Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1026/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6229 Inne o symbolu podstawowym 622
Skarżony organ: Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych
Treść wyniku: Umorzono postępowanie z art. 161 ustawy -PoPPSA

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant : Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2006r. sprawy ze skargi S. plc z siedzibą w T. na decyzję Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu co do pośredniego nabycia akcji krajowego zakładu ubezpieczeń postanawia umorzyć postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 2087/04, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skargi S. plc z siedzibą w T., Finlandia, na decyzję Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych z dnia [...] września 2004 r., nr [...], w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu co do pośredniego nabycia akcji krajowego zakładu ubezpieczeń, uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych z dnia [...] lipca 2004 r.

Od powyższego wyroku Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych złożyła skargę kasacyjną, w której wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - ewentualnie - o uchylenie w całości tego wyroku i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.).

Komisja, na podstawie art. 174 powołanej wyżej ustawy zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Dotyczyło to w szczególności:

- art. 35 ust. 3 oraz art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. Nr 124, poz. 1151, z późn. zm.), polegające na uznaniu, iż sprzeciw Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych co do nabycia albo objęcia akcji lub praw z akcji krajowego zakładu ubezpieczeń albo co do podjęcia innych działań, o których mowa w art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, jest instrumentem reglamentacji administracyjno-prawnej, w którym występuje konstrukcja uznania administracyjnego, a co za tym idzie stwierdzeniu, iż każdorazowe zgłoszenie przez Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych sprzeciwu poza wykazaniem przesłanek, o których mowa w art. 35 ust. 4 pkt 1-3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, wymagałoby wskazania przez Komisję w decyzji administracyjnej interesu społecznego, który przemawiał za zgłoszeniem sprzeciwu;

- art. 15 ust. 1 Dyrektywy Rady 92/49/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie oraz zmieniające dyrektywy 73/239EWG i 88/357/EWG, polegające na uznaniu, iż występujące w tym przepisie pojęcia niedookreślone należy utożsamiać z uznaniem administracyjnym, a co za tym idzie - przepisy prawa Unii Europejskiej wymuszają na Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych działanie w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego w przypadku zgłaszania sprzeciwu co do zamiaru nabycia akcji krajowego zakładu ubezpieczeń.

2. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a powołanej ustawy poprzez uznanie, że zaskarżona decyzja Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych narusza prawo materialne.

S. plc wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej wskazując m.in., że w sprawie nie zaistniały przesłanki do wniesienia przez organ sprzeciwu, jak i na to, że nie można skutecznie stawiać zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez zarówno jego błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie.

Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 8/06, wobec uznania, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, uchylono w całości zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazano temuż Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.

Dnia [...] września 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo procesowe firmy S. plc, w którym stwierdzono, iż po zapoznaniu się z powołanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2006 r. firma S. plc podtrzymuje zarzuty skargi i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono wydanie z naruszeniem art. 35 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz art. 77 i 107 § 3 K.p.a.

W uzasadnieniu stwierdzono, że Naczelny Sąd Administracyjny w rozpatrzonej sprawie przesądził na zasadzie art. 190 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że decyzja wydawana na podstawie art. 35 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej nie ma charakteru uznaniowego oraz że przepisy art. 15 ust 1 Dyrektywy Rady 92/49/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych nie powodują, że organ nadzoru działa w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzygnął wątpliwości dotyczących wykładni art. 35 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, tj. kiedy organ nadzoru winien uznać, że środki przeznaczone na nabycie akcji pochodzą z kredytu lub pożyczki albo są w inny sposób obciążone.

Podstawowy zarzut skargi przeciwko decyzjom organu nadzoru to zarzut błędnej wykładni cytowanego wyżej przepisu, co skutkowało niewłaściwym jego zastosowaniem i w konsekwencji zgłoszeniem sprzeciwu w sytuacji, gdy nie istniały ku temu przesłanki.

W dalszym ciągu uzasadnienia, odnosząc się do naruszenia art. 35 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, S. plc przedstawiła trzy wykładnie powołanego przepisu, a mianowicie: 1) wykładnię przedstawioną w zaskarżonej decyzji, 2) wykładnię przedstawioną w skardze kasacyjnej, oraz 3) prawidłową wykładnię art. 35 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Ocena prawidłowości wykładni powołanego przepisu została dokonana z jednego punktu widzenia - źródła pochodzenia środków przeznaczonych na nabycie akcji. S. plc podnosi, że prawidłowa wykładnia powołanego przepisu wymaga, aby nabywca akcji krajowego zakładu ubezpieczeń posiadał wystarczający majątek (wolne środki) na nabycie akcji. Innymi słowy, żeby w celu nabycia akcji nie musiał korzystać z zewnętrznego finansowania. Ratio legis przepisu polega bowiem na tym, aby uchronić ubezpieczonych przed sytuacją, kiedy nabywca nie ma środków na akwizycję i musi wziąć kredyt lub pożyczkę albo obciążyć swój majątek w celu uzyskania środków potrzebnych do transakcji.

Zdaniem S. plc nabywca przedstawił bilans i sprawozdanie finansowe organowi administracji aby udowodnić, że jest w takiej kondycji finansowej, która pozwala mu na nabycie akcji krajowego zakładu ubezpieczeń bez szukania źródeł zewnętrznego finansowania. Z dokumentów finansowych wynika, czy nabywca ma odpowiednie środki. Okoliczność dysponowania "wolnymi" środkami została ustalona w sposób bezsporny przez organ nadzoru w toku postępowania wyjaśniającego, stąd zaskarżona decyzja winna być uchylona.

Również zarzuty proceduralne S. plc wiąże z tym, że organ nie wyjaśnił co należy rozumieć przez pojęcie "środki obciążone". Z literalnego brzmienia przepisu wynika, że obok środków pieniężnych dotyczy on także innych środków. Oczywistym przy tym jest, że środki pieniężne nie mogą być obciążone. Zatem powstaje pytanie, jakiego typu "środki" i w jaki sposób zostały obciążone przez skarżącego. Sumując, organ nadzoru nie określił ani w zaskarżonej decyzji ani w sprzeciwie, co oznacza pojęcie "środki obciążone", i w jaki sposób środki przeznaczone na nabycie akcji były obciążone. Przyjmując, że wykładnia przepisu art. 35 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej dokonana przez organ jest prawidłowa, okoliczności te mają zasadnicze znaczenie dla oceny podstaw prawnych decyzji. Nie można bowiem twierdzić, że istniały podstawy do zgłoszenia sprzeciwu, w sytuacji gdy nie wiadomo czy, jakie i w jaki sposób "środki" zostały obciążone.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 11 sierpnia 2006 r. pełnomocnik Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych wniósł o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie na rozprawie do akt sprawy dołączono kopię postanowienia Sądu Rejonowego dla W. , [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, z dnia [...] czerwca 2006 r., dotyczącego wykreślenia "I. S.A. w Likwidacji" z Krajowego Rejestru Sądowego. Z przedstawionego postanowienia wynika, iż dnia [...] maja 2006 r. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zatwierdziło sprawozdanie likwidatora z likwidacji Spółki i sprawozdanie likwidacyjne oraz udzieliło likwidatorowi pokwitowania z pełnienia funkcji likwidatora. Dokonano również podziału pomiędzy akcjonariuszy majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli.

W konsekwencji uznać trzeba, że podmiot - krajowy zakład ubezpieczeń (I. S.A.), którego akcje miały być w sposób pośredni przejęte w ilości umożliwiającej przekroczenie 50% głosów na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy Spółki I. S.A. z siedzibą w W. przez S. plc, z siedzibą w T. w Finlandii, poprzez nabycie kwalifikowanej liczby akcji podmiotu zależnego- I. z siedzibą w S. w Szwecji, będącego bezpośrednim właścicielem akcji I. S.A. z siedzibą w W., uległ likwidacji. Tym samym również i jego akcje przestały być przedmiotem obrotu handlowego.

Z kolei pełnomocnik S. plc oświadczył na rozprawie, iż nie ma przesłanek do umorzenia postępowania w sprawie, bo wątpliwości dotyczące wykładni art. 35 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, tj. kiedy organ nadzoru winien uznać, że środki przeznaczone na nabycie akcji pochodzą z kredytu lub pożyczki albo są w inny sposób obciążone, których nie rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny, powinny zostać wyjaśnione ze względu na potrzebę jednoznacznego przesądzenia tej kwestii na przyszłość w ogóle, tak ze względu na potrzeby skarżącego, jak i innych podmiotów działających na rynku ubezpieczeniowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W rozpatrywanej sprawie skarżący - firma S. plc złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy co do meritum, zwłaszcza w odniesieniu do określenia pojęcia "środków wolnych", związanych, zdaniem skarżącego, z wykładnią art. 35 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Skarżący domaga się wyjaśnienia, w formie orzeczenia sądowego, kiedy organ nadzoru winien uznać, że "...środki przeznaczone na nabycie albo objęcie akcji lub praw z akcji krajowego zakładu ubezpieczeń (...) pochodzą z kredytu lub pożyczki albo są w inny sposób obciążone" (art. 35 ust. 4 pkt 2 powołanej wyżej ustawy).

Strona przeciwna - organ administracji - Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych wniosła o umorzenie postępowania na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi motywując to likwidacją krajowego zakładu ubezpieczeń - I. S.A. z siedzibą w W.. Akcje tej ostatniej firmy miały być przedmiotem nabycia pośredniego, wobec którego to zamiaru zgłosiła sprzeciw Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych.

W przedstawionej sytuacji Sąd był zobowiązany rozpatrzyć na wstępie wniosek o umorzenie postępowania.

Zgodnie z art. 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli:

1) skarżący skutecznie cofnął skargę;

2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osoba zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania;

3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

Treść przywołanego wyżej przepisu wskazuje jednoznacznie, że przyczyną umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość. Dwa zdarzenia powodujące bezprzedmiotowość postępowania zostały wymienione expressis verbis (pkt 1 i 2). Z pkt 3 wynika natomiast, że bezprzedmiotowość postępowania może wynikać również z innych powodów. Istotne jest wszakże, że przyczyną umorzenia postępowania sądowo-administracyjnego może być jedynie zdarzenie zaszłe w toku postępowania, tzn. takie, które nie istniało przed jego wszczęciem, a wystąpiło dopiero w toku rozpoznawania skargi.(...)W przepisie tym chodzi o zdarzenia będące przeszkodami o charakterze trwałym, powodującymi niemożność dalszego toku postępowania. (tak J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Wyd. Prawnicze, Warszawa 2004, str. 235).

Postawienie w stan likwidacji, a w jej następstwie wykreślenie krajowego zakładu ubezpieczeń - I. Spółka Akcyjna w Likwidacji z Krajowego Rejestru Sądowego oznacza likwidację tego podmiotu. W związku z tym również akcje zlikwidowanego krajowego zakładu ubezpieczeń przestają być przedmiotem obrotu handlowego - nie można już ich nabyć albo objąć. Oznacza to, że postępowanie, którego przedmiotem było przejęcie pośrednie akcji krajowego zakładu ubezpieczeń (I. S.A.), stało się bezprzedmiotowe. Należy zatem uznać, że likwidacja krajowego zakładu ubezpieczeniowego, którego akcje miały być w pośredni sposób przejęte, mieści się w przewidzianej w art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyczynie uzasadniającej umorzenie postępowania. Likwidacja firmy i wygaśnięcie praw z jej akcji oznacza bowiem, że przestał istnieć przedmiot postępowania, a co za tym idzie - w rozumieniu powołanego przepisu postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

Bezprzedmiotowość, o której wyżej mowa, wystąpiła dopiero w toku ponownego rozpoznawania skargi, a więc w toku postępowania i nie istniała przed jego wszczęciem.

Spełnione zostały zatem przesłanki umorzenia postępowania w sprawie.

Wobec tego Sąd nie miał podstaw do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy co do meritum, w zakresie w jakim wnosiła o to firma S. plc.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji postanowienia.