Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SO/Ol 2/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części w Rep. SO
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7 ,
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi postanawia: odmówić częściowego zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a, "A" Sp. z o.o. dalej w skrócie: skarżąca, strona Spółka, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi.

Uzasadniając wniosek skarżąca wyjaśniła, że prowadziła działalność gospodarczą polegającą na wybudowaniu ośrodka wypoczynkowego w miejscowości "[...]", na gruncie o powierzchni "[...]". W toku prowadzonej działalności wybudowała port jachtowy, budynek restauracyjno-szkoleniowy, "[...]" domy mieszkalne o powierzchni "[...]". Wartość posiadanego majątku wyceniła na kwotę "[...]" Podkreśliła, ze przychody miała uzyskiwać ze sprzedaży tej nieruchomości. W toku prowadzonej działalności jeden z kontrahentów Spółki odstąpił od umowy zakupu wybudowanych dla niego nieruchomości, co spowodowało konieczność zwrotu wpłaconej przez niego zaliczki w kwocie "[...]". W związku z brakiem środków finansowych w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez komornika, które to objęło całą posiadaną przez stronę nieruchomość, a to spowodowało całkowite zablokowanie prowadzonej działalności gospodarczej. Do chwili obecnej odbyły się trzy bezskuteczne licytacje komornicze. Spółka nie ma możliwości samodzielnej sprzedaż majątku, gdyż wszystkie nieruchomości obciążone są hipotekami lub też ustanowiony został zakaz zbywania. Działania te sparaliżowały funkcjonowanie firmy, przy czym, jak zaznaczyła, nie była w stanie przygotować się na taką okoliczność. Podkreśliła, że nie dysponuje żadnym rachunkiem bankowy. Spółka od 2014 r. nie składa zeznań podatkowych, w związku nie prowadzeniem działalności gospodarczej. Działalność gospodarczą zawiesiła. Komornik sądowy prowadzi przeciwko Spółce około 26 postępowań egzekucyjnych na ogólną kwotę około "[...]". Powyższe, zdaniem wnioskodawczyni wskazuje, że komornik odnalazł wszystkie składniki majątku Spółki nie pozostawiając dłużnikowi żadnego majątku, który strona mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych.

Nadto oświadczyła, że za ostatni rok obrotowy nie uzyskała zysku jak i nie poniosła straty. Kapitał zakładowy wynosi "[...]". Nie posiada rachunków bankowych. Wskazała, że według bilansu za 2013 r. wartość środków trwałych wynosiła 7.030.522,64 zł. Oświadczyła, że zobowiązania Spółki wynoszą około "[...]". Ponadto poza nieruchomością w "[...]", częściowo zabudowaną, posiada dom mieszkalny w "[...]", oddany w dzierżawę, w którym zamieszkują biedne rodziny, które nie płacą czynszu jak i kosztów utrzymania. Wartość bilansowa tej nieruchomości to "[...]". Strona posiada "[...]"jachtów żaglowych "[...]"o wartości "[...]".

Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, z dnia 23 kwietnia 2018 r., Spółka w dniu 27 kwietnia 2018 r. wniosła o wyznaczenie dodatkowego terminu na złożenie oświadczenia na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. "ze względu na okres długiego majowego weekendu" nie jest w stanie zgromadzić żądanych informacji.

Zarządzeniem z dnia 14 maja 2018 r. referendarz sadowy przedłużył termin do złożenia dodatkowych oświadczeń do dnia 26.05.2018 r. Powyższe zarządzenie strona odebrała w dniu 30.05.2018 r.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy

jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach.

W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r.,II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).

Jednocześnie należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i posiadania na ten cel wygospodarowanych środków finansowych (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; publ: CBOSA). Spółka prawa handlowego podobnie jak każdy inny przedsiębiorca, w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17.04.2014 r I OZ 304/14,publ: CBOSA). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13publ: CBOSA).

Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799).

Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy wezwaniem z dnia 23 kwietnia 2018r., wezwał stronę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych: a) kopii dokumentu potwierdzającego okres, na który zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, b) kopii sprawozdań finansowych za rok 2014, 2015, 2016 i 2017, jeżeli w tych latach nie miała zwieszonej działalności gospodarczej lub też upłynął okres, na który zawiesiła działalność gospodarczą, c) oświadczenia czy za lata 2016-2017 składała deklaracje dla podatku od towarów i usług, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało złożyć kopie deklaracji za ostatnie 6 miesięcy, d) wyjaśnień czy z umowy Spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami Spółki lub w celu jej dokapitalizowania; czy umowa była w tym celu zmieniana. W sytuacji wystąpienia takich okoliczności należało podać wysokość dokonanych dopłat w stosunku do posiadanych udziałów, e) oświadczenia czy Spółka złożyła zeznania podatkowe za lata 2016 i 2017 w zakresie wysokości uzyskanych dochodów, w przypadku składania deklaracji za te okresy należało przedstawić kopie złożonych deklaracji f) kopie tabeli środków trwałych za lata 2014 – 2017, g) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych h) kopię dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów, ewentualnie uzyskiwanych przychodów w okresie zawieszenia działalności gospodarczej wraz z oświadczeniem z jakich źródeł są opłacane. Wnioskodawczyni została też poinformowana, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.

Powyższe wezwanie doręczono stronie w dniu 26 kwietnia 2018 r. W odpowiedzi skarżąca zwrócił się o przedłużenie zakreślonego terminu. Stosownie do wniosku skarżącej termin wyznaczony ww. wezwaniem, przedłużono do dnia 26.05.2018 r. Skarżąca we wskazanym terminie, jak i do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. do dnia 15.06.2018 r., nie przedłożyła wymaganych oświadczeń i dokumentów. Wskazać przy tym należy, że fakt, iż strona odebrała zarządzenie już po terminie wyznaczonym w zarządzeniu, nie zmienia oceny, że strona miała możliwość przedstawić żądane dokumenty jak i oświadczenia.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni – pomimo przedłużenia terminu do przedłożenia dodatkowych dokumentów i jego upływu, jak i do dnia wydania niniejszego rozstrzygnięcia – nie wykonała w sposób prawidłowy nałożonego na nią obowiązku i nie przedłożyła żadnych oświadczeń i dokumentów źródłowych, do których była wzywana, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jej faktycznej sytuacji majątkowej. Podkreślić należy, że w związku z przedłużeniem terminu do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz oczekiwaniem na ich przedłożenie - wnioskodawczyni miała ponad półtora miesiąca na zebranie i przedłożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, licząc od daty doręczenia wezwania – tj. 26.04.2018 r. do dnia wydania niniejszego postanowienia. Zaznaczyć przy tym należy, że wnioskodawczyni wnioskowała o przedłużenie terminu z uwagi na "okres długiego majowego weekendu", co zostało uwzględnione. Uznano zatem, że wnioskodawczyni dysponowała wystarczającą ilością czasu na przedłożenie wymaganej dokumentacji. Wskazać należy, że większość z pytań, które skierowano do strony w wezwaniu z dnia 23 kwietnia 2018 r., nie wymagała od strony wystąpienia do innych podmiotów, a jedynie złożenia wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, które nie wymagały wyznaczenia dłuższego terminu, tak jak i skompletowania żądanych dokumentów źródłowych, które strona powinna posiadać lub których zdobycie nie stwarzało dla niej większych trudności.

Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń strony i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jej kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sama skarżąca.

Z tych względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Wyjaśnienia zawarte w formularzu PPF, dotyczące stanu finansowego, nie były wystarczające dla oceny możliwości finansowych wnioskodawczyni, nie mogły też stanowić automatycznej przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.

Na marginesie należy jedynie stwierdzić, że podniesione przez stronę okoliczności w postaci zawieszenia działalności gospodarczej, prowadzonej egzekucji komorniczej nie mogą stanowić – i nie stanowią – przesłanki skutkującej uwzględnieniem wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka w okresie zawieszenia w prawdzie, nie prowadzi działalności gospodarczej nie mniej jednak ma prawo korzystać z majątku firmowego, może także uzyskiwać przychodu z innych źródeł , a nade wszystko ma możliwość dokapitalizowania w trybie art. 177 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ.: cbois). Zgodnie z art. 177 § 1 k.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie NSA z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II GZ 293/15, publ.: CBOSA). Co kluczowe, osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: CBOSA).

Oceniając zatem przedstawione oświadczenia dotyczące sytuacji materialnej Spółki należy stwierdzić, że na ich podstawie nie sposób dokonać rzeczywistej i pełnej oceny. Tym samym mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w tej sytuacji przyznanie Spółce uprawnienia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, tylko w oparciu o bardzo ograniczone i wybiórcze oświadczenie, gdzie trzeba mieć na uwadze, że jedynym celem spółki handlowej jest pomnażanie majątku wspólników, nie zaś realizowanie zadań społecznie użytecznych, byłoby przerzuceniem kosztów działania spółki i jej wspólników na ogół obywateli. Postawa strony sprowadza się do biernego oczekiwania na przyznanie prawa pomocy i przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa przy jednoczesnym braku jakichkolwiek działań po swojej stronie. Takie działanie strony powoduje, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie może przyjąć, że spełniona została przesłanka wykazania przez osobę prawną, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania pomimo, że podjęła wszelkie stosowne działania, aby samodzielnie ponieść ten ciężar.

W związku z powyższym podnoszony przez Spółkę fakt trudnej sytuacji finansowej spowodowany wszczętymi postępowaniami egzekucyjnymi jak i fakt zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej nie są okolicznościami, które w tej sytuacji mogą stanowić o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Tym samym na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 orzeczono jak w sentencji postanowienia.