Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 170/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: 145 par. 1 pkt 1 lit a-c, art 135, art.54 par. 1 i 2, art. 55 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156, art. 7, art. 77, art. 138 par. 1, art. 105 par. 1, art. 24, art. 25, art. 27
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 247 par.1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 28 ust. 2,3,3a, art. 29, art. 30, art. 32, art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 83 a ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Irena Kudiura, Asesor WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2007 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] grudnia 2005r.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 3 sierpnia 2006 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez K. F. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2006 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2005 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2005 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2005 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres czerwiec - lipiec 2004 r.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

K. F., pismem z 1 sierpnia 2005 r., zatytułowanym "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy", zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział ZUS w T. o umorzenie należności z tytułu składek wraz z naliczonymi odsetkami, wynikających z decyzji nr [...] z [...] lutego 2005 r.

W motywach wniosku wskazał, że z powodu niezrozumienia decyzji Prezesa ZUS nr [...] z [...] kwietnia 2005 r., wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. Niniejsze pismo skierował do Prezesa ZUS wobec uzyskania informacji w ZUS o możliwości ponownego złożenia wniosku o umorzenie należności.

Wskazał, że Jego sytuacja materialna nie uległa poprawie. Wprawdzie od lutego 2005 r. realizuje układ ratalny, jednak środki finansowe na kolejne raty zdobywa z coraz większym trudem. Podkreślił, że jest osobą bezrobotną i korzysta z pomocy rodziny mając na utrzymaniu żonę (również bezrobotną) i dwoje dzieci.

W ocenie Wnioskodawcy spłata należności wobec ZUS pozbawi Jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją nr [...] z [...] grudnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję z [...] kwietnia 2005 r. nr [...]. W podstawie prawnej decyzji powołał art.138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Mając na względzie art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), organ zaznaczył, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z uwagi na fakt podpisania z ZUS w dniu [...] lutego 2005 r. umowy ratalnej nr [...], zgodnie z którą zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy rozłożono na 60 miesięcznych rat. W dniu 22 marca 2005 r. Wnioskodawca dokonał na poczet zawartego układu wpłat na łączną kwotę 467,49 zł.

Jak wynika z informacji o stanie majątkowym, Strona jest właścicielem domu mieszkalnego i gospodarstwa rolnego o numerze księgi wieczystej KW 20022, na którym Oddział ZUS może dokonać zabezpieczenia poprzez wpis do hipoteki przymusowej.

W ocenie organu, jakkolwiek zarówno Wnioskodawca jak i jego żona są osobami bezrobotnymi, nie posiadającymi prawa do zasiłku, to jednak z uwagi na młody wiek, możliwości zawodowe oraz zmieniającą się sytuację ekonomiczną na rynku pracy, przyjąć należy, iż sytuacja ta ma charakter przejściowy, a zawarty układ ratalny umożliwi spłatę należności.

W konkluzji organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie trudności nie zostały wywołane nadzwyczajnymi, niezależnymi od woli Wnioskodawcy zdarzeniami losowymi, a zatem nie ma podstaw do przerzucania ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej na ZUS. Podkreślił, iż każdy podmiot gospodarczy powinien brać pod uwagę konieczność realizacji zobowiązań publicznoprawnych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona powtórzyła argumentację zawartą we wniosku z 1 sierpnia 2005 r. dodatkowo wskazując, iż zasadniczym powodem podpisania układu ratalnego było zaniechanie naliczania odsetek od należności głównej z tytułu nieopłaconych składek.

7 czerwca 2006 r. Strona złożyła oświadczenie, iż jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy w Wąbrzeźnie, bez prawa do zasiłku, zaznaczając, iż rodzinę utrzymuje wyłącznie z pracy sezonowej w Niemczech, gdzie przebywa i pracuje cztery miesiące w roku. Niezależnie od tego, na utrzymanie żony i dzieci pożycza pieniądze od rodziny i znajomych. Perspektywy znalezienia zatrudnienia w regionie są bardzo ograniczone.

Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art.138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2005 r., nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, iż decyzją z [...] grudnia 2005 r. ZUS odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 20.250,53 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łączne kwocie 4.951,89 zł, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1.386,52 zł. Wobec złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie możliwości umorzenia przedmiotowych należności, wniosek Strony z 3 lutego 2005 r. należało rozpatrzyć ponownie.

Organ podkreślił, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie stwierdzono wystąpienia w niniejszej sprawie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, a strona nie udowodniła, że sytuacja, w której się znajduje ma charakter wyjątkowy. Podniósł nadto, iż pozostawanie bez pracy jest sytuacją przejściową, mogącą w każdej chwili ulec zmianie, co nie wyklucza potencjalnych możliwości zarobkowania oraz uzyskiwania dochodów, a także spłaty należności. Następnie, opisując sytuację osobistą, rodzinną i finansową Zainteresowanego organ wywiódł, iż nie znajduje się On w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych.

Za organem I instancji powtórzył, iż prowadzenie działalności gospodarczej w nierozerwalny sposób łączy się z ryzykiem, które spoczywa na płatniku i nie może obciążać ZUS. Każdy podmiot gospodarczy winien mieć na względzie ustawowy obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, K. F. wniósł o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wskazał, iż zaległość z ww. tytułu powstała w sposób niezamierzony w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej (produkcja kostki brukowej) w okresie od 14 czerwca 2000 r. do 31 lipca 2004 r.

Skarżący podkreślił, iż o obowiązku podlegania ubezpieczeniom, określonym w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dowiedział się po ponad czterech latach, kiedy wyrejestrował działalność gospodarczą.

Zaznaczył nadto, iż przedmiotowa działalność nie przyniosła zysków, a On sam nie posiada żadnego majątku, który pozwoliłby na realizację zobowiązań.

Ponieważ wnioski o umorzenie należności, składane do ZUS, były załatwiane odmownie, w lutym 2005 r. Skarżący podpisał umowę z ZUS o rozłożeniu na raty należności z tytułu nieopłaconych składek, którą realizował do 22 maja 2006 r. Powodem zerwania układu ratalnego był brak środków finansowych na spłatę kolejnych rat.

Opisując obszernie w dalszej części skargi swoją aktualną sytuację rodzinną i materialną, Skarżący podkreślił, iż wobec negatywnej decyzji Prezesa ZUS z [...] czerwca 2006 r., skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest konieczna i w pełni uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, iż w sprawie dokonano wszechstronnej oceny sytuacji Skarżącego i w sposób obiektywny ustalono brak podstaw do umorzenia należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy też zauważyć, iż na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., doszedł do przekonania o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji oraz - na podstawie art. 135 p.p.s.a. - również decyzji ją poprzedzającej, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu, niezależnie od treści skargi. W ocenie Sądu obie podjęte w sprawie decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek (tj. składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata - art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z kolei w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Natomiast przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Jak wynika z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania należności z tytułu składek wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Od decyzji tych, zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Z kolei zgodnie z dyspozycją art. 83a ust. 1 u.s.u.s., prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie.

Jak z powyższego wynika, w przypadku złożenia przez stronę wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w trybie art. 61 § 1 i § 3 k.p.a., spełniającego wymagania formalne co do formy i treści podania, o których mowa w art. 63 § 1 - 3 k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych w następstwie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z pełnym poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), realizując obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.), wydaje decyzję merytoryczną w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, zgodnie z cyt. powyżej art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. W przypadku wniesienia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., organ odwoławczy, w razie stwierdzenia, że odwołanie jest dopuszczalne i zostało wniesione w terminie, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydaje decyzję na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Na decyzję Prezesa ZUS, jako ostateczną w administracyjnym toku instancji, służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, którą wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia (decyzji) w sprawie (art. 52 § 1 i art. 53 § 1 p.p.s.a).

Pokreślić należy, iż decyzja organu rentowego nie ma powagi rzeczy osądzonej (v. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 marca 2003 r., nr II UK 393/02, M.P.Pr. - wkł. 2004/8/17). Aktualnie obowiązujący przepis art. 83a ust. 1 u.s.u.s zawiera regulację dotyczącą ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania (na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu), jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo lub zobowiązanie. Z brzmienia tego przepisu wynika, iż ponowne ustalenie prawa do świadczeń (lub zobowiązania) może nastąpić nie tylko w przypadku przedłożenia nowych dowodów, lecz także w przypadku ujawnienia okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń. Przy czym nie jest wymagane ujawnienie nowych okoliczności, lecz takich okoliczności, które istniały przed wydaniem decyzji, a nie zostały przez organ rentowy uwzględnione.

Zatem art. 83a ust. 1 przewiduje możliwość wystąpienia przez stronę z kolejnym wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, niezależnie od tego, że kwestia umorzenia odnośnych należności była uprzednio przedmiotem postępowania administracyjnego, w następstwie którego organ rentowy wydał decyzję ostateczną. W takim przypadku treść żądania strony podlega ponownej ocenie ZUS przy uwzględnieniu i wnikliwym rozpatrzeniu, powołanych we wniosku, ewentualnych nowych dowodów i okoliczności, o których mowa w cyt. przepisie. Stwierdzenie przez ZUS podstaw merytorycznych, wynikających z ww. nowych dowodów i okoliczności, w następstwie ich analizy z punktu widzenia przesłanek, określonych w art. 28 u.s.u.s., winno stanowić podstawę wydania decyzji w trybie art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., od której - jak już wyżej wskazano - przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS (art. 84 ust. 4 u.s.u.s.), który jako organ odwoławczy zobligowany jest do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 k.p.a.

Natomiast w sytuacji, gdy w kolejnym wniosku o umorzenie należności nie powołano żadnych nowych dowodów lub okoliczności, o których mowa w art. 83a ust. 1 u.s.u.s., i w konsekwencji nie stwierdzono podstaw do wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., uzasadnione wydaje się podjęcie przez organ rentowy decyzji o umorzeniu postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, wskazać należy, iż podstawę przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi podanie K. F. z 1 sierpnia 2005 r. zatytułowane "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy", w którym Skarżący podnosi: "pragnę ponownie skierować wniosek do ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy wynikającej z decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2005 r. o umorzenie należności określonych w wyżej wymienionej decyzji wraz z naliczonymi odsetkami".

Z akt sprawy wynika, iż decyzją z [...] lutego 2005 r. nr [...], w wyniku rozpatrzenia wniosku z 14 stycznia 2005 r., ZUS odmówił K. F. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres czerwiec - lipiec 2004 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2005 r. nr [...].

W toku niniejszego postępowania wszczętego na wniosek Strony z 1 sierpnia 2005 r. Prezes ZUS wydał decyzję nr [...] z [...] grudnia 2005 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]kwietnia 2005 r. nr [...] oraz, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzję nr [...] z [...] czerwca 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z [...] grudnia 2005 r., czym w sposób istotny naruszył przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 k.p.a.

Kluczowa w tym kontekście pozostaje jednak kwestia treści żądania Strony z 1 sierpnia 2005 r., zwłaszcza, iż jak zaznacza sam organ "w dniu 4 sierpnia 2005 r. (pismo z 1 sierpnia 2005 r.) Pan Frąckowiak złożył kolejny wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek" (k. 19 akt admin.).

Gdyby zatem przyjąć za organem, iż pismo z 1 sierpnia 2005 r. stanowi kolejny wniosek strony złożony do ZUS w myśl art. 83a ust. 1 u.s.u.s., treść żądania Strony winna zostać oceniona pod kątem powołanych we wniosku, ewentualnych nowych dowodów przedłożonych po uprawomocnieniu się decyzji ostatecznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oraz okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji. W następstwie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ pierwszej instancji - ZUS - winien wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Następnie, w przypadku wniesienia przez Stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS w myśl art. 84 ust. 4 u.s.u.s., organ odwoławczy byłby zobligowany do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 k.p.a.

Rozpatrując ponownie sprawę niniejszą Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien w pierwszej kolejności wyjaśnić status i zakres przedmiotowy wniosku K. F. z 1 sierpnia 2005 r. w kontekście postępowania administracyjnego przeprowadzonego w sprawie z wniosku Strony o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy z 14 stycznia 2005 r. oraz decyzji podjętych w tej sprawie przez organ pierwszej i drugiej instancji. Podkreślić przy tym należy, iż "o tym, jaki charakter ma pismo strony, decyduje sama strona. Jeśli charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości, organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Organ ma przy tym, na podstawie art. 9 k.p.a., obowiązek czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielić jej w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wyjaśnienia i wskazówki powinny dotyczyć w szczególności dopuszczalności pisma". (v. wyrok NSA z 17 września 1992 r., III SA 949/92, KPA z orzecznictwem, str. 154, Warszawa 1995).

Ustalenia dotyczące ww. kwestii będą implikować dalsze czynności procesowe organu rentowego wynikające z cyt. powyżej regulacji ustawowych.

Odnosząc się już tylko na marginesie do wzmiankowanej w aktach sprawy treści pisma z 24 czerwca 2005 r. (k. 19 akt admin.), w którym ZUS poinformował Stronę, iż odwołanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od decyzji z 1 kwietnia 2005 r., zostało wniesione po upływie 30-dniowego terminu przewidzianego do jego wniesienia, Sąd zauważa, iż zgodnie z dyspozycją art. 54 § 1 i 2 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu (w sprawie niniejszej - Prezesa ZUS), którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Organ ten przekazuje sprawę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie 30 dni od dnia jej wniesienia. Regulację zmierzającą do dyscyplinowania organów administracji do terminowego wykonania ww. obowiązku zawiera art. 55 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, w razie niezastosowania się do ww. obowiązku, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny. Przedmiotowy obowiązek ciąży na organie także wówczas, gdy skarga do WSA została wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia. Stanowi to jednak przesłankę odrzucenia skargi przez Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., o ile termin do jej wniesienia nie został przywrócony.

Dokonując ponownego rozpatrzenia sprawy niniejszej, mając na względzie treść art. 83 ust. 4 w zw. z art. 123 u.s.u.s., organ winien zważyć, iż w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydają dwa rożne organy, tj. w pierwszej instancji ZUS, w drugiej - Prezes ZUS. Środek zaskarżenia decyzji ZUS w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sprawia bowiem, że w wyniku jego złożenia sprawa trafia do załatwienia przez inny organ. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Podkreślić zatem należy, iż podpisanie decyzji ZUS i decyzji Prezesa ZUS przez tę samą osobę stanowiłoby przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

Sąd zauważa nadto, iż ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy winno zostać przeprowadzone z poszanowaniem art. 10 § 1 k.p.a., który w sposób jednoznaczny, z zastrzeżeniem § 2 tego artykułu, nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom postępowania czynnego udziału w każdym stadium tego postępowania, a przed wydaniem decyzji, umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przyczyny odstąpienia od ww. zasady, organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji (§ 3 art. 10). Zauważyć należy, iż jakkolwiek w niniejszej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek określonych w § 2 art. 10 k.p.a., to jednak w aktach sprawy brak jest pouczenia Strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazane powyżej uchybienia zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z [...] czerwca 2006 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] grudnia 2005 r. stanowią okoliczności przesądzające treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 134 i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.