Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2903/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 138  par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi A. B. i R. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. B. i R. P., reprezentowanych przez adwokata, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...] o umorzeniu postępowania z wniosku A. B. i R. P. o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość o powierzchni [...] ha położona w W. gm. [...], stanowiąca własność P. P., zapisana w dawnej księdze wieczystej [....], nie podpadała pod przepisy dekretu o reformie rolnej.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy:

A. B. i R. P. wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość o powierzchni [...] ha położona w W. gm. S. (obecnie miasto W.), stanowiąca własność P. P., ujęta w dawnej księdze wieczystej [...], nie podpadała pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) (dalej powołany jako dekret o reformie rolnej), ewentualnie o stwierdzenie, że część tej nieruchomości nie podpadała pod przepisy tego aktu prawnego, nie wskazując przy tym oznaczonego przepisu jako podstawy wniosku.

Do ww. wniosku wnioskodawcy dołączyli odpis z księgi wieczystej nr [...] stanowiącej dalszy ciąg księgi wieczystej [...] karta [...], zawiadomienie Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] kwietnia 1947 r. nr czynności [...] o zmianach dokonanych w księdze wieczystej [...], orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] października 1948 r. nr [...] i z dnia [....] sierpnia 1949 r. nr rep. [...] w sprawie przydzielenia gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] m położonego w W. gm. S., którego właścicielem przed przejęciem przez Skarb Państwa był P. P., zapisanego w księdze wieczystej [...] oraz prawomocne postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] sierpnia 1986 r. sygn. akt Ns [...] i z dnia [...] kwietnia 2007 r. sygn. akt I Ns [...] o stwierdzeniu przez nich nabycia spadku po zmarłym P. P.

W toku postępowania Wojewoda [...] stwierdził, iż w odpisie z księgi wieczystej nr [...] powołane są, jako podstawa wpisu Skarbu Państwa w miejsce P. P., zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] lipca 1946 r. Z kolei, z zawiadomienia Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] kwietnia 1947 r. wynika, że Skarb Państwa został wpisany w księdze wieczystej [...] gminy [...] na podstawie art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 223) oraz wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] lipca 1946 r.

Organ zauważył, że dekret z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej stanowił w art. 1 ust. 1, że tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt b, c, d, e dekretu o reformie rolnej jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów. W myśl art. 1 ust. 4 cyt. dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. wpis w księdze hipotecznej (gruntowej) nieruchomości następuje na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego.

Wojewoda [...] wskazał, że zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku ma ustalenie dokładnej podstawy prawnej wpisu Skarbu Państwa jako właściciela w księdze wieczystej nieruchomości objętej wnioskiem - poprzez wskazanie konkretnej normy prawnej powołanej w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w G. z dnia [...] lipca 1946 r., stanowiącej podstawę przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa.

W tym celu Wojewoda [...] zwrócił się do Sądu Rejonowego w W., Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w P. oraz do Archiwum Państwowego w G. o uzyskanie odpisu zaświadczenia i wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] lipca 1946 r. Obi instytucje poinformowały organ, że nie posiadają tych dokumentów.

Wobec braku podstawowego dla niniejszej sprawy dokumentu Wojewoda wskazał, iż oparł się posiłkowo na posiadanych dokumentach, zgromadzonych w związku z wcześniejszymi wnioskami R. P. o zwrot przedmiotowej nieruchomości to jest zaświadczeniu i wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] lipca 1946 r. nr [...] dotyczącego nieruchomości o powierzchni [...] ha położonej w W. gm. S., stanowiącej własność P. P. - KW [...] (sprawa [...] nr [...]), pisma Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 r. nr [...] skierowanego do Wicewojewody [...] (sprawa Urz. Woj. Nr [...]) oraz na treści orzeczeń Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] października 1948 r. i z dnia [...] sierpnia 1949 r. przedłożonych przez wnioskodawców.

Organ zauważył, że Wojewódzki Urząd Ziemski [...] w zaświadczeniu z dnia [...] lipca 1946 r. nr [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska o powierzchni [...] ha położona we wsi W. gm. S., księga wieczysta [...] , pozostawiona przez P. P., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b dekretu o reformie rolnej oraz skierował wniosek do Sądu Grodzkiego w P. o przepisanie w tej księdze wieczystej tytułu własności na rzecz Skarbu Państwa co do nieruchomości [...] P. P.

W ocenie organu, na uznanie po 1945 r. nieruchomości stanowiącej własność P. P. za nieruchomość [...] wskazują także określenia użyte w orzeczeniach Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. wydanych w sprawie przydziału gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha P. P., jak "po [...] P. P.", czy też "z gospodarstwa [...] po P. P.".

Organ wskazał ponadto na okoliczność, iż w piśmie Burmistrza Miasta [...] z dnia 25 lipca 1992 r. zawarte jest stwierdzenie, że "Zarządzeniem Sądu Grodzkiego w P. dokonano w 1947 r. przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych, które stanowiły własność P. P. (obecnie nieżyjącego). Postanowienie Sądu zostało wydane w wyniku prowadzonej przez Prokuraturę Sądu Okręgowego w G. sprawy przeciwko P. P. o odstępstwo od narodowości".

Zdaniem Wojewody okoliczności sprawy wskazują wyraźnie na to, że przejęcie nieruchomości objętej wnioskiem stron nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b dekretu. Wojewoda [...] powołując się na przepisy dekretu o reformie rolnej oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o reformie rolnej wskazał, iż wojewoda jest właściwy do orzekania w formie decyzji wyłącznie w sprawach, w których kwestionowane jest przejęcie nieruchomości ziemskiej w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 pkt e dekretu, co znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Natomiast treść § 5 ust 1 ww. rozporządzenia wyklucza możliwość orzekania przez wojewodę na podstawie tego przepisu w stosunku do nieruchomości ziemskich przejętych przez Skarb Państwa na mocy art. 2 ust. 1 pkt b dekretu. Tym samym, do oceny prawnej zaświadczeń wydawanych w odniesieniu do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt b dekretu właściwe są jedynie sądy powszechne. Zatem, w ocenie organu, przedmiotowa sprawa nie podlega rozpatrzeniu w trybie administracyjnymi postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W związku z powyższym, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] umorzył postępowanie z wniosku A. B. i R. P.

Od ww. decyzji odwołanie wnieśli A. B. i R. P. zarzucając jej naruszenie art. 105 § 1 k.p.a w związku z § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w związku z art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej, a także naruszenie art. 11 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a w związku z art. 7 k.p.a, art. 107 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpoznając odwołanie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał na odpis z księgi wieczystej Kw. Nr [...], z którego wynika, że P. P. został wpisany w dniu 26 maja 1933 r. jako właściciel nieruchomości o obszarze [...] ha, położonej w [...] w gminie S. Ponadto, z powołanego dokumentu wynika, że Skarb Państwa Polskiego został wpisany z dniem [...] marca 1947 r. jako właściciel gruntów należących wcześniej do P. P. na podstawie zaświadczenia i wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] lipca 1946 r. Zgodnie zaś z zawiadomieniem Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] kwietnia 1947 r., Skarb Państwa Polskiego został wpisany jako właściciel gruntów zapisanych w księgach wieczystych gminy S., tom [...], wpisanych dotąd na rzecz: P. P. w W. na podstawie art. 1 dekretu z dnia sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. Ust. Nr 39, poz. 233/46) oraz wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] lipca 1946 r.

Powołując się treść art. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach gruntowych prawa własności, Minister zauważył, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie dokładnej podstawy prawnej wpisu Skarbu Państwa, jako właściciela w księdze wieczystej nieruchomości objętej wnioskiem, poprzez wskazanie konkretnego przepisu prawnego powołanego w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w G. z dnia [...] lipca 1946 r. Zaświadczenia tego nie udało się jednak Ministrowi uzyskać pomimo podjęcia intensywnych uzupełniających działań poszukiwawczych poprzez wystąpienie w szczególności do w Archiwum Państwowego w G., Urzędu Miejskiego w W., Urzędu Miejskiego w W. oraz Starostwa Powiatowego w P.

W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na brak ww. materiału dowodowego rozstrzygnięcie w sprawie należało oprzeć na innych dokumentach zgromadzonych w związku z wcześniejszymi wnioskami R. P. o zwrot przedmiotowej nieruchomości, to jest na zaświadczeniu i wniosku Wojewódzkiego Urzędu [...] z dnia [...] lipca 1946 r., znak: [...], dotyczącym nieruchomości o powierzchni [...] ha położonej w W., gm. S., o z dnia 30 lipca 1946 r., stanowiącej własność P. P. – KW [...], ewidencji gospodarstw [...] w gminie S., które zostały przepisane na Skarb Państwa, zawiadomieniu Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] kwietnia 1947 r., oraz 19 marca 1947 r., o przepisaniu własności gruntu należącego do P. P. na rzecz Skarbu Państwa Polskiego, orzeczeniu Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] października 1948 r., i z dnia[...] sierpnia 1949 r. oraz piśmie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 r., nr [...].

Organ zauważył, że w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] lipca 1946 r., nr [...], wskazano, że nieruchomość ziemska o powierzchni [...] ha położona we wsi W. gm. S., pow. M., księga wieczysta [...], pozostawiona przez [...] P. P., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa Polskiego na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. Ponadto, we wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] w S. z dnia 30 lipca 1946 r., nr [...], skierowanego do Sądu Grodzkiego w P., wniesiono o "przepisanie tytułu własności w pi na rzecz Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] nieruchomości [...] b. wł. P. P. we wsi W".

W ewidencji gospodarstw [...] w gminie S., pow. M., wskazano pod poz. nr [...] P. P., jako właściciela gospodarstwa o powierzchni [...] ha, które 8 kwietnia 1947 r. zostało przepisane na Skarb Państwa.

Ponadto, w orzeczeniach Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] sierpnia 1949 r., nr [...], oraz [...] października 1948 r., nr [...], wskazano, że rozpoznano "sprawę przydziału gospodarstwa po N. P. P. w gromadzie W. W., położonego w gminie S., o pow. [...] ha (...)" oraz W. o przydzieleniu gruntów "z gospodarstwa [...] po P. P. w W., gm. S., pow. M. Z kolei, w piśmie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 r. stwierdzono, że "Zarządzeniem Sądu Grodzkiego w P. dokonano w 1947 r. przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych, które stanowiły własność P. których P. (...). Postanowienie Sądu zostało wydane w wyniku prowadzonej przez prokuraturę Sądu Okręgowego w G. sprawy przeciwko P. P. o odstępstwo od narodowości".

W ocenie Ministra okoliczności ustalone w sprawie, w tym między innymi, przejęcie nieruchomości ziemskiej o powierzchni [...] ha położonej w W., stanowiącej własność P. P., na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej i potraktowanie całej nieruchomości P. P. o powierzchni [...] ha ([...] ha z [...] i [...] ha z KW [...]) w orzeczeniach Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. jako mienia [...] wskazują że przejęcie całej nieruchomości objętej wnioskiem stron nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej.

Art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu wskazywał, że na cele reformy rolnej podlegają przejęciu nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli R., nie – Polaków i obywateli polskich narodowości [...]. W ocenie Ministra, trudno uznać za uzasadniony zarzut naruszenia przez Wojewodę przepisów postępowania w zakresie uzasadnienia, które w sposób wyczerpujący uzasadniałoby, iż nieruchomość stanowiąca własność P. P., stanowiła mienie [...], należące do obywatela polskiego narodowości [...]. Minister zauważył, że różnorodny materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie wskazuje, że nieruchomość stanowiąca własność P. P. położona w W., gm. S., pow. M., mogła zostać przejęta i została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. Jednocześnie żaden dokument nie wskazuje art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu jako podstawy przejęcia przedmiotowej nieruchomości.

Minister podkreślił, że Wojewoda podjął wiele prób mających na celu zebranie historycznego materiału dowodowego w sprawie. Zwracał się mi. in do Sądu Rejonowego w W., do Archiwum Państwowego w G. Oddział w G.. Jednakże, jak wynika z pism ww. instytucji skierowanych do organu pierwszej instancji poszukiwane dokumenty nie zostały odnalezione. Trudno w tej sytuacji, w ocenie Ministra, czynić zarzut niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie.

Minister nie zgodził się również z zarzutem naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w związku z art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. W ocenie Ministra, organy administracji publicznej mają kompetencje orzecznicze ograniczone do spraw z zakresu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o reformie rolnej.

Podsumowując, ani na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. ani na podstawie innej podstawy prawnej, wojewoda nie był i nie jest właściwy do orzekania w stosunku do nieruchomości ziemskich przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Do rozpatrywania spraw przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu właściwe są jedynie sądy powszechne, co wynika z utartej linii orzeczniczej.

Mając powyższe na względzie, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego.

Na ww. decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. B. i R. P. domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. W skardze zarzucili naruszenie:

1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a także dokonanie dowolnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędne uznanie, że nieruchomość objęta wnioskiem stanowiła mienie [...];

2) art. 105 § 1 k.p.a w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o reformie rolnej w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej polegające na niezasadnym utrzymaniu w mocy decyzji umarzającej postępowanie, wskutek błędnego uznania, że organy administracji publicznej nie mogą o orzekać o "podpadaniu" pod przepisy dekretu o reformie rolnej, jeśli przejęcie majątku nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b);

Ponadto, skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Prokuratora Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] stycznia 1947 roku o umorzeniu dochodzenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że organy obu instancji niezasadnie ustaliły, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, położona w W., dawnej gminy S., stanowiąca własność P. P., ujęta w dawnej księdze wieczystej [...], została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b) dekretu jako tzw. Majątek [...]. Zauważyli, że organom obu instancji nie udało się odnaleźć najważniejszego dokumentu w sprawie, a mianowicie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w G. z dnia [...] lipca 1946 roku, stanowiącego podstawę wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej.

Skarżący podnieśli, że organy obu instancji nie znalazły żadnego dowodu na okoliczność, że poprzednik prawny wnioskodawcy mógł być w ogóle uznany za jedną z osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt b) dekretu o reformie rolnej, tzn., że P. P. był obywatelem Rzeszy [...], nie-Polakiem lub obywatelem polskim narodowości [...]. Wskazali, że P. P. został zrehabilitowany. postanowieniem Prokuratora Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] stycznia 1947 roku o umorzeniu postępowania w sprawie P. P. podejrzanego o to, że w czasie pomiędzy 1 września 1939 r. a 9 maja 1945 r. zgłosił swoją przynależność do narodowości niemieckiej lub uprzywilejowanej przez okupanta. Skoro zatem przejęcie nieruchomości objętej wnioskiem nastąpiło na podstawie wniosku z dnia 30 lipca 1946 roku, a zatem już po zrehabilitowaniu poprzednika prawnego wnioskodawców trudno uznać, że nieruchomość została przejęta na wskazywanej przez organy podstawie.

Za nieprawidłowe skarżący uznali to, że organy powołały się w postępowaniu na pismo Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 roku, nie sprawdzając przy tym, czego dotyczyło postępowanie przeciwko poprzednikowi skarżących ani jak się zakończyło. Zdaniem skarżących, ww. pismo to jedynie oświadczenie, stanowisko władz gminy, a nie dokument urzędowy o określonej mocy dowodowej. Ponadto, pismo to nie odpowiada prawdzie.

Skarżący zarzucili również organom, że nie podjęły wszystkich możliwych kroków do uzyskania kluczowego dowodu w sprawie, tj. zaświadczenia stanowiącego podstawę wpisu w księdze wieczystej. Nie próbowały dotrzeć do innych ksiąg wieczystych (wydzielonych z księgi prowadzonej dla nieruchomości P. P.) i ustalić, czy może omyłkowo dokument ten nie znajduje się w aktach innych ksiąg.

Uzasadniając drugi zarzut skargi skarżący podnieśli, że nawet gdyby uznać, że podstawą przejęcia majątku był art. 2 ust. 1 pkt b) dekretu o reformie rolnej, to nie oznacza to, że organy administracji publicznej nie mogą w ogóle rozstrzygać o podpadaniu danej nieruchomości pod przepisy dekretu.

W ocenie skarżących, zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. organ uprawniony jest do orzekania zarówno w sytuacji gdy strona podnosi, iż nieruchomość ziemska nie przekracza norm obszarowych przewidzianych w art. 2 ust. 1 lit, e dekretu, jak i w sytuacji, gdy strona podnosi, iż nieruchomość nie ma w ogóle charakteru nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 i art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zatem do orzekania, czy dana nieruchomość podlegała pod dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej powołany jest organ administracji publicznej, który może rozstrzygać nie tylko o tym czy dana nieruchomość spełniała kryteria powierzchniowe, ale także o tym, czy nieruchomość ta była nieruchomością ziemską w rozumieniu dekretu.

Z powyższego wynika, iż zadaniem organów jest w pierwszej kolejności zbadanie czy dana nieruchomość była nieruchomością ziemską i mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej, wskazane w art. 1 dekretu. Gdyby postępowanie dowodowe wykazało, że nieruchomość nie była nieruchomością ziemską, to nie mogły do niej znaleźć zastosowania przepisy dekretu PKWN. Jeżeli zatem nieruchomość nie nadaje się na realizację celów reformy rolnej, brak jest podstaw do uznania tej nieruchomości za nieruchomość ziemską w rozumieniu dekretu o reformie rolnej.

W ocenie skarżących, intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty. Zatem w sytuacji, gdy nieruchomość nie nadawała się do wykorzystania na cele reformy rolnej, nie istniała żadna podstawa do jej przejęcia przez Skarb Państwa. Organ powinien zatem zbadać, jaki charakter miała nieruchomość objęta wnioskiem, z jakich części się składała i czy w związku z tym mogła być w ogóle uznana za nieruchomość ziemską. Zatem, brak było podstaw do przejmowania na podstawie dekretu nieruchomości, które następnie zostały nadane (w drodze tzw. przydziału ziemi) osobom prywatnym (rolnikom) lecz pozostały w zasobach państwowych. Skoro powyższe kwestie były rozstrzygane przez organy administracji publicznej to nie polegały kognicji sądu cywilnego.

W ocenie skarżących, brak przeszkód aby w niniejszej sprawie właściwy organ wydał decyzję stwierdzającą, że przedmiotowa nieruchomość nie "podpadała" pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu, co wynika chociażby z braku zachowania norm obszarowych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że zarówno on jaki i Wojewoda [...], podjęli wszelkie możliwe działania mające na celu odnalezienie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w G. z dnia [...] lipca 1946 r. Organy prowadziły poszukiwania ww. dokumentu w Archiwum Państwowym w G., Sądzie Rejonowym w W., Urzędzie Miejskim we W. oraz Starostwie Powiatowym w P. Dodatkowo, o prowadzonych działaniach poszukiwawczych informowany był pełnomocnik skarżących.

Jeśli w ocenie skarżących przydatne dla sprawy dokumenty mogą znajdować się w Sądzie Okręgowym bądź Sądzie Apelacyjnym w G. to należało wcześniej zwrócić na to uwagę organów albo samemu wystąpić z inicjatywą dowodową, a nie podnosić taki zarzut dopiero w skardze. Organ zauważył, że choć organom nie udało się odnaleźć zaświadczenia WUZ w G. z 30 lipca 1946 r. to brak tego dokumentu nie uniemożliwił wydania rozstrzygnięcia. Istniały bowiem przesłanki ku temu, aby uznać, iż przejęcie majątku należącego do P. P. nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu.

W tej sytuacji wykazywanie przez skarżących, że niezasadne jest traktowanie P. P. jako osoby narodowości [....], jest w ocenie organu bez znaczenia. Kwestia ta może być bowiem rozpatrywana wyłącznie w ramach postępowania mającego za przedmiot prawidłowość przejęcia majątku w reżimie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Istotne dla organów jest natomiast nie to, czy były podstawy do uznania P. P. za osobę narodowości [...], ale to czy za taką osobę go faktycznie uznano i w konsekwencji tego zastosowano taką a nie inną podstawę przejęcia majątku. Z tych powodów, nie ma znaczenia w sprawie postanowienie Prokuratora Sądu Okręgowego w G. dołączone do skargi.

Ponadto, organ wskazał, iż postępowanie zmierzające do ustalenia, czy dana nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu może być prowadzone tylko wówczas gdy samo przejęcie majątku na tej podstawie nastąpiło. Jeżeli zaś dowody wskazują, że przejęcie nastąpiło na innej podstawie (czy to art. 2 ust. 1 lit. b dekretu, czy to na podstawie zupełnie innego aktu prawnego) - nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości zastosowania przesłanek warunkujących przejęcie na podstawie norm obszarowych z art. 2 ust. 1 lit e) dekretu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, iż skarga jest niezasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu, organy zasadnie umorzyły postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe, gdyż niniejsza sprawa nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na wniosek A. B. i R. P. z dnia [...] lutego 2012 roku o wydanie decyzji stwierdzającej, iż nieruchomość położona w W., dawnej gminy S. o powierzchni [...] ha, nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (tak: J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005, s. 485). Tak więc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne.

Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy skróconego odpisu z księgi wieczystej Kw. Nr [...], Skarb Państwa Polskiego został wpisany w dniu [...] marca 1947 r. jako właściciel nieruchomości położonej w miejscowości W., S. o obszarze [...] ha na podstawie zaświadczenia i wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego G. z dnia [...] lipca 1946 r.

Zauważyć trzeba, że nieruchomości przejmowane na cele reformy rolnej przechodziły na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa. Wskazuje na to wprost treść art. 2 dekretu z dnia o przeprowadzeniu reformy rolnej, z którego wynika, że wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e części pierwszej tego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga.

Z kolei, z postanowienia § 12 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wynikało, że wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu nastąpi na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego. Stosownie zaś do art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. z 1946 r., Nr 39, poz. 233 ze zm.), tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. (1) lit. b), c), d) i e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest zaświadczenie starosty stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych wyżej przepisów. Zgodnie z ust. 4 powołanego przepisu, wpis prawa własności nieruchomości ziemskiej wymienionej w art. 2 ust. (1) lit. b), c), d) i e) dekretu następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego.

W oparciu o powołane przepisy, organy prawidłowo oceniły, iż istotne znaczenie dla rozpoznania wniosku R. P. i A. B. ma ustalenie dokładnej podstawy prawnej wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości objętej przedmiotowym wnioskiem - poprzez wskazanie konkretnego przepisu w treści zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego G. z dnia [...] lipca 1946 r., który to przepis stanowił podstawę przejęcia nieruchomości.

Jak wynika z akt sprawy, pomimo prowadzenia przez organy obu instancji intensywnych poszukiwań powołanego zaświadczenia w sądach, archiwach i urzędach, dokumentu tego nie udało się odnaleźć. W tej sytuacji, przy rozpoznaniu sprawy organy oparły się na innych dokumentach zgromadzonych w związku z wcześniejszymi wnioskami R. P. o zwrot przedmiotowej nieruchomości, w szczególności na zaświadczeniu i wniosku Wojewódzkiego Urzędu G. z dnia [...] lipca 1946 r., znak: [...], dotyczącym nieruchomości o powierzchni [...] ha położonej w W., gm. S., o z dnia [...] lipca 1946 r., stanowiącej własność P. P. - KW Tom [...] karta [...], ewidencji gospodarstw [...] w gminie S., które zostały przepisane na Skarb Państwa, zawiadomieniu Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] kwietnia 1947 r., oraz [..] marca 1947 r., o przepisaniu własności gruntu należącego do P. P. na rzecz Skarbu Państwa Polskiego, orzeczeniu Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] października 1948 r., i z dnia [..] sierpnia 1949 r. oraz piśmie Burmistrza Miasta W. z dnia [..] lipca 1992 r., nr [...].

W ocenie Sądu, zasadnie uznały organy, po analizie całości różnorodnego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, iż okoliczności ustalone w sprawie, a w szczególności przejęcie nieruchomości ziemskiej o powierzchni [...] ha położonej w W., stanowiącej własność P. P., na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej i potraktowanie całej nieruchomości P. P. o powierzchni [...] ha ( [...]ha z [...] i [...] ha z KW [...]) w orzeczeniach Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. jako mienia [...] wskazują że przejęcie całej nieruchomości objętej wnioskiem stron nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej.

Sąd nie podzielił przy tym zarzutu skarżących o naruszeniu przez organy obu instancji art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a także dokonania dowolnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędnego uznania, że nieruchomość objęta wnioskiem stanowiła mienie [...].

Zauważyć trzeba, iż oczywiste jest, iż organ wnioskując o istnieniu określonych faktów czy dokumentów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zakończonej kontrolowaną obecnie przez Sąd decyzją, nie może czynić tego dowolnie. Stosownie do art. 80 k.p.a., organ oprzeć się powinien w tym względzie na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą, kierując się wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguł logiki prawniczej i wynikającego z tych zasad imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji obowiązkowi wynikającemu z powołanego przepisu k.p.a. sprostały, a swoje stanowisko, jak też przesłanki, jakimi się kierowały podejmując rozstrzygnięcia, przedstawiły w sposób spełniający standardy wynikające z respektowania uregulowanej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. Organy zbadały wszechstronnie przedmiotową sprawę i podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zauważyć przy tym trzeba, że także skarżący nie przedstawili jakichkolwiek dowodów pozwalających na wysnucie wniosków odmiennych niż wynikające z treści dokumentów odszukanych przez organy. Wnioskowanie zaś o istnieniu określonych okoliczności stanu faktycznego w oparciu o okoliczności stwierdzone w dokumentach, których wiarygodność nie została skutecznie podważona, przy jednoczesnym braku innych dokumentów, których treść mogłaby prowadzić do odmiennych wniosków, nie może być utożsamiane z zastąpieniem dowodów niedopuszczalnymi domniemaniami, a w konsekwencji także przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów i naruszeniem art. 80 k.p.a.

Zatem, wobec tego, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN, słusznie organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. byłoby bezprzedmiotowe.

Powołany przepis odnosi się bowiem wyłącznie do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN tj. nieruchomości stanowiących własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zgodnie z tym przepisem, orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy w pierwszej instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich.

Zatem, wbrew zarzutom skargi, § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. nie znajdzie zastosowania do nieruchomości przejętych w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Mając więc na uwadze, iż sprawa niniejsza nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej, organy zasadnie umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Ustalenia bowiem, czy Skarb Państwa został prawidłowo wpisany jako właściciel na mocy przepisu art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN, może dokonać wyłącznie sąd powszechny. Tym samym, dołączone do skargi do Sądu postanowienie Prokuratora Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] maja 1947 r. mające potwierdzić brak podstaw do uznania byłego właściciela spornej nieruchomości za osobę narodowości [...] pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Zarzuty dotyczące bezpodstawnego uznania P. P. za osobę narodowości [...] mogą być bowiem ewentualnie podnoszone w postępowaniu przed sądem powszechnym. Z tych względów, za niezasadny uznał Sąd zgłoszony przez skarżących wniosek o dopuszczenie dowodu z ww. postanowienia dołączonego do skargi.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)