Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1043/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 3
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Maciej Dybowski Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Łódź od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1546/15 w sprawie ze skargi Miasta Łódź na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1546/15, oddalił skargę Miasta Łódź na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę prawa własności nieruchomości.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wojewoda Łódzki decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990r., nieodpłatnie przez gminę Miasto Łódź prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Łodzi, przy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działka nr [...] o powierzchni 2821 m2, w obr. [...], a obecnie oznaczonej, jako działka nr [...] o pow. 1326 m2 , uregulowana w księdze wieczystej Kw nr [...] oraz nr [...] o pow. 1298 m2, uregulowana w księdze wieczystej Kw Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi -XVI Wydział Ksiąg Wieczystych, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

W uzasadnieniu organ podał, że z decyzji Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej nr [...] z dnia 29 marca 1975 r. oraz decyzji Dyrektora Miejskiego Zarządu Geodezji i Gospodarki Terenami nr [...] z dnia [...] lipca 1982 r. oraz nr [...] z dnia [...] grudnia 1983 r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. znajdowała się w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi. Powyższe potwierdza opracowanie wykonane przez Konsorcjum Geodezyjne w Łodzi, z którego wynika, że w dniu 27 maja 1990 r., przedmiotowa nieruchomość, opisana w zaświadczeniu nr [...] z dnia [...] maja 1986 r. Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Łódź - Śródmieście, wspólnego dla wszystkich dzielnic miasta Łodzi, ujawnionym w księdze wieczystej kw nr [...], znajdowała się w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi.

Odwołanie od decyzji Wojewody Łódzkiego wniósł Prezydent Miasta Łódź.

Decyzją z [...] lipca 2015 r., nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

Komisja wskazała, że z odpisu ówczesnej księgi wieczystej kw nr [...], jak również z obecnych ksiąg wieczystych kw nr [...] oraz kw nr [...], prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości wynika, że w dniu 27 maja 1990 r., przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podniosła, że dla ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego niezbędne jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "należące do". Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy wskazał, że pojęcie "należenia" mienia jest pojęciem normatywnym i wiąże się z regulacją zawartą w art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r., w myśl którego terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste a więc w tej sytuacji należały do organu administracji państwowej. Wskazano, że skoro terenowy organ administracji państwowej, sprawując zarząd gruntu, który nie został oddany w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, mógł powierzyć sprawowanie zarządu takiego gruntu utworzonemu w tym celu przedsiębiorstwu bądź innej państwowej jednostce organizacyjnej, oznaczało to, że organ ten był uprawniony do tego gruntu. Jeśli zatem organ mógł, w taki władczy sposób, zadysponować wspomnianym gruntem, to - w ocenie organu II instancji - w sensie normatywnym, należało przyjąć, że grunt ten "należał do" terenowego organu administracji państwowej.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wyjaśniła, że z opracowania geodezyjnego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż działka nr [...] (obecnie działki nr [...] i [...]) stanowi część dawnej działki ewidencyjnej nr [...].

Dalej organ podał, że z odpisu ówczesnej księgi wieczystej kw nr [...], jak również z obecnej księgi wieczystej kw nr [...] oraz kw nr [...], prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości wynika, że w dniu 27 maja 1990 r., stanowiła ona własność Skarbu Państwa i znajdowała się w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" (po zmianie nazwy Kombinat Maszyn Włókienniczych "[...]") w Łodzi. Wskazano, że ustanowienie prawa zarządu na rzecz tego przedsiębiorstwa państwowego potwierdza ostateczna decyzja Urzędu Dzielnicowego Łódź - Śródmieście nr [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd.

Organ uznał, że skoro z odpisu ówczesnej księgi wieczystej urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. znajdowała się ona w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi, to tym samym - zgodnie z art. 6 w zw. z art. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień 27 maja 1990 r. - przedmiotowa nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a tym samym nie podlegała komunalizacji z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Na w/w decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Miasto Łódź.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2016 r., oddalił skargę.

Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Podano, że ustawodawca dodatkowo wzmocnił domniemanie wynikające z w/w przepisu stanowiąc w art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

Sąd I instancji uznał, że wobec wpisu w księdze wieczystej organy orzekające w niniejszej sprawie nie mogły poczynić własnych ustaleń i dojść do przekonania, że Kombinatowi Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi nie przysługiwało prawo zarządu do omawianej nieruchomości. Podkreślono, że jedynym sposobem obalenia istniejącego domniemania, jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Wobec tego Sąd uznał, że przy ustalaniu przesłanki "należenia" spornej nieruchomości z art. 5 ust.1 ustawy komunalizacyjnej prawidłowo organy posłużyły się wpisem prawa zarządu w księdze wieczystej. Słusznie odmówiły stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez skarżącą spornej nieruchomości, ponieważ grunty państwowe oddane w zarządu Kombinatowi "[...]", dla którego organem założycielskim był naczelny organ administracji państwowej (Minister Przemysłu) nie należały do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Przyjęcie stanowiska strony skarżącej prowadziłoby - w ocenie Sądu - do podważenia instytucji ksiąg wieczystych. Sąd wskazał, że spory o prawa wpisane w księgach wieczystych pozostają poza przedmiotem postępowania komunalizacyjnego, a także postępowania sądowo administracyjnego.

Sąd zwrócił uwagę, że organ odwoławczy omyłkowo podał, iż przedmiotowe działki stanowią część dawnej działki ewidencyjnej nr [...], podczas gdy jak wynika z opracowania geodezyjnego i decyzji organu I instancji stanowią one część dawnych działek nr [...].i [...], jednakże pomyłka ta nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia. Otóż zgodnie z wpisem w księdze wieczystej kw nr [...] z 1988 r. jako właściciel działek ewidencyjnych nr [...] i [...] wpisany był Skarb Państwa- w zarządzie Kombinatu "[...]".

Sąd zgodził się co prawda ze skarżącą, że ostateczna decyzja z dnia [...] grudnia 1986 r. w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd nie mogła stanowić podstawy do przyjęcia ustanowienia prawa zarządu na rzecz Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi, jednakże istotny jest wpis prawa zarządu w księdze wieczystej. Natomiast zarzuty skargi faktycznie zmierzają do podważenia wpisu w księdze wieczystej. Jedynym natomiast sposobem obalenia istniejącego domniemania, jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że będące przedmiotem postępowania nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., pozostawały w zarządzie w/w Kombinatu, więc nie podlegały komunalizacji.

Od w/w wyroku skargę kasacyjną wniosło Miasto Łódź, reprezentowane przez radcę prawnego. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.), poprzez przyjęcie, że nieruchomość nie należała w dniu wejścia w życie ustaw samorządowych, tj. w dniu 27 maja 1990 r. do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,

b) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707 ze zm. - dalej: "u.k.w.h."), poprzez akceptację stanowiska KKU, o domniemaniu istnienia prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego z dawnej treści księgi wieczystej KW [...],

2) naruszenie przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."), polegającą na oddaleniu skargi na skutek przyjęcia, że w stanie faktycznym będącym przedmiotem postępowania nie naruszono art. 7 i art. 77 K.p.a. nakazującego wyjaśnienie sprawy, co nie nastąpiło, gdyż w toku wieloletniego postępowania administracyjnego nie ustalono w sposób bezsporny istnienia prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że prawa zarządu dla Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" na dzień 27 maja 1990 r. nie potwierdzają, ani zaświadczenie, ani decyzja Nr [...] Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] grudnia 1986 r., znak: [...], w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd.

Skarżące kasacyjnie Miasto Łódź przychyliło się do poglądu sądów administracyjnych, w tym np. dotyczących gruntów użytkowanych przez PKP, że tylko określony tytuł prawny, chroniony prawem, oddziałuje na nowo ukształtowany z dniem 27 maja 1990r. stan własnościowy potwierdzany decyzją komunalizacyjną.

W ocenie skarżącego kasacyjnie również odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości oraz zaświadczenie, nie są wystarczającymi dowodami na potwierdzenie praw rzeczowych dla przedsiębiorstwa państwowego w postępowaniu komunalizacyjnym. Natomiast w niniejszej sprawie w zaświadczeniu, które było podstawą wpisu do księgi wieczystej, w żaden sposób nie przywołano jakiejkolwiek konkretnej decyzji administracyjnej, mocą której ustanowione byłoby prawo zarządu lub użytkowania dla Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi. Wojewoda Łódzki prowadząc przez wiele lat postępowanie komunalizacyjne również nie dokonał takich ustaleń. Wskazano, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje stanowisko, iż niewskazanie przez przedsiębiorstwo tytułu prawnego do gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. i tym samym podlega on komunalizacji.

Wobec tego autor skargi kasacyjnej stwierdził, że skoro w toku kilkunastoletniego postępowania administracyjnego nie ustalono istnienia tytułu prawnego dla przedsiębiorstwa, to sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co wynika z art. 3 ust. 1 i 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74) i dlatego podlega ona z mocy prawa komunalizacji na rzecz gminy Miasto Łódź.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Krajowa komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie.

W uzupełnieniu skargi kasacyjnej, pismem nadanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 9 lipca 2018 r.(data stempla pocztowego), Miasto Łódź, wskazało, że w zaskarżonym wyroku naruszono prawo materialne przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.), poprzez przyjęcie, że nieruchomość nie należała w dniu wejścia w życie ustaw samorządowych, to jest w dniu 27 maja 1990 r., do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Obszernie uzasadniono w/w stanowisko i końcowo podano, że zarówno Wojewoda Łódzki w 10 niezależnych decyzjach oraz Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w decyzji z dnia [...] grudnia 2017r., Nr [...], sprostowanej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. znak: j.w., potwierdzili, że do dawnej działki nr 4, w obrębie geod. [...], której częścią jest przedmiotowa nieruchomość, "[...]" nie legitymowała się w dniu 27 maja 1990 r. prawem zarządu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.

Z art.5 ust.1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), powoływanej dalej, jako "ustawa komunalizacyjna", wynika, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Przesłanką uzyskania przez gminę własności mienia jest to, aby mienie w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, czyli w dniu 27 maja 1990 r., było własnością Skarbu Państwa i jednocześnie, aby "należało" do podmiotów wymienionych w art.5 ust.1 wskazanej ustawy. Pojęcie "należenia mienia" jest pojęciem normatywnym, oznacza kategorię prawną, a nie kategorię faktyczną, a więc chodzi o posiadanie określonego tytułu prawnego do nieruchomości. Jeżeli więc właścicielem nieruchomości wpisanym w księdze wieczystej jest Skarb Państwa i był nim w czasie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., to organ orzekający o komunalizacji musi zbadać, czy mienie, które ma podlegać komunalizacji należało w dacie wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r. do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Jeżeli określona nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej, nie można było wówczas uznać jej za nieruchomość "należącą" do terenowego organu administracji państwowej.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że przedmiotowa działka była w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej własnością Skarbu Państwa, jak również i to, że w księdze wieczystej tej nieruchomości w dziale II wpisany był, jako podmiot wykonujący zarząd, Kombinat Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi. Nie budzi także wątpliwości, że sporne działki zostały wymienione w zaświadczeniu z dnia [...] maja 1986 r., nr [...] wydanym przez zastępcę Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich dzielnic m.Łodzi Urzędu Dzielnicowego Łódź-Śródmieście, stwierdzającym, że przedmiotowy grunt, na mocy przepisu art. 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, znajduje się w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi. Skarżące kasacyjnie Miasto Łódź nie kwestionuje także ustalenia, że sporne działki położone w Łodzi przy Al. [...] wyodrębnione zostały z działek nr [...] i [...], objętych wyżej wskazanym zaświadczeniem z dnia [...] maja 1986 r.

Miasto Łódź podważa natomiast stanowisko orzekających w sprawie organów administracji i Sądu pierwszej instancji, że przedmiotowa nieruchomość nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, gdyż – w ocenie skarżącej - zarząd tej nieruchomości nie przysługiwał przedsiębiorstwu państwowemu pod nazwą Kombinat Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi. Według skarżącego kasacyjnie wymienione przedsiębiorstwo nie legitymowało się wymaganymi przez prawo dokumentami o przekazaniu gruntu w zarząd. Na poparcie prezentowanego stanowiska autor skargi kasacyjnej przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych i wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego wedle których zarząd nie mógł być dorozumiany, a dla uznania istnienia zarządu nie wystarczały decyzje o naliczaniu opłat za zarząd, lecz wykazanie określonego tytułu prawnego do gruntu.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone we wskazanych w skardze kasacyjnej orzeczeniach sądów administracyjnych. Jednakże rozstrzygnięcie konkretnej sprawy administracyjnej zależne jest od okoliczności w niej występujących, charakterystycznych właśnie dla tej konkretnej sprawy. Nie negując zatem utrwalonego i wypracowanego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego, należy w niniejszej sprawie rozstrzygnąć, czy stan prawny i faktyczny w tej sprawie ustalony pozwalał na uznanie, że przedsiębiorstwo państwowe Kombinat Maszyn Włókienniczych "[...]" legitymowało się tytułem prawnym do gruntu w postaci zarządu. Niezbędna jest w pierwszej kolejności ocena podstawowego w sprawie dokumentu, czyli zaświadczenia zastępcy Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Łodzi Urzędu Dzielnicowego Łódź-Śródmieście nr [...] z dnia [...] maja 1986 r. Jak wynika z treści zaświadczenia podstawę prawną w nim powołaną stanowił art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz.99). Trzeba mieć przy tym na względzie brzmienie wskazanego przepisu w dacie wydania zaświadczenia. Stosownie do art.87 wskazanej ustawy, według jego brzmienia w dniu wydania zaświadczenia, czyli w dniu [...] maja 1986 r.: "Grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek". Takie brzmienie przepisu oznacza, że nabycie zarządu nastąpiło z mocy prawa w odniesieniu do gruntów będących w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych.

W orzecznictwie sądowym dopuszczono możliwość potwierdzenia stanu prawnego wynikającego z posiadanych przez organ danych, nawet gdy określony podmiot nabywał prawo do rzeczy z mocy samego prawa, a właściwe przepisy prawa materialnego nie przewidywały w sposób wyraźny, że potwierdzenie stanu prawnego winno nastąpić poprzez wydanie zaświadczenia ( przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej – art.1 ust.1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej ( Dz.U. Nr 39, poz. 233 ze zm.), nabycie nieruchomości w trybie przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich – art.7 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska ( Dz.U. Nr 66, poz. 410 ze zm.).

Opisane wyżej zaświadczenie nr [...] z dnia [...] maja 1986 r. stało się następnie podstawą wpisu zarządu Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w dziale II księgi wieczystej nieruchomości nr [...] i [...], z której wyodrębnione zostały następnie działki będące przedmiotem niniejszej sprawy. Tych szczególnych i istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności nie można w sprawie pominąć.

W związku z istnieniem w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości wpisu prawa zarządu na rzecz Kombinatu "[...]“ istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 1916) zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa, wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to w istotny sposób ją uzupełnia, tworząc spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, iż nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. SK 57/2003 Trybunał Konstytucyjny opowiedział się za dopuszczalnością obalenia domniemania z art. 3 ukwh zarówno w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, jak i w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Taki pogląd dominuje także w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 21 marca 2001 r., III CKN 325/2000 LexPolonica nr 384655; wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2006 r., IV CSK 177/2005 LexPolonica nr 2059682 i uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 18 maja 2010 r., III CZP 134/2009, OSNC 2010/10 poz. 131).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, wobec podnoszonej przez pełnomocnika Miasta Łódź kwestii archiwalnego charakteru wpisu do księgi wieczystej, że wpis ten był aktualny w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, nie został obalony i niewątpliwie ma charakter istotnego dowodu w sprawie.

Słusznie wskazał też Sąd I instancji, że wpis do księgi wieczystej - po myśli art. 626(6) kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) - jest zaś orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy.

Organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił to bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (por. także wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14). Z tego powodu stanowisko Sądu Wojewódzkiego, akcentujące związanie organu w postępowaniu administracyjnym wspomnianym wpisem prawa zarządu, istniejącym na datę 27 maja 1990 r., było zasadne, choć nie można się zgodzić z Sądem I instancji by obalenie domniemania, wynikającego z tego wpisu, mogło nastąpić w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.). W tym bowiem trybie mogą być uzgadniane jedynie wpisy aktualne, podczas, gdy wpis dotyczący prawa zarządu ma charakter już historyczny, a zatem jedyną drogą dla wykazania jego nieprawidłowości jest proces o ustalenie prowadzony w trybie art. 189 k.p.c.

Powyższa nieścisłość, zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, pozostaje jednak bez wpływu na jego zasadność, zwłaszcza co do wykładni objętego zarzutem kasacyjnym art. 3 ust. 1 u.k.w.h.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego okazały się nieuzasadnione.

Nie mogły być również uwzględnione zarzuty procesowe.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. został określony nieprecyzyjnie. Przepis ten składa się z czterech jednostek redakcyjnych a zatem, z uwagi na to, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym i w związku z tym wymagane jest w tym przypadku dokładne określenie zarzutów kasacyjnych, obowiązkiem autora tej skargi było sprecyzowanie, który konkretnie przepis czyni przedmiotem zarzutu. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje zaś brakiem możliwości zajęcia w tej mierze stanowiska przez Sąd Kasacyjny.

Również zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. nie mógł podważyć słuszności rozstrzygnięcia. Przedmiotowa sprawa dotyczyła komunalizacji mienia z mocy prawa, a zatem trudno było w tym przypadku w ogóle mówić o orzekaniu przez organy mającym na celu "interes społeczny" czy "słuszny interes obywateli", zaś – jak wynika z akt sprawy – podstawą odmowy uwzględnienia wniosku o komunalizację były nie tyle ustalenia faktyczne a wykładnia prawa materialnego. Podzielając zaś tę wykładnię Sąd Wojewódzki skargę oddalił – na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Przepis ten zatem w tym przypadku był jedynie wynikiem kontroli zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.

-----------------------

sygn. akt I OSK 1043/16

10