Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1037/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy: article: art.15zzs ust.3
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art. 3 par1 oraz art. 145 par 1, art.134 par 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: artr.145 par.3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz zobowiązania do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...] II. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], Prezydent Miasta S. , orzekł o uznaniu świadczenia wychowawczego pobranego przez J. P. (dalej: Skarżący) na rzecz dziecka W. P. w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. za świadczenie nienależnie pobrane w myśl art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. , decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, iż z uwagi na charakter świadczenia nienależnie pobranego konieczne jest ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia wychowawczego powstało w sposób zawiniony czy też nie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta S., ponownie orzekł o uznaniu świadczenia wychowawczego w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Organ wskazał, iż Skarżący był zobowiązany do poinformowania o tym, że sąd rodzinnym orzekając rozwód powierzył opiekę obojgu rodzicom, ustalając miejsce pobytu przy matce co zdaniem organu oznaczało zaprzestanie sprawowania opieki nad dzieckiem. Za nie mające znacznie dla rozstrzygnięcia organ uznał przy tym okoliczność, iż otrzymane w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. świadczenie wychowawcze Skarżący przelewał na konto matki.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący, podobnie jak na wcześniejszym etapach postępowania podnosił, że mieszkał wspólnie z córką i byłą żoną do marca 2020 r. Wskazywał ponadto, że także po wyprowadzeniu się z mieszkania, w którym zamieszkiwał z byłą żoną, przekazywał matce dziecka wypłacane mu świadczenia wychowawcze w całości. Przedłożył też organom porozumienie rozwodowe oraz potwierdzenia przelewów. Nadmieniał, iż choć świadczenie wpływało na niewłaściwy rachunek, to jednak było wydatkowane prawidłowo.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy ustalił, że wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r., Skarżący wniósł o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia wychowawczego na córkę. W związku z powyższym, pismem z dnia [...] lipca 2019 r., Prezydent Miasta S. poinformował go o przyznaniu świadczenia wychowawczego w kwocie 500,00 zł na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.

Dnia [...] września 2020 r. do akt sprawy wpłynęła kopia wyroku Sądu Okręgowego w S. , którym tenże Sąd rozwiązał małżeństwo Skarżącego i M. S. przez rozwód, zaś wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką powierzył obojgu rodzicom, ustalając jednocześnie miejsce pobytu małoletniej przy matce.

Jak nadmieniło Kolegium, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej: Ustawa), w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba otrzymująca świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. O powyższym Skarżący został powiadomiony w informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego, a także we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Nie jest zatem tak, jak twierdzi Skarżący, że obowiązek powiadomienia o zmianie sytuacji faktycznej dziecka, tj. o zmianie osoby, przy której dziecko przebywało, obciążał matkę dziecka. Fakt, że Skarżący ustalił z matką dziecka, że od dnia podpisania porozumienia rozwodowego, nie będzie już pobierał świadczenia wychowawczego, nie legitymizuje tego pobierania. Również wszelkie wewnętrzne ustalenia między stronami postępowania o rozwód nie wiążą organów administracji publicznej, a jedynie strony tego porozumienia. Tak samo fakt, iż matka dziecka podjęła względem ojca dziecka jakieś zobowiązania faktyczne, w tym zobowiązała się do podjęcia działań w kierunku uzyskania świadczeń wychowawczych, nie wpływa na obowiązki któregokolwiek z rodziców w świetle przepisów, o brzmieniu których co najmniej Skarżący był pouczany przy przyznaniu świadczenia.

W ocenie organu odwoławczego, w analizowanej sprawie nie ulega wątpliwości, że w okresie od kwietnia 2020 r. do września 2020 r. Skarżącemu świadczenie wychowawcze nie przysługiwało, bowiem jak sam wskazał w jednym ze swoich wyjaśnień, mieszkał on z dzieckiem jedynie do marca 2020 r. Po tym terminie uchyleniu uległa przesłanka przysługiwania prawa do świadczenia wychowawczego, a to przesłanka wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem. Nie ulega też wątpliwości, że Skarżący był pouczony o tym, że świadczenie wychowawcze przysługuje m.in. ojcu dziecka, jeśli wspólnie z dzieckiem zamieszkuje. Skarżący został także prawidłowo pouczony o konieczności informowania organu o wszelkich zmianach w okolicznościach faktycznych, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczenia. Pouczenia te, w szczególności przez pryzmat języka jakim Skarżący posługuje się w odwołaniach i pismach, należy uznać za zrozumiałe. Skoro zaś Skarżący został pouczony o konieczności zgłoszenia zmian, których nie zgłosił przez tak długi czas, to faktycznie świadczenie, które zostało wypłacone ojcu (na co wskazują załączone po uprzednim uchyleniu decyzji dokumenty) należy uznać za nienależnie pobrane. Bez znaczenie przy tym pozostaje fakt wydatkowania tak uzyskanych środków na dziecko czy też przekazanie ich matce dziecka - takiego bowiem sposobu rozstrzygania o kwestiach prawa do świadczenia wychowawczego ustawodawca nie przewidział, organy są zaś zobowiązane do działania na podstawie obowiązujących przepisów.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. Skarżący wystąpił ze skargą na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie:

1) art. 4 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 25 ust. 1-3 Ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

2) art. 25 ust. 2 pkt 6 Ustawy poprzez błędne ustalenie, iż Skarżącemu nie przysługiwało świadczenie wychowawcze, podczas gdy od daty złożenia wniosku przez cały sporny okres matka dziecka nie pobierała tego świadczenia i nie złożyła stosownego wniosku w tym zakresie do właściwego miejscowo organu administracji,

3) art. 7 i 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski,

4) art. 5 Kodeksu cywilnego,

5) art. 7 art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez błędne ustalenie w zakresie okoliczności pobierana świadczenia przez Skarżącego, a zwłaszcza tego czy Skarżący działał ze świadomością bezprawnego pobierania świadczenia,

6) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez brak szczegółowego rozpatrzenia materiału dowodowego zaniechanie zebrania dokładnego i wyczerpującego materiału w sprawie. Powyższe odnosi się przede wszystkim do pominięcia w sprawie wszelkich zgłaszanych w sprawie dowodów oraz wyjaśnień,

7) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 84 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych, a także zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść Skarżącego, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu, a w rezultacie doprowadziło do wydania decyzji naruszającej interesu prawnego i faktycznego Skarżącego.

Wskazując na powyższe Skarżący zawnioskował o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. i decyzji ją poprzedzającej.

W obszernym uzasadnieniu swojego stanowisko Skarżący oświadczył w szczególności, że skarżone decyzje zostały wydane ze szkodą dla dziecka. Wszystkie świadczenia wychowawcze jakie zostały wypłacone były bowiem przekazywane niezwłocznie w takiej samej kwocie na konto matki. Nadmienił przy tym, że celem ustawy jako takiej jest realizacja i wsparcie dziecka poprzez wypłatę świadczenia wychowawczego, które na kanwie tej sprawy było w należyty sposób wypełniane przez rodzica małoletniej. Podkreślił, że nigdy nie pobrał świadczenia dla siebie i nie wydatkował, ani jednej złotówki na potrzeby swoje tylko wszystko przekazał dla dziecka.

Wyjaśnił także, iż na skutek rozwodu formalnie dziecko zostało z matką, gdyż jest to obligatoryjny element rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, kiedy sąd ustala władzę rodzicielską, co nie zmienia faktu, że ma ustalone z dzieckiem kontakty i sprawuje również opiekę nad dzieckiem. Ustalenie miejsca pobytu dziecka przy matce, nie wynikało z braku rękojmi należytej opieki na dzieckiem ze strony Skarżącego, lecz jest tylko i wynikiem systemu, który nakazuje, aby ustalić jedno miejsce zamieszkania dziecka. Oświadczył przy tym, iż formalnie nigdy nie zaprzestał sprawować opieki nad córką. W dalszym zakresie sprawuje władzę rodzicielską na dzieckiem i posiada z nim szerokie kontakty.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej P.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Przedmiotem objętej skargą decyzji jest nienależne pobranie świadczenia wychowawczego oraz zobowiązanie do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Natomiast przyczyną wydania zaskarżonej decyzji było ustalenie, że wyrokiem z dnia [...] grudnia 2019 r. Sąd Okręgowy w S. orzekł o rozwodzie Skarżącego z matką córki, na którą pobierał świadczenie wychowawcze. Jak wynika wprost z sentencji przedmiotowego wyroku, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką stron sąd rodzinny powierzył obojgu rodzicom, ustalając jednocześnie miejsce pobytu małoletniej przy matce. Nie jest również sporne, iż do marca 2020 r. Skarżący mieszkał z dzieckiem, a także to, że całość środków przekazywanych na jego konto po orzeczeniu rozwodu przekazał na konto matki. Powyższe działanie zostało skrupulatnie udokumentowane stosownymi dokumentami bankowymi oraz nie jest kwestionowane przez organy. Jak wynika ponadto z okoliczności sprawy, w okresie pobierania świadczenia przez Skarżącego, nie było ono wypłacane matce dziecka.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 Ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Powyższy przepis znajduje zastosowanie m.in. w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest bowiem obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie (art. 20 ustawy).

Powołując się na zaistnienie przesłanki określonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 Ustawy, świadczenie wychowawcze wypłacone Skarżącemu za od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. w łącznej wysokości [...] zł organy administracji uznały za świadczenie nienależnie pobrane. Z ustaleń organów wynika też, że Skarżący został prawidłowo pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 Ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego. Stosownie zaś do art. 5 ust. 2a Ustawy, w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Nadto w myśl do art. 22 Ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

W świetle ustaleń poczynionych w sprawie nie ulega wątpliwości, iż od marca 2020 r. Skarżący nie zamieszkuje z matką dziecka. Niemniej jednak wobec treści wyroku sądu rodzinnego, powierzającego wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i ustalającego kontakty Skarżącego z córką (pkt IV sentencji wyroku z [...] grudnia 2019 r.) a także twierdzeń skarżącego, iż "w dalszym ciągu sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem i posiada z nim szerokie kontakty", ustalenie organu, iż zaistniały przesłanki pozbawiające go prawa do pobierania świadczenia wychowawczego jawią jako nieuzasadnione.

W tym miejscu warto zauważyć, iż w myśl art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm.) miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§2).

Wobec powyższego, skoro na podstawie wyroku rozwodowego matka i ojciec sprawują władzę rodzicielską, ale mają osobne miejsca zamieszkania, ustalenie przez sąd miejsca pobytu przy matce nie może być automatycznie utożsamiane z jego stałym przebywaniem (zamieszkiwaniem) z jednym z rodziców. Przy czym występująca w badanej sprawie okoliczność, iż matka dziecka nie występowała z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego i nie kwestionuje istnienia podstaw do pobierania świadczenia przez drugie z rodziców a nadto działania obojga rodziców w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem, zarówno przed rozwodem jak i po jego orzeczeniu jawią się jako zgodne sprawiają, iż w ocenie Sądu brak było podstaw do stwierdzenia, że w okresie objętym skarżoną decyzją dziecko nie zamieszkiwało z ojcem.

Co do zasady należy przyznać rację organom orzekającym w sprawie, iż jeśli pobierający świadczenie wychowawcze przestałaby sprawować opiekę nad dzieckiem i nie zamieszkiwał z nim, zmieniłby się też stan faktyczny uzasadniający pierwotne przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. W takim też przypadku pobierający świadczenie wychowawcze byłby zobowiązany poinformować organ I instancji o zaistniałej okoliczności. Jednakże wbrew stanowisku Kolegium z żadnego pisma Skarżącego nie wynika iżby rzeczywiście zaprzestał on sprawowania opieki nad dzieckiem. Nie sposób też przyjąć w oparciu o zgromadzone dowody, iż dziecko zamieszkiwało wyłącznie z matką, co w istocie oznaczałoby, że ojciec dziecka nie korzystał z określonego najpierw w porozumieniu rozwodowym a następnie w wyroku, prawa do kontaktów z córką między innymi w parzyste tygodnie roku od piątku od godziny 15:30 do niedzieli do godziny 19:00.

Skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że sytuacja faktyczna, która wystąpiła w realiach niniejszej sprawy, nie powinna skutkować orzeczeniem zobowiązującym Skarżącego do zwrotu świadczenia wychowawczego jako świadczenia nienależnie pobranego.

Sąd bowiem w pełni podziela i uznaje na gruncie sprawy za własny pogląd wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym, organy nie mogą zatracić celu regulacji, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały szerzej przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Otóż wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z powyższym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 540/21, opubl. Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konsekwencją tak ukształtowanego normatywnego określenia celu świadczenia było nałożenie na organy orzekające w kontrolowanej sprawie obowiązku ustalenia czy świadczenie wychowawcze we wskazanym przez organ okresie było w istocie przekazywane na częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem córki Skarżącego. Dopiero bowiem ustalenie, że środki te nie zostały przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, mogłoby powodować uznanie ich za świadczenia nienależnie pobrane.

Za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionym w ww. orzeczeniu należy powtórzyć, że nie można tracić z pola widzenia, że ustawa ukształtowała świadczenie wychowawcze jako uprawnienie o charakterze osobistym, nierozerwalnie związane z wnioskodawcą. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczeń wychowawczych - jako należnych osobie małoletniej - do rąk jej rzeczywistego opiekuna. W kontekście instytucji świadczenia nienależnie pobranego konieczne jest zatem powiązanie tego aspektu świadczenia osobistego z czerpaniem korzyści z tych środków i pobraniem świadczeń niezgodnie z celem ustawy.

W świetle podnoszonej przez Skarżącego i potwierdzonej przez organy administracji okoliczności w postaci niezwłocznego i udokumentowanego dalszego przekazywania świadczenia wychowawczego matce dziecka na jej rachunek bankowy nie można uznać, że świadczenie było pobrane przez Skarżącego oraz jako nienależne winno podlegać zwrotowi.

Jakkolwiek nie są pozbawione racji twierdzenia organu II instancji, że żaden obowiązujący przepis prawa wprost nie pozwala na uwzględnienie okoliczności samodzielnego przekazywania pomiędzy małżonkami świadczenia wychowawczego, nawet jeśli jak w realiach badanej sprawie zawarli pisemnie porozumienie, tym niemniej, zważywszy na cel przyznania świadczenia wychowawczego, w kontekście kompleksowej wykładni przepisów ustawy, w tym ich wykładni celowościowej, prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie i jego zakończenie zaskarżoną decyzją, stanowiło nadmiernie formalne podejście do sprawy, bez uwzględnienia aspektu osobistego charakteru świadczenia wychowawczego, którego celem ma być wsparcie rodziców w wydatkach związanych z wychowywaniem dzieci. Chociaż formalnie świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie ma ono przecież służyć dziecku. W konsekwencji okoliczność, kto w istocie pobrał świadczenie i czy osoba ta sprawowała w danym okresie opiekę nad dzieckiem, któremu miało ono służyć, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por.m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 23 września 2021 r., sygn. II SA/Ol 648/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 listopada 2021 r., sygn. II SA/Go 770/21; wyrok WSA w Kielcach z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 836/21).

W kontrolowanej sprawie organy obu instancji nie kwestionowały okoliczności podnoszonych przez Skarżącego, tj. tego, że sprawował on opiekę nad dzieckiem a ponadto, że kwoty wypłaconego świadczenia wychowawczego za sporny okres zostały wykorzystane przez byłych małżonków na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym związane z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. To zaś oznacza, że w skarżonej decyzji zażądano zwrotu świadczenia spożytkowanego przez osoby sprawujące opiekę na potrzeby dziecka. Zatem zgodnie z jego celami.

Kierując się powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że organy obu instancji nie dokonały prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z tego względu uzasadnionym okazało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a.

Uznając, że w kontrolowanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez Skarżącego, Sąd, na podstawie art. 145 § 3 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w pkt II sentencji wyroku o umorzeniu postępowania administracyjnego.