Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2139/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1, art. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.), Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, Sędzia WSA (del.) Mirosław Gdesz, Protokolant starszy asystent sędziego Izabela Kucharczyk-Szczerba, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. P., J. P. oraz K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 2015/20 w sprawie ze skargi E. P., J. P. oraz K. J. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 24 sierpnia 2020 r. nr DOZ-OAiK.650.487.2020.ML w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza solidarnie od E. P., J. P. oraz K. J. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 marca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2015/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. P., J. P. oraz K. J. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 24 sierpnia 2020 r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister), działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 282), dalej: u.o.z., w wyniku rozpatrzenia odwołania J. P., E. P. oraz K. J. (dalej: skarżący) utrzymał w mocy decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 10 marca 2020 r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków willi przy ul. G. w miejscowości W., z wyłączeniem wnętrz budynku, tj. w zakresie: murów obwodowych, bryły budynku, kompozycji i wykończenia elewacji, podziałów stolarki okiennej i drzwiowej zewnętrznej, wraz z ogrodem zimowym i balkonem oraz schodami zewnętrznymi w elewacji południowej, wraz z gruntem pod budynkiem. We wskazanej wyżej decyzji z utrzymującej w mocy decyzję z 10 marca 2020 r. Minister stwierdził, że willa przy ul. G. we W., pomimo widocznego zniszczenia substancji budowlanej, zachowała oryginalną bryłę, skalę, formę, a także kompozycję elewacji i dekorację architektoniczną, które dokumentują dzieje tego obiektu od momentu wzniesienia w 1931 r. Organ wskazał, że omawiany budynek, będąc elementem zabudowy W. z lat 30. XX w., posiada wartość historyczną dokumentującą jej dzieje i rozwój. Jest również widocznym świadectwem potrzeb estetycznych właścicieli willi oraz trendów w architekturze miejskiej z okresu jej powstania. Willa stanowi zatem świadectwo epoki minionej, niosąc w sobie wartości zarówno artystyczne, historyczne oraz naukowe. Tym samym, jak stwierdził organ odwoławczy, nie ulega wątpliwości, że budynek odpowiada definicjom legalnym zabytku przyjętym w art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z. i jako taki podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.z., jako dzieło architektury i budownictwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w sposób rzeczowy i spójny wskazał w czym przejawia się wartość zabytkowa formy zewnętrznej budynku stanowiącego reprezentatywny (wyróżniający się) przykład przedwojennej architektury modernistycznej, posiadającej znaczną wartość historyczną dokumentującą rozwój zabudowy W. Biorąc pod uwagę materiał dowodowy i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie sposób podważyć, zdaniem Sądu, prawidłowości ww. oceny, podkreślającej wyjątkowość architektoniczną (w skali lokalnej) zabytkowego budynku, jak i jego autentyczność opartą na stwierdzeniu, że wzniesiony w latach 30. ubiegłego wieku budynek zachował swoją elewację w niezmienionej formie do współczesności, nie będąc przekształcony lub przebudowany. Poddany analizie został przez organ zespół elementów wartościujących zabytkową willę, jak też jej aktualny stan techniczny. Akcentując zły stan techniczny obiektu mający zagrażać życiu i zdrowiu osób znajdujących się w "sąsiedztwie budynku", skarżący temu zagadnieniu, zdaniem Sądu, przypisują wadliwe znaczenie, albowiem zły stan techniczny obiektu nie może przesądzać o jego losach, jeżeli zachodzi możliwość poddania go restauracji lub remontowi. Zły stan techniczny obiektu nie przesądza o braku wartości zabytkowej, gdyż w świetle art. 6 ust. 1 u.o.z. każda z form ochrony zabytków, o której mowa w art. 7 u.o.z., podlega ochronie bez względu na stan zachowania zabytku (art. 6 ust. 1 u.o.z.). Sąd pierwszej instancji podkreślił, że do akt sprawy włączona została na wniosek skarżącego "Ekspertyza techniczna dotycząca stanu technicznego budynku mieszkalnego. W., ul. G., dz. nr [...]" sporządzona przez inż. A. G. z września 2019 r. W części dotyczącej wniosków i zaleceń wskazano w niej, że budynek z uwagi na swój stan techniczny wymaga "remontu i przebudowy". W takich okolicznościach pogląd skarżących, że willa nadaje się wyłącznie do rozbiórki ma charakter dowolny. W ocenie Sądu, nie doszło w sprawie do naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania. Poddane sądowej kontroli rozstrzygnięcie Ministra stanowi wynik prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania przepisów k.p.a. Organy obu instancji, w ocenie Sądu, działały w sprawie na podstawie prawa i w działaniach tych brak było elementów uzasadniających przypisanie organom uchybienia wskazanym przez skarżących kodeksowym zasadom ogólnym. Organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji wywiązał się z obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i dokonania prawidłowej oceny zgromadzonych dowodów.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli skarżący, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że willa przy ul. G. w miejscowości W. jest w stanie umożliwiającym wykonanie prac remontowych, które pozwolą utrzymać zabytkowy charakter nieruchomości;

2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że willa przy ul. G. w miejscowości W. jest zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;

2. Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że w sprawie doszło do nierzetelnego ustalenia stanu faktycznego oraz nie podjęto czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w sytuacji gdy strony podnosiły, że w postępowaniu przed organem pierwszej instancji informowały o bardzo złym stanie nieruchomości, który grozi zawaleniem, podczas gdy materiał zgromadzony przez organ pierwszej instancji odbiegał od stanu faktycznego;

2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo przyjęcia przez organ określonych okoliczności za udowodnione w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy przez organ pierwszej instancji był niewystarczający, aby można było dokonać właściwej oceny stanu faktycznego;

3) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 77 § 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ pierwszej instancji nie dokonał uzupełnienia postępowania o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, a która została zgromadzona w postępowaniu przez Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego we W., pomimo że skarżący zgłaszali powyższy wniosek na każdym etapie postępowania, zarówno przed organem drugiej instancji jak również na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji;

4) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że zarówno organ pierwszej instancji jak i organ drugiej instancji nie przeprowadzili dowodu z dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości zgromadzonych w postępowaniu prowadzonym przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego we W., a które to dokumenty mają istotny wpływ na rozpoznanie niniejszej sprawy;

5) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ pierwszej instancji nie przeprowadził dodatkowego postępowania w celu uzupełniania dowodów i materiałów w sprawie w celu rzetelnego przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz wyjaśnienia sprawy;

6) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ pierwszej i organ drugiej instancji nie uwzględniły wniosków dowodowych, które mają istotne znaczenie dla sprawy;

7) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji nie dopuściły dokumentów zgromadzonych w postępowaniu przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego jako dowód w sprawie;

8) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy;

9) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7a k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ nie rozstrzygnął wątpliwości dotyczących stanu technicznego przedmiotowego budynku na korzyść skarżących pomimo faktu, że skarżona decyzja nakłada na skarżących obowiązki i ograniczenia związane z dysponowaniem przedmiotowej nieruchomości;

10) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo utrzymania przez organ w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania ponieważ organ pierwszej instancji przyjął określone okoliczności za udowodnione w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy przez organ pierwszej instancji był zbyt ubogi aby można było dokonać właściwej oceny stanu faktycznego;

11) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ nie uwzględnił wniosków dowodowych, które miały istotne znaczenie dla sprawy;

12) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów zgromadzonych przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budownictwa we W. dotyczących nieruchomości zlokalizowanej przy ul. przy ul. G. we W. oraz dokumentu z decyzji o warunkach zabudowy wydanej dla przedmiotowej nieruchomości w dniu 27 stycznia 2012 r. przez Burmistrza Miasta i Gminy W.

Wniesiono o :

1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny;

2) zasądzenie na podstawie od organu na rzecz skarżących kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według nom przepisanych;

3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;

4) przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci decyzji o warunkach zabudowy wydanej dla nieruchomości przy ul. G. we W. dnia 27 stycznia 2012 roku przez Burmistrza Miasta i Gminy W;

5) przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów zgromadzonych przed Powiatowym Inspektoratem Nadzoru Budownictwa we W. dla przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego, jak i przepisów prawa materialnego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, ponieważ to one wyznaczały zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego niezbędnego do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co umożliwiało następnie skontrolowanie procesu subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego.

Bezzasadnie skarga kasacyjna zarzuca organom ochrony konserwatorskiej wadliwe przyjęcie, że willa przy ul. G. w miejscowości W. jest zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z. Nie można zgodzić się z argumentacją skargi kasacyjnej, że w sprawie niniejszej jako zabytek została zakwalifikowana nieruchomość, której stan techniczny w żadnym stopniu nie pozwala na przyznanie jej jakichkolwiek walorów historycznych, estetycznych, czy kulturowych.

Zgodnie z powołanym wyżej art. 3 pkt 1 u.o.z., zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zaistnienie co najmniej jednej z wymienionych wartości wraz z uznaniem, że jej zachowanie leży w interesie ogółu stanowi wypełnienie definicji materialnej zabytku. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.o.z. ochronie podlegają wyszczególnione w tym przepisie zabytki nieruchome (pkt 1), ruchome (pkt 2) i archeologiczne, bez względu na stan ich zachowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że z wykładni literalnej art. 6 ust. 1 u.o.z. wynika wprost, że zły stan zachowania obiektu zabytkowego (np. stan techniczny budynku) nie uniemożliwia objęcia go ochroną konserwatorską, jeżeli nadal spełnia on przesłanki z art. 3 pkt 1 u.o.z. Należy zauważyć, że jedną z przesłanek skreślenia zabytku z rejestru, określoną w art. 13 ust. 1 u.o.z., jest jego zniszczenie w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W literaturze wskazuje się, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej; zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (K. Zalasińska, Ochrona zabytków. Orzecznictwo z komentarzem, Warszawa 2010, s.62). Wskazana w art. 13 ust. 1 u.o.z. przesłanka skreślenia zabytku z rejestru (zniszczenie obiektu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej) może więc równocześnie stanowić przesłankę negatywną wpisu do rejestru zabytków obiektów zniszczonych, znajdujących się w złym stanie technicznym, o ile stan zachowania tego obiektu jest na tyle zły, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Innymi słowy, zdegenerowanie substancji budowlanej obiektu nie oznacza samoczynnie, że nie spełnia on ustawowych kryteriów zabytku, o ile nie jest to takie zniszczenie, z którym wiąże się utrata przez ten obiekt wartości prawnie chronionych, o których mowa w art. 3 pkt 1 u.o.z. W procedurze wpisu obiektu do rejestru zabytków stopień jego zniszczenia nie może być zatem poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi wartości zabytkowych. Dopóki stopień zniszczenia i zachodzących na przestrzeni czasu zmian obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który pozwoli uznać, że obiekt nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, bowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie powinien zostać rozebrany. Artykuł 6 ust. 1 u.o.z. musi być postrzegany przez pryzmat celów, którym służy ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, która reguluje wszelkie instrumenty mające prowadzić do trwałego zachowania wartości zabytków i zapobiegania wszelkim zagrożeniom mogącym spowodować ich uszczerbek.

Skarga kasacyjna nie wykazała, że w aktualnym stanie faktycznym willa przy ul. G. w miejscowości W. nie posiada wartości zabytkowych predestynujących ją do objęcia ochroną prawną płynącą z indywidualnego wpisu do rejestru zabytków. Wymaga uwzględnienia zakresowy charakter wpisu budynku willi do rejestru zabytków, tj. murów obwodowych, bryły budynku, kompozycji i wykończenia elewacji, podziałów stolarki okiennej i drzwiowej zewnętrznej, wraz z ogrodem zimowym i balkonem oraz schodami zewnętrznymi w elewacji południowej, wraz z gruntem pod budynkiem - z wyłączeniem wnętrz budynku. Z akt sprawy wynika, że jakkolwiek wnętrze budynku zostało zdewastowane i zniszczone, m.in. w wyniku kilku pożarów, które budynek przeszedł w ostatnich latach, w obecnym stanie technicznym wartości zabytkowe zachowały bryła, układ i wykończenie elewacji budynku. W uzasadnieniu decyzji organy orzekające w sprawie wyjaśniły, że willa przy ul. G. we W. w aktualnym stanie zachowania, pomimo zdewastowanych i zniszczonych wnętrz, jako obiekt w pełni autentyczny posiada wartość artystyczną (związaną z formą budynku, sposobem komponowania, wykończenia i dekoracji elewacji, zachowanymi elementami stolarki), historyczną (dokumentującą historię lokalną, związaną ze znanymi mieszkańcami W. i rozwojem miejscowego rynku budowlanego) i naukową (pozwalającą na pełniejsze poznanie historii regionu oraz historii trendów stylistycznych w architekturze). Wartości te reprezentowane są przez oryginalną substancję obiektu, który na tle nielicznych przykładów architektury modernistycznej we W. zachował się w niemal niezmienionej formie. Budynek ten jest najokazalszą willą modernistyczną z lat 30. XX w. we W. i wiąże się z historią rodziny lokalnych przedsiębiorców. Ponadto, zachowany jest kompletny materiał archiwalny (w tym projekt budowlany) pozwalający prześledzić proces inwestycyjny i budowlany z lat międzywojennych. Z akt sprawy bezspornie wynika, że mając na uwadze zachowaną w oryginalnym kształcie bryłę, skalę, formę, a także kompozycję elewacji i dekorację architektoniczną, budynek jest dziełem architektury, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na bezsporną wartość artystyczną, historyczną i naukową. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej, zdewastowane bezsprzecznie elementy budynku oraz zniszczone wnętrze nie mają decydującego wpływu na zachowanie tej jego części, która nadal inkorporuje istotne wartości zabytkowe i z tego powodu nie można było pozostawić budynku poza ochroną konserwatorską. Zapiski na stronie czwartej i piątej protokołu oględzin obiektu: "mury obwodowe zachowały się bez większych zniszczeń czy spękań", "budynek dobrze zachowany – nieprzekształcony i nieprzebudowywany od czasu budowy", "do dziś zachował się w niezmienionej formie" – odnoszą się do zachowanych wartości zabytkowych budynku – bryły, układu i wykończenia elewacji. Wnioski protokołu korespondują z ustaleniami z ekspertyzy technicznej mgr. A. G., z której wynika, że mimo ogólnego złego stanu technicznego konstrukcji budynku, stan fundamentów jest dobry, a ściany nośne są w dostatecznym stanie technicznym, odpowiadającym aktualnym obciążeniom, z tych przyczyn budynek nadaje się do remontu i przebudowy. Po przeprowadzeniu postępowania organy ustaliły, że budynek willi jest obiektem autentycznym o spójnym wyrazie architektonicznym zabudowy modernistycznej sporadycznie występującej we W., a w obecnym stanie technicznym obiektu wartości zabytkowe reprezentują oryginalne elementy formy zewnętrznej tego budynku, czego skarga kasacyjnie skutecznie nie podważyła. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że istotne zniszczenie obiektu oddziałuje na jego wartość zabytkową, redukując ją, niemniej dopóki istniejącym elementom tego obiektu da się przypisać to, że stanowią one nośnik wartości mających znaczenie dla historii i kultury, a tak jest w odniesieniu do murów obwodowych, bryły budynku, kompozycji i wykończenia elewacji, brak jest podstaw odmowy jego wpisania do rejestru zabytków. Istnienie walorów zabytkowych dostrzeżonych przez organ wymaga od organu ochrony zabytków podjęcia działań zmierzających do zachowania substancji zabytkowej, jako dziedzictwa narodowego, którego ochrona jest nakazem ugruntowanym konstytucyjnie. Mieć na uwadze trzeba, że obiekt zabytkowy może się stać przedmiotem prac konserwatorskich, które mają na celu zabezpieczenie substancji zabytku i zahamowanie procesów jego destrukcji, jak również w uzasadnionym przypadku prac restauratorskich, które mogą polegać na odtworzeniu tych części obiektu zabytkowego, które on utracił. Poddany analizie został przez organy orzekające w sprawie zespół elementów wartościujących zabytkową willę, jak też jej aktualny stan techniczny, określony w ekspertyzie technicznej jako zdatny do remontu i przebudowy. Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazuje, że akcentując zły stan techniczny obiektu mający zagrażać życiu i zdrowiu osób znajdujących się w sąsiedztwie budynku skarżący temu zagadnieniu przypisują wadliwe znaczenie, albowiem zły stan techniczny obiektu nie może przesądzać o jego losach, jeżeli zachodzi możliwość poddania go restauracji lub remontowi. Zdegradowanie substancji budowlanej obiektu podlegającego wpisowi do rejestru zabytków nie może być traktowane jako stan, który miałby podlegać utrzymaniu. Wprost przeciwnie ochrona zapewniona zabytkowej wilii powinna doprowadzić do zabezpieczenia substancji zabytku i zahamowania procesów jego destrukcji, a więc cele z niej wypływające w założeniu współgrają z potrzebną zniesienia zagrożenia, na które zwrócili uwagę sami skarżący (bezpieczeństwo osób znajdujący się w pobliżu zabytkowego budynku). W odniesieniu do tak sformułowanych wniosków należy wyjaśnić, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie uzależniają wpisu do rejestru zabytków od ewentualnych kosztów i opłacalności (remontu) zabytku, bowiem priorytetem są tu walory naukowe, historyczne i artystyczne danego obiektu.

Należy zgodzić się ze skarżącymi kasacyjnie, że nie ma i nie było wątpliwości co do złego stanu technicznego i znacznych zniszczeń obiektu, na które wskazuje ekspertyza techniczna inż. A. G. oraz protokoły oględzin obiektu. Uwzględniając jednak odrębność postępowań w przedmiocie stanu technicznego obiektu budowlanego oraz wpisu tego obiektu do rejestru zabytków dostrzec należało, że materiał dowodowy sprawy nie dowodzi, ażeby doszło do takiego zniszczenia substancji budowlanej obiektu, które oznaczałoby utratę jego walorów predysponujących do dokonania wpisu do rejestru zabytków, uwzględniając, że wpis ten ma charakter zakresowy – zdewastowane i zniszczone wnętrze budynku znalazło się poza ochroną konserwatorską. Z akt sprawy nie wynika również bezwzględna konieczność sugerowanej przez stronę skarżącą kasacyjnie rozbiórki obiektu. Autorka ekspertyzy, wskazując na zły stan techniczny obiektu, degradację poszczególnych jego elementów konstrukcyjnych oraz materiałów budowlanych i wykończeniowych określiła program naprawczy sprowadzający się do natychmiastowego remontu i przebudowy obiektu. Skoro wnioskiem ekspertyzy technicznej jest, że stan fundamentów jest dobry, a ściany nośne są w stanie dostatecznym, to taki stan rzeczy pozwala na utrzymanie bryły, formy i kompozycji oraz wystroju elewacji budynku, umożliwiając, zgodnie z ustaleniami organów ochrony konserwatorskiej, zastosowanie rozwiązań technicznych odnośnie elementów konstrukcyjnych i przebudowy wewnątrz tego obiektu bez uszczerbku dla jego wartości zabytkowych. W takich okolicznościach rację ma Sąd pierwszej instancji akcentując, że pogląd skarżących, iż willa nadaje się wyłącznie do rozbiórki ma charakter dowolny i organ miał prawo stanowisko to postrzegać jako wyraz braku akceptacji przez współwłaścicieli nieruchomości budynkowej wynikających z zaskarżonej decyzji skutków przejawiających się w poddaniu planowanych robót budowlanych przy budynku będącym zabytkiem ścisłej reglamentacji ze strony organów administracji architektoniczno-budowlanej, ale również organów ochrony zabytków.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Wskazania wymaga, że argumentacja na poparcie tych zarzutów w znacznym stopniu powiela argumentację przedstawioną w skardze do Sądu pierwszej instancji, na którą Sąd ten w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyczerpująco odpowiedział, a stanowisko to należy podtrzymać. Skarga kasacyjna nie wykazała braków postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy ochrony konserwatorskiej, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W skład zgromadzonego materiału dowodowego wchodzi historia budowlana obiektu oraz dokumentacja projektowa, dokumentacja ewidencyjna – karta wojewódzkiej ewidencji zabytków z 2014 r., karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków, wykonana na zlecenie organu wojewódzkiego w listopadzie 2019 r. Informacje o budynku zawarte są również w Studium historyczno – urbanistycznym W. opracowanym na zlecenie organu wojewódzkiego w 2005 r. Ponadto w dniu 18 września 2019 r. dokonano oględzin budynku oraz wykonano dokumentację fotograficzną obiektu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrane materiały dowodowe odzwierciedlają stan faktyczny, zarówno jeżeli chodzi o autentyczność zabytku i zachowaną substancję zabytkową, walory architektoniczne, jak i stan techniczny obiektu, a oględziny zostały przeprowadzone z należytą starannością. Protokół z oględzin odnosi się głównie do bryły oraz elewacji budynku, na potrzeby decyzji o wpisie do rejestru zabytków, gdzie zakres ochrony dotyczy murów obwodowych, bryły i elewacji budynku, z wyłączeniem wnętrza budynku. Wielkopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków był jednak zaznajomiony również ze stanem wnętrz obiektu, które były udostępnione pracownikowi Urzędu w dniu [...] sierpnia 2019 r. (kopia protokołu w aktach).

Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej zarzucającej organom ochrony konserwatorskiej nieuzupełnienie materiału dowodowego sprawy o dowody zgromadzone w postępowaniu w przedmiocie stanu technicznego willi przy ul. G. w miejscowości W. prowadzonym przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego podnieść należy, że w znajdującym się w aktach niniejszej sprawy postanowieniu Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, z którego nie wynika, jak wskazuje strona skarżąca kasacyjnie, kwalifikacja stanu technicznego willi jako wymagającej rozbiórki, mowa jest o dostarczonej przez współwłaścicieli nieruchomości ekspertyzie technicznej, w której wskazano m.in., że ściany zewnętrzne i wewnętrzne konstrukcyjne znajdują się w dostatecznym stanie technicznym i wymagają remontu. Ww. ekspertyza opracowana w 2019 r. na zlecenie współwłaścicieli nieruchomości znana była również organom ochrony konserwatorskiej, co bezsprzecznie wynika z uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji, w których organy szczegółowo przeanalizowały jej wnioski i zalecenia. Na jej podstawie organy ochrony konserwatorskiej miały możliwość ustalić w sposób wiążący, że stan techniczny obiektu kwalifikuje go do remontu i przebudowy, a nie rozbiórki, a zakres prac pozostających do wykonania przy obiekcie nie pozbawi obiektu wartości zabytkowych, zwłaszcza że skarżący kasacyjnie nie wskazali o jakie konkretnie materiały dowodowe z postępowania przed PINB należałoby uzupełnić dokumentację sprawy prowadzonej przez organy ochrony konserwatorskiej. Uwzględnić należało również odmienny przedmiot postępowania prowadzonego przez organy nadzoru budowlanego w sprawie stanu technicznego obiektu budowlanego i postępowania w przedmiocie wpisu zabytku do rejestru zabytków. W tym drugim postępowaniu, stan techniczny obiektu podlega ocenie przez pryzmat jego wartości zabytkowych, których weryfikacja ustrojowo spoczywa na organach ochrony konserwatorskiej. Słusznie wskazuje także Sąd pierwszej instancji, że aktualność wniosków wypływających z materiału dowodowego sprawy nie budziła wątpliwości zwłaszcza, jeżeli zwalczać tę aktualność miałaby wyłącznie okoliczność, że po dniu dokonania oględzin budynek uległ pożarowi, które to zdarzenie zostało poddane wyjaśnieniu przez organ ochrony konserwatorskiej (informacja ze zdarzenia k. 131). Wynika z niej, że zniszczeniu lub spaleniu uległy śmieci, a zagrożenia lub utrudnienia nie wystąpiły. Również w znajdującej się w aktach sprawy adnotacji pracownika Urzędu wynika, że prowadzący akcję gaśniczą starszy aspirant T. J. oświadczył, że w trakcie pożaru spaliły się głównie śmieci, natomiast konstrukcja ścian zewnętrznych jest nienaruszona. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazuje, że w postępowaniu przed organem odwoławczym zachowano regułę dwuinstancyjności postępowania, z której płynie obowiązek tego organu ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie. Odnosząc się natomiast do pominięcia przez organy ochrony konserwatorskiej wniosków dowodowych strony podkreślenia wymaga, że postępowanie dowodowe nie jest celem samym w sobie, a przyjęta w postępowaniu administracyjnym zasada zupełności materiału dowodowego nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia (m.in. wyrok NSA z 17 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 903/21). Obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej żądania przeprowadzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny uzupełniającego postępowania dowodowego wskazania wymaga, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a.,

sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Dopuszczalność przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu uzupełniającego z dokumentów ma charakter wyjątkowy. Sąd nie ma obowiązku przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego, a może to uczynić tylko wówczas, gdy poweźmie istotne wątpliwości co do ustaleń poczynionych przez organy. Jak wyżej wykazano, w sprawie niniejszej nie występują istotne wątpliwości, o których mowa w powołanym wyżej przepisie, wyjaśnieniu których miałaby służyć zawnioskowane przez stronę skarżącą kasacyjnie dowody.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.