Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 671/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 152, art. 200, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Dnia 15 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi Z.W. i J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wywłaszczonych nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] Nr [...] z dnia [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących Z. W. i J. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 4. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat S. K.-K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80 groszy) złotych obejmującą stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu oraz kwotę 51 (pięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i substytucji. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Starosta B. na podstawie art. 136, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1 i 2, art. 141 ust. 4, art. 142, art. 217 ust. 2, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603) oraz art. 104 k.p.a. orzekł:

1. o zwrocie na rzecz J. i Z. małżonków W. nieruchomości położonej w obrębie [...] miasta B., oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki 128/3 o powierzchni 0,0575ha (w granicach dawnej działki 10/5), która stanowi własność Gminy Miasto B.;

2. o odmowie zwrotu na rzecz wnioskodawców nieruchomości położonej w obrębie [...] miasta B. oznaczonej nr działki 128/1 o pow. 0,0289 ha (w granicach dawnej działki nr 10/4) i 128/4 o pow. 0,2028 ha (w granicach dawnej działki nr 10/6);

3. zobowiązał wnioskodawców do zwrócenia na rzecz Gminy Miasto B. wypłaconego odszkodowania za nieruchomość oznaczoną nr 128/3, które po waloryzacji wynosi 6 118,00 zł i przekracza 50% wartości według opinii szacunkowej rzeczoznawcy majątkowego. Określił nadto, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią aktu własności ziemi z dnia [...] r. wnioskodawcy J. i Z. małżonkowie W. byli właścicielami nieruchomości o pow. 1,80 ha. Decyzją z dnia [...] r. Urząd Miejski w B. zatwierdził Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji Oddział w B. plan realizacyjny, stosownie do którego działka nr 128/3 (dawny nr 10/5) wywłaszczona została pod ulicę projektowaną "B", działka 128/1 (dawny nr 10/4) pod budowę strażnicy PPOŻ, z kolei działka nr 128/4 (dawny nr 10/6) pod budowę bazy Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki "Ruch". Decyzją z dnia [...] r. przedmiotowa nieruchomość, jako działki nr 10/4, 10/5, 10/6, została wywłaszczona na rzecz Państwa Skarbu.

Dalej organ podał, iż w toku wizji lokalnej na gruncie stwierdzono, że działka nr 128/3 w całości jest zachwaszczona, porośnięta wysoką trawą i chwastami.

Zdaniem Starosty, taki stan działki uzasadnia stwierdzenie, iż na działce tej, pomimo upływu 22 lat od daty nabycia przez Skarb Państwa, nie urządzono ulicy. Nadto z pisma Prezydenta Miasta B. z dnia 12 grudnia 2008 r. wynika, iż nie został określony termin realizacji takiej inwestycji, brak również dokumentacji wskazującej na zrealizowanie celu wywłaszczenia.

W konsekwencji, Starosta uznał przedmiotową działkę za zbędną na cel wywłaszczenia, a stan ten uzasadniał orzeczenie o jej zwrocie na rzecz byłego właściciela.

Z kolei w odniesieniu do działki nr 128/1 organ I instancji ustalił, że jest ona zagospodarowana w całości i służy, jako boisko - teren do zajęć, ćwiczeń sportowo-pożarniczych Państwowej Straży Pożarnej w B. Tym samym - zdaniem Starosty – rzeczona działka jest zagospodarowana zgodnie z celem, na który została wywłaszczona i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jej zwrocie na rzecz byłego właściciela.

Omawiając następnie obecny sposób zagospodarowania ostatniej z działek o nr ewid. 128/4, Starosta ustalił, że jest ogrodzona płotem na podmurówce, jednocześnie porośnięta jest trawą, chwastami i samosiejką drzew.

Według wyjaśnień J. W., złożonych do protokołu rozprawy administracyjnej, działka ogrodzona była płotem metalowym, który rozebrano, podobnie jak około 2005 r. rozebrane zostały konstrukcje bazy PUPiK "Ruch".

W tych okolicznościach organ wywiódł, że taki stan zagospodarowania działki wskazuje, iż w chwili obecnej, w części objętej wnioskiem o zwrot, działka ta nie jest zagospodarowana. Niemniej jednak, na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r. na rzecz Spółki "Ruch" w W. ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego, ujawnione w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w B. Okoliczność ta w świetle art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi prawną przeszkodę w dokonaniu zwrotu tej nieruchomości.

Reasumując, Starosta podkreślił, że ustalony stan faktyczny i prawny uzasadnia rozstrzygnięcie wyłącznie o zwrocie jednej z działek i odmowie orzeczenia o zwrocie działki nr 128/1 zagospodarowanej zgodnie z celem wywłaszczenia oraz działki nr 128/4 na której ustanowiono, ujawnione w księdze wieczystej, prawo użytkowania wieczystego.

W terminie prawem przewidzianym odwołanie złożył J. W., podnosząc w uzasadnieniu, iż działki nr 128/1 i 128/4 nie zostały zagospodarowane i nie zrealizowano na nich inwestycji, dla których zostały wywłaszczone, a stan ten uzasadnia orzeczenie o ich zwrocie. Odwołujący zwrócił uwagę na rozbieżności w podawanych przez organ wielkościach powierzchni nieruchomości wywłaszczonych i zwróconych, jak również na okres, jaki upłynął od wydania decyzji przez organ I instancji do jej doręczenia stronie, które nastąpiło dopiero w dniu 6 kwietnia 2009 r.

Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył również Prezydent Miasta B., wnosząc o jej uchylenie w całości.

Uzasadniając postawiony wniosek Prezydent przytoczył dotychczas ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, wskazując, że na nieruchomości oznaczonej nr 128/3 znajduje się infrastruktura techniczna, przebiega przez nią linia kablowa wysokiego napięcia i kolektor sanitarny.

Zdaniem Prezydenta, sieć uzbrojenia przedmiotowej działki jest częścią infrastruktury towarzyszącej i koliduje z jej zwrotem na rzecz byłych właścicieli. Powołując się na ustawę z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym i Zarządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28 października 1969 r. w sprawie planów realizacyjnych, wywiódł, iż jednym z elementów planu realizacyjnego jest przebieg inwestycji liniowych i rozmieszczenie urządzeń z nim związanych.

W konsekwencji sieć uzbrojenia terenu jest jednym z elementów niezbędnych do jego opracowania, tym bardziej nie można dowolnie interpretować jej istnienia przy rozważaniu, czy dane zamierzenie inwestycyjne nie niweczy celu wywłaszczenia. Prezydent podkreślił, że z uwagi na tę właśnie infrastrukturę nie jest uzasadnione orzekanie o zwrocie tej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Wojewoda [...] w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w całości decyzję Starosty B. z dnia [...] r.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał stan faktyczny ustalony przez organ I instancji, dodatkowo wskazując, że decyzją z dnia [...] r. ustalono lokalizację inwestycji strażnicy przeciwpożarowej dla Zawodowej Straży Pożarnej w B., zgodnie z planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta B.

Decyzją z dnia [...] r. Starosta Powiatowy w B. orzekł m.in. o ustanowieniu trwałego zarządu na czas nieoznaczony na rzecz KPSP w B. na zabudowaną nieruchomość oznaczoną nr 128/1 z przeznaczeniem na działalność statutową związaną z ochroną przeciwpożarową.

Na podstawie warunkowej umowy sprzedaży z dnia [...] r. Spółka "Ruch" sprzedała Z.S. prawo użytkowania wieczystego m.in. działki nr 128/4. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] r. Spółka przeniosła prawo użytkowania wieczystego tej działki wraz ze znajdującymi się na niej naniesieniami budowlanymi na Z.S., który wpisany został w księdze wieczystej, jako użytkownik wieczysty. Kolejnym aktem notarialnym z dnia [...] r. Z.S. przeniósł prawo użytkowania wieczystego działki nr 128/4 na Z. i J. małżonków W. Zgodnie z obecnym zapisem w księdze wieczystej działki nr 128/4, jej właścicielem jest Skarb Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Z. i J. małżonków W.

Z kolei działka nr 128/1 stanowi własność Skarbu Państwa, zaś działka nr 128/3 własność Gminy Miasto B..

W dalszej kolejności organ odwoławczy przypomniał, iż w dniu 17 października 2008 r. odbyła się wizja lokalna i rozprawa administracyjna, na której J. W. oświadczył, że na działce nr 128/4 po dwóch miesiącach od wywłaszczenia rozpoczęto prace budowlane polegające na wylaniu fundamentów i montowaniu konstrukcji pod bazę PUPiK "Ruch", przedmiotowe prace nie zostały zakończone. Do dnia dzisiejszego pozostały fundamenty i podmurówka ogrodzenia, natomiast konstrukcja oraz metalowy płot otaczający działkę rozebrane zostały około 2005 r.

Według oświadczenia przedstawiciela Państwowej Straży Pożarnej działka nr 128/1 ogrodzona została w 1987 r. i wraz z działkami sąsiadującymi stanowi teren w pełni zagospodarowany, służący jako boisko sportowe, bieżnia i skocznia dla strażaków.

W odniesieniu do działki nr 128/3 Wojewoda wyjaśnił natomiast, że jest uzbrojona w sieć kanalizacyjną, wodociągową, kabel wysokiego napięcia.

Wojewoda podkreślił, iż w konsekwencji poczynionych ustaleń rozstrzygnięcie organu I instancji należało utrzymać w mocy.

Jego zdaniem, jedynie w stosunku do działki nr 128/3 dopuszczalne było orzeczenie o jej zwrocie na rzecz byłych właścicieli. Zaznaczył, że fakt uzbrojenia tej działki w sieć kanalizacyjną, wodociągową i kabel wysokiego napięcia nie stanowi przesłanki uzasadniającej odmowę zwrotu, gdyż działka ta nie została wywłaszczona w celu realizacji na niej infrastruktury technicznej. Dodał, że istnienie takiego uzbrojenia może jedynie wpływać na możliwość pełnego zagospodarowania działki, ale nie odbiera możliwości samego zwrotu. W odniesieniu do działek nr 128/1 i 128/4 organ odwoławczy zgodził się, iż nie jest możliwy ich zwrot na rzecz wnioskodawców, gdyż działka nr 128/1 służy jako boisko, bieżnia i skocznia dla strażaków, jest zatem zagospodarowana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona.

Z kolei działka nr 128/3, wywłaszczona pod budowę bazy PUPiK "Ruch", nie może stanowić przedmiotu zwrotu, gdyż jak ustalono, na działce tej ustanowione zostało, ujawnione w księdze wieczystej, prawo użytkowania wieczystego a stan ten stosownie do art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącza roszczenie byłych właścicieli o zwrot przedmiotowego terenu.

Kończąc obszerne wywody organ odwoławczy podał, że w operacie szacunkowym z dnia 20 lutego 2009 r. rzeczoznawca majątkowy określił aktualną wartość rynkową prawa własności nieruchomości gruntowej oznaczonej nr 128/3 na kwotę 46 196 zł według stanu na dzień wywłaszczenia i stanu na dzień 18 lutego 2009 r.

Ponieważ zwaloryzowane odszkodowanie za przewidzianą do zwrotu działkę nie przekracza 50 % aktualnej wartości rynkowej tej nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, do zapłaty przyjęto kwotę w wysokości 6 118 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. i J. małżonkowie W. wnieśli o zwrot w naturze działki nr 128/4, na której nie został zrealizowany cel, na jaki ją wywłaszczono, jak również ze względu na wybudowanie i funkcjonowanie Straży Pożarnej na działce nr 128/1 o przyznanie nieruchomości zamiennej lub odszkodowania. Zarzucili naruszenie art. 2 Konstytucji RP, gdyż działanie organów administracji jest niesprawiedliwe i godzi w sformułowaną w tym przepisie zasadę demokratycznego państwa prawa, nadto art. 21 pkt 1 Konstytucji RP, który ustanawia zasadę ochrony prawa własności.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła ponadto Gmina Miasto B. Została ona zarejestrowana przez Sąd pod sygn. akt II SA/Łd 670/09.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...], wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione i wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 14 października 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Na rozprawie w dniu 15 grudnia 2009 r. stawił się skarżący J. W. wraz z pełnomocnikiem, który poparł skargę i wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w części, ani w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozumieniu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

Rzeczona kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej.

Do kompetencji Sądu należy zatem ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Zasadniczym problemem na tle rozpoznawanej sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy Wojewoda [...] prawidłowo utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Starosty B. z dnia [...] r., mocą którego organ I instancji zwrócił na rzecz J. i Z. małżonków W. działkę nr ewid. 128/3 o pow. 0,0575 ha (w granicach dawnej działki nr 10/5), położoną w B. i odmówił zwrotu działek nr ewid. 128/1 o pow. 0,0289 ha (w granicach dawnej działki 10/4) i nr ewid. 128/4 o pow. 0,2028 ha (w granicach dawnej działki nr 10/6), a nadto zobowiązał J. i Z. małżonków W. do zwrócenia na rzecz Gminy Miasto B. wypłaconego odszkodowania, którego wysokość po waloryzacji wyniosła 6.118,00 zł.

Zdaniem organu odwoławczego działkę nr 128/3, która stanowi obecnie własność Gminy Miasto B., należało zwrócić wnioskodawcom, ponieważ cel wywłaszczenia, jakim było wykonanie ulicy Projektowanej B, nie został zrealizowany. Zwrot dwóch pozostałych działek nie był natomiast możliwy, bowiem na działce nr 128/1 osiągnięto cel wywłaszczenia i urządzono boisko, teren zająć sportowo-pożarniczych Państwowej Straży Pożarnej w B., zaś na działce nr 128/4, jakkolwiek cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, to jednak ustanowiono na niej ujawnione w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, co stanowi prawną przeszkodę w zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Według składu orzekającego, stanowisko Wojewody, będące w istocie powtórzeniem poglądów Starosty B. w świetle zgromadzonej w sprawie dokumentacji i obowiązujących przepisów prawa należało uznać za wadliwe.

Przede wszystkim godzi się wyjaśnić, że przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości unormowane zostały w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Po myśli art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1).

Przy czym zwrot nieruchomości według art. 229 ustawy nie jest prawnie dopuszczalny, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a więc przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co wynika z przytoczonych norm prawnych, są - w ocenie Sądu - jasne i zrozumiałe.

Przede wszystkim dla uruchomienia postępowania w tym przedmiocie konieczny jest wniosek uprawnionego podmiotu, czyli poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Następnie, zadaniem właściwego organu administracyjnego jest rzetelne ustalenie w toku postępowania wyjaśniającego, czy wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Przesłanka "zbędności" będzie spełniona tylko wówczas, gdy w określonym przez ustawodawcę okresie czasu, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia albo też cel ten nie został zrealizowany.

Zatem, nie budzi wątpliwości fakt, że zakresem rozważań organu orzekającego w przedmiocie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości winna zostać objęta w szczególności decyzja wywłaszczeniowa, w kontekście określonego w niej celu wywłaszczenia.

Konieczne również jest zbadanie, czy numery ewidencyjne i powierzchnia działek objętych wnioskiem o zwrot, są tożsame z nieruchomościami, które zostały wywłaszczone. I wreszcie, niezbędnym jest jednoznaczne ustalenie, czy spełniona została omówiona wcześniej przesłanka zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W ramach rzeczonego postępowania organ administracyjny w myśl zasad wynikających z regulacji art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. winien stać na straży praworządności i podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, pamiętając o tym, że konkretna okoliczność może być uznana za udowodnioną wyłącznie w oparciu o całokształt materiału dowodowego.

W analizowanej sprawie, co potwierdza zgromadzona dokumentacja, organy obu instancji uchyliły się od należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, naruszając tym samym wymienione wyżej przepisy procedury administracyjnej oraz normy prawa materialnego, wynikające z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Bezspornym jest, że J. i Z. małżonkowie W. wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości objęli działki nr 10/4, 10/5 i 10/6, które według ustaleń Starosty odpowiadają obecnie działkom o nr ewid. 128/1, 128/3 i 128/4.

Do przedmiotowego wniosku załączyli nadto decyzję Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] r. o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania, mocą której wywłaszczeniu na rzecz Państwa podlegały wskazane wyżej trzy nieruchomości nr 10/4, 10/5 i 10/6, których powierzchnię określono łącznie jako 3054 m2.

Jak wynika z Rejestru Pomiarowego "Dzielnicy P-1" przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatowego w B. w dniu 17 lipca 1980 r., do J. i Z. małżonków W. należało sześć działek w tym także działka oznaczona nr ewid. 10/4 o powierzchni – 291 m2, działka nr ewid. 10/5 o powierzchni – 605 m2 oraz działka nr 10/6 o powierzchni - 2158 m2. Suma powierzchni tych nieruchomości wynosiła 3054 m2, czyli tyle samo, ile określono w decyzji o wywłaszczeniu.

Tymczasem wskazane wyżej powierzchnie nieruchomości różnią się znacząco od tych, które zostały ujawnione w wypisach z rejestru gruntów z dnia 25 września 2008 r., a następnie określone w decyzji I, jak i II instancji. Według wspomnianych dokumentów działka nr 128/1 ma powierzchnię 289 m2, działka nr 128/3 – 575 m2, natomiast powierzchnia działki nr 128/4 wynosi 2028 m2 (627m2+1401 m2), co w sumie daje 2892 m2.

Zatem już na pierwszy rzut oka stwierdzić można, że suma powierzchni działek podlegających wywłaszczeniu nie odpowiada sumie powierzchni działek objętych postępowaniem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Według Sądu, organy administracyjne, co potwierdza zresztą zgromadzona dokumentacja, rozbieżności tych nie dostrzegły i w rezultacie uchyliły się od podjęcia jakichkolwiek czynności wyjaśniających w tym zakresie, naruszając tym samym regulacje art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Na podstawie akt sprawy nie sposób bowiem ustalić, czy powierzchnia rzeczonych działek uległa zmianie na skutek podziałów nieruchomości, czy też może w rezultacie jakichkolwiek zmian w rejestrze gruntów. Dlatego też rzeczą organów prowadzących postępowanie powinno być wyjaśnienie tych zagadnień.

Kolejną kwestią, która nie została dostatecznie wyjaśniona i udokumentowana zarówno przez Starostę jak i Wojewodę, jest cel wywłaszczenia określony w decyzji z dnia [...] r.

Jak wynika z sentencji rozważanego aktu administracyjnego wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w P. w B. na rzecz realizacji bazy Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki "Ruch". Cel wywłaszczenia doprecyzowano następnie w motywach omawianej decyzji, wskazując, że zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny nr [...] z dnia [...] r., nieruchomość jest niezbędna pod budowę bazy PUPiK "Ruch" oraz ulicę Projektowaną B.

W oparciu o rozważaną decyzję wywłaszczeniową nie sposób zatem ustalić, tak jak to uczyniły organy orzekające, czy celem wywłaszczenia oprócz urządzenia bazy PUPiK "Ruch" oraz ulicy Projektowanej B była także budowa strażnicy przeciwpożarowej.

Co istotne, w aktach sprawy znajduje się decyzja zatwierdzająca plan realizacyjny z dnia [...] r. oraz stanowiąca jej załącznik nr 1 mapa w skali 1:500 zatytułowana "realizacyjny plan ogólny zagospodarowania terenu". Brak jest natomiast załącznika graficznego nr 2, który to dokument niewątpliwie mógłby być pomocny w jednoznacznym określeniu celu wywłaszczenia.

Owa mapa, co wynika z poczynionych na niej adnotacji, stanowiła ponadto załącznik nr 1 do decyzji z dnia [...] r. nr [...], której również brak jest w załączonej do sprawy dokumentacji. W aktach administracyjnych znajduje się natomiast decyzja nr [...] z dnia [...] r. o ustaleniu na wniosek Przedsiębiorstwa A. w Ł. lokalizacji inwestycji polegającej na budowie strażnicy przeciwpożarowej Zawodowej Straży Pożarnej w B. w rejonie ulicy A., na podstawie której nie sposób – w przekonaniu Sądu – ustalić jednoznacznie, czy celem wywłaszczenia dokonanego decyzją z dnia [...] r. była dodatkowo budowa strażnicy przeciwpożarowej.

Ponadto wspomnieć trzeba, że zgodnie z omawianym już wcześniej Rejestrem Pomiarowym "Dzielnicy P-1", działka nr 10/4 przeznaczona była pod strażnicę przeciwpożarową, działka nr 10/5 pod ulicę Projektowaną B, zaś działkę nr 10/6 pod bazę PUPiK "Ruch".

W ocenie Sądu, dokładne i rzetelne ustalenie celu wywłaszczenia, który winien być sprecyzowany w decyzji o wywłaszczeniu, ma szczególne znaczenie dla dokonania oceny, czy spełniona została przesłanka z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc czy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zatem, skoro przepis ustawy stanowi wprost o celu określonym w decyzji o wywłaszczeniu, to rzeczą organów rozpoznających wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest poczynienie ustaleń w tym zakresie i ich właściwe udokumentowanie. Nierzetelne określenie celu wywłaszczenia w stosunku do konkretnej nieruchomości - w tym wypadku wobec działki nr ewid. 128/1, a następnie arbitralne stwierdzenie przez organ, że cel ustalony decyzją o wywłaszczeniu został zrealizowany i zwrot nieruchomości nie jest prawnie dopuszczalny świadczy - zdaniem Sądu - o istotnym naruszeniu norm prawa procesowego - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz w konsekwencji o naruszeniu norm prawa materialnego - art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Podkreślić bowiem trzeba, iż w orzecznictwie sądowym, które zresztą skład orzekający w tej sprawie w pełni akceptuje, przyjmuje się, że nie można mówić o wykorzystaniu nieruchomości na cel wywłaszczenia, jeżeli jej zagospodarowanie jest inne, aniżeli było zamierzone (czyli wynikało z decyzji o wywłaszczeniu). W sytuacji zmiany (modyfikacji) celu wywłaszczenia, a więc gdy nieruchomość została zagospodarowana inaczej, aniżeli to przewidywał cel wywłaszczenia, zwrot nieruchomości jest możliwy wtedy, gdy zagospodarowanie tak wywłaszczonego terenu jest nietrwałe, to jest tego rodzaju, że daje się usunąć –pkt 2 (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1118/08 – Lex nr 477381).

Warto tu także zwrócić uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2006 r. sygn. akt I OSK 623/05 (Lex nr 198167), w którym podkreślono, że w sytuacji gdy nieruchomość została zagospodarowana inaczej aniżeli to przewidywał cel wywłaszczenia, zwrot nieruchomości jest możliwy wtedy, gdy zagospodarowanie jest nietrwałe, tj. tego rodzaju, że daje się usunąć, natomiast jeżeli zagospodarowanie ma charakter stały, to wtedy zwrot nieruchomości jest niemożliwy.

Według składu orzekającego, stwierdzone wyżej wadliwości miały istotny wpływ na wynik sprawy i w rezultacie musiały skutkować wyeliminowaniem wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów obu instancji z obrotu prawnego.

Rozpoznając sprawę ponownie Starosta zobligowany będzie ustalić w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości prawidłową powierzchnię działek, objętych wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, a następnie wyjaśnić, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w stosunku do każdej z nich został zrealizowany, czy też może konkretna nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Dopiero w następnej kolejności organ wyda rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa materialnego i procesowego, w którym wypowie się, czy w świetle art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy zwrot konkretnej nieruchomości jest prawnie możliwy i rzetelnie uzasadni swoje stanowisko w tym zakresie.

W tych okolicznościach Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W trybie art. 152 ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania należnych skarżącym od organu orzeczono w oparciu o regulację art. 200 w/w ustawy, zaś o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 250 ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).

B.C.