Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1898/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3,  art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
article: art. 2,  art. 3,  art. 7
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant specjalista Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. H., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania J. S. od decyzji Burmistrza S. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] przyznającej jej świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych od [...] lipca 2009 r. do [...] września 2009 r. w wysokości [...] zł. miesięcznie utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

J. S. złożyła do Kierownika MOPS w S. (za pośrednictwem Burmistrza) łącznie 10 wniosków o przyznanie: zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup obuwia skórzanego, zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup niezbędnej odzieży, zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup dwóch butli gazu oraz uregulowanie zaległości za 2 butle gazu, zasiłku celowego w wysokości [...] zł na doładowanie telefonu oraz opłacenie abonamentu, zasiłku celowego w wysokości [...] zł na karnet na basen, zasiłku [...] zł na zakup kostiumu kąpielowego, zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup torby na kółkach, zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup wody, zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup ciśnieniomierza, zasiłku celowego w wysokości [...] zł na leki oraz zasiłku z "programu na dożywianie" w wysokości [...] zł.

Decyzją z dnia [...].07.2009 r. nr [...] po przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego Burmistrz S. przyznał J. S. pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych od [...] lipca 2009 r. do [...] września 2009 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259).

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że z programu rządowego w postaci zasiłków celowych na dożywianie w pierwszym półroczu 2009 r. skorzystało [...] rodzin (z [...] osobami w tych rodzinach) na ogólną kwotę [...] zł. Średnio na jedno gospodarstwo domowe udzielono pomocy finansowej na kwotę [...] zł miesięcznie, średnio na jedną osobę [...] zł. Organ zaznaczył przy tym, że ten program pomocowy kładzie nacisk na jego przyznanie w formie gorącego posiłku, a przyznanie pieniędzy jest ograniczone.

Od powyższej decyzji J. S. wniosła odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że decyzja jest nietrafna. Zdaniem świadczyniobiorczyni zasiłek w wysokości [...] zł na miesiąc w żaden sposób nie wystarczy na żadne artykuły żywnościowe, w sytuacji, gdy odwołująca się musi kupować wodę i stosować specjalną dietę. J. S. wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej, bytowej i życiowej, a także dokonała wyliczenia niezbędnych wydatków jakie powinna ponosić w celu poprawy swojego stanu zdrowia. J. S. zarzuciła Kierownikowi MOPS brak indywidualnego podejścia do każdego wnioskującego i uważa, że zasiłek nie został przyznany w oparciu o obiektywne przesłanki, a przyznanie jej kwoty [...] zł miesięcznie na dożywianie nie jest wygórowane i nie przekracza możliwości pomocy społecznej w S.

Utrzymując w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] lipca 2009 r. organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259), w ramach Programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej", w szczególności w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Organ zauważył, że z treści art. 7 tej ustawy wynika, iż do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Kolegium wyjaśniło, że stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja o przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Tym samym spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości określonej przez niego. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu świadczenia wskazał możliwości i środki finansowe jakimi dysponował, oraz, że z pomocy skorzystało [...] osób, zaś przeciętna wysokość zasiłku na osobę wynosiła w tym okresie [...] zł.

Organ podniósł, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Nie oznacza to zatem, zdaniem organu że pomoc społeczna winna pokrywać wszystkie potrzeby osób i rodzin wnioskujących o udzielenie takiej pomocy, ponieważ możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest zdeterminowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona bowiem dać więcej, niż posiada.

Kolegium zauważyło, iż udzielenie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych w kwocie wyższej, niż przewidziana na każdego wnioskującego, znacznie zmniejszyłoby zdolność MOPS w S. do świadczenia tej formy pomocy innym potrzebującym, a J. S. oprócz świadczeń stałych (zasiłek stały [...], pielęgnacyjny [...] zł) i celowych( zasiłek [...] zł), dostała również w lipcu 2009 r. powyższy zasiłek celowy na dożywianie w kwocie [...] zł na miesiąc.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. dnia [...] września 2009 r. J.S. wniosła skargę do WSA w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż zaskarżona decyzja jest błędna i przekracza granice uznania administracyjnego. Wskazała, że jest osobą chorą po podwójnym zawale serca, że powinna poddać się operacji celem uniknięcia kolejnego zawału. Skarżąca twierdzi, że nie otrzymała żadnego zasiłku celowego na leki i leczenie, drobne remonty i naprawy w domu, ekwiwalentu na węgiel, czy na ogrzewanie domu zimą. Skarżąca uważa, że pomoc społeczna powinna pokryć jej niezbędne potrzeby, ponieważ nie ma żadnego dochodu i możliwości ich uzyskania. Od 2007 r. posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżąca zarzuciła Kolegium, że nie zażądało od Kierownika MOPS kopii wniosków i decyzji przyznających pomoc na dożywianie, a także informacji z jakiego powodu przyznano tę pomoc. Oświadczyła, że wypłata jej świadczeń jest systematycznie wstrzymywana przez Ośrodek, co pogarsza jej sytuację bytową. Zdaniem skarżącej jej osoba jest szykanowana i szantażowana przez Kierownika Ośrodka, a twierdzenie organu iż [...] zł zapewnia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka jest zwykłą brednią, ponieważ jej potrzeby i wydatki są znacznie większe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że informacje przekazywane przez Kierownika MOPS w S. są wystarczającym dowodem na okoliczność rzeczywiście wypłaconych w danym miesiącu świadczeń, nie naruszając ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, a tym samym danych innych klientów pomocy społecznej, jak również jest sprzeczne z art. 100 ust.1 ustawy o pomocy społecznej.

Organ wyjaśnił także, iż w miesiącu lipcu 2009 r. J. S. złożyła wnioski o zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł, a łączna pomoc udzielona jej w tym miesiącu wynosi [...] zł, była więc wyższa niż najniższa emerytura (675,10 zł brutto), a zasiłki nie mogą być podstawowym źródłem utrzymania, bo przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielonych z pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną niniejszej sprawy stanowiły przepisy art. 3, 5 i 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Z art. 3 i 5 tej ustawy wynika, że w ramach Programu są realizowane działania dotyczące, w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom spełniającym odpowiednie kryterium dochodowe, znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym. Pomoc tego rodzaju może być przyznana w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Przy czym do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej (art. 7 tej ustawy)

Z treści art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy wynika, że organ prowadzący postępowanie o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "pomoc w zakresie dożywiania może (a więc nie musi) być przyznana".

W ocenie Sądu, w sprawie załatwionej decyzjami Burmistrza S. z dnia [...] lipca 2009 r. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2009 r. nie doszło do przekroczenia granic "uznania administracyjnego", ponieważ organ pomocy społecznej i organ odwoławczy w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji przedstawiły argumenty świadczące o celowości przyznania J. S. pomocy społecznej w formie pomocy pieniężnej na dożywianie w wysokości [...] zł miesięcznie od 1 lipca do 30 września 2009 r. Organy wskazały, że wysokość świadczenia na zaspokojenie bieżących potrzeb skarżącej jest limitowana przez ilość osób pobierających tego rodzaju świadczenie i ograniczony budżet Ośrodka pozostawiony organowi do dyspozycji na pierwsze półrocze 2009 r., opiewający na kwotę [...] zł., która przeznaczana jest na pokrycie zasiłków dla [...] rodzin wnioskujących o tę formę pomocy, co daje średnio kwotę prawie sześciokrotnie niższą, niż pomoc finansowa przyznana skarżącej (około [...] zł miesięcznie na jedną rodzinę i [...] zł na osobę, gdy tymczasem J. S. otrzymała kwotę [...] zł).

Nie można również odmówić racji organom, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku przyznania świadczenia w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią. Z art. 2 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojeniu ich niezbędnych potrzeb w tym okresie, a także podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin i osób korzystających z takiej pomocy, a nie zapewnienie im dożywotniego utrzymania.

Prawidłowo organ również uznał, że przetwarzanie danych osobowych innych osób pozostających pod opieką MOPS naruszyłoby przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), jak również byłoby sprzeczne z art. 100 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych; w szczególności nie należy podawać do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że nie ma sporu, co do tego, że sytuacja osobista (zdrowotna, mieszkaniowa, finansowa) J. S. jest trudna i że opieka społeczna przyznaje świadczenia w niskiej wysokości przez co nie zaspokaja wszystkich zgłaszanych przez skarżącą potrzeb. Rzecz jednak w tym, że celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie świadczeniobiorców. Skarżąca oczekuje zaś zapewnienia jej utrzymania, o czym świadczą złożone przez nią wnioski o pomoc finansową na łączną kwotę [...] zł.

Nie można zgodzić się ze skarżącą, że organ nie uwzględnia jej trudnej sytuacji osobistej, zwłaszcza zdrowotnej i mieszkaniowej. Z akt sprawy wynika bowiem, że J. S. korzysta od 2004 r. z różnych form pomocy społecznej, zwłaszcza świadczeń pieniężnych. W 2008 r. otrzymała pomoc finansową na kwotę [...] zł., średnio [...] zł. miesięcznie (pismo MOPS w S. z dnia [...] stycznia 2009 r.). W styczniu 2009 r. skarżącej, z racji jej niepełnosprawności, przyznano zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł (decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]), zasiłek stały w kwocie [...] zł i opłacono składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł. (decyzja z dnia [...] września 2008 r., nr [...]). J. S. otrzymała również zasiłek celowy na zaspokojenie jej potrzeb bytowych w wysokości [...] zł (decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]). Nie można pominąć i tego, że skarżąca w styczniu 2009 r. otrzymała także pomoc rzeczową: nową kołdrę antyalergiczną, 2 nowe ręczniki, nowy koc, 4 sztuki artykułów chemii gospodarczej, 2 pary nowych skarpet (rodzinny wywiad środowiskowy i pismo MOPS w S. z dnia [...] stycznia 2009 r.). Skarżącej była też proponowana pomoc w formie usługowej (specjalistycznej) w miejscu zamieszkania lub w placówkach opiekuńczych, konsultacje z lekarzem specjalistą, pomoc w formie usług szklarskich, z czego skarżąca nie skorzystała (pismo MOPS w S. z dnia 28 stycznia 2009 r.). Nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy twierdzenie skarżącej o istnieniu w jej przypadku stanu zdrowotnego zagrażającego życiu. Tego stanowiska nie potwierdza też pismo Instytutu [...] z dnia 11 grudnia 2008 r., z którego wynika, że skarżąca miała w maju 2008 r. wykonaną próbę wysiłkową, która nie wykazała niedokrwienia mięśnia sercowego. Po przeprowadzonych badaniach nie ustalono wskazań do badań inwazyjnych, lecz zalecono leczenie farmakologiczne w poradni rejonowej.

Skoro więc J. S. w niniejszej sprawie otrzymała wsparcie finansowe w wysokości prawie sześciokrotnie wyższej od średniej pomocy pieniężnej przypadającej na jednego wnioskodawcę w tym okresie, to nie można zarzucić organowi dysponującemu ograniczonym budżetem (z racji realizacji zadań w małym mieście) dowolności przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. W tej sytuacji nie można zgodzić się ze skarżącą, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy z naruszeniem art. 7, 77, 107 § 3 kpa.

Jeśli zaś chodzi o podnoszone przez J. S. zastrzeżenia, co do działalności Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. lub pracowników Ośrodka w zakresie przyznawania i wypłacania świadczeń z pomocy społecznej, to Sąd zauważa, że w tym zakresie skarżącej przysługuje prawo wniesienia skargi powszechnej, o której mowa w art. 227 kpa. Kwestie te nie dotyczą więc niniejszej sprawy objętej skargą sądową.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.