Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1531/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt. 2 a i ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 144, art. 27, art. 28, art. 23
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant asystent sędziego Andrzej Bieńkowski po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 216/12 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – na skutek wniesionej przez A. K. skargi – wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Łd 216/12) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Działając na skutek wniosku A. K., Burmistrz Ł., wskazując na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), decyzją z dnia 29 listopada 2011 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem - K. K.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym, na skutek odwołania wniesionego przez wnioskodawczynię, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując, że przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego wymagało łącznego spełnienia przez nią warunków wskazanych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w/w ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie pozostającej w związku małżeńskim, z wyjątkiem sytuacji, gdy osoba taka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która to sytuacja w tym przypadku nie zachodziła.

Na wyżej przedstawioną decyzję A. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której podnosiła, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) został rozszerzony krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i z tego powodu aktualnie spełnia ona kryteria do przyznania wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uchylając decyzje organów obu instancji – na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że zostały one wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki wskazywał, że organy obu instancji bezzasadnie uznały, że świadczenie, o które ubiegała się skarżąca, jej nie przysługuje z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który to przepis – co do zasady - wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Zdaniem Sądu, stricte gramatyczna wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) wspomnianej ustawy była bowiem - jak podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. - sprzeczna z zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd wskazał, że w motywach w/w wyroku Trybunał zwracał uwagę, że wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale do organów stosujących przepisy tej ustawy będzie należała ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 w/w ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami, określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd Wojewódzki stwierdził zatem, że - w konsekwencji wspomnianego orzeczenia - przepisem art. 1 pkt 8 lit. a) ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456) znowelizowano art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w ten sposób, iż od dnia 1 stycznia 2009 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) - ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka. Nowelizacja ta nie dotyczyła jednak przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nie nasuwał wątpliwości, w związku z pierwotnym brzmieniem art. 17 ust. 1. Obecnie zaś występuje sytuacja, w której przy zastosowaniu wykładni językowej art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) omawianej ustawy, a którą zastosowały organy orzekające w tej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne na rzecz współmałżonka nie będzie przysługiwało, chyba że zostanie zastosowana wykładnia systemowa i celowościowa.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, tego rodzaju wykładnia jest zaś zgodna z przytoczonym wyżej stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, a które sprowadza się do poglądu, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące – co do zasady – możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia.

W ocenie Sądu, obowiązek opieki nad małżonkiem, nie może być wywodzony wyłącznie z obowiązku alimentacyjnego, przewidzianego w szczególności z art. 128 k.r.o., w świetle których obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek ten wynika bowiem również z treści art. 23 i 27 k.r.o., które stanowią, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. O ile zatem - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nie budziło wątpliwości, że ustawodawca nie posłużył się dla regulacji wzajemnych obowiązków między małżonkami expressis verbis pojęciem obowiązku alimentacyjnego, to przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego należało stosować bądź wprost, bądź w drodze analogii także w przypadku rozważania wzajemnych obowiązków między małżonkami, w tym do obowiązku opieki na chorym, niepełnosprawnym małżonkiem. W związku z powyższym, Sąd Wojewódzki uznał , że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wyklucza możliwość przyznania świadczenia osobie sprawującej opieką nad małżonkiem, w kontekście przywołanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, nie mogła zostać zaaprobowana.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w niniejszym przypadku nie miała znaczenia okoliczność powoływania się przez organ odwoławczy na nowelizację ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Omawiana nowelizacja w żaden sposób nie doprowadziła bowiem do odmiennego od w/w rozumienia zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Z tej przyczyny Sąd Wojewódzki uznał, że prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji zobligowany będzie dokonać wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a), w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z poszanowaniem konstytucyjnej zasady równości, tak aby umożliwić najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych.

W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., zaskarżając powyższy wyrok w całości, zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie:

1. prawa materialnego, to jest:

- art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego, a nadto wykroczono poza właściwość sądu administracyjnego,

- art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. ), w zw. z art. 128 k.r.o., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię, bowiem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, gdyż tak stanowi ustawa;

2. przepisów postępowania, to jest:

- art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a., poprzez przedstawienie oceny prawnej, która jest niepełna i wewnętrznie sprzeczna, brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik postępowania, brak jasnych wskazań co do dalszego postępowania,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem w sprawie, wbrew stanowisku Sądu I instancji, nie miało miejsca naruszenie norm prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium podnosiło, że Sąd I instancji niezasadnie stwierdził naruszenie przez organy norm prawa materialnego, zarzucając Kolegium i Burmistrzowi naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd Wojewódzki błędnie bowiem przyjął, iż sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu małżonkiem, a nie nad własnym dzieckiem, nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca bowiem w art. 17 ust. 1 ww. aktu jasno określił krąg osób uprawnionych do tego rodzaju świadczenia, wskazując jednoznacznie na normy zawarte w ustawie - Kodeks rodzinny i opiekuńczy jako przesłankę warunkującą jego przyznanie. Natomiast w art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a) cyt. ustawy ustawodawca wskazał iż, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że drugi współmałżonek legitymuje się również orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie można zatem – wg Kolegium - pominąć obowiązującego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych i odmówić jego zastosowania, bowiem korzysta on nadal z domniemania konstytucyjności.

Kolegium podkreśliło też, że w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. został znowelizowany art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym, krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego to osoby, na których - zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie zaś z art. 128 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, z kolei art. 129 k.r.o. ustala "kolejność" zobowiązanych, natomiast art. 132 k.r.o. określa, kiedy powstaje obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności. W związku powyższym – wg skarżącego kasacyjnie organu – o ile Trybunał Konstytucyjny nawiązywał w swym wyroku do obowiązku alimentacyjnego, o tyle nie odnosił się w ogóle do przepisów, dotyczących sytuacji prawnej małżonków, w tym przepisów art. 27 i 28 k.r.o. Regulacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje zaś, że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w przepisach, począwszy od art. 128 do 144 k.r.o., a obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, o których mowa w art. 27 i 28 k.r.o., nie są tożsamymi instytucjami i rozwiązaniami prawnymi.

Kolegium podkreślało również, że Sąd I instancji schematycznie oraz wybiórczo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, cytując jedynie fragmenty uzasadnień części wyroków sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego. Nie wykazał natomiast, że wymienione przez niego uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, co stanowiło warunek prawidłowego sporządzenia w niniejszym przypadku uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Również wytyczne, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku miały charakter ogólnikowy, a więc nie spełniały wymogów prawem przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które nie były jednak uzasadnione.

W petitum skargi kasacyjnej autor pisma oparł swoje zarzuty na naruszeniu przepisów prawa procesowego oraz materialnego. Wprawdzie w pierwszej kolejności – co do zasady - należy rozpoznać zarzuty naruszenia przepisów postepowania, gdyż ich zasadność czyniłaby zbędnym rozpoznanie zarzutu naruszenia prawa materialnego, jednak w niniejszym przypadku, zarzuty procesowe stanowią konsekwencję, dokonanej przez Sąd Wojewódzki, wykładni prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i z tego powodu, należało dokonać w pierwszej kolejności rozważenia zasadności zarzutu obrazy prawa materialnego.

Kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w analizowanej sprawie była kwestia interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z przepisem art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w/w, ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z powyższym, pomijając nawet zagadnienie prokonstytucyjnej wykładni celowościowej w/w przepisów, której dokonał Sąd Wojewódzki, zwrócić przede wszystkim należy uwagę, że przyjęcie powyższych unormowań prawnych, tak jak czyni to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w skardze kasacyjnej Kolegium, prowadzi do absurdalnej wręcz sytuacji, w której osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu (jeden ze współmałżonków) a więc sama wymagająca pomocy, mogłaby zapewnić stałą lub długotrwałą opiekę drugiej osobie - również niepełnosprawnej w znacznym stopniu - to jest drugiemu współmałżonkowi.

Poza tym, z mocy przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, osoba w znacznym stopniu niepełnosprawności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (a taki obowiązek spoczywa na współmałżonkach, o czym będzie mowa niżej) jest w ogóle wyłączona z grona osób, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.

Zakładając więc racjonalność ustawodawcy, wykładnia powyższych przepisów, prezentowana przez organ zdecydowanie jest nie do przyjęcia, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że na skutek powoływanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dokonano nowelizacji omawianej regulacji prawnej w taki sposób, że w dalszym ciągu wprost (zgodnie z wykładnią językową) nie zagwarantowano przyznania świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkowi.

W tym miejscu wyjaśnić wypada, że podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z treścią art. 27 k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 k.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Tak też powszechnie pojmowane są wspomniane wyżej przepisy prawa rodzinnego, zarówno przez literaturę przedmiotu jak i orzecznictwo. Akcentuje się wręcz nawet, że "... obowiązek alimentacyjny z art. 27 ma szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego" oraz, iż "... pomimo istnienia (...) różnic obowiązek alimentacyjny ustanowiony w art. 27 nie zmienia swojego charakteru alimentacyjnego". (vide np. Jerzy Ignatowicz, Kazimierz Piasecki, Janusz Pietrzykowski i Jan Winiarz: Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy z Komentarzem Wyd. Prawn. Warszawa 1990 str. 131 i 132 ). Nie można było zatem również przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należało wyłącznie rozpatrywać w kontekście przepisu art. 128 i n. k.r.o.

Z tej przyczyny nie można twierdzić, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków.

Za prawidłowością bowiem wyżej przedstawionego poglądu przemawia również fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy ( który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy.

W związku z powyższym wypada uznać, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się – jak w przypadku małżonków A. i K. K. – orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności męża.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy oświadczeniach rodzinnych winien być więc rozumiany w ten sposób, iż normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

W świetle powyższego należało również uznać, że zarzut naruszenia art. 1 § 1 powoływanej w skardze kasacyjnej ustawy ustrojowej oraz przepisów postępowania był nieuzasadniony. Sąd I instancji w sposób prawidłowy dokonał bowiem – w zakresie swej właściwości - oceny zgodność z prawem kwestionowanych w skardze orzeczeń. Zasadnie również dostrzegł, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Ich nieprawidłowa wykładnia przesądzała bowiem o tym, czy wnioskodawczyni jest uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, a to stanowiło istotę rozpoznawanej sprawy.

Brak było zatem podstaw, aby uznać, że dokonana w tym zakresie przez Sąd I instancji ocena prawna była niepełna i wewnętrznie sprzeczna. Bez wątpienia Sąd Wojewódzki również w sposób zrozumiały wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić dokonaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnię ww. przepisów prawa materialnego, co na gruncie zaistniałego stanu sprawy należało uznać za wystarczające.

Z tych przyczyn, uznając skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 P.p.s.a. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - orzekł jak w sentencji.