Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 136/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1, ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak, Asesor WSA Anna Kuczyńska - Szczytkowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi GS na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 2 lipca 2020 G. S. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS, organ)

o umorzenie całości zadłużenia. W uzasadnieniu podniósł, że do złożenia wniosku zmusiła go obecna sytuacja finansowa, która uniemożliwia mu pokrycie nawet podstawowych kosztów utrzymania, a tym bardziej spłatę zobowiązań bez uszczerbku dla podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Wskazał, że prowadzona przez niego od listopada 2018r. działalność gospodarcza przynosi niewielkie przychody, a w związku z epidemią Covid-19 sytuacja pogorszyła się w tak znacznym stopniu, iż skarżący utracił wszelkie możliwości i perspektywy spłaty należności składkowych, o czym też świadczy długotrwała i bezskuteczna egzekucja administracyjna i komornicza.

Wnioskodawca wyjaśnił, że głównym źródłem jego dochodów była prowizja od sprzedaży dla spółki-córki w. firmy [...] SpA, która w wyniku epidemii korona wirusa we W. obecnie nie działa. Spowodowało to, że dochody wnioskodawcy skurczyły się do zera i może przetrwać tylko dzięki pomocy dzieci

i ojca. Wnioskodawca poinformował również, że jego poprzedni zakład pracy – [...] Sp. z o.o. nie wypłacił mu wynagrodzenia za dziesięć miesięcy, gdyż utracił płynność finansową i zawiesił działalność. Natomiast prowadzona uprzednio przez niego działalność gospodarcza była na tyle nierentowna, że spowodowała powstanie zaległości w ZUS i jedyne co strona mogła zrobić to ją zlikwidować z dniem 31.12 2017 r. Natomiast w związku ze spadkiem składek ZUS, wnioskodawca ponownie uruchomił działalność gospodarczą w Iistopadzie 2018 r., ale średnie miesięczne dochody za 2019 były na tyle niskie, że nie był w stanie opłacić wszystkich składek ZUS i zaległości się pogłębiły. Oświadczył, że nie pracuje w żadnym innym zakładzie i nie osiąga z tego tytułu żadnego dochodu.

W kwestii sytuacji mieszkaniowej i wydatków na utrzymanie wnioskodawca wskazał, że mieszka obecnie w mieszkaniu przy ul. [...] wraz z M. P. i jej dwójką małoletnich dzieci, co obniża jego koszty eksploatacji mieszkania i opłat za media. Wyjaśnił, że pokrywa połowę kosztów związanych z czynszem za mieszkanie, mediami i innych stałych (które łącznie wynosiły od 1250-1350 zł),

a poza tym ze względów praktycznych (jedna lodówka, jedna kuchnia, wspólna łazienka) wspólnie prowadzi z ww. osobami kuchnię i mieszkanie, przy czym jego wkład wynosi 900zł. Dodatkowo samodzielnie ponosił koszty związane ze swoimi wydatkami osobistymi, takimi jak: utrzymanie samochodu (obecnie niesprawny), kosztami leczenia (leki., dentysta, badania lekarskie), opłaty za telefon komórkowy, komunikacja miejska, koszty związane z działalnością gospodarczą, spłatę kart kredytowych, odzież i obuwie. Oświadczył, że od sześciu miesięcy sytuacja na tyle się pogorszyła, że nie był w stanie partycypować w całości w kosztach wspólnych

i dokładał jedynie niewielkie kwoty pochodzące ze sprzedaży należących do niego przedmiotów oraz z pomocy dorosłych dzieci. Podkreślił, że znacząco pomogło mu świadczenie postojowe, które przekroczyło jego średniomiesięczne dochody

z 2019r, nie był jednak w stanie opłacić rachunków za telefon komórkowy, spłacać raty karty kredytowej [...] i naprawić samochodu. Dodał, że ta sytuacja doprowadziła także do zaprzestania rehabilitacji i wizyt lekarskich, gdyż nie było go stać nawet na wykupienie recept. Jako swój majątek wnioskodawca wskazał; mieszkanie spółdzielcze w którym zamieszkuje, nieruchomość rolną o powierzchni 2,1ha (nieuprawiane grunty klasy IV i V), uszkodzony samochód z 2003r., laptop

z 2008 r., telefon komórkowy z 2017 r. i drobne przedmioty osobiste. Podkreślił, że posiadane nieruchomości nie są majątkiem płynnym w obecnej sytuacji gospodarczej i ze względu na warunki lokalne, są niezbywalne przez okres co najmniej 3-5 lat. Dodatkowo posiadają one znaczące wpisy hipoteczne i zajęcia egzekucyjne uniemożliwiające ich zastawienie lub zbycie. Natomiast działki rolne w Siechnicach wnioskodawca od lat próbuje sprzedać, a dodatkowo próbowało je sprzedać dwóch komorników - odbyły się już dwie licytacje, które nie przyniosły rezultatu. Wnioskodawca podał ponadto, że posiada kilka wierzytelności, na które ma tytuły wykonawcze, ale egzekucja okazała się bezskuteczna oraz wierzytelność wobec J. R. na ponad 90000zł, ale ze względu na brak środków na wystąpienie z pozwem oraz bezskuteczność egzekucji innej wierzytelności nie wystąpił na drogę sądową.

Ponadto skarżący wskazał we wniosku, że w 2017/2018 roku, przez okres 8 miesięcy, leczył się psychiatrycznie ze względu na stan głębokiej depresji afektywnej, oraz że ma guza nowotworowego na VIII nerwie słuchowym i guza

w tkance tłuszczowej pleców (w 2019 r. usuniętego operacyjnie).

Wnioskodawca podsumował, że umorzenie starych zaległości podatkowych

i wobec ZUS umożliwiłoby mu wyjście ze spirali zadłużenia, skupienie się na rozwoju działalności gospodarczej i terminowej spłacie przyszłych zobowiązań.

Decyzją z 23 września 2020 r., nr [...] ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 - dalej: u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności wnioskodawcy z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 30 359,56 zł oraz na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz w związku z § 3 ust.1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 - dalej: rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 30 304,44 zł.

Organ wskazał na wstępie, że należności skarżącego nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony przez wszczęcie od sierpnia 2016 r. postępowania egzekucyjnego. Aktualnie w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS dochodzone są należności za okres 03/2014-02/2019.

W wyniku dalszej analizy wniosku ZUS uznał, że spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 TFUE (Dz. U. UE C 83 z dnia

30marca 2010r.), pozwalające uznać ewentualne umorzenie należności składkowych za pomoc de minimis.

Następnie organ ocenił wniosek w świetle przesłanek umorzenia należności składkowych, wymienionych w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. i konkludował, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdził okoliczności, które pozwalałyby na

umorzenie zaległości składkowych na podstawie ww. przepisów. W stosunku do skarżącego, w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, wobec czego nie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (przesłanka z art. 28 ust.3 pkt 4a). Skarżący jest aktywnym przedsiębiorcą, posiada majątek nieruchomy na którym można zabezpieczyć należności z tytułu składek. Ponadto należności na jego koncie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, dotychczas nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne -- co przesłanki, o których mowa w art, 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Zakład nie znalazł także podstaw do umorzenia zaległych należności na podstawie powołanego na wstępie §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Organ omówił sytuację finansowa i majątkową wnioskodawcy, szczegółowo omawiając na str. 5-7 decyzji. Organ podkreślił, że umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji.

Zakład zauważył, że jakkolwiek strona powołuje się na zły stan zdrowia, który uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia, to nie przedstawiła żadnej dokumentacji stwierdzającej orzeczoną na stałe niezdolność do pracy. Skarżący nie wskazał też na zły stan zdrowia członków rodziny. Pozostaje aktywnym przedsiębiorcą, co pozwala sądzić, że stan zdrowia nie pozbawia go możliwości uzyskania środków na spłatę zaległych należności. To zaś wyklucza przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nie wykazał też skarżący poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, zatem przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia również nie zachodzi.

ZUS stwierdził również, że posiadane informacje nie przemawiają za umorzeniem należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez skarżącego zadłużenia pozbawiałaby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Wnioskodawca zwrócił się do Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, że w sentencji decyzji - w pkt 1 i 2 - zostały wskazane te same okresy składkowe i wysokości składek, co spowodowało, że po zsumowaniu zobowiązanie opiewa na kwotę 60 664 zł, co jest sprzeczne z wnioskiem strony i danymi z portalu ZUS. Wnioskodawca podtrzymał, że nie posiada środków na spłatę zaległych zobowiązań, a chciałby powrócić do bieżącego opłacania składek. Podkreślił, że z uwagi na załamanie rynku oraz strach przed kontaktem z innymi osobami nie wygenerował od marca 2020 r. żadnych dochodów, zaś dane dotyczące przychodów należy obecnie traktować jak dotyczące 10 miesięcy , wobec rosnących kosztów utrzymania. Zauważył, że wobec pandemii i nieudolności państwa w radzeniu sobie z tym problemem, a także braku wsparcia ze strony państwa, nie spodziewa się osiągnąć żadnych przychodów z działalności gospodarczej do końca roku, a wręcz będzie zmuszony zamknąć tę działalność i przejść na utrzymania państwa. Przynajmniej częściowe umorzenie zaległości za lata 2014-2019 pozwoliłoby wnioskodawcy wyjść na prostą i opłacać bieżące składki poczynając od stycznia 2020r.

Zakład po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z 16 grudnia 2020 r. utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z 23 września 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoje poprzednie stanowisko i zaznaczył, że dla kwestii umorzenia, w świetle przepisów u.s.u.s. oraz rozporządzenia, nie mają znaczenia powoływane przez stronę okoliczności powstania zaległości, ale sytuacja wnioskodawcy w kontekście wyrażonych w tych przepisach przesłanek umorzenia. Opisał obszernie sytuację majątkową i życiową skarżącego. Wskazał, że skarżący jest stanu wolnego, jest mikroprzedsiebiorcą, a w poszczególnych latach działalność w/w przyniosła: w 2018 r. - przychód: 3.354,17 zł, koszty: 996,89 zł, dochód: 2.357,88 zł, majątek prywatny (wierzytelności) wyniósł: 112.022,90 zł, zobowiązania firmowe (ZUS+US): 15.762,04 zł, natomiast zobowiązania prywatne: 200.437,76 zł; opłaty nabywców tylko odroczone - wszyscy/prawie wszyscy (>80%) klienci nie realizowali płatności w terminie; w 2019 r. - przychód: 28.184,11 zł, koszty: 17.417,68 zł, dochód: 10.766,43 zł, majątek prywatny (wierzytelności) wyniósł: 128.302,92 zł, zobowiązania firmowe (ZUS+US): 23.781,12 zł, natomiast zobowiązania prywatne: 222.334,92 zł; opłaty nabywców mieszane z przewagą natychmiastowych - większość (>60%) klientów realizowało płatności w terminie; firma ma kilku klientów oraz kilku kluczowych dostawców (80% obrotu realizowana przez mniej niż 5 odbiorców); firma nie była w strukturze grupy kapitałowej, nie otrzymywała grantów ani dotacji; w 2020 r. (informacje wg wniosku złożonego 11.08.2020 r.) - przychód: 7.435,67 zł, koszty: 6.308,84 zł, dochód: 1.126,83 zł, majątek prywatny (wierzytelności) wyniósł: 130.406,65 zł, zobowiązania firmowe (ZUS+US): 27.552,45 zł, natomiast zobowiązania prywatne: 231.402,00 zł; opłaty nabywców mieszane z przewagą odroczonych - większość (>60%) klientów nie realizuje płatności w terminie; firma ma kilku klientów oraz kilku kluczowych dostawców (80% obrotu realizowana przez mniej niż 5 odbiorców); firma nie jest w strukturze grupy kapitałowej, nie otrzymuje grantów ani dotacji. Ustalono, że skarżący nie pobiera świadczenia emerytalnego czy rentowego, posiada dochód z innego źródła w wysokości 100,00 zł netto miesięcznie, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jednakże korzysta z innych form pomocy, tj. ze świadczenia postojowego w wysokości 2.080,00 zł oraz jednorazowej pożyczki z Urzędu Pracy w wysokości 5.000,00 zł. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 480,00 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości 122,00 zł, koszty związane z leczeniem w wysokości 200,00 zł oraz inne w wysokości 220,00 zł, prowadzi n samodzielne gospodarstwo domowe, posiada zobowiązania finansowe: z tytułu podatków za okres 2014-2018 w kwocie 24.341,30 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów - 102.000,00 zł, w bankach - 4.882,46 zł, w instytucjach za 2019 r. - 8.625,95 zł, inne za lata 2014-2018 - 77.000,00 zł. Powyższe zobowiązania, wg oświadczenia strony, nie są regulowane - są objęte egzekucją prowadzoną przez Komornika Sądowego. Organ ustalił ponadto, że skarżący posiada spółdzielcze własnościowe mieszkanie przy ul. [...] we W. o pow. 93 m2, działkę rolną niezabudowaną (nr 251/4) na własność w gminie S., oraz posiada drobne środki pieniężne na rachunkach bankowych. Jest właścicielem samochodu marki AUDI model TT, rok produkcji 2003 r. oraz drobnych sprzętów elektronicznych i AGD o niewielkiej wartości. W zakresie sytuacji zdrowotnej skarżący oświadczył, że został u w/w potwierdzony guz nowotworowy na VIII nerwie słuchowym oraz przepuklina i dwie wypukliny na części lędźwiowej kręgosłupa; zmaga się również z depresją oraz, że zaprzestał leczenia w 2017 r., z uwagi na brak środków finansowych.

W zaskarżonej decyzji organ podtrzymał swoją oceną, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka ubóstwa. Wnioskodawca określił swoje wydatki związane z utrzymaniem na 1 022,00 zł miesięcznie, jest wspierany finansowo przez ojca, dorosłe dzieci i znajomych, jednak nie wskazał wysokości uzyskiwanej pomocy. Nie powołuje się zarazem na korzystanie z innych form pomocy, zatem organ przyjął, że sytuacja finansowa nie wymusiła na nim konieczności sięgnięcia do systemu pomocy społecznej. Ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną, jednak skarżący jest przedsiębiorcą i decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, ;vezafezrire oa osiąganycn przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Brak płynności finansowe/ nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji gdy skarżący nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia jego sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Pomimo toczącego się postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych strony.

Jak podkreślił organ, skarżący wskazuje na posiadane wierzytelności na łączną kwotę 140 830,40 zł, które stara się odzyskać. Ponadto jest właścicielem majątku nieruchomego, który może stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zadłużenia, tym bardziej, że część posiadanych nieruchomości - jak wskazują na to zapisy w Księdze Wieczystej - została uwolniona od wpisów hipotecznych (na łączna kwotę 1 006 400,00 zł) i zaprzestano prowadzonej z nich egzekucji, a nadal pozostają w rękach skarżącego, a zarazem nie stanowią dla niego miejsca zamieszkania. Natomiast umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania oraz do brania pod uwagę również możliwość przyszłego odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego.

Organ podkreślił w szczególności, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy ma charakter trwały.

W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o zmianę decyzji oporze umorzenie zaległości lub o przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. W przeważającej części podtrzymała argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżący podkreślił, że przepisy prawa pozwalają organowi rentowemu na uznaniowość, ale nie dowolność w orzekaniu w przedmiocie umorzenia należności, zaś organ powinien kierować się przesłankami do umorzenia należności, a w szczególności aktualną sytuacją wnioskodawcy. W ocenie skarżącego przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. została spełniona, bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]

analizując materiał dowodowy i sytuację wnioskodawcy umorzył zaległości podatkowe uznając tym samym, że aktualna sytuacja finansowa podatnika świadczy o niemożności ich ściągnięcia. Nieskuteczne są również od kilku lat prowadzone postępowania egzekucyjne wobec strony, których prowadzenie ma na celu jedynie ewentualne przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Zdaniem Skarżącego, w szczególności wykazał on spełnienie w jego przypadku przesłanki z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, bowiem wykazał on nie tyle uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zaległości, ale wręcz niemożność ich spłaty bez naruszenia podstaw egzystencji, która ma charakter trwały - czym właśnie świadczy brak możliwości spłaty zobowiązań wobec ZUS od 2015 r. Skarżący nie zgadza się również z argumentacją Zakładu odnośnie braku zdarzeń nadzwyczajnych. Takim zdarzeniem jest bowiem trwająca od marca 2020 r. pandemia, związana z nałożeniem przez rząd restrykcji na całą gospodarkę. To właśnie ZUS wypłacał w związku z pandemią szereg świadczeń pomocowych. Zdaniem skarżącego, umorzenie starych zaległości jest jednym z niezbędnych działań zmierzających do poprawy sytuacji ekonomicznej firmy skarżącego oraz jego samego. Skarżący otrzymał w ramach pomocy w związku z COVID-19 świadczenie postojowe, jednak miało być one przeznaczone nie na spłatę zaległych zobowiązań, ale właśnie na pokrycie kosztów zastoju w okresie pandemii - nie można więc stawiać mu zarzutu bezcelowego utrzymywania działalności gospodarczej. Za nietrafny uznał skarżący również argument Zakładu o przerzucania skutków nieopłacania przez niego składek na ogół obywateli, bowiem skutki ewentualnego umorzenia tych należności obciążają przede wszystkim samego skarżącego.

Skarżący poddał w wątpliwość także określony w decyzji okres należności składkowych i wyjaśnił, że jego zobowiązania powstały w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, natomiast wśród wymienionych w decyzji należności pojawiły się także okresy, w których skarżący był zatrudniony za umowę o pracę.

Zakład w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że zawarte w zaskarżonej decyzji stanowisko Zakładu w kwestii braku przedawnienia objętych tą decyzją zobowiązań jest prawidłowe. Jak wynika zaś z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym

brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednocześnie w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Należności objęte skarżoną decyzją obejmują okres od marca 2014 r do lutego 2019 r. Znajdujący się w aktach administracyjnych dokument "Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" potwierdza, że na skutek podjętych w 2016 r. czynności egzekucyjnych (zajęcie rachunku bankowego) doszło do zawieszenia biegu (5- letniego) terminu przedawnienia 10 sierpnia 2016r. Natomiast w przypadku należności późniejszych niż za luty 2019 r. 5-letni termin przedawnienia na dzień wydania decyzji nadal nie upłynął.

Odnosząc się do podniesionych w skardze wątpliwości co do prawidłowego oznaczenia okresów zaległości składkowych, z uwagi na częściowe ich pokrywanie się z okresami, gdy skarżący był zatrudniony na podstawie umowy o pracę Sąd zauważa, że z sentencji decyzji pierwszoinstancyjnej ( z 23 września 2020 r.) wynika wyraźnie, że wskazane tam należności za poszczególne okresy rozliczeniowe dotyczą nieopłaconych przez skarżącego jako płatnika składek: za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika i za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek. Kwestia natomiast tego, czy prawidłowo został ustalony obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym w wymienionych w decyzji okresach pozostaje poza zakresem przedmiotu postępowania w sprawie umorzenia zaległości składkowych. Kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym odbywa się w odrębnym trybie i w oparciu o odrębne podstawy prawne, natomiast w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o umorzenie należności składkowych organ rentowy bada jedynie, czy przypisane stronie (wynikające z dokumentów rozliczeniowych oraz wydanych decyzji) zaległe składki pozostają nieprzedawnione i wymagalne oraz czy zaistniały przesłanki pozwalające organowi na ewentualne podjęcie decyzji o umorzeniu tych zaległości.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, że decyzja o przyznaniu ulgi w postaci umorzenia należności składkowych ma charakter uznaniowy, co - jak słusznie wskazał organ - oznacza, że po stronie organu jest kompetencja do wyboru treści rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie obejmuje etapu badania ustawowych przesłanek zastosowania ulgi. W tym zakresie bowiem warunki pozytywne określił ustawodawca i zadaniem organu jest jedynie ustalenie, czy zostały one spełnione. Ocena w tym zakresie nie należy do sfery uznania administracyjnego, ale musi być następstwem prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego oraz spełniać wymogi stawiane swobodnej ocenie dowodów tj. być rzetelna, obiektywna, oparta na wszechstronnej analizie materiału dowodowego i odpowiadać zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego. Powinna również znaleźć wyraz w uzasadnieniu, w którym wnioski organu oparte zostaną na odniesieniu poczynionych ustaleń faktycznych do normatywnych warunków ulgi. Dopiero gdy w wyniku ustaleń poczynionych z zachowaniem wymogów procesowych oraz wszechstronnej oceny dowodów organ potwierdzi spełnienie którejś z przesłanek określonych w powołanych wyżej przepisach, może w ramach uznania administracyjnego zdecydować o umorzeniu w całości lub w części zaległości składkowych lub odmowie ich umorzenia.

Wybór taki nie może być zarazem dowolny. Podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, organ ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania i interes społeczny. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego powinno również wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i także musi znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji w tym zakresie uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Skoro swobodne uznanie nie może być tożsame z dowolnością, dlatego uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Organ administracji wyjaśniając dlaczego w rozpoznawanej, indywidualnej sprawie przedłożył interes społeczny nad słuszny interes strony, w szczególności nie może ograniczać się do ogólnej formuły mogącej znaleźć zastosowanie w każdej tego typu sprawie.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, w tym kierunkowe dyrektywy wyboru mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że powyższe wymogi zostały w niniejszej sprawie dopełnione.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zachodzi to, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W zaskarżonej decyzji organ szczegółowo na str. 9-10 wskazał powody, dla których nie można uznać, że wymienione w tym przepisie przesłanki świadczące o całkowitej nieściągalności zadłużenia nie zostały w przypadku skarżącego spełnione. Zawartą tam argumentację Sąd w pełni podziela i uznaje za słuszną.

Artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s. daje Zakładowi ponadto możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaznaczyć należy, że sytuacje wymienione w pkt 1-3 § 3 rozporządzenia mają charakter przykładowy i stanowią rozwinięcie ogólnej przesłanki, jaką jest "szczególny przypadek" o którym mowa w art. 28 ust. 3s u.s.u.s., wyrażający się sytuacji, gdy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się dla zobowiązanego ze zbyt ciężkimi skutkami.

W rozpoznawanej sprawie organ szeroko opisał, przeanalizował i omówił sytuację ekonomiczną i życiową skarżącego na str. 4-7 zaskarżonej decyzji. Poddał analizie dochody skarżącego w latach 2018-2020, posiadane przez niego składniki majątkowe (ruchome i nieruchomości, posiadane wierzytelności pieniężne) oraz wymienił ujawnione zobowiązania skarżącego i opisał jego sytuację mieszkaniową, rodzinną i zdrowotną oraz ustalił wydatki związane z bieżącym utrzymaniem (ok. 10222 zł) . Na podstawie informacji pozyskanych od skarżącego oraz dostępnych rejestrów i danych urzędowych organ trafnie, zdaniem Sądu, ocenił, że mimo niskich bieżących dochodów fakt posiadania przez skarżącego nieruchomości, których nie wykorzystuje do zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych lub w działalności gospodarczej, a także wierzytelności, których nie dochodził sądownie, przemawia przeciwko umorzeniu należności składkowych. W sytuacji, gdy skarżący zamieszkuje w swoim mieszkaniu spółdzielczym przy ul. [...] we W. i prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe ze wskazaną przez niego osobą (M. P.), a zarazem jest właścicielem nieruchomości rolnej w S. o pow. 0,8863 h, nieruchomości zabudowanej w 1/6 części (tereny mieszkaniowe przy ul. [...] we W.) o pow. 0,0798 ha oraz przysługują mu wierzytelności na łączną kwotę 140 830,40 zł, definitywne zrzeczenie się przez Zakład prawa do dochodzenia zaległych należności składkowych może być uznane za przedwczesne. Jest to bowiem majątek, z którego można potencjalnie prowadzić egzekucję nie pomniejszając jednocześnie obecnych możliwości skarżącego do zaspokojenia własnych potrzeb związanych z bieżącym utrzymaniem. Okoliczność, że dotychczasowe starania skarżącego zmierzające do sprzedaży nieruchomości lub odzyskania wierzytelności były bezskuteczne nie może stanowić podstawy do automatycznego założenia, że także egzekucja prowadzona przez organ nie przyniesie żadnych rezultatów, o ile organ sam nie stwierdzi takiej przesłanki w toku postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie skarżący - co podkreślił organ - nie wykazał, że zalega z opłatami lub że jest zmuszony korzystać z pomocy społecznej. W kontekście zatem posiadanego majątku, Zakład zasadnie uznał, że sytuacja majątkowa strony nie wskazuje na spełnienie przesłanki do umorzenia należności, o której mowa w pkt 1 rozporządzenia, tj., że ewentualna zapłata (wyegzekwowanie) należności zmieni sytuację skarżącego w ten sposób, że nie będzie on dysponował środkami niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych swoich i rodziny.

Zgodzić się należy również z dokonaną przez Zakład oceną przesłanki wymienionej w pkt 3 § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Skarżący powołał się na problemy zdrowotne, które ZUS uznał za udokumentowane i których nie kwestionował. Jednocześnie organ trafnie zauważył, że skarżący mimo wskazywanych problemów zdrowotnych prowadził aktywnie działalność gospodarczą i nadal nie zrezygnował z jej prowadzenia, co przemawia przeciwko uznaniu, że przewlekłe choroba pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu i spłaty należności. Przywołane przez niego leczenie psychiatryczne w 2017/2018 r. oraz guz w nerwie słuchowym nie doprowadziły go do decyzji o zakończenia działalności gospodarczej, którą kontynuował nadal w 2019 i 2020 r. Powołane przez skarżącego okoliczności związane z pandemią oraz związany z tym lęk przed kontaktami mogły istotnie wpłynąć na obniżenie jego dochodów w tym okresie, jednak- co podkreślał sam skarżący - to właśnie sytuacja zagrożenia pandemicznego była powodem wypłacenia mu przez 3 miesiące dodatkowego świadczenia postojowego w kwocie 2.080 zł z ZUS i jednorazowej pożyczki w wysokości 5000 z Urzędu Pracy) Podkreślić należy, że skarżący nie przedłożył także w toku postępowania dokumentacji, która potwierdzałaby jego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy.

Odnosząc się podniesionego w skardze argumentu, iż w sprawie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, o czym świadczy umorzenie zaległości podatkowych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], Sąd zauważa, że w swojej decyzji z 13 października 2020 r. organ ten nie powołał się na niemożność ściągnięcia należności, ale wskazał, że w świetle problemów zdrowotnych strony oraz sytuacji pandemii utrudniającej normalne prowadzenie działalności gospodarczej względy słuszności przemawiały za umorzeniem należności, Zauważyć jednak należy, że organ skarbowy orzekał (również na zasadzie uznania administracyjnego) zarówno na własnym materiale dowodowym jak i na innych podstawach prawnych, które nieco odmiennie formułują przesłanki umorzenia, a ponadto powołane tam względy słuszności mogą być nie zawsze jednakowo interpretowane w przypadku należności podatkowych i składek na ubezpieczenia społeczne. Jak trafnie podkreślił organ w zaskarżonej decyzji, umorzenie należności składkowych oznacza definitywną rezygnację z możliwości dochodzenia należnych wpływów z tytułu ubezpieczeń społecznych, a te oparte są na systemie partycypacyjnym. W przeciwieństwie zatem do podatków, które są bezzwrotnymi, jednostronnymi świadczeniami na rzecz Skarbu Państwa, dochody ze składek do systemu ubezpieczeń społecznych nie tylko wpływają bezpośrednio na sytuację samego ubezpieczonego, ale pośrednio także na bezpieczeństwo emerytalne innych osób ubezpieczonych.

W konsekwencji uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie, organ rzetelnie przeanalizował wszystkie przesłanki umorzenia, wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. i ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Na marginesie wskazać należy, że stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które wynikają z akt i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Tym samym, Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym. Przy czym dodać należy, że jakiekolwiek zmiany w sytuacji życiowej wnioskodawcy, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być bowiem ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji

w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Ocena okoliczności, które determinuje konstrukcja normatywna przesłanek prawnych umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącego i uzyskanego w miarę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Jest ona prawidłowa, logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącego okoliczności faktycznej. Zakład przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. i znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniach obu decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd, z tych wszystkich względów na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.