Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1414/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2012 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2012 r. nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia (...)grudnia 2011 r. nr (...), którą odmówiono K. M. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na:

1) ubezpieczenie społeczne za okres 09/2001-06/2011 w łącznej kwocie 91473,90 zł;

2) ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2001-06/2011 w łącznej kwocie 31285,51 zł;

3) Fundusz Pracy za okres 09/2001 – 06/2011 w kwocie 7184,10 zł.

W uzasadnieniu decyzji z dnia (...) kwietnia 2012 r. organ podniósł m. in., że Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie Inspektorat Praga Północ odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Rozstrzygnięcie zostało zawarte w decyzji znak: (...) z dnia (...).12.2011 r. W jej uzasadnieniu Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawie nie zaszły okoliczności wskazujące na wystąpienie całkowitej nieściągalności, gdyż zadłużenie od dnia 24.10.2011 r. objęte jest postępowaniem egzekucyjnym. Organ egzekucyjny nie potwierdził braku majątku i możliwości płatniczych. Wobec powyższego Zakład wskazał, że dostrzega możliwość odzyskania zadłużenia chociażby w ramach postępowania egzekucyjnego.

Oceniając sprawę pod kątem uregulowań zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób będących równocześnie płatnikami tych składek Zakład nie stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki wymienione w ww. rozporządzeniu.

Zakład podkreślił, że jego ustawowym obowiązkiem jest wykorzystanie wszystkich dostępnych prawem środków przymusowego dochodzenia należności, co w przedmiotowej sprawie jest realne, a umorzenie stanowiłoby wyraz ostatecznej rezygnacji z możliwości odzyskania zadłużenia. Podkreślono, że wierzyciel zbadał sytuację finansową strony, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń związanych z kosztami utrzymania.

W opinii rozstrzygającego strona nie wykazała w sposób dostateczny, że opłacenie należności pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na dokonanie ustaleń, iż wnioskujący w chwili obecnej nie posiada tytułu do ubezpieczeń. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są alimenty otrzymywane na syna w wys. 350,- zł m-cznie, a także dochody z prac dorywczych. W opłacaniu bieżących rachunków strona wspomagana jest przez matkę.

Analiza powyższych faktów pozwoliła uznać organowi, że sytuacja finansowa strony nie ma charakteru trwałego i nieodwracalnego.

Ponadto zobowiązany nie wykazał, aby ze względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości uzyskania dochodu. Przypomniano także, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności, zawarte zostały informacje, że w trakcie prowadzenia działalności składki były nieopłacane ze względu na problemy rodzinne i stan dochodów, które uniemożliwiły dokonywanie opłat. Wnioskodawca obszernie przedstawił swoją sytuację rodzinną i materialną, a także postępowanie sądowe o uzyskanie prawa opieki nad synem. Sąd orzekając rozwiązanie związku małżeńskiego przyznał stronie opiekę nad małoletnim synem, ale dziecko było znerwicowane i wymagało wieloletniej pracy aby odzyskało równowagę psychiczną i emocjonalną. Rodzina objęta jest nadzorem kuratorskim. Kilkuletnia opieka i praca spowodowały poprawę stanu emocjonalnego syna, ale powyższe skutkowało dużym obciążeniem finansowym i nieopłaceniem należnych składek. Przez cały okres prowadzenia działalności płatnik uzyskał dochód w wys. ok. 55.000,- zł, a kwota należności przekracza 100.000 zł. Jedynym majątkiem jest 19-letni samochód osobowy.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (co podkreślano) nie został jednak udokumentowany. Organ przypomniał, że wnioskodawca w piśmie z dnia 9 marca 2012 r. Poinformował o swojej chorobie nowotworowej oraz o tym, że:

1) Działalność w najbliższym czasie zostanie wyrejestrowana ze względu na stan zdrowią;

2) W chwili obecnej jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku;

3) W utrzymaniu i opiece nad synem wspomagany jest przez córkę z pierwszego małżeństwa;

4) Syn bardzo przeżywał pobyt ojca w szpitalu i nie radził sobie z zaistniałą sytuacją wobec czego wymagał pomocy psychologicznej;

5) Dziecko nadal jest w bardzo złym stanie, ma lęki i obawy, że zostanie bez ojca (powyższe okoliczności zostały udokumentowane wynikiem badania USG z dnia (...).01.2012 r., kartą informacyjną leczenia szpitalnego z dnia (...).02.2012 r., opisem operacji z dnia (...).02.2012 r., wynikiem badania histopatologicznego i skierowaniem do Poradni Specjalistycznej Onkologicznej).

Organ podkreślił, że w dn. (...).03.2012 r. wnioskodawca dołączył informację CEIDG o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej od dn. (...).03.2012 r. oraz zaświadczenie z Urzędu Pracy o statusie osoby bezrobotnej od dn. (...).01.2012 r. i przysługującym prawie wraz z synem do świadczeń publicznych ZOZ.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ stwierdził, że w kwestii umorzenia należności z tytułu składek, zarówno Zakład jak i Prezes Zakładu zobligowany jest do przestrzegania przepisów określających zasady umorzenia należności zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.Następnie zacytował treść art. 28 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z2Q09r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Podkreślił również, że art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te opisane zostały w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Mają one miejsce w sytuacji:

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ przypomniał, że zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne oraz, że art. 24 pkt. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, iż należnościami z tytułu składek nazywamy składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i opłatę dodatkową. W ocenie organu należy podzielić stanowisko w kwestii ustaleń dotyczących braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności.

Poza tym ocena skuteczności egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego egzekucję. W niniejszej sprawie żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dla podjęcia decyzji o umorzeniu musi bowiem zostać udowodnione wystąpienie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3, potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność, która oznacza nie tylko braku możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Podkreślano także, że dotychczas zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego jak i Komornik Sądowy nie stwierdził brak majątku, z którego można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne. Poza tym Zakład trafnie ocenił, iż zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Również przedłożony do akt sprawy materiał dowodowy potwierdza, że stan zdrowia strony uniemożliwia okresowo podjęcie zatrudnienia.

Jednakże biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są przeznaczone, ograny odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w ich dysponowaniu. Przypomniano rownież, ze użyty przez ustawodawcę zwrot: należności mogą być umarzane wskazuje na uznaniowy charakter decyzji wydanej na ich podstawie. Oznacza to, że organ ma prawo, ale nie obowiązek pozytywnie rozstrzygnąć sprawę umorzenia albowiem uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla wnioskującego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Podejmując rozstrzygnięcie Zaklad podzielił stanowisko strony co do trudnej obecnie sytuacji finansowej, ocenił jednak, że sposób w jaki płatnik przyczynił się do wygenerowania długów wyklucza przyznanie wnioskowanej ulgi. Zobowiązany podkreśla, że trudno mu z pozostających w dyzspozycji środków utrzymać rodzinę, jednakże na przestrzeni wielu lat nie podjął żadnych starań, które pozwoliłyby dostosować wysokość spłat do jego mozliwości płatniczych, upatrując rozwiązania problemów finansowych jedynie w całkowitym umorzeniu zaległości. Zwrócono uwagę jadnocześnie, że obciążenie budżetu domowego strony stanowią również zobowiązania z tytułu kredytów, które zgodnie z oświadczeniem są w miare możliwości finansowych regulowane. Tymczasem konieczność ponoszenia ciężarów o charakterze cywilnoprawnym nie może uzasadniać umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek.

Decyzję z dnia (...) kwietnia 2012 r. zaskarżył K. M.. Skarżący podnosi, iż czuje się pokrzywdzony albowiem ZUS nie wziął pod uwagę jego wyjątkowej sytuacji życiowej. Przypomniał, że zajął się wychowaniem dziecka, a obecnie pozostaje pod opieką lekarzy onkologów. Z treści skargi wynika, iż jej autor zmierza do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył co następuje:

Podstawę materialnoprawną wydanej w sprawie decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz. 1585 – tekst jednolity z późn. zm. dalej u.s.u.s.) zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która ma miejsce w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Stanowi on, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w przytoczonym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące i jest istocie zamkniętym, katalogiem sytuacji w przypadku, których uznać należy, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Co istotne okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają dodatkowej ocenie organów w tym znaczeniu, że mają dla nich charakter wiążący. Natomiast ust. 3a art. 28 u.s.u.s. wskazuje, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich nieściągalności. Szczegółowe zasady umorzenia o których mowa w ust. 3a art. 28 u.s.u.s. uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 z 2003 r. poz. 1365 – dalej rozporządzenie)

Rozporządzenie o którym mowa zostało wydane na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

W § 3 ust. 1 stanowi ono, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem organu w niniejszej sprawie zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, albowiem jego stan zdrowia uniemożliwia okresowo podjęcie zatrudnienia.

Organ stoi jednak na stanowisku, że za odmową umorzenia należności przemawia nie tylko uznaniowość decyzji wydawanych w omawianym przedmiocie i dbałość organów państwa o należyte dysponowanie oraz pobór środków przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy ale także to, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą przez 10 lat nie dokonywał należnych wpłat czym przyczynił się do wygenerowania długów w znacznej wysokości.

W ocenie Sądu powyższa argumentacja nie jest przekonująca. Wprawdzie umorzenie należności składkowych w oparciu zarówno przepis art. 28 ustawy jak i § 3 rozporządzenia oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego co oznacza pewną swobodę w podejmowaniu decyzji w tym przedmiocie, to jednak uznanie to nie może oznaczać nie tylko dowolności ale i takiego rozstrzygania spraw, które kłóciłoby się z zasadami logiki i zdrowego rozsądku. Oczywiście prawdą jest, że skarżący nie płacił należności przez stosunkowo długi okres czasu (10 lat) i ta okoliczność niewątpliwie świadczy przeciwko niemu. Prawdą jest jednak i to, że obecnie (a to jest najistotniejsze) jest osobą dotkniętą schorzeniem onkologicznym, bezrobotną i wychowującą małoletniego syna. Jeśli poza tym organ przyznaje, że materiał zgromadzony w sprawie uzasadnia przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i jednocześnie odmawia ich umorzenia to tym samym przesądza o konieczności korzystania przez niego z pomocy społecznej. Nie będzie bowiem innej możliwości aby skarżący zapewnił sobie i synowi minimum egzystencji. Oznacza to, iż rozpoznając sprawę ponownie organ rozważy czy racjonalne i celowe byłoby zabieranie skarżącemu części niewielkich środków pieniężnych, którymi dysponuje w zasadzie tylko po to aby środki te przekazać mu na powrót na innej podstawie prawnej.

Sąd stoi zatem na stanowisku, iż dbałość o finanse ZUS nie może przesłaniać rzeczywistych problemów obywatela, który znalazł się w wyjątkowo złej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej. Uznanie administracyjne nie może bowiem oznaczać urzędniczej bezduszności.

Powyższe rozważania świadczą więc o tym, że organ na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wysnuł błędne wnioski co do tego czy w realiach przedmiotowej sprawy wniosek skarżącego winien być uwzględniony. To zaś skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 141 § 1 pkt 1 lit. a ppsa.