Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1857/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust 1 - 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 7 października 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 4 maja 2010 r. Pan P. G. (dalej jako "strona", "skarżący") złożył do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (zwany w dalszej części uzasadnienia Kierownikiem ARiMR lub organem pierwszej instancji) wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2010. W dołączonej do wniosku Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2010 rolnik zadeklarował pakiet 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 16,37 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 7.388,75 zł oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.2 Międzyplon ozimy na powierzchni 148,30 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 52.143,00 zł.

Decyzją z dnia 9.12.2010 r. Kierownik ARiMR przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 59.531,04 zł, w tym pakiet 3 Ekstensywne trwale użytki zielone, wariant 3.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach o stawce 451,36 zł w wysokości 7.388,76 zł, za powierzchnię uwzględnioną w płatności 16,37 ha oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.2 Międzyplon ozimy o stawce 351,60 zł w wysokości 52.142,28 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 148,30 ha. Przyznając powyższe płatności, organ w wydanej decyzji poinformował, iż terminem rozpoczęcia 5 letniego okresu zobowiązania jest dzień 15 marca 2010 r. Od decyzji strona nie wniosła odwołania.

Płatności przyznane ww. decyzją zostały w dniu 18.01.2011 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu 12.05.2011 r. skarżący złożył do Kierownika ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2011 (wniosek kontynuacyjny II rok realizacji programu). W dołączonej do wniosku Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2011 rolnik zadeklarował pakiet 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 16,37 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 7.388,75 zł oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.2.1 Międzyplon ozimy na powierzchni 148,30 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 52.143,00 zł.

Decyzją z dnia 8.12.2011 r. Kierownik ARiMR przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 59.531,04 zł, w tym pakiet 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach o stawce 451,359193365 zł w wysokości 7.388,76 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 16,37 ha oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.2.1 Międzyplon ozimy o stawce 351,60485502 zł w wysokości 52.142,28 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 148,30 ha. Przedmiotową decyzję doręczono stronie w dniu 14.12.2011 r. Od decyzji strona nie wniosła odwołania. Płatności przyznane ww. decyzją zostały w dniu 27.12.2011 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu 14.05.2012 r. skarżący złożył do Kierownika ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2012 (wniosek kontynuacyjny III rok realizacji programu). W dołączonej do wniosku Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2012 rolnik zadeklarował pakiet 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 0,54 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 270,00 zł, oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.2.1 Międzyplon ozimy na powierzchni 115,30 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 45.213,00 zł.

W dniu 24.07.2012 r. do Kierownika ARiMR wpłynęło oświadczenie Pani W. P. o kontynuacji realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez Pana P. G., w którym oświadczyła, że w dniu 25.04.2012 r. przejęła działki rolne w odniesieniu, do których realizowane jest zobowiązanie rolnośrodowiskowe położone na działce ewidencyjnej [...] i zobowiązuje się do kontynuowania na nich zobowiązania rolnośrodowiskowego do dnia 14.03.2015 r. W załączonym do oświadczenia wykazie działek Pani W. P. wskazała działkę nr [...] o powierzchni 10,8138 ha, położoną w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...], na której realizowany jest wariant 8.2.1

Decyzją z dnia 17.05.2013 r. Kierownik ARiMR przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 45.483,00 zł, w tym pakiet 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach o stawce 500,00 zł w wysokości 270,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 0,54 ha oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.2 Międzyplon ozimy o stawce 392,13356461 zł w wysokości 45.213,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 115,30 ha.

Płatności przyznane ww. decyzją zostały w dniu 7.06.2013 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Pismem z dnia 19.11.2012 r. Kierownik ARiMR poinformował stronę o możliwości dokonania przez niego zwrotu nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej, powstałej na skutek niedochowania zobowiązania rolnośrodowiskowego, z tytułu pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1. Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, na łącznej powierzchni 15,83 ha.

W dniu 17.01.2013 r. skarżący złożył pismo, w którym wyjaśnił, iż wyraził zgodę na wyłączenie gruntów z gospodarstwa w M. na żądanie ANR, wyłącznie pod warunkiem kontynuowania na wydzielonych gruntach programu rolnośrodowiskowego oraz poinformował, iż nowi nabywcy zobowiązali się w aktach notarialnych zakupu powyższych gruntów do takiej kontynuacji.

Ponadto rolnik oświadczył, iż wszelkie roszczenia wynikłe z tytułu braku kontynuowania programu winne być kierowane do nowych nabywców, których danych osobowych nie posiada, i z którymi nie wiąże go żaden stosunek prawny.

Do przedmiotowego wyjaśnienia rolnik dołączył pismo ANR z dnia 11.12.2012 r., w którym ta poinformowała rolnika, iż ANR nie jest stroną w sprawie, a wszelkie roszczenia wynikłe z tytułu niekontynuowania programu winny być kierowane do nowych nabywców nieruchomości, których dane osobowe ANR udostępni po uprzednim potwierdzeniu zaistniałych okoliczności przez ARiMR.

Po wszczęciu postępowania i ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 24.02.2015 r. Kierownik ARiMR ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 14.774,52 zł, wskazując równocześnie, iż kwotę tę należy zwrócić w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż ustalona kwota do zwrotu jest rezultatem zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym na powierzchni 15,83 ha.

Kierownik ARiMR stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do zastosowania wyłączenia obowiązku zwrotu na podstawie m.in. przepisu 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunkowi trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), gdyż żadna z przesłanek wskazana w ww. przepisach nie zaistniała oraz brak było podstaw wykluczających obowiązek zwrotu zgodnie z art. 80 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Decyzję doręczono stronie w dniu 13.03.2015 r.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej jako "Dyrektor ARiMR", organ II instancji), decyzją z dnia 7.10.2015 r. uchylił w całości rozstrzygnięcie organu I instancji i ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowych w wysokości 14.290,05 zł.

W uzasadnieniu Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że organ I instancji ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 14.774,52 zł, wskazując, iż strona w roku 2012 zmniejszyła powierzchnię użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, gdyż rolnik nie zadeklarował części gruntów objętych zobowiązaniem tj. 15,83 ha, zaznaczając przy tym, że nie nastąpiło przejęcie zobowiązania.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż strona w roku 2012 rzeczywiście nie zgłosiła wszystkich działek ewidencyjnych, na których zobowiązała się w pierwszym roku realizować program rolno środowiskowy. Jednak w ocenie organu II instancji kwota ustalona do zwrotu jest nieprawidłowa i została wyliczona z uwzględnieniem niewłaściwej stawki uśrednionej. Ponadto skarżona decyzja, a przede wszystkim uzasadnienie faktyczne pomimo obszernie wskazanych przepisów prawa jest niejasne, nieprecyzyjne i ogólnikowe. Nie mniej powyższe uchybienie organ odwoławczy sanuje niniejszą decyzją, nie dopatrując się przesłanek, które zmuszałyby organ II instancji do wydania decyzji w myśl art. 138 § 2 K.p.a.

Kolejno wskazano, że skarżący w roku 2010 (po raz pierwszy) oraz 2011 (w kolejnym roku) ubiegał się o płatności rolnośrodowiskowe z tytułu pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach do powierzchni 16,37 ha, natomiast w roku 2012 rolnik zgłosił do płatności 0,54 ha (zestawienie w tabeli na str. 11 decyzji).

Z powyższego zestawienia wynika, iż strona w roku 2012 nie zgłosiła do płatności działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...] oraz [...] i tym samym nie zadeklarowała powierzchni 15,83 ha trwałego użytku zielonego na tych działkach ewidencyjnych. W rezultacie zasadnym jest stwierdzenie, iż doszło do zaniechania przez stronę realizacji programu rolnośrodowiskowego w zakresie wariantu 3.1.1 Wymaga także podkreślenia, iż oświadczenie złożone w dniu 24.07.2012 r. przez Panią W. P. dotyczącą kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce ewidencyjnej nr [...] obejmuje zobowiązanie z tytułu pakietu 8, wariant 8.2.1.

Wobec okoliczności, iż przedmiotowe postępowanie obejmuje zobowiązanie strony do realizacji programu w zakresie wariantu 3.1.1, oświadczenie Pani W. P. jest nieistotnym materiałem w sprawie. W rezultacie w zgromadzonym materiale brak jest dokumentów potwierdzających przejęcie działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...] oraz [...] oraz zgody na kontynuowanie zobowiązania rolnośrodowiskowego wariant 3.1.1 podjętego w marcu 2010 przez stronę, przez nowych nabywców.

Jednocześnie organ poinformował, iż na podstawie systemu informatycznego jaki posiada ARiMR organ odwoławczy stwierdził, iż działki ewidencyjne nr [...] oraz [...] rzeczywiście w roku 2012 zostały zgłoszone przez innego rolnika aniżeli strona. Jednak wobec braku oświadczenia o przejęciu i kontynuowaniu zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego w roku 2010 przez skarżącego brak jest podstaw do uznania przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego i kontynuowania programu.

Z kolei w zakresie działek ewidencyjnych tj. [...] oraz [...] organ ustalił na podstawie systemu informatycznego, iż w roku 2012 brak jest zgłoszenia do płatności gruntów rolnych zlokalizowanych na tych działkach. Powyższe niejako potwierdza pismo ANR skierowane do rolnika, która w dniu 5.06.2012 r. poinformowała stronę o braku oferentów na ww. grunty i dlatego zwróciła się z prośbą o wykonanie stosownych zabiegów związanych z programem rolnośrodowiskowym.

Dyrektor wyjaśnił również, iż w odpowiedzi na wezwanie organu odwoławczego z dnia 30.04.2015 r. o nadesłanie uwierzytelnionej kopii umowy dzierżawy Nr [...], w dniu 20.05.2015 r. (data stempla pocztowego) strona złożyła aneks nr 6 do umowy dzierżawy Nr [...] oraz aneks nr 7 do umowy Nr [...] z dnia 1.09.1995 r. dzierżawy nieruchomości rolnej określonej jako "Gospodarstwo Rolne M." zawarty w dniu 14.07.2003 r. W § 2 aneksu nr 7, § 3 pkt. 2 otrzymał brzmienie "Strony ustalają, że z przedmiotu dzierżawy mogą zostać wyłączone grunty o łącznej powierzchni nie większej niż 20% powierzchni ogólnej wyszczególnione w § 1. Wyłączenie następuje w drodze oświadczenia woli Wydzierżawiającego złożonego dzierżawcy na piśmie na jeden rok naprzód przed upływem roku dzierżawnego (...)".

Protokół z dnia 4.03.2011 r. spisany ze spotkania w sprawie restrukturyzacji Gospodarstwa Rolnego M. niezbicie dowodzi, iż to skarżący zaproponował wyłączenie działek ewidencyjnej nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] a także poinformował zebranych o realizowanym na tych działkach programie rolnośrodowiskowym. Jednak poinformowanie ANR o realizowanym na tych działkach ewidencyjnych programie rolnośrodowiskowym nie zastępuje złożenia do ARiMR dokumentów potwierdzających formalne przejęcie zobowiązania przez kolejnych posiadaczy gruntów i kontynuowanie programu.

W dniu 28.09.2011 r. spisano protokół zdawczo-odbiorczy pomiędzy stroną a ANR dotyczący przekazania ANR działki ewidencyjnej nr [...],[...],[...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 71,77 ha. Przejmujący jednak nie złożył oświadczenia, na podstawie którego organy ARiMR mogłyby uznać, iż podmiot przejął zobowiązanie podjęte przez stronę.

Kolejno organ zacytował mające w sprawie zastosowanie przepisy i mając na uwadze przekazane w dniu 28.09.2011 r. grunty rolne położone na działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...] oraz [...] objęte programem rolnośrodowiskowym wariant 3.1.1, stwierdził brak realizowania przez stronę programu rolnośrodowiskowego w zakresie pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na łącznej powierzchni 15,83 ha.

Wobec faktu, iż grunty zostały przekazane ANR, co potwierdza protokół zdawczo-odbiorczy spisany w dniu 28.09.2011, złożony po raz pierwszy w ARiMR w dniu 19.08.2013 (data stempla pocztowego) to posiadaczem tych gruntów od dnia 28.09.2011 r. do dnia podpisania przez ANR umów w zakresie sprzedaży gruntów objętych programem rolnośrodowiskowym była ANR w G.

W rezultacie twierdzenie strony, iż ARiMR winna dochodzić zwrotu nienależnie pobranych płatności od nowych nabywców jest nie tylko nieuzasadnione ale i bezpodstawne.

Dyrektor także wyjaśnił, iż wobec bezspornego ustalenia stanu faktycznego w sprawie w ocenie organu odwoławczego nieuzasadnionym jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego z udziałem nabywców działek ewidencyjnych przekazanych ANR, o co wnosi strona, gdyż posiadaczem tych gruntów od dnia spisania protokołu zdawczo-odbiorczego w dniu 28.09.2011 r. była ANR, a dopiero w kolejnym etapie (po sprzedaży tych gruntów przez ANR) posiadaczami zostały osoby fizyczne.

Brak jest podstaw do uznania, iż wyłączenie działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...] oraz [...] może być uznane za siłę wyższą lub wyjątkową okolicznością, o której stanowi § 45 rozporządzenia. Powyższe jest rezultatem przyjętego przez dzierżawcę a zapisanego w umowie przez wydzierżawiającego warunku dotyczącego możliwości wyłączenia 20% ogólnej powierzchni gruntów wydzierżawionych, podpisanego przez dzierżawcę a następnie mimo wszystko samowolne (w oparciu o zapisany warunek umowie - aneksowanej) zgłoszenie przez stronę w trakcie spotkania dotyczącego restrukturyzacyjnego gospodarstwa rolnego M. gruntów do wyłączenia z dotychczasowej dzierżawy właśnie działek ewidencyjnych objętych programem rolnośrodowiskowym.

Zaistniałą sytuację (wyłączenie gruntów z umowy dzierżawy) przewidywała umowa dzierżawy nr [...] aneksowana w dniu 14.07.2003 r., stąd strona w dniu rozpoczęcia programu tj. 15.03.2010 r. miała świadomość, że 20 % gruntów wydzierżawionych z ANR, co najmniej od dnia wejścia w życie aneksu 7 (14.07.2003 r.), w każdej chwili mogła podlegać wyłączeniu. Poza tym nie bez znaczenia jest okoliczność, iż strona sama wskazała do wyłączenia działki ewidencyjne objęte programem rolnośrodowiskowym. Brak w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie dowodów potwierdzających by ANR żądała wyłączenia tych konkretnych działek, zatem to strona swym oświadczeniem wyraziła chęć ich wyłączenia. Natomiast poinformowanie o realizowanym programie rolnośrodowiskowym ANR i potencjalnych nabywców nie spełnia warunków, o których stanowi § 23 i § 25 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.).

Organ zgodził się ze stroną, iż § 25 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. nie nakłada obowiązku do kontynuowania programu rolnośrodowiskowego i wynikającego z tego faktu zobowiązanie do realizacji określonego programu.

Ustawodawca w tym przepisie przewidział fakultatywną możliwość przekazania zobowiązania podjętego w zakresie programu rolnośrodowiskowego i niestety to w interesie strony jest by grunty objęte programem zostały poza ich faktycznym przekazaniem również formalnie przejęte w ramach programu poprzez złożenie do ARiMR stosownych oświadczeń i dokumentów wynikających z przepisów prawa materialnego. Powyższe w przedmiotowej sprawie nie miało jednak miejsca. ANR po przejęciu gruntów w roku 2011 nie złożyło do ARiMR w terminie przewidzianym prawem dokumentów potwierdzających przeniesienie posiadania działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] oraz oświadczenia o kontynuowaniu programu rolnośrodowiskowego wariant 3.1.1.

W rezultacie w ocenie organu odwoławczego uzasadnionym jest zobowiązanie rolnika do zwrotu kwoty nienależnie pobranej płatności, wobec braku realizowania programu rolnośrodowiskowego pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 15,83 ha, ustala się kwotę do zwrotu w łącznej wysokości 14.290,05 zł, w tym:

- za rok 2010 – 7.145,03 zł (15,83 x 451,36) kwota stanowiąca iloczyn powierzchni gruntów na których strona nie kontynuuje programu i uśrednionej stawki płatności.

- za rok 2011 – 7.145,02 zł (15,83 x 451,35919365) kwota stanowiąca iloczyn powierzchni gruntów na których strona nie kontynuuje trwania programu i uśrednionej stawki płatności. Stawki uśrednione są odwzorowaniem stawki uśrednionej wskazanej w decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej.

Przy czym w rozpatrywanej sprawie kwoty ustalone jako nienależnie pobrane płatności przekraczają kwoty stanowiące równowartość 100 euro, przeliczone na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1 ze zm.), stąd w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Końcowo organ podkreślił, że Agencja Nieruchomości Rolnych nie jest stroną w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności przez skarżącego. Agencja Nieruchomości Rolnych, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, nie złożyła do Biura Powiatowego ARiMR oświadczenia o przyjęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego. Tak więc nie podjęła się kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego zgłoszonego przez stronę, po przejęciu działek ewidencyjnych protokołem zdawczo-odbiorczym spisanym w dniu 28.09.2011 r., które były objęte realizowanym programem rolnośrodowiskowym. Tak więc ANR nie może być stroną prowadzonego postępowania administracyjnego, co zresztą sama wskazała w piśmie z dnia 11.12.2012 r.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając naruszenie:

I. prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art 77 § 1 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie okoliczności sprawy;

II. prawa procesowego, tj. art. 75 kpa poprzez niedopuszczenie dowodu z zeznań świadków - nowych właścicieli gruntów w obrębie M. na okoliczność podjęcia zobowiązania do kontynuowania programu rolno-środowiskowego na gruntach dzierżawionych uprzednio przez skarżącego;

III. prawa procesowego, tj. art. 138 §1 pkt. 2 kpa poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy zasadnym było wydanie decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji na zasadzie art. 138 §2 kpa;

IV. prawa procesowego, tj. art. 28 kpa w zw. z art. 10 § 1 kpa oraz 61 § 4 kpa poprzez zaniechanie zawiadomienia o toczącym się postępowaniu Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w G. z siedzibą w P. oraz nabywców nieruchomości określonej jako Gospodarstwo Rolne M., a w konsekwencji uniemożliwienie tym podmiotom udziału w postępowaniu;

V. prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 Ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361) poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji gdy strona nie odpowiada za zmniejszenie powierzchni użytków rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, a nadto poprzez nieprawidłowe rozpoznanie okoliczności, które powinny wyłączać obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych (§ 39 ust. 4 w/w rozporządzenia);

VI. prawa materialnego, tj. art. 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361) poprzez nierozpoznanie w działaniach restrukturyzacyjnych, przeprowadzonych przez ANR, obejmujących nieruchomości dzierżawione przez skarżącego okoliczności wyjątkowych lub kategorii siły wyższej, w przypadku wystąpienia których zwrot udzielonej pomocy nie jest wymagany.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu była zasadność ustalenia przez organy administracyjne kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zaniechania realizacji programu rolnośrodowiskowego w zakresie pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach.

Jak wynika z akt sprawy skarżący w roku 2010 (po raz pierwszy) oraz 2011 (w kolejnym roku) ubiegał się o płatności rolnośrodowiskowe z tytułu pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach do powierzchni 16,37 ha, natomiast w roku 2012 rolnik zgłosił do płatności 0,54 ha (zestawienie w tabeli na str. 11 decyzji).

Z powyższego zestawienia wynika, iż strona w roku 2012 nie zgłosiła do płatności działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] oraz [...] i tym samym nie zadeklarowała powierzchni 15,83 ha trwałego użytku zielonego na tych działkach ewidencyjnych. W rezultacie zasadnym jest stwierdzenie, iż doszło do zaniechania przez stronę realizacji programu rolnośrodowiskowego w zakresie wariantu 3.1.1 Wymaga także podkreślenia, iż oświadczenie złożone w dniu 24.07.2012 r. przez Panią W. P. dotyczącą kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce ewidencyjnej nr [...] obejmuje zobowiązanie z tytułu pakietu 8, wariant 8.2.1.

Wobec okoliczności, iż przedmiotowe postępowanie obejmowało zobowiązanie strony do realizacji programu w zakresie wariantu 3.1.1, oświadczenie Pani W. P. jest nieistotnym materiałem w sprawie. W rezultacie w zgromadzonym materiale brak jest dokumentów potwierdzających przejęcie działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] oraz [...] oraz zgody na kontynuowanie zobowiązania rolnośrodowiskowego wariant 3.1.1 podjętego w marcu 2010 przez stronę, przez nowych nabywców.

Natomiast działki ewidencyjne nr [...] oraz [...] rzeczywiście w roku 2012 zostały zgłoszone przez innego rolnika aniżeli strona. Jednak wobec braku oświadczenia o przejęciu i kontynuowaniu zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego w roku 2010 przez skarżącego zasadnie przyjęły organy, że brak było podstaw do uznania przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego i kontynuowania programu.

Z kolei w zakresie działek ewidencyjnych tj. [...] oraz [...] organ ustalił na podstawie systemu informatycznego, iż w roku 2012 brak było zgłoszenia do płatności gruntów rolnych zlokalizowanych na tych działkach. Powyższe niejako potwierdza pismo ANR skierowane do rolnika, która w dniu 5.06.2012 r. poinformowała stronę o braku oferentów na ww. grunty i dlatego zwróciła się z prośbą o wykonanie stosownych zabiegów związanych z programem rolnośrodowiskowym.

Ponadto jak wynika z akt, w odpowiedzi na wezwanie organu odwoławczego z dnia 30.04.2015 r. o nadesłanie uwierzytelnionej kopii umowy dzierżawy Nr [...], w dniu 20.05.2015 r. (data stempla pocztowego) strona złożyła aneks nr 6 do umowy dzierżawy Nr [...] oraz aneks nr 7 do umowy Nr [...] z dnia 1.09.1995 r. dzierżawy nieruchomości rolnej określonej jako "Gospodarstwo Rolne M." zawarty w dniu 14.07.2003 r. W § 2 aneksu nr 7, § 3 pkt. 2 otrzymał brzmienie "Strony ustalają, że z przedmiotu dzierżawy mogą zostać wyłączone grunty o łącznej powierzchni nie większej niż 20% powierzchni ogólnej wyszczególnione w § 1. Wyłączenie następuje w drodze oświadczenia woli Wydzierżawiającego złożonego dzierżawcy na piśmie na jeden rok naprzód przed upływem roku dzierżawnego (...)".

Protokół z dnia 4.03.2011 r. spisany ze spotkania w sprawie restrukturyzacji Gospodarstwa Rolnego M. niezbicie dowodzi, iż to skarżący zaproponował wyłączenie działek ewidencyjnej nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] a także poinformował zebranych o realizowanym na tych działkach programie rolnośrodowiskowym. Jednak poinformowanie ANR o realizowanym na tych działkach ewidencyjnych programie rolnośrodowiskowym nie zastępuje złożenia do ARiMR dokumentów potwierdzających formalne przejęcie zobowiązania przez kolejnych posiadaczy gruntów i kontynuowanie programu.

W dniu 28.09.2011 r. spisano protokół zdawczo-odbiorczy pomiędzy stroną a ANR dotyczący przekazania ANR działki ewidencyjnej nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 71,77 ha. Przejmujący jednak nie złożył oświadczenia, na podstawie którego organy ARiMR mogłyby uznać, iż podmiot przejął zobowiązanie podjęte przez stronę.

Zgodnie z § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.):

1. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

2. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:

1) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, zwierząt lub stref buforowych objętych danym wariantem;

2) zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem;

3) zmniejszył liczbę zwierząt danej rasy lokalnej objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7 do poziomu niższego niż liczba zwierząt danej rasy, do których została przyznana:

a) pierwsza płatność rolnośrodowiskową lub

b) płatność rolnośrodowiskową za 2011 r. - w przypadku gdy zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach tego pakietu zostało podjęte przed dniem 15 marca 2011 r. - przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do zwierząt objętych zmniejszeniem oraz zwierząt, które zostały zastąpione przez te zwierzęta na podstawie § 8 ust. 1;

4) nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu.

3. W przypadku gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie wariantu trzeciego lub czwartego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, płatność rolnośrodowiskową przyznana za realizację tych wariantów podlega zwrotowi w części odpowiadającej procentowemu stosunkowi powierzchni trwałych użytków zielonych objętych zmniejszeniem do powierzchni wszystkich trwałych użytków zielonych, na których powinien być realizowany dany wariant.

4. Płatność rolnośrodowiskową nie podlega zwrotowi:

1) w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006;

2) mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie

rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r.

5. Kwota płatności rolnośrodowiskowej przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych podlega zwrotowi w części przekraczającej wysokość kwoty, jaka powinna być przeznaczona na ich refundację, jeżeli stwierdzona powierzchnia siedliska, dla którego sporządzono dokumentację przyrodniczą, jest mniejsza niż określona we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.

6. Płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zgodnie z art. 44 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.):

1. W przypadku, gdy podczas trwania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekaże całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Jeśli zobowiązanie nie jest przejęte, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie.

2. Państwa członkowskie mogą nie wymagać zwrotu, o którym mowa w ust. 1, w następujących przypadkach:

a) w przypadku, gdy beneficjent, który wypełnił już znaczną część swojego zobowiązania, ostatecznie zaprzestaje działalności rolniczej a przejęcie zobowiązania przez następcę jest niewykonalne;

b) w przypadku, gdy przekazanie części gospodarstwa beneficjenta ma miejsce w okresie rozszerzenia zobowiązania zgodnie z art. 27 ust. 12 akapit drugi i przekazanie nie dotyczy więcej niż 50 % powierzchni objętej zobowiązaniem przed rozszerzeniem.

c) w przypadku gdy - w celu ochrony środowiska - gospodarstwo beneficjenta podlega pełnemu lub częściowemu przekazaniu na rzecz organizacji zajmującej się głównie zarządzeniem środowiskiem, pod warunkiem że przekazanie to służy trwałej zmianie zagospodarowania gruntów na rzecz ochrony środowiska i przyniesie znaczną korzyść środowisku.

3. W przypadku niewielkich zmian w sytuacji gospodarstwa państwa członkowskie mogą podjąć szczególne środki, aby zapobiec sytuacji, w której zastosowanie ust. 1 doprowadziłoby do niewłaściwych skutków w odniesieniu do podjętego zobowiązania.

Zmniejszenie obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10 % względem obszaru objętego zobowiązaniem jest uznawane za niewielką zmianę do celów akapitu pierwszego.

Jak stanowi § 45 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r.:

1. Inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolno-środowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach w sprawie norm w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolno-środowiskowego;

inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Słusznie zatem wskazał organ odwoławczy w wydanej decyzji, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania § 39 i § 45 rozporządzenia oraz art. 44 rozporządzenia nr 1974/2006 w tym ust. 3 tegoż artykułu, wobec braku istnienia przesłanek i okoliczności wskazanych w tych przepisach. Zmniejszenie powierzchni przekracza 3% całkowitej powierzchni a zmiana areału powierzchni trwałego użytku zielonego jaki pozostał w posiadaniu strony nie mieści się w ramach niewielkich zmian, gdyż zmniejszenie obszaru objętego zobowiązaniem przekracza 10 % powierzchni objętej zobowiązaniem.

Na podstawie § 23 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.):

1. W razie przeniesienia, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, posiadania gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych wnioskodawcy, nowy posiadacz tego gospodarstwa lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych może wstąpić do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na miejsce wnioskodawcy, jeżeli objął w posiadanie użytki rolne lub stado zwierząt ras lokalnych, objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym wnioskodawcy.

1a. Wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na miejsce wnioskodawcy składa się w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych

wnioskodawcy.

2. Nowy posiadacz gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych wnioskodawcy podaje we wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na miejsce wnioskodawcy swój numer identyfikacyjny albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o nadanie takiego numeru.

3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, nowy posiadacz gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych wnioskodawcy dołącza:

kopię umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych;

kopię dokumentu, sporządzonego na formularzu udostępnionym przez Agencję, obejmującego oświadczenia:

tego posiadacza,

podmiotu prowadzącego księgi hodowlane - w przypadku klaczy, loch i owiec matek,

podmiotu upoważnionego do realizacji lub koordynacji działań w zakresie ochrony zasobów genetycznych - w przypadku krów, klaczy, loch i owiec matek

- zawierające wskazanie zwierząt, jakie zostały zakwalifikowane do programu ochrony zasobów genetycznych ras lokalnych - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7.

4. Jeżeli posiadanie gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych wnioskodawcy zostało przeniesione na rzecz kilku podmiotów, nowy posiadacz gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych wnioskodawcy, wstępujący do postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, dołącza do wniosku, o którym mowa w ust. 2, oświadczenia współposiadaczy, że wyrażają zgodę na wstąpienie nowego posiadacza na miejsce wnioskodawcy i przyznanie mu płatności rolnośrodowiskowej.

5. Wniosek, o którym mowa w ust. 2, nowy posiadacz gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych wnioskodawcy składa do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej przez wnioskodawcę.

Natomiast jak stanowi § 25 ww. rozporządzenia

1. W razie przeniesienia w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy posiadania gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych beneficjenta, nowemu posiadaczowi tego gospodarstwa lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych może być przyznana płatność rolnośrodowiskowa, jeżeli objął w posiadanie użytki rolne lub stado zwierząt ras lokalnych, objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym beneficjenta, i są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 ustawy.

2. Nowy posiadacz gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych beneficjenta składa wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych beneficjenta.

3. Do trybu przyznawania płatności rolnośrodowiskowej nowemu posiadaczowi gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych beneficjenta przepisy § 23 ust. 2-5 stosuje się odpowiednio.

Przenosząc powyższe przepisy na grunt rozpatrywanej sprawy w ocenie Sądu zasadnie organ odwoławczy mając na uwadze przekazane w dniu 28.09.2011 r. grunty rolne położone na działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...] oraz [...] objęte programem rolnośrodowiskowym wariant 3.1.1, stwierdził brak realizowania przez stronę programu rolnośrodowiskowego w zakresie pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na łącznej powierzchni 15,83 ha.

Wobec faktu, iż grunty zostały przekazane ANR, co potwierdza protokół zdawczo-odbiorczy spisany w dniu 28.09.2011, złożony po raz pierwszy w ARiMR w dniu 19.08.2013 (data stempla pocztowego) to posiadaczem tych gruntów od dnia 28.09.2011 r. do dnia podpisania przez ANR umów w zakresie sprzedaży gruntów objętych programem rolnośrodowiskowym była ANR w G.

W rezultacie twierdzenie strony, iż ARiMR winna dochodzić zwrotu nienależnie pobranych płatności od kolejnych nabywców jest nieuzasadnione.

Jako, że posiadaczem tych gruntów od dnia spisania protokołu zdawczo-odbiorczego w dniu 28.09.2011 r. była ANR, a dopiero w kolejnym etapie (po sprzedaży tych gruntów przez ANR) posiadaczami zostały osoby fizyczne, nie było również uzasadnione przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego z udziałem nabywców działek ewidencyjnych przekazanych ANR.

Zgodzić należy się również z organem, że w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do uznania, iż wyłączenie działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...] oraz [...] może być uznane za siłę wyższą lub wyjątkową okolicznością, o której stanowi § 45 rozporządzenia. Powyższe jest rezultatem przyjętego przez dzierżawcę a zapisanego w umowie przez wydzierżawiającego warunku dotyczącego możliwości wyłączenia 20% ogólnej powierzchni gruntów wydzierżawionych, podpisanego przez dzierżawcę a następnie mimo wszystko samowolne (w oparciu o zapisany warunek umowie - aneksowanej) zgłoszenie przez stronę w trakcie spotkania dotyczącego restrukturyzacyjnego gospodarstwa rolnego M. gruntów do wyłączenia z dotychczasowej dzierżawy właśnie działek ewidencyjnych objętych programem rolnośrodowiskowym.

Zaistniałą sytuację (wyłączenie gruntów z umowy dzierżawy) przewidywała umowa dzierżawy nr [...] aneksowana w dniu 14.07.2003 r., stąd strona w dniu rozpoczęcia programu tj. 15.03.2010 r. miała świadomość, że 20 % gruntów wydzierżawionych z ANR, co najmniej od dnia wejścia w życie aneksu 7 (14.07.2003 r.), w każdej chwili mogła podlegać wyłączeniu. Poza tym nie bez znaczenia jest okoliczność, iż strona sama wskazała do wyłączenia działki ewidencyjne objęte programem rolnośrodowiskowym. Brak w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie dowodów potwierdzających by ANR żądała wyłączenia tych konkretnych działek, zatem to strona swym oświadczeniem wyraziła chęć ich wyłączenia. Natomiast poinformowanie o realizowanym programie rolnośrodowiskowym ANR i potencjalnych nabywców nie spełnia warunków, o których stanowi § 23 i § 25 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.).

Co prawda § 25 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. nie nakłada obowiązku do kontynuowania programu rolnośrodowiskowego i wynikającego z tego faktu zobowiązanie do realizacji określonego programu.

Jednakże ustawodawca w tym przepisie przewidział fakultatywną możliwość przekazania zobowiązania podjętego w zakresie programu rolnośrodowiskowego i niestety to w interesie strony jest by grunty objęte programem zostały poza ich faktycznym przekazaniem również formalnie przejęte w ramach programu poprzez złożenie do ARiMR stosownych oświadczeń i dokumentów wynikających z przepisów prawa materialnego. Powyższe w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. ANR po przejęciu gruntów w roku 2011 nie złożyło do ARiMR w terminie przewidzianym prawem dokumentów potwierdzających przeniesienie posiadania działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] oraz oświadczenie o kontynuowaniu programu rolnośrodowiskowego wariant 3.1.1.

W rezultacie uzasadnionym było zobowiązanie rolnika do zwrotu kwoty nienależnie pobranej płatności, wobec braku realizowania programu rolnośrodowiskowego pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 15,83 ha, w łącznej wysokości 14.290,05 zł, w tym

- za rok 2010 - 7 145,03 zł (15,83 x 451,36) kwota stanowiąca iloczyn powierzchni gruntów na których strona nie kontynuuje programu i uśrednionej stawki płatności.

- za rok 2011 – 7.145,02 zł (15,83 x 451,35919365) kwota stanowiąca iloczyn powierzchni gruntów na których strona nie kontynuuje trwania programu i uśrednionej stawki płatności. Stawki uśrednione są odwzorowaniem stawki uśrednionej wskazanej w decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej.

Przy czym od dnia 1 stycznia 2014 r. należy stosować odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w ramach PROW 2007-2013, gdy kwota płatności nie jest wyższa od równowartości 100 euro na beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach danego programu pomocy lub środka wsparcia.

W rozpatrywanej sprawie kwoty ustalone jako nienależnie pobrane płatności przekraczają kwoty stanowiące równowartość 100 euro, przeliczone na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1 ze zm.), stąd w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Wskazania również wymaga, że okoliczność, iż rolnik w roku 2012 część gruntów objętych programem rolnośrodowiskowym przekaże do wyłączenia a przejmujący nie złoży dokumentów przewidzianych prawem w celu przejęcia zobowiązania i kontynuowania programu rolnośrodowiskowego nie spełnia żadnej z przesłanek, o których stanowi art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Płatności wypłacone rolnikowi za rok 2010 i 2011 nie wynikały z pomyłki organu. Ustalona kwota także nie jest wynikiem błędu dotyczącego elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, zatem brak jest podstaw do zastosowania wyjątku obowiązku zwrotu.

W sprawie nie upłynął również termin przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.) – "4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą w przedmiotowej sprawie należy uznać datę kontroli na miejscu najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich (PROW) okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu." Zatem obowiązek zwrotu miał zastosowanie.

W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, a objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności było prawidłowe. Należy także dodać, że wszystkie okoliczności niniejszej sprawy istotne w świetle powołanych przepisów prawa materialnego, w tym również okoliczności podnoszone przez skarżącego, zostały wzięte pod uwagę w zaskarżonej decyzji, przy czym – jak wykazano w powyższej części rozważań – nie mogły one prowadzić do odstąpienia od ustalenia skarżącemu przypadającej do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdzając tym samym wadliwości zaskarżonej decyzji i nie znajdując podstaw do jej uchylenia, na mocy art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.