Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SAB/Op 58/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-02-13 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
659
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. C. na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu w przedmiocie użytkowania budynków na posesji nr [...] przy ulicy [...] w [...] w działalności gospodarczej na podstawie wadliwej zmiany sposobu użytkowania oraz nie wydania zakazu użytkowania budynków i obiektów do prowadzonej działalności gospodarczej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 7 listopada 2011 r., A. C. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w sprawie z jego skargi na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu w przedmiocie użytkowania budynków na posesji nr [...] przy ulicy [...] w [...] w działalności gospodarczej na podstawie wadliwej zmiany sposobu użytkowania oraz nie wydania zakazu użytkowania budynków i obiektów do prowadzonej działalności gospodarczej. Uzasadniając swoje żądanie podniósł, że odmowa przyznania prawa pomocy spowodować może nierozpoznanie skargi przez Sąd z przyczyn niezależnych od skarżącego, albowiem wnioskodawcy i jego żony nie stać na opłacenie wpisu od skargi. Dodał, że uiścił wpis od skargi w dwóch sprawach wniesionych do tut. Sądu, jak również wniósł wiele innych skarg, w których winien uiścić wpisy bądź opłatę kancelaryjną. Wyjaśnił, że w wyniku powodzi spowodowanej wylaniem rzeki Odry w lipcu 1997r., w lipcu 2008r. i w maju 2010r., jego posesja oraz grunty zostały zalane, w związku z czym poniósł straty materialne w wysokości ok. 70 tys. zł. Ponadto, na skutek powodzi w 2010 r. nie uzyskał żadnego przychodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Posiada znaczne kredyty bankowe w kwocie około 160 tys. zł, zaciągnięte na spłatę zobowiązań podatkowych. Z tytułu tych zobowiązań znaczne wydatki poniósł również w kwietniu 2011 r. Podając kilka sygnatur akt skarżący oznajmił, iż do spraw prowadzonych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu pod tymi sygnaturami załączył dokumenty źródłowe, dotyczące jego przychodów, kosztów oraz wydatków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca wskazał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonką. Odnośnie majątku wyjawił, że posiada gospodarstwo rolne (dom o powierzchni 150m² z budynkiem gospodarczym), mieszkanie o powierzchni 19m², samochód osobowy marki [...] o wartości 17 tys. zł, a żona posiada mieszkanie o powierzchni 24m². Jako dochody gospodarstwa domowego podał: dochody żony uzyskiwane z najmu mieszkań i czasowej renty w łącznej wysokości 1.370,39 zł brutto. Zaznaczył przy tym, że z prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010 r. oraz za wrzesień 2011 r. wykazał stratę, zaś z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego nie uzyskał przychodów w 2010 r. z powodu powodzi. Pismem z dnia 14 listopada 2011r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem jego oddalenia, poprzez:

- złożenie szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów bieżącego utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym na pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu i wymienionych w formularzu PPF mieszkań) wraz z dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich ponoszenia;

- złożenie informacji odnośnie obciążeń dochodów wnioskodawcy i jego małżonki innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania, także z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan;

- przedłożenia dowodów potwierdzających oświadczenie wnioskodawcy o stratach poniesionych w gospodarstwie rolnym jego i małżonki, z których wynikałaby m.in. skala tych strat;

- przedłożenie dokumentów dotyczących najmu mieszkań (m.in. umów i odpowiednich deklaracji za ostatni okres);

- przedłożenie kserokopii deklaracji podatkowych wnioskodawcy i jego małżonki dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych za ostatni okres rozliczeniowy;

- przedłożenie aktualnych wyciągów (za miesiące sierpień, wrzesień i październik 2011r.) z posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę kont i lokat bankowych, w tym dewizowych; a w przypadku braku takich kont - złożenie stosownego oświadczenia w tym zakresie.

Odpowiadając na powyższe wezwanie pismem z dnia 5 grudnia 2011 r., które jak wynika z jego oznaczenia stanowiło wyjaśnienie do kilku spraw, skarżący zakwestionował zasadność uiszczania odrębnych wpisów w poszczególnych sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu z jego skarg. Jako załączniki do pisma wskazał: zeznanie podatkowego PIT-36, wezwania do zapłaty – wystawione przez zarządcę nieruchomości w dniach 15 i 16 listopada 2011 r., wzywające skarżącego i jego żonę do uregulowania zaległości z tytułu kosztów zarządu i mediów, odpowiednio na kwotę 2476,35 zł i 1484,11 zł oraz wyciągi bankowe za 3 miesiące z trzech kont bankowych, które jak zaznaczył załączył do sprawy o sygn. akt II SAB/Op 38/11. Ponadto wskazał, że faktury za media dotyczące mieszkania załączył do sprawy o sygn. akt I SA/Op 338/11, a deklaracje VAT-7K za 2 i 3 kwartał 2011 r. przedłożył do sprawy o sygn. akt I SA/Op 363/11, w której dodatkowo wskazał, że przychody z najmu lokali mieszkalnych są kwotami netto tj. bez kosztów za media i zarząd i dlatego żądanie okazania faktur za media z wynajmowanych lokali w jego ocenie jest niezasadne. Powołując się na załączone do pisma wyciągi z rachunków bankowych wskazał z kolei, że wskazują one numer faktur i opłat za media, a także inne koszty w tym kwoty rat kredytów i pożyczek. Jednocześnie też skarżący oświadczył, że nie posiadał i nie posiada kont dewizowych. Odnosząc się do załączonych wezwań do zapłaty wyjaśnił, że wynikająca z nich kwota stanowi zaległości z tytułu opłat za dwa lokale mieszkalne, a opłaty pobrane od najemców lokali zużyte zostały na bieżące utrzymanie. Dalej skarżący zaznaczył też, że skala strat z gospodarstwa rolnego wynika między innymi ze spraw o sygn. akt II SAB/Op 45 do 58/11, II SAB/Op 37 do 39/11, II SAB/ Op 410/11 i II SAB/Op 25/10, które jak podniósł dowodzić mogą, że uzyskiwanie dochodu z gruntów rolnych nie było możliwe. W końcowych wyjaśnieniach stwierdził natomiast, że wielokrotnie przedkładał już w Sądzie zaświadczenia urzędowe, faktury, kosztorysy i inne dokumenty dotyczące poniesienia strat w wyniku powodzi np. w sprawie I SA/Op 250/11. Oświadczył ponadto, że za rok 2011 ma stratę z działalności gospodarczej, wraz z małżonką nie korzystał w okresie ostatnich 3 miesięcy z pomocy społecznej, a od grudnia 2011 r. małżonka jego utraciła prawo do renty.

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011 r., sygn. akt II SAB/Op 58/11, referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. W szczególności za mało wiarygodne przyjął oświadczenie strony odnośnie dochodów jego gospodarstwa domowego i stwierdził, że skarżący nie przedłożył szczegółowych dokumentów odnośnie ponoszonych faktycznych kosztów utrzymania.

Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego do akt sprawy załączono: z akt o sygn. akt I SA/Op 363/11 kserokopie deklaracji VAT – 7K za II i III kwartał 2011 r., a z akt o sygn. akt II SAB/Op 38/11 kserokopie dokumentów wskazanych jako załączniki do pism z dnia 5 grudnia 2011 r.

Pismem z dnia 21 stycznia 2012 r. A. C. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2011 r. Zaskarżając postanowienie w części odmawiającej zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi, wniósł o jego zmianę przez zwolnienie go od uiszczenia wpisu od skargi w całości. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, a także sprzeczność i dowolność ustaleń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia oraz naruszenie art. 255 P.p.s.a, poprzez nie wezwanie go do złożenia dodatkowego oświadczenia lub do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, w sytuacji gdy przedłożone przez niego dokumenty były niewystarczające i nadal istniały w sprawie istotne wątpliwości. Skarżący podniósł, że przy rozpoznawaniu jego wniosku nie uwzględniono tego, że w sześciu sprawach pozbawiono go oraz jego żonę prawa do sądu z tego powodu, iż nie byli w stanie uiścić wpisów sądowych, jak również tego, że winni uiścić wpis od skargi oraz opłatę kancelaryjną w wielu innych sprawach. Stwierdził, że zdolności do uiszczenia wpisu od przedmiotowej skargi nie można rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od konieczności uiszczenia należnych wpisów w innych sprawach. Nie zgadzając się z ustaleniami stanowiącymi podstawę uznania, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia warunków przyznania prawa pomocy podniósł, iż ustaleniu temu przeczy okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie jak i w sprawach o sygn. akt I SAB/Op 45/11, II SAB/Op 37/11, II SAB/Op 38/11, I SA/Op 92/11, I SA/Op 95/11, I SA/Op 338/11, I SA/Op 339/11, I SA/Op 250/11, I SA/Op 254/11, I SA/Op 410/11, I SA/Op 363/11, II SAB/Op 25/11, II SAB/Op 16/11, przekazał żądane dokumenty. Większość z nich, jak zaznaczył, nie została jednak wykorzystana. Skoro zaś istniały istotne wątpliwości, to należało wezwać go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów. Skarżący wskazał, że rozpoznając jego wniosek dokonano błędnej interpretacji przedłożonych dokumentów w szczególności zaś deklaracji VAT-7K w której sprzedaż, z uwagi na jej rozliczanie kwartalne metodą kasową, znaczenie różni się od sprzedaży wykazywanej w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Ponadto w jego ocenie nie uwzględniono, że czym innym jest dochód z działalności gospodarczej, a czym innym dostępne środki finansowe, że w wydatkach na raty kredytu połowa kosztów to odsetki, które stanowią koszty uzyskania przychodu, że skarżący w 2011 r. zaciągnął kredyt na spłatę bieżących obciążeń kredytowych jak również tego, że na bieżące utrzymanie przeznacza środki uzyskane od najemców lokali mieszkalnych, przeznaczanych na opłaty za media i utrzymanie tych lokali. Jako dowolne skarżący wskazał również uznanie, że w październiku 2011 r. dokonał wpłat w gotówce na swoje konto bankowe w łącznej wysokości 32085,62 zł. Wyjaśnił w tym zakresie, że kwota ta stanowiła faktyczny obrót na koncie, jednakże na taką kwotę nie dokonano wpłat gotówkowych. Wpływy na konto pochodziły z przelewów bakowych z jego konta firmowego, służących podwyższeniu salda obrotów na koncie. Dalej skarżący podkreślił, że skoro jak uznał referendarz, ze wskazanych przez niego źródeł dochodu nie jest on w stanie uiścić rat pożyczek i kredytów oraz wydatków na życie, sprzecznym z tym twierdzeniem jest uznanie, że bez znacznego uszczerbku dla siebie i rodziny skarżący jest w stanie uiścić koszty sądowe i opłaty kancelaryjne. Jako nieprawidłowe wskazał również pominięcie przy ocenie pisma PZU do strony skarżącej z dnia 22 lutego 2011 r. o odmowie wypłaty odszkodowania i pismo skarżącego z dnia 9 maja 2011 r. do Urzędu Nadzoru Finansowego wskazującego zaniżenie stronie skarżącej przez PZU odszkodowania o kwotę 49.928,33 zł., które powinny wskazywać na poniesienie szkód w wyniku powodzi w kwocie rzędu 70 tys. zł. To zaś skutkowało brakiem dochodów z produkcji rolnej. W odniesieniu do kosztów utrzymania skarżący wyjaśnił, że jak wielokrotnie podnosił, nie może podać stałych kosztów utrzymania, gdyż są one zmienne. Istotna część tych kosztów ujęta jest jednak w kosztach działalności gospodarczej, podobnie jak i odsetki od rat kredytów. Przedłożył też na ich potwierdzenie dokumenty, w tym rachunki za media. Skarżący podał, że nie posiada dowodu zakupu żywności, a ponadto wskazywał, że nie ma stałych miesięcznych kosztów utrzymania, gdyż nie mieszka w bloku. Jego koszty utrzymania są różne, część opłat za media rozliczanych jest według faktycznego zużycia, a cześć według zaliczek, które co pewien okres są rozliczane. Dlatego nie można ustalić stałych miesięcznych kosztów utrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy skutkuje zatem dokonaniem przez Sąd ponownych ustaleń oraz ponownej oceny pod kątem spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w ustawowym terminie, a wiec postanowienie to utraciło swą moc, natomiast wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Dokonując oceny w przedmiocie tego wniosku, w pierwszej kolejności odnotować należy, że instytucja praw pomocy polega na zwolnieniu strony od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy może być przy tym przyznane nie tylko w zakresie całkowitym, ale także w zakresie częściowym, co w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmuje m.in. zwolnienie tylko od kosztów sądowych.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jaki był wnioskowany przez skarżącego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tej regulacji wynika zatem, że instytucja prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach, gdy obiektywne okoliczności wskazują, że wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie, bez zachwiania swojej sytuacji materialnej i bytowej w sposób uniemożliwiający zapewnienie minimum warunków socjalnych. Jednocześnie, zawarte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych. Powinien on zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na jego sytuację materialną. Rozstrzygnięcie w kwestii zasadności przyznania prawa pomocy zależy bowiem od tego co zostanie przez stronę wykazane. Strona ma zatem przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w orzecznictwie, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli natomiast fakty, które we wniosku podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, opubl. na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Realizacja obowiązku wykazania przez stronę swojej złej sytuacji materialnej polega m.in. na przedstawieniu informacji, niezbędnych dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w urzędowym formularzu, a także na składaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w trybie tzw. postępowania wyjaśniającego. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.), przy czym powinien on zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeśli natomiast informacje zawarte we wniosku okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, możliwe jest wezwanie strony w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które potwierdzają sytuację majątkową wnioskodawcy, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Treść powołanego przepisu wyraźnie wskazuje, że katalog dokumentów mogących stanowić źródło dla potwierdzenia sytuacji majątkowej nie jest zamknięty. O ile jednak strona może przedstawiać również inne dowody, to właśnie na niej ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, strona powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, zamieszczone na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd nie jest bowiem zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.

W niniejszej sprawie informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i finansowej A. C.. Wątpliwości budziła kwestia, źródła utrzymania wszystkich osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego. W szczególności zaś w świetle wskazania w formularzu, że skarżący posiada zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek bankowych na kwotę 160000 zł, a miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 1370,39 zł brutto, zastrzeżenia budziła faktyczna wysokość miesięcznego dochodu skarżącego i jego żony oraz wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie i źródła ich pokrycia. Z tego też względu, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku.

W ocenie Sądu pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił jednak powstałych wątpliwości, a tym samym nie wykazał zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone przez niego wyjaśnienia oraz dokumenty, na których zostały one oparte, nie obrazują bowiem w sposób pełny i wyczerpujący sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego. Zdaniem Sądu, nie są one tym samym wystarczające do dokonania rzetelnej oceny w kontekście spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

W tym miejscu wskazać należy, że dokonując oceny w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, oprócz informacji ujętych w formularzu wniosku, wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 5 grudnia 2011 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku oraz we wniesionym sprzeciwie, Sąd wziął pod uwagę również dokumenty, na które w niniejszej sprawie powoływał się skarżący, przedłożone w toku innych postępowań toczących się przed tut. Sądem z jego skargi, bądź skargi jego żony, w tym przede wszystkim: deklaracje VAT-7K za II i III Kwartał 2011 r. (załączone do sprawy o sygn. akt I SA/Op 363/11), zeznanie podatkowe PIT-36 za 2010 r., wezwania do zapłaty oraz wyciągi bankowe za 3 miesiące z trzech rachunków bankowych (załączone do sprawy o sygn. akt II SAB/Op 38/11), zaświadczenie Burmistrza Brzegu potwierdzającego fakt zalania posesji stanowiącej współwłasność skarżącego i jego żony w 2010 r. na skutek powodzi, umowę o kredyt na miarę w kwocie 125000 zł z dnia 24 lipca 2008 r., umowę pożyczki z [...] Bank Polska S. A. na kwotę 20000 zł podpisaną przez skarżącego w dniu 16 grudnia 2008 r., umowę pożyczki gotówkowej na kwotę 41000 zł z dnia 29 kwietnia 2010 r., harmonogram spłat rat kredytu gotówkowego, którego kapitał określono przed dniem spłaty raty w dniu 7 marca 2011 r. na kwotę 32126 zł, pismo skarżącego do Urzędu Nadzoru Finansowego dotyczące odszkodowania za szkody poniesione w wyniku powodzi z 2010 r. oraz odpowiedź PZU na pismo skarżącego dotyczące tego odszkodowania z dnia 22 lutego 2011 r. (załączone do sprawy o sygn. akt I SA/Op 92/11). W oparciu o te dokumenty dokonał też oceny wskazanych przez skarżącego okoliczności. Wobec braku wykazania istnienia podstaw do przyznania prawa pomocy, nie mógł jednak jako okoliczności uzasadniającej zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych uznać wielości spraw wnoszonych przez niego do Sądu i związanych z tym obowiązków ponoszenia kosztów sądowych w tych sprawach. Zgodzić się wprawdzie należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Niemniej jednak dostrzec też trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Uregulowanie z art. 246 § 1 P.p.s.a. wprost natomiast przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10, opublikowane na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne są informacje dotyczące źródeł i wysokości dochodów oraz kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, jak również innych obciążeń, czy posiadanych środków majątkowych. W interesie strony jest przy tym przedstawienie tych informacji w sposób na tyle jasny i dokładny, aby sąd mógł dokonać porównania rzeczywistych niezbędnych wydatków i pozostających do faktycznego wykorzystania środków finansowych. W ocenie Sądu, okoliczności wynikające z wyjaśnień i dokumentów przedłożonych przez skarżącego są natomiast niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, iż przyznanie skarżącemu prawa pomocy jest uzasadnione. Z przekazanych wyciągów bankowych wynika, że ponoszone przez skarżącego co miesiąc koszty, znacznie przewyższają dochody jego gospodarstwa domowego wykazane w formularzu wniosku. Nadesłane wyciągi bankowe potwierdzają, że w miesiącu październiku (poprzedzającym miesiąc w którym złożono wniosek o prawo pomocy) skarżący dokonał wpłat na poczet rat kredytów: na rzecz [...] Bank w kwocie 684,07 zł, na rzecz [...] Bank w wysokości 450,77 zł, na poczet spłaty kredytu w kwocie 2 235,48 zł oraz pożyczki gotówkowej w kwocie 845 zł. Skarżący przeznaczył zatem na uregulowanie samych tylko zobowiązań z tytułu rat kredytów i pożyczek łączną kwotę 4215,32 zł. Ponadto dokonał także następujących opłat za media: za gaz w kwotach 429,62 zł i 21,16 zł w dniu 4 października oraz w kwotach 136,71 zł, 151,32 zł, 154,54 zł i 69,28 zł dnia 26 października, za wodę w kwocie 153,50 zł dnia 4 października, a także za energię elektryczną w kwocie 103,13 zł dnia 24 października, w kwocie 804,34 zł dnia 26 października. Łączna kwota przeznaczona na wskazane opłaty wyniosła tym samym 2023,60 zł. Skarżący nie wskazał jednak, ażeby w celu realizacji zobowiązań korzystał z pomocy osób trzecich, czy też jakichkolwiek instytucji. Określając dochód gospodarstwa domowego wskazał natomiast, że wynosi on 1370, 39 zł i składają się na niego jedynie dochody jego żony z tytułu najmu mieszkań oraz czasowej renty. Ujawnione znaczne rozbieżności w dochodach i wydatkach powodują, że nie można ustalić rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W szczególności zaś, nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenia skarżącego, że aktualnie miesięczne dochody w łącznej wysokości 1370,39 zł stanowią jedyne źródło utrzymania obojga małżonków, skoro regulowane przez skarżącego zobowiązania znacznie przekraczają wysokość wskazanych przez niego dochodów. Jak twierdzi skarżący przerzuca on środki finansowe pomiędzy swoimi rachunkami, w celu podwyższenia salda obrotów na koncie, niemniej jednak uwadze Sądu nie uszło, że w październiku 2011 r. na jeden z rachunków skarżący dokonał wpłat gotówkowych na sumę 9500 zł. Nie wskazał jednak źródła z którego uzyskał taką kwotę. Istotne znaczenie ma również to, że środki finansowe będące przedmiotem dokonywanych przez skarżącego na jego rachunkach transakcji posłużyły do pokrycia znacznych zobowiązań. Fakt, że skarżący uregulował wysokie zobowiązania wskazuje natomiast, że dysponował on znacznymi środkami, których nie ujawnił jako źródła dochodu, a które z pewnością przynajmniej w części posłużyły do pokrycia wydatków jego gospodarstwa domowego.

Dostrzec ponadto trzeba, że na podstawie przedłożonych deklaracji VAT-7K można przyjąć, że skarżący osiąga przychody z działalności gospodarczej (złożone deklaracje wskazują na przychód wynoszący 1170,83 zł). Skarżący podnosząc w sprzeciwie, że rozlicza sprzedaż metodą kasową i dlatego sprzedaż w deklaracji VAT może znacznie różnić się od sprzedaży wykazywanej w księdze przychodów i rozchodów, nie wyjaśnia jakie faktyczne różnice w tym zakresie występują. Z tego też względu jego twierdzenie, jako nieuzasadnione, nie rozstrzygają wątpliwości dotyczących dochodów uzyskiwanych przez niego z działalności gospodarczej. Zauważyć również należy, że skarżący nie przedłożył, żadnych dokumentów mogących potwierdzić, że część rat odsetkowych, a także część kosztów utrzymania takich jak ogrzewanie, prąd woda itp., są ujęte w kosztach prowadzonej przez niego działalności. Co więcej nie przedstawił, nawet na wezwanie, zestawienia wskazującego jakie środki wydatkuje na bieżące koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego. W oparciu o przedłożone wyciągi z rachunków bankowych nie sposób natomiast ustalić jaka jest w gospodarstwie domowym skarżącego, średnia wysokość miesięcznych wydatków za media takie jak woda, prąd, gaz. Potwierdzają one bowiem dokonanie w samym tylko miesiącu październiku kilku wpłat z tego tytułu. Skarżący nie wyjaśnił natomiast, które z uregulowanych należności za media związane są z prowadzoną przez niego działalności gospodarczą, a które należy uznać za koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Poza tym należy odnotować, że skarżący nie przekazał pełnej informacji również na temat wszystkich wydatków ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie. Niewątpliwym jest przecież, że poza kosztami związanymi z dostawą energii elektrycznej, gazu i wody skarżący i jego żona ponoszą inne wydatki zapewniające minimum potrzeb życiowych, np. związanych z zakupem wyżywienia, ubrania, środków higieny, czystości. Informacje dotyczące wydatków gospodarstwa domowego są natomiast istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zestawienie obrazujące wydatki w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy nie zostało jednak w niniejszej sprawie przedłożone. Strona winna natomiast była, dla wykazania swojej sytuacji finansowej, określić chociażby przybliżone, średnie, miesięczne, wielkości wydatków ponoszonych na potrzeby życiowe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w jednym ze swych postanowień wydanym w sprawie z wniosku żony skarżącego o przyznanie prawa pomocy, na którą to sprawę wpisaną w tut. Sądzie pod sygn. akt I SA/Op 250/10 powołuje się skarżący, przez stałe koszty utrzymania rozumieć przy tym należy koszty, które niemal każdego miesiąca, czy o określonej porze roku, regularnie są ponoszone i każdy, kto prowadzi gospodarstwo domowe wie, co do tych kosztów zaliczyć należy, mając jednocześnie świadomość, że ich wysokość nie jest jednakowa w każdym miesiącu (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, opublikowane na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stosownie do tego twierdzenie skarżącego ujęte w sprzeciwie, że nie może on ustalić stałych miesięcznych kosztów utrzymania, uznać należy za przejaw braku woli wskazania tychże kosztów, a przez to za brak wyjaśnienia okoliczności w zakresie wykazania spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Podkreślić ponadto należy, że wbrew twierdzeniu skarżącego, przedłożone przez niego wezwania do zapłaty zaległości z tytułu kosztów zarządu, mediów oraz remontu, pochodzące od zarządów nieruchomości, nie stanowią w ocenie Sądu dowodu na to, że skarżący i jego żona nie uzyskali żadnych dochodów z wynajmu mieszkań, co strona podnosi w piśmie z dnia 5 grudnia 2011 r. Przede wszystkim dostrzec trzeba, że najem wskazany został przez skarżącego jako źródło dochodu jego gospodarstwa domowego we wniosku o przyznanie prawo pomocy. Ponadto należy mieć na uwadze, że wezwania nie wskazują okresu za jaki powstało zadłużenie i dlatego nie można dokonać oceny jak skarżący gospodarował pieniędzmi uzyskanymi z wynajmu. Nie przedłożył bowiem szczegółowych dokumentów wskazujących na to, jak kształtują się faktyczne koszty utrzymania tych mieszkań. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest natomiast pogląd zgodnie z którym, posiadanie nieruchomości zasadniczo wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Reguła ta, nie odnosi się jedynie do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. postanowienie NSA z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1050/07, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, opublikowane na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z wyjaśnień składanych przez skarżącego w niniejszej sprawie, jak również z przedłożonych przez niego dokumentów nie wynika natomiast, aby zarówno on jak i jego żona nie uzyskiwali dochodów z wynajmu nieruchomości. Same ogólne twierdzenia bez wskazania na konkretne okoliczności i poparcia ich stosownym dowodami, nie uwiarygodniają takiego twierdzenia, zwłaszcza w świetle tego, że dochody z najmu wskazane zostały jako dochody gospodarstwa domowego we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Skarżący nie przedstawił również dowodów potwierdzających wysokość wydatków poniesionych przez niego w związku z powodzią. Dowodów takich w szczególności nie stanowią: zaświadczenie burmistrza potwierdzające zalanie posesji skarżącego, pismo skarżącego do Urzędu Nadzoru Finansowego, w którym kwestionowana była wysokość odszkodowania przyznanego za szkodę poniesioną w wyniku powodzi oraz pismo PZU informujące o braku podstaw do zwiększenia odszkodowania. Nie negując faktu zalania posesji skarżącego na skutek powodzi dostrzec należy, że w niniejszej sprawie znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego miałoby wykazanie poniesienia kosztów usuwania szkód powodziowych z własnych (bądź pożyczonych) środków, a nie sam fakt zalania posesji ( por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 369/11, wydane w jednej ze spraw skarżącego, opublikowane na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skarżący nie wykazał jednak w żaden sposób, że z własnych środków poniósł jakiekolwiek koszty usuwania skutków powodzi.

Wskazane powyżej okoliczności, w ocenie Sądu, nie pozwalają na uznanie, że skarżący wywiązał się z obowiązku wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro nie przedłożył dowodów mogących obrazować wiarygodnie jego sytuację finansową, w tym nie wskazał kosztów utrzymania, a także nie wyjaśnił kwestii znacznej rozbieżności pomiędzy deklarowanymi dochodami i wydatkami, nie było możliwe dokonanie przez Sąd pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Podkreślić przy tym należy, że oświadczenia skarżącego i przedkładane przez niego dowody są wewnętrznie sprzeczne i nasuwają poważne wątpliwości co do źródeł dochodów skarżącego, z których pokrywane są koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego. Końcowo zaznaczyć przyjdzie, że ciążący na wnioskodawcy obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powoduje, że nie może on ograniczać swych działań tylko do wypełniania wezwań sądu w zakresie stosownych dokumentów źródłowych. Powinien on w ramach swoich możliwości przedstawić wszelkie niezbędne i prawidłowo udokumentowane dane, które pozwolą przychylić się do jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I FZ 10/11, opublikowane na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Reasumując Sąd uznał, że nie jest możliwa pełna ocena sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy, a w świetle złożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń nie zostało wykazane, że zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.