Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 975/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 146 par 1, art. 200 w zw. z art. 205 par 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 39 ust. 1 pkt 1, art. 39a
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Asesor WSA Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na czynność Wójta Gminy L. z dnia [...] znak; [...] w przedmiocie odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka do szkoły 1) stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2) zasądza od Wójta gminy L. na rzecz skarżącej – A.S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. [pic]


UZASADNIENIE

W dniu 28 sierpnia 2020 r. A. S. wystąpiła do Wójta Gminy L. z wnioskiem o zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka – P. S. do Niepublicznej A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych mieszczącej się w Ł. przy ul. A 10/12. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że odległość z miejsca zamieszkania do szkoły w obie strony wynosi 75 km, z uwagi na wysokie koszty eksploatacji samochodu i mały budżet nie jest w stanie pokryć kosztów dojazdów córki do szkoły. W załączeniu wnioskodawczyni przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności dziecka nr [...] wystawione w dniu 7 grudnia 2015 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. oraz orzeczenie Nr [...] z dnia 16 lipca 2018 r. o potrzebie kształcenia specjalnego P. S. w Niepublicznej A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych w Łodzi na okres I etapu edukacji, wydane przez Specjalistyczną Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną Doradztwa Zawodowego i dla Dzieci z Wadami Rozwojowymi w Ł.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Wójt Gminy L. w piśmie z dnia 8 września 2020 r. wyjaśnił, że w chwili obecnej Gmina L. nie posiada środka transportu, którym mogłaby realizować przewóz dziecka do szkoły. Podał, że z uwagi na czas przejazdu autobusu szkolnego, który przewozi uczniów niepełnosprawnych z terenu Gminy L. do Szkoły Specjalnej w K. nie ma możliwości wydłużenia trasy autobusu w taki sposób, aby zrealizować przewóz dziecka do Niepublicznej A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych w Ł. przy ul. A 10/12.

Wójt gminy wskazał również, że po analizie potrzeb związanych z dowozem uczniów niepełnosprawnych zostaną podjęte działania w celu zakupu dodatkowego środka transportu w celu zapewnienia dowozu uczniów do szkół na terenie Ł. W związku z powyższym wójt gminy zaproponował wnioskodawczyni zawarcie umowy do wykonywania dowozu dziecka niepełnosprawnego do szkoły własnym środkiem transportu i zwrot kosztów dojazdu stosownie do treści art. 39a ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 910 ze zm.). Powyższe pismo zostało doręczone stronie w dniu 24 września 2020 r.

W piśmie z dnia 30 września 2020 r., stanowiącym odpowiedź na pismo Wójta Gminy L. z dnia 8 września 2020 r. A. S. wskazała, że od sześciu lat dowozi dziecko do szkoły własnym środkiem transportu, ponieważ gmina nie realizuje obowiązku zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu do szkoły. Zdaniem wnioskodawczyni gmina miała wystarczająco dużo czasu na zakup środka transportu w celu dowozu do szkół dzieci z niepełnosprawnościami. Wniosła o podanie konkretnej daty, kiedy gmina zrealizuje obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu do szkoły dziecka niepełnosprawnego i zwrot kosztów dowozu dziecka do szkoły własnym środkiem transportu we wrześniu 2020 r.

W odpowiedzi na powyższe pismo, Wójt Gminy L. w piśmie z dnia 9 października 2020 r. poinformował, że gmina podejmuje działania mające na celu zakup pojazdu do przewozu osób niepełnosprawnych. Po przeprowadzeniu rozmowy z pracownikiem B Oddział w Ł gmina uzyskała informację, że prawdopodobnie wiosną 2021 r. zostanie ogłoszony nabór wniosków na zakup pojazdów dla osób niepełnosprawnych. Jednocześnie Wójt Gminy L. poinformował wnioskodawczynię, że w celu otrzymania zwrotu kosztów za dowóz dziecka za wrzesień 2020 r. niezbędne jest złożenie wniosku w sprawie zwrotu kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego do szkoły oraz podpisanie umowy określającej zasady zwrotu kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego do szkoły prywatnym środkiem transportu. Powyższe pismo zostało doręczone stronie w dniu 14 października 2020 r.

W dniu 23 października 2020 r. (data wpływu skargi do organu) A. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na czynność Wójta Gminy L. z dnia 8 września 2020 r. w przedmiocie odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka do Niepublicznej A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych w Ł. przy ul. A 10/12. Podnosząc zarzut naruszenia art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji jego niezastosowanie skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności i uznanie obowiązku Wójta Gminy L. zapewnienia niepełnosprawnej uczennicy – P. S. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Niepublicznej Podstawowej A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych, o którym mowa w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy - Prawo oświatowe oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania wskazała, że obowiązek zapewnienia przez gminę bezpłatnego transportu do szkoły dziecka niepełnosprawnego jest realizacją wynikającego z art. 70 Konstytucji RP konstytucyjnego prawa do nauki. Zgodnie z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe, obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia.

Odwołując się w dalszej kolejności do treści art. 39 ust. 4 pkt 3 ustawy oraz orzecznictwa sądów administracyjnych skarżąca podniosła, że prawidłowa wykładnia art. 39 ust. 4 ustawy - Prawo oświatowe w zakresie mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie prowadzi do konkluzji, że przepis ten przewiduje dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wtedy, gdy dowóz zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna, przy czym o wyborze rodzaju obowiązku gminy decydują rodzice dziecka. Innymi słowy, jeżeli dowozu dziecka do szkoły nie zapewniają rodzice, to wówczas mogą żądać, aby gmina zapewniła dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły.

Z powyższego wynika, że skoro nie doszło do podpisania pomiędzy gminą a skarżącą umowy w zakresie dowozu dziecka do szkoły przez rodziców i zwrotu kosztów z tym związanych - obowiązkiem gminy była realizacja dyspozycji art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy - Prawo oświatowe, czyli zapewnienie niepełnosprawnemu dziecku, którego kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej.

W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy L. wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że Gmina L. jest rozległą terytorialnie gminą wiejską, która dowozi uczniów do szkół podstawowych trzema autobusami szkolnymi, stanowiącymi własność gminy. Obowiązki związane z dowozem uczniów niepełnosprawnych Gmina L. realizuje zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy - Prawo oświatowe, poprzez dowóz uczniów autobusem szkolnym do Zespołu Szkół Specjalnych Nr 4 w K., oraz dokonując zwrotu kosztów przejazdu uczniów niepełnosprawnych do szkół na terenie Ł. i P. na podstawie umów zawartych z rodzicami.

Wyjaśnił, że od września 2013 r. Gmina L. dokonywała zwrotów kosztów dowozu dziecka – P. S. na podstawie umów zawartych z rodzicem – A. S., która corocznie od 2013 r. zwracała się do Wójta Gminy L. z prośbą o zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna, motywując to m.in. lękiem dziecka przed dużymi skupiskami ludzi i agresją dziecka. Na potwierdzenie powyższych okoliczności przedstawiała opinie dyrektora szkoły. Zgodnie z prośbą skarżącej zwrot kosztów następował w oparciu o umowy zawierane między rodzicem a Wójtem Gminy L. Skarżąca po raz pierwszy z prośbą o dowóz realizowany przez gminę zwróciła się w dniu 2 września 2019 r. W związku z trudnościami technicznymi w zorganizowaniu dowozu przez gminę podpisana została po raz kolejny umowa w tym przedmiocie.

W dniu 28 sierpnia 2020 r. skarżąca ponownie zwróciła się z wnioskiem o zorganizowanie bezpłatnego dowozu dziecka przez gminę. Po ponownym przeanalizowaniu możliwości gminy w zakresie uruchomienia dodatkowej trasy dowozu do Szkoły dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych w Ł. przy ul. A 10/12, oraz z uwagi na czas przejazdu autobusu szkolnego, który przewozi uczniów niepełnosprawnych z terenu gminy do Zespołu Szkół Specjalnych nr 4 w K., gmina nie mogła spełnić oczekiwań skarżącej. Wójt podkreślił, że gmina nie uchyla się od swoich obowiązków w zakresie dowozu dzieci do szkoły, jednak skarżąca jest jedyną osobą z terenu gminy L. wnioskującą o zapewnienie dowozu dziecka do szkoły nie będącej szkołą najbliżej położoną w rozumieniu art. 39 ust. 4 ustawy - Prawo oświatowe. Ponadto z opinii dyrektora szkoły, do której uczęszcza dziecko skarżącej wynika, że ze względu na zachowanie dziecka, agresję i autoagresję dziecko powinno być dowożone do szkoły własnym środkiem transportu. Powyższe okoliczności oraz fakt, że od kilku lat corocznie podpisywane były umowy na dowóz dziecka do szkoły przez rodzica, miały istotne znaczenie w zakresie planowania zakupu dodatkowego środka transportu. Dopiero w bieżącym roku szkolnym skarżąca zażądała realizacji bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły, do której uczęszcza córka skarżącej.

Odwołując się do treści art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy - Prawo oświatowe, wójt podkreślił, że gmina ma obowiązek zapewnić uczniowi bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Przez najbliższą szkołę rozumie się szkołę zapewniającą uczniowi realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, położoną najbliżej jego miejsca zamieszkania. Nie wyklucza to również, że najbliższą szkołą w tym rozumieniu będzie szkoła znajdująca się na terenie innej gminy, powiatu lub województwa.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że dziecko skarżącej mogłoby uczęszczać do bliżej położonej geograficznie szkoły, tj. Zespołu Szkół Specjalnych nr 4 w K. Do wskazanej szkoły gmina zapewnia już bezpłatny dowóz, ale przede wszystkim w szkole tej mogą być realizowane zalecenia wynikające z orzeczenia potrzebie kształcenia specjalnego dla córki skarżącej. Placówka w K. spełnia warunki umożliwiające kształcenie dzieci z rodzajem niepełnosprawności, które posiada dziecko skarżącej. Z uwagi na fakt, że rodzic dziecka dokonał wyboru innej szkoły o wiele dalej położonej od miejsca zamieszkania dziecka i nie wykazał, że najbliższa szkoła nie spełnia wymagań wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, gmina w świetle przepisów ustawy - Prawo oświatowe nie ma obowiązku zapewnić bezpłatnego dowozu dziecka do ww. szkoły. Z przedstawionych powyżej względów również w bieżącym roku szkolnym gmina zaproponowała skarżącej możliwość zwrotu kosztów przejazdu ucznia i opiekuna do szkoły. Wychodząc jednak naprzeciw potrzebom mieszkańców gminy ponownie dokonano analizy potrzeb związanych z dowozem uczniów niepełnosprawnych do szkół i zostały podjęte działania związane z zakupem dodatkowego środka transportu, który mógłby zapewnić dowóz uczniów niepełnosprawnych także do innych szkół, w tym na terenie Łodzi. Jednakże z uwagi na panujący od marca 2020 r. stan epidemii, budżet gminy, wysokość dochodów oraz możliwość dysponowania środkami publicznymi została w znacznym stopniu ograniczona. Gmina nie jest w stanie, w tak krótkim czasie zakupić z własnych środków kolejnego środka transportu dostosowanego do przewozu dzieci niepełnosprawnych, dlatego podjęte zostały działania w celu uzyskania dofinansowania na zakup środka transportu ze środków funduszu B. Do dnia udzielenia odpowiedzi na skargę gmina nie posiada informacji o konkretnym terminie ogłoszenia konkursu o przyznaniu środków na dofinansowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Stosownie do treści art. 146 p.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest czynność Wójta Gminy L. z dnia [...] w przedmiocie odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka niepełnosprawnego do szkoły.

Na wstępie przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że zaskarżona czynność, tj. odmowa zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka do szkoły jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w rozumieniu cyt. powyżej art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Go 585/19, Lex nr 2749361, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 897/18, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zasadnicze kwestie związane z organizacją oświaty regulują przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 910 ze zm.). Podkreślić należy, że wśród celów systemu oświaty w art. 1 pkt 5, 6 i 7 ustawy ustawodawca wskazał: dostosowanie treści, metod i organizacji do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwości korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej, możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowana społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami, jak również opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwienie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ww. ustawy, sieć publicznych szkół podstawowych powinna być zorganizowana w sposób umożliwiający wszystkim dzieciom spełnianie obowiązku szkolnego, z uwzględnieniem ust. 2. W myśl art. 39 ust. 2 ustawy, droga dziecka z domu do szkoły nie może przekraczać:

1) 3 km - w przypadku uczniów klas I-IV szkół podstawowych;

2) 4 km - w przypadku uczniów klas V-VIII szkół podstawowych.

Jeżeli droga dziecka z domu do szkoły, w której obwodzie dziecko mieszka:

1) przekracza odległości wymienione w ust. 2, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka albo zwrot kosztów przejazdu dziecka środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice, a do ukończenia przez dziecko 7 lat - także zwrot kosztów przejazdu opiekuna dziecka środkami komunikacji publicznej;

2) nie przekracza odległości wymienionych w ust. 2, gmina może zorganizować bezpłatny transport, zapewniając opiekę w czasie przewozu (art. 39 ust. 3 ustawy).

Stosownie zaś do treści art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy, obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia.

Przed dniem 3 grudnia 2019 r. art. 39 ust. 4 pkt 3 ustawy - Prawo oświatowe przewidywał, że obowiązkiem gminy jest zwrot kosztów przejazdu ucznia, o którym mowa w pkt 1 i 2, oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka, wymienionych w pkt 1 i 2, na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice.

Na mocy art. 1 pkt 2 i 3 ustawy dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2248) z dniem 3 grudnia 2019 r. w art. 39 ust. 4 uchylono pkt 3, a po art. 39 dodano art. 39a. Zgodnie z art. 39a ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wzoru określonego w art. 39a ust. 2 ustawy.

Zatem z przepisów ustawy – Prawo oświatowe, zarówno w brzmieniu przed dniem 3 grudnia 2019 r., jak i w brzmieniu obecnie obowiązującym wynika, że obowiązek o którym mowa m.in. w art. 39 ust. 4 gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Przepis ten przewiduje dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna, przy czym o wyborze rodzaju obowiązku gminy decydują rodzice dziecka. Innymi słowy, jeżeli dowożenia dziecka do szkoły nie zapewniają rodzice, to wówczas mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły (por. m.in. wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. II SA/Bd 211/08, WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. III SA/Łd 1097/17, WSA w Białymstoku z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 550/17).

Wspomniane powyżej obowiązki gminy w zakresie zapewnienia niepełnosprawnym uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły mają charakter zobowiązania przemiennego, co oznacza, że realizacja przez gminę jednej z alternatywnych powinności skutkuje wypełnieniem rzeczonego obowiązku. Co istotne, wybór sposobu realizacji powyższego obowiązku jest pozostawiony rodzicom dziecka, tzn. że jeśli wyrażają oni zamiar dowożenia i opieki dziecka do szkoły (ośrodka), to wójt nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna.

W sprawie niniejszej w roku 2020 nie doszło do podpisania kolejnej umowy pomiędzy gminą a skarżącą w zakresie dowozu dziecka do szkoły przez rodziców i zwrotu kosztów z tym związanych. Z akt sprawy nie wynika aby skarżąca miała zamiar realizacji dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły we własnym zakresie, przeciwnie z treści wniosku z dnia 28 sierpnia 2020 r. oraz skargi wynika jednoznacznie, że wniosła o zrealizowanie obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu oraz opieki nad dzieckiem w trakcie przewozu do szkoły – przez gminę. W takiej sytuacji obowiązkiem gminy była realizacja dyspozycji art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy - Prawo oświatowe, czyli zapewnienie niepełnosprawnemu dziecku, którego kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, w rozumieniu cyt. powyżej przepisu prawa.

Sąd podziela ukształtowaną w orzecznictwie (już pod rządami uprzedniej ustawy o systemie oświaty w odniesieniu do analogicznej normy art. 17) wykładnię systemową i celowościową pojęć: "najbliższa szkoła podstawowa" oraz "najbliższa szkoła ponadpodstawowa". Nie budzi wątpliwości, że niepełnosprawni uczniowie, do których odnosi się art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe mogą różnić się rodzajem posiadanej niepełnosprawności, a także jej zakresem. Dowodzenia nie wymaga twierdzenie, że nie każda placówka szkolna posiada warunki odpowiednie do kształcenia dzieci obciążonych wszelkiego rodzaju niepełnosprawnościami. Tak więc dla każdego indywidualnego przypadku, należy dokonywać wykładni sformułowania "najbliższa szkoła". Na przedmiotową "bliskość" składać się będzie zarówno element położenia geograficznego (odległość szkoły od miejsca zamieszkania ucznia), jak również element – posiadania przez daną placówkę oświatową warunków umożliwiających kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności (por. m.in. wyroki NSA z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1961/14; z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 3298/14; z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2730/16).

To zatem do organu należy rzeczowe ustalenie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, która placówka szkolna będzie właściwa dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności konkretnego dziecka. Podkreślenia przy tym wymaga, że odbiorcą uprawnień opisanych w omawianej regulacji prawnej są dzieci niepełnosprawne, zarówno w zakresie ruchowym, jak też w zakresie ograniczeń intelektualnych. Ocena potrzeb i możliwości takich osób powinna więc być dokonywana w sposób szczególnie wnikliwy, roztropny i delikatny, a przede wszystkim z wykorzystaniem wiedzy specjalnej. Ta zaś znajduje się m.in. w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Jest w nim opisany m.in. rodzaj niepełnosprawności (szczegółowa diagnoza), a także zalecenia dotyczące dalszego sposobu postępowania z dzieckiem (w tym także dotyczące dalszego kształcenia) wraz z uzasadnieniem.

W rozpoznawanej sprawie, wbrew twierdzeniom organu takiej pełnej i kompleksowej oceny zabrakło, a postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ już po wysłaniu zaskarżonego pisma ograniczyło się do przesłania zanonimizowanego skanu orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego z zapytaniem o możliwość realizowania obowiązku nauki w Zespole Szkół Specjalnych w K.

W odpowiedzi na wniosek skarżącej z dnia 28 sierpnia 2020 r. o zorganizowanie transportu i opieki w czasie przewozu niepełnosprawnego dziecka – P. S. do A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych mieszczącej się w Ł. przy ul. A 10/12, Wójt Gminy L. w piśmie z dnia 8 września 2020 r. nie podważając kwestii, że szkoła , do której uczęszcza dziecko spełnia wymogi określone w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, i że jest to szkoła najbliższa w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy wskazywał jedynie, iż na obecną chwilę Gmina L. nie posiada środka transportu, którym mogłaby zrealizować przewóz dziecka do szkoły w Ł. Z uwagi na czas przejazdu autobusu szkolnego, który przewozi uczniów niepełnosprawnych z terenu gminy do Szkoły Specjalnej w K. nie ma możliwości wydłużenia tej trasy w taki sposób , aby zrealizować również przewóz dziecka do szkoły w Ł . W piśmie zapewniono o podjęciu działań mających na celu zakup dodatkowego środka transportu i zaproponowano zawarcie kolejnej umowy o wykonywanie dowozu dziecka. niepełnosprawnego do szkoły własnym środkiem transportu i zwrot kosztów dojazdu stosownie do treści art. 39a ust. 2 ustawy. Dopiero w odpowiedzi na skargę Wójt Gminy powołując się na wyniki postępowania wyjaśniającego podniósł, że dziecko skarżącej mogłoby uczęszczać do bliżej położonej geograficznie szkoły w K., która spełnia warunki umożliwiające kształcenie dzieci z rodzajem niepełnosprawności, które posiada dziecko skarżącej. Ponieważ rodzic dokonał wyboru innej szkoły o wiele dalej położonej i nie wykazał, że najbliższa szkoła nie spełnia wymagań oznaczonych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, gmina nie ma obowiązku zapewnić bezpłatnego dowozu. Dlatego m.in. z tych względów również w tym roku szkolnym gmina zaproponowała możliwość zwrotu kosztów przejazdu ucznia i opiekuna.

Zdaniem Sądu, pismo Wójta Gminy z dnia [...] ma bardzo ogólny charakter i nie odnosi się do zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego na okres I etapu edukacji z dnia 16 lipca 2018 r. wydanego przez Specjalistyczną Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną Doradztwa Zawodowego i dla Dzieci z Wadami Rozwojowymi w Ł. W orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego zespół orzekający zdiagnozował u dziecka zespół wad wrodzonych pod postacią Cri-du-chat, padaczkę i niepełnosprawność intelektualną w stopniu znacznym. Zalecił jako formę kształcenia specjalnego – szkołę specjalną i jako taką wskazał Niepubliczną A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych mieszczącą się w Ł przy ul. A10/12.

Skoro zatem w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, jak i we wniosku matki została określona konkretna szkoła, która jako "najbliższa" najpełniej realizuje zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, to po stronie organu powstał wymóg wykazania, że wskazana przez niego placówka oświatowa będzie mogła w takim samym stopniu, jak szkoła wskazana przez zespół orzekający realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego i że zmiana szkoły trakcie I etapu edukacji nie spowoduje dla dziecka niekorzystnych skutków

W zaskarżonej czynności organ odmawiając skarżącej zapewnienia transportu i opieki w czasie przewozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły zaniechał jakiejkolwiek analizy rodzaju i stopnia niepełnosprawności dziecka oraz zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego i zestawienia ich z możliwościami edukacyjnymi placówki oświatowej, którą wskazał. Pomimo zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego organ nie rozpoznał indywidualnych potrzeb rozwojowych, edukacyjnych i możliwości psychofizycznych dziecka. Działania organu (tj. zapytania skierowane dyrektorów placówek, które są w ocenie organu "najbliższe" oraz analiza kwalifikacji zawodowych nauczycieli zatrudnionych placówce oświatowej w kontekście zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego) powinny zostać podjęte po złożeniu wniosku, a efekt poszukiwań "najbliższej szkoły", która spełnia zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego powinien znaleźć odzwierciedlenie w udzielonej skarżącej odpowiedzi na wniosek, tak aby mogła co do nich zająć stanowisko.

Z analizy akt sprawy nie wynika, aby oprócz zbadania kryterium geograficznego i zapytania skierowanego do Dyrektora Zespołu Szkół Specjalnych Nr 4 im. C w K., czy dziecko niepełnosprawne legitymujące się orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego może realizować obowiązek nauki w szkole, organ wziął pod uwagę indywidualne potrzeby edukacyjne, fizyczne i psychiczne dziecka a następnie zestawił je z realnymi możliwościami zaproponowanej placówki oświatowej. W sytuacji, w której organ stwierdził, że realizacja zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, zostanie zapewniona przez inną placówkę, która jest położona bliżej miejsca zamieszkania dziecka, powinien wykazać, że najbliższa szkoła podstawowa może zapewnić dziecku odpowiednie metody pracy i nauki, dostosowane do stopnia jego niepełnosprawności. Należy przy tym zauważyć, że ocena potrzeb i możliwości niepełnosprawnego dziecka powinna być przez organ dokonana w sposób szczególnie wnikliwy, z uwzględnieniem, że skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 39 ust. 4 ustawy – Prawo oświatowe musi być realne, zaś uprawnienie to jest ściśle skorelowane z obowiązkiem gminy. Organ powinien zatem poczynić konkretne ustalenia w tym zakresie i przedstawić je w dokonywanej czynności, tak aby możliwa była pełna i kompleksowa ocena, czy faktycznie istnieje inna "bliższa" placówka, która jest w stanie w takim samym (lub wyższym) stopniu zrealizować wskazania zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, jak Niepubliczna A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych w Ł., która jest wskazana w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego P. S. na okres I etapu edukacji. W takim przypadku podstawą stwierdzenia, że istnieje inna "bliższa" placówka nie może być tylko odpowiedź Zespołu Szkół Specjalnych Nr 4 im. C w K. z dnia 20 listopada 2020 r., że opisane w orzeczeniu dziecko może być uczniem szkoły. Konieczne było wykazanie, że szkoła posiada warunki odpowiednie do kształcenia dziecka skarżącej co najmniej na takim samym poziomie jak placówka, do której uczennica aktualnie uczęszcza i że co najmniej w takim samym stopniu zagwarantuje realizację specjalnych potrzeb dziecka, tak jak Niepubliczna A dla Dzieci o Specjalnych Potrzebach Rozwojowych w Ł. i że zmiana placówki szkolnej w trakcie realizacji I etapu edukacji jest możliwa, biorąc pod uwagę dobro dziecka .

Brak zachowania przedstawionych powyżej wymogów, przemawiał za koniecznością stwierdzenia bezskuteczności podjętej czynności. Organ naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji również art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe. Brak sformalizowanych reguł postępowania wiążącego się z organizacją bezpłatnego transportu dla uczniów niepełnosprawnych nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania ich chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste że dla wypełnienia przez gminę obowiązku określonego w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy muszą zaistnieć warunki w tym przepisie określone. Czynności z zakresu administracji publicznej podejmowane w sprawie indywidualnej powinny odnosić się do konkretnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego. To właśnie zaistnienie tych warunków musi zostać w sprawie wykazane. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania i w prawidłowy sposób ustali, która placówka oświatowa winna być uznana za "najbliższą" w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe, mając na względzie wykładnię tego przepisu zaprezentowaną przez Sąd oraz konieczność rozpoznania wniosku w oparciu o aktualne orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dziecka i potrzebie kształcenia specjalnego.

Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie z uwagi na istniejącą pandemię mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla stron. WSA w Łodzi nie ma możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W związku z powyższym sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

d.j.