Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 368/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek – Rak Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 października 2022 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 18 lutego 2022 r., nr SKO.421.44.2022 w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 18 lutego 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta Lęborka z 27 grudnia 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Po rozpatrzeniu wniosku J. S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M. N., decyzją z 27 grudnia 2021 r. Burmistrz Miasta Lęborka odmówił wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ wskazał, że M.N. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z 9 kwietnia 2015 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lęborku, w którym to orzeczeniu wskazano, że nie da ustalić się od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 marca 2015 r. Ww. orzeczenie wydano na stałe. Wnioskodawca natomiast jest żonaty, zamieszkuje w Lęborku przy ul. S. Żona, I. S., jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad własną matką od 1 maja 2019 r. na czas nieokreślony przyznanego na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 12 września 2019 r. Ostatnie zatrudnienie wnioskodawcy obejmuje pracę w Urzędzie Miasta Lębork w okresie od 3 marca 2014 r. do 5 sierpnia 2014 r., po którym wnioskodawca nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych na okres od 6 sierpnia 2014 r. do 5 sierpnia 2015 r. Obecnie J. S. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Lęborku bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nie posiada własnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie ma także ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Organ uwzględnił także, że M. N. ma 84 lata i jest wdową. Zamieszkuje w mieszkaniu na drugim piętrze w L. przy ul. Ł. M. N. wymaga pomocy i wsparcia osób drugich, sama nie jest w stanie funkcjonować. Choruje na schorzenia kardiologiczne, jest po zawale serca, przeszła zabieg angioplastyki. Ponadto choruje na zwyrodnienia stawów, ze względu na wiek nie kwalifikuje się na zabieg wstawienia endoprotez. Ma problemy z samodzielnym poruszaniem się, dlatego praktycznie cały dzień siedzi, bądź leży w łóżku, wstaje o kulach jedynie w celu wykonania czynności fizjologicznych.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że pan J. S. faktycznie sprawuje opiekę i udziela niepełnosprawnej matce pomocy w zakresie przygotowania posiłków, zakupów, sprzątania, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, podawania leków, umawiania wizyt lekarskich oraz towarzyszenia w tych wizytach, transportu do placówek służby zdrowia, na rehabilitacje, pomocy w rehabilitacjach domowych, załatwiania wszystkich spraw urzędowych. Wnioskodawca ma siostrę, która zamieszkuje w Lęborku, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.

Organ przytoczył przy tym art. 17 ust. 1 i 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), wskazując że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu Trybunał stwierdził jednak, że wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium daty powstania niepełnosprawności z ustawy. Nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. W związku z tym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w dalszym ciągu wiążący, również w rozpatrywanej sprawie. Niezależnie od indywidualnych rozstrzygnięć sądów administracyjnych, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają żadnych wyjątków pozwalających na wyłączenie stosowania powyższego przepisu, np. w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki nie posiada wspomnianego zapisu w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności.

Po rozpoznaniu odwołania od tak wydanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 18 lutego 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium odmiennie oceniło kwestię stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznając, że wyroki sądów administracyjnych wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Kolegium uwzględniło, że M. N., urodzona 19 sierpnia 1937 r., posiada znaczny stopień niepełnosprawności, orzeczony na stałe 9 kwietnia 2015 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lęborku. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 marca 2015 r. M.N. wymaga przy tym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jednakże zdaniem Kolegium z zebranego materiału dowodowego wynika (wywiad środowiskowy z 25 listopada 2021 r.), że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. M. N. ze względu na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy osoby drugiej. Z ustaleń wynika jednak, że w czynnościach pielęgnacyjnych takich jak kąpiel pomaga rodzina (córka). Pozostałe czynności wykonywane przez wnioskodawcę - przygotowanie posiłku, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, ustalanie oraz towarzyszenie matce podczas wizyt u lekarza, utrzymania porządku w mieszkaniu są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorą matką nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy, wykonującego opiekę nad niepełnosprawną matką, by nie mógł on podjąć zatrudnienia.

Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nadto ostatnim zatrudnieniem J. S. była praca w Urzędzie Miasta Lęborka w okresie do 5 sierpnia 2014 r., po którym wnioskodawca nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych, obecnie jest zarejestrowany w PUP w Lęborku bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Kolegium, mając na uwadze dokonane w przedmiotowej sprawie ustalenia stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono jej:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że organ uprawniony jest do samodzielnego ustalania, w jakim zakresie powinna być sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną;

2. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 , art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, pozwalających na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W rezultacie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że jego matka posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Nadto skarżący jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc matką, która jest osobą niepełnosprawną, trwale niezdolną do pracy, zaś opieka nad nią jest całodobowa.

Matka skarżącego potrzebuje stałej opieki, jest po udarze i zawale serca, przeszła liczne operacje i zabiegi, ma również znaczne ograniczenie ruchowe i porusza się o kulach. Skarżący pomaga matce w codziennych czynnościach, gotuje, podaje posiłki, wozi matkę na wizyty lekarskie oraz dba o dom. Siostra pomaga mu jedynie w kąpaniu matki, gdyż wnioskodawca czuje się przy tej czynności niezręcznie i chce też zapewnić matce większy komfort psychiczny.

Zdaniem skarżącego, organ błędnie uznał, że jest kompetentny do samodzielnego ustalania, w jakim zakresie jest niezbędna opieka nad osobą niepełnosprawną. Z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika natomiast, że matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zatem organ jest związany tym ustaleniem i nie może prowadzić własnych ustaleń w tym zakresie. Nie ulega również wątpliwości, że taką opiekę sprawuje skarżący, a siostra pomaga mu jedynie przy kąpieli, gdyż skarżący uznał, że to będzie kłopotliwe i dla niego i dla matki, gdy to on ją będzie kąpał. W pozostałym zakresie całodobową opiekę nad matką sprawuje skarżący.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 18 lutego 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta Lęborka z 27 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Z tego też powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała do ukończenia przez nią 18. roku życia, nie powstała również w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25. roku życia.

Kolegium uznało natomiast, że skarżącemu należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia on przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnej matce opieki a rezygnacją/niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przychyliło się bowiem do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo tego decyzja organu I instancji, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 9 kwietnia 2015 r., jak i zaliczenia skarżącego do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką), a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jego matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez niego jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia.

Za nieuprawnione należy uznać w tym miejscu twierdzenie skarżącego podniesione w skardze, że fakt posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji powoduje, że organ będąc związany treścią tego orzeczenia, nie może prowadzić własnych ustaleń dotyczących zakresu wymaganej opieki, rozstrzygając o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rację ma wprawdzie skarżący, że zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnione do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym należy podkreślić, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. To właśnie rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

W ocenie Sądu organ odwoławczy w sposób prawidłowy ocenił materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad matką, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a jednocześnie - koniecznością z tego powodu niepodejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi taki związek. Innymi słowy, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący, bez wątpienia sprawując opiekę nad swoją matką, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że powodem braku aktywności zawodowej skarżącego nie może być wyłącznie fakt sprawowania przez niego opieki nad matką.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z przedstawionego w zaskarżonej decyzji i niekwestionowanego opisu czynności opiekuńczych, skarżący przygotowuje matce posiłki, robi zakupy, sprząta, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej (opiekę w tym zakresie skarżący dzieli z siostrą, która pomaga matce przy kąpieli), podaje leki, umawia wizyty lekarskie oraz w nich towarzyszy, zapewnia matce transport do placówek służby zdrowia, na rehabilitacje, pomaga w rehabilitacjach domowych, załatwia wszystkie sprawy urzędowe.

Mając na uwadze powyższe uznać należy, że nie można przyjąć, aby skarżący nie podejmował pracy zarobkowej wyłącznie ze względu na opiekę nad matką. Po pierwsze wskazać należy, że pomoc w czynnościach higienicznych, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie, umawianie wizyt lekarskich i zapewnienie asysty podczas tych wizyt nie stanowią czynności, które świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. Czynności te nie są wykonywane codziennie, a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby determinowało to u skarżącego potrzebę rezygnacji z zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia). Zatem nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę nad inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Czynności wskazywane przez skarżącego stanowią de facto czynności zwykłego dnia codziennego. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Ponadto opieka nad matką nie jest sprawowana wyłącznie przez skarżącego, ale również przez jego siostrę, która jak wskazał skarżący, pomaga matce przy kąpieli.

Co wymaga w sprawie podkreślenia matka skarżącego nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pampersowania itp.). Jak ustalono, matka skarżącego ma problemy z samodzielnym poruszaniem się, dlatego praktycznie cały dzień siedzi, bądź leży w łóżku, wstaje o kulach jedynie w celu wykonania czynności fizjologicznych, czasem wymaga pomocy podczas jedzenia. Może jednak pozostać w domu sama przez kilka godzin, co potwierdza fakt, że skarżący nie mieszka razem z matką.

Zakres samodzielności matki skarżącego, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres czynności, które skarżący wykonuje, opiekując się matką nie jest na tyle intensywny i absorbujący, by stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Nie ma przeszkód, aby przy odpowiedniej organizacji czasu pracy skarżący podał matce śniadanie, a kolejne posiłki po powrocie z wykonywanej pracy. Co do samego przygotowywania posiłków, to nie ma przecież przeszkód, by je przyrządzać po pracy lub w czasie wolnym od pracy, tak jak to ma miejsce w większości gospodarstw domowych, prowadzonych przez osoby aktywne zawodowo. Nie ma również przeszkód, aby skarżący przygotował matce wcześniej leki, zwłaszcza że matka przyjmuje je samodzielnie i nie potrzebuje przy tym pomocy. Analogicznie należy odnieść się do podnoszonej przez skarżącą okoliczności wykonywania pozostałych prac domowych, jak robienie zakupów, sprzątanie. Niewątpliwie z kolei realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, czy umawianie wizyt lekarskich nie mają miejsca codziennie.

W okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy nie można pominąć, że ostatnie zatrudnienie skarżącego obejmuje pracę w Urzędzie Miasta Lębork w okresie od 3 marca 2014 r. do 5 sierpnia 2014 r., po którym skarżący nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych na okres od 6 sierpnia 2014 r. do 5 sierpnia 2015 r. Od tamtej pory skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Lęborku bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Zatem trudno dać wiarę twierdzeniu skarżącego, że zaprzestanie lub niepodejmowanie przez niego aktywności zawodowej wynika wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Ponadto, wbrew zarzutom skargi, przeprowadzone w sprawie postępowanie nie było obarczone wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie organy w myśl zasad określonych w art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., w toku prowadzonego postępowania w żaden sposób nie naruszyły obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialnoprawnej decyzji, a mianowicie spełnienia określonych w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanek pozytywnych, od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ II instancji wyprowadził merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej, a nie dowolnej, oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Reasumując, w ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką związany z jej niepełnosprawnością, przyjąć należy, że organ odwoławczy w sposób prawidłowy uznał, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącego. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar opieki wymuszał na skarżącym całkowite niepodejmowanie pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.