Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 392/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-09-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Referendarz sądowy Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego bądź doradcy podatkowego w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 11 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania ulgi w podatku rolnym z tytułu klęski żywiołowej, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 500 zł), wniesionej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 11 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania ulgi w podatku rolnym z tytułu klęski żywiołowej P. Z. (dalej jako skarżący) złożył wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego bądź doradcy podatkowego.

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, że jako rolnik nie uzyskuje żadnych dochodów, oraz że na jego majątek składają się: stodoła, kurnik, garaż stajnia z magazynem (o powierzchni odpowiednio: 200 m², 30 m², 60 m² i 160 m²), nieruchomości rolne ("już nieaktualna dzierżawa") o powierzchni 15 i 29 arów, zasoby pieniężne w wysokości 4,20 zł. Dodatkowo skarżący wskazał, iż przekazał "w drodze cesji na rzecz KRUS w [...] maszynę rolniczą marki bizon oraz płatności bezpośrednie z lat 2013 i 2014 wraz z płatnościami z cukrowni".

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.).

Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).

Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a..

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).

Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie więc dotyczyć osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin.

Powyższe oznacza jednocześnie, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe.

Zatem instytucja prawa pomocy może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".

Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 5 sierpnia 2015 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

- specyfikacji ponoszonych kosztów swojego utrzymania (min. kosztów dotyczących wydatków na zakup wyżywienia, lekarstw, ubrania środków czystości, higieny, itp.),

- dowodów dokumentujących miesięczne koszty utrzymania mieszkania (min. takich jak wydatki związane z opłatą za gaz, wodę energię elektryczną),

- oświadczenia czy w kosztach utrzymania mieszkania partycypują osoby trzecie,

- oświadczenia czy korzysta z pomocy społecznej (w przypadku pozytywnej odpowiedzi wezwano o wskazanie rodzaju świadczenia oraz jego skali),

- zaświadczenia o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych,

- wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy,

- wyjaśnienia co oznacza użyte w formularzu wniosku użyte stwierdzenie "około 15 ar i 59 ar ale to już nie aktualna dzierżawa", (czy należy rozumieć, że dzierżawił od innych osób nieruchomość, czy wręcz przeciwnie – wydzierżawiał innym osobą, a jeżeli tak wezwano o wskazanie dochodów z tego tytułu).

W odpowiedzi skarżący przekazał pismo, w którym oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada obecnie żadnych kont oraz lokat bankowych, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania (tym samym nikt nie partycypuje w kosztach jego utrzymania), gdyż takiego nie posiada (w tym względzie wskazał, że budynek, który był kiedyś mieszkaniem obecnie jest magazynem zbożowym).

W ocenie referendarza sądowego, dokonanej po analizie informacji zawartych zarówno w urzędowym formularzu PPF jak i wynikających z przekazanego pisma, skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego. W szczególności zawarte przez skarżącego w opisanym wyżej piśmie informacje, jako uzupełnienie danych zawartych w urzędowym formularzu, nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową, nałożonego pismem 5 sierpnia 2015 r.

Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wykazał w pełni i tym samym nie udokumentował wydatków, ponoszonych na bieżące utrzymanie, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. W przekazanym piśmie skarżący oświadczył jedynie, iż nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, gdyż takowego nie posiada. Jednakże skarżący nie wyjawił kto ponosi i w jakiej skali koszty związane z jego zamieszkaniem, albowiem niewątpliwym jest, iż takie wydatki muszą mieć miejsce. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie wykazał kosztów związanych z wyżywieniem jak też innych kosztów niezbędnych do jego utrzymania, takich jak koszty związane z zakupem środków higieny, czystości, ubrania, obuwia itp.

Zatem brak wiarygodnych danych dotyczących bieżących wydatków oraz nieudokumentowanie ich sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724).

Niewyjaśniona została także kwestia źródeł utrzymania skarżącego. W ocenie referendarza za niezgodną z doświadczeniem życiowym jest informacja przekazana przez skarżącego, iż funkcjonuje bez jakiegokolwiek źródła utrzymania. Oznaczać to może, że skarżący posiada inne źródła dochodów lub korzysta z pomocy osób trzecich. Nie ujawnił i udokumentował jednak ani tych innych źródeł dochodów, ani rodzaju pomocy, ani też podmiotów udzielających tę pomoc. W tym względzie należałoby domniemywać również, iż skarżący korzysta w dalszym ciągu ze znajdujących się w jego posiadaniu, a wcześniej zgromadzonych, znacznych zasobów finansowych. Jednakże skali tych środków skarżący również nie wyjawił. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje.

Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.