Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1298/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Ewa Marcinkowska (sprawozdawca) Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Sędzia WSA – Janusz Walawski Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi L. S. i A. P. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r., o odmowie przyznania na rzecz małoletnich L. S. i A. P. renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 20 marca 2014 r. Ax. P. przedstawicielka ustawowa małoletnich dzieci L. S. i A. P. wystąpiła z wnioskiem do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich po zmarłym ojcu P. S. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że ojciec małoletnich zmarł tragicznie w wieku 31 lat. ZUS odmówił przyznania renty rodzinnej na rzecz małoletnich w zwykłym trybie z uwagi na brak wymaganych okresów ubezpieczenia. Podkreśliła, że ich sytuacja materialna jest bardzo trudna, gdyż utrzymuje się z dziećmi z zasiłku wychowawczego, zasiłków rodzinnych oraz dodatków w kwocie 1.159 zł. Ponadto na córkę z pierwszego związku W. otrzymuje alimenty z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 500 zł. Wyjaśniła, że z uwagi na konieczność opieki nad dziećmi oraz jej sytuację zdrowotną nie jest w stanie podjąć aktualnie jakiejkolwiek pracy. Poinformowała ponadto, że Sąd Rejonowy w B. oddalił pozew o alimenty na rzecz małoletnich od dziadków (rodziców ojca) z uwagi na ich sytuację finansową. Także jej matka, z uwagi na sytuację materialną, nie jest w stanie płacić alimentów na wnuczki. Córki często chorują. W okresie zimowym z uwagi na konieczność wykupienia leków dla nich zadłużyła mieszkanie, gdyż nie miała pieniędzy na opłacenie czynszu. Obecnie musi te zaległości spłacić aby móc otrzymywać dodatek mieszkaniowy.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 poz. 1440 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci L. i A.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Podkreślił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.

Organ wskazał, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni udokumentowała tylko 3 lata, 5 miesięcy i 18 dni łącznego okresu ubezpieczenia ojca dzieci, który zmarł w wieku 30 lat.

Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca małoletnich, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentowano jedynie 2 lata, 8 miesięcy i 6 dni tych okresów.

Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1999-2002, 2002-2003, 2003-2006, 2009-2010, 2010-2012 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Reasumując organ stwierdził, że w zaistniałym stanie faktycznym, nie znajduje podstaw do przyznania małoletnim dzieciom renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 ustawy.

Organ zaznaczył jednocześnie, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W skierowanym do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Ax. P. podniosła, że dzieci przeżyły ogromną tragedię, gdyż P. S. utopił się na oczach córek W. i L. Ona była wówczas w 7 miesiącu ciąży. Podkreśliła, że ojciec małoletnich pracował, ale niektórzy pracodawcy nie chcieli dać mu umowy. On nie miał jednak na to wpływu, a teraz dzieci za to cierpią. Poinformowała ponadto, że jest obarczona ogromnymi długami oraz, że ma bardzo poważne problemy zdrowotne.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Podkreślił jednocześnie, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez ubezpieczonego wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Muszą to być jednak przeszkody przynajmniej w jakimś czasie nieusuwalne, eliminujące ubezpieczonego z grona pracowników w szerokim tego słowa znaczeniu.

Podstawą otrzymania świadczeń na podstawie ww. ustawy jest przepracowanie wymaganego okresu pracy, co wiąże się z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przewiduje bowiem możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli nie zostały spełnione warunki dla uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, co odnosi się w szczególności do braku wymaganego okresu pracy.

Organ wskazał, iż po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu.

Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że zostało udowodnione na przestrzeni 30 lat życia ojca dzieci jedynie 3 lata, 5 miesięcy i 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym został udowodniony okres wynoszący tylko 2 lata, 8 miesięcy i 6 dni tych okresów. Zatrudnienie brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie powołanego przepisu powinno natomiast obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby bowiem w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

W przypadku ojca małoletnich w okresach od 26.10.1999 r. do 12.05.2002 r., od 1.09.2002 r. do 14.10.2003 r., od 24.12.2003 r. do 31.07.2006 r., od 1.01.2009 r. do 5.04.2010 r. oraz od 5.06.2010 r. do 10.06.2012 r., tj. przez okres wynoszący łącznie ponad 9 lat nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W sprawie nie zostały natomiast wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wykazanych przerwach wobec ojca dzieci nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

W związku z powyższym, nie można uznać, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków przez ojca dzieci do świadczenia na zasadach ogólnych.

Trudna sytuacja materialna nie stanowi natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie we wspomnianej ustawie.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ax. P. przedstawicielka ustawowa małoletnich L. S. i A. P. zarzuciła organowi naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie brak jest szczególnych okoliczności, o których mowa w powołanym przepisie, jak też że niniejszej sprawie nie występuje kolejny element niezbędny do przyznania świadczenia jakim jest brak niezbędnych środków utrzymania.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] kwietnia 2014 r. i przekazanie sprawy Prezesowi ZUS do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że Prezes ZUS rozpoznając sprawę nie wziął pod uwagę kwestii fundamentalnej jaką jest sytuacja na rynku pracy. Notoryjnym faktem jest natomiast, że pracodawcy zatrudniają pracowników na tzw. umowy śmieciowe i na takich umowach nie dających możliwości ubezpieczenia w ZUS pracował zmarły ojciec małoletnich córek. Jego wykształcenie i umiejętności w żadnym wypadku nie pozwalały na to, by na rynku pracy mógł pracodawcom dyktować warunki. Nadto zmarł nagle w wyniku tragicznego wypadku, bardzo młodo i nie był w stanie przewidzieć, że matka nie będzie mogła utrzymać dzieci w razie jego śmierci. W ocenie skarżącej, nie uwzględnienie przez organ notoryjności jaką jest sytuacja na rynku pracy stanowi rażące naruszenie art. 83 ustawy.

Ponadto organ w ogóle nie rozpoznał kwestii braku niezbędnych środków utrzymania. W tym kontekście skarżąca podniosła, że małoletnie otrzymują wyłącznie zasiłki rodzinne, ich matka otrzymuje zasiłek wychowawczy w kwocie 400 zł miesięcznie, a także alimenty na najstarszą córkę w kwocie 500 zł. Sąd oddalił natomiast pozew o alimenty na rzecz małoletnich od dziadków (rodziców ojca) z uwagi na ich sytuację finansową. Także jej matka, z uwagi na sytuację materialną, nie jest w stanie płacić alimentów na wnuczki.

Całkowite pominiecie tej przesłanki przez organ, przy lakonicznym stwierdzeniu, że sytuacja materialna jest niewątpliwe trudna, choć w istocie jest tragiczna, świadczy w ocenie skarżącej również o orzeczeniu wydanym z obrazą art. 83 ustawy i sprawia, że wniosek o uchylenie obu decyzji Prezesa ZUS jest zasadny.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, że sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też odszkodowaniem za sam w sobie zgon rodzica. W sytuacji natomiast, kiedy skarżąca nie jest w stanie – obarczając ich jednocześnie całą odpowiedzialnością za brak ubezpieczenia ojca dzieci - wskazać żadnych pracodawców, którzy mieliby nie dopełnić w stosunku do ojca dzieci obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia, a przywołując praktykę zatrudniania na umowy cywilnoprawne nie wyjaśnia także, z jakiego powodu nawet takie umowy nie były zawierane i objęte ubezpieczeniem (umowa – zlecenie jest podstawą do objęcia ubezpieczeniem każdej osoby, która poza nią nie podsiada innego tytułu ubezpieczenia), organ nie ma możliwości uznać, że faktycznie brak ubezpieczenia mimo wykonywania pracy ("na czarno") został spowodowany okolicznościami niemożliwymi do przezwyciężenia przez ojca dzieci.

Skarżąca w piśmie procesowym z dnia 12 sierpnia 2014 r. wniosła na podstawie art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o dopuszczenie przez Sąd dowodu z jej oświadczenia z dnia 12 sierpnia 2014 r. na okoliczność pracy zmarłego ojca małoletnich L. i A. W piśmie podniosła, że ZUS nie wzywał jej o uzupełnienie postępowania dowodowego, stąd nie wiedziała, że może uzupełnić dowody zgromadzone w sprawie. Zaznaczyła, że gdyby ojciec małoletnich zaczął domagać się kategorycznie ubezpieczenia od pracodawców u których był zatrudniony to zostałby zwolniony, a wiedział, że przed wszystkim musi zapewnić utrzymanie dzieciom, nawet kosztem braku ubezpieczenia.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia 3 lutego 2015 r. skarżąca wniosła o dopuszczeni dowodu z sentencji prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. sygn. akt [...] na okoliczność niemożności zaspokojenia potrzeb małoletnich poprzez alimenty od rodziców zmarłego P. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana na rzecz małoletnich renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby ich zmarłemu ojcu. Organ był zatem obowiązany, w pierwszej kolejności zbadać spełnienie ww. przesłanek przez zmarłego ojca małoletnich, a następnie przez same małoletnie.

Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w niniejszej sprawie byłoby zatem możliwe tylko w przypadku wykazania, że ojciec małoletnich przejawiał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 wynika, że jest to przepis na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać w toku tego postępowania wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku ojca małoletnich nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym.

Ojciec małoletnich, który zmarł nagle w wieku 30 lat posiada udokumentowane 3 lata, 5 miesięcy i 18 dni łącznego okresu ubezpieczenia. Ponadto, w 10-leciu przypadającym przed dniem jego śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 8 miesięcy i 6 dni tych okresów.

Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym były przerwy, jakie wystąpiły w ubezpieczeniu zmarłego w okresach od 26.10.1999 r. do 12.05.2002 r., od 1.09.2002 r. do 14.10.2003 r., od 24.12.2003 r. do 31.07.2006 r., od 1.01.2009 r. do 5.04.2010 r. oraz od 5.06.2010 r. do 10.06.2012 r., tj. przez okres wynoszący łącznie ponad 9 lat.

Z akt sprawy nie wynika aby w powyższych okresach ojciec małoletnich nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia lub na skutek innych przeszkód, które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z wyjaśnień matki małoletnich wynika, iż w powyższych okresach przerw w zatrudnieniu zmarły podejmował prace bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego.

Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być jednak uznane za okoliczność usprawiedliwiającą brak "wypracowania" uprawnień do świadczenia ustawowego. Należy zgodzić się z organem, iż osoba decydująca się na taką formę pracy musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych. Tym samym, nie można twierdzeniu Prezesa ZUS odmówić racji, że przyczyną braku uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca małoletnich, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 3238/00, Lex nr 50999).

Nie istnieją również żadne inne okoliczności usprawiedliwiające okresy przerw w ubezpieczeniu ojca małoletnich, które można by uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ prawidłowo zatem wywiódł, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym nie mógł uwzględnić wniosku o przyznanie renty rodzinnej na rzecz małoletnich po zmarłym ojcu w tym trybie.

Małoletnie znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez matkę małoletnich o świadczenie z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2014 r. odpowiadają prawu.

Sąd zobowiązany jest jednocześnie wyjaśnić, iż oddalając na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. wnioski dowodowe zgłoszone przez przedstawicielkę ustawową małoletnich w toku postępowania sądowoadministracyjnego, działał na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zgodnie z poglądami prezentowanymi w doktrynie oraz orzecznictwie postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami tego postępowania i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Dyspozycja art. 106 § 3 P.p.s.a. nie daje natomiast podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji ( por. wyrok NSA z dnia 6 października 2009 r., II FSK 615/08, LEX nr 533874).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.