Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1346/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz stwierdzono nieważność poprzedzającej ją decyzji organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 16, art. 77, art. 154 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo (spr.) Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 29 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza nieważność decyzji organu I instancji.


UZASADNIENIE

6 kwietnia 2020 r. I. K. (dalej: płatniczka, skarżąca) złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia 5 sierpnia 2020 r. numer [...] umorzył postępowanie w sprawie wniosku z

6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za maj 2020 r. Uzasadnieniem wydania wskazanej decyzji było ustalenie przez ZUS, że mimo obowiązku płatniczka nie złożyła dokumentacji rozliczeniowej za ten miesiąc w wyznaczonym terminie tj. do 30 czerwca 2020 r.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem I. K. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy

Rozpoznając przedmiotowy wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia 21 września 2020r. numer [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 5 sierpnia 2020 r.

W dniu 13 października 2020r. skargę na przedmiotową decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła I. K..

Po wniesieniu skargi przez płatniczkę Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] (zarejestrowana w WSA w Krakowie pod sygn. akt I SA/Kr 1342/21) decyzją z dnia 9 listopada 2020r. znak [...] działając na podstawie art. 83 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", w związku z art. 154 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) zwanej dalej "K.p.a." uchylił w całości swoją decyzję z 21 września 2020 r. numer [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z 5 sierpnia 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 5 sierpnia 2020 r. znak [...] o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku z 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek maj 2020 r.

W uzasadnieniu swojego stanowiska ZUS wskazał, iż po ponownym przeanalizowaniu sprawy ustalił, że płatniczka spełniała warunki do merytorycznego rozpatrzenia jej wniosku. Organ zauważył, iż I. K. złożyła deklarację rozliczeniową, jednak po ustawowym terminie, czyli 15 lipca 2020 r. Tym samym nie dopełniła ona przesłanki wynikającej z art. 31zo, ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą o COVID -19. Zdaniem ZUS wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w takiej sytuacji w oparciu o art., 105 K.p.a. było niezasadne. Postępowanie to bowiem nie stało się bezprzedmiotowe. Należało w takiej sytuacji odmówić prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek bądź zwolnić z opłacania składek za maj 2020 r.

Tego samego dnia tj. 9 listopada 2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] wydał decyzję znak [...], w której odmówił I. K. prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020r.

W uzasadnieniu swojego stanowiska ZUS po przypomnieniu treści art.31zo ust.1 ustawy o COVID -19 zauważył, iż warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r. Organ wskazał, iż płatniczce z powodu złożenia dokumentacji rozliczeniowej ZUS -DRA za okres maj 2020r. po obowiązującym terminie tj.15 lipca 2020r. nie przysługuje prawo do zwolnienia za opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiąc maj 2020 r.

Pismem z dnia 23 listopada 2020r. płatniczka złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji płatniczka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1) tj. naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 KPA, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy zachodziły przesłanki do uwzględnienia usprawiedliwienia opóźnienia złożenia deklaracji składkowej.

2) tj. naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 KPA polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie Il instancji na art. 77 § 1 KPA obowiązkowi w tym[pic] zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 KPA;

3) tj. naruszenie art. 8 i 107 § 3 KPA przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności [pic]nie wyjaśnianie dlaczego nie uwzględniono usprawiedliwienia opóźnienia w składaniu deklaracji składkowej,

Rozpoznając przedmiotowy wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia 29 grudnia 2020r. znak [...] utrzymał w mocy swoją zaskarżoną decyzję z 9 listopada 2020r. w sprawie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia ZUS po przypomnieniu dotychczasowego przebiegu postępowania przytoczył treść art. 31 zq pkt 1 - 4 ustawy o COVID -19.

W tym kontekście organ zauważył, iż podstawowy, wynikający z ustawy z 13 u.s.u.s. termin na złożenie dokumentacji rozliczeniowej za maj 2020 r. upływał 10 czerwca 2020 r. Termin ten, na potrzeby działań związanych z pomocą w ramach Tarczy Antykryzysowej został wydłużony do 30 czerwca 2020 r., aby z rozwiązań w niej przyjętych mogło skorzystać jak najwięcej płatników. Termin na złożenie deklaracji za miesiąc maj upłynął 30 czerwca 2020 r. Deklarację rozliczeniową wraz z raportami imiennymi za maj 2020 r. płatniczka złożyła 15 lipca 2020 r., a więc po ustawowym terminie na ich złożenie. W związku z niezłożeniem w obowiązującym terminie DRA za maj 2020 r., 29 czerwca 2020 r. na podstawie ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. systemowo ZUS utworzył dokument rozliczeniowy (PS) za maj 2020 r., w którym wykazał należne składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 362,34 zł. Kwota składek wykazana w deklaracji utworzonej z urzędu nie odpowiada kwocie należnych składek wykazanych w złożonej przez płatniczkę 15 lipca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej za ww. miesiąc. ZUS zaznaczył, iż z tej przyczyny nie może pozytywnie rozpatrzyć tej sprawy, bo za prawidłową uznaje tą deklarację rozliczeniową, którą płatniczka złożyła 15 lipca 2020 r., a więc po obowiązującym terminie na jej złożenie. Organ zauważył, iż z uwagi na fakt, iż płatniczka zatrudnia pracowników, ma ona obowiązek składania imiennych raportów miesięcznych za każdego ubezpieczonego w ustawowym terminie na ich złożenie. W raportach tych relacjonuje się faktyczny przebieg zatrudnienia i przerw w świadczeniu pracy przez ubezpieczonych. ZUS nie ma dostępu do takich danych faktycznych, a są to dane wpływające na wysokość należnej miesięcznej składki płatnika. Organ wskazał ponadto, iż zdaniem płatniczki nieterminowość złożenia dokumentacji rozliczeniowej za maj 2020 r. była wynikiem awarii sprzętu elektronicznego niezbędnego do wysyłania deklaracji rozliczeniowych przez platformę PUE ZUS. W tym zakresie organ zauważył, że podstawowy, wynikający z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, termin na złożenie dokumentacji rozliczeniowej za maj upływał 15 czerwca 2020 r. Termin ten, na potrzeby działań związanych z pomocą w ramach Tarczy Antykryzysowej został wydłużony do 30 czerwca 2020 r. W ten sposób ustawodawca zapewnił płatnikom czas, aby mogli dopełnić wszelkich formalności związanych ze składaniem deklaracji rozliczeniowych i na tej podstawie skorzystać z pomocy w ramach Tarczy Antykryzysowej. W ocenie organu trudno przyjąć, że trudności w przesyle danych do ZUS z powodu awarii sprzętu elektronicznego trwały ponad dwa tygodnie. To na płatniku ciąży obowiązek terminowego składania poprawnych raportów imiennych oraz deklaracji rozliczeniowych, nawet jeżeli zostało to zlecone biuru rachunkowemu. Brak jest jednocześnie przepisów umożliwiających przywrócenie terminu na złożenie deklaracji rozliczeniowych. W dalszej kolejności organ przypomniał, iż płatniczka podniosła w wywiedzionym środku zaskarżenia, że jej zdaniem w związku z awarią sprzętu w biurze rachunkowym, w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 58 k.p.a., który przewiduje możliwość przywrócenia terminu na prośbę zainteresowanego. W tym zakresie organ zaznaczył, iż ze stanu faktycznego sprawy wynika jednak, że takiego wniosku płatniczka nie złożyła. Niezależnie od tego ZUS dodał, iż terminy i zasady składania deklaracji rozliczeniowych są uregulowane w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, która nie przewiduje trybu przywrócenia terminu złożenia deklaracji rozliczeniowych.

Z opisaną powyżej decyzją ZUS nie zgodziła się I. K., która zaskarżyła ją do. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości.

W wywiedzionej skardze skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy :

1) tj. naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 KPA, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy zachodziły przesłanki do uwzględnienia usprawiedliwienia opóźnienia złożenia deklaracji składkowej.

2) tj. naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 KPA polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie Il instancji na art. 77 § 1 KPA obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 KPA;

3) tj. naruszenie art. 8 i 107 § 3 KPA przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności nie wyjaśnianie dlaczego nie uwzględniono usprawiedliwienia opóźnienia w składaniu deklaracji składkowej,

Podnosząc przedmiotowe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w niniejszej sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie pełnomocnik ZUS [...] w piśmie z dnia 22 października 2021r. zawnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym informując ponadto Sąd, iż organ nie posiada adresu elektronicznego na platformie ePUAP, w związku z powyższym nie ma możliwości uczestnictwa w rozprawie zdalnej, dlatego też zarządzeniem z 17 listopada 2021 r. Przewodniczący Wydziału I skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji strony skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej "K.p.a.", lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga jest zasadna w zakresie w jakim doprowadziła do wyeliminowania z obrotu prawnego obu kontrolowanych decyzji.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż jak wynika z akt niniejszej sprawy oraz akt związkowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie prowadzonych pod sygn. akt I SA/Kr 1342/21 pierwotnie wniosek skarżącej z 6 kwietnia 2020 r. w zakresie w jakim dotyczył miesiąca maja 2020r. został rozpoznany przez ZUS decyzją z dnia 5 sierpnia 2020 r. numer [...], w której organ na zasadzie art.105 K.p.a. umorzył postępowanie w sprawie przedmiotowego wniosku za wskazany miesiąc. W wyniku rozpoznania wniosku płatniczki o ponowne rozpatrzenie sprawy przedmiotowa decyzja została podtrzymana przez ZUS w drugiej instancji decyzją z dnia 21 września 2020r. numer [...]

Po wniesieniu przez płatniczkę skargi do sądu administracyjnego na wskazaną ostateczną decyzję ZUS organ skorzystał z możliwości uchylenia obu ww. decyzji w trybie art. 154 § 1 K.p.a. czego dokonał decyzją z dnia 9 listopada 2020r. znak [...]

W świetle przytoczonego stanu faktycznego należy przypomnieć, iż zgodnie z treścią § 1 wskazanego przepisu decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z kolei w myśl jego § 2 w przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji. Jak zgodnie wskazuje literatura przedmiotu jak i orzecznictwo sądów administracyjnych art. 154 K.p.a. (podobnie jak art. 155 K.p.a.) normuje instytucję zmiany lub uchylenia decyzji ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Czynnikiem różnicującym jest istnienie lub brak prawa nabytego przez stronę z decyzji podlegającej weryfikacji. Zastosowanie art. 154 jest możliwe jedynie wówczas, gdy żadna ze stron postępowania nie nabyła prawa z decyzji. Nie będzie zatem możliwe zastosowanie art. 154 w sytuacji, gdy w sprawie występują strony o sprzecznych interesach, przynajmniej jedna z nich bowiem będzie mogła wywodzić swoje prawo z decyzji (zob. wyrok NSA z 15 lipca 1999 r., I SA 1644/98, LEX nr 48558, oraz Przybysz Piotr Marek, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany Opublikowano LEX/el. 2021). Należy jednak zauważyć, iż decyzja wydana w tym trybie jest decyzją zaskarżalną, stronie tak jak od każdej innej decyzji wydanej w toku postępowania administracyjnego przysługuje prawo do jej zaskarżenia na ogólnych zasadach określonych w K.p.a. Powyższą okoliczność dostrzegł organ, albowiem przedmiotowa decyzja zawiera prawidłowe pouczenia o sposobach jej zaskarżenia. Aby więc wskazana decyzja mogła wywołać skutek prawny określony w jej sentencji musi nabyć walor ostateczności. Zgodnie z art.16 §1 K.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. W realiach niniejszej sprawy ZUS wydając decyzję z dnia 9 listopada 2020r. znak [...], w ramach której zastosował instytucję z art.154 K.p.a., niezwłocznie bo jeszcze tego samego dnia (tj. 9 listopada 2020r.) rozpoznał merytorycznie wniosek płatniczki z 6 kwietnia 2020 r. w zakresie miesiąca maja 2020 r poprzez wydanie decyzji znak [...] Wskazana decyzja pomimo odmiennego wyrzeczenia kolejny raz rozpoznawała tę samą sprawę rozstrzygniętą już przez ZUS decyzjami: z dnia 5 sierpnia 2020 r. numer [...] oraz dnia 21 września 2020r. numer [...], w których organ działając w dwóch instancjach przesądził o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku skarżącej z 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W ocenie Sądu powyższe postępowanie organu rażąco naruszyło zasady postępowania administracyjnego, albowiem wobec faktu, iż wskazana decyzja wydana w trybie art.154 K.p.a. nie miała charakteru ostatecznego nie mogła więc na dzień 9 listopada 2020r. skutecznie wyeliminować z obrotu prawnego decyzji ZUS z 21 września 2020r. jak i 5 sierpnia 2020r. wydanych w przedmiocie umorzenia postępowania. Tym samym ZUS wydając decyzję z 9 listopada 2020r. znak [...], w której odmówił I. K. prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020r. rozpoznał sprawę już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, albowiem pozostawała ona w tym czasie nadal w obrocie prawnym. Powyższe postępowanie organu stanowi przejaw kwalifikowanej wady prawnej z art.156 § 1 pkt 3 K.p.a, która stanowi samoistną przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej .

W tym miejscu w ślad za stanowiskiem WSA w Warszawie zawartym w wyroku z dnia z dnia 17 lutego 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1014/20 należy wskazać, iż zasada trwałości decyzji administracyjnych (art.16 K.p.a.), wyraża się w tym, że ostateczne decyzje obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone, zmienione lub unieważnione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym.

Z uwagi na swoją doniosłość zasada ta, zapewniająca stabilizację i pewność obrotu prawnego, została zabezpieczona sankcją nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.) - tzw. res iudicata, przed ponownym rozstrzygnięciem tożsamej sprawy.

W konsekwencji decyzja organu administracji publicznej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o eliminacji tej pierwszej z obrotu prawnego na podstawie odpowiednich przepisów K.p.a., jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy tożsamej (podmiotowo i przedmiotowo) z załatwioną wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest bowiem wyłącznie po wyeliminowaniu tej pierwszej w ustalonym przez prawo trybie. Zatem, dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji.

Bezspornie jak już to zostało zaznaczone powyżej decyzja ZUS z 9 listopada 2020r. znak [...] dotyczyła tej samej strony jak i materii co decyzje ZUS z dnia 5 sierpnia 2020 r. numer [...] oraz z dnia 21 września 2020r. numer [...] Tym samym koniecznym stało się wyeliminowanie z obrotu prawnego przez Sąd ze skutkiem ex tunc decyzji ZUS wydanej w niniejszej sprawie w pierwszej instancji jako dotyczącej (w chwili jej wydania) sprawy administracyjnej już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Należy podkreślić, iż stwierdzenie nieważności powoduje skutek ex tunc - a więc nieważność przedmiotowej decyzji istniała od momentu jej wydania, tak jakby nigdy nie została wydana, wskutek czego należy przyjąć, iż nie wywoływała ona nigdy żadnych skutków prawnych.

O powyższym Sąd orzekł w pkt II wyroku, działając na zasadzie art.145§1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Równocześnie koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., gdyż ZUS wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymując w mocy w mocy zaskarżone rozstrzygniecie nie dostrzegł jego kwalifikowanej wady prawnej z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., czym uchybił nie tylko wskazanemu przepisowi ale także podstawowym regułom prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego, wyrażonym w art. 7 K.p.a. i 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którymi w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują z urzędu lub na wniosek stron wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Pozostawiając w obrocie prawnym wskazaną decyzję ZUS w zaskarżonej decyzji uchybił również zasadzie zaufania do władzy publicznej, o której mowa w art. 8 K.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt I wyroku

Końcowo należy zauważyć, iż Sąd nie mógł merytorycznie odnieść się do zarzutów skargi albowiem w świetle dostrzeżonych przez Sąd uchybień byłoby to nie tylko przedwczesne, ale wręcz niedopuszczalne.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, albowiem w sprawie, z uwagi na jej przedmiot, skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., nie była przy tym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a działając osobiście, nie wykazała, że poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swoich praw.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS stosownie do dyspozycji art.157 K.p.a. zobowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania jak i ocenę prawną dokonaną przez Sąd.