Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 436/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1, art. 183 par. 1 pkt 6, art. 183 par. 2 pkt 4.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 45 ust. 1.
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 14 ust. 1.
journal: Dz.U. 1977 nr 38 poz 167
law: Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych
article: art. 6 ust. 1.
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 14 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 19 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 836/08 w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G.; 2. odstępuje od zasądzenia od H. S. na rzecz Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2009 r. , sygn. akt I SA/Gd 836/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie renty strukturalnej uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] oraz określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana z następującym uzasadnieniem.

W dniu 31 lipca 2006 r. H. S. złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej w Biurze Powiatowym Agencji w C..

Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. odmówił przyznania wnioskodawcy renty strukturalnej, którą w następstwie wniesionego odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w G. decyzją z dnia [...] stycznia 2007r., nr [...] utrzymał w mocy.

Organy obu instancji odmówiły przyznania renty strukturalnej H. S. uznając, iż nie spełniał on warunku wynikającego z przepisu § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 144, poz. 1191 ze zm.), tj. nie podlegał przez okres co najmniej pięciu lat ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 311/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. po rozpoznaniu skargi H. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w G. z dnia [...] stycznia 2007r. uchylił tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji z dnia [...] listopada 2006r. Sąd nie podzielił twierdzeń, iż wykazanie 5 letniego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu możliwe jest jedynie od czasu, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc od 1 stycznia 1991 r. W ocenie Sądu, zgodnie z § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 listopada 2005 r. 5 letni okres podlegania ubezpieczaniu emerytalno rentowemu, o jakim mowa w przepisach o ubezpieczaniu społecznym rolników można bowiem wykazywać od 1 stycznia 1978 r. tj. od czasu objęcia rolników ubezpieczeniem emerytalno - rentowym w ramach ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 ze zm.).

Decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] Kierownik Powiatowego Biura ARiMR w C. umorzył na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. oraz § 17 ust. 1 w zw. z § 3 pkt 1 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. postępowanie w sprawie z wniosku o przyznanie renty strukturalnej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z wpłynięciem do ARiMR wniosków o przyznanie rent, których liczba przekroczyła sumę określoną w § 3 pkt 1 cytowanego rozporządzenia Prezes ARiMR w dniu 26 lipca 2006 r. podjął decyzję o wstrzymaniu przyjmowania wniosków o rentę strukturalną począwszy od 1 sierpnia 2006 r. Wobec powyższego organ nie badał czy wnioskodawca spełnił określone § 4 warunku przyznania renty, tj. czy zgłoszone przez niego żądanie było zasadne lecz wskazał, że zgodnie z przepisem § 3 pkt 1 renty strukturalne przyznawane są do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro, określonej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na uzyskiwanie rent strukturalnych lub do dnia, w którym suma beneficjentów osiągnie zakładany na 2008 rok wskaźnik wykonania tego planu określony w załączniku do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 roku w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich (M. P. Nr 56, poz. 958), w części 11 "Wdrożenie Planu - monitoring i ocena Planu, kontrola i sankcje finansowe, promocja" w ust. 11.4 "Podstawowe wskaźniki monitorowania", w tabeli nr 65.

Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. po rozpoznaniu odwołania H. S., decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż Rzecznik Prasowy ARiMR podał do publicznej wiadomości na stronie internetowej ARiMR komunikat, dotyczący wstrzymania przyjmowania wniosków od dnia 1 sierpnia 2006 r. Wskazał również, że na dzień 31 lipca 2006 r. wszystkie złożone wnioski nie były jeszcze merytorycznie rozpoznane, nie ustalono czy wnioskodawcy spełnią przesłanki do przyznania renty strukturalnej, zatem przekroczenie limitu jeszcze nie nastąpiło, było bowiem zdarzeniem przyszłym, które nie było ograniczone konkretną datą, a po którego zaistnieniu organ administracyjny nie jest władny przyznać renty strukturalnej. Wniosek H. S. jako złożony 31 lipca 2006 r. podlegał zatem rozpatrzeniu. Na podstawie informacji uzyskanych w tym celu od Dyrektora Departamentu Działań Społecznych i Środowiskowych ARMiR organ odwoławczy ustalił, że limit środków finansowych w ramach PROW 2004 - 2006 został wyczerpany w listopadzie 2007 r., a jednocześnie nie ma możliwości sfinansowania wniosku złożonego w ramach planu 2004 - 2006 z budżetu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013. Wobec powyższego organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji, stwierdzając, że na chwilę wydawania decyzji ostatecznej nie istniały środki finansowe, które mogłyby zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony w dniu 31 lipca 2006 r. W tych okolicznościach sama forma rozstrzygnięcia - wydanie decyzji o umorzeniu postępowania przez organ pierwszej instancji, została również uznana przez organ odwoławczy za prawidłową. W tym zakresie organ wskazał, że wyczerpanie limitu środków nie daje organom administracji uprawnień do wydawania decyzji o odmowie przyznania renty strukturalnej skoro w rozporządzeniu enumeratywnie wymienione zostały przesłanki odmowy przyznania renty, to tylko te przesłanki mogą być podstawą do wydania decyzji odmownej. Organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie postępowania stało się konieczne na skutek zaistnienia jego bezprzedmiotowości. Organ wskazał, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania oznacza, że brak jest przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy dlatego organ I instancji przed wydaniem rozstrzygnięcia o umorzeniu, nie badał czy żądanie strony jest zasadne, tj. czy wypełniła ona przesłanki do uwzględnienia jej wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę na powyższą decyzję wskazał, iż poza sporem pozostaje, że H. S. w chwili złożenia wniosku spełniał wszystkie warunki przyznania mu renty strukturalnej określone w § 4 powołanego rozporządzenia RM z 2004 r., w tym warunek nieprzerwanego prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i podlegania przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Kwestia ta została jednoznacznie przesądzona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 14 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Gd 311/07, który uchylił wydane wobec skarżącego rozstrzygnięcia organów administracji odmawiające mu przyznania renty strukturalnej. W powołanym wyroku Sąd podkreślił, że organy dokonały błędnej interpretacji § 4 pkt 2 rozporządzenia RM z 2004, ponieważ przyjęły, że 5 letni okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu może być liczony dopiero od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc od 1 stycznia 1991 r., podczas gdy obowiązkowe ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych wprowadziła już ustawa z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że skarżący spełnia kwestionowany przez organy warunek ponieważ, jak wynika z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przed złożeniem wniosku podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników przez wystarczająco długi czas obejmujący okres od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1990 r., od 1 stycznia 1991 do 30 czerwca 1992 oraz od 16 grudnia 2005 do dnia wydania zaświadczenia w 2006 r. Skarżący spełnił też wszystkie związane ze złożeniem wniosku wymogi formalne.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że komunikat Prezesa ARiMR o wstrzymaniu procesu przyjmowania wniosków z dniem 1 sierpnia 2006 r. nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa i nie zakreśla terminu, po przekroczenie którego złożenie wniosku byłoby bezprzedmiotowe. Sąd pierwszej instancji wskazał, że cytowane rozporządzanie nie zawiera delegacji dla Prezesa Agencji uprawniającej go do wiążącego zakreślania terminów do składania wniosków o renty strukturalne.

Sąd podkreślił również, iż w zaskarżonej decyzji wskazano, że dzień 31 lipca 2006 r. nie był ani dniem, w którym nastąpiło faktycznego wyczerpanie limitów, ani też dniem, w którym organy posiadałyby już wiedzę o czasie ich wyczerpania. Niezależnie od charakteru decyzji Prezesa ARiMR, dotyczącej wstrzymania przyjmowania wniosków z dniem 1 sierpnia 2006 r., skarżący złożył wniosek wcześniej w dniu 31 lipca 206 r. co w ocenie Sądu pierwszej instancji likwidował wszystkie wątpliwości jakie ze strony organów mogły dotyczyć dopuszczalności merytorycznego rozpoznania wniosku złożonego po tym terminie.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż pomimo jednoznacznego wskazania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 311/07, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki przyznania renty strukturalnej, wydane w konsekwencji powołanego wyroku decyzje administracyjne nie odzwierciedliły jednak tego stanu i nie przyznały skarżącemu renty strukturalnej.

Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd organu odwoławczego, że skoro w rozporządzeniu enumeratywnie wymienione zostały przesłanki odmowy przyznania renty, to tylko te przesłanki mogą być podstawą do wydania decyzji odmownej. Podzielił również twierdzenie organu odwoławczego, że wyczerpanie się środków finansowych przeznaczonych na renty strukturalne nie uprawnia do odmowy przyznania tego rodzaju świadczenia. Sąd pierwszej instancji stwierdził jednak, że okoliczność braku podstaw do odmowy przyznania świadczenia nie może być uznawana za przesłankę do umorzenia postępowania, ale do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia.

Wbrew twierdzeniom organów, Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 K.p.a. ani z uwagi na wyczerpanie się środków finansowych dla beneficjentów rent strukturalnych, ani też z jakichkolwiek innych względów. Decyzja o umorzeniu postępowania została co prawda wydana po wyczerpaniu się limitu środków, co nastąpiło w listopadzie 2007 r., jednakże decyzja ta zapadła w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, w sytuacji gdy jednoznacznie stwierdzono, że skarżący od początku spełniał wszystkie wymogi przyznania renty strukturalnej, a limit środków przeznaczonych na ten cel nie został wyczerpany ani w chwili składania przez niego wniosku ( 31 lipca 2008 r.), pierwszego rozpoznania wniosku przez organ I instancji (25 listopada 2006 r.), II instancji (10 stycznia 2007 r.), wydania wyroku przez WSA (14 sierpnia 2007 r.), ani też jego uprawomocnienia (18 października 2007 r.). W tych okolicznościach wydanie decyzji po wyczerpaniu limitu środków było, w ocenie Sądu pierwszej instancji, spowodowane błędami organów, popełnionymi w zakresie niewłaściwej wykładni prawa, a następnie długotrwałego załatwiania sprawy. Sąd podkreślił, iż błędy organów, nie mogą powodować negatywnych skutków dla strony postępowania, tym bardziej, że poza sporem pozostawał fakt spełnia przez skarżącego przesłanki przyznania renty strukturalnej. Dopóki zatem wniosek o przyznanie świadczenia – renty strukturalnej nie zostanie wycofany przez skarżącego, dopóty istnieje zawarte w nim żądanie, które wymaga merytorycznego rozpoznania dlatego też nie występuje przesłanka bezprzedmiotowości postępowania gdyż jego przedmiot w dalszym ciągu istnieje w postaci zgłoszonego i wciąż nierozstrzygniętego przez organy żądania przyznania renty strukturalnej na rzecz H. S..

Skargą kasacyjną pełnomocnik Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił wyrokowi:

I naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na:

1) błędnej wykładni § 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), polegającej na przyjęciu, iż osiągnięcie wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro określonej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na uzyskiwanie rent strukturalnych lub osiągnięcie dnia, w którym suma beneficjentów osiągnie zakładany na 2008 r. wskaźnik wykonania tego planu określony w załączniku do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 r. w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich (M. P. Nr 56, poz. 958) w części 11 "Wdrożenie Planu - monitoring i ocena Planu, kontrola i sankcje finansowe, promocja" w ust. 11.4 "Podstawowe wskaźniki monitorowania" w tabeli nr 65 - do którego przyznawane są renty strukturalne, pozwala na wypłacenie pomocy dla Pana H. S., podczas gdy okoliczność taka zaświadcza o bezprzedmiotowości żądania Pana H. S.;

2) błędnej wykładni § 4 cytowanego rozporządzenia w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż H. S. spełnił wszystkie warunki przyznania pomocy, podczas gdy nie spełnił wymogów określonych w § 4 pkt 4 i 5 rozporządzenia;

3) błędnej wykładni § 17 i § 20 ust. 4 cytowanego rozporządzenia w zw. z art. 153 p.p.s.a. polegającej na przyjęciu, iż Kierownik Biura Powiatowego w C. winien wydać "decyzję" administracyjną, co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, podczas gdy zgodnie z przepisami Kierownik Biura Powiatowego w C. powinien wydać postanowienie, a zatem zastosowanie się do oceny sądu doprowadzić może do wydania rozstrzygnięcia w postaci "decyzji" z rażącym naruszeniem prawa;

4) naruszenie art. 104 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z § 3 oraz § 17 i § 20 ust. 4 cytowanego rozporządzenia polegającej na przyjęciu, iż w wyniku ponownego rozpoznania przez Kierownika Biura Powiatowego w C. organ ten winien wydać decyzję o przyznaniu renty strukturalnej, co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, podczas gdy wobec bezprzedmiotowości żądania będącego następstwem braku środków należało umorzyć postępowanie w oparciu o art. 105 § 1 K.p.a., a wydanie decyzji merytorycznej wbrew ocenie prawnej Sądu winno być poprzedzone wydaniem "postanowienia" w trybie § 20 ust. 4 cytowanego rozporządzenia

5) błędnej wykładni art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z § 3 cytowanego rozporządzenia polegającej na przyjęciu, iż osiągnięcie wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro określonej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na uzyskiwanie rent strukturalnych oraz osiągnięcie dnia, w którym suma beneficjentów osiągnęła zakładany na 2008 r. wskaźnik wykonania tego planu określony w załączniku do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 r. w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich (M. P. Nr 56, poz. 958) w części 11 "Wdrożenie Planu - monitoring i ocena Planu, kontrola i sankcje finansowe, promocja" w ust. 11.4 "Podstawowe wskaźniki monitorowania" w tabeli nr 65 pozwala ma merytoryczne rozpoznanie żądania Pana H. S., co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, podczas gdy organ z uwagi na obiektywną, następczą okoliczność - braku środków powinien umorzyć postępowanie;

II naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na:

naruszeniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie;

naruszeniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. polegające na:

nie wskazaniu, jakie to inne przepisy postępowania zostały naruszone, które mogłyby stanowić podstawę rozstrzygnięcia w świetle przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

przyjęciu, iż stanowisko Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G., iż zachodzi bezprzedmiotowość postępowania wobec zajścia zdarzenia opisanego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. stanowi naruszenie innych przepisów postępowania, podczas gdy stanowisko takie wynikało z realizacji przepisów o charakterze materialnym;

3) Naruszenie art. 229 oraz 233 k.p.c. w zw. z art. 106 p.p.s.a., poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w ten sposób, iż Pan H. S. spełnił wszystkie warunki określony w § 4 cytowanego rozporządzenia, podczas gdy nie spełnił wymogów określonych w § 4 pkt 4 i 5 rozporządzenia;

4) Naruszenie art. 18 § 1 ust. 6 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez udział w wydaniu orzeczenia składu sędziowskiego w części, który to skład brał udział w wydaniu wcześniejszego orzeczenia w tej samej sprawie.

Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na zaniechaniu wyjaśnień co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, podczas gdy Sąd orzekający powinien stosując ww. przepis wskazać, jakim przepisom uchybił Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wobec treść art. 141 § 1 p.p.s.a. powinien wskazać, jakim przepisom uchybił Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wskazał, jedynie, iż oparł się na 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. nie przywołując nawet treści tegoż artykułu, co spowodowało, iż nie można było poznać rzeczywistych motywów rozstrzygnięcia.

Ponadto Sąd pierwszej instancji uznał, że H. S. spełnił wszystkie warunki do uzyskania renty strukturalnej i że jest to okoliczność bezsporna bo ustalona została we wcześniejszym wyroku WSA z 11 września 2007 r. (sygn. akt I SA/Gd 311/07) co jest błędem albowiem w powołanym wyroku Wojewódzki Sąd Adminiatracyjny zajmował się oceną jednej tylko spornej przesłanki warunkującej uzyskanie renty, tj. przesłanki z § 4 pkt 2 rozporządzenia z 30 kwietnia 2004 r. W wyroku z 11 września 2007 r. nie znajduje się twierdzenie, że H. S. spełnił wszystkie warunki do uzyskania renty. Uznając wiążącą moc oceny prawnej dokonanej przez Wojewódzki Sądu Administracyjny w stosunku do przepisu § 4 pkt 2 autor skargi kasacyjnej podniósł, że bezsporną jest inna okoliczność niż ta, którą podnosi Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, a mianowicie taka, że H. S. nadal prowadzi gospodarstwo rolne i nie spełnia jeszcze warunków określonych w § 4 pkt 4 i 5 cytowanego rozporządzenia.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił, iż zasada finansowania rent strukturalnych ma podstawowe znaczenie w przedmiotowej sprawie, ponieważ w bezpośredni sposób rzutuje na dopuszczalność przyznawania pomocy w indywidualnych przypadkach - renta jest świadczeniem ściśle i nierozerwalnie związanym z konkretnym funduszem (EFOGR). Zatem zastosowanie się do zaskarżonego wyroku Sadu pierwszej instancji oznaczałoby, że organ musiałby przyznać świadczenie, które nie może zostać sfinansowane z budżetu UE (z funduszów EFOGR ani EFRROW). Świadczenie takie nie może więc opierać się w ocenie autora skargi kasacyjnej na przepisach rozporządzenia (WE) 1257/1999, cytowanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków (...) ani na przepisach cytowanego rozporządzenia z 30 kwietnia 2004 r.

Kasator podniósł również, ze H. S. złożył swój wniosek 31 lipca 2006r.w Biurze Powiatowym ARiMR w C.. Rozpoznanie tego wniosku - po pierwotnym uchyleniu decyzji odmawiającej przyznania renty przez WSA wyrokiem z 11 września 2007 r. - nastąpiło w dniu [...] marca 2008 r. (decyzja Kierownika BP w C.), a decyzją Dyrektora P. OR z dnia [...] września 2008 r. utrzymano decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie wydane przez Kierownika BP w C. zapadło w czasie, w którym wyczerpany został limit środków na przyznawanie przedmiotowej pomocy (§ 3 pkt 1 rozporządzenia z 30 kwietnia 2004 r.), zaś rozstrzygnięcie Dyrektora P. Oddziału Regionalnego zapadło w czasie, kiedy osiągnięte były nie tylko limity określone w § 3 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, ale i w którym niedopuszczalne było przyznanie pomocy z uwagi na zakaz wynikający z art. 5 ust. 3a ustawy.

Autor skargi kasacyjnej wyjaśnił, że Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu 26 lipca 2006r. podjął decyzję o wstrzymaniu przyjmowania wniosków o rentę strukturalną od dnia 1 sierpnia 2006r. W tym dniu wiadome było, że spośród 56.837 złożonych już wniosków o przyznanie renty strukturalnej decyzję pozytywną otrzymało 41.381 rolników, zaś kolejne 7.654 rolników uzyskało postanowienia o spełnieniu warunków do uzyskania renty. Na rozpatrzenie oczekiwały 7.802 wnioski. Decyzja Prezesa ARiMR podyktowana była potrzebą wyraźnego poinformowania rolników o bezzasadności składania dalszych wniosków o przyznanie pomocy, co mogłoby wzbudzić nieuzasadnione oczekiwania co do możliwości uzyskania świadczenia. Tym samym w dacie wydania decyzji uchylonej przez WSA zaskarżonym wyrokiem, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 30 kwietnia 2004r., został osiągnięty przewidziany tam limit i orzekający w sprawie organ nie ma możliwości przyznania renty strukturalnej. A zatem z uwagi na wyczerpanie środków przeznaczonych na przyznanie renty oraz osiągnięcie limitu beneficjentów brak był prawnej i faktycznej możliwości wypłaty renty strukturalnej.

Wobec wyczerpania limitu środków dostępnych na finansowanie pomocy w ramach działania "Renty strukturalne" nie można zdaniem autora skargi kasacyjnej twierdzić, że przedmiot postępowania wciąż istnieje. Nie ma znaczenia fakt, że przepisy regulujące zasady przyznawania rent strukturalnych nie zostały uchylone, skoro po stronie organu pojawia się obiektywna niemożność przyznania świadczenia. Sytuacja taka równoznaczna jest z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 Kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaś w ogóle nie odniósł się do zasadniczej dla sprawy kwestii, nie podjął żadnej próby wykazania, iż wyczerpanie limitu nie stanowi bezprzedmiotowości postępowania, ograniczył się jedynie do autoratywnego stwierdzenia o powyższym fakcie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjna H. S. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej poza nieważnością postępowania, która bierze pod rozwagę z urzędu.

W niniejszej sprawie niezależnie od powyższego autor skargi kasacyjnej podnosząc naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) zarzucił naruszenie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. jako, że w wydaniu zaskarżonego wyroku brał sędzia, który uprzednio uczestniczył w wydaniu w tej samej sprawie, tj. wyroku z dnia 14 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 311/07, którym uchylono decyzje organów obu instancji.

Zarzut ten jako najdalej idący w powiązaniu z obowiązkiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikającym z art. 183 § 1 p.p.s.a. wymaga rozważenia w pierwszej kolejności.

Zarzut ten jest uzasadniony.

W składzie Sądu pierwszej instancji, który wydał wyrok z dnia 14 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 311/07 brali udział sędziowie Małgorzata Gorzeń i Ewa Wojtynowska, którzy następnie również brali udział w wydaniu zaskarżonego wyroku, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważnością postępowania.

Art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stanowi, iż sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.

Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej polegającej na bezstronności sędziego w danym postępowaniu. Przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy rozumieć jako regulujący sytuację gdy sędzia brał udział w postępowaniu przed niższą i wyższą instancją w wydaniu zaskarżonego orzeczenia jak również sytuację gdy sędzia brał udział w wydaniu orzeczenia, a później bierze udział w wydaniu kolejnego orzeczenia w tej samej sprawie.

Instytucja wyłączenia sędziego ma służyć zagwarantowaniu realizacji konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącej prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Instytucja ta ma zapewnić również budowanie zaufanie do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości i znajduje umocowanie wynikające z art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelski i Politycznych (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Odstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284).

Należy w tym miejscu zauważyć, że przepis art. 18 p.p.s.a. był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyrokach z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 53/04 (OTK-A 2005/11/134) oraz z dnia 14 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 6/07 (OTK-A 2008/8/137). Mając na uwadze zaprezentowane w tych wyrokach rozważania Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy tak interpretować aby wyeliminować z obrotu prawnego orzeczenie wydane w okolicznościach mogących budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu, który je wydał.

W okolicznościach niniejszej sprawy udział sędziów w wydaniu wyroku z dnia 14 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 311/07 musi być uznany za wykluczający ich udział w wydaniu zaskarżonego wyroku.

W tej sytuacji należy uznać za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. bowiem w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy co powoduje nieważność postępowania z mocy art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Nieważność postępowania obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do wydania wyroku na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

W tej sytuacji bezprzedmiotowa staje się merytoryczna ocena zaskarżonego wyroku.

Biorąc pod uwagę szczególnie uzasadnione okoliczności związane z uwzględnieniem skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasadzenia od H. S. kosztów postępowania kasacyjnego.