Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1875/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.100
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art.11 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant: specjalista Edyta Pacewicz po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1278/14 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1278/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 22 września 2014 r., nr SKO-4110/546-555/14 w przedmiocie zasiłku celowego, oddalił skargę (pkt 1 wyroku); przyznał pełnomocnikowi skarżącego wyznaczonemu z urzędu od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (pkt 2 wyroku).

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Dziesięcioma decyzjami z dnia 23 czerwca 2014 r. Burmistrz J., każdorazowo wskazując w podstawie prawnej na art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3-4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), dalej u.p.s., § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 712) oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), dalej rozporządzenie, rozpoznając poszczególne wnioski A.W. w przedmiocie zasiłków celowych:

1. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia (decyzja nr SŚPS.8212.1456.2014, wniosek z dnia 2 czerwca 2014 r.),

2. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu okularów (decyzja nr SŚPS.8212.1457.2014, wniosek z dnia 2 czerwca 2014 r.),

3. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie na usługi fryzjerskie na 12 miesięcy, środki czystości i opatrunkowe (decyzja nr SŚPS.8212.1458.2014, wniosek z dnia 2 czerwca 2014 r.),

4. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu roweru dla bezrobotnego (decyzja nr SŚPS.8212.1459.2014, wniosek z dnia 29 maja 2014 r.),

5. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu opału (decyzja nr SŚPS.8212.1460.2014, wniosek z 2 czerwca 2014 r.),

6. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu żywności (decyzja nr SŚPS.8212.1461.2014, wniosek z dnia 30 maja 2014 r.),

7. odmówił przyznania zasiłku celowego na usunięcie szkód powstałych po nadmiernych opadach atmosferycznych (decyzja nr SŚPS.8212.1462.2014, wniosek z dnia 2 czerwca 2014 r.),

8. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu kubła na śmieci i pokrycie kosztów wywozu (decyzja nr SŚPS.8212.1463.2014, wniosek z dnia 30 maja 2014 r.),

9. odmówił przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z uszkodzonym mieniem przez przestępców (decyzja nr SŚPS.8212.1464.2014, wniosek z dnia 2 czerwca 2014 r.),

10. odmówił przyznania zasiłku celowego na remont kosiarki spalinowej (decyzja nr SŚPS.8212.1465.2014, wniosek z dnia 21 maja 2014 r.).

W jednobrzmiących uzasadnieniach ww. decyzji Burmistrz każdorazowo wskazał datę wpływu poszczególnych wniosków A.W. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. (dalej MGOPS); większość wniosków wpłynęło w dniu 2 czerwca 2014 r., oprócz wniosków o przyznanie zasiłku celowego na remont kosiarki spalinowej i na zakup roweru, które wpłynęły w dniu 29 maja 2014 r., oraz wniosku o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu okularów, który wpłynął w dniu 30 maja 2014 r. i wniosku o zakup kosiarki i dofinansowanie żywności.

Uzasadniając decyzje Burmistrz podał, że w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca mieszka wspólnie z bratem, lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, nie utrzymuje kontaktu z dalszą rodziną, nie wykazuje żadnego dochodu, nie posiada wynagrodzenia za pracę. Z pisemnego oświadczenia wnioskodawcy wynika, że utrzymuje się z pożyczonych pieniędzy, które zobowiązany jest oddać, lecz równocześnie nie wskazuje konkretnych osób i wysokości pożyczonych środków. W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca poinformował pracownika socjalnego, że choruje przewlekle, lecz nie przedstawił żadnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan zdrowia.

Burmistrz wskazał, że MGOPS zwrócił się do wnioskodawcy o uzupełnienie dokumentacji takiej przez złożenie zaświadczenia lekarskiego lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potwierdzających chorobę oraz o dokumenty potwierdzające wysokość wydatków związanych z leczeniem, np. rachunki za wykupione leki.

Organ ustalił, że wnioskodawca nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie figuruje w ewidencji osób ubezpieczonych w ZUS ani w KRUS. Wnioskodawca posiada grunt o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, jednak dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej [...] ha przeliczeniowego nie wlicza się do dochodu (art. 8 ust. 4 pkt 6 u.p.s.). Ponadto jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...] o powierzchni [...] ha oraz przy ul. [...] o powierzchni [...] ha.

Burmistrz wskazał, że majątek posiadany przez wnioskodawcę (ziemia i zabudowania) powinien być w pierwszej kolejności wykorzystany do zaspokojenia podstawowych potrzeb, zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. Dalej wskazał, że zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może być powodem odmowy udzielenia pomocy. Wnioskodawca winien współdziałać z instytucją pomocy społecznej w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Niewykazywanie aktywności, zaangażowania ze strony wnioskodawcy jednocześnie uprawnia instytucję pomocy społecznej do odmowy udzielenia świadczenia.

Burmistrz podał, że odmawia udzielenia pomocy finansowej z uwagi na brak współdziałania wnioskodawcy z MGOPS. Wnioskodawca nie przedłożył odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną, tym samym nie można ustalić "czynnika" koniecznego do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (zgodnie z art. 7 u.p.s.). Burmistrz wskazał, że wnioskodawca dostarczył kopię pisma ze "Szpitala Powiatowego w J." sp. z o.o. z siedzibą w J. o kosztach zaświadczenia lekarskiego oraz zaświadczenie wydane przez lekarza stomatologa w dniu 11 kwietnia 2014 r., na którym nie widnieje pieczątka zakładu leczniczego. Na ww. zaświadczeniu widnieje w rozpoznaniu: "pacjent wymaga pilnego leczenia stomatologicznego zębów 16, 36", nie ma natomiast potwierdzenia o długotrwałej lub ciężkiej chorobie.

Burmistrz podał, że osobną decyzją z tego samego dnia, nr SŚPS.8040.15.2014 przyznał wnioskodawcy prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 30 maja 2014 r. do dnia 27 sierpnia 2014 r. Nadto podał, że MGOPS posiada na rok 2014 środki pieniężne w wysokości [...] zł z budżetu gminy, które może przeznaczyć na wypłatę zasiłków celowych, zdarzeń losowych, schronisk, posiłków w DDPS. W okresie od stycznia do czerwca 2014 r. wypłacono 1 747 zasiłków celowych na kwotę [...] zł.

W decyzji nr SŚPS.8212.1464.2014 Burmistrz szczegółowo wskazał brak podstaw do pokrycia kosztów uszkodzonego mienia z tego względu, że wnioskodawca nie wykazał tego uszkodzenia, a w decyzji nr SŚPS.8212.1462.2014 Burmistrz wskazał brak nadmiernych opadów uzasadniających udzielenie pomocy związanej z powstaniem szkód.

Od ww. decyzji wnioskodawca wniósł jednym pismem odwołanie. Podał, że decyzja o przyznaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej została wydana z dużym opóźnieniem, bo 50% ilości dni ubezpieczenia minęło. Podniósł, że decyzja została wydana po przeprowadzeniu tego samego rodzinnego wywiadu środowiskowego co decyzje odmowne z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Zarzucił, że argument o braku współdziałania z pracownikami opieki społecznej jest kłamstwem, Podał, że przyjął pracowników w swoim domu i odpowiedział na wszystkie pytania, bo taki jest obowiązek.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją nr SKO-4110/546-555/14 z dnia 22 września 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), dalej: K.p.a., utrzymało w mocy wszystkie dziesięć ww. decyzji Burmistrza. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Treść powyższych przepisów wskazuje, że decyzja wydana na ich podstawie ma charakter uznaniowy. Organ w takim przypadku w szczególności winien kierować się zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., uzupełnioną przepisami art. 77 §1 i art. 80 K.p.a., tj. z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy - zwłaszcza zaś w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.s., brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ pierwszej instancji podjął wszelkie sposoby, którymi dysponował, by w pełni zebrać materiał dowodowy w sprawie, jednak wnioskodawca uniemożliwił pełne zbadanie i wyjaśnienie stanu faktycznego. Kolegium przytoczyło art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organ podał, że z zapisu tego wynika, iż pomoc społeczna ma pełnić funkcję subsydiarną, tj. posiłkową, przy czym od adresata tej pomocy wymaga się współdziałania. Uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź wyłącznie roszczeniowa postawa wnioskodawcy może spowodować odmowę przyznania świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A.W. podniósł, że organ wyższego stopnia utrzymał w mocy decyzje łamiące przepisy prawa polskiego, także przepisy Konstytucji i prawa unijnego. Zarzut braku współdziałania z pracownikiem socjalnym uznał za jałowy wytyk, żeby "zamataczyć prawdę wypełniania obowiązków". Skarżący podał, że swoje obowiązki wypełnia należycie; pisze wnioski o gwarantowaną pomoc społeczną i przyjmuje pracowników socjalnych celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 16 marca 2015 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu sprecyzował argumenty skargi podając, że skarżący poczynił kroki mające na celu wykazanie gotowości podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym. Należy zatem uznać za niewystarczające uzasadnienie odmowy przyznania zasiłku celowego opierające się wyłącznie na wskazaniu braku współdziałania. Podniósł, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że samo niezłożenie oświadczeń czy dokumentów nie oznacza, iż wnioskodawca odmówił wykonania ciążącego na nim ustawowego obowiązku współdziałania z organem w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej.

Pełnomocnik podniósł, że skarżący, jako osoba bezrobotna oraz schorowana, bez środków potrzebnych na bieżące potrzeby, a także samotnie prowadząca gospodarstwo rolne, nie powinien zostać pozbawiony opieki medycznej oraz środków na odbudowę domu, zasiłku na zakup żywności, jak również i innych rzeczy, które zamierzał zakupić w ramach zasiłków celowych. Odmowa taka jest sprzeczna z podstawowymi celami pomocy społecznej, jakimi są pomoc w zaktywizowaniu osób nie dających sobie rady w społeczeństwie. W jaki sposób skarżący mógł wykazać swoje choroby oraz niepełnosprawność, jeżeli nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym? Nie mając możliwości udania się do lekarza publicznej opieki podstawowej nie ma szans na wyleczenie i podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżący nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, ponieważ nie przyznano mu świadczeń z pomocy społecznej. Gospodarstwo jest zdecydowanie zbyt małe aby przynosiło zyski (0,63 ha); poza tym ze względu na stan zdrowia, jak również brak środków pieniężnych skarżący nie byłby w stanie go prowadzić. Stąd też twierdzenia organu, jakoby potrzebne środki na utrzymanie można było uzyskać z posiadanego majątku są całkowicie bezzasadne.

Pełnomocnik podkreślił, że w orzecznictwie podkreśla się, że "nawet, gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele. Brak możliwości przyznania pomocy musi być wykazany, nie może być to gołosłowny argument mający uzasadniać niechęć udzielenia pomocy z uwagi na trudności występujące w relacjach z osobą jej potrzebującą".

Pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. przez to, że organ przerzucił na skarżącego obowiązek zbierana dowodów na okoliczność złej sytuacji majątkowej, podczas gdy obowiązek ten ciąży na organie administracji. Wskazał, że organ administracji mógł we własnym zakresie zwrócić się do Urzędu Skarbowego, Urzędu Pracy oraz Publicznych i Niepublicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej i jakichkolwiek innych w celu ustalenia zarówno sytuacji majątkowej, jak i sytuacji zdrowotnej skarżącego. Nadto, nie może zaskakiwać sytuacja, w której skarżący odmawia udzielania odpowiedzi na pytanie, na jaką konkretnie chorobę choruje. Jest to bowiem jego prawo do prywatności, którego organ administracji - z czystej ciekawości - nie ma prawa naruszać. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie udzielenie odpowiedzi na pytanie, na jaką chorobę choruje skarżący nie powinno mieć dla sprawy żadnego znaczenia. Przesłanką przyznania zasiłku jest bowiem trudna sytuacja życiowa skarżącego.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, ze jest ona niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd ten odniósł się do zabiegu procesowego, jakim jest rozstrzygnięcie odwołania skarżącego od kilku (konkretnie: dziesięciu) decyzji organu pierwszej instancji - jedną decyzją, przez organ wyższego stopnia. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko, że w sytuacji, gdy w jednym czasie rozpoznawane są różne wnioski o świadczenia z pomocy społecznej, uzasadnione jest wydanie jednej decyzji na podstawie ustaleń dokonanych przez organ administracji w zakresie aktualnej sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej wnioskodawcy. Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 62 K.p.a., zgodnie z którym w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 października 2014 r., II OSK 683/13 wyjaśnił, że przepis ten, reguluje kwestię tzw. współuczestnictwa formalnego. Jak podkreśla się w literaturze, istotą współuczestnictwa formalnego jest połączenie do prowadzenia w jednym postępowaniu administracyjnym odrębnych spraw administracyjnych, które łączy tylko tożsamość zewnętrzna, czyli że są to po względem materialnoprawnym sprawy administracyjne jednego rodzaju. Dopuszczalność rozpatrzenia kilku spraw administracyjnych w jednym postępowaniu uzależnia art. 62 K.p.a. od łącznego wystąpienia trzech przesłanek: 1. identyczności stanu faktycznego, 2. identyczności podstawy prawnej oraz 3. właściwości jednego organu administracji publicznej (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie 11. Warszawa 2011 r., str. 302- 303).

Reasumując Sąd pierwszej instancji uznał, że sprawy mogły być połączone na etapie postępowania odwoławczego, należało jedynie wskazać podstawę prawną takiego zabiegu, czego organ wyższego stopnia zaniedbał. Nie jest to jednak uchybienie mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Dalej Sąd pierwszej instancji wskazał, że zasady ogólne ustawy o pomocy społecznej, wyrażone w jej art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. A zatem, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo i subsydiarnie (pomocniczo) – w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowych poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Sąd pierwszej instancji podał, że obok uprawnień, przepisy u.p.s. ustanawiają także obowiązki po stronie osób korzystających z pomocy społecznej, zaliczając do nich m.in. obowiązek współdziałania wnioskodawców w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). W myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Sąd I instancji zaznaczył, że decyzje poddane kontroli w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczyły świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który to zasiłek, zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s. może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniami, które nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie, przysługuje osobom których dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego osoby. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi obecnie 542 zł miesięcznie – zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że skarżący spełnia ww. kryterium dochodowe. Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji, że nie można ustalić "czynnika" koniecznego do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (art. 7 u.p.s.) skoro skarżący nie dostarczył odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną. Zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, przy czym "niezbędność" jest każdorazowo oceniana przez organ pomocy społecznej – łącznie ze spełnieniem pozostałych przesłanek przyznania świadczenia. W przypadku zgłoszenia wniosku o tego rodzaju świadczenie, konieczne jest ustalenie rzeczywistej sytuacji osoby względnie rodziny, która się o nie ubiega.

Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia zasadniczo (tj. z nieznajdującymi zastosowania w niniejszej sprawie wyjątkami dotyczącymi decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a u.p.s.) wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad ten, w myśl art. 107 ust. 1 u.p.s., ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Stanowi on swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi zarazem protokół w rozumieniu K.p.a. Wspomniany wyżej obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy nie tylko sporządzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji), ale również przedstawienia organowi niezbędnych informacji i wyjaśnień, których w kontrolowanych sprawach – zabrakło. Mimo przeprowadzenia aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego skarżący uniemożliwił ustalenia własnej sytuacji zdrowotnej. Nie przedłożył odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną. Dostarczone przez skarżącego pismo ze spółki "Szpital Powiatowy w J." sp. z o.o. z siedzibą w J. o kosztach zaświadczenia o stanie zdrowia, nie dość, że zostało wystawione siedem miesięcy przed wystąpieniem z wnioskami o pomoc, to jeszcze dotyczy w istocie ceny podstawowego badania, zgodnie z cennikiem usług medycznych obowiązującym w tej spółce. Zaświadczenie wydane przez lekarza stomatologa nie zawiera potwierdzenia o długotrwałej lub ciężkiej chorobie. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie sposób uznać za przekonujące wyjaśnień o utrzymywaniu się z pożyczonych pieniędzy, skoro skarżący odmówił wskazania pożyczkodawców, odmówił poinformowania o wysokości wydatków związanych z wyżywieniem, zakupem lekarstw, ubioru, opłacaniem mediów. Obszerne pisma skarżącego nie zawierają informacji w tych kwestiach, kluczowych przy rozstrzyganiu wniosków o przyznanie pomocy.

Sąd pierwszej instancji podzielił to stanowisko organów obu instancji, że odmowa przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy znajdowała oparcie w treści art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń, czego zdaje się oczekiwać skarżący. Zarówno z odwołania jak i skargi zdaje się wynikać stanowisko skarżącego o zredukowaniu postępowania prowadzonego przez organ pomocy społecznej do prostego aktu przyznania zasiłku celowego, zgodnie z wnioskiem. Sąd ten w pełni podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2013 r., IV SA/Po 778/13, że takie działanie organu administracji byłoby jednak całkowicie sprzeczne z intencją ustawodawcy, który nie dopuszcza "automatycznego" przyznawania ("rozdawnictwa") świadczeń z pomocy społecznej. Istotą tego wymogu jest każdorazowa rzeczywista kontrola wydawania środków z pomocy społecznej, zarówno co do samej celowości przyznania świadczenia na konkretne potrzeby, jak i co do jego wysokości. Środki na pomoc społeczną pochodzą bowiem z pieniędzy podatników, dlatego należy nimi dysponować efektywnie, co zakłada konieczność posiadania przez organy pomocy społecznej realnej wiedzy zarówno odnośnie do sytuacji finansowej wnioskodawców, w tym zakresu ich niezaspokojonych potrzeb, jak i sposobu wykorzystywania tych środków przez beneficjentów udzielonej pomocy (art. 11 ust. 1 u.p.s.).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w realiach niniejszej sprawy niczego nie zmieniają argumenty podniesione przez pełnomocnika skarżącego w obszernym piśmie z dnia 16 marca 2015 r. Nie sposób oczekiwać aby to organ administracji zwracał się do publicznych i niepublicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej "i jakichkolwiek innych" oraz urzędu skarbowego i powiatowego urzędu pracy, w celu ustalenia sytuacji zdrowotnej skarżącego, przy braku podstaw do tego. Skoro skarżący nie otrzymuje żadnych opodatkowanych dochodów bezcelowe jest zwracanie się z zapytaniem do urzędu skarbowego. Organ pierwszej instancji we własnym zakresie zwrócił się z zapytaniem dotyczącym wnioskodawcy do Powiatowego Urzędu Pracy, do instytucji ubezpieczeniowych (ZUS, KRUS). Innych instytucji wnioskodawca nie wskazywał, stąd zarzut, że organ nie przeprowadził postępowania we własnym zakresie był bezzasadny.

Skoro wnioskodawca domagał się naprawienia szkód związanych z popełnieniem przestępstwa, winien wykazać o jakie szkody chodziło, gdzie i kiedy doszło do dokonania "przestępstwa", gdzie zgłosił jego popełnienie, czego nie uczynił. Organy nie wiedząc, czy w ogóle doszło do popełnienia czynu karalnego i jakie szkody miały miejsce nie miał możliwości dokonania innych ustaleń. Z wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca podał, że zgłosi się na policję i przedstawi kserokopie zgłoszenia, czego jednak nie uczynił.

Odnośnie szkód związanych z opadami atmosferycznymi organ dokonał ustaleń, że w okresie wskazanym w J. nie miały miejsca nadmierne opady atmosferyczne (potwierdzenie odpowiednich służb meteorologicznych i Wojewody Wielkopolskiego). Organ podał, że niewielka ilość wody w piwnicy nie może być zaliczona do klęsk żywiołowych. Ponadto nie wykazano, że jej pojawienie się nie było konsekwencją zaniedbania budynku przez wnioskodawcę i jego brata. Skarżący nie wykazał w ogóle powstania szkód w związku z nadmiernymi opadami atmosferycznymi.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że to skarżący zdecydował o odmowie wskazania, gdzie się leczy. Wnosząc o przyznanie kosztów leczenia, okularów, środków opatrunkowych nie można zasłaniać się prywatnością w zakresie chorób i poniesionych kosztów. Tym bardziej, że skarżący przedłożył zaświadczenie jedynie w zakresie potrzeb stomatologicznych, które nie miały charakteru schorzeń przewlekłych ani takich, które nie mogą być pokryte w ramach NFZ, a prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej zostało wnioskodawcy przyznane.

Organ nie jest zwolniony od zbadania sprawy, ale musi mieć możliwość zbadania, wiedzieć choćby w jakim kierunku ma swoje badanie prowadzić. Wnioskodawca uniemożliwił dokonanie tego. Nawet składając pisma, nie zadbał o ich czytelną formę. Uniemożliwił zaś ustalenie własnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej a z obszernych, terminowo składanych pism nie wynika, że jest osobą, która wymaga szczególnej pomocy w zakresie ustalania w różnych instytucjach. Nie wie sam w jakich placówkach czy instytucjach znajdują się niezbędne dla ustalenia jego sytuacji dane. Wyraźnie odmówił wskazania placówek, w których się leczy, co przy przedłożeniu przez niego zaświadczenia od stomatologa wskazuje, że leczył tylko zęby. Brak podania informacji co do stanu zdrowia uniemożliwia również ustalenie, że skarżący nie może podjąć jakiejkolwiek pracy z uwagi na stan zdrowia. Skarżący może, jak wskazał jego pełnomocnik, korzystać z prawa do prywatności w zakresie własnego stanu zdrowia, musi jednak mieć świadomość konsekwencji z tym związanych. Domagając się zasiłków celowych winien bowiem wskazać, że przy posiadanych zasobach majątkowych nie jest w stanie z uwagi na stan zdrowia (udokumentowany) podjąć zatrudnienia i ponosi w związku z chorobami koszty leczenia, których dofinansowania się domaga. Wnioskodawca odmówił też wskazania z jakich środków, od kogo i na jakich zasadach pożyczonych się utrzymuje, co uniemożliwiło ustalenie rzeczywistych środków, którymi dysponuje (przy posiadanym majątku – ziemi i zabudowaniach) i usprawiedliwionych potrzebach jakich zaspokoić w stanie nie jest.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżącemu zostało przyznane prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (decyzją Burmistrza z dnia 23 czerwca 2014 r.). Zatem skarżący może korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 168 poz. 1027 z późn. zm.). Gołosłowny stał się argument pełnomocnika, że skarżący nie ma możliwości udania się do lekarza publicznej opieki podstawowej i nie ma szans na wyleczenie i podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że w toku postępowania oraz przy wydawaniu decyzji przez organ I instancji nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ administracji podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a samej treści rozstrzygnięć nie sposób ocenić jako nacechowanych dowolnością. Tak samo Sąd pierwszej instancji ocenił decyzję organu II instancji.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że dokładna analiza wysokości wypłacanych przez MOPS zasiłków w sytuacji, gdy przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest art. 11 ust. 2 u.p.s. nie jest wymagana. Nie ma bowiem żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

A.W. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w zakresie, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, 77 § 1, art. 8 i 11, art. 80 K.p.a., art. 107 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (dalej jako u.p.s.), art. 100 u.p.s., art. 7 i 8 u.p.s., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku oddalającego skargę skarżącego podczas, gdy w sprawie zostały spełnione przesłanki do przyznania zasiłku celowego dla skarżącego;

2) art. 7, 77 § 1, art. 8 i 11, art. 80, art. 220 K.p.a, art. 11 ust. 2 u.p.s., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku oddalającego skargę skarżącego podczas, gdy w sprawie nie zostały poczynione ustalenia, jakoby skarżący nie współdziałał z Burmistrzem J. przy wydawaniu decyzji.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów postępowania wywołanych skargą kasacyjną oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów zastępstwa procesowego albo zasądzenia od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej albowiem nie zostały one w żadnej części pokryte przez skarżącego.

Ewentualnie, na podstawie art. 173 P.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1278/14 w części dotyczącej punktu 1, jak również o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 22 września 2014 r., sygn. akt SKO-4110/546-555/14 oraz poprzedzających ją decyzji Burmistrza J. z dnia 23 czerwca 2014 r.: SŚPS.8212.1456.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia; SŚPS.8212.1457.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu okularów; SŚPS.8212.1458.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie na usługi fryzjerskie na 12 miesięcy, środki czystości i opatrunkowe; SŚPS.8212.1459.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu roweru dla bezrobotnego; SŚPS.8212.1460.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu opału; SŚPS.8212.1461.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu żywności; SŚPS.8212.1462.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na usunięcie szkód powstałych po nadmiernych opadach atmosferycznych; SŚPS.8212.1463.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu kubła na śmieci i pokrycie kosztów wywozu; SŚPS.8212.1464.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z uszkodzonym mieniem przez przestępców; SŚPS.8212.1465.2014 w przedmiocie zasiłku celowego na remont kosiarki spalinowej, z uwzględnieniem kosztów postępowania wywołanych skargą oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów zastępstwa procesowego albo zasądzenia od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej albowiem nie zostały one w żadnej części pokryte przez skarżącego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że skarżący poczynił kroki mające na celu wykazanie gotowości podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, a nadto skarżący spełnia przesłanki wskazane przez ustawodawcę w art. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto podkreślono, że skarżący nie mógł wykazać swojej choroby i niepełnosprawności, albowiem nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 817), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej wskazał, że skarga kasacyjna oparta jest na podstawie określonej w art.174 pkt 2 P.p.s.a. Zarzut naruszenia przepisów postępowania został ograniczony do powołania art. 7, 77 § 1, art. 8 i 11, art. 80 K.p.a., art. 107 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), dalej jako u.p.s., art. 100 u.p.s., art. 7 i 8 u.p.s., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 P.p.s.a. (pierwszy zarzut skargi kasacyjnej) oraz art. 7, 77 § 1, art. 8 i 11, art. 80, art. 220 K.p.a, art. 11 ust. 2 u.p.s., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 P.p.s.a. (drugi zarzut skargi kasacyjnej). Autor skargi kasacyjnej poza zbiorczym wskazaniem ww. przepisów prawa nie sprecyzował w stosunku do każdego z wymienionych przepisów, na czym naruszenie owych przepisów prawa polegało.

Z uwagi na sposób sformułowania zarzutu naruszenia przepisów postępowania przypomnieć należy, że wskazane jako naruszone przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego są stosowane przez organ administracji publicznej, a nie sąd administracyjny, który prowadzi postępowanie w oparciu o przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Adresatem zarzutu przepisów postępowania może być tylko Sąd pierwszej instancji. W postępowaniu kasacyjnym przedmiotem kontroli jest wyrok sądu, a nie decyzja administracyjna. W przypadku, gdy Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł naruszenia przez organ administracji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to sam naruszył przepisy zobowiązujące go do kontroli legalności działalności administracji publicznej. Jako podstawę kasacyjną należy zatem wskazać przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w powiązaniu z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, których naruszenia sąd nie dostrzegł.

Ponadto wyjaśnić należy, że o skuteczności postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu, który został oparty na podstawie określonej w art.174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym wyrokiem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z przepisu art.176 P.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest zatem nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno wiązać się z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego wyroku, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego byłby inny.

Z punktu widzenia przedstawionych uwag stwierdzić należy, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia określonych w niej przepisów postępowania nie mógł odnieść skutku oczekiwanego przez jej autora.

Za nietrafny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. Zauważyć należy, że ustawa o pomocy społecznej nakłada na osobę ubiegającą się o przyznania prawa do świadczeń z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przepis art. 2 ust. 1 tej ustawy stanowi: "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości." Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.(art. 3 ust. 4 u.p.s.).

Z powyższego wynika, że pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowych poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. Istotnym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest wywiad środowiskowy, o jakim mowa w art. 107 ust. 1 u.p.s., który ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Obowiązek spółdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy nie tylko sporządzenia wywiadu środowiskowego ale także przedstawienia organowi niezbędnych informacji i wyjaśnień.

W niniejszej sprawie wywiad środowiskowy został wprawdzie przeprowadzony, jednakże skarżący uniemożliwił ustalenia jego sytuacji życiowej i zdrowotnej. Ubiegając się o przyznanie świadczeń związanych ze stanem zdrowia, nie przedłożył stosownej dokumentacji medycznej na powyższą okoliczność i, powołując się na prawo do prywatności, odmówił podania, na jakie choroby choruje. Odmówił udzielenia informacji o wysokości wydatków związanych z zakupem leków, żywności, ubrań, wydatków związanych z opłacaniem mediów. Odmówił wskazania pożyczkobiorców. Taka postawa skarżącego świadczy, jak to trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, o braku współdziałania skarżącego w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Prawidłowo w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie wystąpiła określona w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłanka do odmowy przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że skarżący spełnia określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Wbrew jednak poglądowi autora skargi kasacyjnej, spełnienie po stronie wnioskodawcy ustawowego kryterium dochodowego nie rodzi po stronie organu pomocy społecznej obowiązku przyznania wnioskowanych świadczeń. Pomoc społeczna nie może bowiem sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń, jak tego zdaje się oczekiwać skarżący kasacyjnie.

W wyroku z dnia 28.10.2016 r., sygn. I OSK 431/15 Naczelny sąd Administracyjny wskazał, że: "Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 u.p.s.) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Nie mogą odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Niedopełnienie przez stronę tego obowiązku uzasadnia wyciągnięcie w stosunku do niej negatywnych skutków określonych w art. 11 ust. 2 i art. 12 u.p.s. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy." (wyrok dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: https://cbois.nsa.gov.pl).

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że organ administracji rozpoznając zgłoszone w sprawie wnioski, w niczym nie przekroczył granic uznania administracyjnego, podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a wydane w sprawie rozstrzygnięcia nie noszą cech dowolności.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art.184 P.p.s.a. podlega oddaleniu.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258 – art. 261 P.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.