Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 446/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz rozkaz personalny I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
article: art. 6 pkt 2 lit. c
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: § 5 ust. 2 i 4
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Bożena Popowska sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 22 października 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 879/13 w sprawie ze skargi E.K. na rozkaz personalny [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżony rozkaz personalny [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] i rozkaz personalny Komendanta Powiatowego Policji [...] z dnia [...] czerwca 2013 roku nr [...]; 2. zasądza od [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] na rzecz E.K. kwotę 197 (sto dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 14 listopada 2013r. sygn. akt II SA/Ke 879/13 oddalił skargę E.K. na rozkaz personalny [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...] w przedmiocie określenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

[...] E.K. raportem z dnia 15 listopada 2012 r. zwróciła się do Komendanta Powiatowego Policji [...] o zaliczenie do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, stanowiącym współwłasność jej matki, od dnia 24 kwietnia 1997 r. do dnia 12 marca 2003 r. W toku postępowania wniosła również o zaliczenie okresów pracy w tym gospodarstwie – od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r. oraz wszystkich okresów wakacyjnych podczas studiów, tj. od dnia 1 lipca do dnia 30 września w latach 2001-2004.

Komendant Powiatowy Policji [...] rozkazem personalnym z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], na podstawie art. 101 ust. 1 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.) oraz § 5 ust.4 w związku z § 3 ust. 1 i § 4 ust. 1 pkt 1 i 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.), określił [...] E.K. – na dzień 15 listopada 2012 r. prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w wysokości 10%.

W uzasadnieniu rozkazu personalnego podał, że na dzień przyjęcia wyżej wymienionej do służby tj. [...] grudnia 2005 r. do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego należy zaliczyć okres pracy w gospodarstwie rolnym matki od dnia 24 kwietnia 1997 r. do dnia 30 września 2000 r. w wymiarze 3 lata, 5 miesięcy i 7 dni czyli okres od ukończenia przez nią 16 roku życia do zakończenia nauki w Liceum Ekonomicznym i wakacji po ukończeniu tej szkoły oraz okres odbywania stażu w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] od dnia 6 lipca 2005 r. do dnia 15 grudnia 2005 r. W konsekwencji stwierdził, że łączna wysługa lat E.K. na dzień przyjęcia do służby wynosi 3 lata, 10 miesięcy i 17 dni. Z kolei na dzień złożenia przez nią raportu tj. 15 listopada 2012 r. łączna wysługa lat ,od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego wynosi 10 lat, 9 miesięcy i 5 dni.

W ocenie Komendanta Powiatowego Policji [...] zaliczeniu do wysługi lat nie podlega okres od dnia 1 października 2000 r. do dnia 12 marca 2003 r., w którym wyżej wymieniona kontynuowała naukę na studiach w Wyższej Szkole [...]. Organ stwierdził, że pobieranie przez nią nauki w systemie dziennym wiązało się z koniecznością codziennego pokonywania odległości pomiędzy [...] a miejscem zamieszkania matki i uniemożliwiało wykonywanie przez nią stałej pracy w gospodarstwie rolnym matki w charakterze domownika.

Zdaniem Komendanta Powiatowego Policji [...] zaliczeniu do wysługi lat nie podlegały również okresy pracy świadczonej przez E.K. podczas wakacji we wskazanych terminach. Prace te miały charakter dorywczy, okazjonalny, były pomocą wymaganą zwyczajowo od dziecka będącego członkiem rodziny rolniczej, a nie stałą pracą w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika.

Organ pierwszej instancji odnosząc się do kolejnych okresów, które w jego ocenie nie podlegały zaliczeniu do wysługi lat tj. od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 5 lipca 2005 r. oraz od dnia 16 grudnia 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r. podał, że są to krótkie okresy przerw pomiędzy zakończeniem przez wyżej wymienioną studiów a podjęciem stażu w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] oraz między zakończeniem stażu a przyjęciem do służby w Policji, które wskazują, że nie uznawała ona pracy w gospodarstwie rolnym matki za pracę stałą. Ponadto zauważył, że w dniu [...] lipca 2005 r. obroniła ona pracę magisterską do której musiała się przygotować i jej czas wolny był ograniczony.

Na skutek wniesienia przez E.K. od powyższego rozkazu personalnego odwołania sprawę rozpoznawał [...] Komendant Wojewódzki Policji [...], który rozkazem personalnym z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie K.p.a.), utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny.

W uzasadnieniu rozkazu personalnego wskazując na zawartą w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), definicję domownika podał, że organ pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że wyżej wymieniona tylko w okresie od dnia 24 kwietnia 1997 r. do dnia 30 września 2000 r. ucząc się w szkole średniej, z uwagi na niewielką odległość szkoły od miejsca zamieszkania mogła pracować w gospodarstwie rolnym matki w wymiarze niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Natomiast praca świadczona przez nią podczas studiów w Wyższej Szkole [...] w okresach wakacyjnych w latach 2001-2004 nie była stałą pracą w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. Za stałą pracę nie można bowiem uznać wykonywania w gospodarstwie rolnym okazjonalnie prac o charakterze dorywczym, będących jedynie pomocą w typowych obowiązkach domowych, zwyczajowo wymaganych od dziecka będącego członkiem rolniczej wspólnoty rodzinnej. W świetle art. 1 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pojęcie domownik jest powiązane ze stałym świadczeniem pracy, a nie z dorywczą, choć systematyczną pomocą.

W ocenie organu odwoławczego, zeznania świadków przedstawionych przez stronę na tle innych dowodów nie uwiarygodniają, że E.K. w podanych okresach wakacyjnych stale pracowała w gospodarstwie rolnym matki.

[...] Komendant Wojewódzki Policji [...], odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego - § 5 ust. 4 cyt. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego w zw. z art. 107 ust. 1 ustawy o Policji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieprzyznanie wyżej wymienionej prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego za okres 3 lat wstecz tj. od dnia 15 listopada 2009 r., po dokonaniu analizy § 5 ust. 2, 3 i 4 w/w rozporządzenia, art. 106 ust. 1 ustawy o Policji stwierdził, że prawo E.K. do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat powstało z dniem złożenia przez nią stosownego wniosku i dokumentów, tj. 15 listopada 2012 r. i z tym dniem rozpoczął bieg trzyletni termin przedawnienia o którym mowa w art. 107 ust. 1 ustawy o Policji.

Powyższy rozkaz personalny stał się przedmiotem skargi E.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], w której wniosła o jego uchylenie w części określającej ramy czasowe okresów pracy w gospodarstwie rolnym niezaliczonych do wysługi lat oraz w części odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego za okres 3 lat wstecz, tj. od dnia 15 listopada 2009 r. do dnia 15 listopada 2012 r. i zaliczenie do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r. oraz okresów wakacyjnych (1 lipca – 30 września) podczas studiów w latach 2001-2004, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Skarżąca zarzuciła organowi brak wnikliwości w analizie materiału dowodowego m.in. przez przyjęcie, że w latach 2003 i 2004 studiowała w Wyższej Szkole [...] mimo, iż studiowała na Uniwersytecie [...].

Kwestionując twierdzenia organu odnośnie charakteru jej pracy w gospodarstwie rolnym w spornych okresach podniosła, że w jej ocenie spełniała kryteria przewidziane art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wszystkie egzaminy zdawała w terminie, a w wakacje nigdzie nie wyjeżdżała. Pozostawała z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, w gotowości do podjęcia pracy rolniczej i świadczyła tę pracę codziennie w wymiarze ponad 8 godzin. Tym samym okoliczność, że w okresach wakacyjnych była zameldowana w [...] na pobyt czasowy nie stoi na przeszkodzie uznania jej za domownika w rozumieniu powołanego przepisu.

Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ podważył wiarygodność zeznań przedstawionych przez nią świadków, a jednocześnie nie przesłuchał innych świadków na okoliczność, czy w okresach wakacyjnych przebywała w miejscu zamieszkania. Powtórzyła również argumentację podaną w odwołaniu dotyczącą ilości godzin przeznaczonych przez nią na pracę w gospodarstwie rolnym matki oraz fakt braku różnicy pomiędzy zaliczonym jej przez organ do wysługi lat okresem wakacji po ukończeniu szkoły średniej a niezaliczonymi okresami wakacyjnymi podczas studiów. Jednocześnie wskazała, że art. 6 pkt 2 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przewiduje wymogu ciągłości pracy.

W konsekwencji skarżąca organom orzekającym w sprawie zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., z uwagi na niezbadanie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że praca świadczona w gospodarstwie rolnym miała charakter dorywczy i okazjonalny.

W kwestii odmowy określenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres nieprzedawniony – 3 lata podtrzymała stanowisko podane w odwołaniu. Zdaniem skarżącej, zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Podstawa do wypłaty podwyższonego dodatku zaistniała zatem wcześniej niż w dacie złożenia raportu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z dnia 31 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 286/13).

[...] Komendant Wojewódzki Policji [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu personalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o Policji, wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. Stosownie do § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego, zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Tymi odrębnymi przepisami są przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310 ze zm.). Stosownie do treści art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zgodnie z art. 6 pkt 2 lit. a-c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie jest bezsporne, iż skarżąca w okresach objętych wnioskiem miała ukończone 16 lat i pozostawała z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym. Istota sporu sprowadza się do wyjaśnienia, czy świadczona przez nią w okresach wakacyjnych podczas studiów praca w gospodarstwie rolnym matki pozwala na uznanie, że stale w nim pracuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zauważył, iż obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki stałej pracy i przyjmuje się, że nie należy jej utożsamiać z koniecznością nieustannego, przez cały czas, wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (por. m.in. wyrok SN z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II UK 42/2006 OSNP 2007/19-20/292 i wyrok NSA z dnia 29 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 321/11). W związku z tym ocena "stałości" pracy w gospodarstwie rolnym musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy. Ustawodawca w art.6 pkt 2 lit. c omawianej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy charakterystyce pojęcia domownika, kładzie akcent na pracę, która chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy, ma być stała. Oznacza to, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Praca ma polegać na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do jej wykonywania, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1557/12).

Sąd pierwszej instancji podał, że dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą wystarczające jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych, związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Powyższe stanowisko nawiązuje do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1998r., sygn. akt II UKN 3/98, w którym wyrażono pogląd, że praca domownika w gospodarstwie rolnym, wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą. Podobnie Sąd Najwyższy wypowiedział się w wyroku z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt II UK 305/10, w którym stwierdził, że o stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników decyduje zachowanie – mimo prowadzenia działalności pozarolniczej – gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania z uwzględnieniem, że wymiar tego czasu powinien sięgać co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, praca wykonywana przez studentkę tylko i wyłącznie w okresie wakacji, nie ma charakteru stałej pracy w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wbrew zarzutom skargi, organy orzekające w niniejszej sprawie nie kwestionowały faktu przebywania skarżącej w okresach wakacyjnych w latach 2001-2004 w miejscu stałego zameldowania. Stwierdziły jedynie, że z tym faktem nie wiązała się stała praca skarżącej w gospodarstwie rolnym matki, lecz podejmowanie czynności o charakterze dorywczym, okazjonalnie. Ustalenia te nie pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadków, którzy potwierdzili, że widywali ją wykonującą prace w gospodarstwie rolnym. Skarżąca przez cały okres od dnia 1 października 2000 r. do dnia 4 lipca 2005 r. była studentką i jej celem było studiowanie, a nie świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym, której z uwagi na uczelniane wymagania czasowe nie mogła wykonywać w rozmiarze mającym istotne znaczenie dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego jej matki. Wszelkie czynności związane z pracą w gospodarstwie rolnym matki mogła podejmować sezonowo, wyłącznie w okresie wakacyjnym. Fakt, że wówczas praca w gospodarstwie rolnym matki wypełniała jej czas od rana do wieczora, nie zmienił jej charakteru, gdyż nadal była ona pracą dorywczą i okazjonalną. Czynności były wykonywane od czasu do czasu (tylko w okresach wakacyjnych), gdy zaszła taka potrzeba (z uwagi na wzmożenie prac rolnych w okresie letnim). Podejmowane były ze świadomością, że będą trwać tylko do końca wakacji, a więc nie będą miały charakteru niezmiennego. W istocie stanowiły one dorywczą pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, co nie daje podstaw do przypisania osobie wykonującej pracę statusu domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 lit c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, czyli praca w okresie ferii lub wakacji, nie może zostać uznana za stałą pracę w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza gdy zważy się na ilość osób w nim zamieszkujących i znacznie ograniczone potrzeby świadczenia pracy z uwagi na jego małą powierzchnię ([...] ha) oraz brak wyspecjalizowanej produkcji rolnej zarówno w zakresie zwierzęcym, jak i roślinnym. O tym, że skarżąca sama nie traktowała czynności wykonywanych w gospodarstwie rolnym jako stałej pracy najdobitniej świadczy fakt, że na drugi dzień po egzaminie magisterskim, tj. w dniu [...] lipca 2005 r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] jako bezrobotna, a już od dnia [...] lipca 2005 r. rozpoczęła staż na stanowisku pracownika biurowego.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu w przedmiocie braku podstaw do zaliczenia skarżącej do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym matki od dnia 1 lipca 2005r. do dnia 5 lipca 2005r. oraz od dnia 16 grudnia 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r., gdyż czynności wykonywane przez nią w tych okresach nie miały charakteru stałej pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach za niezasadny uznał również zarzut naruszenia § 5 ust. 4 cyt. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, poprzez przyznanie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego od dnia 15 listopada 2012 r.

Wskazał, że wykładni powołanego wyżej przepisu należy dokonać z uwzględnieniem art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 ustawy o Policji. Dla uzyskania przez policjanta prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego konieczne jest ustalenie wysługi lat. Z § 5 cyt. rozporządzenia wynika, że prawo policjanta do wzrostu uposażenia zasadniczego wiąże się z obowiązkiem złożenia wymaganych prawem dokumentów. Dla uzyskania tego prawa podmiotowego niezbędne jest wydanie decyzji administracyjnej określającej wysługę lat, która ma charakter konstytutywny.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że uwzględniając treść art. 106 ust. 1 ustawy o Policji organ trafnie przyjął, że w niniejszej sprawie okolicznością uzasadniającą zmianę uposażenia zasadniczego było złożenie przez skarżącą dokumentów potwierdzających okresy wliczane do wysługi lat. Jednocześnie ze złożeniem dokumentacji, powstaje (staje się wymagalne) roszczenie policjanta o wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat. Dzień złożenia dokumentacji oznacza początek biegu terminu przedawnienia w rozumieniu art. 107 ust. 1 ustawy o Policji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny [...], na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła E.K., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości zarzuciła:

1. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 1 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310 ze zm.) w związku z art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), polegające na błędnej ich wykładni, tj. dowolnym i abstrahującym od bezspornego stanu faktycznego interpretowaniu treści tych przepisów przy określeniu ram czasowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym, zaliczonych do wysługi lat i pominięcie w ten sposób okresów od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 30 września 2001 r., od dnia 1 lipca 2002 r. do dnia 30 września 2002 r., od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 30 września 2003 r. i od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 30 września 2004 r., a także od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 5 lipca 2005 r. i od dnia 15 grudnia 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r., poprzez przyjęcie, iż w tych okresach strona nie spełniała kryteriów wskazanych w przywołanych przepisach, a więc jej praca nie miała charakteru stałego, co w konsekwencji skutkowało oddaleniem skargi zamiast uwzględnieniem żądań strony, podczas gdy stan faktyczny ustalony w sprawie na podstawie niczym niezakwestionowanych dowodów w postaci zeznań świadków i dokumentacji wskazuje, iż także w tych okresach spełnione były wszelkie przesłanki do zaliczenia tych okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin do stażu pracy;

- § 5 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) w zw. z art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), poprzez błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że wydanie przez [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] rozkazu personalnego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego ma charakter konstytutywny i roszczenia dotyczące wypłaty dodatku z tytułu wysługi lat pracy stają się wymagalne dopiero od dnia złożenia przez policjanta dokumentacji w tym zakresie i od tego momentu biegnie termin przedawnienia tych roszczeń, co w konsekwencji skutkowało oddaleniem skargi w tym zakresie i nieprzyznaniem prawa do wypłaty zwiększonego uposażenia zasadniczego za okres 3 lat wstecz od daty złożenia dokumentów do pracodawcy, tj. za okres od dnia 15 listopada 2009 r. do dnia 15 listopada 2012 r. podczas, gdy wydanie takiej decyzji ma charakter deklaratoryjny, tj. jedynie stwierdza istniejące okoliczności i tym samym winno skutkować przyjęciem, że roszczenie może dotyczyć wypłaty wynikłego z tego tytułu uposażenia powstałego 3 lata przed złożeniem w/w dokumentów;

2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania uczestników do władzy publicznej, zaniechanie oceny stanu faktycznego na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego poprzez zaniechanie przesłuchania kolejnych świadków, w tym wskazywanych w zeznaniach strony istotnych świadków posiadających wiedzę o pracy E.K. w gospodarstwie rolnym, niewskazanie (w sposób należyty) faktów, które sąd i organy administracyjne uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których dowodom w postaci zeznań świadków odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, poprzez przyjęcie, iż w sprawie przeprowadzono wszystkie niezbędne i możliwe dowody, uznanie, że zebrane dowody nie pozwalają na zaliczenie stronie pracy w gospodarstwie rolnym matki we wskazanych okresach oraz niewskazanie, jakie dowody sprzeciwiają się zaliczeniu tych okresów do stażu pracy, co skutkowało wydaniem wyroku oddalającego skargę, zamiast jej uwzględnienia, podczas gdy dokonanie oceny w oparciu o zebrane dowody i podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez zebranie całego dostępnego materiału dowodowego w sposób wyżej wskazany, było konieczne i pozwoliłoby na podjęcie prawidłowej decyzji w zakresie zaliczenia do stażu pracy całego okresu wnioskowanego przez stronę, a prawidłowe wskazanie faktów uznanych za udowodnione i tych, którym odmówiono wiarygodności, również pozwoliłoby na uwzględnienie wniosku strony w całości.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej podała m.in., że podczas wakacji przebywała stale w miejscu zameldowania na pobyt stały, czyli w gospodarstwie rolnym matki i wykonywała stale pracę w tym gospodarstwie poświęcając na nią więcej niż 8 godzin dziennie. W tym czasie rezygnowała z jakichkolwiek wyjazdów, wycieczek, czy podejmowania pracy w innym miejscu. Wszystkie egzaminy (poza jednym, co wynikało z różnic programowych związanych ze zmianą uczelni) zdawała w terminie. Zameldowanie na pobyt czasowy w [...] nie uniemożliwiało jej (faktycznie i prawnie) pobytu w miejscu stałego zameldowania. Potwierdzeniem tej okoliczności jest pismo z akademika z którego wynika, że w [...] w okresach wakacyjnych nie zamieszkiwała. Wskazała, że fakt wykonywania przez nią stałej pracy w gospodarstwie rolnym matki, w okresie wakacyjnym, w wymiarze nie mniejszym niż połowa normalnego czasu pracy w rolnictwie, nie może być podważany okolicznością odbywania praktyki studenckiej w lipcu 2004 r. w Komendzie Powiatowej Policji [...], której siedziba jest położona około 4,5 km od miejsca jej zamieszkania. Skarżąca wyjaśniła, że prace wykonywane w gospodarstwie rolnym w miesiącach: lipcu, sierpniu i wrześniu, zajmowały więcej niż 8 godzin dziennie. Niekiedy były wykonywane od rana do godzin wieczornych (średnio po 12-14 godzin dziennie). Praca w systemie zmianowym ojca, zatrudnienie matki w [...] na pełnym etacie w zmiennych godzinach pracy od 7.45 do 17.30, uniemożliwiało im udział, w niektórych czynnościach wykonywanych w gospodarstwie i miało wpływ na ich dyspozycyjność, zwłaszcza w kluczowych dla gospodarstwa okresach wzmożonych prac polowych przypadających na okres wakacyjny. Utrzymanie gospodarstwa wymagało pracy minimum 4 osób, a w okresach wakacyjnych skarżąca była osobą najbardziej dyspozycyjną.

W ocenie autora skargi kasacyjnej brak jest podstaw do kwestionowania w/w okresów (co najmniej trzymiesięcznych), jako okresów podlegających zaliczeniu do pracy w gospodarstwie rolnym tylko z tego powodu, iż są "stosunkowo krótkimi" okresami, co ma przemawiać za tym, iż nie stanowią stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Niewątpliwie, gdyby skarżąca wówczas pracowała na umowę o pracę lub odbywała staż absolwencki w Powiatowym Urzędzie Pracy, trzymiesięczny okres pracy zostałby jej zaliczony. Wskazać należy, iż tak właśnie stało się z miesięcznym okresem zatrudnienia skarżącej na umowę o pracę, co miało miejsce w okresie studiów i to w okresie niewakacyjnym – brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw do kwestionowania stażu pracy odbytej w czasie, gdy dana osoba studiowała dziennie. Tak samo należy zatem traktować pracę skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców. Te dwie sytuacje różni od siebie jedynie brak świadectwa pracy, czy też innego pisemnego jej udokumentowania. Jednocześnie zauważyć należy, iż organ słusznie zaliczył stronie do stażu pracy okres wakacji po ukończeniu szkoły średniej, a inaczej potraktował okresy wakacji w okresie studiów. Najprawdopodobniej uczynił to w wyniku błędnego utożsamienia ciągłości pracy w gospodarstwie ze stałością pracy w gospodarstwie.

Autor skargi kasacyjnej odnosząc się do niezaliczenia skarżącej przez organ do stażu pracy okresu od dnia 1 do dnia 5 lipca 2005 r. podał, iż w miejscu stałego zameldowania przebywała ona już od kwietnia 2005 r. Przy czym miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2005 r. poświęciła na dokończenie pracy magisterskiej i przygotowania do jej obrony. Skarżąca wyjaśniła, że nie wniosła o zaliczenie okresu od kwietnia do czerwca 2005 r., gdy przebywała w domu i pomagała w gospodarstwie rolnym, za okres stałej pracy w gospodarstwie rolnym właśnie z tego powodu, że ten czas poświęciła głównie na wyżej wskazane czynności związane z zakończeniem studiów. Zmieniło się to od lipca 2005 r. i jeden dzień, a w zasadzie kilka godzin poświęconych na obronę pracy magisterskiej nie mogą mieć wpływu na ocenę jej stałej pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od dnia 1 do dnia 5 lipca 2005 r. Natomiast co do okresu od dnia 16 grudnia 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005r. podała, iż nie można przyjmować, że nie uznawała ona pracy w gospodarstwie rolnym matki za pracę stałą tylko z tego powodu, że podjęła (skutecznie) próbę zmiany zatrudnienia. W ten sposób można było uznać, że cały okres pracy w gospodarstwie rolnym nie może zostać zaliczony, bo np. strona podjęła studia niezwiązane z rolnictwem. Ponadto organ nie sprawdził, w jakich dniach odbywały się poszczególne etapy przyjęcia do służby w Policji, a większość z nich, w tym wyjazd na egzamin do [...] (pozostałe etapy [...]), miała miejsce, gdy odbywała ona staż w Powiatowym Urzędzie Pracy [...], a ten okres nie wchodzi w czas stałej pracy w gospodarstwie rolnym.

Autor skargi kasacyjnej zakwestionował również odmowę wypłaty skarżącej dodatku stażowego za 3 lata wstecz. Podkreślił, że stwierdzenie okresów pracy w gospodarstwie rolnym ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach: z dnia 31 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 286/13 oraz z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 740/12).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w tym przypadku zarzuty te w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego – art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w związku z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez błędną wykładnię pojęcia "domownika rolnika" oraz "stałej pracy w gospodarstwie rolnym" oraz § 5 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego w związku z art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 ustawy o Policji, poprzez błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że wydanie rozkazu personalnego w przedmiocie określenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego ma charakter konstytutywny i roszczenia dotyczące wypłaty dodatku z tytułu wysługi lat pracy stają się wymagalne dopiero od dnia złożenia przez policjanta dokumentacji w tym zakresie i od tego momentu biegnie termin przedawnienia tych roszczeń.

Na wstępie zauważyć należy, iż z oświadczenia skarżącej zawartego zarówno w skardze do Sądu pierwszej instancji, jak i w skardze kasacyjnej, wynika, że nie kwestionuje ona prawidłowości odmowy zaliczenia jej przez organ do wysługi lat całego okresu od dnia 1 października 2000 r. do dnia 12 marca 2003 r., a jedynie odmowę zaliczenia jej okresów wakacyjnych (lipiec-wrzesień) w tym przedziale czasowym, tj. okresów od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 30 września 2001 r., od dnia 1 lipca 2002 r. do dnia 30 września 2002 r., od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 30 września 2003 r. , a także okresu wakacji od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 30 września 2004 r. , jak również okresów od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 5 lipca 2005 r. i od dnia 15 grudnia 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r.

Odnosząc się do pierwszego z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podać należy, iż sprowadza się on do zakwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], który po dokonaniu wykładni art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zaaprobował stwierdzenie organu, że praca świadczona przez E.K. w gospodarstwie rolnym matki we wskazanych wyżej okresach wakacyjnych jak i w okresach od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 5 lipca 2005 r. oraz od dnia 16 grudnia 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r. nie miała charakteru stałej pracy, a jedynie pracy okazjonalnej, dorywczej, co uniemożliwiało zaliczenie okresów jej wykonywania do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

Wskazać należy, iż definicja normatywna pojęcia domownika jest zawarta w art. 6 pkt 2 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:

a) ukończyła 16 lat,

b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

W niniejszej sprawie istota sporu dotyczy sposobu rozumienia pojęcia pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika i interpretacji określenia "stała praca".

Wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym co do zasady nie wyklucza innych form aktywności domownika. Przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przewidują wymogu, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jedyne czy główne źródło utrzymania domownika, ani nie warunkują możliwości zaliczenia do wysługi lat dla celów pracowniczych okresów pracy wykonywanej tylko w ściśle określonym rozmiarze. Pracy domownika nie można bowiem oceniać tą samą miarą, jak pracy rolnika. Domownik nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz jedynie pomaga rolnikowi, wykonując wskazane przez niego prace związane z prawidłowym funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego.

Przy czym dla uznania, że praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała, czy mogła wykonywać, określone czynności związane z produkcją rolną, realizując w ten sposób dyspozycje rolnika prowadzącego dane gospodarstwo rolne. Mogłoby to sugerować, iż w istocie w rachubę może wchodzić każda pomoc i w każdym rozmiarze, a w konsekwencji, że zakres pomocy świadczonej przez domowników nie powinien mieć jakiegokolwiek wpływu na możliwość zakwalifikowania jej jako stałej pracy i na obowiązek zaliczenia okresu jej wykonywania do stażu służby (pracy), od którego zależą uprawnienia pracownicze. Tego rodzaju założenia są błędne i nie mogą być aprobowane. Brak jest bowiem racjonalnych przesłanek do tak liberalnego traktowania osób bliskich rolnika i przyjmowania, że każde, nawet drobne prace wykonywane przez nich w gospodarstwie rolnym, w czasie wolnym od nauki czy innych zajęć zawodowych, należy uznawać za stałą pracę w omawianym znaczeniu. Niewątpliwie stanowiłoby to nadmierne uprzywilejowanie osób świadczących jakąkolwiek pomoc w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników (por. wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997 r. sygn. akt II UKN 318/97, LEX nr 33101 i z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt II CSK 37/10, LEX nr 852536 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 1234/13, LEX nr 1578853 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 5/13, LEX nr 1317090). Niesporne fakty, że w warunkach wiejskich dzieci rolnika na ogół pomagają rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego nie oznaczają jednak, że w przyszłości każde z nich może skorzystać z możliwości zaliczenia tego okresu do stażu pracy (służby). Gdyby taki był zamysł ustawodawcy, to określone profity pracownicze połączyłby on nie ze stałą pracą w gospodarstwie rolnym lecz w istocie z zamieszkiwaniem na terenie gospodarstwa rolnego. Zakres świadczonej pomocy nie może być zatem obojętny dla oceny, czy ta pomoc może być rzeczywiście uznana za stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Drobne czynności, nawet systematycznie wykonywane w ramach rodzinnego podziału obowiązków oraz inne, ale świadczone okazjonalnie, nie stanowią stałej pracy w gospodarstwie rolnym. O stałej pracy można mówić w przypadku, gdy pomoc na rzecz rolnika była (lub mogła być) świadczona w rozmiarach rzeczywiście istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że przy ustalaniu stażu pracowniczego nie uwzględnia się każdej pomocy w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Zaliczeniu podlega tylko praca stała o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej. Pomoc doraźna, świadczona zwyczajowo przez członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym, a tym samym pracy mającej wpływ na wysokość wysługi lat ustalanej dla celów pracowniczych. Celem ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie było stworzenie dodatkowych przywilejów dla wszystkich członków rodziny rolnika pomagających mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Powołana wyżej ustawa w swoim tytule i treści jednoznacznie odnosi się do okresów pracy w gospodarstwie rolnym, które podlegają zaliczeniu do stażu pracy, tak jak inne okresy służby i zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustawodawca w art. 6 pkt 2 lit c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników również położył akcent na pracę, która – chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy – ma mieć bezwzględnie charakter stały. A zatem nie każda pomoc udzielana rolnikowi, lecz wyłącznie stała praca we wskazanym znaczeniu, podlega zaliczeniu między innymi do stażu pracowniczego, z którym prawodawca wiąże określone uprawnienia pracownicze, w tym wymierne profity finansowe.

Jednocześnie zauważyć należy, iż ustawodawca w żadnym przepisie prawa nie zdefiniował pojęcia "stałej pracy". Charakter pomocy świadczonej rolnikowi przez bliską mu osobę należy zatem analizować indywidualnie i każdorazowo na tle okoliczności konkretnej sprawy oceniać, czy taką pomoc można uznać za "stałą pracę" w celu uzyskania określonych uprawnień pracowniczych. Rozważając, czy w danej sprawie osoba bliska rolnika faktycznie wykonywała w gospodarstwie rolnym stałą pracę należy dokładnie przeanalizować jej przebieg oraz ustalić, jaki był charakter gospodarstwa, ile osób rzeczywiście świadczyło pomoc na rzecz rolnika oraz jakie konkretnie czynności w gospodarstwie wykonywał wnioskodawca, a następnie wnikliwie ocenić czy ta pomoc świadczona była w zakresie znaczącym dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego, a jeżeli tak, to czy była ona wykonywana w takim rozmiarze przez cały rok, czy jedynie sezonowo, a także czy z uwagi na profil gospodarstwa, stopień jego zmechanizowania i liczbę członków rodziny rolnika rzeczywiście w całym wnioskowanym okresie zachodziła potrzeba wykonywania pracy o deklarowanym przez wnioskodawcę charakterze i rozmiarze. Pojęcia "stałej pracy" nie należy bowiem utożsamiać z koniecznością ciągłego jej wykonywania i nie zawsze musi ona polegać na nieustannym i nieprzerwanym w ciągu roku podejmowaniu czynności rolniczych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie stanowisko organów, zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji, było nieprawidłowe.

Dokonując wykładni zawartego w art. 6 pkt 2 lit c ustawy o ubezpieczeniu rolników pojęcia "stałej pracy" niezbędne jest nie tylko ustalenie, czy E.K. w podanych przez nią okresach świadczyła jakąkolwiek pomoc w gospodarstwie rolnym stanowiącym współwłasność jej matki i uzależnienie możliwości uznania jej za "pracę stałą" od czasokresu jej wykonywania, lecz ustalenie, czy zakres świadczonej przez nią pomocy miał istotne znaczenie dla jego prowadzenia.

Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni pojęcia "stałej pracy w gospodarstwie rolnym". Nieprawidłowo podzielił stanowisko organów Policji, które uznały iż skarżąca przesłanki tej nie spełniała z tego powodu, że wykonywana przez nią jako studentkę praca tylko i wyłącznie w podanych okresach wakacyjnych oraz w okresach od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 5 lipca 2005 r. oraz od dnia 16 grudnia 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r. nie ma charakteru stałej pracy w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tymczasem przy ocenie elementu stałości nie chodzi o to by praca w gospodarstwie rolnym była ciągła, tj. świadczona nieprzerwanie przez cały rok, ale o to, aby w konkretnym okresie jej zakres pozwalał na stwierdzenie, że miała ona charakter stały.

W rozpoznawanej sprawie, organy Policji biorąc pod uwagę profil gospodarstwa rolnego, stopień jego zmechanizowania, liczbę członków rodziny rolnika i fakt ich zatrudnienia także poza rolnictwem – w istocie nie ustaliły, ile osób rzeczywiście świadczyło pomoc na rzecz rolnika jakie konkretnie czynności w tym gospodarstwie wykonywała skarżąca oraz nie rozważyły, czy wykonywana przez nią w podanych okresach wakacyjnych (wzmożonych prac polowych) pomoc w deklarowanym zakresie była znacząca dla funkcjonowania gospodarstwa i mogła być uznana za "pracę stałą".

Z kolei Sąd pierwszej instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku bez pogłębionej i pełnej analizy w tym zakresie stwierdził, że z uwagi na małą powierzchnię gospodarstwa rolnego ([...] ha), brak wyspecjalizowanej produkcji rolnej zarówno w zakresie zwierzęcym, jak i roślinnym oraz ilość osób w nim zamieszkujących – potrzeby świadczenia na nim pracy, w tym przez skarżącą, były ograniczone. Z tego względu przyjął, że pomocy skarżącej w gospodarstwie rolnym w okresach wakacyjnych nie można uznać za " pracę stałą".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie również odmowa zaliczenia skarżącej okresów pracy od dnia 1 do dnia 5 lipca 2005 r. oraz od dnia 16 grudnia 2005 r. do dnia 26 grudnia 2005 r. nie została poparta wystarczającym wykazaniem, że tych okresach nie wykonywała ona stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Autor skargi kasacyjnej trafnie podał, że art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie uzależnia zaliczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do stażu pracy od jakichkolwiek innych przesłanek, w szczególności od podejmowania działań mających na celu podjęcie zatrudnienia i niewiązanie przyszłości z pracą w gospodarstwie rolnym.

Ponadto wskazać należy na niekonsekwencję organów Policji, które zaliczyły skarżącej do stażu pracy okres wakacji po ukończeniu szkoły średniej, a odmówiły jej zaliczenia okresów pracy wykonywanej w trakcie wakacji podczas studiów, pomimo tego, że zarówno w pierwszym, jak i drugim przypadku prace w gospodarstwie rolnym miały tożsamy charakter, zaś zeznania świadków, stanowiące dowód w sprawie, odnosiły się do obu tych okresów.

Powyższe stwierdzone naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 6 pkt 2 lit c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pozwala na uznanie, że organy Policji orzekające w sprawie naruszyły również przepisy postępowania. Zaniechały bowiem ustaleń całokształtu stanu faktycznego sprawy i jego oceny. Nie wskazały jakie fakty i dowody sprzeciwiają się zaliczeniu skarżącej podanych przez nią okresów pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat od której jest uzależniona wysokość uposażenia zasadniczego. Sąd pierwszej instancji, nie dostrzegając faktu naruszenia przez organy w tym zakresie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że na uwzględnienie zasługuje również drugi zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie zarzut naruszenia § 5 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego w związku z art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 ustawy o Policji. Jego istota sprowadzała się do zakwestionowania określenia terminu nabycia przez skarżącą prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w sytuacji, gdy udokumentowanie przez nią dodatkowego okresu zaliczanego do wysługi lat, istniejącego faktycznie w dniu przyjęcia do służby, nastąpiło później, niż w dniu przyjęcia do służby.

Stosownie do § 5 ust. 4 cyt. rozporządzenia, termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oraz procentową jego wysokość określa się w decyzji ustalającej lub zmieniającej wysługę lat w trybie określonym w ust. 2 i 3, z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu.

Przy dokonywaniu wykładni § 5 ust. 4 in fine cyt. rozporządzenia należy zwrócić uwagę na zawarte w nim określenie "z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu". Dotyczy ono terminu nabycia prawa do wzrostu uposażenia w określonej procentowo wysokości, w powiązaniu z wynikającą z decyzji zmianą wysługi lat. Konieczność określenia terminu nabycia prawa do wzrostu uposażenia jest skutkiem tego, że stosownie do art. 107 ust. 1 ustawy o Policji prawo do uposażenia ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Z art. 107 ust. 3 pkt 1 cyt. ustawy wynika, że bieg przedawnienia roszczenia z tytułu uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych przerywa każda czynność przed kierownikiem jednostki organizacyjnej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, właściwym do rozpatrywania roszczeń, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia.

Przepisy § 5 ust. 2, 3 i 4 cyt. rozporządzenia przewidują, że również w razie zmiany wysługi lat w związku z zaliczeniem policjantowi dotychczas nieudokumentowanych okresów, wysługę lat ustala się na dzień przyjęcia policjanta do służby, natomiast termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia określa się z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu. Oznacza to, że oprócz art. 107 ust. 1 ustawy o Policji, określającego 3 letni termin przedawnienia, należy także uwzględniać art. 107 ust. 3 pkt 1 tej ustawy, regulujący kwestię przerwania biegu przedawnienia. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że dzień złożenia przez policjanta udokumentowanego wniosku o zmianę wysługi lat w komórce organizacyjnej jednostki Policji właściwej do spraw kadr (tak jak wymaga tego przepis § 5 ust. 1 cyt. rozporządzenia) przerywa bieg przedawnienia roszczenia o wypłatę różnicy między uposażeniem zasadniczym w wysokości uwzględniającej wzrost z tytułu nowo udokumentowanego okresu wysługi lat a uposażeniem zasadniczym w wysokości dotychczasowej. W konsekwencji policjant traci prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu na nowo udokumentowanej wysługi lat jedynie za okres objęty przedawnieniem. Natomiast podjęcie przez policjanta czynności przerywającej bieg terminu przedawnienia skutkuje tym, że zachowuje on prawo do odpowiednio powiększonego uposażenia za trzyletni nieprzedawniony okres.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że policjant nabywa prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z momentem osiągnięcia odpowiedniej wysługi lat uwzględniającej wysługę liczoną na dzień przyjęcia do służby. W przypadku, gdy już w dacie przyjęcia do służby legitymuje się on wymaganą wysługą lat, to już z tym dniem nabywa przedmiotowe uprawnienie. Oznacza to, że uprawnienie do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat jest nabywane z mocy prawa. Złożenie przez policjanta wymaganych dokumentów i wydanie decyzji (rozkazu personalnego) ma charakter potwierdzający istniejące już uprzednio uprawnienie. Wydana w tym przedmiocie decyzja (rozkaz personalny) ma zatem charakter deklaratoryjny.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego policjant z chwilą powstania z mocy prawa uprawnienia do wzrostu uposażenia zasadniczego posiada roszczenie o ustalenie nabycia prawa, a w konsekwencji roszczenie o jego realizację. Nie oznacza to jednak, że z tą chwilą powstaje po stronie organów Policji obowiązek realizacji świadczenia. Obowiązek ten istnieje potencjalnie i warunkowo. Uruchomienie przez policjanta jego prawa następuje poprzez złożenie wniosku, a następnie wydanie stosownej decyzji (rozkazu personalnego). Przy czym zauważyć należy, iż te czynności nie stanowią podstawy nabycia prawa do realizacji roszczenia, które w dacie ich podejmowania już faktycznie istnieje. Złożenie przez policjanta wniosku o zaliczenie do wysługi lat dotychczas nieudokumentowanych okresów stanowi natomiast podjęcie czynności, o której mowa w art. 107 ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji, a więc przerywa bieg przedawnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie podziela poglądu wyrażonego przez NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 823/13, natomiast w pełni aprobuje pogląd odmienny, wyrażony przez NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 206/13 oraz z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1340/13.

Z tych względów przyjąć należy, iż w rozpoznawanej sprawie nieprawidłowe jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w którym przyjęto, że skarżąca nabyła prawo do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat dopiero z dniem złożenia wniosku o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat. Prawo to powstało bowiem w dniu przyjęcia jej do służby w Policji, a więc w dniu 27 grudnia 2005 r., a ponieważ przerwanie biegu przedawnienia tego prawa zostało dokonane w dniu 15 listopada 2012 r. (dzień złożenia wniosku), to termin nabycia prawa należnego skarżącej do wyższego uposażenia z tytułu wysługi lat winien uwzględniać okres nieprzedawniony (3 lata przed złożeniem wniosku), tj. okres od dnia 15 listopada 2009 r. do dnia 15 listopada 2012 r. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji § 5 ust. 2 i 4 cyt. rozporządzenia w związku z art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 ustawy o Policji jest uzasadniony.

W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, co pozwala na zastosowanie art. 188 p.p.s.a., tj. uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.

Omówione wyżej naruszenia prawa materialnego i procesowego, które dotyczą nie tylko zaskarżonego wyroku, lecz obu rozkazów personalnych organów Policji, uzasadniają nie tylko uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...], ale i poprzedzającego go rozkazu personalnego Komendanta Powiatowego Policji [...] – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy Policji uwzględnią wyrażoną w sprawie ocenę prawną powołanych przepisów i potrzebę usunięcia dostrzeżonych naruszeń przepisów postępowania.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).