Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 624/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.35
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] maja 2021 roku numer [...]; 2. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego B. R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2021r. nr [...] Wojewoda P. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez B. R. od decyzji Burmistrza Ł. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] o odmowie wymeldowania T. R. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Ł., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2021 r. B. R. – syn T. R. wniósł o jej wymeldowanie podnosząc, iż jego matka od lat dziewięćdziesiątych nie mieszka w przedmiotowym lokalu, a przebywa za granicą.

Decyzją Burmistrza Ł. z dnia [...] maja 2021 r. orzeczono o odmowie wymeldowania T. R. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Ł. Organ I instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowe ustalił, że nieruchomość ta stanowi własność B. i M. R. (na podstawie aktu notarialnego umowy darowizny z dnia [...].04.2010r. Repertorium A Nr [...] oraz aktu notarialnego umowy o rozszerzenie wspólności ustawowej z dnia [...].05.2020r, Repertorium A Nr [...] - w aktach sprawy). T. R. była zameldowana na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w Ł. od [...].10.1977r. do [...].10.1992r. Następnie tj. od [...].10.1992r. do [...].09.2003r. zgłosiła wyjazd na pobyt stały do USA. W dniu [...].09.2003r. ponownie zameldowała się na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w Ł. (fakty znane organowi z urzędu). Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień T. R. i zeznań świadków organ I instancji ustalił, że nie mieszka ona w lokalu od [...] lutego 2020 r. , choć nie opuściła miejsca stałego zameldowania dobrowolnie, a wcześniej pomagała wyremontować przedmiotowy dom. T. R. mieszka w USA od [...] października 1992 r. i ma tam prawo stałego pobytu. W 2019 roku próbowała wrócić do Polski, ale z uwagi na brak możliwości powrotu do przedmiotowego lokalu jest to niemożliwe. Na tej podstawie organ uznał, że nie została spełniona przesłana dobrowolnego opuszczenia lokalu i odmówił jej wymeldowania.

Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody P. złożył B. R. podnosząc, że T. R. sama przyznała, że opuściła przedmiotowy lokal i nie ma znaczenia jakimi powodami się kierowała i jakie są jej relacje z właścicielami domu. W USA mieszka od 1992 r. u swojej córki, której pomaga. Zdaniem skarżącego w tych okolicznościach bez znaczenia są zeznania świadków.

Wojewoda P. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że podstawą prawną decyzji stanowi art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r. poz. 510 z późn. zm.) zgodnie z którym, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zatem jedyną przesłanką warunkującą rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie jest opuszczenie przez osobę jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego, przy czym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, opuszczenie to powinno nosić cechy trwałości i dobrowolności, a więc nie może być ono wynikiem przymusu fizycznego czy też psychicznego ze strony osób trzecich. Ponadto opuszczenie lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale zamiar jego opuszczenia z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założenie w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi więc oznaczać wyzbycie się posiadania lokalu jako miejsca stanowiącego dotychczasowe centrum życiowe, a to z kolei oznacza "definitywność" zdarzenia (zakończonego, dokonanego), jakim jest opuszczenie dotychczasowego miejsca koncentrowania się centrum życiowego. Organ odwoławczy podkreślił, że sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

W kontekście powyższego organ odwoławczy potwierdził, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie dowiodło, aby opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez T. R. nastąpiło w sposób definitywny. Jakkolwiek wyjechała ona w latach 90-tych do USA, to jednak mając na uwadze zeznania świadków oraz wyjaśnienia T. R. nie zerwała ona więzi z lokalem przy ul. [...] w Ł.. Mianowicie regularnie przyjeżdżała do przedmiotowego lokalu, finansowała utrzymanie tego lokalu, urządziła sobie własny pokój i kuchnię w tym lokalu, w 2018r. w trakcie pobytu w Polsce wyrobiła dowód osobisty, a w 2019r. zdecydowała się wrócić do Polski na stałe i zamieszkała wówczas w miejscu stałego zameldowania. Organ podkreślił także, iż jakkolwiek w 1992r. T. R. zgłosiła wyjazd na pobyt stały do USA, to w 2003r. ponownie zameldowała się na pobyt stały w przedmiotowym lokalu, co świadczy, że faktycznie już wówczas planowała powrót do Polski. Jak wynika bowiem z wyjaśnień samej zainteresowanej oraz T. D., a także świadków – I. Ł. i J. W., została ona zmuszona do podjęcia takiej decyzji przez niewłaściwe zachowanie syna i synowej, którym zmuszali ją do wyprowadzki. Tym samym opuszczenie T. R. z przedmiotowego lokalu nastąpiło w efekcie przymusu psychicznego, a tego stanu nie można uznać za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w warunkach dobrowolności. Przedwczesnym byłoby uznanie, że nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie miejsca stałego zameldowania również z uwagi na fakt, że T. R. wyjechała do USA jeszcze przed ogłoszeniem stanu epidemii, a z uwagi na obecne obostrzenia, istnieją znaczne utrudnienia w podróżowaniu, co niewątpliwie wpływa na jej możliwości przyjazdu do Polski. W obecnym więc stanie faktycznym sprawy organ II instancji stwierdził, że nie ma podstaw do uznania, że spełniona została przesłanka warunkująca wymeldowanie określona w art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył B. R. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił

1. dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że nie zaistniały przesłanki do wymeldowania T. R. ze wskazanego miejsca podczas gdy, z całokształtu materiału dowodowego, jak i ze stanowiska samej T. R. zawartej w odpowiedziach na zadane jej pytania wynika, że opuściła ona adres ul. [...] w Ł. od ponad roku, zabrała stamtąd wszystkie własne rzeczy oraz zamieszkała w USA, gdzie ma stałe miejsce pobytu od 1992r., co w sposób jednoznaczny wskazuje, że nie dopełniła ona obowiązku wymeldowania, w konsekwencji czego wniosek o wymeldowanie należy uznać za uzasadniony;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 35 w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności polegające na odmowie wymeldowania T. R. z przedmiotowego lokalu w sytuacji stwierdzenia faktów, że T. R. wyjechała na stałe do USA, gdzie posiada stałe miejsce pobytu, że nie dopełniła obowiązku zgłoszenia wyjazdu zagranicę, co uprawnia właściciela lokalu do złożenia wniosku o wymeldowanie a właściwy organ zobowiązuje do wymeldowania takiej osoby

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji Burmistrza Miasta Ł. z dnia [...].05.2021r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji I instancji w celu wymeldowania T. R. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Ł.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej.

Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r. poz. 510 z późn. zm., dalej jako "u.e.l.") organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Art. 25 ust. 1 u.e.l. stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z art. 25 ust. 4 u.e.l., ilekroć w ustawie jest mowa o pobycie czasowym obywatela polskiego należy przez to rozumieć przebywanie poza miejscem pobytu stałego przez okres ponad 3 miesięcy.

Zgodnie z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.

W niniejszej sprawie bezsporne są następujące okoliczności: uczestniczka postępowania T. R. – matka skarżącego B. R. była zameldowana na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w Ł. od [...].10.1977r. do [...].10.1992r. Następnie tj. od [...].10.1992r. do [...].09.2003r. zgłosiła wyjazd na pobyt stały do USA. W dniu [...].09.2003r. ponownie zameldowała się na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w Ł.. Przedmiotowa nieruchomość położona przy ul. [...] w Ł., w którym znajduje się lokal zamieszkiwany przez uczestniczkę (pokój i kuchnia w piwnicy), stanowi własność B. i M. R. (na podstawie aktu notarialnego umowy darowizny z dnia [...].04.2010r. Repertorium A Nr [...] oraz aktu notarialnego umowy o rozszerzenie wspólności ustawowej z dnia [...].05.2020r, Repertorium A Nr [...] - w aktach sprawy). W akcie tym nie ustanowiono żadnej służebności mieszkania na rzecz uczestniczki postępowania. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień T. R. i zeznań świadków organ I instancji ustalił, że uczestniczka nie mieszka w lokalu od lutego 2020 r. W przedmiotowym lokalu nie ma rzeczy należących do uczestniczki postępowania, ani nie dysponuje ona kluczami do mieszkania. Sporną natomiast okolicznością jest kwestia opuszczenia lokalu, bowiem w tym zakresie istnieją rozbieżności. Uczestniczka postępowania i świadkowe podnoszą, że opuszczenie mieszkania nie miało charakteru dobrowolnego i T. R. miała zamiar powrotu do spornego lokalu i Polski, ale na skutek niewłaściwego zachowania syna i synowej nie ma możliwości powrotu. Skarżący natomiast przeczył temu podnosząc, że uczestniczka sama opuściła mieszkanie dobrowolnie i od czasu wyjazdu nie ma z nią kontaktu, bowiem mieszka w USA u córki i tam jest jej centrum życiowe, zaś ich relacje rodzinne nie mają znacznie w sprawie.

Zgodnie z art. 35 u.e.l. przesłanką wymeldowania jest trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie. Z treści art. 25 ust. 1 u.e.l. wynika bowiem, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy, jak: fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe).

Z utrwalonego w tej materii orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. następuje, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.

Z taką zmianą miejsca pobytu mamy do czynienia w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym – nowym miejscu – ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu.

Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, to jest także wtedy gdy deklaruje zamiar powrotu do lokalu, jednak z przyczyn obiektywnych zrealizowanie tego zamiaru nie jest już możliwe. Jednocześnie zwraca się uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3268/18).

Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są zawsze okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Z kolei ocena zamiaru opuszczenia lokalu, tzn. ustalenie, czy miało ono charakter dobrowolny odbywa się przez ocenę całokształtu okoliczności obiektywnych.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że uczestniczka postępowania T. R. – matka skarżącego B. R. opuściła lokal (kuchnia i pokój w piwnicy) przy ul. [...] w Ł. i zamieszkała w USA u córki, a stan ten utrzymuje się do dnia wniesienia skargi. Faktycznie bowiem zarówno uczestniczka postępowania, jak i świadkowie wskazują, że maju 2019 r. wróciła do Polski z zamiarem stałego pobytu, ale syn jej uniemożliwił mieszkanie od tym adresem. Uczestniczka wskazała jako datę wyjazdu do USA [...] luty 2020 r. Ponadto uczestniczka nie posiada w spornym lokalu swoich rzeczy, ani nie ma dostępu do mieszkania (nie posiada kluczy), mimo że deklaruje chęć powrotu do Polski i wskazuje, że przymusem została usunięta z mieszkania przez syna i synową. Podkreślić przy tym należy, że od 2010 r. na podstawie aktu notarialnego umowy darowizny nie posiada już żadnego tytułu prawnego do spornego lokalu.

Ponadto na rozprawie w dniu [...] grudnia 2021 r. skarżący wskazał, że chce sprzedać przedmiotową nieruchomość i pojawili się kupcy, ale kwestia zameldowania matki komplikuje sprawę (k. 61).

Oceniając okoliczności dotyczące zmiany miejsca zamieszkania uczestniczki postępowania Sąd, w składzie rozpoznającym sprawę nie podzielił stanowiska organów, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego, co skutkowało odmową wymeldowania z pobytu stałego. Przekonanie Sądu wynika z oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym też z argumentacji podnoszonej przez skarżącego, jak i uczestniczkę postępowania. Zwrócić należy bowiem uwagę, że uczestniczka postępowania sama podnosiła, iż bezpośrednim powodem wyprowadzki był konflikt związany ze wspólnym zamieszkiwaniem syna (skarżącego) i jego żony. Uczestniczka postępowania już w maju 2019 r. wróciła do Polski z zamiarem stałego pobytu, ale ostatecznie w lutym 2020 r. (przed pandemią) wyjechała ponownie do córki do USA, ponieważ konflikt pomiędzy skarżącym wyeskalował do takiego stopnia, że syn wraz z synową nakazali jej opuścić dom. Skarżąca de facto opuściła lokal z uwagi na konflikt z synem, gdyż nie była w stanie tam zamieszkiwać. W mieszkaniu zostały wymienione zamki i uczestniczka postępowania nie posiada rzeczy osobistych.

Nie podejmując się oceny zachowania syna uczestniczki postępowania i tego czy faktycznie konflikt rodzinny istniał (obie strony wskazują na inne okoliczności), a tym bardziej zasadności podjętej przez uczestniczkę decyzji, opisane okoliczności jednoznacznie wskazują, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny, a skarżąca działała w sposób świadomy i z zamiarem poprawy swojej sytuacji osobistej. Z treści wyjaśnień złożonych przez uczestniczkę postępowania (k. 68 akt admin.) m.in. wynika ponadto, że po wyprowadzce w lutym 2020 r. nie miała już kontaktu z opuszczonym lokalem i nie posiada ani klucza, ani rzeczy osobistych w tym lokalu.

Uczestniczka postępowania wskazała zatem wprawdzie, że dostęp do lokalu został jej ograniczony (z uwagi na zachowanie syna i synowej), niemniej jednak okoliczności te - zdaniem Sądu - nie mają większego znaczenia w realiach sprawy. Wymiana zamków nie poprzedziła bowiem decyzji skarżącej o wyprowadzce i nie wymusiła na niej zmiany miejsca zamieszkania, lecz była tego następstwem. Dostrzec też należy, że pomimo wymiany zamków skarżąca wyjechała za granicę i samodzielnie zdecydowała się do jego opuszczenia z uwagi na istniejący konflikt.

W kontekście podnoszonych okoliczności związanych z uniemożliwianiem stronie przebywania w lokalu dostrzec należy, że uczestniczka postępowania (bez względu na okoliczności opuszczenia lokalu) w istocie nawet nie podjęła próby powrotu do lokalu. Za niemożliwe do zrealizowania należy zaś uznać oczekiwanie uczestniczki postępowania, aby po opuszczeniu lokalu, mogła się do niego w ponownie się wprowadzić i korzystać, wbrew aktualnej woli zamieszkujących ten dom właścicieli. W ocenie Sądu podkreślenia wymaga, że wskazane oczekiwanie skarżącej i deklarowana chęć (zamiar powrotu do lokalu) utrzymuje się mimo zmian, jakie zaszły w prawie własności lokalu przy u. [...] w Ł. Uczestniczka postępowania w 2010 r. przekazała bowiem aktem darowizny przedmiotową nieruchomość wraz z domem na rzecz syna, bez prawa do służebności zamieszkania w tym lokalu, zaś syn własność tej nieruchomości rozszerzył na rzecz żony w 2020 r.. Są oni zatem jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Uczestniczka postępowania, nie posiadająca żadnego tytułu prawego do wskazanego lokalu, nie może się natomiast skutecznie prawnie domagać od właścicieli domu, aby dopuścili ją do użytkowania domu, jeżeli nie mają oni takiej woli (bez względu nawet na więzy rodzinne). Z oświadczenia złożonego zaś na rozprawie wynika, że nie widzi możliwości powrotu uczestniczki postępowania, tym bardziej że chce zbyć przedmiotową nieruchomość, a kwestia zameldowania innej osoby powoduje problemy ze znalezieniem kupca. Nawet zatem jeśli uczestniczka postępowania chciałaby obecnie powrócić do lokalu jest to - co należy z całą mocą podkreślić - obiektywnie niemożliwe.

W sprawie istotne zatem pozostaje, że we właściwym czasie uczestniczka postępowania nie podejmowała dostępnych jej kroków prawnych, tj. nie zainicjowała stosownego postępowania sądowego celem przywrócenia jej utraconego posiadania, które to roszczenie zgodnie z art. 344 § 2 k.c. może być dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Uczestniczka postępowania wyprowadziła się w lutym 2020 r., a zatem okres ten już upłynął. Podnoszona przez nią argumentacja, że nie opuściła lokalu dobrowolnie i ma zamiar wrócić, w świetle powyższej przedstawionych rozważań, pozostaje bez znacznie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Niezależnie od motywacji i podanych powodów, które jednocześnie w żaden sposób nie zostały udokumentowane i uprawdopodobnione przez stronę, faktem pozostaje, że uczestniczka postępowania nie wniosła powództwa posesoryjnego przeciw synowi. Kwestionowanie samej decyzji o wymeldowaniu w postępowaniu administracyjnym nie może zaś służyć przyrównaniu posiadania. Jeżeli uważała ona, że jej prawa do przebywania w lokalu zostały naruszone przez syna i synową, winna była skorzystać z właściwiej w tym zakresie drogi sądowej, odrębnej od postępowania toczącego się w przedmiocie wymeldowania.

Podjęta przez uczestniczkę decyzja o wyprowadzeniu się oraz późniejszy brak w podjęciu adekwatnych kroków prawnych w zakresie naruszonego posiadania, świadczą - w ocenie Sądu – w istocie o tym, że kwestionując decyzję o wymeldowaniu skarżącą kieruje się konfliktem istniejącym z synem, mając świadomość, że nie ma żadnego tytułu prawnego do zamieszkiwania w lokalu, a w USA znajduje się obecnie jej centrum życiowe.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu w stanie faktycznym właściwym na moment wydania decyzji zamiar opuszczenia lokalu przez uczestniczkę należy ocenić, jako dobrowolny i trwały, a zatem ustalenia organów orzekających w tej materii są nieprawidłowe i nie mające oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

W kontekście podnoszonych w skardze zarzutów i twierdzeń szczególnego podkreślenia wymaga, że celem decyzji o wymeldowaniu jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu danej osoby z miejscem rejestracji. Wydawana na podstawie art. 35 u.e.l. decyzja administracyjna służy celom jedynie aktualizacyjnym, tj. doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania danej osoby. Okoliczności, które zostały obszernie wymienione przez uczestniczkę postępowania i świadków (m.in. sugerowane niewłaściwe zachowanie syna i synowej - właścicieli nieruchomości) nie dotyczą omówionych powyżej przesłanek meldunkowych, tj. opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Okoliczności te nie mogły zatem doprowadzić do odmowy wymeldowania. Ponadto jak wyjaśniono wyżej, kwestie meldunkowe nie wpływają na stosunki właścicielskie, w tym możliwość korzystania z lokalu. Obowiązek meldunkowy stanowi tymczasem domenę prawa administracyjnego i znajduje rozwinięcie w ustawie o ewidencji ludności.

Podsumowując powyższe wskazać należy, że organy orzekające nie zastosowały prawidłowo art. 35 u.e.l. uznając, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wymeldowanie uczestniczki z pobytu stałego. Okoliczności tych nie zmienia również stan pandemii koronawirusa, bowiem nawet na odległość uczestniczka postępowania mogła skorzystać z dostępnych jej środków prawnych, w tym roszczeń o naruszenie posiadania.

W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu II instancji zostało oparte wyłącznie na twierdzeniach uczestniczki postępowania i zeznaniach wskazanych przez nią świadków, którzy deklaruje związek uczestniczki postępowania z lokalem, z pominięciem pozostałych okoliczności sprawy, w szczególności wynikających ze stanu prawnego danej sprawy oraz przesłanek ustawowych. Podkreślić należy, że sama deklaracja chęci powrotu do lokalu przez uczestniczkę, z pominięciem pozostałych okoliczności sprawy, nie może stanowić podstawy przyjęcia, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego .

Podkreślić należy, że ocena trwałości opuszczenia lokalu nie zależy wyłącznie od długości opuszczenia lokalu, decydujące jest natomiast, gdzie dana osoba ma swoje centrum życiowe, jaką utrzymuje więź (kontakt) z lokalem. W momencie wydawania decyzji przez organ I i II instancji uczestniczki nie wiązały żadne prawne więzi z lokalem i z zamieszkującym w nim synem, będącym właścicielem lokalu, z którym jest w konflikcie. Skarżący (właściciel lokalu) sprzeciwia się powrotowi uczestniczki do lokalu, gdyż chce sprzedać tą nieruchomość. Na ocenę charakteru opuszczenia lokalu przez uczestniczkę wpływ ma zatem także fakt, że nie przysługuje jej tytuł prawny do lokalu.

Podsumowując, w ocenie Sądu dla oceny charakteru opuszczenia lokalu, znaczenie ma również stwierdzenie obiektywnej możliwości powrotu do lokalu przez uczestniczkę. W realiach niniejszej sprawy uczestniczka nie dysponuje tytułem prawnym do lokalu mieszkalnego, nie łączą jej żadne więzy prawne z lokalem. O ile brak tytułu prawnego do lokalu, połączony z faktycznym przebywaniem w nim, stanowi przeszkodę do wymeldowania z lokalu, to już brak przebywania w lokalu połączony z brakiem tytułu prawnego oraz brakiem możliwości powrotu do lokalu, musi być traktowany jako opuszczenie miejsca pobytu. Celem decyzji o wymeldowanie jest bowiem doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma ona charakter ewidencyjny, służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Nie prowadzi do powstania, ani też do zmiany stosunków prawnorzeczowych dotyczących danego lokalu mieszkalnego. Niewydanie w okolicznościach niniejszej sprawy decyzji o wymeldowaniu skarżącej stanowiłoby utrzymanie stanu fikcyjnego nie mającego odzwierciedlenia w stanie rzeczywistym, skoro uczestniczka faktycznie nie przebywa w spornym lokalu mieszkalnym i nie posiada prawnej możliwości powrotu do niego (por. wyrok NSA z 15.04.2015, II OSK 2169/13, CBOSA).

W orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w piśmiennictwie utrwalone jest stanowisko, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub bezskuteczne podejmowanie takiej czynności, stwarza sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. W orzecznictwie utrwalił się też pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym skargę w pełni podziela, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 1 lipca 2021 r., sygn. akt II OS 2915/18; z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17; z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17).

W zaskarżonej decyzji, organ obu instancji nieprawidłowo oceniły zebrany przez materiał dowodowy i orzekły, że opuszczenie lokalu przez uczestniczkę nie miało charakteru dobrowolnego, co skutkowało odmową wymeldowania. Zgodnie z art. 107 § 3 uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem uzasadnienie decyzji organu II instancji nie wyjaśnia, ani przyjętej przez organ oceny dowodów, ani też przyjętego przez organ rozumienia "dobrowolności" opuszczenia lokalu.

Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają wykładni art. 35 u.e.l. zgodnej z wskazaniami wyroku, w tym przytoczonymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz uzasadnią decyzję zgodnie z wymogami k.p.a.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżone decyzje. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., na które to składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.