargi [...] Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 grudnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste.

Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd wskazał, iż zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję własną z dnia 19 sierpnia 1997 roku, stwierdzającą wydanie z rażącym naruszeniem prawa przez Zarząd Gminy [...] decyzji z dnia 4 listopada 1997 roku w części przekazującej w użytkowanie wieczyste grunt stanowiący działki o numerze ewidencyjnym 16 w obrębie 7-08-16. Kolegium przytoczyło treść art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 roku, Nr 30, poz. 127 ze zm.) i stwierdziło, że w przepisie tym brak jest jakiegokolwiek określenia wzajemnych relacji tego artykułu do uprawnień wynikających dla poprzednich właścicieli nieruchomości i ich spadkobierców z art. 69 tej ustawy. Jednoczesnie Kolegium powołało się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle relacji art. 69 tej ustawy do tzw. "przepisów uwłaszczających państwowe osoby prawne" (obecnie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami / Dz.U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) Wprawdzie w cytowanym przepisie stwierdza się, że nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego, o którym mowa w tym artykule, nie może naruszać praw osób trzecich, to należy mieć na uwadze, że przepis ten dotyczy nabycia własności i prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa. W takim przypadku niezbędne jest jednoznaczne przesądzenie, że nabycie z mocy prawa nie narusza praw osób trzecich. W przypadku art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości grunty mogą być przekazane w użytkowanie wieczyste w drodze decyzji administracyjnej. Oczywistym jest jednak, że gmina wydając powyższą decyzję nie może naruszać praw osób trzecich, gdyż godziłoby to w istniejący porządek prawny. Celem powołanego przepisu jest niewątpliwie uregulowanie sytuacji prawnej posiadaczy nieruchomości, ale nie kosztem praw osób trzecich do tych nieruchomości. Utrzymanie lub powiększenie składników majątku posiadaczy nieruchomości poprzez ich uwłaszczenie nie może następować z naruszeniem interesu osób uprawnionych do uzyskania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w sytuacji, gdy wywłaszczenie to okazało się nieuzasadnione, bowiem nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 15 lutego 1999 roku (sygn. akt OPS 15/98, ONSA 1999/3/75 ), że jeśli przed wszczęciem albo w toku postępowania uwłaszczeniowego poprzedni właściciel lub jego następca prawny zgłosi wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, postępowanie uwłaszczeniowe powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Nieprzestrzeganie powyższej zasady i zakończenie postępowania uwłaszczeniowego ostateczną decyzją przed rozstrzygnięciem o zasadności żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku art. 69 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 136 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami). Kolegium stwierdziło, iż Zarząd Gminy [...] decyzją z dnia 4 listopada 1997 roku nr 41/97 orzekł o przekazaniu w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" m. in. działki o numerze ewidencyjnym 16 z obrębu 7-08-16. W 1992 roku H. B. (następca prawy J. B. – dawnej właścicielki działki) wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W niniejszej sprawie organ orzekł natomiast o przekazaniu w użytkowanie wieczyste w./w. nieruchomości mimo, że nie zostało zakończone stosowną decyzją postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości, co w sposób rażący narusza wskazane wyżej przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę jako nieuzasadnioną, przy czym stwierdził, iż badana w postępowaniu nadzwyczajnym decyzja Zarządu Gminy [...] z dnia 4 listopada 1997 roku wydana została z naruszeniem prawa, z innych powodów niż podano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd wskazał, że w dniu 5 grudnia 1990 roku weszła w życie ustawa z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464), która nadała nowe brzmienie art. 20 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zdaniem Sądu I instancji treść art. 20 ust. 1 w nowej wersji oznacza, że oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego własność gminy mogło nastąpić jedynie w formie aktu notarialnego, a nie jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie w drodze decyzji administracyjnej. Z tego względu Sąd uznał, iż badana decyzja wydana została bez podstawy prawnej i spełnia przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Mając na uwadze treść przepisu art. 156 § 2 k.p.a., Sąd pierwszej instancji uznał także, iż organ administracji prawidłowo stwierdził w oparciu o art. 158 § 2 k.p.a. , że decyzja Zarządu Gminy [...] z dnia 4 listopada 1998 roku wydana została z naruszeniem prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] Spółdzielnia Budowlano – Mieszkaniowa "[...]" w [...] zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464) i przyjęcie, że gmina mogła przekazać grunt w użytkowanie wieczyste wyłącznie w formie aktu notarialnego, a nie decyzji administracyjnej.

Opierając skargę kasacyjną na powyższym zarzucie strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi [...] Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż podstawą przekazania gruntu w użytkowanie wieczyste, w drodze decyzji administracyjnej, był art. 80 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U z 1991 roku, Nr 30, poz. 127). W związku z powyższym stwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż podstawą prawną przekazania gruntu w użytkowanie wieczyste winien być art. 20 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, znowelizowany ustawą z dnia 29 września 1990 roku (Dz.U. Nr 79, poz. 464), jest niezgodne z późniejszymi zmianami dotyczącymi tejże ustawy, a zawartymi w Dzienniku Ustaw z 1991 roku, Nr 30, pozycja 127. Zdaniem strony skarżącej, twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że decyzja Zarządu Gminy [...] z dnia 4 listopada 1997 roku wydana została bez podstawy prawnej, nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, obowiązujących. w dacie wydania tej decyzji.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, zaskarżony wyrok oparty jest na błędnej interpretacji przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, obowiązujących w dacie wydania decyzji Zarządu Gminy [...] z dnia 4 listopada 1997 roku. Materialnoprawną podstawę tej decyzji stanowił bowiem art. 80 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a nie art. 20 ustawy.

Skarżąca Spółdzielnia podniosła, iż z przepisu art. 80 ustawy jednoznacznie wynika, że stronami postępowania w sprawie przekazania gruntu w użytkowanie wieczyste są z jednej strony gmina, a drugiej strony podmiot, który wykaże, że spełnia przesłanki wymienione w przywołanym przepisie. W dacie podjęcia kwestionowanej decyzji oddającej grunt w użytkowanie wieczyste Spółdzielni, zgodnie z decyzją lokalizacyjną nr 184/72, H. B. nie służył żaden tytuł prawny do przedmiotowej działki nr 16. Podjęcie starań o przywrócenie prawa do gruntu, zbytego w trybie wywłaszczeniowym, nie daje legitymacji do bycia stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji, ponieważ postępowanie w tym przedmiocie nie zostało do chwili obecnej zakończone ostateczną decyzją orzekającą o zwrocie nieruchomości. Tym samym postępowanie zakończone decyzją nr 41/97 Gminy [...] nie dotyczyło interesu prawnego H. B. Nie mając legitymacji do występowania w sprawie jako strona, H. B. nie może skutecznie żądać wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Nadto podkreślono, że na podstawie decyzji z dnia 4 listopada 1997 r. Sąd Rejonowy dla [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych w dniu 12 maja 2004 r. dokonał wpisu w Księdze wieczystej Nr 400479 działki o numerze ewid. 16 z obrębu 7-08-16, na której ustanowione zostało użytkowanie wieczyste na 99 lat na rzecz skarżącej Spółdzielni.

Końcowo strona skarżąca podniosła, iż skarga Spółdzielni została oddalona z powodu niewłaściwej interpretacji przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, "a nie z przyczyny nieważności decyzji wywłaszczeniowej wydanej z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oraz art. 136 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, ponieważ podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego jest trafny.

W myśl art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Zarządu Gminy [...] Nr 41/97 z dnia 4 listopada 1997 roku - posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Przekazanie następuje na podstawie decyzji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarządów gmin w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gmin, wydanych bez konieczności uprzedniego złożenia wniosków o przekazanie /.../.

Decyzja wydana w sprawie, o której mowa w ust. 2, stanowi podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej – ust. 3.

Z brzmienia powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że w tym przypadku z woli ustawodawcy przekazanie gruntu w użytkowanie wieczyste następuje w drodze decyzji administracyjnej. Rozstrzyganie w tym przedmiocie decyzją administracyjną nie budziło również wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego.

/ por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia16 października 1996 r., I SA 486/96, ONSA 1997/3/140, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1995 r., II ARN 29/95, OSNP 1996/3/38 /

Przepis ten wprowadzony został ustawą z dnia 13 lipca 1988 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości / Dz.U. Nr 24, poz. 170 / z dniem 20 lipca 1988 r. jako art. 87 ust. 2 i ust. 3 - w tekście jednolitym opublikowanym w Dz.U. Nr 30 z 1991 r., poz. 127 uzyskał numerację art. 80.

Ustawą z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. / Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm. / nie wprowadzono zmian w zakresie trybu przekazywania gruntu w użytkowanie wieczyste w drodze decyzji administracyjnej, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.

Powyższa nowela z dniem 5 grudnia 1990 r. w artykule 87 / ówczesna numeracja / wprowadziła jedynie zmiany związane m.in. z wejściem w życie przepisów tworzących mienie gminne ( 27. 05. 1990 r. ). I tak: w ust. 2 wyraz "państwowych" zastąpiono wyrazami "stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy", a wyrazy "terenowych organów administracji państwowej" zastąpiono wyrazami "rejonowych organów rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarządów gmin w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gmin", zaś w ust. 3 skreślono wyrazy "terenowego organu administracji państwowej".

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.) - obowiązująca do dnia 1 stycznia 1998 r. – przewidywała przekazanie gruntu w użytkowanie wieczyste w drodze decyzji administracyjnej i to począwszy od dnia wprowadzenia omawianego przepisu do dnia utraty mocy obowiązującej tejże ustawy. W okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie dokonano żadnych zmian w tym zakresie.

Z tych też względów nie znajduje uzasadnienia stanowisko Sądu I instancji, iż oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste mogło nastąpić wyłącznie w formie aktu notarialnego.

Jak zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej, podstawę prawną decyzji Zarządu Gminy [...] z dnia 4 listopada 1997 roku stanowił art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.). W tej sytuacji trafne jest stanowisko strony wnoszącej skargę kasacyjną, że nie można zarzucić wydania tejże decyzji bez podstawy prawnej /art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. / – jak to uczynił Sąd I instancji.

Wprawdzie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 29 września 1990r./ stanowił, iż sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa lub własność gminy wymaga zawarcia umowy, lecz przepis ten dotyczył odmiennych sytuacji niż przewidziane w art. 80 ust. 2 ustawy. Przepis art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywał możliwość uregulowania stanu prawnego gruntów Skarbu Państwa lub gminy będących już we władaniu osób trzecich lecz bez formalnego przekazania – swoiste uwłaszczenie posiadaczy gruntów.

W tym stanie rzeczy należy uznać za usprawiedliwiony zarzut naruszenia prawa materialnego. Niemniej jednak skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona, a to z tego względu, iż zaskarżony wyrok, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Stosownie bowiem do art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalający skargę [...] Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] odpowiada prawu z poniższych względów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją zaskarżoną do Sądu tj. decyzją z dnia 14 kwietnia 2003 r. utrzymało w mocy decyzję własną z dnia 19 sierpnia 1997 roku, stwierdzającą nieważność decyzji Zarządu Gminy [...] z dnia 4 listopada 1997 roku w części przekazującej w użytkowanie wieczyste grunt stanowiący działki o nr ewid.16 w obrębie 7-08-16. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż Sąd I instancji błędnie przyjął, iż Kolegium stwierdziło wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji nie stanowił art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 i art. 156 § 2 k.p.a. – jak przyjął Sąd I instancji - lecz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a w związku z art. 158 § 1.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, iż decyzja Zarządu Gminy [...] z dnia 4 listopada 1997 roku w części przekazującej w użytkowanie wieczyste sporną działkę wydana została z rażącym naruszeniem prawa, o jakim mowa w art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., a zatem skarga [...] Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] winna zostać oddalona. Jednocześnie jednak Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje motywy stwierdzenia nieważności tejże decyzji wskazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...].

Za prawidłowy należy uznać pogląd, iż celem art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości było niewątpliwie uregulowanie sytuacji prawnej posiadaczy nieruchomości, lecz nie kosztem praw osób trzecich do tych nieruchomości. Jak zasadnie podniosło Kolegium, uwłaszczenie posiadaczy nieruchomości nie może następować z naruszeniem interesu osób uprawnionych do uzyskania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w sytuacji, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ma rację też Kolegium, iż orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wypracowane na tle relacji art. 69 tej ustawy do tzw. "przepisów uwłaszczających", przystaje także do trybu przekazywania nieruchomości w użytkowanie wieczyste, o jakim mowa w art. 80 ust. 2 powołanej wyzej ustawy.

W takim przypadku uzasadnione jest twierdzenie, że przekazanie gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może prowadzić do naruszenia praw osób trzecich tj. prawa byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości / bądź ich następców prawnych / do żądania zwrotu takiej nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie orzekającym, podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 1999 r., iż stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. / por. IV SA 2520/98 - LEX nr 48669 /

Prawo żądania zwrotu nieruchomości / art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości / jest prawem majątkowym, które powstaje w chwili zaktualizowania się przesłanki zwrotu nieruchomości określonej w tym przepisie, a więc w chwili, kiedy nieruchomość staje się zbędna na cel wywłaszczenia i przysługuje byłemu właścicielowi bez względu na to, kiedy zgłasza roszczenie.

Skoro zatem postępowanie uwłaszczeniowe może prowadzić do naruszenia praw byłego właściciela nieruchomości, to należy uznać, iż dotyczy ono interesów byłego właściciela w nie mniejszym stopniu niż interesów jednostki uwłaszczonej. A zatem, co do zasady, byli właściciele żądający zwrotu nieruchomości mają interes prawny w postępowaniu dotyczącym uwłaszczenia przedmiotową nieruchomością. Wprawdzie są to odrębne postępowania, dotyczące różnych spraw, ale ustalenia podjęte w postępowaniu uwłaszczeniowym mają dla byłego właściciela istotne znaczenie z punktu widzenia możliwości realizacji jego uprawnień do zwrotu nieruchomości.

/ por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 maja 1998 r., I SA 1726/97, LEX 44648, z dnia 7 maja 1998 r., IV SA 2277/96, LEX 45931, z dnia 26 marca 1998 r., I SA 1482/96, LEX 44643, 1 grudnia 1999 r., IV SA 2520/98, LEX nr 48669 /

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 15 lutego 1999 r., w sytuacji, kiedy przed wszczęciem albo w toku postępowania uwłaszczeniowego poprzedni właściciel lub jego następca prawny zgłosi wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, postępowanie uwłaszczeniowe powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Rozstrzygnięcie bowiem o zasadności żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi zagadnienie wstępne w postępowaniu uwłaszczeniowym, skoro uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich, do których zaliczyć należy również poprzedniego właściciela nieruchomości wywłaszczonej, objętej postępowaniem uwłaszczeniowym

Nieprzestrzeganie powyższej zasady i zakończenie postępowania uwłaszczeniowego ostateczną decyzją przed rozstrzygnięciem o zasadności żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości będzie uzasadniać żądanie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) lub stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

/ por. OPS 15/98, ONSA 1999/3/75, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 maja 1994 r., SA/Gd 17/94 -"Wokanda" 1994, nr 11, s. 32 z glosą E.Ochendowskiego, M. Prawn. 1995/6/176, z dnia 31 marca 1998r.,I SA 221/97, LEX 44641, T. Woś: Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości, Warszawa 1998, s. 210 – 212 / .

W niniejszej sprawie jest bezsporne, iż postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostało wszczęte na wniosek następców prawnych byłego właściciela nieruchomości przed wszczęciem postępowania w przedmiocie przekazania gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i decyzja Zarządu Gminy [...] z dnia 4 listopada 1997 roku zapadła przed zakończeniem tegoż postępowania.

Mając powyzsze na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił.