Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 812/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75i ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1982 nr 16 poz 124
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.
article: art. 183, 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania skarżącego B. D. od uchwały z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że wynik egzaminu konkursowego został ustalony prawidłowo. Nie podzielił zarzutów skarżącego wobec kwestionowanych przez niego pytań o numerach: 82, 95, 166, 186, 193, 197, 204, 206 i 207, uznając, że zostały sformułowane w sposób prawidłowy oraz odniósł się do treści każdego z nich. Nie zgodził się też z zarzutem, że pytania nr 130, 132, 134, 135, 179, 180, 208 i 209 wykraczały poza ustawowy zakres egzaminacyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 782/09 działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., stwierdził, że zasadny jest zarzut skarżącego dotyczący wadliwego skonstruowania pytań testowych o numerach: 82, 186 i 204, bowiem pytania nr 186 i 204 zawierały więcej niż jedną prawidłową odpowiedź, zaś pytania nr 82 i 75 nie zawierały żadnej poprawnej odpowiedzi, przy czym w zakresie pytania nr 75 Sąd działając na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

W ocenie Sądu, pytanie nr 75 zostało nieprawidłowo skonstruowane. Zgodnie z treścią tego pytania: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." (według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", zaś skarżący udzielił odpowiedzi "A"). W ocenie Sądu, niewłaściwe jest wskazywanie na art. 9351 k.c., jako podstawę odpowiedzi podanej pod literą "C", bowiem uprawnienie z art. 923 § 1 k.c. przysługuje wskazanym w nim osobom, bez względu na to czy dziedziczą one po spadkodawcy. Ustawodawca w art. 923 § 1 k.c. wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy, to jest małżonka i "inne osoby bliskie". Mając na względzie treść art. 614 § 1 k.r. i o., Sąd przyjął, że małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym mowa w art. 923 § 1 k.c., niemniej za wątpliwe uznał wykluczenie małżonka w separacji a priori z kręgu "osób bliskich". Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne, ale również więzi faktyczne. Również z uwagi na treść art. 58 § 2 k.r. i o. nie jest oczywista utrata atrybutu "osoby bliskiej" przez małżonka w separacji. Nie można wykluczyć, iż między małżonkami w separacji - poprzez wspólne zamieszkiwanie istnieje więź bliskości, w szczególności gdy zobowiązani są do alimentacji i pomocy. W przypadku rozwodu związek małżeński ustaje, zaś w przypadku separacji trwa z pewnymi modyfikacjami. Udzielona przez skarżącego na to pytanie odpowiedź "A" nie może być zatem uznana za nieprawidłową.

W ocenie Sądu I instancji, również pytanie nr 82 nie odpowiada wymogom określonym w Prawie o adwokaturze. Jeżeli przepis wymagający formy pisemnej nie przewiduje rygoru nieważności (tak jak art. 660 k.c. zdanie pierwsze) uznaje się, że forma ta została zastrzeżona dla celów dowodowych, chyba że z przepisu tego wynika (tak jak z art. 660 zdanie drugie), iż jest ona zastrzeżona dla wywołania określonych skutków prawnych (ad eventum). Przepis art. 660 k.c. wyłączył dla umowy najmu nieruchomości lub pomieszczenia na czas dłuższy niż rok formę ad probationem - jako zastrzeżoną dla celów dowodowych. W konsekwencji nie można uznać wariantu "C" odpowiedzi na pytanie nr 82 za odpowiedź prawidłową, skoro nie znajduje ona potwierdzenia w przepisie art. 660 k.c.

Oceniając z kolei konstrukcję pytania nr 186, Sąd I instancji przedstawił jego treść, która brzmiała: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne" (zgodna z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź "A", która ma podstawę prawną w przepisach art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.), zwanej dalej: Prawem dewizowym, w związku z art. 127 § 3 k.p.a., zaś skarżący zaznaczył natomiast odpowiedź "B").

Sąd stwierdził, że problem zawarty w tym pytaniu sprowadza się do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy, gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji. Powołując się na poglądy prezentowane w doktrynie, zgodnie z którymi dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w aspekcie materialnym i formalnym, stwierdził, że punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia) czy też ten sam. Powołał również uchwałę z dnia 22 lutego 2007 r. o sygn. akt II GPS 2/06, w której NSA wyraził pogląd, że istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. Z uwagi na to, że w doktrynie oraz orzecznictwie prezentowany jest również odmienny pogląd, instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności i dlatego konstrukcja tego pytania budzi uzasadnione wątpliwości.

W ocenie Sądu zastrzeżenia budziło także sformułowanie pytania nr 204. Ustawa o podatku akcyzowym w art. 1 ust. 1 określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w tej ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej odpowiedzi wskazanej pod literą "A". Z uzasadnienia decyzji nie wynika jednak, aby organ skutecznie zaprzeczył prawdziwości powyższego zdania, a odwołanie się w tym zakresie do poglądów A. Gorgola cyt. "Należy podkreślić, iż przedmiotem akcyzy nie są wyroby akcyzowe. Podatek akcyzowy jest bowiem podatkiem od obrotu profesjonalnego (...)" nie może zostać uznane za wystarczające dla odparcia zarzutu skarżącego, skoro autor ten dalej stwierdza: "Ze względu na jednofazowy charakter opodatkowania przedmiot akcyzy musi być rozpatrywany z punktu widzenia nie tylko statusu towaru - czy jest to wyrób akcyzowy - ale także z punktu widzenia faz obrotu. Zdarzenie prawne związane z wyrobem akcyzowym opodatkowane są jedynie wówczas, gdy występują w określonej fazie krajowego obrotu towarowego lub wymiany w handlu zagranicznym". Powyższe dowodzi, że wyjaśnienie tej kwestii nie mogło nastąpić na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi w pytaniu.

Odnosząc się do pozostałych pytań kwestionowanych w skardze Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, który w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, że udzieliła niepoprawnej odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Minister Sprawiedliwości wydając zaskarżoną decyzje nie naruszył przy tym zasad wynikających z art. 8 i 9 k.p.a.

W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok w całości i powołując się na obydwie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Minister Sprawiedliwości zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. z powodu uwzględnienia skargi B. D. przy założonym naruszeniu zaskarżoną decyzją art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze przez wadliwe przyjęcie, że pytania nr 75, 82, 186 i 204 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zostały sformułowane nieprawidłowo, to jest pytania nr 186 i 204 zawierają więcej niż jedną prawidłową odpowiedź, zaś pytania nr 75 i 82 żadnej możliwej do udzielenia odpowiedzi. Uzasadniając te zarzuty stwierdził, że do odpowiedzi na pytanie nr 75 potrzebna jest jedynie znajomość treści przepisu art. 923 k.c., w tym znaczeniu, że ustawodawca do osób uprawnionych zaliczył jedynie małżonka i inne osoby bliskie, natomiast nie zaliczył małżonka w separacji. Z treści art. 923 k.c. wynika zatem wprost, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację, nie stanowi osób uprawnionych, o których mowa w tym przepisie. Nie zgodził się też z poglądem Sądu, iż wykluczenie małżonka w separacji z kręgu "osób bliskich" spadkodawcy może budzić wątpliwości. Powołał się na poglądy prezentowane w komentarzach do art. 923 Kodeksu cywilnego (E. Niezbecka - LEX 2008, E. Skowrońska - Bocian, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 33 oraz pod red. prof. E. Gniewka, wyd. 2, CH Beck, Warszawa 2006, s. 1420). Przyjmuje się w nich, że uprawnienie określone w tym przepisie przysługuje ściśle określonemu kręgowi podmiotów, to jest małżonkowi i innym osobom bliskim spadkodawcy, natomiast prawomocne orzeczenie rozwodu lub separacji za życia spadkodawcy wyłącza małżonka z kręgu osób uprawnionych. Orzeczenie separacji wyklucza zatem ochronę małżonka na podstawie art. 923 § 1 k.c. Ponadto w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r. o sygn. akt II GSK 273/06 NSA stwierdził, że pojęcie małżonka nie odnosi się do sytuacji istniejącej w razie orzeczenia separacji.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, istota pytania nr 82 dotyczyła nie skutków materialnoprawnych wywołanych brakiem formy pisemnej, lecz skutków, jakie może wywołać niezachowanie takiej formy w ewentualnym procesie. Pytanie to odnosiło się jedynie do formy na piśmie dla celów dowodowych i nie ulega wątpliwości, że zawiera tylko jedną prawidłową odpowiedź. Skarżący zaznaczył nieprawidłową odpowiedź na to pytanie, bowiem żaden przepis nie przewiduje rygoru nieważności dla umowy najmu w razie jej zawarcia bez zachowania formy pisemnej. Poprawna odpowiedź - w kontekście zawartych w pytaniu propozycji wynika z treści art. 660 Kodeksu cywilnego.

Minister Sprawiedliwości nie zgodził się również z uznaniem za wadliwą konstrukcji pytania nr 186. Poprawna odpowiedź na to pytanie wynika wprost z art. 8 ust. 3 Prawa dewizowego, zgodnie z którym do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji i w takim znaczeniu nie sposób mówić o klasycznej dwuinstancyjności postępowania.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Sąd I instancji oceniając pytanie nr 204 dokonał niewłaściwej wykładni art. 4 ustawy o podatku akcyzowym. Przedmiotem podatku akcyzowego - do którego odnosi się ustawowe sformułowanie: "opodatkowanie akcyzą podlegają" - nie są bowiem wyroby akcyzowe, lecz zdarzenia związane z tymi wyrobami, mające miejsce w określonej fazie obrotu gospodarczego. Z art. 4 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym wynika zasada jednokrotności opodatkowania akcyzą wyrobów akcyzowych, powodująca uznanie tego podatku za podatek jednofazowy. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany w doktrynie i w orzecznictwie. Pytanie to zawiera jedną prawidłową odpowiedź "produkcja wyrobów zharmonizowanych akcyzowych", odnosząca się do przedmiotu podatku akcyzowego określonego w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym.

W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów prawa procesowego i materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. D wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r. po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz odstępił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Ministra Sprawiedliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wynikające z art. 183 p.p.s.a. związanie Sądu granicami skargi kasacyjnej, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza mu zakres dokonywanej oceny legalności orzeczenia sądu I instancji. Mimo sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia w wyroku WSA przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), nie zamieszczono w niej żadnych wywodów co do przyjęcia za podstawę orzekania błędnych ustaleń faktycznych lub niewłaściwego zastosowania przepisów normujących postępowanie przed sądem I instancji i dlatego w tej części nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Zakres badania legalności zaskarżonego wyroku musiał więc być sprowadzony do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze przez błędne przyjęcie, że 4 pytania nie spełniały określonych w tym przepisie wymogów. Stanowi on, że "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt".

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że trafna jest argumentacja, jaką posłużono się w zaskarżonym wyroku przy ocenie pytania nr 75 i udzielonej na nie odpowiedzi przez B. D.. WSA podkreślił, że w okolicznościach faktycznych tego pytania sformułowanego na tle art. 923 k.c. odpowiedź A udzielona przez skarżącego nie może być uznana za nieprawidłową, tym bardziej że dopiero w orzecznictwie sądów powszechnych i komentarzach do k.r. i o. dookreślono prawa małżonków w separacji. Identyczne zarzuty Ministra Sprawiedliwości do tego pytania były już ocenione przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II GSK 1009/09 i II GSK 975/09.

Z kolei w pytaniu nr 82 brak spełnienia powyższych wymogów polegał na tym, że żadnej z podanych w nim odpowiedzi nie można uznać za prawidłową. Art. 660 k.c. – do którego w swej treści nawiązuje pytanie – stanowi, że "Umowa najmu nieruchomości lub pomieszczenia na czas dłuższy niż rok powinna być zawarta na piśmie. W razie niezachowania tej formy poczytuje się umowę za zawartą na czas nie oznaczony". Bezspornie odpowiedzi A i B nie są prawidłowe, ponieważ taka umowa nie musi być zawarta pod rygorem nieważności ani w formie aktu notarialnego, ani na piśmie. Wbrew twierdzeniom Ministra Sprawiedliwości nie jest prawidłowa odpowiedź C, według której taka umowa powinna być zawarta na piśmie dla celów dowodowych. Przede wszystkim oba zdania art. 660 k.c. muszą być interpretowane łącznie. Warunkiem uznania formy pisemnej za zastrzeżoną do celów dowodowych (ad probationem) jest brak w konkretnym przepisie innych wskazań, jak np. w art. 77, 88, 511, 606, 648, 860 i 900 k.c. Wynika to z art. 73 § 1 k.c. stanowiącego, że jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. Tam natomiast, gdy zachowanie formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej (art. 74 § 1 zd. drugie k.c.), chodzi o rygor ad eventum – czynność będzie ważna, ale z innym skutkiem niż oczekiwany przez strony. W świetle art. 660 k.c. niedochowanie pisemnej umowy najmu zawartej na czas dłuższy niż rok wywoła skutek w postaci jej zawarcia na czas nieoznaczony. Innym przykładem formy ad eventum jest unormowanie zawarte w art. 678 k.c. Dokonana w zaskarżonym wyroku ocena tego pytania jest więc trafna.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zarzuty Ministra Sprawiedliwości do pytania nr 186 były już ocenione w obu powołanych wyrokach NSA z dnia 10 lutego 2010 r. Sąd I instancji w sposób prawidłowy przyjął, że zostało ono nieprawidłowo sformułowane ze względu na możliwość udzielenia na nie odpowiedzi A i B przewidzianych w teście, zamiast jednej zgodnie z art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. W uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06 (ONSAiWSA 2007/3/61) przypomniano ewolucję rozwiązań przyjmowanych w k.p.a., dorobek orzecznictwa i poglądy wyrażone w piśmiennictwie, które łącznie dawały podstawę do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, bez konieczności jego budowania na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej.

Wskazano, że uzasadnione są zarzuty Ministra Sprawiedliwości odnośnie do dokonanej w zaskarżonym wyroku oceny sformułowania pytania nr 204 i udzielonej na nie odpowiedzi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trzeba przypomnieć, że oceny odpowiedzi na to pytanie nie można łączyć z przepisami ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11 ze zm.), bowiem w dniu 20 września 2008 r., gdy przeprowadzano oceniany egzamin konkursowy na aplikację adwokacką, tej ustawy jeszcze nie uchwalono. Mimo braku wskazania, że o tę ustawę chodziło, w dwóch pierwszych zdaniach na s. 18 uzasadnienia wyroku WSA, nawiązuje do jej art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 (błędnie podanego jako ust. 1), dalej wskazuje już i oceniając unormowania zawarte w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym – w brzmieniu na dzień zdawania tego egzaminu. Minister Sprawiedliwości trafnie więc podkreślił, że opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w zamkniętym katalogu w art. 4 ust. 1 tej ustawy oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3, gdy nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. Chodzi więc nie o wyroby akcyzowe, lecz zdarzenia z nimi związane w określonej fazie obrotu gospodarczego, poczynając od fazy produkcji i kończąc na sprzedaży na rzecz ostatecznego nabywcy, czyli konsumenta.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie został spełniony warunek uzyskania przez kandydata co najmniej 190 punktów niezbędnych dla pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego, przewidziany w art. 75i ust. 3 Prawa o adwokaturze.

W piśmie z [...] czerwca 2010 r. skarżący podtrzymał argumentację ze skargi z [...] kwietnia 2009 r., o uznanie pytań nr 82, 95, 139, 166, 175, 186, 193, 197, 204, 206 i 207 za nieprecyzyjne, w których żadna odpowiedź nie była prawidłowa, albo prawidłowych odpowiedzi było więcej niż jedna, względnie wybór określonej odpowiedzi zależał od przyjętej interpretacji, czym naruszały one wymóg z art. 75i ust. 1 p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Powołany wyżej przepis art.190 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania Sądu pierwszej instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania. Jednakże, jak podkreśla się w piśmiennictwie, z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268), natomiast w pozostałym zakresie ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie.

W judykaturze i doktrynie zwraca się również uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (tak: H. Knysiak-Molczyk (w:) H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005).

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należało stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny - z uwagi na dostrzeżone uchybienia w zakresie przepisów prawa materialnego dokonał w istocie wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów tego prawa.

Rozpoczynając rozważania nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r. po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Ministra Sprawiedliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny w następstwie uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej odnośnie dokonanej przez WSA oceny udzielonej przez B. D. odpowiedzi na pytanie nr 204, wskazał, że nie został spełniony warunek uzyskania przez kandydata co najmniej 190 punktów niezbędnych dla pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego, przewidziany w art. 75i ust. 3 Prawa o adwokaturze.

Nadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wynikające z art. 183 p.p.s.a. związanie tego Sądu granicami skargi kasacyjnej, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza mu zakres dokonywanej oceny legalności orzeczenia sądu I instancji. Mimo sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia w wyroku WSA przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), nie zamieszczono w niej żadnych wywodów co do przyjęcia za podstawę orzekania błędnych ustaleń faktycznych lub niewłaściwego zastosowania przepisów normujących postępowanie przed sądem I instancji i dlatego w tej części nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Zakres badania legalności zaskarżonego wyroku musiał więc być sprowadzony do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze przez błędne przyjęcie, że 4 pytania nie spełniały określonych w tym przepisie wymogów. Stanowi on, że "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". Zdaniem tego sądu odwołującego się do utrwalonego orzecznictwie sądów administracyjnych, z reguł testu jednokrotnego wyboru wynika, że wyklucza się zamieszczanie w pytaniach propozycji odpowiedzi, z których więcej niż jedna jest prawidłowa. Pytania zawarte w teście muszą być sformułowane w sposób jasny, precyzyjny, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. Nie można w nich zawierać kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie, jeżeli udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia lub wskazania dodatkowych założeń albo odniesień. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że trafna jest argumentacja, jaką posłużono się w zaskarżonym wyroku przy ocenie pytania nr 75 i udzielonej na nie odpowiedzi przez B. D.. Odpowiedź A udzielona przez skarżącego nie może być uznana za nieprawidłową, tym bardziej że dopiero w orzecznictwie sądów powszechnych i komentarzach do k.r. i o. dookreślono prawa małżonków w separacji. Identyczne zarzuty Ministra Sprawiedliwości do tego pytania były już ocenione przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II GSK 1009/09 i II GSK 975/09. W pierwszym z nich zwrócono uwagę, że art. 9351 k.c. wyłączający stosowanie do małżonka pozostającego w separacji przepisów o powołaniu do dziedziczenia, nie ułatwia, lecz wręcz utrudnia dokonywanie jednoznacznej wykładni art. 923 k.c., w którym nie uregulowano w podobny sposób sytuacji prawnej małżonka po orzeczonej separacji. Już z tego powodu nie można wprost przenosić do art. 923 k.c. sformułowanej w art. 614 § 1 k.r. i o. normy prawnej o zrównaniu w skutkach orzeczonej separacji z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód. Podobnie w pytaniu nr 82 brak spełnienia powyższych wymogów polegał na tym, że żadnej z podanych w nim odpowiedzi nie można uznać za prawidłową. Zarzuty do pytania nr 186 były już ocenione w obu powołanych wyrokach NSA z dnia 10 lutego 2010 r. Sąd I instancji w sposób prawidłowy przyjął, że zostało ono nieprawidłowo sformułowane ze względu na możliwość udzielenia na nie odpowiedzi A i B przewidzianych w teście, zamiast jednej zgodnie z art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Wskazano, że uzasadnione są zarzuty Ministra Sprawiedliwości odnośnie dokonanej w zaskarżonym wyroku oceny sformułowania pytania nr 204 i udzielonej na nie odpowiedzi. Niemniej jednak biorąc pod uwagę stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku skarżącego B. D. nie został spełniony warunek uzyskania przez kandydata co najmniej 190 punktów niezbędnych dla pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego, przewidziany w art. 75i ust. 3 Prawa o adwokaturze.

Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.151 i art.190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) orzekł jak w sentencji.