Wyrok NSA, sygn. akt II SA 3876/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2003-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 646  Prawo własności przemysłowej
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 68 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o wynalazczości.
article: art. 89 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
Teza: Przepis art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości /t.j. Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117/ nie pozostawia Urzędowi Patentowemu pola do uznaniowości w kwestii unieważnienia w części patentu, jeżeli nie zostały w tym zakresie spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu.

TEZY

Przepis art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości /t.j. Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117/ nie pozostawia Urzędowi Patentowemu pola do uznaniowości w kwestii unieważnienia w części patentu, jeżeli nie zostały w tym zakresie spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 1 września 2003 r. Sprawy ze skargi Zakładu Informatyki, Automatyki i Doskonalenia Zawodowego ZIAD w B.-B. na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 4 sierpnia 1999 r. (...) w przedmiocie unieważnienia patentu - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 marca 1996 r. nr P. 29669 Urząd Patentowy udzielił na rzecz Instytutu Energetyki w W. oraz Polsko-Belgijskiej Sp. z o.o. "T." w G. patent nr 169486 na wynalazek pt. Sposób czyszczenia wnętrzowych stacji elektroenergetycznych pod napięciem. Zgłoszenia tego wynalazku do ochrony dokonano w dniu 19 listopada 1992 r.

Zgodnie z zastrzeżeniem patentowym opatentowany wynalazek, wykorzystujący zjawisko zasysania zanieczyszczeń poprzez podciśnienie wytworzone w odkurzaczu przemysłowym oraz ruchy posuwiste zwrotne narzędzi czyszczących stanowiących wyposażenie odkurzacza po zabrudzonych powierzchniach, znamienny tym, że na podstawie pomiarów wilgotności i temperatury ustala się graficznie na płaszczyźnie, w układzie współrzędnych prostokątnych, wilgotność /W/, temperaturę /T/, obszar zabroniony pracy /28/ oraz obszar bezpieczny pracy /29/, a następnie dokonuje się pomiaru wilgotności W[1] na zewnątrz stacji elektroenergetycznej i wilgotności W[2] wewnątrz stacji elektroenergetycznej oraz temperatury T[1] wewnątrz stacji elektroenergetycznej i temperatury T[2] na zewnątrz stacji elektroenergetycznej, po czym ustala się na graficznym wykresie zależności wilgotności /W/ i temperatury //T/, położenie punktu pomiarowego o współrzędnych wynikających z różnicy zmierzonych temperatur //T[1]-T[2]/ oraz wyższej z dwu zmierzonych wartości wilgotności, wilgotności W[1] na zewnątrz stacji elektroenergetycznej i wilgotności W[2] wewnątrz stacji elektroenergetycznej, po czym w przypadku gdy położenie punktu pomiarowego znajdzie się w obszarze bezpiecznym pracy /28/, dokonuje się usuwania pyłów, osadu i kurzu w pierwszej kolejności z powierzchni zewnętrznych celki elektroenergetycznej lub pola elektroenergetycznego najbardziej oddalonego, a następnie spoza barierki izolacyjnej /27/ dokonuje się na odległość usuwania osadów i pyłu kolejno z izolatorów i szyn od strony tylnej w kolejnych fazach, następnie z izolatorów i szyn od strony przedniej i bocznej, dalej z izolatorów przepustowych, następnie z obudów aparatów, a na końcu ze ścian i podłogi.

W świetle uzasadnienia opisu patentowego istota sposobu czyszczenia wnętrzowych stacji elektroenergetycznych pod napięciem wykorzystująca do usuwania zanieczyszczeń zasysanie cząsteczek kurzu przez odkurzacz elektryczny z wyposażeniem specjalnym, według wynalazku polega na tym, że na podstawie pomiarów wilgotności i temperatury ustala się graficznie, na płaszczyźnie, w układzie współrzędnych prostokątnych /wilgotność, temperatura/ obszar zabroniony pracy oraz obszar bezpieczny pracy pod napięciem, a następnie dokonuje się pomiaru wilgotności i temperatury na zewnątrz stacji elektroeneregetycznej i wewnątrz stacji elektroenergetycznej, i ustala się położenie punktu pomiarowego o współrzędnych wynikających z różnicy temperatur na zewnątrz i wewnątrz stacji oraz wyższej z dwu zmierzonych wartości wilgotności na zewnątrz i wewnątrz stacji elektroenergetycznej, po czym w przypadku gdy położenie punktu pomiarowego znajdzie się w obszarze bezpiecznym pracy, dokonuje się usuwania pyłów i osadu w pierwszej kolejności z powierzchni zewnętrznych celki stacji elektroenergetycznej lub pola elektroenergetycznego najbardziej oddalonego, a następnie na odległość, spoza barierki izolacyjnej, dokonuje się usuwania osadów i pyłów, kolejno z izolatorów i szyn od strony tylnej w kolejnych fazach izolatorów, następnie z szyn od strony przedniej i bocznej, następnie z izolatorów przepustowych, po czym z obudów aparatów, a na końcu ze ścian i podłogi stacji elektroenergetycznej.

Zaletą sposobu czyszczenia wnętrzowych stacji elektroenergetycznych znajdujących się pod napięciem jest możliwość wykonywania czynności czyszczenia bez konieczności wyłączania stacji powodującego przerwy w produkcji energii.

Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykładzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycznie odkurzacz ze sprzętem w trakcie dokonywania czyszczenia, fig. 2 -zależność między wilgotnością i różnicą temperatur powietrza na zewnątrz i wewnątrz stacji elektroenergetycznej w trakcie dokonywania czyszczenia, fig. 3 - zależność między wilgotnością a temperaturą powietrza w stacji elektroenergetycznej zamkniętej, w trakcie wykonywania czyszczenia.

Czyszczenie stacji do 30 kV pod napięciem według wynalazku przebiega następująco. Operator 26 dokonuje higrometrami 25 pomiaru wilgotności W[1] na zewnątrz stacji elektroenergetycznej i wilgotności W[2] wewnątrz stacji elektroenergetycznej oraz temperatury T[1] na zewnątrz stacji elektroenergetycznej i temperatury T[2] wewnątrz stacji elektroenergetycznej. Następnie na wykresie graficznym w układzie współrzędnych prostokątnych /wilgotność W, temperatura T/ przedstawionym na fig. 2, na którym obszar zakreskowany stanowi obszar pracy zabroniony 28, a pozostały obszar bezpieczny pracy 29, ustala się położenie punktu pomiarowego wynikającego z różnicy wartości temperatur /T1-T2 oraz wyższej wartości wilgotności W[1] i W[2]. W przypadku gdy punkt pracy znajduje się w obszarze bezpiecznym pracy 29, praca pod napięciem jest dozwolona.

Jeżeli stacja elektroenergetyczna znajduje się w pomieszczeniu zamkniętym, wykres zależności wilgotności W i temperatury T w układzie współrzędnych prostokątnych określający obszar pracy zabroniony 28 i obszar pracy bezpieczny 29, przedstawia się jak na fig. 3. Pomiar wartości wilgotności W[3] i temperatury T[3] przeprowadza się wyłącznie jeden i nanosi się go na wykres przedstawiony na fig. 3 ustalając czy jego położenie znajduje się w obszarze 28 czy 29. Po wykonaniu pomiarów wilgotności i temperatury operator 26 odgradza się od urządzeń elektrycznych pod napięciem barierką izolacyjną 27 wstawioną w drzwi celki stacji elektroenergetycznej. Ssawą kulistą 14 strzepuje się pyły łącząc ją z odkurzaczem przemysłowym za pośrednictwem złączki prostej 21, bądź złączki ukośnej 22, bądź kolankowej 23 wraz z rurą przedłużającą 7 lub 8 lub 9 oraz rurą z ogranicznikiem uchwytu 3 lub 4 lub 5 lub 6 i wężem ssawnym 2. Długość rur odkurzacza odbiera się w ten sam sposób aby minimalna długość d zbliżenia do elementu będącego pod napięciem wynosiła dla urządzeń niskiego napięcia 35 cm, a dla urządzeń średniego napięcia 65 cm.

Operator 26 trzymając rurę z ogranicznikiem uchwytu 3 lub 4,5,6, poniżej ogranicznika czyści kolejno izolatory, szyny, obudowy aparatów elektrycznych kolejno od strony tylnej, bocznej i przedniej powierzchni czyszczonych urządzeń.

Po wstępnym oczyszczeniu powierzchni urządzeń elektroenergetycznych ssawą 14 operator 26 czyści w dalszej kolejności następujące elementy stacji elektroenergetycznej następującymi ssawami połączonymi z odkurzaczem przemysłowym 1, ssawą pierścieniową dużą 10 czyści się izolatory o dużych gabarytach, ssawą pierścieniową małą 11 czyści się izolatory o małych gabarytach, ssawą okrągłą dużą 12 czyści się szyny i aparaturę w stacjach średniego napięcia ssawą okrągłą małą 13 czyści się szyny i aparaturę w stacjach niskiego napięcia, ssawą okrągłą małą z długim włosiem czyści się izolatory głębokorowkowe, a ssawami bez szczotki przykładowo 16, czyści się posadzki i aparaturę w miejscach trudno dostępnych. Na końcu ssawą płaską 20 czyści się posadzki i ściany.

W dniu 12 marca 1999 r. wpłynął do Urzędu Patentowego wniosek Zakładu Informatyki, Automatyki i Doskonalenia Zawodowego ZIAD w B.-B., zwanego dalej "skarżącym", o unieważnienie wyżej wymienionego patentu nr 169486. Interes prawny w domaganiu się unieważnienia wspomnianego patentu skarżący wywodzi z faktu skierowania do niego przez Spółkę "T." listu ostrzgawczego, że w przypadku wprowadzania chronionego patentem rozwiązania do obrotu zostanie wszczęte przeciwko skarżącemu stosowne powództwo. Według skarżącego przed datą zgłoszenia wynalazku do ochrony jego istota została ujawniona publicznie w:

- czasopiśmie "ENERGETYKA" nr 6/1980 w artykule pt. "Czyszczenie wnętrzowych stacji średnich napięć"

- czasopiśmie "ENERGETYKA" nr 2/1987 w artykule pt. "Czyszczenie pod napięciem urządzeń elektroenergetycznych średniego napięcia".

Uprawnieni z patentu wnieśli o oddalenie wniosku. Według Instytutu Energetyki artykuł "Czyszczenie wnętrzowych stacji średnich napięć" nie odnosi się do żadnych cech zastrzeżonych w spornym patencie. Natomiast przechodząc do publikacji "Czyszczenie pod napięciem urządzeń elektroenergetycznych średniego napięcia" Instytut zarzuca, że wniosek skarżącego nie zawiera analizy i nie wskazuje jednoznacznie, które ze środków technicznych przedstawionych w tej publikacji stanowi ujawnienie cech zastrzeżeń patentowych. W publikacji nr 2/1987, jak wywodzi Instytut, na rys. 3 przedstawiono znaną zależność fizykalną uściślającą możliwość skraplania pary wodnej na przedmiotach posiadających temperaturę różną od temperatury otaczającego powietrza, w postaci krzywej przedstawiającej zależność między wilgotnością i różnicą temperatur na zewnątrz i wewnątrz pomieszczenia, według której w 1987 r. oceniało się możliwość czyszczenia pod napięciem urządzeń elektrycznych. Mimo podobieństwa wizualnego krzywej przedstawionej na rys. 3 publikacji 2/1987 i przebiegu krzywej na fig. 2 opisu patentowego, dla znawcy problematyki jest jasne, że obydwie zależności są różne. Zależność zastrzeżona w patencie nr 169846 i przedstawiona na fig. 2 dotyczy rozgraniczenia obszaru bezpiecznej pracy pod napięciem /oznak. cyfrą 29/ i obszarem zabronionej pracy pod napięciem /oznak. cyfrą 28/ i jest przedstawiona krzywą o odmiennych wartościach granicznych. Odmienny przebieg i odmienne wartości graniczne, przedstawione na fig. 2 opisu patentowego nr 169846, wynikają z badań przeprowadzonych po roku 1987 przez Instytut Energetyki. Wyniki tych badań ukształtowały przebieg krzywej na fig. 2 i zwiększenie powierzchni obszaru zabronionego prac pod napięciem /oznak. cyfrą 28/ w zakresie średnich wartości parametrów. Ponadto, co akcentuje Instytut, na podstawie badań przeprowadzonych po 1987 r. na fig. 3 opisu patentowego przedstawiono obszar pracy bezpiecznej /29/ oraz obszar pracy zabronionej /28/ pod napięciem elektrycznym w sytuacji, gdy wpływ parametrów powietrza otaczającego jest ograniczony oraz na określenie usytuowania barierki izolacyjnej /występującej w opisie patentowym pod cyfrą 27/. Stanowi to istotę wynalazku i nie występuje w żadnej publikacji.

Podobne stanowisko zajęła Spółka "T.", akcentując że publikacja nr 2/1987 rys. 3 przedstawia zależność między wilgotnością i różnicą temperatur na zewnątrz i wewnątrz pomieszczenia, według której ocenia się możliwość czyszczenia pod napięciem, oraz jest znaną zależnością fizykalną uściślającą możliwość skraplania się pary wodnej na przedmiotach posiadających temperaturę różną od temperatury otaczającego powietrza. Natomiast powyższa zależność zastrzeżona w patencie nr 169486 dotyczy rozgraniczenia obszaru bezpiecznej pracy /29/ i zabronionej pracy /28/. Znawca problematyki łatwo dostrzeże jedynie podobieństwo powyższych zależności, lecz istotnie odmienny ich przebieg w siatce współrzędnych ortogonalnych.

Urząd Patentowy, działający w trybie postępowania spornego, decyzją z dnia 4 sierpnia 1999 r. sp. 60/99 oddalił wniosek o unieważnienie patentu nr 169486. W ocenie tego organu twórcy udoskonalili rozwiązanie wcześniej opublikowane w czasopiśmie "ENERGETYKA" nr 6/80 i nr 2/87. W wyniku dalszych badań zwiększono powierzchnię obszaru /w stosunku do znanego/ zabronionego dla prac pod napięciem /poz. 28/ na wykresie /fig. 2/ według patentu w zakresie średnich wartości parametrów, co pozwala przeprowadzać prace oczyszczania wewnętrznych stacji elektroenergetycznych pod napięciem w warunkach bardziej bezpieczniejszych dla człowieka. Natomiast skarżący w przeciwstawionych publikacjach nie wykazał, aby były w nich ujawnione cechy zastrzegane w spornym patencie. Podkreślił przedstawienie w omawianym wynalazku obszaru pracy bezpiecznej /poz. 29/ na fig. 3 i obszaru pracy zabronionej /poz. 28/ pod napięciem elektrycznym, kiedy wpływ parametrów powietrza otaczającego jest ograniczony oraz określenie usytuowania barierki izolacyjnej /poz. 27/, co w ogóle nie występuje w przeciwstawionych publikacjach. Cechy te są nowe i mają zdolność patentową, bowiem na podstawie wykształconej praktyki w organach orzecznictwa nie unieważnia się patentu w części.

Od powyższej decyzji skarżący odwołał się do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym, podtrzymując zarzut braku nowości wynalazku chronionego spornym patentem w świetle publikacji zamieszczonych w czasopiśmie "ENERGETYKA" nr 6/1980 i nr 2/1987.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem materialnym i z przepisami postępowania administracyjnego. Analizując pod tym kątem skargę, zasługuje ona na uwzględnienie.

Sporny patent nr 169486 na wynalazek pt. "Sposób czyszczenia wnętrzowych stacji elektroenergetycznych pod napięciem" został zgłoszony w Urzędzie Patentowym w dniu 19 listopada 1992 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej /Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508 ze zm./, zwanej dalej Prawem własności przemysłowej. Ustawa ta weszła w życie w dniu 22 sierpnia 2001 r. Stosownie do art. 315 ust. 1 Prawa własności przemysłowej prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. Do praw tych stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 315 ust. 2 Prawa własności przemysłowej do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle zaś art. 315 ust. 3 Prawa własności przemysłowej ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Zatem, w świetle powyższych przepisów, ocena zdolności patentowej spornego wynalazku podlega przepisom ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości /Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117 ze zm./.

Zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, niewynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Zgodnie zaś z art. 68 ust. 1 cytowanej ustawy patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub w części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu.

Przepis art. 10 ustawy o wynalazczości określa przesłanki jakie powinien spełniać wynalazek podlegający opatentowaniu, a mianowicie:

- posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym,

- posiadać poziom wynalazczy /nieoczywistość rozwiązania/,

- nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.

W sprawie jest kwestionowane przez skarżącego posiadanie przez sporny wynalazek przymiotu nowości o charakterze technicznym, gdyż, jak to już wyżej wskazano, jego zdaniem istota wynalazku została ujawniona w publikacjach zamieszczonych w czasopiśmie "ENERGETYKA" nr 6/1980 i nr 2/1987. Natomiast skarżący nie kwestionuje poziomu wynalazczego wynalazku oraz możliwości jego stosowania w energetyce.

Zgodnie z par. 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 1993 r. w sprawie postępowania spornego i odwoławczego oraz opłat związanych z ochroną wynalazków i wzorów użytkowych /Dz.U. nr 36 poz. 160 ze zm./, wydanego na podstawie art. 115 ust. 2 ustawy o wynalazczości, w sprawach nieuregulowanych w tym rozporządzeniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Na mocy powołanego przepisu na Urzędzie Patentowym spoczywają obowiązki w zakresie m.in. dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli /art. 7 Kpa/, w zakresie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego /art. 77 par. 1 Kpa/, a także należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia, stosownie do wymogów art. 107 par. 3 Kpa. Z obowiązków tych Urząd Patentowy nie wywiązał się w sposób dostateczny. W szczególności, pomimo przedstawienia przez skarżącego dowodów na poparcie jego stanowiska w kwestii braku nowości wynalazku, jakie stanowią wspomniane wyżej publikacje, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dano w dostatecznym stopniu wyrazu przeanalizowania tych publikacji, pod kątem czy szkodzą one nowości spornego patentu. Dotyczy to w szczególności artykułu pt. "Czyszczenie pod napięciem urządzeń elektroenergetycznych średniego napięcia" /"ENERGETYKA" nr 2/1987/, który w szerokim zakresie dotyka przedmiotu objętego treścią zastrzeżeń patentowych. Urząd Patentowy zasadniczo ograniczył się do skonstatowania, że skarżący nie wykazał, aby w omawianych publikacjach były ujawnione cechy zastrzegane w spornym patencie. Natomiast, mimo że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sam nie dokonał analizy tych publikacji pod kątem, czy szkodzą one nowości spornego wynalazku. Takie podejście Urzędu Patentowego narusza art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 Kpa.

Zastrzeżenia patentu nr 169486 wskazują na przynajmniej dwie grupy zagadnień obejmujących środki techniczne i dane pozwalające na stosowanie wynalazku, które korespondują z treścią publikacji zawartej w "ENERGETYCE" nr 2/1987. Po pierwsze, w zastrzeżeniu patentowym wskazano na relacje wilgotności i temperatury, zamieszczając w opisie patentowym graficznie na płaszczyźnie, w układzie współrzędnych prostokątnych, wilgotność /W/, temperatura /T/, obszar zabroniony pracy /28/ oraz obszar bezpieczny pracy /fig. 2/. Rysunek 2 wspomnianej publikacji, który zawiera tytuł "Zależność między wilgotnością i różnicą temperatury na zewnątrz i wewnątrz pomieszczenia, według której ocenia się możliwość czyszczenia pod napięciem", posiada przebieg krzywej wizualnie podobnej do przedstawionej w fig. 2, czego nawet nie kwestionują uprawnieni z patentu. Rodzi to potrzebę przeanalizowania, czy rysunek 2 ujawniony wcześniej oddaje istotę zgłoszonego później do ochrony wynalazku w zakresie fig. 2. Zarzuty i wyjaśnienia uprawnionych z patentu, co wymaga podkreślenia, są w tej mierze enigmatyczne. Instytut Energetyki bez bliższego uzasadnienia odwołuje się do opinii hipotetycznego znawcy, dla którego byłoby jasne, że obydwie zależności są różne. Natomiast Spółka "T." marginalizuje znaczenie dla sprawy rysunku 2. Według niej rysunek ten oddaje znaną w fizyce możliwość skraplania się pary wodnej na przedmiotach posiadających temperaturę różną od temperatury otaczającego powietrza, podczas gdy już fig. 2 patentu nr 169486 rozgranicza obszar bezpiecznej pracy /29/ i zabronionej pracy /28/. Jednakże omawiana publikacja, odnosząc się do rys. 2, zdaje się niedwuznacznie wskazywać na właśnie jej związek z bezpiecznym czyszczeniem pod napięciem, co z kolei stanowi przedmiot spornego patentu. W publikacji pisze się bowiem: "Brygadzista dysponuje dwoma higrometrami. Ma on obowiązek wykonania pomiarów wilgotności i temperatury otoczenia /wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń/. Przed dopuszczeniem brygady do pracy ocenia on panujące warunki atmosferyczne, posługując się wykresem przedstawionym na rysunku 2. Jeżeli wilgotność /maksymalna i różnica temperatur otoczenia będą odpowiadały na wykresie obszarowi zakreskowanemu, to czyszczenie pod napięciem jest zabronione". Z omawianych względów publikacja, na którą powołuje się skarżący, wymaga uważnego przeanalizowania z punktu widzenia, czy oddaje ona istotę spornego wynalazku zgłoszonego później do opatentowania, czego w sprawie nie dokonano.

Po drugie, w patencie nr 169486 zastrzeżono kolejność czyszczenia urządzeń pod napięcie. I tak, "dokonuje się usuwania pyłów, osadu i kurzu w pierwszej kolejności z powierzchni zewnętrznych celki elektroenergetycznej lub pola elektroenergetycznego najbardziej oddalonego, a następnie spoza barierki izolacyjnej /27/ dokonuje się na odległość usuwania osadów i pyłu kolejno z izolatorów i szyn od strony tylnej w kolejnych fazach, następnie z izolatorów i szyn od strony przedniej i bocznej, dalej z izolatorów przepustowych, następnie z obudów aparatów, a na końcu ze ścian i podłogi". Zagadnienie kolejności czyszczenia omawia także omawiana publikacja nr 2/1987. I tak, "Kolejność czyszczenia jest następująca:

- celka lub pole stacji najbardziej oddalone od wejścia,

- izolatory i szyny od strony tylnej kolejno w fazach R, S, T,

- izolatory i szyny od strony przedniej i bocznej kolejno w fazach R, S, T,

- obudowy i izolatory przepustowe.

- przyjmuje się przy tym zasadę, aby czyścić urządzenia z góry na dół (...)".

Zważywszy na objęcie przedmiotem zastrzeżeń patentowych również kwestii kolejności czyszczenia urządzeń energetycznych, czemu także poświęca uwagę przeciwstawiona publikacja, wymaga zatem rozważenia, czy i w jakim zakresie publikacja ta również w części kolejności czyszczenia szkodzi nowości spornemu wynalazkowi.

Natomiast przeciwstawione publikacje, z czym zgodzić się należy ze stanowiskiem podmiotów uprawnionych z patentu nr 169486, nie stanowią dowodu dla podważania nowości wynalazku w części odnoszącej się do sposobu czyszczenia zamkniętych stacji elektroenergetycznych, a więc w warunkach wolnych od zewnętrznych wpływów atmosferycznych, dla których bezpieczne obszary pracy /29/ oraz obszary zabronione /28/ przedstawiono na fig. 3 opisu patentowego.

Wyłania się wymagające rozważenia zagadnienie dopuszczalności częściowego unieważnienia spornego patentu. W zaskarżonej decyzji odrzucono taką ewentualność, powołując się na wykształconą praktykę orzeczniczą Urzędu Patentowego, według której nie unieważnia się patentu w części. Stanowiska Urzędu Patentowego w tej mierze, a więc odwołującego się do dotychczasowej praktyki tego organu, nie sposób podzielić. Stosownie do art. 6 Kpa, mającego zastosowanie w postępowaniu przed Urzędem Patentowym, a czego nie wzięto pod uwagę, organ administracji publicznej działa na podstawie przepisów prawa. Natomiast praktyka organu administracji publicznej nie jest źródłem prawa. W świetle bowiem art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Ponadto, zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji RP, źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Zaskarżona decyzja w omawianej kwestii narusza także art. 107 par. 3 Kpa. W świetle tego przepisu uzasadnienie decyzji winno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ograniczenie się zaś w zaskarżonej decyzji do wskazania praktyki orzeczniczej Urzędu Patentowego, jako podstawy dla odmowy unieważnienia patentu w części, w oczywisty sposób nie czyni zadość wymogom wskazanym w art. 107 par. 3 Kpa.

Pozostawienie w obrocie prawnym w gospodarce opartej na mechanizmach rynkowych patentu, który został uzyskany z naruszeniem ustawowych wymogów, może wywrzeć negatywne skutki gospodarcze, a w szczególności w zakresie konkurencji. Uprawniony z takiego patentu uzyskuje bowiem prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Państwa /art. 16 ustawy o wynalazczości, a także art. 63 ust. 1 Prawa własności przemysłowej/. Może wówczas skutecznie blokować innym przedsiębiorcom prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem opatentowanego wynalazku w całości lub w części. Wolność gospodarcza, aczkolwiek ograniczana przepisami ustaw, w tym także normujących własność przemysłową, podlega jednakże ochronie prawnej /art. 22 Konstytucji RP, art. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej - Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm., a obecnie art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej - Dz.U. nr 101 poz. 1178/. Z powyższych względów unieważnienie w całości lub w części patentu, który został uzyskany z naruszeniem ustawowych przesłanek, leży w interesie publicznym, na co zresztą wskazuje art. 68 ust. 2 ustawy o wynalazczości, a obecnie art. 89 ust. 2 Prawa własności przemysłowej. W świetle tych przepisów Prokurator Generalny RP może w interesie publicznym wystąpić z wnioskiem o unieważnienie patentu albo przystąpić do toczącego się postępowania w takiej sprawie.

Przepis prawa materialnego, jakim jest art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości, jest regulacją o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Przepis ten nie tylko uprawnia Urząd Patentowy, lecz wręcz go zobowiązuje do unieważnienia patentu w całości lub części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania tego prawa. Innymi słowy, przepis art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości nie pozostawia Urzędowi Patentowemu pola do uznaniowości w kwestii unieważnienia w części patentu, jeżeli nie zostały w tym zakresie spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Analogiczną regulację zawiera przepis art. 89 ust. 1 Prawa własności przemysłowej. Stosownie bowiem do tego przepisu patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu.

Unieważnienie w części patentu nie jest także kwestionowane w literaturze dotyczącej ustawy o wynalazczości /por. T. Szymanek [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek: Komentarz do prawa wynalazczego, Instytut Prawa Przedsiębiorstw SA Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1990, str. 316/.

W tym stanie Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stosownie do art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.