Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2808/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 1b, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 10 § 1, art. 156 § 1, art. 145 § 1 pkt 4 i 5, art. 151 § 1 pkt 1, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 372/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020r., nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...].


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 11 sierpnia 2020 r. oddalił skargę [...] (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie (Kolegium) z 6 marca 2020 r., w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z 24 listopada 2016 Skarżąca wystąpiła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Kolegium z 24 października 2016 r. w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej powołując jako podstawę swojego wniosku okoliczności wskazane w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a.

Kolegium decyzją z 6 marca 2020r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymało w mocy swoją decyzję z 18 grudnia 2019 r. odmawiającą na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. uchylenia decyzji o skierowaniu do DPS.

Kolegium wyjaśniło, że wyrokiem z 28 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 1420/16 WSA w Olsztynie oddalił skargę Skarżącej na decyzję Kolegium z 24 października 2016 r. Wyrokiem z 5 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1729/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Skarżącej od tego wyroku. Kolegium podkreśliło, że zarzuty podnoszone przez Skarżącą we wniosku o wznowienie postępowania są tożsame z podnoszonymi w postępowaniu zwykłym i były przedmiotem rozważań sądów administracyjnych kontrolujących prawidłowość decyzji z 24 października 2016 r. Sądy obu instancji przyjęły, że wskazane okoliczności nie stanowią podstawy do zakwestionowania wydanych decyzji. Kolegium uznało, że jest związany oceną prawną wyrażoną w podanych wyrokach, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Kolegium podkreśliło, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. Wskazało, że ze Skarżącą przeprowadzono wywiad środowiskowy oraz doręczono wydane w sprawie decyzje. Kolegium stwierdziło, że Skarżąca nie wykazała w żaden sposób, aby brak powiadomienia o zakończeniu postępowania i wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego miał jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Stąd argumenty podnoszone w tej części nie mogły przynieść zamierzonego efektu.

Organ zaznaczył, że ustalenie co do konieczności zapewnienia beneficjentowi całodobowej opieki zostało dokonane w oparciu o zaświadczenie lekarskie, którego moc dowodowa nie została podważona. Skarżąca zakwestionowała wiarygodność zaświadczenia lekarskiego, ale nie przedłożyła na tę okoliczność żadnych dowodów. Oświadczenie powoda o cofnięciu pozwu z 30 sierpnia 2016 r. nie może zostać potraktowane jako nowy, istotny dowód, istniejący w dniu wydania decyzji. Z oświadczenia tego nie wynika także nowa, istotna okoliczność faktyczna, nieznana organowi, który wydał decyzję. Podstawą skierowania beneficjenta do domu pomocy społecznej było bowiem orzeczenie lekarskie - a więc dokument wydany przez osobę posiadającą szczególnego rodzaju kwalifikacje. Wartość dowodowa tego dokumentu nie została podważona..

W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 7, art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. poprzez pominięcie, że przed organem I i II instancji naruszono jej prawa do obrony interesu i pozbawiono czynnego udziału w sprawie, przez niezawiadomienie o zgromadzeniu materiału dowodowego, a tym samym uniemożliwiono przed wydaniem decyzji zgłoszenia wniosków dowodowych.

Oddalają skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie powołał się na wynikającą z 16 k.p.a. zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Wskazał, że Skarżąca powoływała we wniosku dwie podstawy z art. 145 § 1 pkt 4 i pkt 5 k.p.a. Podzielił stanowisko Kolegium, że podnoszone przez Skarżącą okoliczności w ramach tych podstaw są tożsame z argumentami, które podnosiła ona w postępowaniu instancyjnym i w skardze do sądu administracyjnego na decyzję w przedmiocie skierowania beneficjenta do DPS, a więc w zwykłym trybie. W konsekwencji uznał, że kwestie, z powodu których Skarżąca domagała się wszczęcia postępowania wznowieniowego wobec decyzji ostatecznej o skierowaniu beneficjenta do DPS, należało uznać za już prawomocnie rozstrzygnięte z mocy art. 170 p.p.s.a.

Sąd zaznaczył następnie, że w orzecznictwie i piśmiennictwie ugruntowany jest pogląd, że oddalenie przez sąd administracyjny skargi na decyzję zamyka organom administracji możliwość uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego wobec tej decyzji w zakresie będącym już przedmiotem rozstrzygnięcia (por. uchwałę NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09 oraz wyroki NSA z dnia 1 grudnia 2017r., sygn. akt I OSK 578/16; z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II OSK 2793/13; wyrok WSA w Olsztynie z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 25/19, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), a tym samym i procesowania w zakresie już prawomocnie rozstrzygniętym.

W rozpatrywanym przypadku, jak wynika z akt sprawy, Skarżąca wniosła o wznowienie postępowania administracyjnego po wniesieniu skargi na decyzję w przedmiocie skierowania do DPS. Organ wznowił postępowanie i zawiesił je do czasu uprawomocnienia się wyroku WSA w Olsztynie. Po wyroku NSA podjął postępowanie. W takiej sytuacji należało zbadać czy nie zachodzi przedmiotowa przyczyna niedopuszczalności merytorycznego rozpoznania wniosku (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 661/19, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowo postępowanie wznowione z przyczyn, które zostały już prawomocnie rozstrzygnięte, powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Okoliczność ta nie miała jednak istotnego znaczenia dla ostatecznego wyniku sprawy, skoro kwestionowana decyzja o skierowaniu do DPS pozostaje w obrocie prawnym.

Skarżąca nie zgadzając się z powyższym wyrokiem wniosła od niego skargę kasacyjną zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie :

1) art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie skargi i nie stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lecz bezzasadne oddalenie będące wynikiem nie ustalania, przez Sąd, iż decyzja Kolegium z 6 marca 2020 została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż utrzymała w mocy w całości decyzję Kolegium z 18 grudnia 2019 r. w sytuacji, w której w ocenie Sądu, organ powinien był wydać decyzję o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, a wydał decyzję merytoryczną.

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit b) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a,, w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a,, w zw. z art. 156 § 3 pkt 2 k.p.a., w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi poprzez niestwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi oraz potraktowanie uchybienia polegającego na wydaniu przez organ 6 marca 2020r. decyzji merytorycznej (utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 18 grudnia 2019) o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej zamiast decyzji o umorzeniu postępowania za zwykłe naruszenie prawa, tj. nie mające charakteru rażącego oraz nie mającego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy,

3) art 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art, 151 p.p.s.a. w zw. art. art. 7 k.p,a,, art. 10 § 1 k.p.a., art. .145 § 1 pkt 4) i pkt 5) k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nie uchylenie zaskarżonej decyzji i jej oddalenie w sytuacji, gdy Organ w toku postępowania przed organem I i II instancji naruszono prawa Skarżącej do obrony jej interesów i pozbawiono jej czynnego udziału w sprawie i poprzez wyrażanie poglądu, iż w sprawie stronie nie uniemożliwiono bez jej winy działania, w sytuacji, gdy nie zawiadomiono jej o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie, wypowiedzenie się co do niego przed wydaniem decyzji oraz zgłoszenia wniosków dowodowych przed wydaniem decyzji w sprawie, np. z przesłuchania świadków i przesłuchania stron na okoliczność poprawy stanu zdrowia beneficjanta, a dowodu tego nie można było przeprowadzić w postępowaniu przed Sądem Administracyjnym.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji w całości do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej, kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., to jest przesłanka nieważności postępowania.

Sąd pierwszej instancji kontrolował decyzję wydaną w postępowaniu nadzwyczajnym, to jest w postępowaniu wywołanym wnioskiem Skarżącej o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Kolegium z 24 października 2016r. Decyzja Kolegium z 24 października 2016 r., na co zwróciły uwagę zarówno organy jak i sąd pierwszej instancji, kontrolowana była przez sąd administracyjny, który wyrokiem z 28 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 1420/16 oddalił skargę Skarżącej. Wyrok z 28 marca 2017 r., wydany został w składzie : sędzia WSA Ewa Osipuk, sędzia WSA Beata Jezielska i sędzia WSA Katarzyna Matczak.

Natomiast zaskarżony wyrok wydany został przez sędziego WSA Alicję Jaszczak – Sikorę, sędziego WSA Ewę Osipuk i sędziego WSA Tadeusza Lipińskiego.

Oznacza to, że zaskarżony wyrok wydany został z udziałem sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy prawa na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a sędzia biorący udział w wydaniu wyroku, którego przedmiotem była kontrola legalności decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym podlega wyłączeniu w postępowaniu dotyczącym kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym.

Sędzia Ewa Osipiuk brała udział w wydaniu wyroku, którego przedmiotem była kontrola legalności decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym. W konsekwencji, z mocy prawa podlegała ona wyłączeniu przy rozpoznawaniu sprawy dotyczącej kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu wznowieniowym, będącym jedynym z postępowań nadzwyczajnych.

Oznacza to spełnienie przesłanki nieważności postępowania o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co obligowało Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. od zasądzenia na rzecz Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na fakt, że zaskarżony wyrok uchylony został z innych przyczyn niż wskazane w skardze kasacyjnej.

Zarządzeniem z 15 marca 2022 r. strony postępowania zostały poinformowane, że w związku ze zmianą art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., dalej: "ustawa z 2 marca 2020 r."), wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę.

Z uwagi na niewyrażenie zgody przez wszystkie strony postępowania sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r.