Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1303/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 48 ust. 4 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 27 poz 268
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
article: art. 120, art. 122, art. 123, art. 180 par. 1, art. 190 par. 1 i 2 art. 191
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (sprawozdawca), Ryszard Pęk, Sędzia NSA, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1408/08 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 września 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2003 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 1200 zł (słownie: jeden tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej K. G. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt

III SA/Gl 1408/08, w którym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., oddalił skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 września 2008 r. Decyzją tą organ odwoławczy utrzymał w mocy orzeczenie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 28 sierpnia 2007 r. określające K. G. zobowiązanie w podatku od towarów i usług za wrzesień 2003 r. w kwocie 22.192 zł.

Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że organy podatkowe, na podstawie § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 27, poz. 268 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem Ministra Finansów", zakwestionowały skarżącej prawo do odliczenia podatku naliczonego, wynikającego z faktur wystawionych przez J. M. P., dokumentujących sprzedaż paliw.

W ocenie organów podatkowych, wymieniony kontrahent był podmiotem nieistniejącym. Organy podatkowe ustaliły bowiem, że mimo, iż M. P. od dnia 14 grudnia 2001 r. do dnia 11 lipca 2005 r. był zarejestrowany w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w R. jako podatnik podatku od towarów i usług, to w rzeczywistości nie był takim podatnikiem. W toku postępowania organy wykazały, na podstawie zebranego materiału dowodowego, że rejestracja M. P. została dokonana w oparciu o nieodpowiadające prawdzie dane takie jak adresy: prowadzenia działalności, zamieszkania oraz przechowywania dokumentów. Organy przyjęły więc, że w świetle powołanego przepisu rozporządzenia Ministra Finansów, wystawione przez tę osobę faktury nie mogły stanowić podstawy do odliczenia podatku naliczonego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na wymienioną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. K. G. wniosła o uchylenie tego orzeczenia. Zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów, jak również art. 92 i art. 217 Konstytucji, z uwagi na zastosowanie w sprawie przepisu rozporządzenia, który był niezgodny ze wskazanymi normami ustawy zasadniczej. Kwestionowała także ustalenia dokonane przez organy podatkowe.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W uzupełniającym skargę piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2010 r. skarżąca podważyła wykładnię § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów, prezentowaną w sprawie przez organy podatkowe. Nie zgodziła się z uznaniem za podmioty nieistniejące podmiotów, które faktycznie istnieją, a jedynie nie dopełniają ciążących na nich obowiązków względem Skarbu Państwa. Zarzuciła również naruszenie art. 180 § 1, art. 190 § 1 i 2, art. 122, art. 123 § 1, art. 120, art. 187 § 1 i 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8 poz. 60 ze zm.), zwanej dalej "Ordynacją podatkową", powołując się przy tym na orzecznictwo sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem nie można Dyrektorowi Izby Skarbowej w K. zarzucić naruszenia przepisów prawa.

Sąd dokonał analizy przepisów prawa materialnego – art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50, ze zm.), zwanej dalej "ustawą o VAT" i § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a oraz par. 34 rozporządzenia Ministra Finansów - mających zastosowanie w sprawie. Podkreślił, że wskazane przepisy rozporządzenia są jasne, a zakres ich jest czytelny. Wystawienie faktury przez podmiot nieistniejący pozbawia podatnika możliwości skorzystania z uprawnienia określonego w art. 19 ust. 1 ustawy o VAT, co oznacza, że nabywca towarów ponosi ryzyko wyboru kontrahenta, od którego towary kupuje, niezależnie od własnej dobrej wiary.

Sąd stwierdził, że organy podatkowe prawidłowo ustaliły, iż wystawca zakwestionowanych faktur – M. P. był podmiotem nieistniejącym. Ocena dowodów, której dokonał w tym zakresie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów. W zawiązku z tym korzystała z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Zarzuty postawione organom podatkowym w tym zakresie w skardze nie były usprawiedliwione, a fakt, że organy podatkowe dokonały na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaleń odmiennych od tych, które prezentowała skarżąca, nie świadczył jeszcze o dowolnej ocenie dowodów.

Sąd podkreślił, że okoliczności dotyczące faktycznego przebiegu transakcji, opisanych w kwestionowanych fakturach zostały przez organy dostatecznie wyjaśnione. Wynikają one z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w sposób wyczerpujący i logiczny, a także właściwe przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, kupujący mógł skorzystać z prawa określonego w art. 19 ust. 1 ustawy o VAT dopiero wówczas, gdy do transakcji faktycznie doszło, a fakturę wystawił podmiot istniejący, który rzeczywiście dokonał sprzedaży towarów wskazanych w fakturze. Sąd podniósł, że tak nie było w analizowanej sprawie.

Sąd nie podzielił też zarzutów o niekonstytucyjności przepisu aktu wykonawczego - § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów.

Na przedstawiony wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. G., działająca za pośrednictwem pełnomocnika – radcy prawnego złożyła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła to orzeczenie w całości, wnosząc o jego o uchylenie w całości, a także o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów według norm przepisanych.

Jako podstawy kasacyjne skarżąca powołała, opierając się na art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie :

1) art. 141 P.p.s.a. poprzez niewskazanie, które z ustaleń stanu faktycznego dokonanych przez organy skarbowe zostały przez Sąd przyjęte, a które nie, bowiem strona nie wie, które ustalenia faktyczne były podstawą rozstrzygnięcia;

2) art. 141 § 4 i art. 135 P.p.s.a. poprzez pominięcie w treści uzasadnienia wyroku zarzutów strony, w szczególności zarzutu naruszenia art. 180 § 1, art. 190 § 1 i 2, art. 122, art. 123 § 1 i art. 120 Ordynacji podatkowej, co stworzyło podstawę do przyjęcia, że kontrola działalności administracji publicznej nie miała miejsca, a prowadzone przez Sąd postępowanie nie odpowiadało przepisom prawa;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 190 § 1 i 2, art. 122, art. 123 § 1 oraz art. 120 Ordynacji podatkowej poprzez nie uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organ podatkowy "przeprowadził dowód z przesłuchania świadków z pominięciem wskazanych przepisów, co ma istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w oparciu o złożone dowody "zastępcze" tj. oświadczenia osób trzecich organy podatkowe i Sąd oceniły charakter transakcji w sprawie;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 180 § 1, art. 190 § 1 i 2, art. 120 Ordynacji podatkowej poprzez nie uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji zastąpienia dowodów z zeznań świadków zeznaniami (wyjaśnieniami) złożonymi na piśmie, przez co prowadzono postępowanie dowodowe i dokonywano ustaleń w oparciu o dowody sprzeczne z prawem;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez nie uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy organ podatkowy i Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego w całości i na podstawie niepełnego materiału dowodowego, pomijając przeprowadzenie istotnego dowodu w sprawie, wyciągnął nielogiczne wnioski objęte domniemaniami.

Strona skarżąca podniosła również, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., zarzut naruszenia § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pojęcie podmiotu nieistniejącego rozciąga się także na podmioty, których istnienie potwierdzają dokumenty urzędowe oraz fakt prowadzenia działalności, a nie dopełniają niektórych obowiązków podatkowych poprzez nieuiszczanie podatku bądź niezłożenie odpowiedniej deklaracji aktualizacyjnej w przypadku zmiany siedziby, a w konsekwencji naruszenie art. 19 ust. 1 ustawy o VAT.

W uzasadnieniu strona podniosła, że organy podatkowe nie przesłuchały, kluczowego w sprawie świadka M. P. W ocenie skarżącej "odnalezienie" wymienionej osoby nie powinno stanowić dla organów większej trudności. Jako dowód wskazała dane podmiotów gospodarczych, w których M. P. był wspólnikiem, bądź piastował stanowisko członka zarządu. Strona podniosła ponadto, że niedopuszczalnym było zastąpienie uregulowanych w Ordynacji podatkowej dowodów osobowych (zeznań świadka) dowodami nienazwanymi czyli pisemnymi oświadczeniami. W takiej sytuacji nie miała możliwości zadawania pytań osobom wypowiadającym się na temat jej kontrahenta oraz jego działalności. W ocenie strony, o wadliwości orzeczenia Sądu pierwszej instancji przesądzały takie okoliczności jak zgłoszenie przez M. P. deklaracji NIP 1, zarejestrowanie się jako podatnika podatku od towarów i usług, wystawianie faktur na rzecz innego podmiotu, kontakt z biurem rachunkowym, które przygotowało deklarację, wystąpienie z wnioskiem o potwierdzenie nadania numeru NIP 5. Skarżąca wskazała również na fakt niepodważenia samych transakcji, które zostały udokumentowane zakwestionowanymi fakturami. Podniosła również, że z jednego z pism, datowanego na dzień 25 stycznia 2005 r., wynikało iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. dokonywał weryfikacji M. P. w oparciu o błędny numer PESEL. Ponadto w ocenie strony istotne znaczenie miał fakt, że cały czas działała w dobrej wierze. W związku z tym nie widzi podstaw by odpowiadać za niezgodne z prawem działania swojego kontrahenta. Skarżąca stwierdziła również, że zastosowana przez organy wykładnia prawa materialnego – wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów rozporządzenia Ministra Finansów jest sprzeczna z art. 2, art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko wyrażone na wcześniejszych etapach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Takich okoliczności w niniejszej sprawie nie stwierdzono.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 P.p.s.a., tj. zarówno na naruszeniu przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Należy podkreślić, że o kolejności rozpoznania postawionych zarzutów decyduje rodzaj naruszenia prawa materialnego. W sytuacji gdy strona zarzuca jego niewłaściwe zastosowanie w pierwszym rzędzie należy rozważyć zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero przesądzenie o prawidłowości ustaleń faktycznych pozwala na ocenę subsumpcji tegoż stanu faktycznego pod przepisy materialnoprawne znajdujące w sprawie zastosowanie (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r. sygn. akt FSK 618/04, ONSAiWSA 2005 nr 6, poz. 120). W sytuacji gdy strona podnosi zarzut naruszenia norm prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię zarzuty te uzyskują pierwszeństwo w rozpoznaniu, gdyż tak jak w sprawie niniejszej określone rozumienie pojęcia "podmiotu nieistniejącego", wynikającego z w § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów, wpływa na kierunek i zakres prowadzonego postępowania dowodowego, a w konsekwencji również na ocenę tego postępowania wyrażoną przez sąd.

Jak wynika z treści skargi kasacyjnej strona podniosła zarzut naruszenia § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię. Podniosła również naruszenie art. 19 ust. 1 ustawy o VAT, nie wskazując w petitum skargi kasacyjnej formy naruszenia tego przepisu. Z uzasadnienia wynika jednak, że skarżąca kwestionuje niezasadne pozbawienie jej prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z zakwestionowanych faktur wystawionych przez M. P., a zatem naruszenia powołanych przepisów ustawy o VAT oraz aktu wykonawczego do tej ustawy dopatruje także w ich niewłaściwym zastosowaniu. W skardze kasacyjnej kwestionuje również prawidłowość kontroli sposobu prowadzenia przez organy postępowania dowodowego i w tym zakresie stawia zarzuty naruszenia prawa procesowego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c, art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 123 § 1 art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 190 § 1 i 2 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej. W podstawach kasacyjnych pojawiają się również zarzuty pod adresem uzasadnienia zaskarżonego wyroku, tj. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi oraz zastrzeżeń wskazanych w piśmie procesowym uzupełniającym tę skargę.

Przechodząc do rozpatrzenia zarzutu błędnej wykładni § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów należy podnieść, że z treści tego przepisu wynika m.in., iż faktury wystawione przez podmiot nieistniejący nie mogą stanowić podstawy do obniżenia kwoty podatku należnego o wynikający z tych faktur podatek naliczony, a także zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Dla rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie miała przyjęta przez organy i zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji, interpretacja zastosowanego w nim pojęcia "podmiot nieistniejący", a dokładnie zakres tego określenia, który rzutował na pozbawienie odbiorcy faktury przysługującego mu prawa do odliczenia. Strona skarżąca, powołując się na wykładnię literalną tego przepisu i odnosząc ją do stanu rozpatrywanej sprawy, sprowadza pojęcie "podmiotu nieistniejącego" wyłącznie do sytuacji gdy osoba fizyczna, która miała być wystawcą faktury, nie istnieje.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taki sposób rozumienia tego przepisu zawęża zakres wyprowadzonej z niego normy prawnej i nie wyczerpuje wszystkich objętych nią przypadków. Nie uwzględnia bowiem wniosków wynikających z wykładni funkcjonalnej i systemowej. Prawo podatnika do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, związanych ze sprzedażą opodatkowaną, wynikające w rozpatrywanym stanie faktycznym z art. 19 ust. 1 ustawy o VAT, dotyczy tylko takich przypadków, gdy obie strony transakcji udokumentowanej fakturą w sposób rzeczywisty, a nie pozorowany prowadzą działalność gospodarczą, objętą tą daniną. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że podstawą do zrealizowania tego uprawnienia jest tylko taka faktura, która jest prawidłowa nie tylko pod względem formalnym, ale także i materialnym. W związku z tym formalna rejestracja osoby fizycznej jako podatnika podatku od towarów i usług nie ma przesądzającego znaczenia dla ustalenia czy mamy do czynienia z podmiotem istniejącym w obrocie gospodarczym, który jest rzeczywiście takim podatnikiem, w szczególności jeśli nastąpiła w oparciu o nieprawdziwe dane, a z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że osoba taka poza rejestracją, nie wywiązuje się z obowiązków podatkowych, stwarzając jedynie pozory, że wykonuje udokumentowane fakturami czynności. Podmiot istniejący na gruncie podatku od towarów i usług to podmiot, który dokonuje rejestracji na podstawie prawdziwych danych, a nie podmiot, który posługuje się fałszywymi danymi, aby wprowadzać do obrotu tzw. puste faktury.

Organy podatkowe, oceniając działania podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym z punktu widzenia ich obowiązków podatkowych, są zobligowane do uwzględniania faktycznych, a nie tylko formalnych, zachowań tych podmiotów. W związku z tym za podmiot nieistniejący w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów o podatku od towarów i usług, należy uznać również podmiot, który jakkolwiek istnieje jako osoba fizyczna, to pozoruje swój udział w obrocie gospodarczym, dokonując rejestracji na podstawie nieprawdziwych danych, nie składając właściwych deklaracji podatkowych, nie wykazując podatku należnego wynikającego z wystawianych faktur oraz w konsekwencji nie płacąc tegoż podatku. W związku z tym za prawidłową fakturę, mogącą stanowić podstawę do późniejszych odliczeń podatku naliczonego, nie można było uznać faktury wystawionej przez podmiot, który faktycznie nie istnieje jako podatnik podatku od towarów i usług. Podmiot nieistniejący, o którym mowa w § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia, to zatem podmiot stwarzający formalne pozory istnienia, który jednak rzeczywiście nie uczestniczy w obrocie gospodarczym.

Należy przy tym podkreślić, że wbrew wywodom zawartym w skardze kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie nie chodziło o sytuację, w której wystawca zakwestionowanych faktur nie wywiązywał się z niektórych obowiązków podatkowych, ale faktycznie działalność opodatkowaną prowadził, lecz o przypadek gdy z całokształtu materiału dowodowego wynika, że celem dopełnienia wymogów rejestracyjnych nie było rzeczywiste prowadzenie takiej działalności, tylko jej pozorowanie. Taki wniosek wynika z niepodważonych skutecznie, o czym będzie dalej mowa, ustaleń faktycznych.

Odpierając natomiast pojawiające się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 2, art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji poprzez przyjęcie wskazanej wyżej wykładni przepisu rozporządzenia Ministra Finansów można wskazać na stanowisko dotyczące istoty podatku od towarów i usług pod rządami ustawy o VAT, zaprezentowane przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 16 czerwca 1998 r. sygn. akt U 9/97 (OTK z 1998 r. nr 4, poz. 51). Trybunał stwierdził, że nabywca może potrącić tylko podatek uiszczony przez zbywcę, a obowiązek uiszczenia podatku nie może być traktowany jako sankcja. Skoro z okoliczności sprawy wynika, że podatek nie mógł zostać uiszczony przez zbywcę, to nabywca nie uzyskuje prawa do jego odliczenia. Tym samym podatek nieuiszczony obciąża nabywcę, co nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu przez niego od zbywcy odszkodowania za poniesioną szkodę. Ryzyko wyboru niewłaściwego, w tym również nieuczciwego, kontrahenta obciąża nabywcę towarów lub usług. Stąd też przyjmujący fakturę w dobrej czy złej wierze od zbywcy, który nie opłacił podatku od towarów i usług, nie może liczyć na obniżenie podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Strona w niniejszej sprawie wskazuje na swoją dobrą wiarę jednakże podkreślić należy, że ochrona dobrej wiary wymaga podstawy ustawowej, a takiej podstawy w ustawie o VAT brak. Nadto, skoro Trybunał Konstytucyjny uznał w powołanym wyżej orzeczeniu, że obciążenie nabywcy towaru za zachowania zbywcy, na które nabywca nie mógł mieć wpływu, nie było niezgodne z zasadami konstytucyjnymi, to Naczelny Sąd Administracyjny również nie widzi podstaw do kwestionowania zgodności regulacji zastosowanych w niniejszej sprawie z Konstytucją.

W związku z powyższym zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię wymienionego wyżej przepisu rozporządzenia Ministra Finansów, dokonaną w zaskarżonym wyroku, należało uznać za nieusprawiedliwiony.

Przechodząc do oceny zarzutów dotyczących naruszenia w zaskarżonym wyroku przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 123, art. 180 § 1 art. 190 § 1 i 2 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej należy stwierdzić, że sprowadzają się one do zarzutu dokonania wadliwej kontroli przeprowadzonego przez organy podatkowe postępowania dowodowego. Skarżąca skoncentrowała się w głównej mierze na pominięciu w toku postępowania przeprowadzenia dowodu z zeznań w charakterze świadka M. P. i przeprowadzeniu ustaleń dotyczących podatkowego statusu tej osoby na podstawie dowodów, jak je określiła "zastępczych", takich jak oświadczenia osób trzecich. Jej uwadze uszło jednak, że sama, mimo iż dysponowała takim prawem, nie zgłosiła w tym zakresie stosownego wniosku dowodowego. Z akt sprawy wynika przy tym, że strona miała możliwość zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz zgłoszenia stosownych wniosków dowodowych. Jednakże przesłuchanie M. P. uznała za istotne dla sprawy dopiero w piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2010 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Odpowiadając na zarzuty strony, dotyczące zaakceptowania w zaskarżonym wyroku wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, trzeba zauważyć, że stosownie do art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy ma obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z przepisów tych wynika, że to organ, odpowiadając za ostateczny wynik postępowania, decyduje o tym, które działania w zakresie gromadzenia materiału dowodowego są niezbędne, aby ustalić stan faktyczny i załatwić sprawę. Zgodnie natomiast z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z przepisu tego, tak jak i z art. 190 Ordynacji podatkowej, także wskazanego jako podstawa kasacyjna, nie wynika, aby zeznanie świadka, którym miałaby być osoba unikająca kontaktu z organami, poprzez podawanie nieprawdziwych danych, miało mieć większą wartość dowodową od urzędowych informacji uzyskanych od innych organów, notatek służbowych sporządzanych przez ich pracowników oraz oświadczeń i wyjaśnień osób posiadających wiedzę na temat okoliczności istotnych dla ustalenia czy kontrahent skarżącej, który wystawił zakwestionowane faktury, był podmiotem rzeczywiście istniejącym w obrocie gospodarczym. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie składał się, wbrew temu co twierdzi strona, ani z dowodów sprzecznych z prawem, ani też z dowodów zastępczych. Ponadto, co szczegółowo przeanalizował w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji, ocena tego materiału dowodowego odpowiadała wymogom wynikającym z art. 191 Ordynacji podatkowej i prowadziła do logicznych, spójnych i zgodnych z doświadczeniem życiowym ustaleń.

Z tych ustaleń wynikało, że każdy z adresów w dokumentach składanych do organów przez M. P. nie odpowiadał rzeczywistości. Nieprawdziwe dane dotyczyły zarówno adresu miejsca (miejsc) prowadzenia działalności, jak i adresu zamieszkiwania tej osoby, a także adresu miejsca przechowywania dokumentacji podatkowej. Również informacje uzyskane od osób, które miały kontakt z M. P. w związku z jego rzekomą działalnością gospodarczą (administratora budynku, w którym wynajmował pomieszczenie na działalność biurową, właścicielki biura rachunkowego, członków rodziny) oraz organów, na terenie których taka działalność miała być prowadzona, prowadziły do jednoznacznego wniosku, że M. P. jako podmiot o cechach wskazanych w złożonych do organów podatkowych dokumentach rejestracyjnych nie istnieje. Podkreślenia wymaga przy tym, że strona w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych nie odniosła się do materiału dowodowego, z którego wynika, że jej kontrahent nie prowadził rzeczywistej działalności gospodarczej, co było podstawą do uznania, że sporne faktury zostały wystawione przez podmiot nieistniejący. Nie zostało też w jakikolwiek sposób podważone to, że M. P. nie dopełniał szeregu obowiązków związanych z rzekomo prowadzoną działalnością w zakresie opodatkowania podatkiem od towarów i usług – nie tylko to, że nie uiszczał podatku należnego, ale również m.in. to, że nie składał deklaracji VAT. Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do konstatacji, że w istocie strona nie polemizuje z ustaleniami prowadzącymi do wniosku, iż jej kontrahent został uznany za podmiot nieistniejący w świetle definicji zaprezentowanej we wcześniejszych rozważaniach.

Reasumując, wskazane wyżej w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące wadliwej kontroli w zaskarżonym wyroku prawidłowości przeprowadzonego przez organy podatkowe postępowania dowodowego nie są usprawiedliwione.

W związku z ustalonym stanem faktycznym nie jest zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 19 ust. 1 ustawy o VAT. Odnosząc się do argumentacji strony przytoczonej w zakresie wskazanego zarzutu należy przede wszystkim stwierdzić, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje podkreślana przez autora skargi kasacyjnej okoliczność zarejestrowania wystawcy faktur jako podatnika podatku od towarów i usług. Powodem odmowy uwzględnienia prawa skarżącej do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez M. P. nie był fakt niezarejestrowania tego podmiotu dla celów podatku od towarów i usług, lecz to, że na gruncie podatku od towarów i usług mógł być on uznany za podmiot nieistniejący. Ta okoliczność stanowiła odrębną (od niezarejestrowania dostawcy jako podatnika tego podatku) podstawę uniemożliwiającą odliczenie podatku naliczonego. Skoro strona skutecznie nie podważyła toku rozumowania organów oraz Sądu pierwszej instancji, co do nieistnienia w rzeczywistym obrocie gospodarczym podmiotu, który formalnie wystawił sporną fakturę – nie można uznać, wbrew ustalonemu stanowi faktycznemu, że faktura pochodzi od podmiotu istniejącego, co mogłoby skutkować prawem do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z kwestionowanej faktury VAT.

Zauważyć należy również, że przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacja nie nawiązuje w istocie do przyczyn odmowy prawa do odliczenia podatku naliczonego (tj. wystawienia faktury przez podmiot nieistniejący) i stanowiska zajętego w tym zakresie w zaskarżonym orzeczeniu, lecz ma w znacznej części charakter niezwiązanych z meritum sporu rozważań, nieprzystających do okoliczności sprawy. Strona kładzie bowiem nacisk na kwestię dobrej wiary nie wskazując, z jakich przepisów obowiązujących w okresie, którego dotyczy sprawa, miałoby wynikać znaczenie dobrej wiary podatnika dla realizacji prawa do odliczenia podatku naliczonego. Przepisem takim nie był art. 19 ust. 1 ustawy o VAT, tak więc argumentacja prezentowana w tym zakresie nie może zostać uwzględniona.

Przechodząc do analizy zarzutów skierowanych pod adresem sporządzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadnienia należy stwierdzić, że kwestia posłużenia się przez organ podatkowy niewłaściwym numerem PESEL kontrahenta skarżącej została przez Sąd pierwszej instancji pominięta. Sąd nie odniósł się również do poszczególnych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej wymienionych w piśmie procesowym strony, stwierdzając jedynie, że Dyrektorowi Izby Skarbowej w K. nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa i dokonując szczegółowej kontroli zastosowania art. 191 Ordynacji podatkowej. Jednakże te uchybienia art. 141 § 4 P.p.s.a. w sposobie sporządzenia uzasadnienia nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Jak wynika bowiem z akt sprawy, organ pierwszej instancji był świadomy, że wątpliwości związane z numerem PESEL M. P. wynikały z awarii systemu komputerowego, o czym informację powziął na podstawie pisma Urzędu Miasta K. z dnia 5 października 2004 r. W toku postępowania organ posługiwał się jednak prawidłowym numerem PESEL kontrahenta skarżącej i jedynie ustalenia dokonane w oparciu o prawidłowy numer PESEL znalazły swoje odzwierciedlenie w treści wydanej decyzji.

Z tych względów skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 184 P.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 1 tej ustawy w związku z § 6 pkt 5 i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).