Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 215/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1-1b i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 stycznia 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Sławno z dnia 23 listopada 2021r. odmawiającą J.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J.S..

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że J.P. - mężatka - (ur. [...].07.1954 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] września 2021r. znak: [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30 września 2022r.; w orzeczeniu wskazano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 sierpnia 2021r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. J.P. zmarła dnia [...] grudnia 2021r. J.P. i jej mąż W.P. pozostawali w nieformalnej separacji od ok. 30-35 lat, prowadząc odrębne gospodarstwa domowe. W.P. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. J.S. we wniosku (cz. III) oświadczyła, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 18 października 2021r.

Kolegium wskazało, że w ocenie organu I instancji nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki powstał po 25 roku życia oraz brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Odnosząc się do tak zakreślonych przez organ I instancji podstaw odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, Kolegium stwierdziło, że pogląd organu I instancji co do sposobu wykładni art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r. nie może być uznany za prawidłowy i tym samym stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotnym bowiem jest, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dz. U. z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443) orzekł, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak podkreśliło Kolegium, oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.

W ocenie Kolegium, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę, ponieważ spełnione są bowiem dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W okolicznościach sprawy brak jest natomiast – jak oceniło Kolegium - bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad matką. Kolegium tym samym podzieliło stanowisko organu I instancji, iż taki związek w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił.

W dalszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną.

Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że ww. ustawa nie zawiera definicji "sprawowania opieki’’, jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Odwołując się do orzecznictwa Kolegium wyjaśniło, że określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Ponadto Kolegium podniosło, że w orzecznictwie wskazuje się, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą. O ile więc konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało również, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ust. 1 i 1a art. 17 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazany związek przyczynowo - skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ musi się opiekować niepełnosprawnym.

Analizując sprawę Kolegium zwróciło uwagę, że z akt sprawy, w tym m.in. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 listopada 2021r. oraz oświadczenia strony złożonego dnia 4 listopada 2021r., wynika, że J.S. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Matka skarżącej - J.P. mieszkała w tej samej miejscowości. Zgodnie z oświadczeniem J.S., zawartym we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 18 października 2021r., wówczas też podjęła opiekę nad matką. J.P. poruszała się samodzielnie (przy pomocy laski). J.S. zapewniała matce opiekę w codziennym funkcjonowaniu, polegającą na: gotowaniu, sprzątaniu, robieniu zakupów, zawiezieniu do lekarza, wykupieniu leków, paleniu w piecu, zmianie opatrunków, dbaniu o higienę. Ponadto Kolegium wskazało, że w wykazie czynności opiekuńczych, sporządzonym dnia 21 października 2021r. podano, iż do codziennych czynności opiekuna podczas sprawowanej opieki nad matką należy: dbanie o higienę, przygotowywanie ubrań, ubieranie, mierzenie ciśnienia, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu. Zaznaczono, iż podopieczna wymaga co drugi dzień zmiany opatrunków na nogach. Raz w miesiącu opiekun opłaca rachunki, a według potrzeb umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe, odśnieża, wykonuje czynności ogrodnicze, czyta książki, pisma urzędowe.

W ocenie zatem Kolegium, rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przy odpowiedniej jej organizacji i czynnym udziale pozostałych członków rodziny, nie wyklucza całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, jak i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium podkreśliło, że matka skarżącej nie była osobą leżącą, niesprawną ruchowo, pampersowaną. Mogła pozostawać sama w domu. Była w stanie samodzielnie dbać o potrzeby fizjologiczne. Samodzielnie przyjmowała pokarmy. Skarżąca spędzała u niej jedynie 5-6 godzin dziennie. Zdaniem Kolegium, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką w zasadzie sprowadzał się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich i transport do lekarza, realizacja recept, przygotowywanie opału, palenie w piecu, opłacanie rachunków) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Kolegium stwierdziło, że czynności polegające na dbaniu o higienę matki, w tym zmianie opatrunków na nogach, mierzeniu ciśnienia nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

Ponadto Kolegium podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż rolnik jest organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Motywując zaskarżoną decyzję Kolegium zaakcentowało, że poza skarżącą J.P. miała jeszcze jedną córkę I. W., która w złożonym oświadczeniu podała, iż mieszka z mężem i dwójką dzieci. Jest aktywna zawodowo i dlatego nie może pomóc siostrze w opiece nad matką. Zaznaczyła, że pracuje w systemie czterobrygadowym i jest jej ciężko pogodzić życie rodzinne, pracę i opiekę nad niepełnosprawną matką. Kolegium mając na uwadze powyższe odwołało się do orzecznictwa i podkreśliło, że sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców a tylko uzasadnione, obiektywnie występujące przeszkody, mogą spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych.

Kolegium stwierdziło, że nie ziściła się zasadnicza przesłanka uprawniająca do przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, tj. nie wystąpił związek przyczonowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) bądź też zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, a podjęciem się opieki nad matką. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że w analizowanej sprawie występuje przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., tj. matka skarżącej pozostawała w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła J.S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając:

1. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez ojca niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W oparciu o te zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Odwołując się do orzecznictwa pełnomocnik skarżącej wskazał, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa – wobec zgodnych wniosków obu stron - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organy nie dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Uzasadniając decyzję podjętą na ww. podstawie prawnej Kolegium słusznie stwierdziło, że organ I instancji błędnie przyjął, iż jedną z przesłanek odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowi fakt, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki powstał po 25 roku życia. W tej kwestii zasadnie Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r., w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019r., I OSK 8/19, LEX nr 2676639).

Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazana powyżej przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. zaistniała w sprawie. Jednak, jak zasadnie podniosło Kolegium, nie ziściła się przesłanka bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną nad matką opieką. Ponadto znaczenie dla odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, o które wnioskowała skarżąca ma istnienie pierwszeństwa do tego świadczenia męża osoby wymagającej opieki. Okoliczności sprawy wskazują zatem zaistnienie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Analiza sprawy wskazuje, iż matka skarżącej - J.P. nie żyje. Zmarła w dniu [...] grudnia 2021r., to jednak nie uniemożliwia ubiegania się o świadczenie za okres, gdy matka skarżącej żyła. W orzecznictwie wskazuje się, że śmierć w trakcie okresu świadczeniowego "osoby podlegającej opiece", nie świadczy o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019r., III SA/Gd 613/18, LEX nr 2612980). Jednak okoliczności sprawy wskazują, iż wnioskowane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje.

J.P. pozostawała w związku małżeńskim z W. P., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem ta okoliczność wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności, tj. skarżącą. Podkreślić należy, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – jak wyżej wspomniano - wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Dopóki więc istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające, poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są przy tym wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 marca 2022r., IV SA/Po 1015/21, LEX nr 3329018).

Wprawdzie ustalono, że J.P. nie zamieszkiwała z W. P. i prowadzili odrębne gospodarstwa domowe, ale również skarżąca J.S. nie zamieszkiwała z matką, a zatem wspólne zamieszkiwanie nie jest konieczną przesłanką do ubiegania się o to świadczenie. Przepis art. 17 ust. 1 nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2021r., I OSK 716/21, LEX nr 3282964). Niezamieszkiwanie W. P. z żoną nie uniemożliwiało zatem świadczenie jej opieki. Osobne zamieszkiwanie nie jest zatem przeszkodą do sprawowania opieki. Organy ustaliły, że J.P. i W.P. pozostawali w separacji, ale nieformalnej i właśnie ten fakt wskazuje, że małżonkowie zobowiązani byli do świadczenia sobie pomocy. A na pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków wskazuje art. 130 k.r.o. Separacja w tej sprawie nie była orzeczona, a dopiero jej orzeczenie stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 marca 2022r., II SA/Po 936/21, LEX nr 3335396).

W orzecznictwie podnoszone jest, że w sytuacji, w której osoba niepełnosprawna posiada małżonka, który nie chce jednak realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec niej. Nie zmienia to faktu, że jest ona osobą zobowiązaną w rozumieniu at. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Winna ona realizować swój obowiązek poprzez faktyczne sprawowanie opieki nad mężem lub zapewnić odpowiednie środki na sprawowanie tej opieki. Zupełnie bez znaczenia jest okoliczność, iż żona osoby niepełnosprawnej nie mieszka z nim. Taki obowiązek nadal istnieje i jego realizacja może zostać wymuszona w drodze postępowania przed sądem powszechnym (wyrok WSA w Gliwicach z 11.03.2022 r., II SA/Gl 59/22, LEX nr 3338094.

Zasadnie Kolegium podniosło, że opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkód do wykonywania pracy zawodowej. A zatem rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku ze sprawowaną opieką. W przedmiotowej sprawie skarżąca podejmowała zatrudnienie ostatnio, jak ustaliły organy od dnia 2 września 2019r. do dnia 30 listopada 2019r. Matka skarżącej orzeczeniem z dnia [...] września 2021r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 sierpnia 2021r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Skarżąca natomiast oświadczyła, że J.S. opiekowała się od października 2020r. Natomiast do dnia 18 października 2021r. skarżąca dobrowolnie opłacała ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Wskazane orzeczenie zostało wydane po rezygnacji skarżącej z ww. zatrudnienia. Natomiast jak oświadczyła opiekę nad matką sprawowała od października 2020r., natomiast dopiero po roku zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie wskazała, że w tym okresie stan zdrowia jej matki pogorszył się i wymagała tym samym stałej oraz całodobowej opieki. Tymczasem, jak ustaliły organy, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką polegał głównie na zaspokajaniu jej potrzeb dnia codziennego i wykonywaniu czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. A zatem okoliczności tej sprawy wskazują, że nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a opieką niesioną przez skarżącą matce.

Okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że zasadnie organy odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, ponieważ nie ziściły się przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt u.ś.r.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

dc