Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1719/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 79a § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] września 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. S. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, 6 sierpnia 2021 r. A. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem C. C., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2003 r., nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na stałe. W orzeczeniu tym stwierdzono, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od stycznia 1998 r.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że C. C. pozostaje w związku małżeńskim z J. C. Na podstawie oświadczenia małżonka ustalono, że J. C. nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem, ze względu na swój zły stan zdrowia. Ponadto J. C. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na stałe. W orzeczeniu stwierdzono, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 stycznia 2020 r. Jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad C. C. i faktycznie ją sprawuje jest jego córka A. S., która nie podejmuje zatrudnienia, sprawuje opiekę nad ojcem całodobowo. C. C. przeszedł wylew, kontakt z nim jest utrudniony, wymaga pomocy w codziennych czynnościach, m.in. sprzątanie, gotowanie, wymaga również pomocy w czynnościach higienicznych i pielęgnacyjnych.

W trakcie wywiadu środowiskowego stwierdzono, że opieka ze strony córki A. S. jest niezbędna i sprawowana jest prawidłowo. Skarżąca pomaga ojcu m.in. w codziennych czynnościach pielęgnacyjnych, kąpieli, ubieraniu, podawaniu leków i robieniu zakupów.

Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 21 lit. e, art. 17 ust. 1b ustawy listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.) stwierdził, że A. S. spełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pomiędzy ubiegającym się o świadczenie, a osobą wymagającą opieki istnieje stosunek alimentacyjny (pokrewieństwo w pierwszym stopniu), a także osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku.

Zdaniem Burmistrza, nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność C. C. powstała w styczniu 1998 r., tj. w wieku 54 lat. Ponadto C. C. pozostaje w związku małżeńskim. J. C. jest osobą która nie jest w stanie zapewnić mężowi odpowiedniej opieki, ponieważ sama jest chora i wymaga opieki. Córka C. C. jest jedyną osobą, która może zapewnić właściwą opiekę niepełnosprawnemu ojcu.

W ocenie organu I instancji zasadnym wydaje się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak literalne brzmienie art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazuje na istnienie negatywnych przesłanek przesądzając w opinii organu I instancji o braku uprawnienia do jego przyznania.

Od powyższej decyzji A. S. złożyła odwołanie, w którym wskazała, że decyzja Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] jest dla niej krzywdząca i niezgodna z obowiązującym prawem. Podniosła, że w związku z chorobą jej ojca nie może podjąć zatrudnienia, ponieważ wymaga on całodobowej opieki, gdyż bez jej pomocy nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku.

A. S. zarzuciła, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, w którym TK uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną. Konsekwencją w/w wyroku jest fakt, że strona może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. S., działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Na wstępie Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r.

Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdził, że stanowisko zaprezentowane przez organ I instancji wskazujące, że jedną z przeszkód do przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego jest moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki jest wadliwe i wynika z braku uwzględnienia treści wyroku TK z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Organ II instancji przypomniał, że TK w wyroku uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wyrok wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 23 października 2014 r. Wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, a jedynie wskazał na konieczność zmian ustawodawczych. Jednakże w razie braku reakcji ustawodawcy należy odkodować podstawę prawną rozpoznania sprawy z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Takie działanie znajduje oparcie w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają więc obowiązek orzekać na podstawie przepisów u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Kolegium podkreśliło, że konsekwencją orzeczenia TK jest to, że strona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. SKO uznało, że w niniejszej sprawie moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie jest przeszkodą do przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie nie można przyznać skarżącej wnioskowanego wsparcia, ze względu na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w małżeństwie z osobą o stanie zdrowia niekwalifikującym się do uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza co do zasady możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innego krewnego (dziecka, wnuka).

SKO podkreśliło również, że na tle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze. Pierwsza z nich dopuszcza sytuacje, gdy wbrew literalnemu brzmieniu powołanego wyżej przepisu, możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, mimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w najnowszym orzecznictwie NSA przeważa odmienna linia orzecznicza, zgodnie z którą pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.

Rozpatrując niniejszą sprawę Kolegium wskazało, że przychyla się do drugiego z wyżej przedstawionych stanowisk. Za jego słusznością przemawiają wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie nie są skuteczne argumenty, stwierdzające, że żona osoby wymagającej opieki, ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie decydującą okolicznością jest niekwestionowany fakt, że J. C. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub innym, równoważnym orzeczeniem lekarskim, a jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy podkreślił, że dopiero uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczenia z nim równoważnego) spowoduje, że w sprawie nie będzie zachodzić negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w razie spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek możliwe będzie przyznanie A. S. świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie odrębnego wniosku.

Końcowo SKO wskazało, że skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jej ojciec C. C. pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

A. S. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego K. N. wniosła skargę na w/w decyzję Kolegium z [...] października 2021 r. nr [...], w której zwróciła się o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...]; o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik skarżącej zarzucił:

1. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

­ art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada żonę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do tego świadczenia i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia, czy wymieniona osoba (żona) może sprawować opiekę nad mężem - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

­ art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec ojca;

­ art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i niewłaściwe przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej sprawującej opiekę, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wskazał, że stanowisko Kolegium jest zdaniem skarżącej prawidłowe, jedynie w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku wskazania daty powstania niepełnosprawności. Pełnomocnik A. S. wskazał, że niejednokrotnie w trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego, skarżąca zwracała uwagę, że jej matka nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, gdyż jest w podeszłym wieku - podobnie jak jej mąż ma 77 lat. J. C. cierpi na liczne, przewlekłe schorzenia, które utrudniają jej codzienną egzystencję, a ponadto uniemożliwiają właściwą opiekę nad mężem. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że C. C. jest po wylewie, jako osoba częściowo sparaliżowana [...] wymaga pomocy przy czynnościach życia codziennego, tj. robieniu zakupów, podawaniu leków, ubieraniu, rozbieraniu, pomocy przy czynnościach fizjologicznych i higienicznych, jak chociażby doprowadzenie do toalety, czy kąpiel. Wiąże się z tym konieczność dźwigania i przenoszenia schorowanego mężczyzny. J. C. od wielu lat ma problemy m.in. z biodrem i kolanem. Ze względu na haluksy ma trudności z chodzeniem, boryka się również ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa. Sama wymaga opieki córki A. S., która całodobowo zajmuję się jej mężem, a swoim ojcem C. C.

Pełnomocnik skarżącej powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 15 lipca 2021 r., sygn. II SA/Rz 526/21; wyrok NSA z 10 listopada 2015 r., sygn. I OSK 910/15, z których wynika, że wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemaniu braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, że w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarga okazała się zasadna.

Na podstawie ustaleń faktycznych, poczynionych m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego oraz przedstawionych przez Skarżącą dokumentów organ I instancji stwierdził, że opieka Skarżącej nad jej ojcem ma charakter niezbędny z uwagi na zakres czynności opiekuńczych, jakich ww. podopieczny wymaga w związku ze skutkami wylewu a w konsekwencji i niedowładu prawostronnego. Organ I instancji stwierdził również, że J. C. nie zapewni mężowi odpowiedniej opieki, ponieważ sama jest chora. Nie jest kwestionowane, że żona C. C. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji zawierając ocenę co do zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, gdyż jest jedyną osobą zapewaniającą ojcu stałą opiekę stwierdził równocześnie, że uwzględnienie wniosku Skarżącej jest niemożliwe z uwagi na literalne brzmienie art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. u.ś.r.

Kolegium prawidłowo uznało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmownego rozstrzygnięcia z przyczyn prawidłowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Jednakże Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia ta w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości i powinna zostać uwzględniona zarówno przez organ odwoławczy, jak i organ I instancji.

Sąd nie zaaprobował natomiast przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanowiska co do zaistnienia negatywnej przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy w niniejszej sprawie uznały, że należy oprzeć się jedynie na wynikach literalnej wykładni ww. przepisu, bez uwzględnienia rezultatów, wynikających z wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu.

Sąd rozpoznający sprawę przychyla się do wyrażonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i sądów administracyjnych stanowiska – odnośnie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć (tak NSA w wyroku z 25 stycznia 2021r., I OSK 2103/20). Na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09; z dnia 18 listopada 2015r. sygn. akt I OSK 1200/14.

Uwzględniając zatem rezultaty wykładni systemowej i funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy podkreślić, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej w sytuacji gdy żyje jego małżonek jest możliwe po wykazaniu przez stronę ubiegającą się o takie świadczenie, że małżonek z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że małżonka osoby niepełnosprawnej na dzień wydania zaskarżonej decyzji miała 77 lat, podczas gdy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie zrównują osoby, które ukończyły 75 lat z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Ustawodawca przewidział w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Zasiłek pielęgnacyjny w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością uprawnionego do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), jedną z cech kwalifikujących osobę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż małżonek niepełnosprawnego. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza w myśl art. 4 ust. 4 ww. ustawy, naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jednocześnie cechą charakteryzującą osoby wymagające opieki od swych najbliższych w rozumieniu art. 17 ust. 1 ww. ustawy.

Zatem ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Ustawodawca ma świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku.

Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemania braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (...).

Powyższe unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, iż w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek powyżej 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności (tak wyrok WSA w Rzeszowie z 12 października 2021 r., II SA/Rz 837/21, LEX nr 3269222, por również wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolna jest sprawować jego żona a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak już wskazano, z akt administracyjnych wynika, że zarówno osoba wymagająca opieki, C. C., jak i jego małżonka – J. C. w chwili wydawania decyzji przez SKO skończyli 77 lat a zatem w świetle art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. są uprawnieni do zasiłku pielęgnacyjnego. Z oświadczenia samej J. C. oraz zaświadczenia lekarskiego dołączonego do skargi wynika, że nie jest w stanie ze względu na stan zdrowotny opiekować się małżonkiem. Ojciec Skarżącej jest w wyniku przebytego wylewu ma [...]. Zatem przy ocenie co do obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez J. C. nad niepełnosprawnym małżonkiem należy wziąć pod uwagę nie tylko ich wiek, ale również zakres czynności pielęgnacyjnych, jakich wymaga ojciec Skarżącej. Należy uwzględnić, że z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika fakt sprawowania opieki przez Skarżącą nad ojcem, jak również, że opieka ta ma charakter niezbędny. Jak wskazano, ojciec Skarżącej wymaga całodobowej opieki w codziennym funkcjonowaniu i z trudem porusza się przy pomocy kul łokciowych. Z kolei matka Skarżącej nie jest w stanie zapewnić mężowi opieki z powodu przewlekłych schorzeń (również jest osobą niepełnosprawną – jednakże w stopniu umiarkowanym).

W związku z powyższym w ocenie Sądu rozstrzygnięcie niniejszej sprawy należało uzależnić od zweryfikowania, czy przedmiotową opiekę obiektywnie zdolna jest sprawować małżonka osoby niepełnosprawnej, mając na uwadze przytoczone powyżej okoliczności. Możliwość badania tej kwestii odrzuca Kolegium. Jednakże wykładnia systemowa przytoczonych wyżej przepisów u.ś.r. pozwalała organom zwrócić uwagę na podeszły wiek małżonki, a także na związany z tym stan zdrowotny w celu ustalenia zdolności do sprawowania opieki nad matką Skarżącej. Tymczasem poprzestano na wynikach wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pomijając przepisy nakazujące domniemywać brak wystarczających możliwości do samodzielnej egzystencji osoby, która ukończyła 75 rok życia i nie jest w pełni sił zdrowotnych.

Uznając, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 79a § 1, art. 80 K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] września 2021r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Sąd tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zasądził kwotę w wysokości 480 zł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265 z późn. zm.).