Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 813/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...], nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru) postanowieniem z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 123 i art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64c § 4 i § 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201, dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna), po rozpoznaniu zażalenia Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON, wierzyciel, skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec W. J. (dalej: zobowiązana, dłużnik) na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...]do nr [...] z dnia [...]w kwocie [...]zł

Powyższe postanowienie organu nadzoru zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ pierwszej instancji prowadził postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika, na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela o wskazanych wyżej numerach z dnia [...], obejmujących należności z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz PFRON za okres od kwietnia 2007 r. do sierpnia 2009 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę. Organ dokonał czynności egzekucyjnych w postaci doręczenia w dniu [...] odpisów tytułów wykonawczych i zajęcia zawiadomieniami z dnia [...] nr [...] rachunku bankowego zobowiązanej w [...]Bank SA. ([...] S.A.) oraz z dnia [...] nr [...] rachunku bankowego w [...] Bank S.A., za które naliczył zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanej należności oraz określoną w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego do każdego tytułu wykonawczego w wysokości 5 % egzekwowanej należności.

Pismami z dnia 20 czerwca 2014 r. oraz z dnia 1 grudnia 2014 r. banki poinformowały, że na rachunkach zobowiązanej brak jest środków, z których można prowadzić egzekucję, a do zajętego rachunku bankowego w [...] Bank S.A. wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej.

Postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. organ pierwszej instancji umorzył postępowanie egzekucyjne powadzone na podstawie tytułów wykonawczych PFRON z uwagi na jego bezskuteczność.

Organ pierwszej instancji pismem z dnia 5 marca 2018 r. zawiadomił wierzyciela o wysokości należnych kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł, a na jego wniosek z 19 marca 2018 r. postanowieniem z dnia [...] obciążył go kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, w tym opłatą manipulacyjną w łącznej wysokości [...]zł oraz za zajęcie rachunku bankowego w dniu [...] łącznie kwotą [...]zł i za zajęcie rachunku bankowego w dniu [...]kwotą [...]zł, stanowiącą 5% od różnicy w wysokości odsetek za zwłokę od egzekwowanej należności.

Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego zażalenie złożył wierzyciel, kwestionując naliczenie kosztów w wysokości [...]za zajęcie rachunków bankowych. Podniósł brak podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., albowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności.

Zdaniem wierzyciela, skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku, a więc organ egzekucyjny nie mógł dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było. Na poparcie swojego stanowiska wierzyciel powołał się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu: z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 638/14 i z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1204/15.

Ponadto wierzyciel wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w zakresie w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Wierzyciel podkreślił, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Organ egzekucyjny powinien zatem rozstrzygnąć, czy wysokość ustalonych kosztów za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest adekwatna względem poziomu skomplikowania podjętych czynności przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

Organ nadzoru rozpoznając sprawę na wstępie omówił przepisy art. 64c § 1 – 4 u.p.e.a., podnosząc, że organ egzekucyjny obciąża wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

Następnie organ odwoławczy podkreślił, że organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na wniosek wierzyciela, dokonał czynności egzekucyjnych, w postaci doręczenia odpisów tytułów wykonawczych i zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, zatem obowiązany był naliczyć opłatę manipulacyjną według stawki 1% przyjętej w art. 64 § 6 ustawy u.p.e.a. za doręczenie odpisów tytułów wykonawczych, wynoszącą łącznie [...] zł oraz opłatę za zajęcie rachunku bankowego naliczoną zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w wysokości 5 % egzekwowanej należności wynoszącą łącznie [...]zł.

Zdaniem organu nadzoru powołane wyżej przepisy nie uzależniają naliczania opłat za dokonane czynności egzekucyjne od ich skuteczności. Jak stanowi art. 64 § 9 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje za zajęcie wierzytelności z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, natomiast zgodnie z § 10 tego artykułu, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, a jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, opłata jest pobierana bez względu na to, czy na rachunku znajdowały się środki, czy też nie.

Organ nadzoru na poparcie swojego stanowiska odwołał się także do treści art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a., wskazując, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Tym samym środek egzekucyjny nie staje się bezskuteczny, gdy na rachunku bankowym zobowiązanego nie ma pieniędzy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 1978/09). Ponadto, gdy na zajętym rachunku bankowym musiałaby znajdować się wierzytelność podlegająca potrąceniu, należne organowi egzekucyjnemu koszty egzekucyjne zostałyby zaspokojone, bowiem według art. 115 u.p.e.a. korzystają one z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. W takiej sytuacji martwy byłby zapis art 64c § 4 u.p.e.a. cedujący na wierzyciela obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych należnych za dokonane czynności egzekucyjne bez względu na ich efektywność.

Dalej organ odwoławczy odnosząc się do powołanych przez wierzyciela wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu: z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 638/14 i z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1204/15 wskazał, że zapadły w indywidualnych sprawach i nie stanowią prawa, zatem nie mają charakteru orzecznictwa powszechnie obowiązującego.

Organ odwoławczy omówił także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i podniósł, że Trybunał Konstytucyjny orzekł jedynie o niezgodności z Konstytucją art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. wyłącznie w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości poszczególnych opłat. Jednak wyrok ten kwestionuje wyłącznie brak górnej granicy opłat za czynności egzekucyjne wymienione w tych przepisach. Natomiast nie kwestionuje dopuszczalności stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat za dokonane czynności egzekucyjne.

W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a, poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2. art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji,

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o rozważenie uchylenia w całości postanowienia organu pierwszej instancji. Ponadto wniósł on o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi jej autor wywodził, iż skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku. Organ egzekucyjny nie mógł dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było. Zatem brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności.

Przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewiduje opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego, a wprost odnosi się wyłącznie do wierzytelności. Skoro więc ustawodawca w przepisach ustawy egzekucyjnej w ogóle nie uregulował opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny wyliczenie opłaty oparł na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, to należy uznać, iż warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest istnienie wierzytelności.

Na poparcie swojego stanowiska pełnomocnik skarżącego powołał się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu: z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 638/14 i z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1204/15.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego nie można zgodzić się z argumentacją organu nadzoru, że naliczenie kosztów w trybie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej jest zasadne, bowiem nie nastąpiło zajęcie wierzytelności, a jedynie pustego rachunku bankowego. W tym zakresie wypowiedział się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16, wskazując, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo-rozliczeniowe. Dopiero zatem w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej. Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt. II FSK 693/15 podkreślił, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

Pełnomocnik skarżącego podniósł również, że zarówno organ odwoławczy jak i organ egzekucyjny nie uwzględniły w swoich rozstrzygnięciach wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 286/17 pełnomocnik wskazał, iż stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez Sąd jak i przez organ w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym. Dlatego też jego zdaniem za nieskuteczne należy uznać argumenty organu odwoławczego, że pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu należy go nadal stosować, gdyż ustawodawca nie wprowadził nowego uregulowania. Bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej.

Na koniec pełnomocnik skarżącego wskazał, że naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której opłaty te zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, a w tej sprawie czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. Brak zatem określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, jak również wydanego w niniejszej sprawie postanowienia organu egzekucyjnego Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo i konieczne jest ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Na wstępie należy wskazać, iż z mocy art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W szczególności, organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zaznaczyć jednocześnie należy, że jeden z wyjątków od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Przedmiotowa regulacja nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12 (wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu.

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł z tytułu opłaty egzekucyjnej związanej z zajęciem rachunków bankowych w sytuacji, gdy na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować. Natomiast kwestia obciążenia wierzyciela kosztami opłaty manipulacyjnej nie jest sporna między stronami.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych. Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 693/15, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327).

Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych.

Sąd wskazuje dla przykładu, że identyczny pogląd został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK914/16 oraz w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu: z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 638/14 i z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1204/15.

W świetle powyższych rozważań zasadne okazały się zarzuty skargi. Niemniej Sąd zauważa, że organy naruszyły przepis prawa materialnego - art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., a w skardze błędnie określono, że jest to przepis postępowania. Niemniej zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a. ) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (która to sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi).

Ponadto należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością Stan faktyczny i stan prawny rozpatrywanej sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, co nie powinno ujść uwadze organów administracyjnych.

Organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinny uwzględnić wykładnię prawa przedstawioną w powyższym wyroku.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postepowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. zasadzając od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis sadowy w kwocie 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł. Sąd nie uwzględnił w kosztach postępowania kwoty 17 zł z tytułu opłaty za pełnomocnictwo, gdyż opłata została uiszczona od pełnomocnictwa, które nie upoważniało pełnomocnika do działania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Natomiast od prawidłowego pełnomocnictwa opłata skarbowa nie została uiszczona.