Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 149/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 20/13 w przedmiocie wniosku E.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 12 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 20/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpatrzeniu wniosku E.K. (dalej: "skarżąca") o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w całości (pkt 1) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt 2).

2.1. Występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, skarżąca złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, zgodnie z którym prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką małoletnich dzieci. Cała rodzina utrzymuje się z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, z której osiąga ona dochód w wysokości ok. 2500 zł brutto miesięcznie, natomiast mąż skarżącej, jest osobą bezrobotną.

Majątek skarżącej, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, obejmuje mieszkanie o pow. 47 m2 , a także nieruchomości rolne o pow. 0,1867 ha oraz 0,08 ha. Z przedłożonych przez skarżącą w trakcie postępowania dokumentów, wynika ponadto, że jest ona zadłużona na kwotę 172 876,59 zł. Skarżąca zaznaczyła, że w związku z koniecznością spłaty tego zadłużenia jest ona zmuszona sprzedać mieszkanie oraz pozostałe nieruchomości.

Sąd I instancji po pierwsze wskazał, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z sytuacją taką nie mamy jednak miejsca w niniejszym przypadku, ponieważ skarżąca posiada stałe źródło dochodów, dysponuje też majątkiem, który może stanowić źródło sfinansowania przynajmniej części kosztów, związanych z zainicjowanym przez nią postępowaniem.

Mając jednakże na uwadze wysokość zadłużenia skarżącej, sąd I instancji stwierdził, że aktualnie poniesienie przez nią pełnych kosztów sądowych, związanych z niniejszą sprawą mogłoby być dla niej znacznym obciążeniem. W związku z tym zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, jako odpowiadające jej możliwościom płatniczym.

W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a., sąd I instancji zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w całości (pkt 1) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt 2).

3. Skarżąca wniosła zażalenie na przedmiotowe postanowienie w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt 2 postanowienia). Jednocześnie wniosła o przyznanie pomocy poprzez ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu, po pierwsze, podniosła, że od 1 kwietnia 2013 r. zawiesiła swoją działalność gospodarczą i w związku z tym nie będzie osiągała dochodu. Od 10 marca 2013 r., skarżąca wraz z dziećmi mieszka u rodziców i pozostaje wraz z dziećmi na ich utrzymaniu. Wskazała, że zadłużenie wobec banku przekracza kwotę 200 000 zł, a bank zaczyna żądać spłaty kredytów. Skarżąca zaznaczyła, że po sprzedaniu nieruchomości w pierwszej kolejności chce pokryć zobowiązania wobec banku, a następnie zlikwidować działalność.

Dalej zwróciła się z prośbą o pozytywne rozpatrzenie złożonego zażalenia. Podnosząc, że wynajęcie adwokata kosztuje dużo więcej niż zwolnienie (przyznane) z opłaty sądowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Zażalenie skarżącej podlega oddaleniu.

5. Tytułem wstępu stwierdzić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, które ze względu na nadzwyczajne okoliczności, tj. nadzwyczaj trudną sytuację majątkową i rodzinną, nie są w stanie ponieść kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Innymi słowy, jeżeli poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny, skarżący ma prawo domagać się stosownej pomocy od Skarbu Państwa, a po wykazaniu, że powyższe okoliczności rzeczywiście zachodzą, pomoc taka będzie mu przyznana. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego I FZ 47/11 z dnia 23 marca 2011 r.). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Dalej z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

6. W okolicznościach niniejszej sprawy słusznie sąd I instancji przyjął, że sytuacja majątkowa, w jakiej znajduje się skarżąca, nie uzasadnia dofinansowania jej przez Skarb Państwa w pełnym zakresie. Sąd I instancji w sposób rzetelny zbadał sytuację majątkową i rodzinną skarżącej. Sąd I instancji wyciągnął trafne wnioski uznając, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie uzasadnia zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w zakresie całkowitym.

7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wykazała – jak wymaga tego przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., że jej sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślić należy, że w rozpatrywanym zażaleniu jego autorka nie odniosła się do konkretnych argumentów wymienionych przez sąd I instancji, jako przemawiających przeciwko uwzględnieniu wniosku. Tym samym stanowisko sądu I instancji nie zostało w żaden sposób podważone, a dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej nie została w istocie zakwestionowana jako nieprawidłowa. W zażaleniu skarżąca podniosła, że z dniem 1 kwietnia 2013 r., zawiesiła swoją działalność gospodarczą. Jednak podkreślenia wymaga w tym miejscu, że rozpatrywanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do kompetencji wojewódzkich sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny jedynie je kontroluje, sprawując kontrolę legalności orzeczeń sądów pierwszej instancji. Wobec tego wskazanie, na etapie postępowania zażaleniowego, informacji o zawieszeniu działalności nie może być rozpatrzone przez Sąd odwoławczy, ponieważ fakt ten nie był przedmiotem rozpoznania i oceny dokonanej przez sąd I instancji zaskarżonym orzeczeniem. Argumentacja zawarta w zażaleniu sprowadza się w znacznej mierze do powtórzenia argumentów zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomoc, które już były przedmiotem rozważań sądu I instancji. Argumentacja taka nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie zażalenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów związanych z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika będzie stanowić dla skarżącej barierę w dostępie do sądu, tym bardziej, że skarżąca nie wykazała, że w swojej sytuacji finansowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania. Zgodzić się należy ze stanowiskiem sądu I instancji, że przedstawiona sytuacja majątkowa strony, uniemożliwiała podjęcie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia, czyli przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniona była ocena, że ponieważ skarżąca posiada stałe źródło dochodów, dysponuje też majątkiem, który może stanowić źródło sfinansowania przynajmniej części kosztów związanych z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika, związanych z zainicjowanym przez nią postępowaniem. Prawidłowo również uznał sąd I instancji, mając na uwadze wysokość zadłużenia skarżącej, że poniesienie przez nią pełnych kosztów sądowych, związanych z niniejszą sprawą mogłoby być dla niej znacznym obciążeniem. W związku z tym zasadnie przyznał jej prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, jako odpowiadające jej możliwościom płatniczym.

8. Reasumując powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sąd I instancji, wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył przepisów obowiązującego prawa. Końcowo, ustosunkowując się do informacji zawartej w zażaleniu w przedmiocie zawieszenia działalności gospodarczej, należy wskazać, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jeżeli nastąpiła zmiana okoliczności sprawy.

9. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.