Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 521/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2, art. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Dziecka na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] Burmistrz – działając na podstawie m.in. art. 1 ust. 2 lit. d, art. 10, art. 13 ust. 1, art. 13a ust. 1, art. 17, art. 23 ust. 1a i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2407 ze zm.; aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1577; dalej jako u.p.p.w.d.) w związku z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. poz. 1177) – odmówił A.B. świadczenia wychowawczego wnioskowanego na dziecko O.W. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyznanie świadczenia wychowawczego jest uzależnione od spełnienia warunków określonych w u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. d tej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium RP, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okresnieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy. Na podstawie art. 23 ust. 1a u.p.p.w.d. w przypadku wątpliwości organu właściwego dotyczących spełniania warunków do otrzymywania świadczenia wychowawczego, w szczególności warunku zamieszkiwania na terytorium RP, o którym mowa w art. 1 ust. 3, może on wezwać osobę ubiegającą się lub otrzymującą świadczenie wychowawcze do osobistego udzielenia, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

W związku z powyższym organ ustalił, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z dzieckiem na terytorium RPi posiada kartę pobytu, która nie jest opatrzona adnotacją "dostęp do rynku pracy", co powoduje, że strona nie spełnia przesłanki zawartej w art. 1 ust. 2 lit. d u.p.p.w.d. Ponadto w dniu 4 listopada 2021 r. organ powiadomił stronę o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. W odpowiedzi strona wskazała, iż nie wnosi nic nowego do sprawy.

Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...] – działając na podstawie m.in. art. 1, art. 13a i art. 23 u.p.p.w.d. – utrzymało w całości w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności powołał treść przepisów stanowiących podstawę jej wydania, a następnie wskazał, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom, jeżeli zamieszkują na terytorium RP przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Do odwołującej się zastosowanie znajduje przepis art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d u.p.p.w.d. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowegowynika, że strona posiada zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium RP na okres od [...] kwietnia 2020 r. do [...] lutego 2023 r., wydany na podstawie art. 160 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2354 ze zm.; dalej jako u.o.c.), zgodnie z którym zezwolenia na pobyt czasowy można udzielić cudzoziemcowi prowadzącemu życie rodzinne w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., poz. 284 ze zm.), z zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem polskim lub obywatelem innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, z którym przebywa wspólnie na tym terytorium, jeżeli cudzoziemiec spełnia wymogi, o których mowa w art. 159 ust. 1 pkt 2. Zgodnie natomiast z art. 159 ust. 1 pkt 2 u.o.c. zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną udziela się cudzoziemcowi, jeżeli posiada ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu.

Kolegium zauważyło, że na przedłożonej przez odwołującą się karcie pobytu czasowego brak jest adnotacji Wojewody "dostęp do rynku pracy". Zgodnie z art. 244 ust. 1 pkt 11 u.o.c. w karcie pobytu umieszcza się obowiązkowo adnotację "dostęp do rynku pracy" - w przypadku zezwolenia udzielonego cudzoziemcowi, który jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium RP lub jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. "Dostęp do rynku pracy" wskazuje, że cudzoziemiec w świetle prawa polskiego jest zdolny do podjęcia pracy. Samo posiadanie adnotacji "o dostępie do rynku pracy" nie nakłada na cudzoziemca obowiązku podjęcia pracy, jest jednak warunkiem niezbędnym do korzystania ze świadczeń w przypadku niemożności podjęcia pracy z różnych względów, a tym samym warunkiem niezbędnym do otrzymania świadczenia wychowawczego w warunkach art. 1 ust. 2 lit. d u.p.p.w.d. Zdaniem Kolegium, nie można przyjąć, że adnotacja "dostęp do rynku pracy", jak również jej brak, pozostają bez znaczenia prawnego i stanowią wyłącznie element o charakterze informacyjnym, nie zaś kształtującym określone uprawnienie udzielone cudzoziemcowi. W ocenie Kolegium, adnotacja ta stanowi konkretne, wyraźne uprawnienie udzielone cudzoziemcowi przez organ właściwy, tj. przez organ wydający kartę pobytu, który tym samym potwierdza spełnienie przez daną osobę warunków do zamieszczenia tego typu adnotacji. Dlatego też brak adnotacji "dostęp do rynku pracy" nie uprawnia organów administracji orzekających w sprawach świadczenia wychowawczego do przyjęcia - wyłącznie w drodze interpretacji przepisów - że dostęp do rynku pracy został jednak cudzoziemcowi udzielony. Organy administracji wkraczałyby bowiem wówczas w sferę kompetencji organu wydającego kartę pobytu (wojewody), do którego właściwości należy zarówno wydawanie karty pobytu, jak i określenie jej treści, a co za tym idzie - uprawnień z niej wynikających. Przy czym sama odwołująca się wskazała, iż nie udało się jej uzyskać decyzji, która dałaby jej możliwość dostępu dorynku pracy,i że nie jest w stanie w ciągu najbliższych miesięcy spełnić warunków umożliwiających jej przyznanie dostępu do rynku pracy. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że warunki podjęcia pracy przez cudzoziemców na terytorium RP zostały określone w art. 87 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1100 ze zm.). Z przepisów tych wynika, że tylko w sytuacji, gdy cudzoziemcowi przysługuje z mocy prawa uprawnienie do wykonywania pracy na terytorium RP, to adnotacja na karcie pobytu, potwierdzająca to uprawnienie ma charakter jedynie informacyjny. Odwołująca się nie spełnia żadnego z warunków określonych w art. 87 powołanej ustawy, a tym samym przesłanek uprawniających ją do wykonywania pracy na terytorium RP. Nie spełniała również warunków, pozwalających jej na zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, jakie zostały określone w art. 87 ust. 2 tej ustawy.

Odnosząc się do powołanych przez skarżącą w odwołaniu orzeczeń sądów administracyjnych (wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 24 października 2017 r., IV SA/Wr 337/17 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2018 r., I OSK 535/18), Kolegium wskazało, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca zezwolenie na pobyt czasowy oraz kartę pobytu uzyskała na podstawie aktualnie obowiązującej u.o.c. W związku z tym powinna legitymować się kartą pobytu obejmującą adnotację o dostępie do rynku pracy, co nie ma tu miejsca i nie jest przez stronę kwestionowane.

Pismem z dnia [...] czerwca 2022 r. skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniósł Rzecznik Praw Dziecka, zarzucając wydanie jej z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy, polegającym na ograniczeniu się do wykładni językowej art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. i niedokonaniu wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu z art. 4 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., skutkiem czego zignorowano okoliczność, że choć - formalnie rzecz biorąc - o świadczenie wychowawcze ubiegają się rodzice lub opiekunowie, zaspokaja ono potrzeby dziecka, celem zaś, dla którego ustawodawca zdecydował się wprowadzić to świadczenie do polskiemu porządku prawnego jest przyznanie rodzinom pomocy finansowej służącej dobru dziecka – co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia:

a) art. 32 Konstytucji RP, wyrażającego nakaz równego traktowania przez władze publicznepodmiotów podobnych (tu:małoletnich obywateli polskich), przy zastosowaniunieuzasadnionego i nieadekwatnego kryterium różnicującego (tu: obywatelstwa i statusu pobytowego rodzica dziecka, jako osoby formalnie zwracającej się o przyznanie świadczenia),

b) art. 18 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP, zapewniających rodzinie oraz macierzyństwu ochronę i opiekę państwa oraz nakazujących władzom publicznym zapewnienie szczególnej pomocy rodzinom, które znajdują się w trudnej sytuacji społecznej i materialnej,

c) art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP w zw. z art. 2 ust. 2 Konwencji o prawach dziecka, w zw. z art. 9 oraz art. 91 ust. 1 i 2, w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji RP, zakazujących dyskryminacji dzieci w zakresie realizacji ich praw konwencyjnych poprzez odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko posiadające obywatelstwo polskie.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu powyższego Rzecznik Praw Dziecka wskazał, że wnioskodawczyni - cudzoziemka korzystająca z zezwolenia na pobyt czasowy, ale nieposiadająca karty pobytu z adnotacją ,,dostęp do rynku pracy", w istocie nie mieści się w kręgu podmiotów wskazanych w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d u.p.p.w.d. Rzecznik jednak zwrócił uwagę, że małoletnia O.W. posiada obywatelstwo polskie, które nabyła z urodzenia po swoim ojcu będącym obywatelem polskim. Tym samym organ powinien w toku prowadzonego postępowania pochylić się nad zagadnieniem, czy obywatelstwo i status pobytowy matki małoletniej O. powinien przesądzać o niemożności skorzystania przez nią – jako obywatela polskiego – ze wsparcia przewidzianego przepisami powołanej ustawy.

W ocenie Rzecznika nie powinno tak się stać. Różnicowanie sytuacji małoletnich obywateli polskich w zakresie dostępu do świadczenia wychowawczego, według kryterium obywatelstwa i tytułu pobytowego ich rodzica lub opiekuna, nie służyło realizacji celu wprowadzenia do polskiego porządku prawnego przedmiotowego świadczenia.

Następnie Rzecznik Prawa Dziecka zwrócił uwagę na orzecznictwo sądowoadministracyjne powstałe na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. ustawy niezwykle bliskiej niniejszej ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, podnosząc, że może być ono pomocne przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Analiza tych orzeczeń wskazuje, że Sądy formułowały pogląd wedle którego, nie do przyjęcia jest taka interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozbawiałaby przewidzianej ustawowo pomocy finansowej dziecko zamieszkałe w Polsce i będące obywatelem polskim.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie

art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a żadna ze stron nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Przedmiot tak rozumianej kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] listopada 2021 r., która odmówiono przyznania A.B. świadczenia wychowawczego na dziecko O.W. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.

Skarga w przedmiotowej sprawie wniesiona została przez Rzecznika Praw Dziecka. Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Prawo wniesienia przez Rzecznika Praw Dziecka skargi do sądu administracyjnego potwierdza także treść art. 10 pkt 5 ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 141 ze zm.). Wobec powyższego nie budziło wątpliwości, iż skarga w niniejszej sprawie jest dopuszczalna. Stwierdzić także należało, iż przedmiotowa skarga wniesiona została w terminie. Zgodnie z art. 53 § 3 p.p.s.a. Rzecznik Praw Dziecka może wnieść skargę w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej. W niniejszej sprawie decyzja SKO z dnia [...] stycznia 2022 r. doręczona została stronie 21 stycznia 2022 r., a skarga została wniesiona w dniu 27 czerwca 2022 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, obecnie tj. z 2022 r. poz. 1577, dalej jako u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim. Natomiast w myśl art. 1 ust. 2 pkt 2 przysługuje ono także cudzoziemcom, ale pod pewnymi warunkami określonymi w tym cyt. pkt 2 lit. a-f. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie ma art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d), zgodnie z którym prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (ust. 3).

Przy czym należy jednocześnie wyjaśnić, iż z art. 244 ust. 1 pkt 11 u.o.c. wynika, że na karcie pobytu cudzoziemca adnotację "dostęp do rynku pracy" umieszcza się w przypadku zezwolenia udzielonego cudzoziemcowi, który jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Z zestawienia tych dwóch przepisów wynika zatem, że prawo do uzyskania świadczeń rodzinnych przez cudzoziemca legitymującego się kartą stałego pobytu uzależnione jest od posiadania przez niego uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Uprawnienie takie może wynikać z posiadanego zezwolenia na pracę lub z mocy przepisów zwalniających cudzoziemca z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Cudzoziemcy posiadający m.in. status uchodźcy oraz cudzoziemcy, którym udzielono ochrony uzupełniającej w Rzeczypospolitej Polskiej, a także posiadają zezwolenie na pobyt stały w Rzeczypospolitej Polskiej, posiadają zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Rzeczypospolitej Polskiej, posiadają zgodę na pobyt ze względów humanitarnych, korzystają z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (aktualnie t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 6902 ze zm.) są z mocy tego przepisu uprawnieni do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W rozpoznawanej sprawie organ odmówił A.B., obywatelce Ukrainy posiadającej zezwolenie z pobyt czasowy na terytorium RP na okres od [...] kwietnia 2020 r. do [...] lutego 2023 r. (decyzja Wojewody z [...] kwietnia 2020 r. wydana na podstawie art. 160 pkt 3 u.o.c. załączona do akt administracyjnych), wnioskowanego na córkę O.W. świadczenia wychowawczego, z uwagi na brak w posiadanej przez wnioskodawczynię karcie pobytu adnotacji o ,,dostępie do rynku pracy". Organy uznały, iż brak spełnienia przez wnioskodawczynię określonego w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d u.p.p.w.d. wymogu posiadania karty z adnotacją o ,,dostępie do rynku pracy" skutkował koniecznością odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia na małoletnią córkę.

Powyższa okoliczność i dokonane w tym zakresie przez organy ustalenia nie były kwestionowane przez Rzecznika Praw Dziecka w treści skargi. Rzecznik Praw Dziecka zakwestionował natomiast dokonanie w tak ustalonym przez organy stanie faktycznym wyłącznie literalnej wykładni przepisów prawa tj. u.p.p.w.d., która to wykładnia doprowadziła do odmowy przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia wychowawczego na jej córkę O., będącą obywatelką polską. Rzecznik Praw Dziecka w tym zakresie opowiedział się za koniecznością zastosowania na gruncie przedmiotowej sprawy wykładni celowościowej i funkcjonalnej uwzględniającej cel u.p.p.w.d. i chronione konstytucyjnie prawa, która to wykładnia wskazuje na nieprawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia organów.

Sąd uznał zarzuty skargi za uzasadnione, podzielając stanowisko strony skarżącej co do błędnej interpretacji przez organy przepisów prawa mających zastosowanie na gruncie przedmiotowej sprawy.

Jakkolwiek proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej, w tym przypadku art. 1 ust. 2 i art. 4 u.p.p.w.d., na rzecz takiego sposobu ich rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

W przedmiotowej sprawie uwzględnić, iż wykładnia powołanych przepisów nie może być dokonana w oderwaniu od celu, jakiemu służyć mają uregulowania ustawowe dotyczące świadczenia wychowawczego. Cel ten przedstawiony został w powołanym art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Zgodnie z jego treścią celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Wynika z niego w sposób oczywisty, że świadczenie, mimo iż formalnie przysługuje rodzicom lub jednemu z nich (art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.), zaspokaja jednak potrzeby dziecka. Celem tej regulacji jest zatem przyznanie pomocy finansowej służącej przede wszystkim dobru dziecka, jego ochronie i zaspokojeniu jego potrzeb. Wskazuje to, że zatem ostatecznym i docelowym beneficjentem świadczenia wychowawczego jest niewątpliwie dziecko, czego formalnym odzwierciedleniem jest wskazanie we wniosku o przyznanie tego świadczenia dziecka, na które wnioskowane jest świadczenie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd za błędną uznał przyjętą w zaskarżonej decyzji przez organy interpretację przepisów, która pomijając opisany cel i charakter świadczenia wychowawczego, doprowadziła w istocie do pozbawienia dziecka, zamieszkałego w Polsce i będącego obywatelem polskim, przewidzianej w ustawie pomocy finansowej, tylko dlatego, że jednym z jego rodziców jest cudzoziemiec nie posiadający w karcie pobytu adnotacji o dostępie do rynku pracy.

Za wyrażonym przez Sąd stanowiskiem przemawiają także zawarte w Konstytucji RP zasady: państwa prawnego (art. 2), równości wobec prawa (art. 32) i ochrony rodziny (art. 18) i ochrony praw dziecka (art. 72), a także zasady określone w art. 3 ust. 1 i art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka.

Zgodnie z wyrażoną w art. 8 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów w konkretnej sprawie podlegającej kognicji sądu administracyjnego sąd ma nie tylko prawo, ale także obowiązek wykładni zastosowanego przepisu prawnego z uwzględnieniem przepisów Konstytucji. Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w hierarchii systemu źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (por. J. Trzciński, Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne, wykład). Konstytucja RP stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2). Stanowi też, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1). Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 ust. 2). W myśl zaś art. 72 ust. 1 zd. 1 Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka.

Z kolei zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W myśl zaś art. 27 Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu (ust. 1). Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka (ust. 2). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (ust. 3).

W realiach rozpoznawanej sprawy ograniczenie uprawnień w dostępności do świadczenia wychowawczego stanowi istotne naruszenie praw, wynikających wprost z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Przy czym podkreślić należy, iż Sąd dokonując takiej interpretacji czyni to na gruncie konkretnego stanu faktycznego, który w przedmiotowej sprawie przemawiał za przyjęciem wyrażonego powyżej stanowiska.

W świetle powyższych rozważań stwierdzić zatem należy, iż formalne wyłączenie z systemu pomocy zgodnie z u.p.p.w.d., tylko z uwagi na to, że jeden z jej członków jest cudzoziemcem, który nie spełnia wymogu określonego w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d u.p.p.w.d., w sytuacji gdy dziecko, na które wnioskowane jest świadczenie, posiada obywatelstwo polskie, jest nie do zaakceptowania przez Sąd rozpoznający sprawę niniejszą. Powyższe nie może być przyczyną odebrania stosownych praw obywatelom polskim (tu: dziecku), tym bardziej, że gdyby o w/w świadczenie wystąpił drugi rodzic, będący obywatelem polskim, to kwestie sporne w tej sprawie w ogóle nie miałyby miejsca, gdyż wówczas warunek formalny byłby przez tego rodzica spełniony. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, iż za poprzedni okres ([...] listopada 2019 r. do [...] maja 2021 r.) świadczenie wychowawcze na O. zostało przyznawane decyzją z [...] stycznia 2020 r., a wnioskodawcą był ojciec (załączony do akt sprawy wydruk z bazy danych organu), co tylko potwierdza słuszność interpretacji dokonanej przez Sąd na gruncie przedmiotowej sprawy.

Mając powyższe podkreślić należy, iż co prawda przepisy u.p.p.w.d. w interesie wszystkich świadczeniobiorców muszą być interpretowane ściśle, to jednak nie może to oznaczać tego, że ich wykładnia i stosowanie mają być dokonywane w sposób automatyczny, restrykcyjny czy wręcz formalistyczny.

Reasumując stwierdzić zatem należy, w świetle powyższych rozważań oraz ustalonego w sprawie stanu faktycznego, że organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje, nie wzięły pod uwagę podstawowego celu u.p.p.w.d. – wyrażonego już w samym jej tytule, a także w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. – jakim jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych a także zasad określonych w Konstytucji i Konwencji Praw Dziecka. Skoro bowiem Państwo zapewnia ochronę praw dziecka, systemowo wspiera rodziny w wychowywaniu i utrzymaniu dzieci, a świadczenie wychowawcze przysługuje cudzoziemcom, w których karcie pobytu widnieje adnotacja "dostęp do rynku pracy", to w ocenie Sądu - uwzględniając reguły wykładni celowościowej i funkcjonalnej oraz przepisy Konstytucji i Konwencji Praw Dziecka - przepisy art. 1 ust. 2 i art. 4 u.p.p.w.d. należy interpretować w ten sposób, że również rodzic będący cudzoziemcem, którego dziecko - na które przyznane ma być świadczenie – ma obywatelstwo polskie, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych.

Podobne stanowisko na gruncie podobnych stanów faktycznych wyraziły: WSA w Warszawie w wyrokach z dnia 13 czerwca 2019 r., I SA/Wa 2139/18, z 1 lipca 2022 r., I SA/Wa 730/22, z 20 stycznia 2022 r., I SA/Wa 1523/21, z 7 listopada 2017 r., I SA/Wa 938/17, z 3 grudnia 2019 r., I SA/Wa 1889/19 i I SA/Wa 1890/19, WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r., II SA/Bk 942/17 i WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 22 sierpnia 2019 r., II SA/Sz 508/19.

Wskazać w tym miejscu wypada, że podobnie problematyka udzielania świadczeń na rzecz dzieci, których jeden z rodziców jest cudzoziemcem o nieuregulowanym statusie pobytu w Polsce, postrzegana jest w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowanym w sprawach rozstrzyganych na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która w art. 1 ust. 2 określa krąg podmiotów, którym przysługuje prawo do świadczeń w analogiczny sposób jak ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Tytułem przykładu można tu przywołać wyrok NSA z 14 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1164/16 (lex nr 2560018); a także wyrok WSA w Gliwicach z 9 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 778/20 (lex nr 3109236) oraz wyroki WSA w Warszawie: z 7 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1205/17 (lex nr 2417932), z 21 maja 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 76/20 (lex nr 3036945). Poglądy wypracowane na kanwie tych spraw, pozostają zatem także aktualne w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych.

Sądowi znane jest także odmienne stanowisko wyrażone przez WSA w Warszawie w trzech wyrokach z 1 lutego 2021 r.: sygn. akt: I SA/Wa 1015/20, I SA/Wa 1018/20 i I SA/Wa 1019/20, a które wskazuje na konieczność dokonania wykładni wyłącznie językowej art. 1 ust. 2 u.p.p.w.d. oraz uwzględnienia zasady podziału władzy, z uprawnieniem władzy ustawodawczej do kreowania istnienia, zasad i kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskiwania publicznych świadczeń socjalnych. Powyższej interpretacji Sąd w składzie orzekającym nie podzielił.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał skargę za uzasadnioną i stwierdził, iż błędna interpretacja przez organy art. 1 w zw. z art. 4 u.p.p.w.d. miała wpływ na wynik postępowania, co powoduje koniczność uchylenia decyzji organów obu instancji. Zatem Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd jednocześnie uchylił decyzję organu I instancji.

Organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany będzie do uwzględnienia zgodnie z art. 153 p.p.s.a. oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. W związku z powyższym organ ponownie rozpoznając sprawę z wniosku A.B. obowiązany będzie uwzględnić, że legitymowanie się przez nią kartą pobytu bez adnotacji ,,dostęp do rynku pracy" nie może być przeszkodą uzyskania przez nią świadczenia wychowawczego na rzecz mającej obywatelstwo polskie córki O.W..