Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 781/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 139,  art. 138  par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącego K. M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. M., reprezentowanego przez adwokata [...], od decyzji Wojewody [...] z dnia [....] września 2012r., nr [...], sprostowanej postanowieniem z dnia [...] października 2012r., orzekającej o ustaleniu odszkodowania na rzecz K. M. w wysokości [...] zł, za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste P. S.A., nieruchomości położonej w obrębie W., oznaczonej jako działka nr [...], przeznaczonej pod rozbudowę i przebudowę linii [...] oraz zobowiązaniu P. S.A. do wypłaty tak ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym ww. decyzja stanie się ostateczna - uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 roku w całości i orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz K. M. w wysokości [...] zł za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste P. S.A. w/w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. oraz o zobowiązaniu P. S.A. do wypłaty tak ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Nieruchomość położona w obrębie W., oznaczona jako działka nr [...], decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] lipca 2011r., o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, została przeznaczona pod rozbudowę i przebudowę linii [...]. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministia Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...].

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że w ciągu dwóch miesięcy od dnia, kiedy decyzja lokalizacyjna stała się ostateczna nie doszło do porozumienia w sprawie wysokości odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Pismem z dnia 9 maja 2012r. Wojewoda [...] zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt przejęty z mocy prawa przez Skarb Państwa.

Decyzją z dnia [...] września 2012r., nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] października 2012r., Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz K. M. w wysokości [...] zł, za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste P. S.A., nieruchomości położonej w obrębie W., oznaczonej jako działka nr [...], przeznaczonej pod rozbudowę i przebudowę linii [...] oraz zobowiązał P. S.A. do wypłaty tak ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym ww. decyzja stanie się ostateczna.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył adw. [...], pełnomocnik K. M., wskazując na zbyt niską wycenę przedmiotowej nieruchomości. Skarżący wskazał, że biegły w sporządzonym na potrzeby ustalenia odszkodowania operacie szacunkówym nie uzasadnił podwodów, dla których przyjął takie a nie inne transakcje porównawcze. Zarzucił również, że biegły nie wyjaśnił w jaki sposób ustalił, iż w niniejszym przypadku nie ma zastosowania w/w. zasada korzyści oraz w jaki sposób określił współczynniki korygujące. Powyższe powoduje, że organ administracji nie ma możliwości werylikacji prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania K. M., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 roku w całości i orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz K. M. w wysokości [...] zł za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste P. S.A. w/w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. oraz o zobowiązaniu P. S.A. do wypłaty tak ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w niniejszej sprawie podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości stanowi operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] sierpnia 2012 r. na zlecenie Wojewody [...] przez rzeczoznawcę majątkowego M. S.

W niniejszej sprawie biegły ustalił, że przedmiotowa nieruchomość sąsiaduje ze ścieżką rowerową o nawierzchni utwardzonej i terenem P. Wyceniana nieruchomość stanowi obszar zielony, zalewowy związany z bezpośrednim zagrożeniem powodzią dla rzeki W. Działka położona jest znacznie poniżej torów kolejowych. W sąsiedztwie znajdują się również tereny zabudowy jednorodzinnej.

Autor operatu szacunkowego ustalił, że przedmiotowa nieruchomość na dzień, na który uwzględniono stan nieruchomości objęta była miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego terenów wsi[...], zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy [...] zgodnie, z którym została przeznaczona pod tereny zieleni leśnej i projektowanych zadrzewień.

Biegły przeanalizował rynek nieruchomości przeznaczonych pod tereny zielone z okresu ostatnich dwóch lat Z uwagi na fakt, że na rynku lokalnym odnotowano zbyt małą ilość porównywalnych transakcji, rynek nieruchomości przeznaczonych pod zieleń rozszerzono na obszar całego województwa [...].

Następnie rzeczoznawca majątkowy ustalił, że na analizowanym rynku brak jest transakcji drogami kolejowymi, w związku z powyższym, w celu ustalenia czy cel wywłaszczenia zwiększa wartość szacowanej nieruchomości, przeanalizowano ceny transakcyjne nieruchomości o charakterze budowlanym, położonych na terenie gminy [...], przeznaczonych pod zabudowę.

Z przeprowadzonej analizy wynika, że średnie ceny gruntów o charakterze budowlanym (204.47 zł/m2 ) zdecydowanie przewyższają ceny za grunty o przeznaczeniu pod zieleń (ceny od 3,93 zł/m2 do 41,18 zl/m2). Odrzucono transakcję o cenie 116/46 zł/m2 z uwagi na odmienny charakter wycenianej nieruchomości przeznaczonej pod zieleń izolacyjną (zalewową).

Rzeczoznawca majątkowy, wyceniając grunt, zastosował podejście porównawcze, metodę porównywania parami.

Szacując wartość rynkową nieruchomości autor operatu szacunkowego określił te cechy, które mają wpływ na wartość nieruchomości na badanym rynku oraz przyznał im odpowiednie wagi. Cechy te biegły uporządkował następująco: lokalizacja ogólna - waga 25%. lokalizacja szczególna waga 20%, powierzchnia i kształt nieruchomości - waga 10%, dojazd i uzbrojenie waga 10%, ograniczenia - waga 35%.

Biegły wycenił nieruchomość w oparciu o informacje z aktów notarialnych, które obejmowały transakcje z gmin[...], dotyczących transakcji o przeznaczeniu pod tereny zielone. Ponieważ biegły ustalił, że ceny gruntów o charakterze budowlanym zdecydowanie przewyższają ceny za grunty o przeznaczeniu rolnym, uzyskaną wartość powiększył o 50%, zgodnie z art. 36 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego.

Biegły obliczył wartość rynkową prawa własności w/w gruntu na kwotę [...] zł

Zdaniem Ministra, aby dokonać oceny dowodu jakim jest operat szacunkowy należy mieć na uwadze przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. nr 207 poz. 2109 ze zm.).

Przepis § 36 ust. 1 w zw. z § 37 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego stanowi, że wartość rynkową nieruchomości dla potrzeb ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte z mocy prawa na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym określa się przyjmując stan nieruchomości z dnia wydania decyzji, ceny nieruchomości z dnia ustalenia odszkodowania, a przeznaczenie nieruchomości zgodnie z art. 154 ustawy bez uwzględnienia ustaleń decyzji, realizuje zatem zasadę wyrażoną w art. 134 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. pozwalając rzeczoznawcy majątkowemu określić wartość rynkową nieruchomości zgodnie z dotychczasowym sposobem użytkowania. Dodatkowo, w § 36 ust. 4 rozporządzenia z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego prawodawca wskazał na szczególny, z punktu widzenia ustawy przypadek, gdy przeznaczenie nieruchomości zgodne z celem wywłaszczenia będzie tożsame z dotychczasowym przeznaczeniem nieruchomości.

Natomiast dla potrzeb określenia wartości nieruchomości według alternatywnego sposobu użytkowania, o którym mowa w art. 134 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, konieczne jest przyjęcie przez rzeczoznawcę majątkowego sytuacji, w której przedmiotem wyceny będzie nieruchomość przeznaczona pod inwestycję kolejową. Znajdzie tutaj odpowiednie zastosowanie sposób wyceny określony w przywołanym już § 36 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu, określenia wartości nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję kolejową powinno nastąpić na podstawie cen transakcyjnych nieruchomości kolejowych. W przypadku braku takich transakcji określenie wartości nieruchomości powinno nastąpić przy założeniu, iż przeznaczenie nieruchomości wycenianej odpowiada przeznaczeniu nieruchomości przeważającemu wśród gruntów przyległych. W takim przypadku konieczne jest dodatkowo przeprowadzenie przez rzeczoznawcę majątkowego badania rynku nieruchomości, o którym mowa w § 36 ust. 3 ww. rozporządzenia i ewentualne powiększenie określonej wartości nie więcej niż o 50%.

W niniejszej sprawie rzeczoznawca majątkowy ustalił, iż teren na którym położona jest przedmiotowa działka przeznaczony jest w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego pod tereny zielone.

Biegły stwierdził, iż na analizowanym rynku brak jest transakcji sprzedaży gruntów przeznaczonych pod kolej. Z przeprowadzonej analizy wynika natomiast, iż wartość gruntów zielonych jest niższa niż wartość gruntów nabywanych na cele budowlane, co oznacza, iż w niniejszej sprawie cel wywłaszczenia zwiększa wartość nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że biegły prawidłowo przyjął do porównania z nieruchomością wycenianą nieruchomości stanowiące tereny zielone, bowiem takie jest przeznaczenie przeważające wśród gruntów przyległych. Powyższe powoduje, iż wycena przedmiotowej nieruchomości została sporządzona prawidłowo, w oparciu o właściwy dobór transakcji porównawczych, zgodnie z art. 134 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 36 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego.

Ponadto wskazano, iż biegły prawidłowo powiększył wartość prawa własności gruntu o 50% na podstawie dokonanej analizy relacji cen gruntów rolnych do cen gruntów budowlanych, w związku z brakiem na analizowanym rynku transakcji gruntami o przeznaczeniu kolejowym, z której wynika, iż wartość gruntów rolnych jest niższa niż wartość gruntów budowlanych (§ 36 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia).

Odnosząc się do zarzutów strony organ podkreślił, że dobór nieruchomości porównawczych oraz wybór cech rynkowych, mających wpływ na zróżnicowanie cen transakcyjnych należy do rzeczoznawcy majątkowego, którego pozycja prawna zbliżona jest do statusu osoby zaufania publicznego. Ponadto wskazano, że czynność, której dokonuje rzeczoznawca majątkowy polegająca na wycenie nieruchomości wymaga, a już zwłaszcza w zakresie sposobu wyceny, wiedzy specjalistycznej, której organ administracyjny nie ma podstaw ani możliwości podważania.

Brak jest zatem podstaw do uznania, że wartość nieruchomości została sporządzona nieprawidłowo.

Ponadto Minister wskazał, iż decyzja Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności.

Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru zawiadomień o wydaniu ww. decyzji wynika, iż K. M. otrzymał przedmiotowe zawiadomienie w dniu 1 sierpnia 2011 r.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż 28-dniowy termin na wydanie nieruchomości przez właściciela biegnie od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu przez wojewodę decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności. Natomiast gdy taka decyzja zostanie wydana bez rygoru natychmiastowej wykonalności, który dopiero w późniejszym terminie zostanie nadany postanowieniem, to 28-dniowy termin na wydanie nieruchomości będzie biegł od dnia doręczenia zawiadomienia o nadaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej takiego rygoru.

W sytuacji, gdy zawiadomienia o wydaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej nie zostały wydane stronom, termin uprawniający do powiększenia odszkodowania o 5% należy liczyć od dnia uzyskania przez decyzję o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej waloru ostateczności na podstawie art. 9y ust. 3e ustawy o transporcie kolejowym.

W niniejszej sprawie 28 dniowy termin na wydanie nieruchomości powinien być liczony od dnia 1 sierpnia 2011 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r.

Z akt sprawy wynika, iż K. M. wydał przedmiotową nieruchomość w dniu 29 grudnia 2011 r. Oznacza to, zdaniem organu iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości zgodnie z art. 9y ust. 3e ustawy o transporcie kolejowym.

Ponadto wskazano, iż w przedmiotowej sprawie nie obowiązuje zakaz reformationis in peius, o którym jest mowa w art. 139 Kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Jak wykazano powyżej inny sposób liczenia terminu na wydanie nieruchomości niż ten o którym mowa w art. 18 ust. 1 e pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. stanowi rażące naruszenie prawa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2013 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. M. zarzucając jej uchybienie:

1. przepisom art. 6 kodeksu postępowania cywilnego, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem przepisów art. 11, 107 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego;

2. przepisom art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na pozbawieniu skarżącego możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji w sprawie co do zebranych dowodów i materiałów;

3. naruszenia przepisu art. 139 kodeksu postępowania administracyjnego polegającego na podjęciu decyzji na niekorzyść odwołującego w sytuacji, spowodowanego błędnym przyjęciem, iż decyzja Wojewody [...] z [...] września 2012r. rażąco narusza prawo,

4. naruszenie przepisu art. 9y ust. 3e ustawy o transporcie drogowym poprzez przyjęcie, iż skarżącemu nie przysługuje odszkodowanie podwyższone o 5 % z tytułu wcześniejszego wydania nieruchomości.

W związku z powyższym, skarżący wniósł ouchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 roku w całości.

W obszernym uzasadnieniu skargi zakwestionowano prawidłowość sporządzenia przez rzeczoznawcę majątkowego M. S. operatu szacunkowego i wskazano, że decyzja organu I instancji została bezkrytycznie oparta na jego treści. Operat ten zawiera bowiem szereg uchybień i niezgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, jakie zdaniem skarżącego widoczne są w sposobie określania wartości rynkowej nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania.

Podstawą określenia wysokości odszkodowania, zdaniem skarżącego winna być wartość określona według stanu z dnia wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji i wartości z daty ustalenia odszkodowania. Przy oszacowaniu należy pominąć wzrost wartości wywołany poniesionymi nakładami, które poczyniono po dacie utraty przez uprawnionego prawa do władania gruntem.

W ocenie skarżącego na organie administracji spoczywa ponadto obowiązek traktowania opinii rzeczoznawcy majątkowego, tak jak każdego innego dowodu w sprawie i stosowanie do art. 80 kpa uzasadnienia przesłanek jego dopuszczenia bądź odrzucenia. Opinia przygotowana przez rzeczoznawcę majątkowego o wysokości odszkodowania nie ma charakteru wiążącego, jest opinią, która podlega ocenie właściwego organu. Organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do sprawdzenia prawidłowości sporządzenia operatu. Zarówno organy administracyjne, jak i sądy rozpoznające sprawę, zobligowane są do oceny, na podstawie art. 80 kpa, dowodowej wartości złożonego operatu szacunkowego. Żadne argumenty nie przemawiają za tym, aby organy rozpoznające sprawę na podstawie tego dokumentu, nie mogły samodzielnie ocenić jego wartości dowodowej i ewentualnie żądać od rzeczoznawcy uzupełnienia tego dokumentu albo wyjaśnień co do jego treści, organ natomiast ma prawo, lecz przede wszystkim obowiązek zbadać czy przedłożona mu opinia jest zupełna, logiczna i wiarygodna oraz ewentualnie żądać jej uzupełnienia.

Tym samym, zdaniem skarżącego organy administracji nie dokonując wnikliwej analizy operatu szacunkowego dopuściły się naruszenia art. 11, 107 i 80 kpa.Ponadto skarżący podniósł, iż mając na uwadze możliwość uchylenia decyzji Wojewody [...] i wydania decyzji na niekorzyść skarżącego, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej winien był umożliwić skarżącemu wypowiedzenie się przed wydaniem decyzji w sprawie co do zebranych dowodów i materiałów. Organ uchybił temu obowiązkowi, co stanowiło pozbawienie strony prawa czynnego udziału w postępowaniu. Skarżący podniósł również, iż zmiana decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy na niekorzyść skarżącego może mieć miejsce wyłącznie w przypadku, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Żadna z powyższych przesłanek w sprawie nie zachodzi. Zdaniem skarżącego organ mógł jedynie uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę Wojewodzie [...] do ponownego rozpatrzenia, o ile stwierdził jakiekolwiek uchybienia w toku postępowania. Niezależnie od powyższego, organ nie miał również podstaw do nieprzyznania skarżącemu odszkodowania powiększonego o 5% zgodnie z zapisem art. 9y ust. 3e ustawy o transporcie kolejowym.Skarżący wyraził także pogląd, że uchylenie decyzji miało na celu uniknięcie ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji, a w konsekwencji również uzyskania nowego operatu szacunkowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga K. M. zasługuje na uwzględnienie .

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności.

Jak stanowi przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy , że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ II instancji , rozpoznając odwołanie obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 k.p.a. Nie może on zmieniać sprawy pod względem podmiotowym i przedmiotowym .

Jednocześnie strona wnosząca odwołanie od decyzji organu I instancji, jest chroniona przez zasadę reformationis in peius określoną przez przepis art. 139 k.p.a.

Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku , że Minister dopuścił się naruszenia przepisu art. 139 k.p.a., według którego organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Podkreślenia wymaga , że instytucja zakazu reformationis in peius należy do podstawowych gwarancji procesowych prawa obrony strony w postępowaniu administracyjnym.

"Niekorzyść ", o której mowa w art. 139 k.p.a., to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek decyzji wydanej przez organ odwoławczy. O tym, że pogorszenie takie nastąpi, przesądza zestawienie osnowy decyzji organu pierwszej instancji z rozstrzygnięciem organu II instancji.

Dokonując porównania orzeczeń organów obu instancji tj. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r. oraz decyzji Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2013r. zauważyć należy , że organ odwoławczy wydając rozstrzygnięcie merytoryczne pomniejszył należną skarżącemu kwotę odszkodowania ustaloną przez organ pierwszej instancji.

Minister wydając wskazaną decyzję uzasadnił swoje stanowiska wskazując , że organ I instancji bezzasadnie powiększył należne skarżącemu odszkodowanie za nieruchomość o 5% jej wartości.

Podniósł bowiem , że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru zawiadomień o wydaniu ww. decyzji wynika, iż K. M. otrzymał przedmiotowe zawiadomienie w dniu 1 sierpnia 2011 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż 28-dniowy termin na wydanie nieruchomości przez właściciela biegnie od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu przez wojewodę decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności. Natomiast gdy taka decyzja zostanie wydana bez rygoru natychmiastowej wykonalności, który dopiero w późniejszym terminie zostanie nadany postanowieniem, to 28-dniowy termin na wydanie nieruchomości będzie biegł od dnia doręczenia zawiadomienia o nadaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej takiego rygoru.

W sytuacji, gdy zawiadomienia o wydaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej nie zostały wydane stronom, termin uprawniający do powiększenia odszkodowania o 5% należy liczyć od dnia uzyskania przez decyzję o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej waloru ostateczności na podstawie art. 9y ust. 3e ustawy o transporcie kolejowym.

W niniejszej sprawie 28 dniowy termin na wydanie nieruchomości powinien być zatem liczony od dnia 1 sierpnia 2011 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r.

Z akt sprawy wynika, iż K. M. wydał przedmiotową nieruchomość w dniu [...] grudnia 2011 r. Oznacza to, zdaniem Ministra , że w sprawie brak było podstaw do powiększenia należnego K. M. odszkodowania o 5% wartości nieruchomości zgodnie z art. 9y ust. 3e ustawy o transporcie kolejowym.

Ponadto organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie obowiązuje zakaz reformationis in pius gdyż inny sposób liczenia terminu na wydanie nieruchomości niż ten o którym mowa w art. 18 ust. 1 e pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. stanowi rażące naruszenie prawa.

Stanowisko to , zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej, nie zasługuje na akceptację.

Jak wskazano wyżej, z uwagi na treść art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Oznacza to, że organ odwoławczy może orzec na niekorzyść odwołującego się, jeżeli szczegółowo wykaże, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż rażące naruszenie prawa, dopuszczające możliwość orzeczenia na niekorzyść strony odwołującej się należy rozumieć, jako przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny. Sytuacja taka ma miejsce, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić przez proste ich zestawienie ze sobą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 771/96, Lex Nr 45182 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 1149/04, Lex Nr 165003 i z dnia 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Wa 367/04, Lex Nr 169384 oraz powołane tam orzecznictwo).

W ten sposób można bowiem oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem, od rażącego naruszenia prawa.

Z akt sprawy , zdaniem Sądu, niezbicie wynika, że decyzja Ministra spowodowała pogorszenie sytuacji strony, gdyż pomniejszono kwotę należnego K. M. odszkodowania. Jednocześnie w realiach sprawy niniejszej nie można podzielić stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, że zmniejszenie kwoty odszkodowania o równowartość 5 % bonusu w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów aby skarżący czynił przeszkody w wydaniu nieruchomości , utrudniał postępowanie w tym zkresie , spowodował opóźnienie prac czy w inny sposób negatywnie wpłynął na realizację inwestycji, stanowi konsekwencję rażącego naruszenia prawa przez organ I instancji lub tym bardziej , że rażąco narusza interes społeczny.

.W judykaturze przyjmuje się, bowiem że "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 139 k.p.a. - pierwszy z ustawowych warunków odstąpienia od zakazu orzekania przez organ odwoławczy na niekorzyść odwołującej się strony - rozumiane jest jako przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny i występuje wówczas, gdy spełnią się łącznie dwie przesłanki. Według pierwszej z nich, treść decyzji musi pozostawać w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, jeżeli istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. Druga przesłanka wymaga zaś, aby naruszenie prawa było tego rodzaju, że czyniłoby niemożliwym zaakceptowanie takiej decyzji, jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2005 r., VII SA/Wa 1626/04, Lex nr 165003, i WSA w Kielcach z dna 10 listopada 2010 r., II SA/Ke 637/10, Lex nr 740884).

Szczególny charakter art. 139 k.p.a. wskazuje, że posługiwanie się nim w praktyce musi być poprzedzone wnikliwą kontrolą sprawy, przy jednoczesnym ograniczeniu korzystania z tej możliwości do sytuacji wyjątkowych z punktu widzenia praworządności (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 kwietnia 2008 r., IV SA/Gl 1109/07, Lex nr 504831).

W kontekście postanowień art. 139 k.p.a. nietrudno zauważyć, że zwykłe naruszenie prawa zaskarżoną decyzją nie uprawnia organu odwoławczego do wydania decyzji na niekorzyść odwołującej się strony. Jeżeli więc uchybienie organu pierwszej instancji nie osiągnęło poziomu rażącego naruszenia prawa, organ odwoławczy ma obowiązek respektowania zakazu pogorszenia sytuacji podmiotu, który się odwołał. Tylko bowiem rażące naruszenie prawa lub interesu społecznego czyni legalnym orzeczenie na niekorzyść strony.

W realiach niniejszej sprawy Wojewoda [...] dokonał wadliwej interpretacji materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w kontekście treści art. 9y ust.3e ustawy o transporcie kolejowym i przyznał skarżącemu odszkodowanie w powiększonej o 5 % jego wysokości. Jak wskazano wyżej uchybienie to w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie może być oceniane jako naruszające w sposób rażący podlegający ochronie interes społeczny.

W orzecznictwie sądowo administracyjnym wskazywano bowiem wielokrotnie , że błąd w ustaleniach faktycznych popełniony przez organ I instancji , co miało miejsce w niniejszej sprawie, nie stanowi rażącego naruszenia prawa i nie może uzasadniać orzeczenia przez organ odwoławczy na niekorzyść odwołującej się strony (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 listopada 2010 r., I SA/Gd 651/10, Lex nr 747982). Także odmienne ustalenia faktyczne lub inna ocena ustaleń faktycznych nie mogą być uznane za rażące naruszenie prawa (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2007 r., II SA/Sz 934/07 Lex nr 469795).

Ze wskazanych przyczyn, wobec braku podstaw do wydania zaskarżonej decyzji, Sąd nie przeprowadzał jej dalszej kontroli, w tym nie rozważał zarzutów podnoszonych we wniesionej skardze.

W tej sytuacji Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. . O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.