Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 392/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2748/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym jako nieuzasadnionych postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2748/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K.Ś. (dalej jako "Skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 czerwca 2014 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym jako nieuzasadnionych.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia, Skarżącą wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że utraciła źródło zarobkowania, a do chwili złożenia wniosku starała się ze środków domowych wygospodarować pieniądze na pokrycie licznych kosztów postępowań sądowych. Wskazała, że zapłaciła wpisy za dwa zażalenia. Oświadczyła, że pozostaje bez pracy, a jej mąż od sześciu miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim, z powodu choroby kręgosłupa. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że Skarżąca wraz z mężem, córką i synem (ur. w 1991 r. i 1987 r.) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dzieci partycypują w kosztach utrzymania rodziny, ale córka jest osobą niepełnosprawną, nadal się uczy i osiąga dochody z najmu lokalu. Syn ma na utrzymaniu małoletnie dziecko, na które przeznacza znaczną część swoich dochodów. Z oświadczenia majątkowego wynika, że Skarżąca posiada dom o pow. 270 m² z działką o powierzchni 1400 m² (współwłasność) oraz nieruchomość rolną o pow. 412 m² (współwłasność). Natomiast mąż Skarżącej posiada samochód osobowy marki Toyota Avensis rok produkcji 2005, syn Skarżącej posiada samochód osobowy marki Audi rok produkcji 2009, a córka lokal o powierzchni 57 m². Dochód miesięczny brutto Skarżącej wraz z rodziną wynosi 6 300 zł, tj.: 2 100 zł z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża Skarżącej, 3 000 zł wynagrodzenie syna Skarżącej i 1 200 zł z tytułu najmu lokalu córki Skarżącej. Skarżąca do swoich miesięcznych wydatków zaliczyła: energię elektryczną - 650 zł, gaz - 250 zł, inne opłaty, np. telefon, internet, woda, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości - 700 zł, opłata za leczenie córki 200 zł, dojazdy do szkoły i pracy - 300 zł, wyżywienie - 900 zł.

Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożyła: dokument z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzający, że 31 października 2014 r. wykreślono prowadzoną przez nią działalność gospodarczą, deklaracje VAT-7 za okres od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r., wyciągi bankowe z rachunków jej męża i syna, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki oraz faktury zakupu aparatu słuchowego, zapłacone rachunki oraz zeznania podatkowe za 2013 i 2014 r.

Sąd uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych miał na uwadze art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."

Sąd zwrócił uwagę, że Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym od Skarżącej kosztem jest wpis sądowy od zażalenia w wysokości 100 zł, natomiast pozostała wysokość wpisu od zażaleń wniesionych przez Skarżącą wynosi 300 zł (sprawy o sygn. akt III SA/Wa 2749/14 i III SA/Wa 2750-2751/14). Skarżąca uiściła ponadto wpisy sądowe w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 2754-2755/14. Sąd wskazał, że znana mu jest z urzędu okoliczność, że Skarżąca złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 2752-2753/14 i III SA/Wa 2756-2757/14. Należy wziąć również pod uwagę, że mąż Skarżącej, prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe, w sprawach zawisłych przed Sądem jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od zażalenia w łącznej wysokości 400 zł (sprawy o sygn. akt III SA/Wa 2782-2783/14 i III SA/Wa 2786-2787/14), natomiast w pozostałych sześciu sprawach został zwolniony od uiszczenia wpisu (sprawy o sygn. akt III SA/Wa 2778-2779/14, III SA/Wa 2780-2781/14 i III SA/Wa 2786-2787/14).

Z przedstawionych przez Skarżącą dokumentów wynika, że mąż Skarżącej w ostatnich sześciu miesiącach dokonywał miesięcznie dostaw towarów w wysokości 2 000 zł, a nabycia towarów za około 1 000 zł (deklaracje VAT-7). Skarżąca wskazała również, iż miesięcznie Skarżący uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości 2 100 zł. Z wyciągów bankowych wynika natomiast, że mąż Skarżącej w styczniu 2015 r. posiadał kwotę 149,57 zł, a syn Skarżącej z tytułu wynagrodzenia otrzymuje miesięcznie kwotę około 2 990 zł. Córka Skarżącej z tytułu najmu otrzymuje miesięcznie kwotę w wysokości 1 200 zł. Z informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego PIT-11A wynika, że mąż Skarżącej uzyskał w 2014 r. przychód z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w kwocie 4 097,96 zł. Skarżąca obecnie nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Średni dochód miesięczny brutto Skarżącej wraz z rodziną wynosi 6 300 zł.

Sąd odnosząc się do kosztów ponoszonych przez Skarżącą, stwierdził, że przedstawiła ona rachunki za: aparaty słuchowe nabyte przez córkę, decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2014 r., opłatę śmieciową uiszczoną w sierpniu 2014 r., opłaty za abonament w wysokości: 227,96 (grudzień 2014 r.), 183,22 zł (za styczeń 2015 r.), 164,05 zł, 167,67 zł i 177,99 zł (luty 2015 r.), rachunek za energię elektryczną w wysokości 323,19 zł i 106,54 zł (luty 2015 r.) oraz gaz - 250,45 zł, rachunek za ochronę - 49,20 zł, opłaty uiszczone przez córkę w lutym 2015 r. za energię elektryczną (169,35 zł), do spółdzielni mieszkaniowej (128,36 zł i 610,88 zł), do urzędu skarbowego 276,00 zł oraz oświadczenie o miesięcznych wydatkach obejmujących: energię elektryczną - 650 zł, paliwo gazowe - 250 zł, abonament za telefon, internet oraz podatek od nieruchomości, dostawa wody, wywóz nieczystości, ochrona - 700 zł, opłata za leczenie córki - 200 zł, dojazdy do szkoły, pracy - 300 zł, wyżywienie - 900 zł. Z przedstawionego przez Skarżącą oświadczenia wynika zatem, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny kształtują się na poziomie ok. 3 000 zł, bez uwzględnienia kosztów utrzymania dziecka syna Skarżącej.

W ocenie Sądu, wysokość i rodzaj ww. wydatków pozwala stwierdzić, że w ramach uzyskiwanych dochodów Skarżąca posiada możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie w wysokości 100 zł. Skoro bowiem, prawo pomocy służyć ma osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny, i nie chodzi tu o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu, czy też jedynie ograniczeniu określonych wydatków, należało uznać, że potrzeby życiowe Skarżącej rozumiane, jako obiektywnie niezbędne nie zostaną zagrożone przez uiszczenie wpisu sądowego od zażalenia. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Zdaniem Sądu, sytuacja materialna Skarżącej, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też ponoszonych wydatków, jak również przyznania prawa pomocy przez Sąd w czterech sprawach o sygn. akt III SA/Wa 2752-2753/14 i III SA/Wa 2756-2757/14, umożliwi jej uiszczenie wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym Skarżącej i jej rodziny.

W zażaleniu na postanowienie Skarżąca wniosła o zmianę wydanego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko Skarżąca wskazała, że takie stanowisko Sądu jest dla niej krzywdzące oraz zamyka drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dalej Skarżąca zaznaczyła, że wykonywała wszelkie polecenia Sądu w kwestii złożenia wyjaśnień w sprawie wniosku informując o stanie swoich finansów i rodzinnym wykazując ponad wszelką wątpliwość, iż nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu sądowego. Krzywdzące jest wywodzenie przez Sąd, że uiszczenie dwóch wpisów stanowi w rzeczywistości o dobrej kondycji finansowej rodziny, a uzyskanie zwolnień w pozostałych sprawach, kondycję tę zdawać się dodatkowo poprawia. Nie bez znaczenia dla kondycji finansowej całej rodziny jest fakt, iż mąż od wielu miesięcy nie może pracować zarobkowo i jedynym jego źródłem dochodu jest zasiłek z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a przebieg leczenia nie rokuje dobrze na przyszłość oraz powrót do czynnej pracy zarobkowej. Dla wysokości łącznego dochodu rodziny jest również utrzymanie wnuka przez jej syna, co nie daje możliwości skrupulatnego obliczenia takich kosztów. Sąd nie wziął pod uwagę faktu, że otrzymywany dochód przez syna stanowi blisko 50% dochodu całej rodziny, a umowa ta została zawarta na czas określony do dnia 30 kwietnia 2015 r. Ponadto Sąd dokonał oceny możliwości finansowych na podstawie dokumentów wskazujących na dochody za 2014 r., a w którym to roku źródła dochodów były nieznacznie wyższe niż obecnie. Stanowisko Sądu, który pomimo posiadania wiedzy, co do okoliczności obciążenia realnych dochodów rodziny, stwierdził, iż Skarżąca jest w stanie ponieść koszty wpisu bez uszczerbku, jest niezasadne. Dalej Skarżąca powołując się na art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazała, że w sytuacji w której strona udowodni brak środków na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i dla rodziny zwolnienie jest obligatoryjne, a sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem strony w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem. W ocenie Sądu, Skarżąca winna najpierw dokonać zapłaty kosztów bez względu na fakt, jakie to działanie przyniesie skutki dla koniecznego utrzymania rodziny. Dlatego krzywdzące jest uzależnienie udzielenia prawa pomocy od hipotetycznego założenia, że Skarżąca może jeszcze bardziej ograniczyć wydatki rodziny i w ten sposób uzyskać środki na opłatę wpisu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając, że kluczową rolą dla oceny możliwości płatniczych ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrzona w dwóch aspektach - z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie Skarżąca musi ponieść i możliwości finansowych Skarżącej. Dlatego wezwał Skarżącą do nadesłania stosowych dokumentów, które Skarżąca dostarczyła na wezwanie Sądu i na tej podstawie dokonał analizy sytuacji finansowej Skarżącej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób w jaki dokonano oceny tych dwóch wskazanych przez Sąd pierwszej instancji aspektów sytuacji materialnej Skarżącej, zmierzających do należytego zobrazowania i udokumentowania jej sytuacji finansowej, był prawidłowy. Skoro Sąd pierwszej instancji uznał, że kluczowym kryterium dla oceny możliwości płatniczych Skarżącej ma być uwzględnienie obciążeń i sytuacji materialnej, to w ocenie Sądu odwoławczego, Sąd zasadnie stwierdził i dokonał stosownej analizy sytuacji finansowej. Uwzględnił w tej ocenie wysokość comiesięcznych dochodów, jakie Skarżąca i jej członkowie rodziny uzyskują, m.in. z działalności gospodarczej męża Skarżącej, z tytuły wynagrodzenia syna Skarżącej oraz z tytuł najmu nieruchomości przez córkę Skarżącej w zestawieniu z wysokością kosztów jakie Skarżąca ponosi oraz wysokością wpisu od zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia (100 zł). W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zbadał złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w sposób prawidłowy dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącej.

Podniesione natomiast w zażaleniu zarzuty, w stosunku do zaskarżonego postanowienia, sprowadzają się najogólniej ujmując do stwierdzenia, że powodem błędnego rozstrzygnięcia jest pominięcie przez Sąd pierwszej instancji faktu, że Skarżąca na wezwanie Sądu przesłała wszelkie żądane dokumenty, czym, w jej ocenie, wykazała, iż nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu sądowego oraz zarzut niewskazania przez Sąd, jakie wydatki winna ograniczyć lub wyeliminować aby poczynić stosowne oszczędności, co jednak według Sądu odwoławczego, nie podważa dokonanej przez Sąd pierwszej instancji istoty oceny sytuacji finansowej Skarżącej. Argumentacja zawarta w zażaleniu sprowadza się w znacznej mierze do zarzutów dotyczących wydanego wobec Skarżącej postanowienia w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym jako nieuzasadnionych - argumentacja taka nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy, na etapie którego nie podlegają badaniu zarzuty wobec rozstrzygnięć organów podatkowych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że Skarżąca posiada stałe źródło dochodów, a średni dochód miesięczny brutto Skarżącej wraz z rodziną wynosi 6 300 zł. Skarżąca wraz z małżonkiem i rodziną reguluje na bieżąco płatności związane z utrzymaniem siebie i rodziny oraz nieruchomości. Ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla Skarżącej barierę w dostępie do sądu. Stan majątkowy Skarżącej, a w szczególności znaczny majątek, którym dysponuje (dom 270m2 z działką 1400 m2, nieruchomość rolna 412m2) oraz wysokość ponoszonych wydatków, jak również fakt przyznania prawa pomocy przez sąd w czterech innych sprawach, wskazuje na to, że nie zostało wykazane, by Skarżąca nie mogła ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W konsekwencji słusznie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie zostały spełnione określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

W ocenie Sądu odwoławczego, podniesione w zażaleniu zarzuty wobec postanowienia Sądu pierwszej instancji, tj., że Skarżąca jest osobą bezrobotną pozostającą na utrzymaniu męża, przebywania męża Skarżącej na zwolnieniu i otrzymywanie z tego tytuły zasiłku, jak również utrzymywanie przez syna Skarżącej wnuka, jak również niepełnosprawność córki, te wszystkie okoliczności były wzięte pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji przy ocenie możliwości finansowych Skarżącej, zatem zarzut pominięcia tych faktów przez Sąd pierwszej instancji w ocenie Sądu odwoławczego jest bezzasadny.

Natomiast odnosząc się do podniesionej w zażaleniu okoliczności posiadania przez syna Skarżącej czasowej umowy o pracę zwartej do dnia 30 kwietnia 2015 r. należy wskazać, że Sąd odwoławczy bada prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do faktów znanych Sądowi pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej Skarżącej z uwzględnieniem informacji, jakie Skarżąca przedstawiła we wniosku i nadesłanych na wezwanie dokumentach. Zatem nie można stawiać Sądowi pierwszej instancji zarzutu złej oceny wniosku, jeżeli sama Skarżąca nie przedstawiła swojej pełnej sytuacji finansowej. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie jest, zgodnie z zasadą dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego, dokonanie oceny prawidłowości postępowania Sądu pierwszej instancji oraz wydanego przez ten Sąd postanowienia.

Należy w tym miejscu zaznaczać, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialna wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody i możliwości finansowe, lub przyszłe ewentualne problemy finansowe. Dokonując oceny w zakresie spełniania przez Skarżącą przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd zasadnie wziął pod uwagę stan rzeczy z daty orzekania uwzględniając treść oświadczeń Skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także treść dokumentów załączonych do tego wniosku i zgromadzonych w trybie art. 255 P.p.s.a. Zatem wywodzenie o pogorszeniu się ewentualnie sytuacji finansowej Skarżącej, z uwagi na trwającą do 30 kwietnia 2015 r. umowę o pracę syna Skarżącej, przekracza zakres rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, podczas gdy Sąd oceniając wniosek opierał się na oświadczeniach Skarżącej, co do jej aktualnego stanu rodzinnego, majątku i dochodów.

Stąd też uznać należy, że prawidłowa i zgodna z prawem jest ocena wniosku Skarżącej, że nie wykazała, iż spełniła przesłanki konieczne do przyznania jej prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.