Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1414/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Asesor WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2006 r. sprawy ze skargi B. T. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich oddala skargę


UZASADNIENIE

B. T. dnia [...] maja 2001 r. skierował do Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] oraz Dziekana tej Izby wniosek o wpisanie go na listę aplikantów radcowskich. Do wniosku załączył niezbędne dokumenty.

Na posiedzeniu dnia [...] czerwca 2001 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą nr [...] odmówiła wnioskodawcy wpisu na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu Rada powołała wyniki konkursu na aplikację, w wyniku którego wnioskodawca uzyskał 45 punktów, zaś wpis na listę aplikantów radcowskich możliwy był jedynie w wyniku uzyskania minimum 105 punktów. W wyniku rozpoznania odwołania zainteresowanego od uchwały Rady OIRP w [...], dnia [...] października 2001 r. Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą Nr [...] utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy. W uzasadnieniu nie znalazła podstaw do uwzględnienia złożonego przez B.T. odwołania, wywodząc że Rada OIRP w [...] przeprowadziła konkurs zgodnie z § 22-25 Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich wydanego na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych. Skarżący uzyskał liczbę punktów poza ustalonym limitem 105 punktów.

W złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze B. T. wniósł o stwierdzenie nieważności względnie uchylenie uchwały tak Krajowej Rady Radców Prawnych jak też poprzedzającej ją uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Podniósł, że spełnia wymogi określone w art. 33 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 1, 3 i 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych i nie ma podstawy prawnej do wydania decyzji odmawiającej mu wpisania na listę aplikantów radcowskich. Podniósł także, że art. 60 pkt 8 b ustawy o radcach prawnych nie jest zgodny z Konstytucją RP, a więc nie ma zgodnych z Konstytucją unormowań co do zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 lipca 2004 r. sygn. akt VI SA/Wa 833/04 uchylił zaskarżone uchwały powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02, w którym to wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 60 pkt 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (wydaną w wyniku wyżej przywołanego wyroku WSA) odmówiła Panu B. T. wpisu na listę aplikantów radcowskich.

W uzasadnieniu podała między innymi, że:

Złożony przez Pana wniosek w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich nie może być pozytywnie rozpatrzony, z uwagi na treść art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z jego brzmieniem aplikantem radcowskim może być osoba, która spełnia łącznie dwie przesłanki: warunki określone w art. 24 ust. 1 i 3 - 5 ustawy i uzyskanie pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego. Stosownie natomiast do art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego na podstawie uchwały okręgowej izby radców prawnych właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 33 ust. 2 ustawy, zaś uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich w ciągu 2 lat od dnia ogłoszenia wyników egzaminu konkursowego.

Poza sporem pozostaje to, iż Pan B. T. spełnia warunki wpisu na listę aplikantów radcowskich wymagane przez art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3 - 5 ustawy o radcach prawnych. Nie spełnia Pan natomiast przesłanki uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego. Art. 33 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych wyraźnie statuuje bowiem przesłankę uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego w przeprowadzonym postępowaniu konkursowym jako warunek sine qua non wpisu na listę aplikantów radcowskich. Tym samym samo przeprowadzenie konkursu i uczestniczenie w nim nie jest zatem warunkiem wystarczającym.

Ponadto postępowanie konkursowe, w którym Pan B. T. uczestniczył, zostało przeprowadzone w oparciu o regulamin dotyczący zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską przyjęty uchwałą Nr 52/V/2001 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 26 kwietnia 2001 roku na podstawie delegacji art. 60 pkt. 8 b ustawy o radcach prawnych, który to przepis został następnie uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 roku sygn. akt. P 21/02, wchodzącym w życie z dniem 4 marca 2004 roku. W dacie przeprowadzenia egzaminu, tj. w dniu [...] czerwca 2001 roku, nie obowiązywały zatem zasady przeprowadzania egzaminu konkursowego określone w regulaminie, wobec niekonstytucyjności podstawy prawnej, w oparciu o którą został on wydany (vide: uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2004 roku, sygn. akt. VI SA Wa 833/04). Na tej to podstawie, kwestionując legalność zasad przeprowadzenia egzaminu uzyskał Pan korzystny dla siebie wyrok sądu administracyjnego uchylający uchwały organów samorządu odmawiające wpisu na listę aplikantów radcowskich. W tej sytuacji nie można mówić ani o zgodnym z Konstytucją RP przeprowadzeniu konkursu, ani o jego pozytywnym wyniku, a nawet szerzej - o wyniku jakimkolwiek.

Wobec powyższego nie została spełniona przesłanka uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego, tym bardziej, że postępowanie konkursowe, w którym Pan B. T. uczestniczył naruszało wprost Konstytucję RP, jako przeprowadzone na podstawie przepisów z Nią niezgodnych, a zatem nieobowiązujących.

Z powyższych względów, po ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w celu rozpoznania wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich, na podstawie obowiązującego stanu prawnego postanowiono jak na wstępie. Wydanie innej (tj. pozytywnej) decyzji w formie uchwały rady okręgowej izby radców prawnych stanowiłoby wyraźne naruszenie fundamentalnej zasady praworządności, którą organ zawsze kieruje się prowadząc postępowanie administracyjne.

Odwołanie od powyższej uchwały wniósł Pan B. T. W odwołaniu podniósł, że od niego Rada nie może wymagać przystąpienia do egzaminu na aplikację ponieważ wnioski o wpis były złożone w latach gdy prawo takowego egzaminu nie przewidywało.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu podało między innymi, że: w świetle aktualnego stanu prawnego, wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02 (Dz. U. Nr 34, poz. 303), który stanowi, iż art. 60 pkt 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) jest niezgodny z Konstytucją RP oraz zmieniającej ustawy o radcach prawnych. Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wyraził to Wojewódzki Sąd Administracyjny między innymi w wyroku z dnia 6 września 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 630/05 "Sąd nie uznał, iż można przyjąć za uzasadnioną tezę, iż spełnienie warunku z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) ma wymiar wyłącznie formalny co miałoby znaczyć, że warunek ten został spełniony przez sam fakt przystąpienia do konkursu. Celem, bowiem egzaminu konkursowego nie jest samo uczestnictwo w nim kandydata na aplikanta radcowskiego, lecz dokonanie sprawdzenia wiadomości. Konkurs nie ma charakteru kursu lub wykładu, w którym kandydat pozyskuje informacje określone programem lecz jest egzaminem, aczkolwiek kandydat nie otrzymuje po jego zakończeniu dyplomu lub świadectwa, jednakże otrzymuje uprawnienie dalszego szkolenia się i (w zakresie ograniczonym, gdyż pod patronatem) wykonywania zawodu."

Skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Pan B. T. zwany dalej skarżącym. W skardze domagał się stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych ewentualnie uchylenia tejże uchwały. Jak sam skarżący stwierdził, w obszernym 35 stronicowym uzasadnieniu skargi, uzasadnienie to jest w zasadzie polemiką z uzasadnieniem zaskarżonej uchwały. Skarżący w uzasadnieniu wskazał ponadto, że jego zdaniem zaskarżona uchwała narusza przepisy o kompetencji do jej wydania i formie decyzji i jej treści. W ocenie skarżącego organem odwoławczym od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych winno być nie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, ale Minister Sprawiedliwości jako organ administracji dający rękojmię rzetelnego, bezstronnego, zgodnego z prawem i wytycznymi Sądu szybkiego wykonania wyroku Sądu.

W pozostałej części skargi skarżący wywodzi, że od niego nie można domagać się przystąpienia do egzaminu na aplikację, ponieważ wnioski o wpis złożył w latach, gdy prawo nie przewidywało takich egzaminów.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

Badając skargę według powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że skarżący uczestniczył w procedurze konkursowej przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a procedura konkursowa została zakończona na etapie pisemnym konkursu.

Badając legalność obecnie zaskarżonej uchwały i utrzymanej nią w mocy uchwały organu I instancji zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jak i organy samorządu orzekające w tej sprawie, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwaną dalej p.p.s.a.) związane są oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania w tej sprawie wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 14 lipca 2004 r. VI SA/Wa 833/04.

Powołany wyrok uchylił zaskarżone uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2001 r. nr [...] oraz uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. powołując się na treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. – rozstrzygnięcia w sprawie oparte były na niekonstytucyjnym przepisie co mogłoby stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie ocena wniosku o wpis na listę aplikantów wobec wyeliminowania z obrotu prawnego poprzednich uchwał wymagała od organu samorządu ponownego ustalenia stanu faktycznego i dopiero na jego podstawie dokonania oceny prawnej. Przy czym związanie organu (jak i obecnie Sądu) wyrażoną oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania w tej sprawie nie wyłączyło obowiązku organu rozpatrzenia wniosku strony, w oparciu o podstawowe zasady postępowania administracyjnego.

Stosownie do art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych. Zasady przeprowadzania tego konkursu określała uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych, wydana na podstawie art. 60 pkt 8 b cytowanej uchwały. W dniu 18 lutego 2004 r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem wydanym w sprawie sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 60 pkt 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że dopuszcza, co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych, możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia. Jednocześnie Trybunał stwierdził, iż art. 60 pkt 8 b w/w ustawy, nie jest niezgodny z art. 17 Konstytucji.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że kandydat na aplikanta radcowskiego zakończył postępowanie konkursowe przed datą ogłoszenia i wejścia w życie powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Zaskarżona uchwała oraz uchwała ją poprzedzająca zostały podjęte po wskazanym wyroku Trybunału. Stan prawny powodował, że organy pierwszej i drugiej instancji, a zwłaszcza organ odwoławczy nie mógł przekazać sprawy do ponownego rozpoznania tj. do przeprowadzenia nowego, prawidłowego postępowania konkursowego, gdyż w dacie rozpatrywania odwołania brak było podstawy prawnej do przeprowadzenia konkursu. Organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że w dacie konkursu i w dacie podejmowania uchwały przez Radę OIRP jej podstawa prawna (uchwała KRRP ustanawiająca zasady konkursowe) nie funkcjonowała już w obrocie prawnym. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący zakończył postępowanie konkursowe z wynikiem 45 pkt, gdy do dopuszczenia do etapu ustnego potrzeba było 105 pkt.

Nie ma przy tym, zdaniem Sądu, wbrew przekonaniu skarżącego wyrażonemu w skardze podstaw do przyjęcia, iż po spełnieniu przez kandydata wymagań z art. 33 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 1 oraz 3-5 ustawy o radcach prawnych, organ korporacyjny był obowiązany wpisać skarżącego na listę aplikantów radcowskich z tego tylko powodu, że uczestniczył on w konkursie, który był przeprowadzony bez podstawy prawnej. Przepis art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych określa sposób wyłaniania kandydatów upoważnionych do wystąpienia z wnioskiem o wpis na listę aplikantów radcowskich. Stosownie do tego przepisu, wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych, co oznacza, że wpisani mogą być tylko kandydaci, którzy pomyślnie przeszli prawidłowo przeprowadzony konkurs i uzyskali wynik pozytywny.

Na marginesie należy zaznaczyć, iż Rada OIRP w [...] pismem z dnia [...] września 2005 r. zaprosiło skarżącego do uczestnictwa w konkursie na aplikację radcowską w 2005 r.

Sąd nie podzielił również poglądu skarżącego wyrażonego w skardze, że organem właściwym do rozpatrzenia jego odwołania od uchwały Rady OIRP w [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. był Minister Sprawiedliwości a nie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Taki tryb rozpatrywania odwołania wynika wprost z art. 31 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.