Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1726/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją uchwałę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś – Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2016 r. i uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2015 r.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego P. L. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. L. (dalej zwanego też "skarżącym", "wnioskodawcą") złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2016 r., Nr [...], utrzymująca w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., Nr [...], oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2014 r., Nr [...] o odmowie wpisu P. L. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...].

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) – dalej jako "K.p.a." w związku z art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615 z późn. zm.) – dalej też jako "Prawo o adwokaturze".

U podstaw faktycznych legły następujące ustalenia:

Wnioskiem z [...] lipca 2015 roku, powołując sie na art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, P. L. zwrócił się Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej: ORA) o wpisanie go na listę adwokatów.

ORA uchwałą z dnia [...] września 2015r. w sprawie sygn. [...] odmówiła wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu uchwały stwierdziła, że wnioskodawca posiada pełnię praw publicznych, pełną zdolność do czynności prawnych, ukończył wyższe studia prawniczej w Rzeczypospolitej Polskiej, zdał egzamin prokuratorski i wykonywał co najmniej 3 lata zawód komornika sądowego, co zwalnia go z wymogu odbycia aplikacji i złożenia egzaminu zawodowego. Uznała, że wnioskodawca nie daje jednak rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, bowiem nie posiada zamiaru zaprzestania wykonywania zawodu komornika. W ocenie ORA skarżący nie spełnia tym samym warunków określonych w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, albowiem nie daje przez to rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem ORA wykonywanie zawodu komornika uniemożliwia jednoczesne wykonywanie zawodu adwokata.

Od uchwały ORA P. L. złożył odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...]. W odwołaniu podniósł naruszenia art. 65 pkt 1 oraz 68 ust. 4 Prawa o adwokaturze.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] uchwałą z dnia [...] kwietnia 2016 roku, nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę o odmowie wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu NRA wskazała, że nie podziela linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie możliwości dokonywania wpisu na listę adwokatów osób wykonujących zawód w organach wymiaru sprawiedliwości, w tym zawód komornika. W ocenie NRA ratio legis tego przepisów ustawy Prawo o adwokaturze przemawia przeciwko dokonaniu wpisu P. L. na listę adwokatów, bowiem "intencją ustawodawcy był bezwzględny zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości z jednoczesnym pozostawaniem na liście adwokatów".

Od uchwały NRA P. L. złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, podnosząc zarzut naruszenia art. 65 pkt 1 do 3, art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 68 ust. 4 Prawa o adwokaturze poprzez ich błędną interpretację prowadzącą do wniosku, że pełnienie funkcji komornika sądowego uniemożliwia dokonanie wpisu na listę adwokatów. Skarżący wniósł o uchylenie wydanych w jego sprawie z naruszeniem prawa decyzji Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 roku, nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2015 roku, nr [...].

Minister Sprawiedliwości, decyzją z dnia [...] czerwca 2016 roku, sygn. [...], utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 roku, nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2015 roku, nr [...].

W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że pomimo spełnienia przez P. L. ustawowych (formalnych) warunków wpisu, nie było podstaw do dokonania wpisu na listę adwokatów, bowiem zachodzi negatywna przesłanka w postaci braku rękojmi do wykonywania zawodu wobec pełnienia przez P. L. funkcji komornika sądowego. Minister Sprawiedliwości wskazał jednocześnie, że odmowa wpisu znajduje potwierdzenie w regulacjach prawnych samorządu adwokackiego (kodeks etyki), a organy samorządu zawodowego nie były obowiązane do podzielania stanowisk zawartych w przywołanych przez skarżącego wyrokach sądów administracyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych przez nią w mocy uchwał i zasądzenie od organu kosztów postępowania. Decyzji Ministra Sprawiedliwości zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 2, 68 ust. 2 i 4 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz 65 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że nie było podstaw do wpisu P. L. na listę adwokatów, podczas gdy w sprawie spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata;

art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że pozostawanie na stanowisku komornika w chwili składania wniosku o wpis na listę adwokatów czy zaniechanie rezygnacji z tego stanowiska przed uzyskaniem wpisu na listę adwokatów jest elementem braku rękojmi wykonywania zawodu, podczas gdy ustalenie przesłanki rękojmi może być efektem oceny wyłącznie cech charakteru skarżącego i jego dotychczasowego zachowania, a żaden przepis nie nakłada na kandydata obowiązku zwolnienia się z dotychczasowego zatrudnienia przed uzyskaniem wpisu na listę adwokatów;

art. 72 ust. 1 pkt 4 przez błędną jego wykładnię prowadzącą do uznania, że stanowi on dodatkową - negatywną przesłankę wpisu na listę adwokatów (nabycia prawa do wykonywania zawodu), podczas gdy stanowi on wyłącznie materialnoprawną przesłankę utraty uprawnień wobec zaistnienia zdarzeń przyszłych w nim opisanych po wpisaniu na listę i jako taki może mieć zastosowanie wyłącznie do skreślenia z listy adwokata wykonującego zawód wobec objęcia przez niego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a nie do kandydata ubiegającego się o nabycie uprawnienia do wykonywania zawodu i wpisu na listę adwokatów;

art. 65 pkt 1, art. 68 ust. 4 i 72 ust. 1 pkt 4 przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że osoba zajmująca stanowisko komornika sądowego zajmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i jako taka nie może zostać wpisana na listę adwokatów, podczas gdy materialnoprawna regulacja odnosząca się do nabycia prawa do wykonywania zawodu nie zawiera przesłanki ograniczającej prawo dopuszczenia do zawodu i uzyskania wpisu przez osobę wykonującą zawód komornika, zaś wpis na listę adwokatów stanowi jedynie potwierdzenie uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu i nie jest tożsamy z rozpoczęciem wykonywaniem zawodu adwokata.

2). naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wyniki sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwych decyzji Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 roku, nr [...] oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2015 roku, nr [...] w sytuacji, gdy istniały podstawy do ich uchylenia.

W uzasadnieniu skarżący m.in. podniósł, że Prawo o adwokaturze w art. 68 ust. 4 zawiera zamknięty katalog przesłanek odmowy wpisu na listę adwokatów, czego organ nie uwzględnił w ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy. Stosownie do art. 68 ust. 4 okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3.

Wskazał, że ustawodawca wprowadzając w art. 65 pkt 1 wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu uznał, że ustalenie tej przesłanki jest efektem wyłącznie oceny cech charakteru i dotychczasowego zachowania kandydata. Uznał jako nieuprawnioną ocenę organu, że oprócz tych dwóch elementów wprowadza inną przesłankę składającą się na pojęcie rękojmi. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zaś zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym. Stwierdził, że organ nie ma w żadnym zakresie swobody w doszukiwaniu się innych kryteriów czy przeszkód poza tymi, które w powołanym przepisie wprost zostały wskazane.

Zdaniem skarżącego, przyjęta przez organ wykładnia w sposób oczywisty prowadzi do naruszenia gwarantowanej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP wolności wyboru zawodu. Podstawę do wpisu na listę adwokatów stanowić mogły wyłącznie art. 65 z uwzględnieniem art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, które ustalają wymagania osobowe kandydata na adwokata i których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują one w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę, stanowiąc ograniczenie konstytucyjnie zagwarantowanej wolności wyboru i wykonywania zawodu z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.

W ustawie Prawo o adwokaturze ustawodawca wyraźnie odróżnia dwie sytuacje dotyczące statusu adwokata. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga wykonywanie tego zawodu. Wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika strony. Powołał sie na bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. które jednoznacznie przesądza, że "Ustawa - Prawo o adwokaturze reguluje przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata oraz przesłanki wykonywania zawodu adwokata. Przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata reguluje art. 65 w związku z art. 68 i 69a ustawy - Prawo o adwokaturze. Podzielić należy przyjęte w wyroku NSA z 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 594/2008 stanowisko, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP: "Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa".

Zdaniem skarżącego wpis nie jest tożsamy z rozpoczęciem wykonywania zawodu adwokata, nie rodzi też obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Jest elementem wstępnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Warunkiem rozpoczęcia wykonywania czynności zawodowych jest złożenie aktu ślubowania na podstawie art. 5 ustawy, wyznaczenie siedziby zawodowej oraz zawiadomienie o tym właściwej rady adwokackiej, nie później niż w terminie 30 dni przed dniem jej wyznaczenia, bez których to aktów nie można zostać adwokatem i tym samym nie może być mowy o powstaniu jakiegokolwiek konfliktu interesów.

Natomiast ewentualnemu zapobieżeniu jednoczesnemu, równoległemu wykonywaniu zawodu adwokata z łączeniem zajęć wymienionych w tym przepisie, w tym z wykonywaniem zawodu komornika, w sposób oczywisty służy szereg innych instrumentów prawnych, zawartych zarówno w ustawie Prawo o adwokaturze, jak i w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2015 r., poz. 790).

Skarżący podkreślił, że ewentualna decyzyjność w zakresie wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata pozostawiona została przez ustawodawcę wyłącznej woli osoby wpisanej na listę adwokatów i nie może stanowić jakiegokolwiek kryterium decydującego na etapie składania wniosku o wpis na listę.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Podzielił stanowisko zaprezentowane w kwestionowanych uchwałach ORA i NRA, że jakkolwiek P. L. spełnia wymagania formalne polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to jednocześnie zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, a zatem organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu odwołującego na listę adwokatów.

Minister Sprawiedliwości podzielił opinię, w ślad za powołaną linią orzecznicza sądów administracyjnych, że pełnienie funkcji komornika sądowego stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata. Ratio legis normy prawnej zawartej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z 1982 r. - Prawdo o adwokaturze sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub organach ścigania mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Odwoływanie się jedynie do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy jest niewystarczające, a wykładnia celowościowa i systemowa prowadzą do wniosku, iż ustawodawca nie miał intencji różnicowania sytuacji członka Izby Adwokackiej, który po wpisaniu go na listę obejmuje stanowisko w organach ścigania i sytuacji członka adwokatury, który takie stanowisko zajmował, ale z niego nie zrezygnował po uznaniu za dokonany wpisu na listę adwokatów. W obu wypadkach powstaje bowiem sytuacja niedopuszczalna.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...], będące uczestnikiem niniejszego postępowania, nie przedstawiło stanowiska procesowego w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2016 r., utrzymująca w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2014 r., o odmowie wpisu P. L. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w P. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Stosownie do art. 68 ust. 2 i ust. 4-6b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm.), wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 66 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. Okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. Okręgowej radzie adwokackiej przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Okręgowa rada adwokacka podejmuje uchwałę w sprawie wpisu na listę adwokatów w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o wpis. Od uchwały, o której mowa w ust. 5, służy odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w terminie 14 dni od daty doręczenia uchwały. Od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). Od ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości zainteresowanemu oraz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej do Sądu decyzji podzielił stanowisko prezentowane przez organy Izby Adwokackiej w [...], uznając, że odmowa wpisu na listę adwokatów jest uzasadniona, bowiem dokonanie wpisu w zaistniałym stanie faktycznym naruszałoby art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze.

Przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej ustawy stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo wykonywały zawód komornika. Natomiast art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze statuuje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

Przed dokonaniem analizy powyższych przepisów, które stanowiły podstawę odmowy wpisu na listę adwokatów, warto raz jeszcze zaznaczyć, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. W myśl tego przepisu, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;

2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2.

Tak więc przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa cyt. art. 65 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 tej ustawy. Przepisy te ustalają zatem wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 wymienionej ustawy, złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 omawianej ustawy. Zatem ustawodawca w ww. ustawie – Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga – wykonywanie tego zawodu.

Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. Zgodnie z art. 70 cyt. ustawy, po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 594/2008 (publ. ONSAiWSA 2010/2, poz. 36) przyjęto, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki określa ustawa.

Z tego względu nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Zawód ten istotnie należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, jednakże organ samorządu zawodowego adwokatów nie może na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze odmawiać dokonania wpisu na listę adwokatów, skoro czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu adwokata, który następnie obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Innymi słowy, przepis ten ma zastosowanie do osoby posiadającej już status adwokata, a nie do osoby, która dopiero ubiega się o stosowny wpis na listę adwokatów. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których należałoby wyprowadzić wniosek o istnieniu takiego obowiązku. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze). W tej sytuacji należy uznać, iż przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, ale nie odnosi się natomiast do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

Nie ulega wątpliwości, że ww. ustawa – Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego. Przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze nie można interpretować w ten sposób, że na jego podstawie jest dopuszczalne skreślenie z listy adwokatów osoby, która po uzyskaniu wpisu nadal pełni funkcję komornika sądowego, nie podejmując się wykonywania zawodu adwokata. Oznaczałoby to bowiem, w skrajnym przypadku, że skreślenie takiej osoby z listy adwokatów jest dopuszczalne tuż po wpisie na tę listę.

Restrykcyjną sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze należy więc odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można podzielić wykładni, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Złożenie wniosku o wpis, czyli podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska.

Zważyć należy, że ze względu na brak pewności nabycia prawa do wykonywania zawodu, którego źródłem jest rozstrzygnięcie okręgowej rady adwokackiej, nie jest wymagane zrzeczenie się stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, jeżeli przepis prawa takiej przesłanki wprost nie wprowadza, a takiego wymagania ustawodawca nie przewidział w ww. ustawie – Prawo o adwokaturze.

Natomiast przewidział je w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 637 ze zm.) w art. 26, stanowiąc, że osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. Wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek zarówno warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza (B. Adamiak, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 395/2011, publ. LexPolonica nr 3921461).

Taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Artykuł 65 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje bowiem każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym – co wymaga podkreślenia – wyjątki określa ustawa. Zakres podmiotowy wolności gwarantowanej w tym przepisie obejmuje "każdego", a więc bez wyjątku chodzi o każdego człowieka. Konstytucja ustanawia wolność pracy, z czego wynika z jednej strony wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a z drugiej – zakaz pracy przymusowej. Trybunał Konstytucyjny, szerzej ujmując tę wolność, stwierdził, że oznacza ona "nie tylko brak przymusu, ale również brak ograniczeń, polegających na uniemożliwieniu podmiotom prawnym wykonywania określonego zawodu, czy zatrudnienia, nie przymuszając ich jednocześnie do robienia czegoś innego" (por wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 1999 r. o sygn. akt K 34/98, publ. OTK 1999, Nr 5, poz. 94). Wolność pracy oznacza więc skupienie się ustrojodawcy na przyznaniu jednostce swobód związanych z pracą (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2012, s. 393). Taka wykładnia pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane organom korporacji zawodowej adwokatów "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy – przedmiotowo – sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś – osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Organy samorządu zawodowego adwokatów mają więc instrumenty prawne służące zarówno dyscyplinowaniu członków tej korporacji zawodowej, jak i egzekwowaniu nałożonych na nich mocą ustawy obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 1007/12, publ. LEX nr 1451902 oraz z dnia 26 lutego 2014 r. o sygn. akt II GSK 1834/12, publ. LEX nr 1447191).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, iż skarżący, będąc komornikiem sądowym, ubiega się jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie uzyskał wpisu na listę adwokatów, nie złożył ślubowania i nie wyznaczył siedziby zawodowej), nie można było zastosować wobec niego sankcji wynikającej z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze.

Jak już zostało zaznaczone, czym innym jest samo nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, a czym innym faktyczne podjęcie tego zawodu. Zarówno organy Izby Adwokackiej w [...], jak również sam Minister Sprawiedliwości, stosując wobec skarżącego rygor z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze, de facto uczynili z niego urzędującego adwokata, którego należy skreślić z listy, przy czym podejmowane w sprawie rozstrzygnięcie stanowi odmowę dokonania wpisu na listę adwokatów. Przy zastosowanej przez orzekające w sprawie organy wykładni przepisów ww. ustawy – Prawo o adwokaturze dochodzi zatem do swoistego paradoksu. Warto raz jeszcze podkreślić, że jedynie w przypadku faktycznego podjęcia zawodu adwokata i jednoczesnego przy tym objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze znajduje zastosowanie.

W rozpoznawanej sprawie, wobec dotychczasowego stanowiska Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie Minister Sprawiedliwości, a przed nim organy samorządu adwokackiego wprawdzie skoncentrowały uwagę na przesłankach wynikających z treści art. 65 pkt 1-3 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, które warunkują możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów, ale zasadnośc odmowy oceniały pod kątem braku rękojmi skarżącego.

Co do zasady bowiem, okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 omawianej ustawy. Niewątpliwie ten aspekt sprawy winien determinować rozstrzygnięcie podejmowane wobec skarżącego przez [...] Izbę Adwokacką w [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów. Organy samorządu adwokackiego uznały, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki oprócz art. 65 pkt 1 Prawo o adwokaturze, który stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że jakkolwiek P. L. spełnia wymagania formalne polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to podzielił także stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych uchwałach ORA i NRA, że zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, a zatem organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu odwołującego na listę adwokatów. Minister upatruje brak spełnienia przesłanki rekojmiowej w pełnieniu funkcji komornika sądowego, która stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata.

Z taką podstawą rękojmiową zgodzić się nie sposób. Jak wyżej zostało wskazane ubieganie się przez skarżącego jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nawet bez jednoznacznej deklaracji w dacie złożenia wniosku, że wnioskodawca po wpisie podejmie wykonywanie tego zawodu – jest prawem skarżącego. Zdecydowanie przedwczesna jest negatywna ocena rękojmi, w sytuacji ograniczenia jej wyłącznie do faktu złożenia wniosku.

Zważyć bowiem należy, ze w przedmiocie posiadania bądź nie posiadania rękojmi wykonywania zawodu utrwalone jest stanowisko orzecznictwa i literatury. W żadnym ze znanych Sądowi przykładów brak przymiotu rękojmi nie był uzasadniany faktem złożenia wniosku się o wpis na listę adwokatów.

Rękojmia wykonywania zawodu to nieskazitelność charakteru, o jakiej świadczą świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Nieskazitelność, wymagana od adwokata, to uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, prawość, dopiero jej brak implikuje brak rękojmi do wykonywania zawodu zaufania publicznego.

Ustawodawca w art. 65 pkt 1 Prawo o adwokaturze posługuje się wszak pojęciem "dotychczasowe zachowanie". Zatem to zachowanie i postępowanie skarżącego jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów należało oceniać do chwili złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, a nie wywodzić go z samego faktu złożenia wniosku.

Innymi słowy, taka ocena zachowania i postępowania skarżącego, jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na adwokata.

Obowiązkiem organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest wzięcie pod uwagę i ocena wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności – faktu złożenia wniosku, który co do zasady, jak wyżej wskazano, nie jest zakazany na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze.

Reasumując, Minister Sprawiedliwości, podzielając stanowiska organów Izby Adwokackiej w [...] i utrzymując w mocy ich nieprawidłowe rozstrzygnięcia, uchybił tym samym przepisom art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze. Dlatego też, Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych nią w mocy uchwał organu samorządu adwokackiego.

Uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działał na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) i orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku.

W oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego P. L. kwotę 697 zł tytułem kosztów postępowania; w tym kwotę 200 zł, stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi, kwotę 480 zł, poniesioną tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804) oraz kwotę 17 zł, poniesioną tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.