Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 827/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2, 4, 6 ust. 1 pkt 2, 9, art. 24 ust. 1 i ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 9 ust. 1 pkt 3, art. 22 ust. 2 pkt 2, art. 63
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 169 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 71
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: par. 2 ust. 4 i 1
journal: Dz.U. 2002 nr 46 poz 432
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego.
article: art. 45 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA del. Elżbieta Naumowicz (spr.) Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. – B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...],[...] Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. przyznał A. T. zasiłek rodzinny na dziecko I. T., ur. [...] r., na okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu: wychowywania dziecka w rodzinie [...] w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r., podjęcia przez dziecko nauki w szkole [...] w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r. i jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...] zł. Ponadto decyzją tą przyznano A. T. na te same okresy zasiłki rodzinne na pozostałe dzieci tj. G. i A. T.

Pismem z dnia [...] r. organ zawiadomił A. T. o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany powyższej decyzji, zobowiązując jednocześnie do przedłożenia zaświadczenia o terminie [...] w [...] przez I. T.

Następnie decyzją z dnia [...] r., nr [...], zatytułowaną "decyzja zmieniająca w sprawie uchylenia w części ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek rodzinny", [...] Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. uchylił decyzję własną z dnia [...] r. w części dotyczącej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na [...] I. T. w zakresie przyznania prawa do dodatku rodzinnego na okres od [...]r. do [...] r., prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole [...] na okres od [...] r. do [...] r. oraz prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w [...] na okres od [...] r. do [...] r., nadając tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności z uwagi na ważny interes strony. Jako podstawę prawną powołał przepis art. 32 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 8 pkt 4a i 7 oraz art. 3 pkt 18 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a. W uzasadnieniu wskazał, że powyższe świadczenia zostały przyznane w związku z kontynuowaniem przez I. T., która ukończyła [...] lat, nauki w Szkole A w Ż. Powołując się na przepis art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wedle którego zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia nauki w szkole, wskazał, że I. T. w roku szkolnym [...] kontynuowała naukę w klasie [...]. Dalej wywiódł, że szkoła, w jakiej kształciła się I. T. jest - zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - szkołą ponadgimnazjalną w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tego względu z chwilą ukończenia nauki w szkole, co nastąpiło w dniu [...] r. wskazanym w zaświadczeniu wydanym przez tę placówkę, upłynął okres uprawniający do otrzymywania zasiłku rodzinnego oraz dodatków, co uzasadniało uchylenie wcześniej wydanej decyzji z uwagi na zmianę sytuacji rodzinnej mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Od decyzji tej A. T. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. – B., w którym zakwestionowała zawarte w niej rozstrzygnięcie wskazując, że przepisy ustawy o systemie oświaty określają, iż rok szkolny w szkołach [...] trwa od [...] do [...]. Ponadto podniosła, iż rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o zaświadczenie wydane przez szkołę, przy czym dyrektorzy poszczególnych placówek określają różne daty ukończenia szkoły, wskazując dzień [...] r. albo [...] r., jednak prawidłowo rok szkolny dla [...] kończy się w tym samym terminie. Poza tym wskazała, że w innych ośrodkach na terenie powiatu [...] zaświadczenia szkolne nie były wymagane i zasiłki wypłaca się zgodnie z wcześniejszymi decyzjami do końca [...] r., co jest niezrozumiałe, gdyż nie jest możliwe odmienne interpretowanie przepisów prawa.

`W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. orzekło o utrzymaniu w całości zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu, powołując się na treść art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przytaczając przepis art. 6 tej ustawy wskazano, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie zostało zdefiniowane pojecie "ukończenie nauki". W związku z tym przywołano definicję słownikową (Słownik języka polskiego PWN 1996 r.), wedle której pojęcie "ukończenie" definiuje się jako "świadectwo ukończenia szkoły, kursów". Poza tym wskazano, że w myśl § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 14 marca 2005 r. w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych, sposobu dokonywania ich sprostowań i wydawania duplikatów, a także zasad legalizacji dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą oraz zasad odpłatności za wykonywanie tych czynności (Dz. U. Nr 58, poz. 504) uczeń szkoły podstawowej, gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej lub dotychczasowej szkoły ponadpodstawowej, który ukończył daną szkołę, otrzymuje świadectwo ukończenia szkoły, natomiast stosownie do § 4 tego rozporządzenia absolwent szkoły ponadgimnazjalnej, który zdał egzamin maturalny, otrzymuje świadectwo dojrzałości. Mając powyższe na uwadze, Kolegium stwierdziło, iż uczeń, który [...] daną szkołę staje się jej [...] otrzymując [...] z datą zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Przystąpienie do egzaminu [...] w szkołach [...] jest nieobowiązkowe i niewymagane do uzyskania wykształcenia na danym poziomie, gdyż jest to egzamin wewnętrzny przeznaczony dla [...] szkół [...] określonych typów. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy, Kolegium przyjęło, że I. T. ukończyła [...] lat w dniu [...] r. i w związku z kontynuacją nauki była nadal uprawniona do pobierania zasiłku rodzinnego stosownie do art. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych do czasu ukończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych w szkole. Kolegium wskazało, że w związku z pojęciem użytym w art. 6 do ukończenia przez dziecko [...] roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia [...] roku życia istnieje sytuacja, kiedy dziecko kończy zajęcia dydaktyczno-wychowawcze w szkole, co nie pokrywa się z dniem zakończenia roku szkolnego, który zgodnie z art. 63 ustawy o systemie oświaty przypada na dzień 31 sierpnia następnego roku, co w rozpoznawanej sprawie uzasadniało stwierdzenie, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługiwał do ukończenia przez I. T. szkoły tj. do [...] r.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, A. T. powtórzyła i rozwinęła zarzuty podawane wcześniej w odwołaniu, dotyczące rozbieżności w wypłacaniu zasiłków rodzinnych przez ośrodki na terenie [...]. Poza tym, zarzucając, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca i oparta nie o przepisy prawa ale o dowolną interpretację, podniosła, iż rok szkolny trwa od [...] do [...], przywołując w tym względzie stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej, wyrażone w odpowiedzi na pytania ośrodków pomocy społecznej. Dodała, że jest to okres zasiłkowy, w którym brak ustawowych wskazań odnośnie pozbawiania zasiłku rodzinnego [...], dla których okres nauki jest skrócony ze względu na konieczność przeprowadzenia egzaminu [...]. Wywiodła ponadto, że w tym okresie dziecko jest nadal uczniem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i jako uczeń ma prawo posługiwania się legitymacją szkolną, która jest ważna aż do [...]. Podniosła również, że wbrew stwierdzeniom organów, jej [...] zamierza podjąć naukę w szkole [...] i będzie ją kontynuować przez następne [...] lata. Poza tym stwierdziła, iż nie wie, jaki w świetle prawa jest status jej [...] w okresie od [...] do [...] r., skoro nie przysługuje jej zasiłek rodzinny, który w jakimś stopniu pokrywa koszt utrzymania przy niskich dochodach. Wskazała, iż w konsekwencji pozbawienia zasiłku rodzinnego, już od [...] powinna podjąć [...] pomimo nauki w szkole, by zarobić na swoje utrzymanie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Rozpatrując wniesioną skargę w tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że podjęta ona została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Do takiej oceny legalności zaskarżonej decyzji doprowadziły Sąd rozważania, które wobec treści zarzutów skargi i odpowiedzi na skargę, sprowadzały się do rozstrzygnięcia, jaka - w świetle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - jest data końcowa przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dziecko uczęszczające do klasy [...]. Kontrowersje w tym zakresie wyniknęły na tle prawidłowego odczytania treści art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy (czyli rodzicom, jednemu z rodziców oraz opiekunowi prawnemu bądź faktycznemu dziecka) do ukończenia przez dziecko nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21. roku życia. W tym zakresie organ odwoławczy, dostrzegając brak ustawowej definicji pojęcia "ukończenie nauki", sięgnął po słownikowe znaczenie pojęcia "ukończenie", co doprowadziło organ do stwierdzenia, że odpowiada ono pojęciu "świadectwo ukończenia szkoły". Z tego względu oparł się na określających zasady wydawania świadectw ukończenia szkoły i świadectw dojrzałości przepisach § 3 i 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 14 marca 2005 r. w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych (...) (Dz. U. Nr 58, poz. 504), wydanego na podstawie delegacji ustawowej z art. 11 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, przyjmując w konsekwencji, że datą ukończenia nauki w szkole przez I. T. był dzień [...] r. i do tego dnia przysługiwał jej matce – A. T. zasiłek rodzinny. Tym samym organ odwoławczy uznał za zasadne uchylenie przez organ pierwszej instancji wcześniej wydanej decyzji, przyznającej A. T. zasiłek rodzinny na I. T. do dnia [...] r. i nie uwzględnił wniesionego odwołania.

Punktem wyjścia do oceny prawidłowości przyjętego przez organ rozumowania musi być, zadaniem Sądu, ustalenie roli i znaczenia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w systemie przepisów prawa. Ustawą tą w sposób wyczerpujący unormowano zasady ustalania, przyznawania i wypłaty wyodrębnionej grupy świadczeń socjalnych, określonych zbiorczo jako świadczenia rodzinne, do których – poza zasiłkiem rodzinnym i dodatkami do tego zasiłku – zaliczono również świadczenia opiekuńcze tj. zasiłki pielęgnacyjne i świadczenia pielęgnacyjne oraz jednorazowe zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka (art. 1 i 2 ustawy). Na tle przepisów zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie może umknąć uwadze, że są to świadczenia pieniężne państwa na rzecz rodziny, mające na celu udzielenie wsparcia w realizowaniu przez nią podstawowych jej funkcji: opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Z tego względu uregulowania te stanowią realizację obowiązków państwa, wyrażonych w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, w myśl którego "Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych". W tę właśnie pomoc, dla określonego w Konstytucji kręgu rodzin, wpisują się zasiłki rodzinne, które zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a do których dostęp – w myśl art. 5 tej ustawy – jest selektywny i warunkowany spełnieniem ustalonego przez ustawodawcę kryterium dochodowego, określanego jako próg wsparcia dochodowego, zdeterminowanego wysokością wydatków niezbędnych dla zapewnienia podstawowych potrzeb. Jedynie rodziny, których dochody utrzymują się poniżej progu wsparcia dochodowego, z dziećmi na utrzymaniu, są uprawnione do pomocy finansowej w formie zasiłku rodzinnego. Dalsza systematyka ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że dopełnieniem realizacji powyższej normy konstytucyjnej są świadczenia, wymienione enumeratywnie w art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określone jako "dodatki do zasiłku rodzinnego", do których należą m.in. dodatki: z tytułu samotnego wychowywania dziecka (pkt 3a), z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej (pkt 4a), kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (pkt 5), rozpoczęcia roku szkolnego (pkt 6) oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (pkt 7). Konstrukcja ostatnio wskazanego przepisu oznacza, że objęte nim dodatki nie są świadczeniami samodzielnymi, ale są wypłacane łącznie z zasiłkiem rodzinnym przede wszystkim dla rodzin z dziećmi uczącymi się. Innymi słowy – dodatki do zasiłku rodzinnego uwarunkowane są istnieniem prawa do zasiłku rodzinnego, a zatem w razie braku prawa do zasiłku rodzinnego nie istnieje może być mowy o prawie do dodatku.

Z uwagi na systematykę ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjąć należy, iż przepis ten ma charakter ogólny, określający generalne ramy czasowe, jakimi ograniczone jest prawo do zasiłku rodzinnego. Stanowi on, że prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje do ukończenia przez dziecko: 18. roku życia (pkt 1) lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21. roku życia (pkt 2), albo 24. roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3). Ponadto zasiłek ten przysługuje osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24. roku życia. Już pobieżne odczytanie tego przepisu daje podstawę do stwierdzenia, że prawo do zasiłku rodzinnego w odniesieniu do osób, które nie ukończyły wieku 18 lat przysługuje bezwzględnie, natomiast w odniesieniu do pozostałych osób ustawodawca wprowadził obok ograniczenia wiekowego dodatkowy warunek, jakim jest pobieranie nauki w szkole albo w szkole wyższej, przewidując, że prawo to ustaje wraz z jej ukończeniem. Zgodnie z art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez szkołę należy rozumieć szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną. Z kolei w myśl art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) szkołami ponadgimnazjalnymi są m.in. trzyletnie licea ogólnokształcące i profilowane (lit. b i c) oraz szkoły policealne o okresie nauczania nie dłuższym niż 2,5 roku, których ukończenie umożliwia osobom posiadającym wykształcenie średnie uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu egzaminu (lit. g).

O ile na tle przepisu art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenie daty osiągnięcia określonego wieku nie nastręcza żadnych trudności, o tyle dla prawidłowego odkodowania pozostałej części zawartej w nim normy niezbędne jest ustalenie zakresu pojęciowego określenia "ukończenie nauki w szkole". Zgodzić należy się z organem odwoławczym, że pojęcie to nie zostało wyjaśnione przez ustawodawcę w przepisie art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierającym słowniczek określający definicje legalne pojęć na użytek tejże ustawy. W związku z tym należy dokonać ustalenia jego zakresu znaczeniowego zgodnie z utrwaloną w orzecznictwie zasadą interpretacji, przyznającą pierwszeństwo wykładni językowej i subsydiarności wykładni systemowej oraz funkcjonalnej, co sprowadza się do przyjęcia, że jeżeli językowe znaczenie tekstu jest jasne, wówczas - zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda - nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni. W takim wypadku wykładnia pozajęzykowa może jedynie dodatkowo potwierdzać, a więc wzmacniać wyniki wykładni językowej wykładnią systemową czy funkcjonalną. Zwrócić należy również uwagę, że dokonując interpretacji tekstu prawnego, kierować należy się również tym, że ustawodawca był racjonalny, używając takich a nie innych słów (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 1998r., sygn. akt FPS 9/97, opubl. ONSA 1998 nr 4, poz. 110, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2005 r., sygn. akt OSK 1916/04, System Informacji Prawnej LEX nr 168094, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2000 r. sygn. akt K 25/99, opubl. OTK 2000, nr 5, poz. 141).

Taka sytuacja zachodzi, zdaniem Sądu, w niniejszym przypadku, gdyż ustawodawca – wbrew ostatecznym stwierdzeniom organu odwoławczego – nie użył w art. 6 ust. 1 pkt 2 zwrotu "do ukończenia szkoły"; posłużył się natomiast sformułowaniem "do ukończenia nauki w szkole", które jest niewątpliwie pojęciem zakresowo szerszym. Z tego względu przedstawiona przez organ odwoławczy interpretacja, oparta o przepisy dotyczące wydawania świadectw szkolnych, związanych z ukończeniem szkoły, nie może być uznana za adekwatną. Gdyby warunkiem ustania prawa do zasiłku rodzinnego było ukończenie konkretnej szkoły, wówczas przepis art. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albo inny jej przepis, musiałby zawierać właśnie takie określenie, i tylko wówczas przy wykładni tego przepisu byłaby podstawa do odniesienia się do uregulowań wydanych na podstawie delegacji zawartych w przepisach ustawy o systemie oświaty, dotyczących organizacji roku szkolnego. Zgodnie z ustawowym uregulowaniem, wynikającym z art. 22 ust. 2 pkt 7 i art. 31 ust. 1 pkt 13 ustawy o systemie oświaty, rok szkolny obejmuje zajęcia dydaktyczno-wychowawcze, przerwy świąteczne i ferie szkolne letnie oraz zimowe. Nie można też pominąć faktu, że w niniejszym przypadku wykładnia musi dotyczyć całego zwrotu, w związku z czym przy jej dokonywaniu nie można poprzestać na ustaleniu słownikowego znaczenia jednego tylko wyrazu zawartego w tym sformułowaniu.

Odczytując uregulowania zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie można nie dostrzec, że ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego doznaje uściślenia w art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisu tego wynika, że świadczenia rodzinne ustala się na okres zasiłkowy, przez który - stosownie do art. 3 pkt 10 ustawy - należy rozumieć okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, przy czym zasada ta nie dotyczy świadczeń, o których mowa w art. 9 i 14-16 i 15b tj. dodatków: z tytułu urodzenia dziecka, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania, zasiłku pielęgnacyjnego oraz jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka (ust.1). Powyższe wyłączenie zostało podyktowane niewątpliwie specyfiką tych świadczeń, gdyż dwa pierwsze z nich oraz zapomoga są wypłacane jednorazowo, zasiłek pielęgnacyjny jest uzależniony od treści orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, natomiast okres na jaki przysługuje dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania, jako związany z kosztami dojazdu albo opłat za mieszkanie, doznaje przez ustawodawcę odrębnego uregulowania w art. 15 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiącym, że dodatek przysługuje przez okres 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego.

Odnośnie ostatniego z tych dodatków podkreślić należy, iż ustawodawca precyzyjnie określił cele, na jakie jest on przyznawany, którymi są pokrycie kosztów zamieszkania w miejscowości będącej siedzibą szkoły (lit. a) albo kosztów dojazdu do tej miejscowości (lit. b), co jest niewątpliwie związane z koniecznością uczestnictwa w zajęciach szkolnych, zważywszy, że ustalając czasokres tego dodatku, ustawodawca skonkretyzował go dopełniająco poprzez zapis, że przysługuje on "w okresie pobierania nauki".

Wracając do uregulowania zawartego w art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzić przyjdzie, że z powyższego przepisu wynika generalna zasada przyznawania świadczeń rodzinnych na czas określony jako "okres zasiłkowy", z precyzyjnym wskazaniem jego dat granicznych. Datami tymi są 1 września oraz 31 sierpnia następnego roku. Nie ulega wątpliwości, że takie określenie przez ustawodawcę dat granicznych przyznania zasiłku rodzinnego, skierowanego – na co zwrócono uwagę już wyżej – do rodzin mających na utrzymaniu dzieci uczące się, skorelowane jest z obowiązującym system organizacyjnym oświaty, gdyż stosownie do art. 63 ustawy o systemie oświaty rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy - z dniem 31 sierpnia następnego roku. Zasada przyznawania zasiłków rodzinnych na okres zasiłkowy doznaje wyjątków, które przewidział jednak sam ustawodawca, wymieniając je w omówionym już wyżej art. 24 ust. 1 in fine ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto uszczegółowienie tej zasady wynika z ust. 2 tego przepisu, w myśl którego świadczenia te ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zapis ten oznacza tyle, że ustawodawca dopuszcza modyfikację jedynie w zakresie daty początkowej przyznania świadczeń rodzinnych i decydująca jest data złożenia w organie kompletnego wniosku, nie ulega natomiast zmianie końcowa data graniczna, jaką jest dzień 31 sierpnia.

Zauważyć należy przy tym, że zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych "zasiłek rodzinny przysługuje za wrzesień, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności po ukończeniu nauki w szkole zostały przyjęte, w tym samym roku kalendarzowym, do szkoły wyższej". Treść przytoczonego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ustawodawca zakłada a priori istnienie prawa do zasiłku rodzinnego za okres do sierpnia włącznie, a zatem do końca roku szkolnego, który obejmuje nieodłącznie również okres ferii letnich (wakacji). Ponadto uregulowanie to wskazuje, iż ustawodawca zapewnia w tym przypadku istnienie ciągłości wypłacania zasiłku rodzinnego na osobę, która zakończyła naukę w szkole (w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych - w szkole ponadgimnazjalnej) i podjęła naukę w szkole wyższej, w których to szkołach zajęcia z reguły rozpoczynają się w miesiącu październiku. Należy z tego wyprowadzić wniosek, że zawarty w art. 24 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych potwierdza obowiązywanie zasady istnienia prawa do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym, czyli do dnia 31 sierpnia każdego roku, co odpowiada dacie zakończenia roku szkolnego, określonej w ustawie o systemie oświaty. Zważyć należy, że w powyższym przepisie ustawodawca użył identycznego jak w art. 6 ust. 1 pkt 2 tej ustawy sformułowania "ukończenie nauki w szkole", które na tle tej samej ustawy nie może być odczytywane odmiennie. Bezspornym jest, ze osoba podejmująca studia musi legitymować się świadectwem maturalnym, gdyż zgodnie z art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) do odbywania studiów w uczelni może być dopuszczona osoba, która ma świadectwo dojrzałości. Implikuje to z kolei stwierdzenie, że wcześniej osoba ta musiała ukończyć szkołę ponadgimnazjalną umożliwiającą uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, czyli jedną ze szkół, których typy zostały wymienione w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit b-f ustawy o systemie oświaty: liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych, techników, uzupełniających liceów ogólnokształcących i techników uzupełniających oraz ponadpodstawowych szkół średnich dających możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości. Stosownie do przepisu § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 ze zm.) zajęcia dydaktyczno-wychowawcze w najwyższych klasach tych szkół kończą się w najbliższy piątek po dniu 1 stycznia lub w ostatni piątek kwietnia, podczas gdy w pozostałych klasach – co do zasady w najbliższy piątek po dniu 18 czerwca (§ 2 ust. 1).

Jeśli ustawodawca wiązałby, tak jak to wywodził organ, prawo do zasiłku rodzinnego z datą ukończenia [...], co następuje w miesiącu [...], wówczas w celu zapewnienia ciągłości zasiłku rodzinnego dla tej szczególnej grupy uczniów, wskazanej w art. 24 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wówczas z całą pewnością określiłby, że dla osób, które zostały przyjęte do szkoły [...] po ukończeniu nauki w szkole (czyli szkole [...] i [...]), zasiłek rodzinny przysługuje za okres od [...] do [...] włącznie, a nie jedynie za miesiąc [...].

Poczynienie wszystkich dotychczas przedstawionych uwag daje podstawę do stwierdzenia, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wiąże prawa do zasiłku rodzinnego z uczestniczeniem w zajęciach dydaktyczno-wychowawczych, ale z okresem całego roku szkolnego. Podnieść również trzeba, że ustawodawca w zakresie prawa do zasiłku rodzinnego, ani innych świadczeń określonych w tej ustawie, w żaden sposób nie wyodrębnił szczególnej sytuacji uczniów najwyższych klas [...] wskazanych w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. b-f ustawy o systemie oświaty, tj. klas [...]. Gdyby wolą racjonalnego ustawodawcy było takie różnicowanie sytuacji prawnej uczniów programowo najwyższych klas tych szkół, wówczas zapewne dałby temu wyraz, zawierając w ustawie o świadczeniach rodzinnych stosowne uregulowanie. Tymczasem ten akt prawny, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy, takiego zapisu nie zawiera. Również ustawa o systemie oświaty nie różnicuje sytuacji uczniów klas [...], gdyż nie określa, że dla tych osób rok szkolny trwa krócej. Natomiast przepisy ostatnio powołanego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. dotyczą tylko organizacji zajęć dydaktyczno-wychowawczych, będących jednym z elementów składowych roku szkolnego trwającego dla wszystkich uczniów do dnia [...].

W konkluzji stwierdzić przyjdzie, iż w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, zasiłek rodzinny powinien być wypłacany w okresie zasiłkowym, określonym w art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niezależnie od tego czy dziecko, na które przysługuje zasiłek, jest uczniem programowo [...] danej szkoły. Wskazuje na to zarówno wykładnia gramatyczna, logiczna, jak i celowościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast ogólny zapis dotyczący ukończenia nauki w szkole, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, wiąże się albo z zaprzestaniem pobierania nauki w szkole, czyli w szkole [...], co ma miejsce zarówno w przypadku, gdy po ukończeniu takiej szkoły dziecko w kolejnym roku szkolnym podejmie naukę w szkole [...]j, bądź gdy w trakcie roku szkolnego zaprzestanie uczęszczania do szkoły, czego konsekwencją jest skreślenie z listy uczniów przez dyrektora szkoły na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty.

Z tych względów nie można było podzielić stanowiska organu odwoławczego, iż użyte w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowanie "do ukończenia nauki w szkole" jest tożsame z okresem trwania zajęć dydaktyczno-wychowawczych, wynikającym z rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego i że jest równoznaczne z pojęciem "ukończenie szkoły" oraz odpowiada dacie wskazanej w świadectwie ukończenia szkoły, wydanym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 14 marca 2005 r. w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw (...).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.

Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonej oparto o przepis art. 152 P.p.s.a.

Skutkiem kasacyjnego orzeczenia Sądu jest konieczność ponownego rozpatrzenia odwołania przez organ odwoławczy i wydania stosownej decyzji z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej, zgodnie z art. 153 P.p.s.a.