Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1871/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6174 Sędziowie i asesorzy sądowi
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 19 ust. 4; art. 26; art. 2 pkt 54;
journal: Dz.U. 2017 poz 1139
law: Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz  niektórych innych ustaw
article: art. 155 par 2, 2a i 7;
journal: Dz.U. 2015 poz 133
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych  - tekst jedn.
article: art. 60; art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z dnia [...] lutego 2021 r.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej A. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości (dalej "Minister") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (dalej "Dyrektor"), którą odmówiono A. D. (dalej "Skarżąca") dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w 2021 r.

Jako postawę odmowy wskazano art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 1139 ze zm.), dalej nowelizacja w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256), dalej "k.p.a.".

Skarżąca, będąca asystentem sędziego w Sądzie Najwyższym złożyła wniosek o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego w 2021 r., którego część pisemna została wyznaczona zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2020 r. (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. poz. 220) na dni 18 i 19 marca 2021 r.

Do wniosku dołączyła: zaświadczenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2020 r. potwierdzające zatrudnienie w Sądzie Najwyższym na stanowisku asystenta sędziego od [...] kwietnia 2017 r. oraz zatrudnienie w Europejskim Trybunale Praw Człowieka w charakterze młodszego prawnika - asystenta sędziego w okresie od [...] lipca 2011 r. do [...] czerwca 2015 r.; uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr 22 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w W. z [...] sierpnia 2011 r. stwierdzającą uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego; zaświadczenie z 22 czerwca 2011 r. dotyczące wykonywanych obowiązków w trakcie zatrudnienia na stanowisku młodszego prawnika - asystenta sędziego w Europejskim Trybunale Praw Człowieka wraz z tłumaczeniem.

W uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2021 r. Dyrektor stwierdził, że prawo dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego przysługuje wyłącznie osobom zatrudnionym - zarówno w dniu wejścia w życie regulacji (art. 19 ust. 4 nowelizacji), w chwili zgłoszenia zamiaru przystąpienia do egzaminu, jak i w trakcie samego egzaminu, na stanowisku asystenta sędziego w sądach powszechnych lub w sądach administracyjnych. Przepis art. 19 ust. 4 nowelizacji nie nadał nikomu prawa do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, a jedynie czasowo zachował je wobec osób uprawnionych w dniu wejścia w życie nowelizacji (będącym jednocześnie dniem uchylenia przepisów nadających prawo do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego). Ustawodawca postanowił czasowo honorować - do 31 grudnia 2023 r., nie tylko prawa istniejące w dniu 21 czerwca 2017 r. (data utraty mocy przepisów uprawniających do przystąpienia do egzaminu), ale także prawa, które zostałby nabyte na podstawie uchylanych przepisów. W obydwu przypadkach warunki do uzyskania prawa do egzaminu sędziowskiego nie mogą podlegać autonomicznej wykładni wyłącznie w oparciu o art. 19 ust. 4 nowelizacji - bez związku z uprawnieniem określonym w art. 155 u.s.p., gdyż przepis ten jedynie przedłużył stosowanie warunków ustanowionych w przepisach uchylonych z dniem 21 czerwca 2017 r. Dyrektor wskazał, że asystenci sędziego SN nigdy nie mieli prawa zdawania egzaminu sędziowskiego, zatem nie mogli nabyć go z dniem wejścia wżycie art. 19 ust. 4 nowelizacji.

Organ wyjaśnił, że asystenci sędziego w sądach powszechnych oraz w sądach administracyjnych stanowią odrębne grupy zawodowe o uregulowanej ustawowo pragmatyce służbowej. W sprawach nieuregulowanych w ustawie - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do asystentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o pracownikach sądów i prokuratury (art. 155 § 9 u.s.p.). Osoby zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego w SN nie stanowią grupy zawodowej o pragmatyce służbowej odrębnej od pozostałych urzędników i innych pracowników zatrudnionych w SN. W sprawach nieuregulowanych stosuje się do nich odpowiednio przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych (art. 10 ust. 2 ustawy o SN).

Wprowadzenie stanowiska asystenta sędziego SN, na mocy art. 51 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2002 r. nr 240, poz. 2052), dalej "u.SN"., gdyż ustawa z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 924) takiego stanowiska nie przewidywała, nie oznaczało rozszerzenia uprawnienia z art. 155 § 7 u.s.p. na asystentów sędziego SN. Nie było podstaw do stosowania do nich jakiegokolwiek przepisu ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ponieważ w sprawach nieuregulowanych w ustawie o SN do asystentów SN należało stosować odpowiednio przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych (art. 8 § 2).

Dyrektor uznał, że sytuacja osoby ubiegającej się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego, na podstawie art. 19 ust. 4 nowelizacji, nie jest tożsama także z sytuacją osoby wykazującej się doświadczeniem w Europejskim Trybunale Praw Człowieka przy ubieganiu się o wpis na listę adwokatów lub radców prawnych. W obecnie obowiązującym stanie prawnym (art. 66 ust. 1 pkt 5d ustawy – Prawo o adwokaturze oraz art. 25 ust. 1 pkt 4a ustawy o radcach prawnych) wprost wskazano, że zwolnione z warunku odbycia aplikacji i złożenia egzaminu są osoby, które (przez określony czas i po spełnieniu pozostałych wymagań określonych przepisami) były zatrudnione w Europejskim Trybunale Praw Człowieka i wykonywały zadania odpowiadające czynnościom asystenta sędziego. Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze oraz ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych posługują się ogólnym pojęciem asystenta sędziego, które nie wskazuje na jego zawężenie do asystentów sądów powszechnych.

Okres zatrudnienia Skarżącej na stanowisku asystenta sędziego w SN oraz na stanowisku młodszego prawnika/asystenta sędziego w Europejskim Trybunale Praw Człowieka nie może zostać zaliczony na poczet warunku przepracowania pięciu/czterech lat na stanowisku asystenta sędziego w rozumieniu art. 19 ust. 4 nowelizacji w zw. z art. 155 § 7 u.s.p.

Skarżąca, w złożonym odwołaniu, zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 19 ust. 4 nowelizacji w zw. z art. 155 § 7 u.s.p. i przyjęcie, że powołane przepisy, regulujące prawo do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, posługują się pojęciem asystenta sędziego zawężonym do asystentów sędziego w sądach powszechnych. W jej ocenie prawidłowa wykładnia przedmiotowych przepisów powinna uwzględniać nie tylko ich umiejscowienie w określonym akcie prawnym, ale przede wszystkim ich cel i prowadzić do wniosku, że powołane przepisy posługują się ogólnym pojęciem asystenta sędziego, obejmującym również asystenta sędziego w SN oraz asystenta sędziego w Europejskim Trybunale Praw Człowieka.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość, będącą skutkiem terminu przeprowadzenia części pisemnej egzaminu sędziowskiego: 18 i 19 marca 2021 r.

W uzasadnieniu skarżonej decyzji Minister podzielił stanowisko Dyrektora, że wolą ustawodawcy było rozróżnienie pozycji asystentów sędziego zatrudnionych w sądach powszechnych, czy w sądach administracyjnych od pozycji asystentów sędziego zatrudnionych w SN i nadanie prawa przystąpienia do egzaminu sędziowskiego tylko dwóm pierwszym grupom, z pominięciem asystentów sędziego SN.

Dodatkowo wyjaśnił, że asystenci sędziego w sądach powszechnych oraz w sądach administracyjnych stanowią odrębne grupy zawodowe, o odrębnie uregulowanej ustawowo pragmatyce służbowej. Asystencji ci mogą zostać zatrudnieni tylko po przeprowadzeniu konkursu i są chronieni przed nieuzasadnionym rozwiązaniem stosunku pracy (konieczna jest dwukrotna negatywna ocena). W sprawach nieuregulowanych w u.s.p, lub p.u.s.a. do asystentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o pracownikach sądów i prokuratury (art. 155 § 9 u.s.p.). Osoby zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego w SN nie stanowią natomiast odrębnej grupy zawodowej od pozostałych urzędników i innych pracowników zatrudnionych w SN. W sprawach nieuregulowanych stosuje się - w odniesieniu do nich, odpowiednio przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych (art. 10 ust. 2 ustawy o SN). Nadto odmienny status asystentów sędziego w SN wynika z rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 29 marca 2018 r. - Regulamin Sądu Najwyższego (Dz.U z 2018 r. poz. 660), dalej "Regulamin", związany nie tylko z trybem ich przydziału przez Prezesa SN sędziom lub wyznaczenia im "innego" zakresu obowiązków.

W kwestii zatrudnienia Skarżącej w Europejskim Trybunale Praw Człowieka Minister wskazał, że dopuszcza się porównywalności obowiązków wykonywanych przez asystenta sędziego w ETPCz z obowiązkami asystenta sędziego wystarczającymi do skorzystania z uprawnienia do wpisu na listę adwokatów; potrzebę realnej oceny organu wpisowego rzeczywistego doświadczenia osoby w poszczególnych prawniczych sprawnościach zdobywanych w polskim wymiarze sprawiedliwości, czy także w Trybunale Praw Człowieka na gruncie ówcześnie obowiązującego art. 66a ust. 1 pkt 5a p.a., jednakże w niniejszej sprawie problem interpretacyjny jest głębszy i dotyczy równolegle kwestii możliwości honorowania uprawnień asystentów sędziów do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Obecnie, zarówno w ustawie Prawo o adwokaturze (art. 66 ust. 1 pkt 5d), jak i w ustawie o radcach prawnych (art. 25 ust. 1 pkt 4a) wskazano wprost, że zwolnieni od wymogu odbycia aplikacji i złożenia egzaminu są osoby, które (przez wskazany okres i przy spełnieniu innych wymagań określonych tymi przepisami) były zatrudnione w Europejskim Trybunale Praw Człowieka (i wykonywały zadania odpowiadające czynnościom asystenta sędziego). Tym samym sytuacja osoby wykazującej się doświadczeniem w Europejskim Trybunale Praw Człowieka przy ubieganiu się o wpis na listę adwokatów lub radców prawnych nie może być porównywana z sytuacją osoby ubiegającej się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego na podstawie art. 19 ust. 4 ustawy (na marginesie, zgodnie z dołączonym przez Skarżącą zaświadczeniem z 22 czerwca 2015 r. czynności wykonywane przez nią w Europejskim Trybunale Praw Człowieka nie były tożsame z obowiązkami asystenta sędziego w sądach powszechnych lub administracyjnych).

Sprecyzowanie przez ustawodawcę w art. 19 ust. 4 nowelizacji rodzaju zajmowanego stanowiska nie sprowadzało się do określenia go konkretną nazwą, lecz miało na celu ustalenie, że konkretnie nazwane stanowisko wyraża się (w przepisach podustawowych lub przepisach wewnętrznych wydanych na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego) konkretnymi obowiązkami osoby je zajmującego, a nie odwrotnie, że wykonywanie konkretnych zadań i obowiązków kreuje nazwę zajmowanego stanowiska, inną od określonej przepisami właściwego organu.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.; art. 19 ust. 4 nowelizacji (ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 1139 ze zm.) w zw. z art. 155 § 7 u.s.p. (ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 133 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powołane przepisy regulujące prawo do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego posługują się pojęciem asystenta sędziego zawężonym do asystentów sędziego zatrudnionych w sądach powszechnych, podczas gdy prawidłowa wykładnia przedmiotowych przepisów powinna skutkować przyjęciem, że wynikające z tych przepisów prawo do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego obejmuje także asystenta sędziego zatrudnionemu w Sądzie Najwyższym. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W ocenie Skarżącej - wbrew ustaleniom organów, ani umiejscowienie przywołanego przepisu art. 155 § 7 przyznającego asystentom sędziego uprawnienie do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, ani brak odesłania do przepisów tej ustawy w ustawie z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2002, nr 240, poz. 2052), nie wykluczają przyjęcia, że uprawnienie do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, wynikające z tego przepisu i z art. 19 ust. 4 nowelizacji, dotyczy także asystentów sędziego zatrudnionych w SN. W jej ocenie nie sprzeciwia się takiej interpretacji powołanych przepisów także uwzględnienie argumentów celowościowych, związanych z jednej strony z wielokrotnymi zmianami przepisów regulujących drogę dojścia do zawodu sędziego, a z drugiej strony z celem w postaci ograniczonego czasowo prawa do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, uwarunkowanego kwalifikacjami wynikającymi z doświadczenia zawodowego na stanowisku asystenta sędziego.

Zdaniem Skarżącej, także ze wykazanych w kwestionowanych decyzjach różnic w statutach poszczególnych grup asystentów sędziego nie wynika, dlaczego miałyby one skutkować celowym zamierzeniem ustawodawcy w postaci pominięcia asystentów sędziego zatrudnionych w SN w kontekście możliwości uwzględnienia okresu ich zatrudnienia na tym stanowisku celem uzyskania uprawnienia do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego.

Nie wynika to z pewnością z przedstawionych odesłań do poszczególnych przepisów – z braku odesłania w ustawie o SN do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wbrew stanowisku Ministra brak jest podstaw do przyjęcia, że celem pominięcia odpowiedniego odesłania do przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w kolejnych ustawach o Sądzie Najwyższym (lub wprowadzenia tego odesłania w odniesieniu do asystentów sędziego zatrudnionych w wojewódzkich sądach administracyjnych) miało być właśnie zróżnicowanie sytuacji asystentów sędziego zatrudnionych w poszczególnych sądach, w tym w szczególności zróżnicowanie tej sytuacji w zakresie uprawnienia do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego.

Nadto analiza organów pomija w pierwszym rzędzie, że ustawodawca konsekwentnie posługuje się w kolejnych aktach prawnych pojęciem "asystenta sędziego" - art. 51 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o SN i art. 57 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o SN, a także w regulującym obecnie kwestię dojścia do zawodu sędziego przez asystentów sędziów art. 37b ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 1366 ze zm.), dotyczącym prawa do zostania aplikantem aplikacji uzupełniającej sędziowskiej (dodanym przez ustawę z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. poz. 1443), co przeczy założeniu o fundamentalnym zróżnicowaniu przedstawionych instytucji.

W odpowiedzi na skargę Minister, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Bezspornym jest, że Skarżąca od 1 kwietnia 2017 r. jest zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego w SN. W okresie od [...] lipca 2011 do [...] czerwca 2015 r. Skarżąca była natomiast zatrudniona w charakterze młodszego prawnika – asystenta sędziego w ETPCz. Powyższe dowodzi – co nie było sporne, że Skarżąca, na dzień złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu była zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego SN.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Skarżąca, jako osoba zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego w SN jest uprawniona do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego w oparciu o art. 19 ust. 4 nowelizacji, tj. do dnia 31 grudnia 2023 r., na tych samych zasadach co asystenci sędziego sądów powszechnych i sądów administracyjnych. Zdaniem organów kryteria określone w powołanym uregulowaniu mogą bowiem spełniać wyłącznie asystenci sędziów sądów powszechnych, zatrudnieni w tychże sądach w chwili składania wniosku o przystąpienie do egzaminu sędziowskiego i w chwili przystąpienia do egzaminu sędziowskiego oraz asystenci sędziów sądów administracyjnych, ale już nie asystenci sędziego SN.

Stosownie do art. 19 ust. 4 nowelizacji osoba, która w dniu wejścia w życie nowelizacji z 2017 r. (tj. 21 czerwca 2017 r., na mocy art. 26 tej ustawy) jest zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego i nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 155 § 7 u.s.p. w brzmieniu dotychczasowym, lub warunku, o którym mowa w art. 15 ust. 4 ustawy zmieniającej z 2015 r., może - po spełnieniu tego warunku, do dnia 31 grudnia 2023 r. przystąpić do egzaminu sędziowskiego, w terminach przewidzianych dla aplikantów aplikacji sędziowskiej.

Przepis art. 155 § 7 u.s.p., na mocy art. 2 pkt 54 nowelizacji, został uchylony. Zgodnie z tym przepisem, w okresie zatrudnienia Skarżącej na stanowisku sędziego SN, "Asystent sędziego po przepracowaniu pięciu lat na tym stanowisku może przystąpić do egzaminu sędziowskiego. Asystent sędziego, który złożył egzamin notarialny, adwokacki lub radcowski może przystąpić do egzaminu sędziowskiego po przepracowaniu czterech lat na stanowisku asystenta sędziego lub referendarza sądowego. Wniosek o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego asystent sędziego zgłasza Dyrektorowi Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury na trzy miesiące przed terminem egzaminu, uiszczając wymaganą opłatę". Treść tego przepisu pozwala asystentowi sędziego na przystąpienie do egzaminu sędziowskiego po przepracowaniu pięciu lat na tym stanowisku.

Jak już zaznaczono nowelizacja z 2017 r. zlikwidowała opisaną możliwość składania przez asystenta sędziego egzaminu sędziowskiego w trybie eksternistycznym, traktowaną przez ustawodawcę za drugą drogę dojścia do zawodu sędziego według dotychczasowego stanu prawnego (por. uzasadnienie projektu nowelizacji, druk sejmowy VIII.1406). Nowelizacja z 2017 r. przywróciła jako podstawową drogę dojścia do zawodu sędziego - aplikację sędziowską odbywaną w KSSiP. Naboru miano dokonywać na podstawie zobiektywizowanego kryterium – egzaminu, najpierw przeprowadzanego w formie egzaminu (konkurs na aplikację sędziowską), a następnie - po odbyciu aplikacji - egzaminu sędziowskiego, którego wynik miał decydować o pierwszeństwie przyjęcia na asesurę sądową. Po odbyciu asesury, jeśli przebieg służby nie budziłby żadnych zastrzeżeń, asesor miał otrzymać propozycję nominacji sędziowskiej już bez konieczności uczestniczenia w konkursie (tamże, druk sejmowy VIII.1406). Jednocześnie dla osób zatrudnionych, w dniu jej wejścia w życie, na stanowisku referendarza sądowego lub asystenta sędziego pozostawiła możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, na warunkach określonych w art. 19 tego aktu (por. druk sejmowy VIII.1406).

W dacie zatrudnienia Skarżącej na stanowisku asystenta sędziego SN, asystentem sędziego mogła być osoba, która (na mocy niezmienionego dotychczas art. 155 § 2 u.s.p.) była obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej i korzystała z pełni praw cywilnych i obywatelskich (pkt 1); była nieskazitelnego charakteru (pkt 2); ukończyła wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce (pkt 3); ukończyła 24 lata (pkt 4). Nabór kandydatów na asystenta sędziego następował w drodze konkursu, który miał na celu wyłonienie kandydata o największej wiedzy i najwyższych kwalifikacjach, predyspozycjach i zdolnościach ogólnych, niezbędnych do wykonywania obowiązków asystenta sędziego (art. 155 § 2a u.s.p.). Asystentem sędziego w SN, według ustawy o SN, mogła natomiast zostać osoba posiadająca wyższe wykształcenie prawnicze.

Powyższe dowodzi, że wymogi formalne, co do oczekiwanego wykształcenia kandydatów na asystenta sędziego, zarówno w sądach powszechnych, jak i w SN, były analogiczne.

Według Ministra okolicznością uniemożliwiającą dopuszczenie Skarżącej, jako asystenta sędziego SN do egzaminu sędziowskiego na podstawie art. 19 ust. 4 nowelizacji było to, że przepis ten odwołując się do art. 155 § 7 u.s.p., przez co zawęża krąg uprawnionych z niego asystentów do asystentów sędziego sądu powszechnego i przez odpowiednie jego stosowanie także do asystentów sędziów sądów administracyjnych. Zatem jedyną grupą asystentów sędziego nie objętych hipotezą art. 19 ust. 4 nowelizacji pozostawaliby asystenci sędziego SN. Organy obu instancji nie znalazły podstaw pozwalających na zaliczenie asystentów sędziego SN do kręgu asystentów sędziego w rozumieniu art. 19 ust. 4 nowelizacji z 2017 r. Minister przywołał, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do pracowników SN, niebędących sędziami, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Uznano zatem, że skoro w stosunku do asystentów sędziego SN nie mają zastosowania przepisy u.s.p. (nie istniej takie odesłanie w ustawie o SN), to nie mogą oni zostać objęci uprawnieniem z art. 19 ust. 4 nowelizacji w zw. z art. 155 § 7 u.s.p.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 18 października 2021 r., w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1793/21, że rozważając pozycję i zadania asystenta sędziego SN "trzeba najpierw ustalić zakres uregulowań w tym zakresie, objętych uSN2017 i Regulaminem SN wydanym na podstawie art. 4 uSN2017. W kwestiach objętych ww. aktami nie ma podstaw do odwoływania się do unormowań art. 10 uSN2017, przy czym, zdaniem Sądu odesłanie z § 2 art. 10 uSN2017 dotyczy praw i obowiązków pracowniczych, bo odnosi się nie tylko do asystentów sędziego SN, ale wszystkich pracowników SN nie będących sędziami (por. L. Florek (red.), Powszechne a szczególne prawo pracy, WK 2016, pkt 4.6; K. Szczucki, Ustawa o Sądzie Najwyższym. Komentarz, wyd. II, WPK 2021, komentarz do art. 10). Wymaga zauważenia, że zagadnienia dotyczące pracowników SN nie będących sędziami w niewielkim stopniu zostały uregulowane w uSN2017. Asystenci sędziego SN co do kryteriów zatrudnienia i zakresu obowiązków zostali wyodrębnieni z omawianej grupy pracowników SN. Podobny zabieg ustawodawca uczynił wobec asystentów sędziego sądu powszechnego (por. art. 147 u.s.p., w tym § 3 mówiący, że w sądach są zatrudniani urzędnicy i inni pracownicy sądowi czy § 4 stanowiący, że w sądach mogą być zatrudniani asystenci sędziów i starsi asystenci sędziów). Asystentów sędziego, bez względu, czy SN, czy sądu powszechnego nie można traktować jako tylko pracowników sądu, nie będących sędziami, ale trzeba mieć na uwadze, że są organem pomocniczym w pracy sędziego (por. postanowienie SN z 14 lipca 2009 r., sygn. akt SNO 42/09, opubl. Lex 1581387; K. Gonera, Status prawny asystentów sędziów w: A. Rycak (red.), Zatrudnianie pracowników sądów z perspektywy prawa pracy i zarządzania, LEX 2014). Właśnie w tych ostatnich kwestiach w odniesieniu do asystenta sędziego SN mają odpowiednie zastosowanie przepisy u.s.p., na mocy art. 10 § 1 uSN2017. Stanowisko to potwierdza chociażby zmiana Regulaminu SN wprowadzona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 czerwca 2021 r. zmieniającym rozporządzenie - Regulamin Sądu Najwyższego (Dz. U. poz. 1077), którą na mocy § 1 pkt 48 lit. a) nadano brzmienie § 70 ust. 1 Regulaminu SN: "Asystenci sędziego Sądu Najwyższego zatrudnieni są w Sądzie Najwyższym na stanowisku asystenta, starszego asystenta, asystenta-specjalisty do spraw orzecznictwa oraz asystenta-specjalisty do spraw prawa europejskiego.". Wprowadzono więc instytucję starszego asystenta, bez szczegółowszych unormowań czy to w Regulaminie SN, czy w uSN207, uregulowaną za to w u.s.p., a nie w pragmatykach urzędniczych. W tej sytuacji, zdaniem Sądu w tym zakresie należy odpowiednio stosować przepisy u.s.p. (z mocy art. 10 § 1 uSN2017), a nie pragmatyk urzędniczych i Kodeksu pracy (jak stanowi art. 10 § 2 uSN2017)".

Powyższe dowodzi, że wbrew twierdzeniu Ministra, spod uregulowania art. 19 ust. 4 nowelizacji, nie zostali wyłączeni asystenci sędziego SN. Przepis art. 19 ust. 4 nowelizacji został umieszczony w ustawie zmieniającej szereg ustaw, w tym: o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (art. 1), Prawo o ustroju sądów powszechnych (art. 2). Przepis ten mówi o osobie, która w dniu wejścia w życie tej ustawy – nowelizacji, jest zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego i nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 155 § 7 u.s.p. w dotychczasowym brzmieniu. Norma ta nie określa wprost, że chodzi o asystenta sędziego sądu powszechnego, albo asystenta sędziego, o którym mowa w art. 155 u.s.p., bo mówi tylko o osobie zatrudnionej na stanowisku asystenta i spełniającej warunek, o którym mowa w art. 155 § 7 u.s.p. Należy zauważyć, że na mocy art. 1 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 10 maja 2013 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sadów powszechnych (Dz. U. poz. 662) z dniem 7 czerwca 2013 r. uchylono pkt 5 w art. 155 § 2 u.s.p., w którym zawarty był jeszcze jeden warunek stawiany asystentowi sędziego ("Wychodząc naprzeciw potrzebom sądów, które od lat borykają się z problemem braku kandydatów na wolne stanowiska asystentów sędziów, zakłada się rezygnację z ustawowego wymagania by wszyscy asystenci sędziów legitymowali się ukończoną aplikacją ogólną, bądź zdaniem jednego z prawniczych zawodowych egzaminów. Tym samym dopuszcza się możliwość zatrudnienia w sądach na stanowiskach asystenta sędziego osób z wykształceniem wyższym prawniczym"; por.: uzasadnienie projektu omawianej ustawy, druk sejmowy VII.880). Z chwilą wykreślenia wspomnianego warunku, wymagania stawiane asystentom sędziów, czy to sądów powszechnych, czy sędziego SN, czy sądów administracyjnych, stały się porównywalne, i to co do wykształcenia, jak i co do zakresu wykonywanych zadań (organ pomocniczy w pracy sędziego).

W tej sytuacji z redakcji przepisu art. 19 ust. 4 nowelizacji wynika, że odnosi się on do wszystkich kategorii asystentów sędziego, tj. uregulowanych w ustawie o ustroju sądów powszechnych (asystentów sędziego sądu powszechnego), w ustawie o Sądzie Najwyższym (asystentów sędziego SN) i w ustawie – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (asystentów sędziego sądu administracyjnego – WSA i NSA).

W chwili wejścia w życie nowelizacji obowiązywała ustawa o SN z 2002 r.. Jednakże obecny art. 10 ustawy o SN z 2017 r. jest powtórzeniem art. 8 ustawy o SN z 2002 r. Również sytuacja asystentów sędziego SN w ustawie o SN z 2002 r. została uregulowana analogicznie, jak w ustawie o SN z 2017 r., gdyż oprócz, w zasadzie tożsamych uregulowań ustawowych, na podstawie art. 51 § 2 ustawy o SN z 2002 r. (Szczegółowy zakres i sposób wykonywania czynności przez asystentów sędziego określa regulamin Sądu Najwyższego) w Rozdziale 11 Uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie Regulaminu Sądu Najwyższego (M.P. z 2003 r. Nr 57 poz. 898), zawarto bardzo podobne regulacje. Na mocy § 60 ust. 2 ostatniego aktu asystent mógł asystować nie więcej niż jednemu sędziemu SN i wykonywał zadania zlecone przez sędziego SN (§ 61), a w szczególności: przygotowywał wstępne analizy akt spraw przydzielonych sędziemu SN do referatu (pkt 1); wyszukiwał i gromadził orzecznictwo oraz literaturę, a także przeglądał strony internetowe zawierające informacje użyteczne przy rozstrzyganiu zagadnień prawnych oraz rozpoznawaniu kasacji i innych środków zaskarżenia (pkt 2); sporządzał notatki, opinie i ekspertyzy prawne oraz przygotowywał projekty orzeczeń i uchwał (pkt 3); sporządzał projekty uzasadnień i tez (pkt 4); wykonywał czynności związane z tworzeniem oraz redagowaniem izbowych baz orzeczeń (pkt 5); uczestniczył w pracach redakcyjnych związanych z wydawaniem urzędowych zbiorów orzeczeń oraz biuletynów Sądu Najwyższego (pkt 6).

Powyższe dowodzi, że stanowiska organów obu instancji, wyłączające spod uregulowania art. 19 ust. 4 nowelizacji asystentów sędziego SN, pracujących w referacie, oznaczało naruszenie zasad wynikających z art. 60 Konstytucji RP (Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach) w zw. z art. 31 ust. 3 tego aktu. Zaprezentowana przez organy obu instancji interpretacja art. 19 ust. 4 nowelizacji stanowiła w istocie ograniczenie prawa z art. 60 Konstytucji RP, nieproporcjonalne i nie znajdujące uzasadnienia w przepisach dotyczących asystentów sędziego.

Organ ponownie rozpatrujący sprawę, przy ocenie spełniania przez Skarżącą kryteriów z art. 19 ust. 4 nowelizacji, uwzględni wykładnię wspomnianego przepisu w powiązaniu z odpowiednimi przepisami ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz ustawy o Sądzie Najwyższym z uwzględnieniem jej nowelizacji.

Z powyższych względów, na mocy art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na mocy art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., które obejmują zwrot uiszczonego wpisu od skargi.