Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3333/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 136 ust 3 i art 229
journal: Dz.U. 2015 poz 782
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta w [...] decyzją z dnia [...] maja 2013 r. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...].

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E. K. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] przedstawił następujące okoliczności sprawy.

Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 1973 r. ustaliło lokalizację [...] na terenie położonym w [...] przy ul. [...] ([...]).

Na wniosek [...] Zakładów [...] z dnia [...] października 1974 r. Urząd [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1974 r. wywłaszczył przez odjęcie prawa własności na rzecz Państwa nieruchomość o powierzchni [...] m2 położoną w W. przy ul. [...]. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek właścicieli wywłaszczona została cała nieruchomość, ponieważ w związku z inwestycją [...] ulegają likwidacji budynek mieszkalny wraz z zabudowaniami. Zgodnie z lokalizacją inwestycji część przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2 przeznaczona została pod budowę [...], pozostała część przeznaczona została pod budowę [...]. Wywłaszczona nieruchomość oznaczona była jako [...] i stanowiła własność J. L. i spadkobierców po S. L. Z tytułu wywłaszczenia ustalono odszkodowanie w wysokości [...] zł.

Urząd Miasta W. decyzją z dnia [...] września 1977 r. zatwierdził plan realizacyjny – ogólny zagospodarowania terenu inwestycji osiedla [...]. Zgodnie z projektem zagospodarowania osiedla [...]:

- na terenie obecnej działki nr [...] zaprojektowano budynki Nr [...], ciągi piesze, dojścia do ww. budynków,

- na terenie obecnej działki nr [...] zgodnie z projektem [...].

Decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] lutego 1978 r. zezwolono na budowę budynku mieszkalnego Nr [...], a decyzją tego samego organu z dnia [...] czerwca 1978 r. zezwolono na budowę budynku mieszkalnego nr [...].

Zarząd Gminy [...] decyzją z dnia [...] lipca 1997 r., Nr [...], zmienioną postanowieniem z dnia [...] listopada 1997 r. orzekł o przekazaniu m.in. działek o nr nr [...] położonych w obrębie [...] na okres 99 lat w użytkowanie wieczyste [...] przy ul. [...].

Zgodnie z wypisami z rejestru gruntów z dnia [...] września 2011 r. Prezydenta W. działka nr ewid. [...] o pow. [...] ha stanowi zurbanizowane tereny niezabudowane [...], działka nr ewid. [...] o pow. [...] ha stanowi tereny mieszkaniowe [...]. Właścicielem działek jest Miasto W. a użytkownikiem wieczystym [...]. Dla przedmiotowych działek prowadzona jest księga wieczysta [...]. Natomiast działka o nr ewid. [...] o pow. [...] ha stanowi drogę "dr". Właścicielem działki jest Miasto W. a użytkownikiem wieczystym [...]. Dla przedmiotowej działki prowadzona jest księga wieczysta [...].

Pismem z dnia [...] grudnia 1991 r. E. L. i H. J. zwróciły się do Urzędu Dzielnicowego [...], z prośbą o zwrot nieruchomości rodziców S. i J. L. położonej przy ul. [...] w W., wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 1974 r. wydaną przez Urząd Dzielnicowy [...] i nie wykorzystanej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Wobec powyższego Starosta [...] pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w W., przy ul. [...], w części stanowiącej działki o numerach [...], wszystkie z obrębu [...].

Organ ustalił, że spadkobiercami byłych właścicieli nieruchomości są: E. L., oraz A.J., K. C. i J.C.

Pismem z dnia 23 stycznia 2009 r. A. J. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik K. C. i J. C. podtrzymała wniosek H. J., zmarłej w dniu [...] grudnia 1999 r., o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ul. [...].

W dniu [...] czerwca 2012 r. przeprowadzono w Wydziale [...] Starostwa Powiatowego w [...] rozprawę administracyjną w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej działki ewidencyjne o nr nr [...] z obrębu [...], a następnie w dniu [...] sierpnia 2012 r. przeprowadzono wizję na wymienionych działkach. Podczas wizji stwierdzono, że działka nr [...] zabudowana jest blokami mieszkalnymi. Pomiędzy tymi blokami znajduje się plac zabaw, ciągi piesze, zieleń urządzona. Działka nr [...] stanowi drogę wewnętrzną na osiedlu - ulica [...]. Działka nr [...] jest ogrodzona siatką, teren wysypany jest drobnym gresem. Przedstawiciele [...] okazali na mapie i w terenie obszar na działce nr [...] zajęty przez [...], tj. pas szerokości ok. 5 m [...].

W powyższych okolicznościach Wojewoda [...] stwierdził, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

- pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zatem kwestią konieczną do wyjaśnienia jest, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia określony decyzją Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] kwietnia 1973 r. o lokalizacji inwestycji, zgodnie z którą część przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2 przeznaczona została pod budowę [...]. Jednakże decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. wywłaszczono nieruchomość o powierzchni [...] m2 położoną w W. przy ul. [...]. Na wniosek właścicieli wywłaszczona została cała nieruchomość, ponieważ w związku z inwestycją [...] ulegał likwidacji budynek mieszkalny wraz z zabudowaniami. Zatem w przedmiotowej sprawie doszło do dowłaszczenia na wniosek właścicieli nieruchomości o powierzchni ponad [...] m2.

Wojewoda [...] odwołał się do ugruntowanego w judykaturze poglądu, że nieruchomość wywłaszczoną w części na określony cel, a w części na żądanie właściciela, należy traktować jako całość ściśle ze sobą powiązaną. Dlatego też żądnie zwrotu jedynie tej części nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na wniosek byłego właściciela, nie może być uwzględnione, jeżeli w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej na określony cel zachodzą negatywne przesłanki zwrotu, (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r., I SA 2374/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2011 r., I OSK 430/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2008 r., I OSK 131/07).

W piśmie z dnia 11 lutego 2011 r. [...] poinformowały, że podtrzymują swoje stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 8 września 2004 r., dotyczące przedmiotowej nieruchomości, na której została zrealizowana [...] zgodnie z decyzją lokalizacyjną z dnia [...] kwietnia 1973 r. Jednocześnie poinformowano, że na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] jest ułożony [...]. Opisany stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości został potwierdzony na wizji lokalnej. A zatem cel wywłaszczenia określony w decyzji lokalizacyjnej został zrealizowany.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, że na części dowłaszczonej nie został zrealizowany cel określony w decyzji z dnia [...] grudnia 1974 r., zgodnie z którą pozostała część przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego [...], Wojewoda uznał je za nieuzasadnione. W analogicznej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2011 r., I OSK 430/10, stwierdził, że "państwo miało więc swobodę decydowania o tym, jak chciało tę nieruchomość wykorzystać, a właściciel nie mógł skutecznie zarzucić, że nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia. Nieruchomości nabyte w tym trybie od samego początku były "zbędne" dla Skarbu Państwa. Dlatego też racjonalnym jest pogląd, że wyłączona została możliwość ich samodzielnego zwrotu". Mając powyższe na uwadze organ zauważył, że w badanej sprawie wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Państwo miało prawo przeznaczyć przedmiotową nieruchomość na wybrany przez siebie cel. W badanej sprawie tym celem, co zostało określone w decyzji wywłaszczeniowej, była budowa osiedla [...], ale nie był to pierwotny cel wywłaszczenia, jakim zgodnie z decyzją z dnia [...] kwietnia 1973 r. o lokalizacji inwestycji była budowa [...] przy ul. [...] ([...]). W ocenie Wojewody organ I instancji zasadnie odmówił zwrotu części nieruchomości oznaczonych jako działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...].

Odnosząc się do zarzutów błędnej wykładni art. 229 u.g.n. Wojewoda stwierdził, że w przepisie tym nie zawarto regulacji, iż użytkownik wieczysty lub nabywca nieruchomości muszą ją użytkować zgodnie z celem wskazanym w decyzji wywłaszczeniowej. Niezasadne są zatem zarzuty odnoszące się do niezrealizowania celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości, bowiem zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 229 u.g.n. znosi obowiązek badania przesłanek merytorycznych wymienionych w art. 136 tej ustawy. Z art. 229 u.g.n. wynika bowiem jednoznacznie, że nieruchomości wywłaszczone, jeżeli zostały sprzedane lub oddane w użytkowanie wieczyste, nie podlegają zwrotowi i to niezależnie od tego, czy stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przy czym pozbawienie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma charakter bezwzględny, gdy prawo własności nieruchomości zostało przeniesione na osobę trzecią w drodze sprzedaży. Jeżeli natomiast na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, to roszczenie o zwrot nie przysługuje tylko wówczas, gdy prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W przedmiotowej sprawie nieruchomość położona w W. przy ul. [...], oznaczona jako działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...], na podstawie decyzji Zarządu Gminy [...] z dnia [...] lipca 1997 r., nr [...], została oddana w użytkowanie wieczyste [...], a fakt ten został ujawniony w księgach wieczystych nr [...]. Mając na względzie powyższe organ uznał, że negatywne przesłanki zawarte w art. 229 u.g.n. zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione. Według obowiązującego stanu prawnego oraz w stanie faktycznym niniejszej sprawy organ orzekający o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości bada jedynie, czy umowa o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, była zawarta i ujawniona w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Z powyższego wynika, że w świetle aktualnego stanu prawnego roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje.

Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. K. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 136, art. 137 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości poprzez:

- nieuzasadnione przyjęcie przez organ, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie może nastąpić na rzecz podmiotów wskazanych w art. 136 ust. 3 u.g.n., w przypadku, kiedy na wniosek właścicieli została wywłaszczona cała nieruchomość, mimo, iż w związku z inwestycją [...] ulegały likwidacji budynek mieszkalny wraz z zabudowaniami,

- błędne ustalenie celu wywłaszczenia i tym samym nie zbadanie, czy w terminie 10 lat od wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej m.in. działki o numerach [...] z obrębu [...] cel wywłaszczenia został zrealizowany,

- nieuzasadnione przyjęcie przez organ, iż z uwagi na fakt, iż cel wywłaszczenia został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, przy ocenie czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, nie stosuje się terminów określonych art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.

b) art. 229 u.g.n. poprzez jego nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach przedmiotowej sprawy, oparte na założeniu, że pomimo braku spełnienia przesłanek wynikających z literalnego brzmienia przepisu skarżącej nie przysługuje zwrot nieruchomości (chociażby w części).

2. przepisów postępowania:

a) art. 6, art. 7, art. 12, art. 15 § 2, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, niedokonanie wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia (w tym m.in. niewyjaśnienie której części wywłaszczonej nieruchomości dotyczył wniosek poprzednich właścicieli o wywłaszczenie pozostałej części ich nieruchomości z uwagi na likwidację znajdujących się zabudowań) oraz błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dowolne przyjęcie, iż na całej wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany zgodnie z decyzją wywłaszczeniową – skutkujące naruszeniem m.in. zasady prawdy obiektywnej, wnikliwości postępowania i pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej wyrażonych w powołanej powyżej ustawie oraz o nierozpoznaniu istoty sprawy,

b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uzasadnienie wydanej decyzji polegające m.in. na niewskazaniu, na jakich dowodach organ się oparł oraz jakim dowodom i dlaczego odmówiono mocy dowodowej, w tym z jakich powodów przy wydaniu zaskarżanej decyzji organ nie uwzględnił dowodów przedstawionych przez skarżącą, w szczególności w postaci mapy sytuacyjnej, z której jednoznacznie wynika, że część z wywłaszczonej nieruchomości o pow. [...] m2 przeznaczona została "do zwrotu" oraz wskazaniu nieistniejącego przepisu art. 137 ust. 3 u.g.n. jako materialno-prawnej podstawy orzekania w niniejszej sprawie,

c) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. skutkujące błędnym pozostawieniem w obrocie prawnym decyzji organu I instancji, która wydana została z rażącym naruszeniem przepisów prawa,

d) błąd w ustaleniach faktycznych.

Naruszenie przez organ prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego spowodowały w konsekwencji naruszenie art. 2, art. 7, art. 21 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżanej decyzji Wojewody [...] w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżanej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy tj. orzeczenie zwrotu nieruchomości w żądanej części oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono miedzy innymi, że z art. 137 u.g.n. nie wynika – wbrew ustaleniom organów – aby w przypadku zrealizowania celu wywłaszczenia na części nieruchomości, pozostała jej część – w przypadku wywłaszczenia części nieruchomości na wniosek właścicieli w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. – nie podlegała zwrotowi. Gdyby nawet istniały podstawy do przyjęcia takiego stanu rzeczy, co skarżąca kwestionuje, to wobec braku ustalenia przez organ, której dokładnie części wywłaszczonej nieruchomości dotyczył wniosek o zwrot, wywiedzione przez organ wnioski są nieuzasadnione, a co najmniej przedwczesne.

Ponadto organ niewłaściwie zastosował w sprawie art. 229 u.g.n., co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego określenia skutków prawnych wynikających z tego przepisu. Organ pominął też całkowicie w tym kontekście działkę nr [...] oraz bardzo istotny dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, że ujawnienie w księgach wieczystych użytkowania wieczystego na rzecz [...] nie nastąpiło, wbrew treści art. 229 u.g.n., przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed 1 stycznia 1998 r., lecz jak wynika z ujawnionych we wskazanych przez organ księgach wieczystych dopiero: w KW nr [...] - w 2005 r., a w KW nr [...] - w 2010 r. Z uwagi na powyższe skarżąca kwestionuje, jakoby w sprawie znajdowało zastosowanie wyłączenie określone w art. 229 u.g.n. Prawo użytkowania wieczystego ustanowione też zostało z naruszeniem roszczenia byłych właścicieli o zwrot nieruchomości, gdyż wniosek o zwrot poprzedzał decyzję o użytkowaniu.

Z ustaleń organu nie wynika też, aby działka nr [...] stanowiąca część wywłaszczonej nieruchomości była tą o powierzchni [...] m2, do której odnosiła się decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] kwietnia 1973 r. o lokalizacji inwestycji. Działka nr [...] nie została również objęta planem realizacyjnym - ogólnym zagospodarowania terenu inwestycji osiedla [...], zatwierdzonym decyzją z dnia [...] września 1977 r. Całkowicie nieuzasadnione i nie poparte żadnymi dowodami są zatem twierdzenia organu w zakresie zrealizowania na działce nr [...] celu wywłaszczenia. Takiego stanu rzeczy nie przesądza wcale ułożony na jej niewielkiej części [...], tym bardziej, że działka ta stanowi ogrodzony siatką, wysypany drobnym gresem teren przygotowany niedawno najprawdopodobniej na parking.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] (w zakresie działek o obecnych numerach [...] z obrębu [...]), wywłaszczonej na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] grudnia 1974 r.

Oceniając przesłanki zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia Wojewoda [...] przywołał treść art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – u.g.n. – i podał, że przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji, wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, należy rozumieć nierozpoczęcie prac zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia w ciągu 7 lat od wywłaszczenia lub niezrealizowanie tego celu w ciągu 10 lat od wywłaszczenia. Przy czym odpowiednie stosowanie tych przepisów, z mocy art. 216 ust. 1 u.g.n., oznacza zdaniem Wojewody, że przy ocenie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia nie stosuje się terminów określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.

To ostatnie stwierdzenie nie jest prawdziwe, ale w ocenie sądu ostatecznie nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Zauważyć jedynie dla porządku należy, że w chwili, kiedy orzekały organy administracji art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. miał następujące brzmienie: Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jednak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11, orzekł, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (OTK-A 2014/3/31). W obecnym kształcie norma zawarta w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. nie pozwala na uznanie za zbędną na cel wywłaszczenia nieruchomości, która została wywłaszczona przed 27 maja 1990 r., a na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel wywłaszczenia.

W niniejszej sprawie ścisłym celem wywłaszczenia, wynikającym zarówno z decyzji o wywłaszczeniu z dnia [...] grudnia 1974 r., jak i z decyzji lokalizacyjnej z dnia [...] kwietnia 1973 r., była budowa [...]. Cała nieruchomość położona w W. przy ul. [...] miała powierzchnię [...] m2. I choć wywłaszczeniu podlegała cała nieruchomość, to ta jej część, która nie była przeznaczona pod budowę [...], została wywłaszczona "dodatkowo" na wniosek byłych właścicieli (w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r.) z przeznaczeniem pod budowę [...].

Na rozprawie w dniu 2 lutego 2015 r. sąd dopuścił dowód uzupełniający z dokumentu, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., w postaci decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 2009 r., nr [...] (oryginał decyzji okazała pełnomocnik skarżącej), z której wynika, że Prezydent W. wcześniej już odmówił zwrotu pozostałej części nieruchomości [...] w postaci obecnych działek nr [...] z obrębu [...] i działki nr [...] z obrębu [...]. Z decyzji tej wynika również, że w skład dawnej nieruchomości o nazwie [...] wchodzą obecnie działki nr: [...]. O odmowie zwrotu trzech pierwszych działek, stanowiących własność Skarbu Państwa, rozstrzygnęła decyzja z dnia [...] września 2009 r. i jest ona ostateczna, co potwierdziła pełnomocnik skarżącej na rozprawie. Trzy pozostałe działki są przedmiotem niniejszego postępowania. Z decyzji z dnia [...] września 2009 r. wynika także, że w trakcie oględzin nieruchomości w dniu [...] listopada 2008 r. stwierdzono, że działka nr [...] stanowi fragment zieleni oddzielającej jezdnię ul. [...] od [...], działka nr [...] jest częścią [...] z infrastrukturą, natomiast działka nr [...] fragment trawnika oddzielony ogrodzeniem od chodnika oraz chodnik z płyt wzdłuż torów. Zdaniem organu, który wydał ostateczną decyzję z dnia [...] września 2009 r., pas zajęty pod [...] z infrastrukturą wypełnił w całości część nieruchomości wywłaszczoną na ten cel ([...] m2), a cała inwestycja została zakończona i oddana do eksploatacji w dniu [...] lipca 1977 r.

Skoro podstawowy cel wywłaszczenia został zrealizowany w dniu [...] lipca 1977 r., a więc przed złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości (1991 r.) i przed upływem 3 lat od wywłaszczenia – to w odniesieniu do pozostałych działek, stanowiących własność miasta W. i wchodzących w skład tej części dawnej nieruchomości, która została wywłaszczona dodatkowo na wniosek byłych właścicieli (bo nie przeznaczonej pod budowę [...]), nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, jako że w tym przypadku zbędność może być oceniana tylko przez pryzmat podstawowego celu wywłaszczenia. Sąd w obecnym składzie podziela bowiem utrwalone już w orzecznictwie stanowisko, że "Wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej" (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2011 r., I OSK 430/10, LEX nr 952036 i orzecznictwo tam powołane). Jak zaznaczył NSA w powołanym wyroku nieruchomości nabyte w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. od samego początku były "zbędne" dla Skarbu Państwa. Dlatego też racjonalnym jest pogląd, że wyłączona została możliwość ich samodzielnego zwrotu, bez spełnienia przesłanki do zwrotu tej części, która stanowiła podstawowy cel wywłaszczenia.

Jest oczywiste, co wyjaśniono wyżej, że w niniejszej sprawie podstawowy cel wywłaszczenia w postaci budowy [...] z infrastrukturą został zrealizowany na działkach o numerach [...], co wynika z ostatecznej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 2009 r. Wyłączone jest zatem stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu pozostałej części nieruchomości (obejmującej obecne działki o numerach [...], będące przedmiotem niniejszego postępowania) wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Można przyznać rację skarżącej, że organy obydwu instancji nie dość precyzyjnie ustaliły stan faktyczny w niniejszej sprawie, w szczególności to, na jakim obszarze (na jakich obecnych działkach ewidencyjnych) został zrealizowany (lub nie) podstawowy cel wywłaszczenia, jakie obecne działki wchodzą w skład dawnej (wywłaszczonej) nieruchomości – jednakże z tego powodu sąd dopuścił dowód uzupełniający, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., w postaci decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 2009 r. Treść tej decyzji, w powiązaniu z materiałem dowodowym zgromadzonym przez organy, pozwala już na ocenę przesłanki zbędności w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. Zarzucane w skardze uchybienia procesowe, przy uwzględnieniu dowodu uzupełniającego, okazały się nie mieć ostatecznie wpływu na wynik sprawy. W szczególności w obecnych okolicznościach można określić zarówno zakres wniosku o zwrot nieruchomości w niniejszym postępowaniu, przy uwzględnieniu tego, co zostało już rozstrzygnięte w decyzji z dnia [...] września 2009 r., jak i brak przesłanek do zwrotu nieruchomości w zakresie objętym tym postępowaniem.

Co zaś się tyczy zarzutu naruszenia art. 229 u.g.n. stwierdzić należy, że organy nie analizowały ani chwili złożenia wniosku o wpis do ksiąg wieczystych prawa użytkowania wieczystego na rzecz [...], w kontekście art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.), ani nie ustaliły daty wpisu w księdze wieczystej użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni. Oceny takiej sąd musiałby dokonywać niejako za organ, co w tej sytuacji nie było jednak konieczne. Niezależnie bowiem od tego, czy wystąpiła negatywna przesłanka do zwrotu określona w art. 229 u.g.n. (wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego przed 1 stycznia 1998 r.), czy też, jak próbowała udowadniać skarżąca, decyzja o oddaniu w użytkowanie wieczyste podlega stwierdzeniu nieważności, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem do odmowy zwrotu wystarczy już brak przesłanki zwrotu na gruncie art. 136 ust. 3 u.g.n., co wykazano wyżej.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.