Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 19/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1,2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art.49 ust. 4 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1, art. 1 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...]października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest skarga J. M. (dalej: "skarżący", "strona") na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: "Dyrektor ARiMR" lub "organ odwoławczy") z [...] października 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 grudnia 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako "kpa") i utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: "Kierownik ARiMR", "organ I instancji") z [...] lipca 2017 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

W dniu 2 sierpnia 2004 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej. W oparciu o materiał zgromadzony w sprawie, Kierownik ARiMR na mocy decyzji z [...] marca 2005 r. przyznał skarżącemu rentę strukturalną od listopada 2004 r. do października 2014 r. włącznie w wysokości [...] zł miesięcznie. Producent rolny nie złożył odwołania od ww. decyzji. Płatności przyznane ww. decyzją były stronie wypłacane na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca.

W dniu 11 lutego 2013 r. do organu I instancji wpłynęła informacja wraz z protokołem rozprawy przed Sądem Rejonowym w [...] [...] Wydział Cywilny z [...] marca 2012 r. sygn. akt [...] C [...] z udziałem skarżącego, R. M., G. M., P. M. i A. P. przeciwko J. M. o odwołanie darowizny. Z treści dostarczonych protokołów wynika, że beneficjent nie przekazał faktycznie gruntów na rzecz przejmującego (nadal prowadził działalność rolniczą w tym gospodarstwie).

W oparciu o powyższe, postanowieniem z [...] lutego 2013 r. Kierownik ARiMR, na podstawie art. 149 § 1 kpa, w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją z [...] marca 2005 r.

Kierownik ARiMR decyzją z [...]kwietnia 2013 r. zawiesił od dnia 1 lutego 2013 r. wypłatę renty strukturalnej przyznanej skarżącemu na mocy decyzji z [...] marca 2005 r. Dyrektor [...] ARiMR decyzją z [...] sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Na ww. decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 8 stycznia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 961/14 oddalił skargę.

Pismem z 13 stycznia 2015 r. skarżący wystąpił do Kierownika ARiMR o wznowienie wypłaty zawieszonej decyzją z [...] kwietnia 2013 r. renty strukturalnej. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Kierownik ARiMR odmówił wznowienia wypłaty renty strukturalnej. Rozstrzygnięcie organu I instancji zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora ARiMR z [...] maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 lutego 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 482/15) uchylił ww. decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika ARiMR z dnia [...] marca 2015 r.

W związku z ww. wyrokiem, Kierownik ARiMR decyzją z [...] sierpnia 2016 r. odmówił wznowienia renty strukturalnej zawieszonej na mocy decyzji z [...] kwietnia 2013 r.

W dniu 24 października 2016 r. do organu I instancji wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Karny z [...] maja 2016 r. sygn. akt [...] K [...] uznający skarżącego za winnego popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 kk w związku z art. 12 kk.

Decyzją z [...] grudnia 2016 r. Kierownik ARiMR stwierdził wydanie decyzji z [...] marca 2005 r. przyznającej skarżącemu rentę strukturalną z naruszeniem prawa. Jak wynika z treści uzasadnienia ww. decyzji renta strukturalna nie przysługiwała, gdyż beneficjent nie spełnił warunku, o którym mowa w § 20 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (j.t Dz.U. z 2017, poz.1220). Skarżący nie zaprzestał bowiem prowadzenia działalności rolniczej w dniu 9 listopada 2004 r., a uczynił to dopiero od stycznia 2009 r. Dyrektor ARiMR decyzją z [...] marca 2017 r. utrzymał w mocy wydane rozstrzygnięcie organu I instancji.

Zawiadomieniem z 28 czerwca 2017 r. Kierownik ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu na mocy decyzji z [...] marca 2005 r., zmienionej następnie decyzjami z [...] marca 2006 r., z [...] marca 2006 r., z [...]marca 2008 r., z [...] marca 2009 r., z [...] marca 2010 r., z [...] lutego 2011 r. oraz z [...] marca 2012 r.

W dniu [...] lipca 2017 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł, wypłaconej na rachunek bankowy skarżącego w okresie od miesiąca listopada 2004 do miesiąca stycznia 2013 r. włącznie. Jednocześnie wskazał, że część kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł została zwrócona, a zatem obowiązek zwrotu który pozostał do zrealizowania przez stronę to kwota [...] zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Kierownik ARiMR wskazał art. 29 ust. 1, 2 i 8 i 9 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.; dalej: "ustawa o ARiMR") w związku z § 17 oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 114 ze zm.), art. 28 ust. 1 i 3 i art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, ze zm.), art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12 grudnia 2001 r., str. 11 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 34, str. 308 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2419/2001" w zw. z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 z 16 grudnia 2003 r. ustanawiającego środki dla stosowania w odniesieniu do 2004 roku rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji (Dz. Urz. UE L 328 z 17.12.2003), zwanego dalej "rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2199/2003", art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn. zm., dalej jakio "rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004"), art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 2 grudnia 2009 r., str. 65, dalej jako "rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 "), art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28 stycznia 2011 r. z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011"), art. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. 2014.227.69 z późn. zm.).

Od przedmiotowej decyzji skarżący złożył pismem z 21 sierpnia 2017 r. odwołanie, wnosząc o jej uchylenie. Wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej bowiem decyzją z dnia [...] (tj. decyzją z [...] grudnia 2016 r.) nie uchylono decyzji z [...] marca 2005 r. a stwierdzono jedynie wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Nadto podniósł zarzut przedawnienia roszczenia, jak i całkowite pominięcie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] K [...], w którym ww. sąd zmienił zarzut w ten sposób, że skazał skarżącego i zobowiązał do zwrotu renty strukturalnej za okres od listopada 2004 r. do grudnia 2008 r., a nie jak w decyzji - do 2013 r.

Dyrektor ARiMR wskazaną na wstępie decyzją z [...] października 2017 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] lipca 2017 r. Uzasadniając wskazał, że wypłacone nienależnie skarżącemu środki publiczne z tytułu renty strukturalnej pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR.

Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że organ I instancji wydając swoją decyzję oparł się na decyzji Kierownika ARIMR z [...] grudnia 2016 r. stwierdzającej wydanie decyzji z [...] marca 2005 r. z naruszeniem prawa, tj. § 20 ust 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1220). W treści ww. decyzji organ wskazał, że płatności z tytułu renty strukturalnej skarżącemu nie przysługiwały. Wobec powyższego, płatności wypłacone skarżącemu z tytułu renty strukturalnej na podstawie decyzji z [...] marca 2005 r. oraz decyzji zmieniających w okresie od listopada 2004 r. do stycznia 2013 r. stanowią kwotę nienależnie pobranych płatności i wynoszą [...] zł.

Organ odwoławczy wskazał, że wydanie decyzji w oparciu o art. 151 § 2 w zw. z art. 146 kpa, to jest decyzji stwierdzającej wydanie decyzji ostatecznej z naruszeniem prawa, nie eliminuje z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ostatecznej, która nadal kształtuje stosunek prawny. Z kolei w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wpłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków finansowych występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego lub - jak to ma miejsce w sprawie niniejszej - w wyniku wznowienia postępowania zapadnie orzeczenie o którym mowa w art. 151 § 2 kpa. W świetle powyższego, zdaniem Dyrektora ARiMR, zarzut skarżącego, że decyzja organu I instancji została wydana bez podstawy prawnej bowiem decyzją z dnia [...] nie uchylono decyzji z [...] marca 2005 r. a stwierdzono jedynie wydanie decyzji z naruszeniem prawa nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ odwoławczy zauważył, że w postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięcie sądu karnego może stanowić istotny dowód, ale nie wiąże organu administracji. W przedmiotowej sprawie postępowanie karne dotyczyło podejrzenia poświadczenia przez skarżącego nieprawdy i przedstawienia nierzetelnych dokumentów. A zatem rozstrzygnięcie zawarte w powołanym przez stronę wyroku karnym sygn. akt [...] K [...] nie ogranicza działania organów ARiMR w przedmiocie ustalenia, w myśl art. 29 ustawy o ARiMR, obowiązku zwrotu płatności wypłaconej stronie nienależnie w wysokości [...] zł. Płatność bowiem w ww. wysokości została wypłacona stronie wbrew uregulowaniom prawnym. Zatem mając na uwadze art. 6 kpa, jak również art. 288 zd. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, organy ARiMR zobowiązane były do ustalenia skarżącemu w trybie procedury administracyjnej (w oparciu o ww. art. 29 ustawy o ARiMR) kwoty faktycznie przez stronę nienależnie pobranych płatności, tj. [...] zł.

Następnie Dyrektor ARiMR podniósł, że przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności zostały określone w art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Zgodnie z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W przypadku skarżącego wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej uznanej następnie za nienależnie pobrane za lata 2004-2009 nastąpiła w okresie od 22 kwietnia 2005 r. do 22 grudnia 2009 r., natomiast postanowienie z [...] lutego 2013 r. o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją z [...] marca 2005 r. zostało doręczone stronie w dniu 22 lutego 2013 r., tj. przed upływem terminu wskazanego w ww. przepisie.

Zdaniem Dyrektora ARiMR skoro w rozpatrywanej sprawie od daty płatności z tytułu renty strukturalnej przekazanych na rachunek bankowy producenta rolnego w okresie od 22 kwietnia 2005 r. do 29 stycznia 2009 r. do daty pierwszego powiadomienia skarżącego przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności z tytułu renty strukturalnej, upłynęło więcej niż cztery lata, to należało rozważyć czy działanie skarżącego nosiło cechy "działania w dobrej wierze", o której mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Natomiast dla płatności wypłaconych stronie w okresie od 26 lutego 2009 r. do 22 grudnia 2009 r. terminy przedawnień wskazane w ww. przepisach nie upłynęły.

Organ odwoławczy, z uwagi na brak ustawowej definicji dobrej wiary, powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, cytując wybrane rozstrzygnięcia. Uznał, że w świetle wyroku Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Karny z [...] maja 2016 r. sygn. akt [...] K [...] oraz Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Karny Odwoławczy z [...] września 2016 r. sygn. akt [...] Ka [...], trudno jest przyjąć, że skarżący działał w dobrej wierze. Jak wynika bowiem z ww. wyroków "oskarżony występując o przyznanie mu renty strukturalnej nie miał zamiaru zaprzestać działalności rolniczej, a jedynie dążył do uzyskania nienależnego mu świadczenia (...). Mimo ciążącego na nim obowiązku, oskarżony przez okres otrzymywania renty strukturalnej nie informował kierownika ARiMR o okoliczności prowadzenia przez niego działalności rolniczej, dążąc do dalszego uzyskiwania świadczenia (...). Czyn oskarżonego jest zawiniony. In tempore criminis jego zdolność do rozpoznania bezprawności czynu oraz do pokierowania swoim postępowaniem nie była wyłączona ani w znacznym stopniu ograniczona. Oskarżony nie działał w atypowej sytuacji motywacyjnej. Zna obowiązujące normy prawne i konsekwencje ich nieprzestrzegania. Popełniony przez niego czyn jest bezprawny i karygodny".

W świetle powyższego, w ocenie Dyrektora ARiMR, nie można uznać, że skarżący działał w dobrej wierze, a zatem w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma dziesięcioletni termin przedawnienia.

Dalej organ odwoławczy podniósł, że płatności przekazane na rachunek bankowy strony w okresie od 22 kwietnia 2005 r. do 21 stycznia 2013 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR. Ww. płatności stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżący nie spełnił warunków przyznania renty strukturalnej wobec niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w terminie wskazanym w oświadczeniu z 9 listopada 2004 r. Fakt ten miał miejsce po wydaniu przez Kierownika ARiMR ww. decyzji o przyznaniu płatności i po realizacji przedmiotowych płatności na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Zdaniem Dyrektora ARiMR w odniesieniu do płatności za lata 2010-2013 kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności należy oceniać w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23 grudnia 1995 r. z późn. zm.). Nieprawidłowości w stosunku do pobranych przez stronę płatności zrealizowanych na jej rzecz, zostały ujawnione przed organem I instancji w dniu 11 lutego 2013 r., tj. wskutek zawiadomienia Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Cywilny o prowadzonym postępowaniu o odwołanie aktu darowizny dokonanej przez J. i Z. M. na rzecz J. M. (Repertorium A Nr [...]). Natomiast przerwanie biegu terminu przedawnienia, po którym okres przedawnienia biegnie na nowo jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu, w którym zawiadamia się wnioskodawcę o postępowaniu w sprawie nieprawidłowości.

W przedmiotowej sprawie właściwym aktem było doręczenie w dniu 29 grudnia 2016 r. decyzji nr [...] z [...] grudnia 2016 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z [...] marca 2005 r. z naruszeniem prawa. Tym samym, w realiach niniejszej sprawy w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia, w związku z czym okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu wynosi 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. A zatem do dnia doręczenia decyzji organu I instancji (tj. [...] sierpnia 2017 r.) nie upłynął ww. termin przedawnienia możliwości ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Reasumując Dyrektor ARiMR stwierdził, że kwota płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną oraz, że nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009, art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 oraz art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. Dlatego też, zdaniem organu odwoławczego, Kierownik ARiMR zasadnie ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł.

Następnie organ odwoławczy, odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, wskazał, że kwoty nienależnie pobranych płatności za miesiące listopad 2007 r. - styczeń 2013 r. przekraczają kwoty stanowiące równowartości 100 euro, przeliczone na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Konkludując podniósł, że organy ARiMR w sposób wyczerpujący ustaliły i rozpatrzyły wszelkie okoliczności mające wpływ na ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności. Przypomniał, że strona miała zapewnioną możliwość brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, a przede wszystkim co do ustaleń dokonanych w toku prowadzonego postępowania. W ocenie Dyrektora ARiMR, zaskarżona decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, natomiast dokonana przez organy ocena materiału dowodowego w sprawie nie narusza art. 80 kpa, a tym samym nie uchybia art. 107 § 3 kpa.

Z uwagi na fakt, że skarżący dokonał wpłat na rachunek bankowy ARiMR częściowej spłaty należności ustalonej decyzją organu I instancji, pozostała do zwrotu kwota nienależnie pobranych płatności, do której zastosowanie mają powołane powyżej regulacje prawne dotyczące naliczenia odsetek wynosi [...] zł.

Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem Dyrektora ARiMR z [...] października 2017 r. nie zgodził się skarżący. Pismem z 6 grudnia 2017 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie występując o uchylenie wydanych w sprawie decyzji. Powtórzył w całości wszystkie podnoszone w odwołaniu zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlega decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji ustalającą skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu stanowił art. 29 ustawy o ARiMR. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej – następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Według art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Wyjaśnić należy, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że wypłacone skarżącemu środki publiczne z tytułu renty strukturalnej pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. Poza sporem jest również, że organ I instancji decyzją z [...] grudnia 2016 r., działając na podstawie art. 151 § 2 kpa stwierdził wydanie decyzji z [...] marca 2005 r. przyznającej skarżącemu rentę strukturalną z naruszeniem prawa, tj. § 20 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz.1220).

Wyjaśnić należy, że kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków finansowych występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego lub - jak to ma miejsce w sprawie niniejszej - w wyniku wznowienia postępowania zapadnie orzeczenie o którym mowa w art. 151 § 2 kpa.

Za nietrafny należy więc uznać zarzut skarżącego, że decyzja organu I instancji ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności została wydana bez podstawy prawnej bowiem decyzją z [...] grudnia 2016 r. nr [...] nie uchylono decyzji z [...] marca 2005 r. przyznającej rentę strukturalną a stwierdzono jedynie wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji przyznającej rentę strukturalną z naruszeniem prawa z uwagi na nie zaprzestanie prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej w wymaganym terminie oznacza, że przedmiotowe świadczenie mu nie przysługiwało, a w związku z tym było nienależne.

Słusznie też organ odwoławczy zauważył, że w postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięcie sądu karnego może stanowić istotny dowód, ale nie wiąże organu administracji. W przedmiotowej sprawie postępowanie karne dotyczyło podejrzenia poświadczenia przez skarżącego nieprawdy i przedstawienia nierzetelnych dokumentów. A zatem rozstrzygnięcie zawarte w powołanym przez skarżącego wyroku Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Karny sygn. akt [...] K [...] nie ogranicza działania organów ARiMR w przedmiocie ustalenia, w myśl art. 29 ustawy o ARiMR, obowiązku zwrotu płatności wypłaconej stronie. Fakt zatem, że sąd karny zobowiązał skarżącego do zwrotu renty strukturalnej za okres od listopada 2004 r. do grudnia 2008 r. nie oznacza, że przedmiotowe świadczenie było należne skarżącemu od stycznia 2009 r. Zauważyć bowiem należy, że w chwili wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, a zatem od samego początku przedmiotowe świadczenie nie było mu należne. Skarżący miał zaś świadomość jakie warunki musi spełnić ubiegając się o uzyskanie renty. Występując z wnioskiem złożył oświadczenie woli w zakresie zasad przyznawania płatności, obowiązków i warunków przyznawania pomocy.

W sprawie nie zaistniały również przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności określone w art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011.

Zgodnie z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W przypadku skarżącego wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej uznanej następnie za nienależnie pobrane za lata 2004-2009 nastąpiła w okresie od 22 kwietnia 2005 r. do 22 grudnia 2009 r., natomiast postanowienie z [...] lutego 2013 r. o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją z [...] marca 2005 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu 22 lutego 2013 r., tj. przed upływem terminu wskazanego w ww. przepisie.

W związku z tym, że w rozpatrywanej sprawie od daty płatności z tytułu renty strukturalnej przekazanych na rachunek bankowy skarżącego w okresie od 22 kwietnia 2005 r. do 29 stycznia 2009 r. do daty pierwszego powiadomienia skarżącego przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności z tytułu renty strukturalnej, upłynęło więcej niż cztery lata, prawidłowo organy obu instancji rozważyły czy działanie skarżącego nosiło cechy "działania w dobrej wierze", o której mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Natomiast dla płatności wypłaconych stronie w okresie od 26 lutego 2009 r. do 22 grudnia 2009 r. terminy przedawnień wskazane w ww. przepisach nie upłynęły.

Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta, a ta wiąże się przy tym ze sferą faktów i ich oceną. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne praw lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne praw lub stosunek prawny wie, ze owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Strona będąca w złej wierze nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby zachowała się należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

W ocenie Sądu, prawidłowo organ odwoławczy uznał, że w świetle wyroków Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Karny z [...] maja 2016 r. sygn. akt [...] K [...] oraz Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Karny Odwoławczy z [...] września 2016 r. sygn. akt [...] Ka [...], trudno jest przyjąć, że skarżący działał w dobrej wierze. Jak wynika bowiem z ww. wyroków skarżący występując o przyznanie mu renty strukturalnej nie miał zamiaru zaprzestać działalności rolniczej, a jedynie dążył do uzyskania nienależnego mu świadczenia. Ponadto, mimo ciążącego na nim obowiązku, skarżący przez okres otrzymywania renty strukturalnej nie informował Kierownika ARiMR o prowadzeniu działalności rolniczej, dążąc do dalszego uzyskiwania świadczenia.

W związku z powyższym nie można uznać, że skarżący działał w dobrej wierze, a tym samym w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma dziesięcioletni termin przedawnienia.

Zgodzić się też należy z oceną organów obu instancji, że płatności przekazane na rachunek bankowy skarżącego w okresie od 22 kwietnia 2005 r. do 21 stycznia 2013 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR. Pod pojęciem "pomyłki organu" należy bowiem rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Ww. płatności stały się zaś płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżący nie spełnił warunków przyznania renty strukturalnej wobec niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w terminie wskazanym w oświadczeniu z 9 listopada 2004 r. Fakt ten miał miejsce po wydaniu przez Kierownika ARiMR ww. decyzji o przyznaniu płatności i po realizacji przedmiotowych płatności na rachunek bankowy wskazany przez skarżącego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W odniesieniu do płatności za lata 2010-2013 kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności należy oceniać w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23 grudnia 1995 r. z późn. zm.). W myśl tych przepisów okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Nieprawidłowości w stosunku do pobranych przez skarżącego płatności zrealizowanych na jego rzecz, zostały ujawnione przed organem I instancji [...] lutego 2013 r. wskutek zawiadomienia Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Cywilny o prowadzonym postępowaniu o odwołanie aktu darowizny dokonanej przez skarżącego i jego małżonkę na rzecz jego syna. Natomiast przerwanie biegu terminu przedawnienia, po którym okres przedawnienia biegnie na nowo jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu, w którym zawiadamia się wnioskodawcę o postępowaniu w sprawie nieprawidłowości.

Słusznie wskazują organy obu instancji, że w przedmiotowej sprawie właściwym aktem było doręczenie skarżącemu w dniu [...] grudnia 2016 r. decyzji nr [...] z [...] grudnia 2016 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z [...] marca 2005 r. przyznającej rentę strukturalną z naruszeniem prawa. Tym samym, w realiach niniejszej sprawy w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia, w związku z czym okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu wynosi 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Tym samym, do dnia doręczenia decyzji organu I instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, co miało 7 sierpnia 2017 r., nie upłynął ww. termin przedawnienia możliwości ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

W związku z powyższym, zasadnie stwierdziły organy obu instancji, że kwota płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną i nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009, art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 oraz art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r.

Prawidłowym jest ustalenie organów, że brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Kwoty nienależnie pobranych płatności przekraczają bowiem kwoty stanowiące równowartości 100 euro, przeliczone na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006.

Z uwagi na fakt, że skarżący dokonał wpłat na rachunek bankowy ARiMR częściowej spłaty należności ustalonej decyzją organu I instancji, pozostała do zwrotu kwota nienależnie pobranych płatności, do której zastosowanie mają powołane powyżej regulacje prawne dotyczące naliczenia odsetek wynosi [...] zł.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście przepisów prawa obowiązujących w przedmiotowej materii skutkuje w ocenie Sądu uznaniem, że prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie dał organom podstawę do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Jednocześnie Sąd stwierdza, że nie dopatrzył się w sprawie takiego naruszenia przez organy przepisów postępowania, które prowadziłoby do uchylenia zaskarżonych decyzji, czy też stwierdzenia ich nieważności.

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku