Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 505/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1, 2, 6, art. 252
journal: Dz.U. 2013 poz 21
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. w Gdańsku na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gdańsku Piotra Przytuły sprawy ze skargi J W. i Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie usunięcia odpadów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 16 stycznia 2013 roku, nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących J. W. i Ł. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

J. W. i Ł. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2014 r., nr [...], uchylającą decyzję Wójta z dnia 16 stycznia 2013 r., nr [...] i nakazującą Ł. i J. W. będących właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości B., gm. P., oznaczonej jako działka nr [...], usunięcie w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania niniejszej decyzji, odpadów o kodach: 17 05 04 - gleba, ziemia w tym kamienie inne niż wymienione w 17 05 03, oraz 17 01 07 - zmieszane odpady z betonu, gruzu ceglanego, odpadowych materiałów ceramicznych i elementów wyposażenia inne niż wymienione w 17 01 06, pochodzących z inwestycji - wykopy pod fundamenty budynku w następującej ilości: 380 m3 - do głębokości 2,0 m w granicach zasypanego naturalnego zbiornika wodnego oraz do głębokości 0,5 m na terenie poza granicami zasypanego naturalnego zbiornika wodnego, poprzez:

a. usunięcie odpadów nawiezionych na przedmiotową nieruchomość celem zasypania naturalnego zbiornika wodnego ,

b. przekazanie ich podmiotowi posiadającemu zezwolenie Wójta na odbiór odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości lub wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbioru odpadów komunalnych, prowadzonego przez Wójta.

Zaskarżoną decyzję podjęto w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 16 stycznia 2013 r. Wójt, działając w trybie przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, nakazał Ł. i J. W. usunięcie odpadów z nieruchomości położonej w miejscowości B., gm. P., oznaczonej jako działka nr [...], w terminie do dnia 30 czerwca 2013 r., poprzez zawarcie umowy z przedsiębiorcą na usunięcie odpadów i ich transport do miejsca składowania lub unieszkodliwiania odpadów, przy czym wskazano, że przedsiębiorca musi posiadać odpowiednie zezwolenie. W uzasadnieniu organ przedstawił przebieg postępowania i zebrane w sprawie dowody. Organ pierwszej instancji wskazał m.in., że w oględzinach nieruchomości w dniu 7 sierpnia 2012 r. brali udział właściciele i pełnomocnicy właścicieli działek, na których prowadzone były ziemne prace polegające na zasypaniu naturalnego zbiornika wodnego oraz właściciele nieruchomości sąsiednich. W oględzinach uczestniczył K. K. posiadający pisemne pełnomocnictwo od właściciela działki nr [...] (Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej [...]) do podjęcia w terminie od 2 lipca do 31 lipca 2012 r. czynności na działce [...] polegających na wypompowaniu wody i dokonaniu rekultywacji, w celu doprowadzenia działki do stanu zgodnego z przeznaczeniem, stosownie do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (cele budowlane). Podczas oględzin K. K. oświadczył, ze posiada pełnomocnictwo do działania w imieniu właścicieli działek o numerach: [...]-[...] oraz że zamierza prowadzić prace na działkach: [...]-[...] dopóki ich właściciele nie wyrażą woli zatrzymania prac. K. K. oświadczył, że na terenie ww. działek prowadził roboty niwelacyjne, a nawieziona ziemia, którą zasypano naturalny zbiornik była pełnowartościowa i pochodziła z wykopu pod budynek. W uzasadnieniu decyzji organ m.in. wskazał, że masy ziemi nawiezione na działkę nr [...] obręb B., celem zasypania naturalnego zbiornika gromadzącego wody opadowe pochodzą, zgodnie z oświadczeniem K. K., z inwestycji - wykopy pod fundamenty budynku. Wskazano z powołaniem się na przepis art. 2 ust. 2 ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r., że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie jej przepisy, z uwagi na postępowania z masami ziemnymi lub skalnymi usuwanymi lub przemieszczanymi w związku z realizacją inwestycji, z wyjątkiem mas ziemnych lub skalnych przemieszczanych w związku z realizacją inwestycji, jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, decyzja o pozwoleniu na budowę lub zgłoszenie robót budowlanych określają warunki i sposób ich zagospodarowania, a ich zastosowanie nie spowoduje przekroczeń wymaganych standardów jakości gleby i ziemi, o których mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. W sytuacji, gdy właściciel działki nie przedstawił żadnego z tych dokumentów, a w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego nie ma zapisów dotyczących warunków zagospodarowania mas ziemnych i skalnych pochodzących z inwestycji, w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o odpadach. Dalej organ wskazał, że zgodnie z przepisami powołanej ustawy domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości - w tym przypadku są nimi właściciele działki nr [...]. Organ wskazał również, że dla przedmiotowej działki równolegle prowadzone jest postępowanie administracyjne dotyczące zmiany stanu wody na gruncie oraz odprowadzania wody na grunty sąsiednie z terenu działek [...]-[...]. Na potrzeby tego postępowania została sporządzona ekspertyza dotycząca wpływu likwidacji zbiornika wodnego na działkach [...]-[...] na działki sąsiednie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli Ł. i J. W. zarzucając rażące naruszenie prawa - art. 3 pkt 13 i art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach. Twierdzili, że decyzja powinna być skierowana do innego adresata - osoby wykonującej prace ziemne na terenie ich nieruchomości oraz innych nieruchomości. Właściciele działki nr [...] nie wykonywali na działce żadnych prac ziemnych, nie wyrażali na nie zgody, ani o nich nie wiedzieli. W ich ocenie za nieprawidłowe winno być również uznane działanie organu administracji publicznej w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego, bowiem równolegle było prowadzone postępowanie i wydana decyzja w oparciu o przepisy ustawy Prawo wodne. Organ pierwszej instancji nie uwzględnił dowodu - ekspertyzy wykonanej przez pracownie [...]. Odwołujący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, względnie uchylenie lub zmianę decyzji organu pierwszej instancji.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 maja 2014 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 26 ust. 1, 2 i 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 6 i 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, uchyliło decyzję Wójta z dnia 16 stycznia 2013 r. i nakazało Ł. i J. W. właścicielom nieruchomości położonej w miejscowości B., gm. P., oznaczonej jako działka nr [...], usunięcie w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania niniejszej decyzji, odpadów o kodach: 17 05 04 - gleba, ziemia w tym kamienie inne niż wymienione w 17 05 03, oraz 17 01 07 - zmieszane odpady z betonu, gruzu ceglanego, odpadowych materiałów ceramicznych i elementów wyposażenia inne niż wymienione w 17 01 06, pochodzących z inwestycji - wykopy pod fundamenty budynku w następującej ilości: 380 m3 - do głębokości 2,0 m w granicach zasypanego naturalnego zbiornika wodnego oraz do głębokości 0,5 m na terenie poza granicami zasypanego naturalnego zbiornika wodnego, poprzez:

a. usunięcie odpadów nawiezionych na przedmiotową nieruchomość celem zasypania naturalnego zbiornika wodnego ,

b. przekazanie ich podmiotowi posiadającemu zezwolenie Wójta na odbiór odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości lub wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbioru odpadów komunalnych, prowadzonego przez Wójta.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że wobec wejścia w życie z dniem 23 stycznia 2013 r. przepisów nowej ustawy, z dnia 14 grudnia 2012 r., o odpadach i braku możliwości zastosowania do rozpoznawanej sprawy przepisów dotychczasowych, SKO zobowiązane było rozpoznać sprawę na podstawie nowych przepisów. W świetle przepisów ustawy o odpadach z 2012 r. SKO oceniło poczynione ustalenia faktyczne, z których wynikało niewątpliwie, że dokonano zasypania istniejącego stawu znajdującego się m.in. na działce nr [...] materiałem kwalifikującym się jako odpady. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy, posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości jest właściciel nieruchomości, który nią włada. W niniejszej sprawie są to Ł. i J. W. Natomiast SKOK [...] jak i K. K. nie są posiadaczami odpadów zgromadzonych na działce nr [...], bowiem nie są właścicielami tej działki, ani nią nie władają (np. jako dzierżawca), jak również nie władają odpadami znajdującymi się na tej działce. Posiadanie odnosi się do stanu faktycznego - posiadania, władania rzeczą. Podkreślono, że obowiązująca ustawa o odpadach nie nakłada obowiązku usunięcia odpadów magazynowanych lub składowanych w miejscu do tego nie przeznaczonym na sprawcę tego stanu rzeczy, lecz nakłada ten obowiązek na posiadacza odpadów. W myśl art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Przez wytwórcę odpadów, stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy, należy rozumieć każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej.

W tej sytuacji organ ocenił, że decyzja zobowiązująca skarżących do usunięcia odpadów z nieruchomości położonej w miejscowości B., Gmina P., oznaczonej jako działka nr [...], była prawidłowa. Niewątpliwie bowiem na grunt skarżących zostały naniesione odpady w postaci gleby, gruzu ceglanego i elementów budowlanych, a także odpadów komunalnych. Skarżący będąc posiadaczami tych odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach są zobowiązani do ich pozbycia. Działka skarżących jest przeznaczona pod zabudowę i nie jest miejscem przeznaczonym do składowania lub magazynowania odpadów, a skarżący są zobowiązani do ich niezwłocznego usunięcia na mocy art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach.

Kolegium nie podzieliło zarzutów naruszenia postępowania twierdząc, że brak zawiadomienia stron o możliwości zapoznania się z dopuszczoną jako dowód w sprawie ekspertyzą nie stanowił uchybienia, które miało wpływ na wynik sprawy, gdyż odwołujący się w ogóle nie zapoznali się z materiałem dowodowym, więc najpewniej z ekspertyzą też nie chcieliby. Uznano za niezasadny zarzut pełnomocnika skarżących, że nie był on informowany o podejmowanych czynnościach, w tym o zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. M. W. stawił się w imieniu swoich rodziców na oględziny nieruchomości, lecz ani wówczas, ani w toku postępowania - aż do wydania decyzji - nie przedłożył pełnomocnictwa do działania w niniejszej sprawie w imieniu Ł. i J. W. Organ pierwszej instancji w związku z powyższym informował o podejmowanych czynnościach odwołujących. Nadto, w ocenie SKO, kwestie sporów prawnych, w tym dotyczących roszczeń odwołujących wobec K. K., pozostają bez wpływu na treść wydanej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Ł. W. i J. W. zarzucili naruszenie następujących przepisów:

1/ art. 3 ust 1 pkt. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, poprzez poprzestanie na domniemaniu i niezgodne ze stanem rzeczywistym przyjęcie, iż właścicielami "odpadów" usytuowanych na nieruchomości stanowiącej własność skarżących są Ł. i J. W.,

2/ art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, poprzez błąd w zakreśleniu terminu wykonania nakazu,

3/ art. 7, 11, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu należytego zgromadzenia i rozpoznania materiału dowodowego oraz zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Nie uwzględniono również, wbrew brzmieniu art. 7, interesu społecznego i słusznego interesu obywateli przy wyjaśnianiu stanu faktycznego, a w konsekwencji wydanie w stosunku do skarżących krzywdzącej i niczym nieuzasadnionej decyzji,

4/ nieuwzględnienie w prowadzonym postępowaniu przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane i ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

Wskazano również na pominięcie treści protokołu z dnia 7 sierpnia 2012 r. sporządzonego przez pracowników Urzędu Gminy P., w którym ustalono "sprawcę" zgromadzonych "odpadów" na przedmiotowej nieruchomości, a w stosunku do którego według ustnych informacji za te działania, prowadzone jest postępowanie karne.

Wskazując na te zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta z dnia 16 stycznia 2013 r.

Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżący traktują wydane w sprawie decyzje jako krzywdzące, albowiem nie przyczynili się do nawiezienia odpadów. Nadto podkreślili, zaskarżona decyzja zawiera elementy fizycznie niewykonalne. Kolegium nakazało bowiem usunięcie odpadów "do głębokości 2,0 m w granicach zasypanego naturalnego zbiornika wodnego oraz głębokości 0,5 m na terenie poza granicami zasypanego naturalnego zbiornika wodnego". Takie stwierdzenie wyraźnie wskazuje, że całe postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało nieprawidłowo przeprowadzone, albowiem przeczą temu fakty. W ocenie skarżących oczywistym jest, że ujawnione w sprawie okoliczności potwierdzają, że nie mieli nic wspólnego z nawiezieniem odpadów m.in. na ich działkę. Wynika to chociażby z wyraźnego oświadczenia K. K., który twierdził, że na wskazanych działkach prowadził roboty niwelacyjne, na podstawie pełnomocnictw od ich właścicieli, czemu właściciele zaprzeczyli. Z tego wynika, że roboty niwelacyjne prowadzone były przez kogo innego niż skarżący, bez ich zgody i bez wymaganych prawem zezwoleń.

Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem już organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji opartej na ustawie o odpadach, winien ustalić wytwórcę odpadów i do niego skierować decyzję. Organy błędnie przyjęły w przedmiotowej sprawie domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, co stanowi w tym wypadku rażące naruszenie prawa. Zdaniem skarżących domniemanie to zostało w postępowaniu obalone. Skoro ustalono winnego zaistniałej samowoli, bez zgody właścicieli nieruchomości (skarżących), jak i wbrew obowiązującym przepisom, to nie ma miejsca na zastosowanie instytucji "domniemania" wobec właściciela odpadów, a wręcz przeciwnie można mówić jedynie o wytwórcy odpadów, co potwierdza materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy.

Nadto, zdaniem skarżących decyzja zakreślająca termin wykonania zawartego w niej nakazu w oparciu o art. 26 ustawy o odpadach jest wadliwa, gdyż w treści powołanego artykułu nie istnieje takie uprawnienie dla zakreślenia terminu wykonania nakazu, a zatem takie zakreślenie terminu w zaskarżanej decyzji jest wadą rażąca która winna skutkować jej uchyleniem. Dodatkowo, zakreślenie terminu wykonania nakazu z oczywistych przyczyn jest nie do zrealizowania z powodu konieczności wykonywania wskazanych prac na wszystkich działkach objętych przedmiotowym postępowaniem jednocześnie, a terminy wykonalności względem właścicieli sąsiednich działek, którzy otrzymali tożsame decyzje są różne. Nadto zgodnie z wiedzą skarżących nie wiadomo im czy już wszyscy właściciele działek decyzje takie otrzymali.

Niezależnie od powyższego skarżący zwrócili uwagę, że wskutek działań inwestora na działkach sąsiednich na ich nieruchomościach pojawiła się woda w następstwie naruszenia naturalnych cieków wodnych. Wtórną i bezprawną kwestią jest natomiast ich zasypanie.

Skarżący twierdzą, że nie zlecili nikomu wykonania jakichkolwiek prac na terenie ich nieruchomości i o fakcie nawiezienia odpadów dowiedzieli się w toku niniejszego postępowania administracyjnego, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że osobami odpowiedzialnymi za nawiezienie ziemi są skarżący, jedynie na podstawie domniemania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. zgłaszający udział w sprawie Prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wskazał na wyrok nakazowy Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku wymierzający grzywnę K. K., którego odpis dołączył do akt sprawy toczącej się przed tut. sądem pod sygn. akt II SA/Gd 197/14. Sąd orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził dowód z akt wskazanej sprawy. Wyrokiem nakazowym z dnia 12 listopada 2012 r. w sprawie sygn. akt VIII W 3651/12 K. K. został uznany za winnego tego, że w okresie od 13 lipca 2012 r. do 7 sierpnia 2012 r. w miejscowości B. umyślnie płoszył i niepokoił, a także niszczył siedliska i ostoje chronionych gatunków płazów tj. żab (...) oraz ptaków (...) w taki sposób, że bez wymaganego zezwolenia przy pomocy ciężkiego sprzętu zasypał masami ziemnymi naturalny zbiornik wodny oraz przyległe do niego tereny działek gminy P. oznaczonych nr. [...]-[...] oraz tego, że w okresie od 13 lipca 2012 r. do 7 sierpnia 2012 r. w miejscowości B. zmienił stan istniejących warunków wody na gruntach w taki sposób, że bez wymaganego zezwolenia przy pomocy ciężkiego sprzętu zasypał masami ziemnymi naturalny zbiornik wód opadowych położonych na terenie gminy P. oznaczonych nr. [...]-[...], przez co rażąco zwiększył ilość spływających wód na sąsiednie tereny niżej położone i za to przy zastosowaniu art. 9 § 2 k.w. na podstawie art. 131 pkt 14 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody w zw. z art. 24 § 1 i § 3 k.w. skazano go na karę grzywny w kwocie 2.000,- zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło prawo, wobec czego skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2014 r., podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylająca decyzję nakazową Wójta z dnia 16 stycznia 2013 r. (podjętą na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, Dz. U. z 2010 r., nr 185, poz. 1243) i nakazująca Ł. i J. W. usunięcie oznaczonych odpadów w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia decyzji. Co do zasady zatem, nakaz usunięcia odpadów skierowany do skarżących utrzymany został przez organ odwoławczy, jednakże decyzja ostateczna wydana została na podstawie art. 26 ust 1, 2 i 6 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 6 i 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r., poz. 21), która weszła w życie w dniu 23 stycznia 2013 r.

Stosownie do treści art. 252 ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r., z dniem jej wejścia w życie ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach przestała obowiązywać. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte w 2012 r., a zatem przed dniem wejścia w życie ustawy o odpadach z 2012 r. Jednakże w dniu rozstrzygania przez organ drugiej instancji obowiązywała już ustawa nowa. Ustawodawca nie przewidział stosowania dotychczasowych przepisów w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem 23 stycznia 2013 r. Jedynie w art. 246 nowej ustawy o odpadach przewidziano w sprawach wszczętych i niezakończonych stosowanie przepisów karnych oraz o karach pieniężnych w dotychczasowym brzmieniu. Oznacza to, że w pozostałym zakresie, mimo wszczęcia postępowania pod rządami ustawy o odpadach z 2001 r. stosuje się przepisy ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyrokach: z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 692/13; z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 195/14; z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 197/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedstawiony stan prawny obowiązujący w dniu skarżonego rozstrzygnięcia przemawia zatem za oceną, że prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia upatrywało w art. 26 ustawy o odpadach z 2012 r. Analizując przepisy zawarte w art. 26 ust. 1 i 2 tej ustawy trzeba dojść do wniosku, że stanowią one odpowiednik norm zawartych w art. 34 ustawy o odpadach z 2001 r. Według art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach z 2012 r. posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (ust. 1). W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2). Natomiast art. 34 ustawy o odpadach z 2001 r. przewidywał, że wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania, wskazując sposób wykonania tej decyzji (ust. 1). Decyzja, o której mowa w ust. 1, wydawana jest z urzędu (ust. 2).

Na gruncie niniejszej sprawy, wszczętej pod rządami ustawy o odpadach z 2001 r., nie zachodzi zatem możliwość naruszenia zasady nieretroakcji prawa. Obywatel nie został bowiem zaskoczony przez organ administracji publicznej wydawaniem nakazów bądź zakazów nieadekwatnych do stanu prawnego z dnia dokonania określonej czynności, lub też nakazów i zakazów w tym dniu prawu nieznanych (zob. też wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie, z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1097/13; w Poznaniu, z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Po 121/14; dostępne j.w.).

W decyzjach obu instancji jako ich adresatów wskazano J. W. i Ł. W., właścicieli działki nr [...] w B., gm. P.. Organ pierwszej instancji powołał się na treść art. 3 ust. 3 pkt 13 ustawy o odpadach z 2001 r., uznając, że właścicielem odpadów nawiezionych na działkę nr [...] jest właściciel nieruchomości, ustalony na podstawie informacji z ewidencji gruntu.

Kolegium kierując opisane nakazy na skarżących uznało, że adresatem decyzji powinien być posiadacz odpadów, którym zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach z 2012 r. jest władający powierzchnią ziemi, a więc w niniejszej sprawie ustalony na podstawie ewidencji gruntów właściciel działki nr [...]. Kolegium ustalając okoliczności faktyczne sprawy nie miało wątpliwości, że dokonano zasypania istniejącego stawu znajdującego się na szeregu działek, w tym na działce nr [...], materiałem kwalifikującym się jako odpady. Według Kolegium nie miały znaczenia okoliczności, w jakich przedmiotowe odpady znalazły się na działce skarżących, mogą mieć one jedynie znaczenie przy dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych od sprawcy szkody. Kolegium wprost wskazało, że ani SKOK [...] (właściciel działki nr [...]), ani K. K. (wykonujący czynności faktyczne na zlecenie SKOK [...]) nie są posiadaczem odpadów znajdujących się na działce nr [...], nie są bowiem właścicielami tej działki, ani nią nie władają, jak również nie władają odpadami.

Sąd zgadza się z kolegium w kwestii tego, że zarówno w poprzedniej jak i obecnej ustawie o odpadach adresatem obowiązków wynikających z art. 34 ust. 1 (ustawa z 2001 r.) i art. 26 ust. 1 (ustawa z 2012 r.) jest zawsze posiadacz odpadów. Według definicji posiadacza odpadów na gruncie ustawy z 2001 r., zawartej w art. 3 ust. 3 pkt 13, jest nim każdy, kto faktycznie włada odpadami (wytwórca odpadów, inna osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna). Ustawodawca wprowadził też domniemanie prawne, zgodnie z którym domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Zdefiniowano w art. 3 ust. 3 pkt 22 wytwórcę odpadów, którym jest każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów, oraz każdego, kto przeprowadza wstępne przetwarzanie lub mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba, że umowa o świadczenie usług stanowi inaczej.

Także nowa ustawa, w przepisie art. 3 ust. 1 pkt 19 zdanie drugie, wprowadziła domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Żadna z ustaw o odpadach nie definiuje kim jest władający powierzchnią ziemi. W tym względzie należy odwołać się do definicji zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2013 r., poz. 1232 ze zm.), według której władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem podmiot ujawniony jako władający.

W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że skarżący, właściciele nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], będący władającymi powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami, są posiadaczami odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach z 2012 r. (odpowiednio art. 3 ust. 1 pkt 13 ustawy o odpadach z 2001 r.), posługując się domniemaniem prawnym zawartym w tych przepisach. Na tej podstawie przyjęto również, że skarżący są podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia. Ustalając to organy jednak nie uwzględniły konsekwentnie formułowanych w postępowaniu administracyjnym zarzutów skarżących, według których zgromadzony w sprawie materiał dowodowy obala domniemanie prawne, na jakim oparły się organy. Według skarżących bowiem, działający na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez SKOK [...] K. K. przyznał w toku postępowania, że to on nawiózł przedmiotowe odpady.

Organ pierwszej instancji, co wynika z uzasadnienia decyzji, ustalił podczas oględzin w dniu 7 sierpnia 2012 r., że K. K. posiadający pełnomocnictwo SKOK [...] do podjęcia w terminie od 2 lipca do 31 lipca 2012 roku czynności na działce nr [...] polegających na wypompowaniu wody i dokonaniu rekultywacji, w celu doprowadzenia działki do stanu zgodnego z jej przeznaczeniem, stosownie do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (cele budowlane), na terenie obejmującym szereg działek, w tym na działce swojego mocodawcy oraz na działce skarżących w niniejszej sprawie (nr [...]) "prowadził roboty niwelacyjne, a nawieziona ziemia, którą zasypano naturalny zbiornik wodny była pełnowartościowa i pochodziła z wykopu pod budynek". Jak ustalono, K. K. oświadczył, że posiada pełnomocnictwo do działania w imieniu właścicieli działek o numerach [...]-[...], oraz że zamierza prowadzić prace na działkach nr [...]-[...] dopóki ich właściciele nie wyrażą chęci ich zatrzymania. Ustalono też, że właścicielka działki nr [...] B. A. złożyła zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej o możliwości popełnienia przestępstwa, naruszenia jej mienia w postaci złożenia i składowania ziemi pochodzącej z wykopów (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt Ds. 1983/12). Także M. O., właściciel działki nr [...] w B., zawiadomił Wójta o złożeniu zawiadomienia do Komendy Powiatowej Policji o podejrzeniu popełnienia przestępsta w związku z pracami ziemnymi wykonywanymi na działce [...] bez zgody i wiedzy jej właściciela. Po dokonaniu ustaleń Wójt Gminy uznał, że "masy ziemne nawiezione na działkę nr [...] obręb B., celem zasypania naturalnego zbiornika gromadzącego wody opadowe pochodzą zgodnie z oświadczeniem Pana K. z inwestycji - wykopy pod fundamenty budynku. (...) Ustalono również, iż nasypy wykonane zostały z glin piaszczystych i piasków gliniastych z humusem, lokalnie zawierających śmieci, gruz ceglany czy styropian, co zasugerowało iż mogą pochodzić one z odkładu eksploatacyjnego żwirowni bądź też z urobku wykopu fundamentowego, co pokrywa się z oświadczeniem Pana K. K., iż nawiezione masy ziemne pochodzą z wykopu pod fundamenty budynku." (zob. str. 2 – 5 uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji przytoczyło ustalenia organu pierwszej instancji, w tym co do zakresu i treści pełnomocnictwa udzielonego K. K. przez SKOK [...], a także przyznane przez niego okoliczności związane z nawiezieniem mas ziemi pochodzących z wykopu pod fundamenty budynku i uznało za niebudzący wątpliwości fakt zasypania istniejącego stawu, który znajdował się między innymi na działce nr [...] oraz uznał za trafne ustalenie, że na działce skarżących zostały naniesione odpady, które powinny zostać usunięte. Rozważając zaś problem kolegium uznało, przytaczając treść art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach z 2012 r., że posiadaczem odpadów jest właściciel nieruchomości, który nią włada, a więc w niniejszej sprawie Ł. i J. W. SKOK [...] ani K. K. nie są posiadaczami odpadów (według treści decyzji str. 5 "na działce nr [...]), bowiem nie są właścicielami tej działki ani nią nie władają. Kolegium podkreśliło, że ustawa o odpadach z 2012 r. nie nakłada obowiązku usunięcia odpadów magazynowanych lub składowanych w miejscu do tego nieprzeznaczonym na sprawcę tego stanu rzeczy, lecz nakłada ten obowiązek na posiadacza odpadów. Skarżący w konsekwencji uznani zostali przez organ odwoławczy za posiadaczy odpadów na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach z 2012 r.

Odnosząc się do tej spornej kwestii należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazuje się, że obalenie domniemania prawnego, zgodnie z którym władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości (identycznie uregulowanego w aktualnej i poprzedniej ustawie o odpadach) jest możliwe i może nastąpić poprzez wskazanie, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. II OSK 1721/06; z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OSK 330/12; z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 2007/11, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 889/10, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Również w doktrynie przyjmuje się, że domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Omawiane domniemanie wprowadzone bowiem zostało przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazując wyraźnie na innego posiadacza odpadów (por. Wojciech Radecki "Ustawa o odpadach. Komentarz", Wydawnictwo ABC, Warszawa 2008, s. 327).

Wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był faktycznym wytwórcą odpadów. Nie pozwala im jednak zignorować dowodów wskazujących na tę osobę, jeżeli zostaną one zgromadzone, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Należy bowiem podkreślić, że z uzasadnień decyzji organów obu instancji wydanych w niniejszej sprawie wynika jednoznacznie, że według organów to K. K. nawiózł na działkę skarżących ziemię pochodzącej z wykopu, czy też wykopów pod budynek. Z ustaleń organów nie wynika przy tym, aby osoba ta przedmiotowe prace wykonała za wiedzą i zgodą skarżących (np. dysponując pełnomocnictwem udzielonym mu przez skarżących na wykonanie tego typu prac).

Tym samym stanowisko organu odwoławczego jest błędne, nie uwzględnia bowiem możliwości obalenia domniemania prawnego na jakie powołują się skarżący, a w konsekwencji możliwości, że ustalenie okoliczności, w jakich odpady znalazły się na gruncie skarżących, jest istotne w sprawie, jeżeli pozwala odpowiedzieć na pytanie, kto jest wytwórcą odpadów. Posiadaczem odpadów, do którego można skierować decyzję dotyczącą ich usunięcia nie jest bowiem jedynie osoba faktycznie władająca nieruchomością, na której one się znajdują, jest nim również ich wytwórca, zdefiniowany odpowiednio w art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach z 2012 r. oraz art. 3 ust. 3 pkt 22 ustawy o odpadach z 2001 r. Definicję wytwórcy odpadów przytacza wprawdzie organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, ale bez refleksji, w jaki sposób należy ją rozumieć i odnieść do ustalonych okoliczności niniejszej sprawy.

Wymaga też podkreślenia, że odpady, których dotyczy niniejsze postępowanie nie są nierozerwalnie związane z gruntem, co zresztą, nakazując ich usunięcie, musiały przyjąć organy. Błędnie zatem organ odwoławczy uznał, że skoro odpady stanowią masy ziemi nawiezione na działkę, to ich posiadaczem musi być właściciel działki.

Trzeba także zwrócić uwagę, że art. 26 ust. 4 ustawy o odpadach z 2012 r. wyraźnie dopuszcza sytuację, w której posiadacz odpadów nie będzie miał tytułu prawnego do nieruchomości, na której one się znajdują. Stanowi on bowiem, że jeżeli posiadacz odpadów nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości, z której jest obowiązany usunąć odpady, władający powierzchnią ziemi jest obowiązany umożliwić posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z tej nieruchomości, a w przypadku wykonania zastępczego decyzji - organowi egzekucyjnemu.

Tym samym trafne są zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania, tj. art. 7, 11, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", ponieważ organy ograniczyły rozpoznanie sprawy w zasadzie wyłącznie do przyjęcia domniemania z art. 3 ust. 3 pkt 13 zdanie drugie ustawy o odpadach z 2001 r. (organ pierwszej instancji) oraz z art. 3 ust. 1 pkt 19 zdanie drugie ustawy o odpadach z 2012 r. (organ odwoławczy), pomijając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz poczynione na jego podstawie ustalenia, zgodnie z którymi odpady na działkę skarżących zostały niewątpliwie nawiezione przez K. K. który posiadał pełnomocnictwo udzielone przez właściciela działki nr [...] (SKOK [...]).

Mając na uwadze wskazane przepisy postępowania organy rozpatrujące niniejszą sprawę winny były podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a w szczególności winny były ustalić w sposób niebudzący wątpliwości kto jest posiadaczem odpadów, których dotyczy przedmiotowe postępowanie, zobowiązanym do ich usunięcia. Tymczasem rozstrzygające sprawę organy ustaliły posiadacza odpadów wyłącznie poprzez zastosowanie domniemania prawnego, ignorując pozostałe dowody zgromadzone dotąd w sprawie, w szczególności teść protokołu z oględzin z dnia 7 sierpnia 2012 r.), wskazujące na osobę będącą wytwórcą tych odpadów. Sąd zgadza się przy tym z zarzutem skargi dotyczącym braku pełnego protokołu z oględzin z dnia 7 sierpnia 2012 r. Kopia znajdująca się w aktach administracyjnych kontrolowanej sprawy nie jest kompletna. Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znana jest jednak z urzędu treść tego protokołu, znajdującego się w pełnej wersji w aktach spraw zakończonych wyrokami tut. sądu, sygn. akt II SA/Gd 195/14 (wyrok z dnia 6 sierpnia 2014 r., prawomocny), sygn. akt II SA/Gd 197/14 (wyrok z dnia 17 września 2014 r.), co wynika z uzasadnień wyroków zapadłych w tych sprawach, jak i z akt administracyjnych sprawy jeszcze toczącej się, pod sygnaturą akt II SA/Gd 194/14. Mimo jednak niekompletnej kopii protokołu z dnia 7 sierpnia 2012 r. dołączonej do niniejszych akt oba organy administracji ustaliły jako niewątpliwy fakt, że zasypania stawu na terenie obejmującym między innymi działkę skarżących dokonał K. K.

Z przedstawionych względów sąd uznał za dowolne i przekraczające zasadę swobodnej oceny dowodów ustalenia faktyczne organów znajdujące wprawdzie pewne potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który jednakże nie został w pełni rozpatrzony. Zarzut dowolności zostaje bowiem wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Natomiast w niniejszej sprawie, wynikający z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. obowiązek wnikliwego zbadania całokształtu materiału zgromadzonego w danej sprawie niewątpliwie nie został przez organy wypełniony.

Wskazać też należy, że według organów obu instancji nawiezione na działkę nr [...], masy ziemi stanowią odpady w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach (z 2001 r. jak i z 2012 r.) Według ustaleń nawieziono na tę działkę odpady o następujących kodach: 17 05 04 - gleba, ziemia w tym kamienie inne niż wymienione w 17 05 03, oraz 17 01 07 - zmieszane odpady z betonu, gruzu ceglanego, odpadowych materiałów ceramicznych i elementów wyposażenia inne niż wymienione w 17 01 06, pochodzące z inwestycji - wykopy pod fundamenty budynku. Pozostaje w sprawie bezsporne, że działka skarżących nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach z 2012 r., odpadem jest każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Podobną definicję zawierał art. 3 ust. 1 ustawy o odpadach z 2001 r. Zgodnie z tym przepisem odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii, określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Rodzaje odpadów określa nadal obowiązujące, na mocy art. 250 ust. 1 ustawy o odpadach z 2012 r. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. nr 112, poz.1206). Zatem o tym, co jest odpadem, przesądza treść definicji ustawowej oraz rozporządzenia. Rozporządzenie w sprawie katalogu odpadów kwalifikuje zarówno glebę i ziemię, jak i różne rodzaje gruzu jako odpad. Gleba, ziemia, w tym kamienie oznaczone zostały kodem 17 05 04. Natomiast kodem 17 01 07 oznaczone zostały w rozporządzeniu zmieszane odpady z betonu, gruzu ceglanego, odpadowych materiałów ceramicznych i elementów wyposażenia.

Zgodnie z art. 2 ustawy o odpadach z 2012 r., przepisów ustawy nie stosuje się do:

- gruntu w pierwotnym położeniu (w miejscu), w tym niewydobytej zanieczyszczonej gleby, i budynków trwale związanych z gruntem (pkt 2);

- niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, pod warunkiem, że materiał ten zostanie wykorzystany do celów budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym został wydobyty (pkt 3);

- mas ziemnych lub skalnych przemieszczanych w związku z wydobywaniem kopalin ze złóż, jeżeli koncesja na wydobywanie kopalin ze złóż lub plan ruchu zakładu górniczego zatwierdzony decyzją, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. nr 163, poz. 981), lub miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego określają warunki i sposób ich zagospodarowania (pkt 11).

Z art. 2 ust. 2 ustawy o odpadach z 2001 r. wynikało zaś, że jej przepisów nie stosuje się do:

- mas ziemnych lub skalnych usuwanych albo przemieszczanych w związku z realizacją inwestycji, jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, decyzja o pozwoleniu na budowę lub zgłoszenie robót budowlanych określają warunki i sposób ich zagospodarowania, a ich zastosowanie nie spowoduje przekroczeń wymaganych standardów jakości gleby i ziemi, o których mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (pkt 1);

- mas ziemnych lub skalnych przemieszczanych w związku z wydobywaniem kopalin ze złóż, jeżeli koncesja na wydobywanie kopalin ze złóż, udzielona na podstawie ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze lub miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego określają warunki i sposób ich zagospodarowania (pkt 1a);

- mas ziemnych pochodzących z pogłębiania akwenów morskich w związku z utrzymywaniem infrastruktury zapewniającej dostęp do portów oraz infrastruktury portowej, a także z pogłębiania zbiorników wodnych, stawów, cieków naturalnych, kanałów i rowów w związku z utrzymywaniem i regulacją wód, stanowiących niezanieczyszczony urobek (pkt 2).

Jak wynika z powyższego, obie ustawy o odpadach pozwalają w szczególnych sytuacjach uznać, że masy ziemne nie są odpadem, ale czynią tak tylko w razie spełnienia określonych przesłanek. Jeśli natomiast masy ziemne przemieszczane są w związku z realizacją inwestycji, ale w sposób nieprzewidziany przepisami, traktuje się je jak odpady i w związku z tym winny być spełnione wymogi wynikające z ustawy o odpadach.

Zatem nie badając w ogóle zaistnienie opisanych przesłanek wyłączających stosowanie ustawy o odpadach, organ odwoławczy również naruszył przepisy postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Ustalił bowiem, powołując się na uzasadnienie decyzji organu drugiej instancji (przytoczone w zaskarżonej decyzji), że właściciel działki nie przedstawił żadnego z dokumentów, o których mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska. Konstatacja taka nie może wynikać z akt sprawy, bowiem właściciele działki nr [...] w ogóle nie byli wzywani do przedstawienia takich dokumentów. Nadto brak jest w sprawie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających działania organów w celu ustalenia, czy mogła mieć miejsce przesłanka wyłączająca stosowanie ustawy o odpadach, z 2001 r., czy też z 2012 r. Sąd zauważa w tym względzie naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a., gwarantującego stronie prawo do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Również to naruszenie sąd ocenia jako mające istotny wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji, według sądu, zgromadzony w sprawie przez organy obu instancji materiał dowodowy oraz ustalony na jego podstawie stan faktyczny sprawy nie pozwalał na uznanie, że nawiezione na teren działki nr [...] masy ziemi są odpadami, które – na podstawie domniemania prawnego powinni usunąć z nieruchomości jej właściciele, w tym przypadku skarżący J. i Ł. W. Wydając decyzje w niniejszej sprawie organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 10 § 1, 11, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z przedstawionych względów zarzuty skargi w większości są zasadne. Sąd natomiast nie może odnieść się do kwestii związanych z naruszeniem stosunków wodnych wykonanymi pracami niwelacyjnymi, gdyż pozostaje ona poza przedmiotem niniejszej sprawy.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 tej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustalając, że na zasądzone solidarnie na rzecz skarżących koszty składa się uiszczony w sprawie wpis sądowy w wysokości 200 zł.

Z uwagi na uchylenie decyzji organów obu instancji sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ pierwszej instancji, który winien uwzględnić treść przedstawionej oceny prawnej przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Należy przy tym zauważyć, że wskazania co do dalszego postępowania w sprawie wynikają wprost z treści niniejszego uzasadnienia.