Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3328/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 2 pkt 2, art. 190. art. 271 pkt 2, art. 277
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant starszy asystent sędziego A. S. po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. spółka jawna i Z. spółka jawna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 2070/17 w sprawie ze skargi S. M. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10 w sprawie ze skargi Z. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2070/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. M. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10 w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego - 1. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10; 2. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z [...] maja 2010 r. nr [...]; 3. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10 oddalił skargę Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] maja 2010 r. nr [...] odmawiającą przyznania następcom prawnym byłych współwłaścicieli ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. S., ozn. nr hip [...] lit. M o pow. 1673 m2, stanowiącego obecnie część działek nr [...] i nr [...] z obrębu [...]. Jedną ze stron ww. postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego był S. M. (ojciec) reprezentowany przez przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu, ustanowionego postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt I Co 764/01.

Powyższy wyrok stał się prawomocny z dniem 30 czerwca 2011 r.

S. M. (dalej jako skarżący) - syn S. i M. M., pismem z 13 kwietnia 2015 r. (data nadania 16 kwietnia 2015 r.) wystąpił ze skargą o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10. Jako podstawę prawną wznowienia podał art. 271 pkt 2 w związku z art. 25 § 1, art. 26 § 1 i art. 33 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ówcześnie t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., obecnie t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), wskazując na brak zdolności sądowej i procesowej swojego ojca - S. M., jak również na brak należytej reprezentacji i pozbawienie skarżącego możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że jego ojciec - S. M. zmarł w dniu [...] marca 1989 r., a spadek po nim nabył skarżący i jego matka - M. M.. Z kolei M. M. zmarła w dniu [...] czerwca 2000 r., a spadek po niej nabył w całości skarżący. Nieuzasadnione było zatem ustanowienie w dniu 19 kwietnia 2001 r. przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu S. M. (ojca), bowiem przedstawiciel taki może być ustanowiony jedynie dla osoby żyjącej. Wskutek powyższego, skarżący nie brał udziału w postępowaniu. Skarżący wyjaśnił również, że o fakcie wydania wyroku dowiedział się w dniu 10 kwietnia 2015 r., tj. w dacie zapoznawania się z aktami postępowania w sprawie o sygn. akt I OSK 1554/14, toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co nastąpiło wskutek uzyskania informacji datowanej na dzień 18 marca 2015 r. z Urzędu W. opisującej przebieg postępowania w sprawie przedmiotowej nieruchomości. W ocenie skarżącego powyższe naruszenie przepisów postępowania skutkuje koniecznością jego wznowienia i uchylenia orzeczenia zapadłego w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2248/10 oraz uchyleniem decyzji administracyjnych, wobec przeprowadzenia postępowania w warunkach nieważności. Wnioskodawca poparł również stanowisko wyrażone w skardze Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r.

Na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 r. Sąd dopuścił dowód z przedłożonego przez skarżącego postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] maja 2015 r. sygn. akt [...], którym (po rozpoznaniu wniosku W. o ustanowienie kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu S. M., M. B. i E. H.), uchylono postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...] w części dotyczącej S. M. i odrzucono wniosek o ustanowienie kuratora dla tej osoby.

Skarżący na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 r. wyjaśnił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. do dnia dzisiejszego nie wydało postanowienia o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją z [...] września 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 629/15 oddalił skargę S. M. (syna) o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10 uznając, że w toku tego postępowania nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2877/15, na skutek skargi kasacyjnej S. M. (syna), uchylił zaskarżony wyrok z 13 lipca 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zdaniem NSA, uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że prowadzenie postępowania z udziałem błędnie ustanowionego kuratora dla S. M. (ojca) nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania, skutkowało naruszeniem art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 25 § 1 P.p.s.a, art. 26 § 1 P.p.s.a, art. 271 pkt 2 P.p.s.a.

Uczestnicy postępowania Z. sp.j. i Z. sp.j. w piśmie procesowym z 18 stycznia 2018 r. wnieśli o zawieszenie postępowania sądowego do czasu: przeprowadzenia przez sąd niezbędnych czynności w celu ustalenia, czy E. H. i M. B. żyją, a w przypadku ustalenia że ww. osoby nie żyją - do czasu ustalenia ich następców prawnych w celu zapewnienia im udziału w niniejszym postępowaniu, albo do czasu powołania dla nich kuratora do doręczeń na podstawie art. 78 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze wniesiono o przeprowadzenie przez Sąd uzupełniających dowodów z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w celu ustalenia ww. okoliczności.

Na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie:

- dopuścił dowód z akt sprawy o sygn. [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W.;

- odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, a następnie

- wznowił postępowanie sądowe w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę o wznowienie. Sąd I instancji uznał, że skarżący wystąpił o wznowienie postępowania z zachowaniem wynikającego z art. 277 P.p.s.a. trzymiesięcznego terminu. Termin ten rozpoczął bowiem bieg w dniu, w którym wnioskodawca dowiedział się o wyroku z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10, co miało miejsce z dniem zapoznania się przez jego pełnomocnika z aktami postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 1554/14, to jest w dniu 10 kwietnia 2015 r. Skarga o wznowienie została natomiast złożona w dniu 16 kwietnia 2015 r. W ocenie Sądu I instancji, gdyby nawet przyjąć, że wnioskodawca dowiedział się o wydanym wyroku z pisma Urzędu W. z 18 marca 2015 r., to również należałoby uznać, że skarga o wznowienie postępowania wniesiona została w terminie. Zdaniem Sądu I instancji, rozpoznawana skarga o wznowienie postępowania spełnia również wymogi formalne wynikające z art. 279 P.p.s.a. oraz opiera się na ustawowej przesłance wznowienia, bowiem przywołuje art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Dokonując oceny, czy w sprawie niniejszej wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 P.p.s.a., Sąd I instancji miał na względzie ocenę prawną przedstawioną w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2877/15. W ww. wyroku sąd kasacyjny zauważył, że zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Brak zdolności sądowej danego podmiotu, w zależności od momentu jego ujawnienia, powoduje odrzucenie skargi lub wniosku (art. 58 § 1 pkt 5, także w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a.), zawieszenie postępowania (art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a.) lub też stanowi przesłankę jego wznowienia (art. 271 pkt 2 P.p.s.a.). Skoro S. M. (ojciec) nie żył jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10, to znaczy, że w postępowaniu tym nie miał zdolności sądowej. Uchybienia polegającego na braku zdolności sądowej strony nie sanuje przy tym okoliczność, że zmarły zastępowany był przez kuratora. Brzmienie art. 271 pkt 2 P.p.s.a., podobnie jak art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Są to, niezależnie od ewentualnego ustanowienia kuratora, przesłanki – odpowiednio: wznowienia postępowania sądowego lub nieważności postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji nie miał wątpliwości co do tego, że w poddanym analizie przypadku zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Jest bowiem bezspornym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kierował korespondencję do kuratora nieznanego z miejsca pobytu S. M. (ojca), który faktycznie nie żył od [...] marca 1989 r., a zatem nie posiadał zdolności sądowej. Tym samym należy uznać, że postępowanie o sygn. akt I SA/Wa 2248/10 zakończone prawomocnym wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. dotknięte było nieważnością.

W tym stanie rzeczy Sąd I instancji wznowił powyższe postępowanie, a następnie wyrokiem z 20 lutego 2018 r. uchylił wydany w jego trakcie wyrok oraz ponownie rozpoznał sprawę ze skargi Z. Z. uznając, że jest ona zasadna, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Uzasadniając orzeczenie w zakresie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z [...] maja 2010 r., Sąd I instancji wskazał, że obarczone są one wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, tj. w sytuacji gdy zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej jako k.p.a.), dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie organy prowadziły bowiem postępowanie czyniąc - poprzez doręczenie decyzji ustanowionemu przez sąd powszechny kuratorowi dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, którego kuratela wygasła z dniem śmierci S. M. (ojca) - jego stroną osobę nieżyjącą w dacie wydania przez nie decyzji z [...] września 2010 r. oraz [...] maja 2010 r. Zdaniem Sądu I instancji, nie ma przy tym znaczenia, czy organ nadzoru prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu. Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli uczestnicy postępowania Z. sp.j. i Z. sp.j. zaskarżając go w całości. Orzeczeniu Sądu I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 276 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym sformułowaniu uzasadnienia skarżonego wyroku poprzez:

a) brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie uznania, że S. M. (syn) był legitymowany do wniesienia skargi, mimo że zgodnie z wiążącą w niniejszej sprawie wykładnią zawartą w wyroku NSA, jedyną dopuszczalną przesłanką wznowienia postępowania był brak zdolności sądowej S. M. (ojca), a nie pozbawienie S. M. (syna) możliwości obrony jego praw,

b) niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie uznania, że skarga została wniesiona przez S. M. (syna) z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 277 P.p.s.a.;

c) brak jakiegokolwiek odniesienia się przez WSA w Warszawie do kwestii nieważności postępowania, podniesionej przez Z. i Z. w piśmie z dnia 16 lutego 2018 r., a także podczas rozprawy i w załączniku do protokołu rozprawy;

wskutek czego odtworzenie rozumowania WSA w Warszawie w tym zakresie jest niemożliwe, co uniemożliwia również kontrolę instancyjną wyroku przez NSA i stanowi samoistną przesłankę uchylenia skarżonego wyroku;

2) art. 282 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz w związku z art. 12, art. 25 § 1 i art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stosowanymi odpowiednio na mocy art. 276 P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. wydanie wyroku stwierdzającego nieważność decyzji SKO i decyzji odmownej, mimo że wydanie wyroku było niedopuszczalne, bowiem według powszechnej wiedzy i zasad doświadczenia życiowego uczestnicy postępowania M. B. oraz E. H. - jako osoby w wieku co najmniej 100 lat - powinny były być traktowane jako nieżyjące (pozbawione zdolności sądowej), co stanowiło przeszkodę dla kontynuowania postępowania i obligowało WSA w Warszawie do zawieszenia postępowania do czasu ustalenia następców prawnych tych osób. Brak zawieszenia postępowania, jego kontynuowanie i zakończenie wyrokiem oznacza, że wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a.);

3) art. 282 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz w związku z art. 12 i art. 78 P.p.s.a., stosowanymi odpowiednio na mocy art. 276 P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. wydanie wyroku stwierdzającego nieważność decyzji SKO i decyzji odmownej, mimo że wydanie wyroku było niedopuszczalne, bowiem uczestnicy postępowania M. B. oraz E. H. - przy czysto hipotetycznym założeniu, że żyją - byli nienależycie reprezentowani przez przedstawiciela, P. G., który został ustanowiony przedstawicielem w trybie art. 34 § 1 K.p.a. na potrzeby postępowania administracyjnego zakończonego w 2001 roku, wskutek czego nie był uprawniony do reprezentacji wskazanych uczestników postępowania w jakimkolwiek dalszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a w szczególności w postępowaniu w trybie wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Stanowiło to przeszkodę dla kontynuowania postępowania i obligowało WSA w Warszawie do zawieszenia postępowania do czasu ustanowienia kuratora dla obu tych uczestników postępowania w trybie art. 78 P.p.s.a. Brak zawieszenia postępowania, jego kontynuowanie i zakończenie wyrokiem oznacza, że wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 i pkt 5 P.p.s.a.);

4) art. 282 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz w związku z art. 50 § 1, art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., art. 151 oraz art. 190 P.p.s.a., stosowanymi odpowiednio na podstawie art. 276 P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. uwzględnienie skargi i wydanie wyroku stwierdzającego nieważność decyzji SKO i decyzji odmownej, mimo że zgodnie z wiążącą w niniejszej sprawie wykładnią zawartą w wyroku NSA jedyną przesłanką wznowienia postępowania zakończonego wydaniem wyroku uchylonego był brak zdolności sądowej S. M. (ojca), a nie pozbawienie S. M. (syna) możliwości obrony jego praw. W konsekwencji S. M. (syn), który nie brał udziału w postępowaniu zakończonym wyrokiem uchylonym, w sposób oczywisty nie ma legitymacji do wniesienia skargi, która tym samym podlegała odrzuceniu (odpowiednio stosowany art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.), względnie oddaleniu (stosowany odpowiednio art. 151 P.p.s.a.). Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do uwzględnienia skargi pomimo, że powinna ona zostać odrzucona, względnie oddalona;

5) art. 277 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nietrafnym przyjęciu, że jeżeli podstawą wznowienia jest brak zdolności sądowej strony spowodowany jej śmiercią, która nastąpiła przed wydaniem wyroku, termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania rozpoczyna bieg od dnia, w którym następca prawny zmarłej strony dowiedział się o wyroku. Tymczasem prawidłowa wykładnia - zgodna z literalnym brzmieniem przepisu - nakazuje przyjąć, że w takim przypadku termin na wniesienie skargi rozpoczyna bieg od momentu, w którym strona dowiedziała się o zaistnieniu przesłanki wznowienia (względnie - jak postulują niektórzy przedstawiciele doktryny - od chwili uprawomocnienia się wyroku). W konsekwencji, jeżeli przed wydaniem wyroku miała miejsce śmierć strony, o której dowiedział się jej następca prawny, skarga o wznowienie postępowania oparta wyłącznie o tę przesłankę jest zawsze niedopuszczalna, gdyż z zasady jest spóźniona (a opierając się na stanowisku niektórych przedstawicieli doktryny: Skarga w niniejszej sprawie byłaby spóźniona jako wniesiona później niż 3 miesiące od uprawomocnienia się wyroku). Błędna wykładnia art. 277 P.p.s.a. miała istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziła do błędnego uznania, że skarga została wniesiona z zachowaniem terminu, podczas gdy w sposób oczywisty została wniesiona po terminie i powinna była zostać odrzucona na zasadzie art. 280 § 1 P.p.s.a. bądź art. 281 P.p.s.a.;

6) art. 281 oraz art. 282 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz w związku z art. 277 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu skargi za dopuszczalną i wniesioną z zachowaniem terminu, a w konsekwencji jej uwzględnienie i wydanie wyroku, podczas gdy w rzeczywistości skarga, której jedyną zasadną podstawą wznowienia była śmierć S. M. (ojca), została wniesiona po terminie wskazanym w art. 277 P.p.s.a., bowiem jako oparta wyłącznie o tę przesłankę wznowienia, która wystąpiła przed wydaniem wyroku uchylonego, była per se wniesiona z przekroczeniem terminu. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do uwzględnienia skargi, podczas gdy w sposób oczywisty została wniesiona po terminie i powinna była zostać odrzucona na zasadzie art. 280 § 1 P.p.s.a. bądź art. 281 P.p.s.a.

W oparciu o powyższe skarżące kasacyjnie Spółki wniosły o uchylenie wyroku w całości i odrzucenie skargi jako wniesionej przez podmiot nieposiadający legitymacji do jej wniesienia,

a w razie przyjęcia, że skarga wniesiona przez podmiot nieposiadający legitymacji czynnej podlega oddaleniu, - o uchylenie wyroku w całości oraz - po uznaniu sprawy za dostatecznie wyjaśnioną - rozpoznanie i oddalenie skargi w całości jako wniesionej przez podmiot nieposiadający legitymacji do jej wniesienia,

zaś na wypadek uznania, że skarga została wniesiona przez podmiot legitymowany do jej wniesienia - o uchylenie wyroku w całości i odrzucenie skargi jako wniesionej po terminie,

zaś w razie nieuwzględnienia tych żądań – o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania,

a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Jednocześnie, na zasadzie art. 191 P.p.s.a., wniesiono o rozpoznanie postanowienia WSA w Warszawie wydanego na rozprawie dnia 7 lutego 2018 r., a rozstrzygającego o dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego wydaniem wyroku uchylonego i jego uchylenie. Zdaniem skarżących kasacyjnie, wskazane postanowienie zostało wydane przez WSA w Warszawie z naruszeniem:

- art. 281 P.p.s.a. w związku z art. 190 P.p.s.a., art. 50 § 1 P.p.s.a. oraz 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. (względnie: art. 151 P.p.s.a.), stosowanymi odpowiednio w związku z art. 276 P.p.s.a., bowiem wznowiono postępowanie, mimo że S. M. (syn) nie posiadał legitymacji czynnej do wznowienia Skargi; oraz

- art. 281 P.p.s.a. w związku z art. 277 P.p.s.a., bowiem wydano je pomimo, że skarga została wniesiona z naruszeniem terminu wynikającego z art. 277 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie odnotować należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdował art. 190 zd. pierwsze P.p.s.a., stanowiący, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak już bowiem wskazano w części historycznej uzasadnienia, w rozpoznawanej sprawie orzekał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2877/15 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 13 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 629/15 i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Ocena prawna wyrażona w powyższym wyroku NSA była zatem wiążąca i miała ona dla rozpoznania niniejszej sprawy kluczowe znaczenie. Przede wszystkim przesądzona została ostatecznie kwestia zaistnienia w tej sprawie podstawy wznowienia postępowania określonej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. polegającej na braku zdolności sądowej strony – S. M. (ojca), który zmarł [...] marca 1989 r. Oczywistym jest przy tym, że uprawnienie do żądania wznowienia postępowania z powodu wskazanej wady proceduralnej przysługuje następcom prawnym strony, w odniesieniu do której przesłanka taka zachodzi. Braku legitymacji procesowej po stronie S. M. (syna) nie można upatrywać w fakcie, że nie był on stroną postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10. W sytuacji gdy, według tego Sądu, uczestnikiem postępowania w sprawie był nieżyjący S. M. (ojciec) reprezentowany przez kuratora, to niepodobna jego następcy prawnemu odmówić legitymacji do wznowienia tego postępowania. Nie ma w tym przypadku znaczenia, że w świetle orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawą wznowienia w analizowanej sprawie jest brak zdolności sądowej S. M. (ojca), a nie pozbawienie możności działania S. M. (syna) wskutek naruszenia przepisów postępowania. W tym zakresie status następców prawnych uczestników postępowania lub osób, które w sprawie nie uczestniczyły, choć wynik postępowania wpływał na ich prawa, jest dokładnie taki sam, jak ich poprzedników prawnych. W konsekwencji S. M. (syn) bez wątpienia posiadał legitymację do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, w którym jego ojciec był uznawany za uczestnika postępowania pomimo braku zdolności sądowej. Sąd I instancji nie miał więc podstaw do odrzucenia jego skargi w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., względnie jej oddalenia na podstawie art. 151 P.p.s.a. z przyczyn wskazywanych w zarzucie nr 4.

Nie sposób również podzielić zarzutów naruszenia art. 277 P.p.s.a., tak samodzielnie jak i w zw. z art. 281 oraz art. 282 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., które skarżący kasacyjnie opierają na twierdzeniu, że początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania wyznacza w tej sprawie data, w której S. M. (syn) dowiedział się o utracie zdolności sądowej przez S. M. (ojca), tj. o jego śmierci. Art. 277 P.p.s.a. określa początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jako datę uzyskania wiedzy o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – jako datę, w której strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy dowiedziała się o wyroku. Przyjąć należy, że skoro omawiany

przepis wiąże początek biegu terminu do wniesienia skargi z dniem, w którym

strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, to istotne znaczenie należy

przypisać powzięciu przez stronę faktycznej wiedzy o okoliczności decydującej

o zaistnieniu tej podstawy. Wiedza ta powinna umożliwić stronie zakwalifikowania danej okoliczności jako spełniającej przesłanki podstawy wznowienia. W okolicznościach niniejszej sprawy początek biegu tego terminu nie może więc wiązać się z datą powzięcia wiadomości o śmierci S. M. (ojca), w sytuacji gdy zmarł on blisko 20 lat przed wszczęciem postępowania administracyjnego, a postępowanie spadkowe zostało zakończone przed wydaniem wyroku, którego dotyczy skarga o wznowienie postępowania. W takim przypadku wiedza o śmierci poprzednika prawnego nie miała żadnego przełożenia na możliwość stwierdzenia, czy okoliczność ta uzasadnia podstawę wznowienia postępowania, którą jest brak zdolności sądowej S. M. (ojca). W wypadku podstawy wznowienia tak ukształtowanej przez okoliczności faktyczne, początek terminu musi wyznaczać wiedza o wyroku, albowiem dopiero z tą chwilą S. M. (syn) miał faktyczną możliwość stwierdzenia, że zapadło orzeczenie dotyczące jego zmarłego ojca, który nie miał zdolności sądowej. Dopiero posiadając wiedzę, że taki wyrok zapadł, dysponował pełnią informacji wystarczających do stwierdzenia, że istnieje podstawa wznowienia postępowania wymieniona w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. W tych warunkach Sąd I instancji słusznie uznał, że S. M. (syn) wystąpił o wznowienie postępowania z zachowaniem trzymiesięcznego terminu wynikającego z art. 277 P.p.s.a., wiążąc bieg tego terminu z pozyskaniem wiedzy o wyroku z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10.

Zamierzonego skutku nie mogły również odnieść zarzuty naruszenia art. 282 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz w związku z art. 12, art. 78, art. 25 § 1 i art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stosowanymi odpowiednio na mocy art. 276 P.p.s.a., koncentrujące się wokół uczestników postępowania M. B. oraz E. H. Okoliczność śmierci ww. uczestników została ujawniona dopiero na etapie postępowania kasacyjnego, a wynika ona z dostarczonych przez skarżącą kasacyjnie skróconych odpisów aktów zgonu tych osób. Dokumenty te potwierdzają, że E. H. zmarł [...] października 1964 r. zaś M. B. zmarła [...] października 1977 r. W odniesieniu do drugiej z wymienionych istnieją przy tym wątpliwości, czy zmarła M. B. i występująca w niniejszej sprawie jako uczestnik postępowania M. B. to ta sama osoba. Niezależnie od tego należy podkreślić, że w świetle do tej pory niepodważonych okoliczności osoby te zmarły nie tylko przed wszczęciem postępowania przed sądem administracyjnym, ale jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego. W tych okolicznościach nie było podstaw do zawieszenia postępowania sądowego celem ustalenia ich następców prawnych. Uwzględnienie w postępowaniu administracyjnym, jak i przed Sądem I instancji wskazanych osób, które zmarły przed wszczęciem postępowania administracyjnego, niewątpliwie stanowi wadę postępowania, jednakże nie ma ona charakteru kwalifikowanego w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., i w specyficznych okolicznościach tej sprawy nie może być uznana za taką, która mogłaby mieć wpływ na jej wynik. Należy bowiem mieć na uwadze, że ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poddany jest wyrok wydany po wznowieniu postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10. Kontrolowanym obecnie orzeczeniem Sąd I instancji wyrok ten uchylił i stwierdził nieważność wydanych w sprawie decyzji z uwagi na okoliczności związane z osobą S. M. (ojca). Podnoszony brak zdolności sądowej M. B. oraz E. H. nie stworzyłby więc podstawy do wydania orzeczenia innej treści. We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd I instancji zawarł dla organu wytyczne odnoszące się do konieczności ustalenia aktualnego kręgu stron postępowania uwzględniając w tym względzie również wątpliwości związane z prawidłową reprezentacją M. B. oraz E. H. W uzupełnieniu tych wytycznych Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje na konieczność ustalenia następców prawnych tych osób, przy czym w odniesieniu do M. B. w pierwszej kolejności należy wyjaśnić nieścisłości co do jej tożsamości z osobą M. B., której akt zgonu zalega w aktach sprawy.

Powyższe wskazuje, że w następstwie orzeczenia Sądu I instancji zachowane zostaną uprawnienia procesowe tych osób (ich następców prawnych), pomimo że na jego treść wpłynęły okoliczności związane z osobą innego uczestnika postępowania. W tych warunkach nie można dyskwalifikować przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli wznowieniowej, tylko z tego względu, że w toku tego postępowania uwzględniono M. B. oraz E. H. jako uczestników postępowania reprezentowanych przez kuratora. Jak już bowiem wyżej wskazano wynik tego postępowania jest korzystny również dla pozostałych uczestników postępowania zapewniając im prawo do udziału w postępowaniu o przyznanie następcom prawnym dawnych współwłaścicieli prawa użytkowania do nieruchomości warszawskiej.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie orzeczenia posiada wymagane przepisem ustawy elementy, wobec czego możliwa jest jego kontrola instancyjna i prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji, w tym poznanie przesłanek, które stały się podstawą rozstrzygnięcia o dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego zakończonego wydaniem wyroku z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10. Zaznaczyć przy tym trzeba, że za pośrednictwem, zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można zwalczać stanowiska Sądu I instancji w zakresie przeprowadzonej przezeń oceny stanu faktycznego, czy rozważań natury prawnej. Wbrew stanowisku wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd wojewódzki nie ma obowiązku ustosunkować się do wszystkich zarzutów skargi i argumentacji przytoczonej na ich poparcie, a jedynie do tych zarzutów, które miały istotne znaczenia w sprawie, co bezspornie uczynił Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Jeśli zaś chodzi o kwestie związane z udziałem w postępowaniu M. B. oraz E. H., to Sąd I instancji odniósł się do tego zagadnienia w ramach wytycznych dla organu. Okoliczność, że skarżące kasacyjnie inaczej oceniają problem związany z udziałem/reprezentacją tych osób jako uczestników postępowania nie świadczy o naruszeniu art. 141 § 4 P.p.s.a. Do tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się w ramach oceny zarzutów nr 2 i 3.

Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na zasadzie art. 184 P.p.s.a.