Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 870/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, 137, 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Ewa Czarnota po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M. K. i Z. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]lutego 20010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. K. i Z. J. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w W. przy dawnej ulicy [...] (obecnie rejon ulicy [...]i [...]), wchodzącej w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...]z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy ulicy [...] o powierzchni [...] m2 - która stanowiła własność B. W. na podstawie Aktu Własności Ziemi Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1974 roku - została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Urzędu Dzielnicowego W. z dnia [...] kwietnia [...] roku nr [...].

Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Zakładu Remontowego Energetyki W. z dnia [...] lipca 1975 roku - w związku z przeznaczeniem nieruchomości pod budowę bazy [...] , na podstawie lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] kwietnia 1973 roku.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2007 r. – uzupełnionym pismem z dnia [...] lutego 2008 r. – M. K. i Z. J. (spadkobierczynie B. W.) wystąpiły o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działki o numerach ewidencyjnych [...],[...],[...]i [...]z obrębu [...].

Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezydent W. decyzją z dnia [...]października 2008 r. nr [...] odmówił zwrotu części nieruchomości położonej w W. przy dawnej ulicy [...] (obecnie rejon ulicy [...] i [...]), wchodzącej w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...]z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...].

Prezydent stwierdził, że na terenie obejmującym działkę nr [...], część działki [...] oraz działkę nr [...] zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Zakładu Remontowego Energetyki W. - zgodnie z decyzją Urzędu Wojewódzkiego w W. nr [...] z dnia [...] lipca 1992 roku. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...] wpisem dokonanym w dniu [...]stycznia 1993 roku - co potwierdza odpis z księgi wieczystej wydany przez Sąd Rejonowy dla W. w dniu 3.12.2003 roku.

Następnie prawo użytkowania wieczystego nieruchomości Zakład Remontowy Energetyki W. SA przeniósł na rzecz spółki z o.o. Zarząd [...] aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] grudnia 2000 roku.

W związku z tym obecnie właścicielem działek ewidencyjnych nr [...],[...] i [...] z obrębu [...] jest Skarb Państwa a wieczystym użytkownikiem "[...]" sp. z o.o.

Organ dodał, że zgodnie z 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo,

-pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Natomiast stosownie do art. 229 ww. ustawy roszczenie to nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W prowadzonym postępowaniu ustalono, że wniosek o zwrot dotyczy nieruchomości, na której zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Zakładu Remontowego Energetyki W. - zgodnie z decyzją Urzędu Wojewódzkiego w W. nr [...] z dnia [...] lipca 1992 roku - i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...] wpisem dokonanym w dniu 25 stycznia 1993 roku – a więc przed datą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (1 stycznia 1998 r.).

W omawianej sprawie zachodzą zatem okoliczności, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wobec powyższego Prezydent W. stwierdził, że w niniejszej sprawie nastąpiła utrata władania przedmiotowym gruntem przez Skarb Państwa, co stanowi, że zwrot nieruchomości objętej wnioskiem - działki nr ewidencyjny [...], [...] i [...]jest niemożliwy. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub gmina nie władają tą nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. Obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego stanowi prawną przeszkodę do orzeczenia o jej zwrocie i w takim przypadku kwestia zbędności gruntu na cel jego wywłaszczenia nie ma znaczenia dla sprawy.

Powołał się też na orzecznictwo sądowe stwierdzając, że:

-zgodnie z treścią wyroku z dnia 7 lutego 2006 roku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Sygn. Akt. I OSK 409/05 - przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) określający przypadki, kiedy dawnemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości,

- zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w Uchwale z dnia 22 grudnia

1993 roku Sygn. Akt III AZP 24/93 - nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli na nieruchomości tej zostało ustanowione wieczyste użytkowanie i ujawnione w księdze wieczystej,

- zgodnie z wyrokiem z dnia 30 stycznia 2007 roku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. Akt I OSK 386/06 - jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 roku rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyły M. K. i Z. J. - wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 20010 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. z dnia [...]października 2008 r. nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w W. przy dawnej ulicy [...] (obecnie rejon ulicy [...] i [...]), wchodzącej w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...]z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...].

W całości poparł on stanowisko i argumentację organu I instancji stwierdzając, iż w omawianej sprawie nastąpiła utrata władania przedmiotowym gruntem przez Skarb Państwa już w momencie ustanowienia [...] użytkownikiem wieczystym - co stanowi negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W takim przypadku ani kwestia zbędności gruntu na cel jego wywłaszczenia, ani też sprzedaż ustanowionego przed 1998 rokiem prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich, nie ma znaczenia dla sprawy.

Dodał, że Prezydent W. wydał decyzję częściową, gdyż nie mógł orzekać co do działki nr ewidencyjny [...] z obrębu [...]- która jest własnością Miasta W. Zatem organ pierwszej instancji powinien był wskazać, że wniosek strony w tej części prześle Wojewodzie [...], aby ten, zgodnie z art. 26 kpa, wyznaczył jako właściwy inny organ do załatwienia sprawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...] złożyły M. K. i Z. J. wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem.

Skarżące zarzuciły decyzji naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego – art. 7, 9, 138 § 2 i 107 § 3 oraz art. 136 ust.3 w zw. z art. 137 pkt. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podniosły, że organy orzekające w sprawie nie ustaliły, czy i kiedy zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Zakładu Remontowego Energetyki W. oraz czy ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło zgodnie z prawem

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 20010 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2008 r. orzekającą o odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w W. przy dawnej ulicy [...] (obecnie rejon ulicy [...] i [...]), wchodzącej w skład działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...]z obrębu [...].

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca ją decyzja nie naruszają przepisów prawa.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j. t. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast stosownie do art. 229 tej ustawy, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość położona w W. przy dawnej ulicy [...] (obecnie rejon ulicy [...] i [...]), wchodząca w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] z obrębu [...], stanowiąca własność B. W., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego W. z dnia [...]kwietnia 1976 roku - w związku z przeznaczeniem jej pod budowę bazy [...], na podstawie lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] kwietnia 1973 roku.

Na terenie obejmującym działkę nr [...], część działki [...] oraz działkę nr [...] zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Zakładu Remontowego Energetyki W. - zgodnie z decyzją Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie nr [...] z dnia [...] lipca 1992 roku.

Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...] wpisem dokonanym w dniu [...] stycznia 1993 roku.

Następnie prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przeniesione przez Zakład Remontowy Energetyki W. SA na rzecz spółki z o.o. [...] aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2000 roku i informacja o tej transakcji również została wpisana do księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości.

Należy zatem stwierdzić, że zostały spełnione łącznie obie przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i wpis tego prawa do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czyli dniem 1 stycznia 1998 r.

Wobec powyższego zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca są zgodne z prawem, zaś kwestia zbędności gruntu na cel jego wywłaszczenia, jak też sprzedaż ustanowionego przed 1998 rokiem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich - nie maja znaczenia dla sprawy.

Niniejszy wyrok jest zgodny z utrwalonym orzecznictwem dotyczącym art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 9 grudnia 2008 r. II CSK 275/08, LEX nr [...], stwierdził, że prawidłowa wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości.

Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2007 r. I OSK 386/06, LEX nr 290617, stwierdził, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy.

Również w wyroku z dnia 13 czerwca 2008 r. I OSK 949/07 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 ustawy, i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Niniejszy skład orzekający podziela w zupełności przytoczony wyżej pogląd Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - uznając skargę za nieuzasadnioną.

Organy obu instancji wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 kpa i zyskując całkowitą aprobatę sądu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.