Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2685/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 365/21 w sprawie ze skargi Uniwersytetu A na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Uniwersytetu A 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 4 maja 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 365/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), uwzględnił skargę Uniwersytetu A (dalej zwanego "Skarżącym"), uchylając zaskarżoną decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej zwanego "Prezesem NFZ") z [...] grudnia 2020 r. (nr [...]) w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto WSA zasądził od Prezesa NFZ na rzecz Skarżącego 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwany "ZUS") wystąpił do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji o objęciu obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym J. G. (dalej zwanej "Wykonawcą") z tytułu zawartej ze Skarżącym umowy cywilnoprawnej, której przedmiotem było "Opracowanie oceny osiągnięć naukowych w postępowaniu habilitacyjnym dr A. S.".

Decyzją z [...] grudnia 2020 r. Prezes NFZ, działając na podstawie art. 109 ust. 1 w związku z art. 102 ust. 7 oraz art. 65 pkt 1, a także art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 69 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm.; dalej zwanej "ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej") w zw. z art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej zwanej "kpa"), a także art. 734 i art. 750 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.; dalej zwanej "kc"), stwierdził, że Wykonawca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie [...] z tytułu zawartej ze Skarżącym umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Zdaniem Prezesa NFZ, przywołana umowa nie wskazuje konkretnego, w przyszłości indywidualnie oznaczonego rezultatu, jak również nie określa kryteriów, w oparciu o które możliwa będzie weryfikacja jej wykonania. Tymczasem oznaczenie dzieła powinno nastąpić w sposób niebudzący wątpliwości o jaki rodzaj dzieła chodzi. Prezes NFZ uznał, że czynności ujęte w analizowanej umowie były częścią procesu edukacyjnego i są typowe dla usług dydaktycznych i to na rzecz podmiotu zajmującego się kształceniem, a nie przedstawieniem konkretnego rezultatu w postaci wyodrębnionego dzieła (obiektywnie weryfikowalnego). W ocenie Prezesa NFZ, w przypadku sporządzenia opinii nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci, zaś jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy. Brak rezultatu wykonywanych czynności w przedmiotowej umowie decyduje, że umowa ta powinna być zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, do której znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniu art. 750 kc, a nie jako umowa o dzieło, jak ją określiły jej strony.

Skarżący złożył do WSA skargę na tę decyzję. Zarzucił m.in. naruszenie art. 734 § 1 oraz art. 627 kc w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej przez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że zawarta między stronami umowa ma charakter umowy, do której stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenie, podczas gdy umowa ta stanowi umowę o dzieło, nieobjętą obowiązkową składką na ubezpieczenie zdrowotne.

WSA uwzględnił skargę.

WSA stwierdził, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie m.in. umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kc dotyczące zlecenia.

Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, WSA zaprezentował analizę cech umowy o dzieło (art. 627 kc) i umowy zlecenia (art. 734 § 1 kc). Stwierdził w szczególności, że cechami szczególnymi umowy o dzieło jest jej konkretny, z góry określony rezultat, za którego osiągnięcie przyjmujący zamówienie odpowiada. Ponadto, wynagrodzenie z tytułu tej umowy przysługuje za jej wykonanie w sposób wskazany w umowie, a nie za samo staranne działanie podjęte w celu osiągnięcia określonego rezultatu.

Zdaniem WSA, stanowisko Prezesa NFZ wyrażone w zaskarżonej decyzji odnośnie do charakteru umowy zawartej przez Skarżącego i Wykonawcę jest nieprawidłowe. WSA uznał, że sporna umowa zakłada osiągnięcie przez Wykonawcę konkretnego rezultatu, w wyniku przeprowadzenia analizy dorobku naukowego habilitanta i dokonania jego oceny w formie sporządzonej opinii habilitacyjnej, która to procedura (nadawania stopnia naukowego) jest określona przepisami o szkolnictwie wyższym. W ocenie WSA, charakter stosunku kształtowany przez dyspozycję przepisów o szkolnictwie wyższym i nauce wskazuje, że przeprowadzenie właściwej analizy dorobku habilitanta jako stanowiącego znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej i opracowania na tej podstawie dokumentu w postaci opinii habilitacyjnej, wymagało nie tylko posiadania przez Wykonawcę niezbędnej wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim znacznej samodzielności i poważnego wkładu intelektualnego w ocenie indywidualnych osiągnięć naukowych osoby ubiegającej się o stopień doktora habilitowanego. Zdaniem WSA, prowadzi to do wniosku, że przedmiot spornych umów wskazuje na wolę stron zawarcia umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 kc. Nie można bowiem przyjąć, że istotą umowy pozostawało jedynie staranne dążenie Wykonawcy do osiągnięcia pewnego rezultatu, ponieważ gdyby Wykonawca nie sporządził dokumentu końcowego z przeprowadzonej analizy naukowej dorobku habilitanta, w formie określonej w umowie, to nie wykonałby tej umowy, choćby dokonał oceny z najwyższą starannością. Przedmiot umowy stanowił zatem określony rezultat, a nie czynności do niego prowadzące. Wykonawca ponosił więc całkowite i wyłączne ryzyko wykonania dzieła. Tymczasem przy umowie zlecenia zleceniobiorca takiego ryzyka nie ponosi, a wynagrodzenie należy mu się już za samo podejmowanie czynności zmierzających do wytworzenia określonych dokumentów, niezależnie od tego, czy sam wynik prac prowadziłby do powstania oczekiwanego rezultatu.

WSA dodał, że z art. 645 kc wynika, że w przypadku umowy o dzieło istotne są często osobiste przymioty wykonawcy. Z przepisów o szkolnictwie wyższym wynika, że przygotowanie opinii habilitacyjnej powierza się starannie wybranej, wyselekcjonowanej osobie, posiadającej przynajmniej stopień naukowy doktora habilitowanego (lub jego odpowiednik).

WSA wskazał, że jeszcze innym elementem charakteryzującym umowę o dzieło jest możliwość oceny wykonania umowy z punktu widzenia tego, czy można taką ocenę przeprowadzić pod kątem wystąpienia wad efektu pracy (art. 637 § 1 kc). W ocenie WSA, przeprowadzenie oceny, czy Wykonawca należycie wykonał umowę, opiera się właśnie na ocenie rezultatu jej pracy.

W konsekwencji WSA uznał, że opinia habilitacyjna posiada wszelkie istotne elementy dzieła, gdyż stanowi efekt badań nad dorobkiem habilitanta, przy czym nie jest możliwe skonstruowanie opinii przy pomocy innych źródeł naukowych, co przesądza o jej oryginalnym charakterze. Opinia ta, z chwilą jej powstania, istnieje w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić ją od innych opinii lub przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, gdyż rezultat ten jest konkretny i widoczny, bo publikowany w toku procedury habilitacyjnej. WSA zaznaczył przy tym, że sporządzenie opinii habilitacyjnej polega na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma charakteru pracy ciągłej, ani nie jest usługą edukacyjną, gdyż opinia stanowi dzieło samoistne, niezależne i oryginalne, od którego w znacznej mierze zależy uznanie (lub nieuznanie) dorobku naukowego habilitanta za zadowalający. Wobec tego WSA uznał, że sporządzanie opinii w przewodach habilitacyjnych należy niewątpliwie zaliczyć do zakresu twórczości naukowej.

Zdaniem WSA, wadliwe zakwalifikowanie spornej umowy skutkowało wadliwym zastosowaniem przez Prezesa NFZ art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. WSA zobowiązał Prezesa NFZ, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił ocenę, że sporna umowa zawiera wszystkie istotne elementy (essentialia negotii) umowy o dzieło.

Prezes NFZ złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Prezes NFZ zarzucił wyrokowi WSA:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w związku z art. 353¹ kc, art. 355 § 1 kc, art. 627 kc i art. 750 kc w związku z art. 734 kc oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) przez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie administracyjne prowadzone przez organ nie było dotknięte wadą polegającą na naruszeniu art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ prawidłowo ustalił, że w okolicznościach sprawy strony łączyła umowa o świadczenie usług, skutkująca objęciem Wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a nie umową o dzieło;

II. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 750 kc w związku z:

- art. 734 kc w związku z art. 353¹ kc, art. 355 § 1 kc oraz art. 65 § 2 kc, w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 statutu Uniwersytetu A;

- a także w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej

- oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

- a nadto w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 16 ust. 1-2 i ust. 4, art. 18a ust. 7 oraz art. 30 ust. 1 - 2 ustawy z 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1789 ze zm.) oraz § 1 - § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego (Dz. U. Nr 196, poz. 1165),

przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, gdy czynności mające być wykonane z tytułu zawartej umowy nr [...] polegające na opracowaniu oceny osiągnięć naukowych w postępowaniu habilitacyjnym dr A. S., w oparciu o ustawowo określone kryteria oceny, stanowią czynności charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług (skutkującej objęciem Wykonawcy obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym), a nie umowy o dzieło;

2) art. 627 kc w związku z:

- art. 353¹ kc, art. 355 § 1 kc oraz art. 65 § 2 kc, a także art. 750 kc w związku z art. 734 kc, w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 statutu Uniwersytetu A

- z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 16 ust. 1-2 i ust. 4, art. 18a ust. 7 oraz art. 30 ust. 1 - 2 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz § 1 - § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego

przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, że umowa nr [...] polegająca na opracowaniu oceny osiągnięć naukowych w postępowaniu habilitacyjnym dr A. S. zawiera essentialia negotii umowy o dzieło, w sytuacji gdy w szczególności zarówno określenie przedmiotu umowy, w uwzględnieniu ustawowo zdefiniowanych czynności recenzenta w zakresie oceny osiągnięć naukowych habilitanta, jak i charakter działalności prowadzonej przez Skarżącego wskazują, że zawarta umowa nie tylko, że nie zawiera istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a przeciwnie zawiera postanowienia właściwe dla umowy o świadczenie usług.

W uzasadnieniu Prezes NFZ wskazał argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący (zastępowany przez radcę prawnego) wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że ta ostatnia sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie ma miejsca, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjne złożonej w tej sprawie stwierdzić należy, że problem objęty zarzutami postawionymi w tejże skardze kasacyjnej, dotyczący podobnego stanu faktycznego i prawnego, był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z 11 stycznia 2022 r. o sygn. akt II GSK 2233/21 (treść tego, jak i dalej wskazywanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze motywy uzasadnienia wskazanego wyroku, uznając że są one trafne również w okolicznościach tej sprawy.

Skarga kasacyjna Prezesa NFZ oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 ppsa.

Prezes NFZ naruszenia przepisów postępowania upatrywał w uchybieniu przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w związku z powołanymi przepisami prawa materialnego (art. 353¹ kc, art. 355 § 1 kc, art. 627 kc i art. 750 kc w zw. z art. 734 kc oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a także art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) w ten sposób, że WSA uwzględnił skargę, mimo że organ nie naruszył w toku postępowania administracyjnego art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, gdyż prawidłowo ustalił, ze strony łączyła umowa o świadczenie usług, a nie umowa o dzieło. Co jednak istotne, ani WSA, ani autor skargi kasacyjnej nie twierdzą, że stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony, czy że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie został rozpatrzony. Istota stanowiska WSA, jak i ciężar zarzutów skargi kasacyjnej odnosi się natomiast do oceny zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie kwalifikacji umowy zawartej przez Skarżącego i Wykonawcę jako umowy o dzieło czy umowy o świadczenie usług. Sporu na tym tle dotyczą również zarzuty naruszenia prawa materialnego postawione w pkt II petitum skargi kasacyjnej. Taka konstrukcja skargi kasacyjnej i treść jej uzasadnienia sprawia, że uzasadnione jest łączne odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wprawdzie w treści zarzutów autor skargi kasacyjnej określił, że naruszenie przepisów prawa materialnego nastąpiło przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, jednak - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - w skardze kasacyjnej w istocie nie podważono przyjętej przez WSA wykładni wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów. Istota postawionych zarzutów i ich uzasadnienie sprowadza się bowiem do kwestionowania stanowiska WSA, że opracowanie oceny osiągnięć naukowych w postępowaniu habilitacyjnym stanowi dzieło w rozumieniu przepisów kc. W ocenie Prezesa NFZ, konsekwencją tej wady wyroku WSA było nieuznanie, że opracowanie takiej oceny jest działaniem, które należało zakwalifikować jako umowę, do której powinny mieć zastosowanie przepisy odnoszące się do umowy zlecenia. Zdaniem Prezesa NFZ, opracowanie oceny jest rezultatem starannego działania, a nie stworzeniem dzieła. W konsekwencji, wadliwe przyjęcie, że ocena recenzenta jest dziełem, doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 627 kc.

Wymaga też podkreślenia, że jeżeli granica między usługami a dziełem może "bywać płynna" (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00), to ocena umowy z punktu widzenia art. 353¹ kc wymaga skutecznego zaprzeczenia przez organ ubezpieczeń społecznych, że strony, układając swą relację w formie umowy o dzieło, ustaliły ją w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego, i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny (por wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2014 r., sygn. akt II UK 454/13, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 87/21).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęta przez WSA wykładnia, a w jej konsekwencji zastosowanie art. 672 kc i niezastosowanie art. 750 w związku z art. 734 § 1 kc w związku z art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie zostały w skardze kasacyjnej skutecznie podważone.

Za trafny uznać należy pogląd WSA, że sporządzenie opinii, która w rezultacie odnosi się do dorobku naukowego osoby ubiegającej się o nadanie stopnia naukowego na potrzeby postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego jest dziełem w rozumieniu przepisów kc w zw. z art. 66 ust. 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej (który stanowi, że "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi") i powiązanych z nim art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (z którego wynika, że "obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4") i art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (z którego wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy). Osoba sporządzająca takie dzieło nie podlega zatem ubezpieczeniu zdrowotnemu w ramach umowy o świadczenie usług , do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skargi kasacyjnej, które kwestionuje samodzielność, twórczy charakter i brak rezultatu (dzieła) w przypadku recenzji naukowej. Wymóg oznaczenia dzieła został przewidziany przez ustawodawcę w art. 627 kc. Mianowicie w zdefiniowanej w tym przepisie umowie o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem.

Wymóg zindywidualizowania dzieła w umowie o dzieło jest podkreślany w orzecznictwie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy, przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (zob. postanowienia: z 7 października 2020 r., sygn. II UK 329/19; z 29 września 2020 r., sygn. II UK 257/19). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 września 2020 r., sygn. III AUa 149/20).

Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. IV CKN 152/00, OSNC 2001 nr 4, poz. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 września 2017 r., sygn. III AUa 88/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 stycznia 2018 r., sygn. III AUa 103/17).

W orzecznictwie podkreśla się, że zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła/rezultatu stanowi element charakterystyczny (określany niekiedy także jako konstytutywny) umowy o dzieło, pozwalający odróżnić tę umowę od innych umów zaliczanych w ramach typologii kodeksowej do kategorii świadczenia usług. Dzieło musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 kwietnia 2018 r., sygn. III AUa 879/17). Dzieło ma być określone precyzyjnie, a rezultat, na który strony umówiły się, ma być określony z góry, obiektywnie osiągalny i pewny. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła.

W orzecznictwie przyjmuje się, że dziełem mogą być również rezultaty niematerialne, które mogą stanowić utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Dzieła te mogą, lecz nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym, byle zostały utrwalone w postaci poddającej się ocenie ze względu na istnienie wad lub gdy można uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2012 r., sygn. akt II UK 125/12; wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 63).

W rozpoznawanej sprawie recenzja dorobku naukowego spełnia wszystkie wskazane cechy dzieła, zatem jest dziełem w rozumieniu art. 627 kc, a nie rezultatem osiąganym w ramach starannego działania (art. 750 kc w zw. z art. 734 i art. 355 kc).

Takiej oceny zawartej umowy o sporządzenie opinii nie obalają również argumenty podnoszone przez Prezesa NFZ, odnoszące się do sposobu wynagrodzenia za jej sporządzenie, czy trybu wyłonienia podmiotu do jej sporządzenia. Te elementy nie rzutują na istotę rezultatu, który jest osiągany w wyniku działania określonego w umowie. Rezultat ten, wbrew wywodom skargi kasacyjnej, został w sposób konkretny określony w umowie jako "opracowanie oceny osiągnięć naukowych w postępowaniu habilitacyjnym dr A. S.". Zatem jest nim twórcza i - jak wykazano - samodzielna ocena cudzego dorobku naukowego przez osobę, która dysponuje określonymi wysokimi umiejętnościami (została recenzentem właśnie ze względu na uznaną renomę naukową, w myśl art. 18a ust. 5 pkt 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwalifikacji tej nie podważa to, że przy sporządzaniu recenzji należy uwzględniać kryteria wskazane w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego. Kryteria te mają bowiem na celu usystematyzowanie sporządzanych recenzji habilitacyjnych, co jednak nie pozbawia konkretnej recenzji waloru twórczego i samodzielnego, opartego na wysokich umiejętnościach recenzenta.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, § 23 ust. 3 pkt 9 statutu Uniwersytetu A nie stanowił podstawy do podważenia stanowiska WSA, zwłaszcza że kwestię nadawania tytułów naukowych regulowała ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki wraz z rozporządzeniami wykonawczymi do niej i przewidywała możliwość odmowy przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego przez wskazaną przez wnioskodawcę jednostkę (art. 18a ust. 2 i 3).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, adekwatnego wzorca kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie może stanowić art. 65 § 2 kc (stanowiący, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu), zważywszy że kontroli WSA podlegała zgodność z prawem decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Mając także na uwadze istotę sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji (badanie legalności wymienionej decyzji), to kontrola ta nie może być dokonywana z pozycji oraz przy uwzględnieniu kryteriów, o których mowa w art. 65 § 1 i 2 kc, a mianowicie zasad współżycia społecznego, ustalonych zwyczajów, czy też zgodnego zamiaru stron umowy oraz jej celu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2021 r. o sygn. akt II GSK 87/21 i powołane w nim orzecznictwo).

W konsekwencji nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa (stanowiący, że sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla tę decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy). W skardze kasacyjnej nie podważono skutecznie oceny WSA, że zaskarżona decyzja naruszała prawo materialne w sposób mający wpływ na wynik sprawy, a tym samym istnienia podstaw do uchylenia tejże decyzji na postawie wskazanego przepisu.

Mając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ppsa i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz Skarżącego 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i prowadził sprawę w postępowaniu przed WSA.