Wyrok NSA, sygn. akt II SA 1708/83
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1984-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Powołane przepisy: journal: M.P. 1982 nr 2 poz. 3 poz. 205
Teza: Pierwszeństwo nabycia państwowej nieruchomości rolnej nie przysługuje bezumownemu użytkownikowi tej nieruchomości.

TEZY

Pierwszeństwo nabycia państwowej nieruchomości rolnej nie przysługuje bezumownemu użytkownikowi tej nieruchomości.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Zenobii R. na decyzję Wojewody Sieradzkiego z dnia 10 czerwca 1983 r. w przedmiocie ustalenia kandydata na nabywcę państwowej nieruchomości rolnej.


UZASADNIENIE

Przedmiotem sporu są grunty PFZ o pow. 2,71 ha /działki o nr 85, 74, 171/1 i 171/3/ położone we wsi J. Wskazane grunty należały do gospodarstwa Marcelego R. i zostały przejęte na rzecz Państwa w 1977 r. Później zaczęła je użytkować Zenobia R. Poza przedmiotem sporu natomiast są grunty PFZ, do których wielokrotnie nawiązuje się w różnych pismach zawartych w aktach sprawy, o powierzchni 1,87 ha /działki nr 69, 80, 161, 91/2/. Działki te, przed przekazaniem do PFZ, należała do rolnika K. Skarżąca dzierżawiła wskazane grunty na mocy umowy zawartej z Naczelnikiem Gminy w 1975 r. Umowa - jak wynika z akt sprawy - została w 1982 r. rozwiązana z powodu złego zagospodarowania gruntów przez dzierżawcę - Zenobię R. Dane na ten temat nie są kompletne, co świadczy o nieporządkach w gospodarce gruntami PFZ. Wynika jednak z nich, iż grunty o powierzchni 1,87 ha, po rozwiązaniu umowy dzierżawy z Zenobią R., za zgodą Naczelnika Gminy zaczął użytkować inny rolnik. Sprawy tych gruntów jednak nie należy łączyć z przedmiotem sporu, chociaż stale do nich nawiązywały strony w toku postępowania administracyjnego.

Dnia 6 listopada 1981 r. odbyło się zebranie wiejskie, które między innymi pozytywnie zaopiniowało wniosek Eugeniusza K. o nabycie spornych gruntów PFZ /działki nr 85, 74, 171/1 i 171/3/, a negatywnie zaopiniowało wniosek Zenobii R. o nabycie tych samych gruntów.

Naczelnik Gminy Z., decyzją z dnia 25 października 1982 r. nr 4613/128/81, ustalił Eugeniusza K. kandydatem na nabywcę gruntów PFZ o pow. 2,71 ha /działki nr 85, 74, 171/1 i 171/3/ położonych we wsi J., a odmówił ustalenia kandydatem na nabywcę wskazanych gruntów Zenobię R. W uzasadnieniu decyzji podano, że ustalony kandydatem na nabywcę Eugeniusz K. daje gwarancję racjonalnego wykorzystania wskazanych gruntów, czego nie można powiedzieć o Zenobii R., wykorzystującej grunty wchodzące w skład jej gospodarstwa ekstensywnie i niestarannie.

Od decyzji Naczelnika Gminy Zenobia R. odwołała się do Wojewody Sieradzkiego. Podniosła, że od 1976 r. dzierżawi sporne grunty, a tym samym przysługuje jej prawo pierwokupu. Ponadto stwierdziła, że utrzymuje swoją ziemię w należytej kulturze rolnej. Toczy się też postępowanie sądowe o przywrócenie jej na spornych gruntach posiadania naruszonego przez Eugeniusza K.

Wojewoda Sieradzki decyzją z dnia 10 czerwca 1983 r. nr PFZ-4613/286/81 /postępowanie odwoławcze było przez dłuższy czas zawieszone z uwagi na toczące się przed sądem postępowanie o sporne grunty/ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Naczelnika Gminy Z. z dnia 25 października 1982 r. nr 4613/128/81. W uzasadnieniu podano, że Zenobia . nie była dzierżawcą spornych gruntów, lecz tylko ich bezumownym użytkownikiem. Było na pewno uchybieniem w pracy urzędu gminy, że nie kwestionował przez parę lat tego bezumownego użytkowania. Jednakże z tego powodu Zenobii R. nie przysługuje pierwszeństwo nabycia spornych gruntów. Sprawa wyboru kandydata na ich nabywcę musi więc być rozstrzygnięta w kontekście uwarunkowań społeczno-gospodarczych. Organ I instancji zebrał w tej mierze bogaty materiał dowodowy i przeprowadził lustrację w gospodarstwach rolników ubiegających się o kupno wskazanych wyżej nieruchomości PFZ. Ustalone w ten sposób fakty zdecydowanie przemawiają za Eugeniuszem K., za którym też wypowiedział się czynnik społeczny.

Decyzję Wojewody Sieradzkiego Zenobia R. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, powtarzając argumenty z odwołania od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Sieradzki podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżąca powołuje się na toczące się postępowanie sądowe o przywrócenie jej posiadania spornych gruntów, naruszonego przez Eugeniusza K., a następnie postępowanie z powództwa Wojewody o jej eksmisję z tych gruntów. Postępowania te jednak nie mają znaczenia dla ustalenia kandydata na nabywcę wskazanych nieruchomości PFZ w trybie zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 września 1982 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /M.P. nr 23 poz. 205/.

Materiał zebrany w aktach sprawy wskazuje, że sporne grunty nie były dzierżawione przez Zenobię R., ale bezumownie przez nią użytkowane, a z tego tytułu nie przysługuje pierwszeństwo w nabyciu nieruchomości analogiczne do praw dzierżawcy.

Skoro nie przysługuje żadnemu z rolników prawo pierwszeństwa w nabyciu spornych gruntów, organ administracji musi wybrać jednego z nich /decyzja uznaniowa/ po wnikliwej analizie poziomu gospodarowania, stanu gospodarstw, wartości produktów sprzedanych państwu i podobnych racji społeczno-gospodarczych. Decyzja uznaniowa musi być podjęta w ramach obowiązujących przepisów i nie może mieć cech dowolności.

W postępowaniu administracyjnym zebrano w tej mierze bogaty materiał dowodowy i dokonano lustracji gospodarstw zainteresowanych rolników. Zasady prawidłowej gospodarki przemawiały za Eugeniuszem K., za którym też wypowiedział się czynnik społeczny. Skarżąca - jak wykazał zebrany materiał dowodowy - gospodarowała ekstensywnie zarówno na własnych, jak i dzierżawionych oraz użytkowanych bezumownie gruntach.

Należy tylko wskazać, że organy administracji, w razie stwierdzenia w przyszłości bezumownego użytkowania, powinny bezzwłocznie albo wystąpić do sądu z żądaniem eksmisji, albo zaoferować bezumownemu użytkownikowi zawarcie umowy dzierżawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, po wnikliwym przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału, nie dopatrzył się naruszenia przez zaskarżoną decyzję przepisów prawa.

W takiej sytuacji należało na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalić.