Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 337/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 7a, 8, 81a, 75 par 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: par 6 ust 1, par 39 ust 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust 1 i 3
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust 1 i 3, art. 4 ust 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec Sędzia WSA Ewa Rojek Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w K. (Dyrektor) decyzją z [...]

nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (Kierownik) z [...] nr [...] o ustaleniu R. P. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł.

Organ ustalił, że 8 maja 2013 r., 13 maja 2014 r., 12 czerwca 2015 r.,

15 czerwca 2016 r. i 31 maja 2017 r. R. P. złożył wnioski o przyznanie płatności odpowiednio na lata 2013, 2014, 2015, 2016 i 2017. K. przyznał decyzjami:

- z [...] r. nr [...] płatność rolnośrodowiskową w wysokości [...] zł,

- z [...] nr [...] płatność rolnośrodowiskową

w wysokości [...] zł,

- z [...] nr [...] płatność rolnośrodowiskową

w wysokości [...] zł,

- z [...] nr [...] płatność rolnośrodowiskową

w wysokości [...] zł,

- z [...] r. nr [...] płatność rolnośrodowiskową

w wysokości [...] zł,

Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego.

Do Agencji 18 grudnia 2019 r. wpłynęło zawiadomienie z Prokuratury Okręgowej w T., sygn. akt [...] o przesłaniu aktu oskarżenia przeciwko R. P. i innym, oskarżonemu o popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk i art. 297 § 1 kk i art. 233 § 6 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 kk.

K. wznowił z urzędu postępowania administracyjne zakończone

decyzjami o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, 2014, 2015, 2016 i 2017. Następnie w dniu [...] K. wydał decyzje:

- nr [...], w której odmówił uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 nr [...]

z [...] r.;

- nr [...], w której stwierdził, że decyzja z [...]

nr [...] nie podlega uchyleniu ze względu na to, że od dnia jej doręczenia stronie upłynął okres dłuższy niż 5 lat - została wydana z naruszeniem prawa;

- nr [...], w której uchylił w całości decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej z [...] r. nr [...] oraz po rozpatrzeniu wniosku odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015;

- nr [...], w której uchylił w całości decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej z [...] r. nr [...] oraz po rozpatrzeniu wniosku odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016;

- nr [...], w której uchylił w całości decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej z [...] nr [...] oraz po rozpatrzeniu wniosku odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017.

K. następnie wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych wypłaconych stronie za lata 2013, 2014, 2015, 2016, 2017. Decyzją z [...] r. ustalił rolnikowi kwotę nienależnie pobranych płatności.

Utrzymując w mocy ww. decyzję Kierownika Dyrektor podniósł, że wypłacone stronie środki publiczne za lata 2013-2017 pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

(j.t. Dz.U.2019.1505) dalej "ustawa o Agencji". Przepis ten przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Następnie organ powołał art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013

w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227

z 31.07.2014, str. 69, ze zm.) i wyjaśnił, że określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (k.p.a.), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych. Przyjmując zatem, że stosowne regulacje wspólnotowe przewidywały przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normowały również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, to ich przyznanie i wypłacenie rolnikowi wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.

W niniejszej sprawie płatności rolnośrodowiskowe za lata 2013-2017 zostały stronie przyznane, a następnie po wyjściu na jaw nowych okoliczności istotnych dla sprawy przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2014 - Kierownik uznał, że decyzja za ww. okres została wydana z naruszeniem prawa, natomiast za lata 2015-2017 płatności zostały cofnięte. Konsekwencją stworzenia przez stronę sztucznych warunków przyznania płatności jest odmowa przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej za lata 2015-2017, co z kolei stanowiło o niedotrzymaniu przez stronę 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego za rok 2013.

Dyrektor wskazał na przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013, 361 ze zm.) określające warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej (§ 2 ust. 1 pkt 3

i 4, § 5 ust. 1). Rolnik podejmuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe na okres 5 lat, co wynika z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Podjęte zobowiązanie nie podlega zmianie przez cały okres jego trwania, co z kolei wynika z § 6 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Płatność rolnośrodowiskową jest przyznawana rolnikowi corocznie przez cały okres realizacji przez niego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest podejmowane przez rolnika na 5 lat i w razie przyznania mu pierwszej płatności rolnośrodowiskowej jest on obowiązany realizować to zobowiązanie przez ten okres. Zaprzestanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przed upływem 5-letniego okresu powoduje co do zasady konieczność zwrotu przez tego rolnika wsparcia, całości lub części,

w zależności od wielkości stwierdzonego zaniechania w realizacji zobowiązania.

W niniejszej sprawie podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stanowi art. 80 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009

z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65), art. 5 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Nr 65/2011, art. 35 ust. 4 Rozporządzenia Nr 640/2014 oraz § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Podstawą wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności było cofnięcie stronie uprawnień do płatności za lata 2015-2017 w związku ze stwierdzeniem stworzenia przez stronę sztucznych warunków, stwierdzenie, że decyzja o przyznaniu płatności za rok 2014 została wydana z naruszeniem prawa, co z kolei doprowadziło do spełnienia się przesłanki wskazanej w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego tj.: "nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu". W obliczu powyższych okoliczności, płatności rolnośrodowiskowe przekazane na konto strony w łącznej kwocie [...]zł są kwotą nienależną.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ustalenie czy zaistniały okoliczności pozwalające na uznanie, że przyznane płatności miały charakter nienależny i jakie jest źródło nieprawidłowości. O nienależnym charakterze przyznanych płatności świadczy stworzenie przez stronę sztucznych warunków otrzymania płatności, co z kolei spowodowało odmowę płatności i niedotrzymanie podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego

W ocenie Dyrektora, organ I instancji należycie zebrał materiał dowodowy, który jest kompletny i na jego podstawie poczynił prawidłowe, trafne ustalenia faktyczne dotyczące sposobu podziału gruntu, sposobu zarządzania nim

i współzależności w zarządzaniu oraz czerpaniu korzyści z podzielonego gruntu. Przede wszystkim okoliczności te zostały potwierdzone w zeznaniach przesłuchanych w sprawie świadków oraz przeprowadzonych dowodach

z dokumentów. Ustalenia stanu faktycznego znajdują odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy i zostały obszernie opisane w wydanej przez organ I instancji decyzji. Istotną w sprawie okolicznością jest również wyrok Sądu Okręgowego w K. w III Wydziale Karnym z dnia [...] (sygn. akt III K [...]), w którym R. P. został uznany za winnego zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu. Sąd ustalił, iż R. P., naturalnie przy znaczącym wsparciu Ł. J. miał przewodnią i kierowniczą rolę w procederze wyłudzania dopłat. Stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności należy zakwalifikować do nieprawidłowości naruszających przepisy prawa wspólnotowego w rozumieniu art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, mieszczące się w pojęciu nieprawidłowości, pociąga konieczność zwrotu przyznanych płatności, jako płatności nienależnych. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach płatności rolnośrodowiskowej, mamy do czynienia również wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także w sytuacji gdy, między innymi pomoc zostaje przyznana i wypłacona, a beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres lub nie spełni warunków do przyznania płatności. Poprzez stworzenie sztucznych warunków, zdaniem tutejszego organu

w niniejszej sprawie doszło do zaprzestania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego - co wiąże się z obowiązkiem dokonania zwrotu także uzyskanych w 2013 r. płatności, na podstawie § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Przyznanie i wypłacenie płatności nie wynikało z błędu organu, bowiem w dniu wypłaty ww. płatności organ I instancji nie posiadał wiedzy o tym, że strona stworzyła sztuczne warunki otrzymania płatności. O zaistniałym procederze Kierownik dowiedział się 18 grudnia 2019 r., kiedy otrzymał zawiadomienie o przesłaniu aktu oskarżenia przeciwko R. P. i innym oskarżonym, a następnie

z postępowania prokuratorskiego i z zeznań świadków. Organ ustalił, że poprzez wykreowanie sztucznych warunków otrzymania płatności strona wprowadziła kierownika w błąd, co spowodowało wypłatę płatności, które formalnie okazały się nienależnie. Kwota płatności [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu

art. 5 ust. 1 Rozporządzenia Nr 65/2011 oraz art. 7 ust. 1 Rozporządzenia (UE)

nr 809/2014 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 i art. 7 ust. 3 ww. rozporządzeń.

Kwoty nienależnie przyznanych płatności za poszczególne lata przekraczają kwoty stanowiące równowartość 100 euro, przeliczonej na złote, tym samym nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W opinii organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego:

art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu, czyli w tym przypadku nie wcześniej niż od dnia 15 marca 2017 r. Ponadto w niniejszej sprawie okres przedawnienia został przerwany w dniu zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej (data odbioru 30 grudnia 2020 r.). Wobec tego ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej nastąpiło przed upływem okresu przedawnienia.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ podniósł, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu za wymienione lata stanowi postępowanie odrębne od postępowania w przedmiocie odmowy przyznania płatności.

W konsekwencji strona w niniejszym postępowaniu nie może skutecznie podnosić argumentów przeciwko decyzji o odmowie przyznania płatności.

Na powyższą decyzję R. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP polegające na utrzymaniu w mocy decyzji niwelującej skutek decyzji przyznających płatności i wydanych w sposób prawidłowy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trwałości decyzji i zasady ochrony praw słusznie nabytych jako prawa podmiotowego;

2. art. 8, art. 7a § 1, art. 10 lub względnie art. 81a k.p.a., poprzez:

a) wydanie decyzji w oparciu o dyspozycję art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.L025, 28.1.2011, p.8) oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549 z dnia 2013.12.20) w oparciu o selektywny dobór faktów, dowodów i argumentacji, zmierzający do utrzymania powziętej tezy, a nie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony, co skutkowało uznaniem przez organy, że ziściła się przesłanka w postaci stworzenia sztucznych warunków uzasadniająca zwrot przyznanych płatności jako nienależnych,

b) oparcie decyzji na dowodach i dokumentach zgromadzonych w postępowaniu karnym, które nie zostało zakończone w sposób prawomocny,

c) brak zawiadomienia strony o zgromadzonych w sprawie dowodach,

3. art. 11 oraz art. 80 k.p.a. poprzez:

a) zaniechanie obowiązku wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego,

b) zaniechanie jednoznacznego udowodnienia łącznego spełnienia wszystkich przesłanek uznania przyznanych płatności za płatności nienależne, skutkujące bezpodstawnym twierdzeniem, że skarżący wraz z innymi podmiotami stworzył sztuczne warunki poprzez podział gospodarstwa rolnego na kilka innych podmiotów w celu uzyskania maksymalnych kwot dopłat, w sytuacji kiedy okoliczności sprawy wskazują, że skarżący i inne podmioty powstawały niezależnie, a ich powstanie nie wynikało z podziału innego podmiotu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że płatności przyznane skarżącemu są płatnościami nienależnymi;

4. art. 75 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez bezpodstawne pominięcie przedłożonych przez stronę dowodów i wyjaśnień mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy;

5. art. 15 k.p.a. poprzez ograniczenie się przez organ II do weryfikacji decyzji pierwszoinstancyjnej, podczas gdy organ ten był zobowiązany ponownie rozpatrzyć sprawę w sposób pełny i samodzielny;

6. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się przez organ II do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podczas gdy obowiązkiem organu odwoławczego jest sporządzenie adekwatnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, w tym ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów i okoliczności podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1. art. 4 ust. 1 pkt a, b i c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347.608 z dnia 2013.12.20) oraz art. 2 lit. a, b i c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE)

nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE)

nr 1782/2003 (Dz.Urz.UE.L30 z dn. 31.01.2009 r. p.16) oraz art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z 19 listopada 2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Tekst mający znaczenie dla EOG) Dz.U.UE.L.2008.321.14 z dnia 2008.12.01) poprzez uczynienie podstawą faktyczną przyjętego w decyzji rozstrzygnięcia zarzutów niespełnienia przez stronę przesłanek niewymienionych w zawartych w ww. przepisach definicjach "rolnika", "gospodarstwa" oraz "działalności rolniczej";

2. art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z dnia 1995.12.23), art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 poprzez:

a) zastosowanie przewidzianych w nich sankcji pomimo braku ziszczenia się ku temu określonych warunków i podstaw,

b) błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego zostały sztucznie stworzone, podczas gdy okoliczności faktyczne sprawy i zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie dają ku temu podstaw a stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, że brak jest uzasadnienia do stwierdzenia, że skarżący dopuścił się stworzenia sztucznych warunków, a wszelkie dowody wskazują na to, że skarżący jest samodzielnym i odrębnym podmiotem, który faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne tj. kieruje nim i czerpie z niego korzyści;

3. art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności Dz.U.UE.L.2014.227.69 z dnia 2014.07.31, a także art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007

w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65 z dnia 2009.12.02) - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu w ustalonym stanie faktycznym, że skarżący nienależnie pobrał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz na ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, podczas gdy w ustalonym stanie faktycznym nie było podstaw do przyjęcia, że płatności te pobrane zostały nienależnie oraz brak było podstaw do ustalenia zaskarżoną decyzją kwoty nienależnie pobranych płatności,

4. § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz art. 35 ust. 2 i 4 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu w ustalonym stanie faktycznym, że płatności rolnośrodowiskowe przyznane skarżącemu podlegają zwrotowi, podczas gdy

nie było podstaw do przyjęcia, że płatności te powinny zostać zwrócone.

5. art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 oraz art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy płatności zostały dokonane na skutek pomyłki właściwego organu oraz błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach i błąd ten dotyczył elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowych płatności, a decyzja o odzyskaniu nie została przekazana skarżącemu w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności, co przesądza o braku obowiązku zwrotu pobranych płatności.

W konsekwencji powyższych naruszeń przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego organ II naruszył art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. wadliwie utrzymując w mocy decyzję organu I instancji ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności, podczas gdy decyzja ta podlegała uchyleniu w całości z uwagi na brak wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie przyznanych płatności za nienależne.

W uzasadnieniu podniesiono m.in., że organ I instancji w zdecydowanej części powiela uzasadnienia wydanych uprzednio przez siebie decyzji z 5 listopada 2020 r. W ocenie skarżącego nie bez znaczenia dla poprawności wydania zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji pozostaje fakt, że w toku postępowania organ oparł się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Komendę Wojewódzką Policji w K. i Prokuraturę Okręgową w K. oraz na dowodach zgromadzonych w trakcie postępowania karnego, wykazując się tym samym brakiem aktywnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

Organ II instancji przyjął za własne ustalenia organu I instancji poczynione przezeń po przeprowadzeniu postępowania dowodowego a uznające za niewiarygodne zeznania D. H. i I. D. złożone w trakcie przesłuchania w postępowaniu karnym na rozprawie [...] w trakcie którego każda z nich zmieniła zeznania złożone przez siebie w toku postępowania przygotowawczego. Z tych też tylko względów Organ odmówił tym zeznaniom przymiotu wiarygodności, uznając tym samym za wiarygodne zeznania poczynione przez nie w postępowaniu przygotowawczym. W ocenie skarżącego celem takiego zabiegu było przyjęcie przez organ wersji zeznań korzystniejszych z jego punktu widzenia. W zaistniałej sytuacji Organ powinien był przeprowadzić dowód z zeznań D. H. i I. D. w trakcie postępowania celem rzetelnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy.

Zdaniem strony nieuprawnionym i nie znajdującym odzwierciedlenia

w materiale dowodowym jest ponadto wniosek organów jakoby skarżący dokonał sztucznego podziału posiadanych przez siebie działek oparty na okoliczności, że to skarżący działał jako pełnomocnik innych osób, prowadził prace na gruntach objętych wnioskami o przyznanie płatności czy finansował działania podejmowane na tych gruntach. Zważyć zaś należy, iż obecność osób władających daną działką w trakcie kontroli nie jest wymagana, co przyznał wprost świadek T. S. - pracownik ARiMR oraz świadek A. J.. Tezy tej nie potwierdza także twierdzenie, że to skarżący zajmował się pracami na wszystkich gruntach objętych wnioskami

o płatności. Praca wykonywa była nie tylko przez skarżącego, ale także przez osoby władające gruntami - M. P. i M. P.. Prace zlecane były także przez S. S., D. H. i I. D. w stosunku do posiadanych przez nie działek, o czym zeznał S. K.. Nie jest ponadto wymaganym, by każdy rodzaj pracy w gospodarstwie rolnym prowadzony był przez osobę władającą daną działką, co potwierdza w zeznaniach na rozprawie 19 czerwca 2020 r. świadek - pracownik ARiMR E. P..

Skarżący podniósł, że postępowanie karne, z którego wykorzystano

w toczącym się postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy, nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone. Dowody w nim przeprowadzone nie zostały jeszcze poddane ocenie sądu, a zatem sąd ten nie wypowiedział się ani co do ich wiarygodności, ani nie wskazał, które z nich są istotne do potwierdzenia określonych okoliczności – w tym istotnych z punktu widzenia postępowania administracyjnego.

Skarżący wskazał, że na dzień wydawania decyzji przez organ I instancji

o ustaleniu nienależnie pobranych płatności, tj. na dzień [...] r. decyzja stwierdzająca wydanie decyzji przyznającą płatność oraz decyzje uchylające decyzje przyznające płatności nie były jeszcze ostateczne. Decyzje odmawiające przyznania płatności za lata 2014-2017 nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, co w przypadku płatności za rok 2013 nie pozostaje już bez znaczenia. W związku z tym, w przypadku płatności za rok 2013 nie sposób uznać jej za płatność nienależną z powodu niespełnienia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Ponadto za nienależną nie można jej uznać z uwagi na rzekome stworzenie sztucznych warunków, gdyż jak stwierdził sam Organ analiza całości dokumentacji związanej z ubieganiem się o płatność na rok 2013 nie wykazała żadnych powiązań pomiędzy R. P., a innymi podmiotami i tym samym nie stwierdzono w roku 2013 stworzenia przez niego sztucznych warunków, a płatność rolnośrodowiskowa na rok 2013 przyznana została w prawidłowej wysokości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, zważył co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2021, poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j.t. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stan faktyczny sprawy, jako prawidłowo ustalony przez organy przyjęto za podstawę rozważań Sądu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Tryb i warunki ustalania oraz odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności rolnych reguluje ustawa o Agencji. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Celem postępowania prowadzonego na podstawie powyższego przepisu jest zatem zbadanie: 1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub

w nadmiernej wysokości, 2) czy istnieje obowiązek ich zwrotu, 3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot.

Z akt sprawy wynika, że na podstawie wniosków o przyznanie płatności na rok 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 wypłacono skarżącemu środki finansowe

w łącznej wysokości [...] zł. Wypłacone wnioskodawcy środki publiczne pochodzą ze środków z EFRROW oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji.

Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko organu, według którego

w kontrolowanej sprawie doszło do wypłaty nienależnej płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Skarżący zarzuca, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło w oparciu o decyzje o przyznaniu płatności, które nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Podnosi, że w dniu wydania decyzji I instancji,

tj. [...] r., decyzja stwierdzająca wydanie decyzji o przyznaniu płatności

z naruszeniem prawa oraz decyzje uchylające decyzje przyznające płatność oraz odmawiające przyznania płatności były nieostateczne.

Odnosząc się do tych zarzutów należy wskazać, że żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania

z obrotu decyzji o przyznaniu płatności. Stosownie bowiem do art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (Kpa), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem mamy więc do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana

z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości. Nieprawidłowość zaś, stosownie do art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku

z nieuzasadnionym wydatkiem.

W niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że skarżący dopuścił się nieprawidłowości w powyższym znaczeniu poprzez stworzenie sztucznych warunków.

Zgodnie z art. 4 ust 3 Rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Stosownie zaś do art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 14 listopada 2014 r. II GSK 2576/14 i II GSK 2579/14 wskazał, że ustalenie stworzenia sztucznych warunków gospodarowania odnosi się do działań pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne. Podkreślił, że oceniając tę kwestię należy się oprzeć nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności to stworzenie takich warunków, które w określonym stanie faktycznym nie mają żadnego innego racjonalnego uzasadnienia poza uzyskaniem korzystniejszej sytuacji w zakresie płatności od tej, jaką miałby beneficjent, gdyby takich warunków nie stworzył.

Organ prawidłowo ustalił, że w stanie faktycznym sprawy podmioty: R. P. (skarżący), M. P., M. P., S. S., D. H. i I. D. (pozostali beneficjenci płatności) podjęli czynności prawne

i faktyczne bezpośrednio nieobjęte zakazem prawnym. Jednak działania te zmierzały w istocie do osiągnięcia skutków zakazanych przez prawo – stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych płatności rolnych. Organy w tym zakresie oceniły, że wskazane osoby nie tworzyły samodzielnych, odrębnych gospodarstw rolnych ani pod względem technicznym ani ekonomicznym. Wszystkie te gospodarstwa były ściśle powiązane osobowo, organizacyjne i ekonomicznie. Organy wykazały powiązania osobowe pomiędzy R. P. a pozostałymi osobami. Choć osoby te prowadziły formalnie odrębne gospodarstwa, były ze sobą ściśle powiązane prawnie i finansowo.

M. P. to brat skarżącego, który wykonywał na jego zlecenie prace polowe, w tym koszenie łąk. Oprócz jednej działki, której wraz małżonką jest współwłaścicielem, nie posiadał innych działek. Analiza operacji na rachunkach bankowych, na które wpływały płatności z ARiMR wykazała, że były one wypłacane regularnie, zaś innych wpływów nie odnotowano. Pozwala to uznać za w pełni racjonalny wniosek organów, że operacje te były prowadzone w celu rozliczania się ze skarżącym z otrzymanych płatności. M. P. to syn skarżącego, który również pracował dla ojca, wykonując jego polecenia. Organy trafnie zwróciły uwagę na brak samodzielności tej osoby w kontekście choćby zakupu przez R. P. nieruchomości w [...], której formalnym nabywcą okazał się jednak M. P. (por. zeznania W. Z.). S. S. była wieloletnią pracownicą skarżącego. Podpisywanie wniosków o przyznanie płatności traktowała jako obowiązek służbowy, który wykonywała. Z jej zeznań wyłania się obraz osoby, która była nie tylko służbowo, ale i emocjonalnie związana ze skarżącym, pozostając z nim w nieformalnym związku. Środki z płatności przekazywała w większości skarżącemu. D. H. i I. D. to bliska rodzina skarżącego, pomagał im dlatego nie dociekały i nie wnikały w sprawy dotyczące płatności. Środki

z płatności przekazywały skarżącemu, o czym wprost zeznały. Wymienione kobiety, poza formalnym składaniem wniosków o przyznanie płatności, nie pracowały

w gospodarstwach rolnych zadeklarowanych do płatności. Zostały zarejestrowane jako rolnicy w celu składania wniosków. D. H. i I. D. mieszkały poza województwem [...].

W zakresie powiązań organizacyjnych i prawnych należy zwrócić uwagę na pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat. R. P. wydzierżawił w tym celu działki ww. osobom, w celu otrzymania wyższych płatności, o czym wprost zeznała S. S.. R. P. był faktycznym zarządcą wydzielonych gruntów. Opłacał podatek rolny, decydował

o uprawach, nadzorował prowadzenie dokumentacji. Jako jedyna osoba z wyżej wymienionych kontaktował się w tym celu z Ł. J., zlecając mu składanie wniosków oraz z H. S. i P. N. w zakresie sporządzania planów i ekspertyz. Ponosił koszty tej obsługi. Zatrudniał pracowników do prac rolnych, również jako jedyny ich opłacając. Nadzorował kontrole z organów, instruując pozostałych wnioskodawców jak mają się w ich obliczu zachować, czy też zlecając wykonanie konkretnych czynności na działkach. Pozostali wnioskodawcy mieli przy tym świadomość powyższych działań, zgadzali się na taki układ, czerpiąc z tego finansowe korzyści. Zeznały o tym wprost S. S., D. H. i I. D..

Sztucznie wydzielone gospodarstwa powiązane były nie tylko podmiotowo, jak wyżej opisano, ale i przedmiotowo. Funkcjonalnie stanowiły one nadal całość. Wykonywanie prac następowało przy użyciu tego samego parku maszynowego, należącego do skarżącego. Wszelka dokumentacja z organów była przesyłana na jeden adres - do miejsca prowadzenia działalności gospodarczej przez R. P.. Na działkach pracowały te same osoby, które jak wskazują ich zeznania, pracowały dla R. P., a nie dla poszczególnych pozostałych wnioskodawców.

Powyższe okoliczności w całokształcie świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania wyższych płatności. Skarżący wykreował

w odpowiednich konfiguracjach osobowych sztuczne warunki w celu uzyskania maksymalnych korzyści finansowych w różnych schematach pomocowych realizowanych przez ARiMR. Stworzenie kilku gospodarstw rolnych bez uzasadnionej przyczyny, których powierzchnia łączna generowała uzyskanie wyższych dopłat niż za jedno całe gospodarstwo skarżącego, jednoznacznie wskazuje na świadome dążenie do otrzymania płatności w zawyżonej wysokości.

Istotne przy tym jest, że stanowisko Dyrektora potwierdzają, wydane w toku postępowania odwoławczego, tj. w dniu [...] decyzje Dyrektora nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] utrzymujące w mocy decyzje Kierownika z [...] r. w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu płatności i odmowie przyznania tych płatności za 2015, 2016 i 2017 r. oraz decyzję stwierdzającą, że decyzja o przyznaniu płatności na 2014 r. została wydana z naruszeniem prawa.

Zdaniem Sądu, poprawność ustaleń organów oraz analiza zgromadzonego materiału dowodowego zaprzecza zarzutom skargi, że zaskarżoną decyzję wydano w warunkach naruszenia szeregu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Nie naruszono art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), art. 8 (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 7a (zasada rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony), art. 81a k.p.a. (zasada rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść strony). Skarżący podniósł je w kontekście wykorzystania w toku postępowania wznowieniowego materiałów z postępowania przygotowawczego

i karnego. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Nie ma tym samym żadnych przeszkód aby dowody zgromadzone w postępowaniu karnym, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy w postępowaniu administracyjnym, stanowiły dowód w postępowaniu ustalającym nienależnie pobrane płatności. Taka sytuacja zaszła w niniejszej sprawie, w której szeroki zakres materiału dowodowego pochodził właśnie ze wspomnianego źródła. Został on prawidłowo oceniany, zaś wynik tej oceny, negatywnie rozstrzygający o prawach i obowiązkach strony nie świadczy

o naruszeniu art. 75 § 1 k.p.a. W takiej sytuacji nie można też zarzucać naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, która jest realizowana poprzez zaznajomienie strony z tymi dowodami i umożliwienie jej wypowiedzenia się w tym zakresie. Należy stwierdzić, że zasada ta w niniejszej sprawie została zrealizowana. Nie jest kwestionowane, że skarżący miał pełen wgląd do dokumentów, które organy w toku postępowania zgromadziły i na podstawie których został ustalony stan faktyczny sprawy. Skarżący miał więc możliwość zapoznania oraz wypowiedzenia się co do tych dowodów (zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 28 grudnia

2020 r.)

Prawidłowości oceny materiału dowodowego przez organy nie zmienia okoliczność, jak chce tego skarżący, że wyrok w sprawie karnej nie jest prawomocny, ani że nie stwierdzono w nim w stosunku do skarżącego popełnienia czynu zabronionego dotyczącego pozyskanych przez niego płatności w ramach działek rolnych, którymi samodzielnie dysponował. W procedurze administracyjnej nie istnieje bowiem konstrukcja prawa, która nakazuje uznać za wiarygodny materiał dowodowy tylko wtedy, kiedy został oceniony prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Organy w sprawie niniejszej prowadziły własne postępowanie dowodowe

i dokonały samodzielnej oceny materiału dowodowego, po części wspólnego

i tożsamego z tym, którym dysponował sąd okręgowy. Ponadto okoliczność, że skarżący nie popełnił czynu zabronionego w zakresie składanych przez niego wniosków nie stanowi przesłanki uwalniającej go od odpowiedzialności za stworzenie sztucznych warunków, wykazanej przez organy administracyjne. Skarżący nie dostrzega bowiem, że te same działania strony podlegają zupełnie odmiennym reżimom w postępowaniu karnym i administracyjnym. Innymi słowy, to, że dane zachowanie wypełnia lub nie zespół znamion w zakresie czynu opisanego

w kodeksie karnym nie przesądza w sposób automatyczny o ziszczeniu się lub nie warunków normy prawa administracyjnego. Są to niezależne postępowania charakteryzujące się odrębnością w zakresie zasad postępowań dowodowych, przesłanek determinujących zastosowanie przepisów i skutków ich naruszeń.

Sąd nie dopatrzył się wad prowadzonego postępowania dowodowego, jak również nieadekwatności jego wyników w odniesieniu do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wbrew zarzutom skargi organy podatkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania zaskarżonej decyzji oraz dokonały jego wszechstronnej i prawidłowej oceny, a przy tym właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Stan faktyczny i prawny sprawy zostały ustalone zgodnie z wymogami zawartymi w k.p.a., a w szczególności w art. 77 § 1 k.p.a. (obowiązek zebrania całego materiału dowodowego), zaś dokonana przez organy ocena materiału dowodowego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka, korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Powyższe ustalenia i dokonana ocena znalazły odzwierciedlenie

w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., przy realizacji zasady przekonywania zawartej w art. 11 k.p.a.

Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. Interpretowanie przez skarżącego wyrażonej w tej regulacji zasady dwuinstancyjności postępowania jest błędne. Skarżący w ramach tej zasady sugeruje bowiem konieczność przeprowadzenia przez organ odwoławczy od początku wszystkich dowodów, w tym zgromadzonych podczas postępowania pierwszoinstancyjnego. Wymaga wyjaśnienia, że z zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego, wyrażonej w art. 15 k.p.a. wynika, że strona ma prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy.

W konsekwencji oznacza to, że każda sprawa podatkowa jest rozpoznawana

i rozstrzygana dwukrotnie: po raz pierwszy przed organem pierwszej instancji, a na żądanie uprawnionego podmiotu - po raz drugi przez organ odwoławczy - organ drugiej instancji. Postępowanie wyjaśniające przed organem drugiej instancji opiera się na tych samych zasadach co postępowanie wyjaśniające przed organem pierwszej instancji, dlatego też organ wyższego stopnia dokonuje oceny materiału dowodowego zebranego w postępowaniu wyjaśniającym przed niższą instancją. Rozstrzygnięta sprawa, o ile strona zdecyduje się wnieść odwołanie, jest badana przez organ odwoławczy ponownie, choć bez pominięcia ustaleń organu pierwszej instancji czy zarzutów odwołania. Zasadniczo zaś z zasady dwuinstancyjności postępowania nie można wywodzić obowiązku czynienia nowych ustaleń czy podejmowania nowych czynności - ustalenia organu odwoławczego muszą być samodzielne, ale mogą nie różnić się wcale od ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji.

W niniejszej sprawie, wbrew sugestiom strony skarżącej, organ odwoławczy dokonał samodzielnych ustaleń. Powoływanie się na ustalenia czy dowody przeprowadzone przez organ pierwszej instancji oraz ich aprobowanie nie stanowi naruszenia art. 15 k.p.a. Dyrektor był uprawniony stwierdzić, że w sprawie dokonano niezbędnych ustaleń i nie gromadził w związku z tym nowych dowodów.

Założonego celu polegającego na podważeniu ustaleń organów skarżący nie mógł osiągnąć także poprzez argument skargi o tym, że obecność osób władających działką nie jest obowiązkowa w trakcie kontroli. Powołana przez organ okoliczność, że to skarżący uczestniczył w kontrolach, a nie osobiście pozostali wnioskodawcy, wykazywała koordynowanie przez skarżącego całego przedsięwzięcia polegającego na stworzeniu sztucznych warunków. W tym samym kontekście został powołany przez organ fakt, że skarżący był pełnomocnikiem pozostałych osób.

Bezpodstawnym argumentem jest również zarzut nieprawidłowej oceny zeznań D. H. i I. D. złożonych przed sądem [...]., którym organ wytknął brak spójności z zeznaniami z postępowania przygotowawczego. Zarzut ten pomija brzmienie wspomnianego art. 77 § 1 k.p.a, zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Logicznym i racjonalnym jest więc, że oceny wiarygodności twierdzeń ww. osób organ dokonał w kontekście także ich zeznań z [...] r. Organ poprawnie wysnuł z nich wniosek, że to zeznania z postępowania przygotowawczego są wiarygodne, a zeznania z [...]., w których świadkowie odmówili składania wyjaśnień, mogły być wynikiem taktyki obrony przyjętej przez obrońców oskarżonych. Skarżący pomija przy tym fakt, że w trakcie rozprawy przed sądem okręgowym ww. kobiety po odczytaniu im wyjaśnień złożonych w postępowaniu przygotowawczym, wskazały je jako zgodne z prawdą. Jednoznacznie zeznały one również, że nie zlecały wykonania żadnych prac polowych, wobec czego nie można uznać za wiarygodne, akcentowanych w skardze, zeznań S. K.,

a polegających na twierdzeniu, że kosił działki na zlecenie ww. kobiet oraz S. S.. Oczywistym jest także, że nie jest prawnym warunkiem przyznania płatności osobiste wykonywanie czynności przez osobę ubiegającą się o płatności. Argument skargi kolejny raz pomija, że organ nie kwestionował tej okoliczności samej w sobie, lecz używał jej jako jednego z elementów sztucznie wykreowanego podziału gospodarstw rolnych w kontekście całego materiału dowodowego zgromadzonego

w sprawie.

Zdaniem Sądu skarżący nie podważył skutecznie dokonanej przez organy oceny wyżej omówionych dowodów, a nade wszystko nie przedstawił wniosków dowodowych wskazujących na to, że nie doszło do stworzenia sztucznych warunków. W szczególności cel ten nie mógł być osiągnięty przez forsowanie własnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oderwaniu od wymowy, kontekstu i wzajemnych relacji dowodów i okoliczności, które legły

u podstaw dokonania niewątpliwych, istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń.

Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma okoliczność, że Kierownik decyzją

z [...] r. nr [...] odmówił uchylenia decyzji ostatecznej

w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. z [...] Wymaga bowiem wyjaśnienia, że rolnik podejmuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe na okres 5 lat, co wynika z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Podjęte zobowiązanie nie podlega zmianie przez cały okres jego trwania, co z kolei wynika z § 6 ust. 1 tego rozporządzenia. W razie przyznania rolnikowi pierwszej płatności rolnośrodowiskowej jest on obowiązany realizować to zobowiązanie przez ten okres. Zaprzestanie realizacji zobowiązania roinośrodowiskowego przed upływem 5-letniego okresu powoduje co do zasady konieczność zwrotu przez tego rolnika wsparcia, całości lub części, w zależności od wielkości stwierdzonego zaniechania w realizacji zobowiązania, co wynika z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Innymi słowy uznanie za nienależną płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. stanowiło konsekwencję zaprzestania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w związku ze stworzeniem przez skarżącego sztucznych warunków, co wiąże się z obowiązkiem dokonania zwrotu uzyskanych

w 2013 r. płatności na podstawie § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Rozstrzygając kwestię zwrotu nienależnie pobranych płatności organ ponadto prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zachodziły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu płatności.

Stosownie do art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Nr 809/2014 obowiązek zwrotu,

o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak

w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja

o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organu, że płatność rolnośrodwiskowa wypłacona stronie za lata 2013-2017 nie wynikała z błędu organu, bowiem w dniu wypłaty płatności organ I instancji nie posiadał wiedzy o tym, że strona stworzyła sztuczne warunki otrzymania płatności. O okolicznościach mogących stanowić podstawę odmowy przyznania płatności organ dowiedział się 18 grudnia 2019 r., kiedy otrzymał zawiadomienie o przesłaniu aktu oskarżenia przeciwko M. P. i innym oskarżonym, a następnie w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z tych względów nie można przyjąć, że w sprawie miała miejsce pomyłka organu.

W odniesieniu do spornych płatności nie zachodzi również przesłanka odstąpienia, o której mowa w art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 w zw. z art. 54 ust. 3 Rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Stosownie do powołanej regulacji w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209

z 11.08.2005, str. 1, ze zm.) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, ze zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006

z 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, ze zm.).

Wymaga przy tym wyjaśnienia, że ze względu na fakt, że płatności rolnośrodowiskowe są płatnościami rocznymi uznaje się, że płatność za dany rok jest płatnością indywidualną (rozpatrywaną odrębnie dla każdej kampanii). W niniejszej sprawie, co jest poza sporem, organ prawidłowo ustalił i przedstawił w formie tabeli, że każda z kwot nienależnie pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z ww. przepisami.

Organ zbadał również kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu płatności

w oparciu o art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95, który stanowi, że okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich istotny jest moment ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2. Organ dokonał prawidłowej wykładni przywołanych przepisów, co nie jest kwestionowane i stwierdził, że w sprawie występuje nieprawidłowość zarówno ciągła jak i powtarzająca się oraz że termin biegu terminu przedawnienia został przerwany w dniu zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej. W konsekwencji prawidłowo ustalono, że okres przedawnienia jeszcze nie upłynął.

Podsumowując, w niniejszej sprawie nie można zarzucić organom takiego naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, które mogłoby spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.