Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 82/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: Art. 2, art. 19, art. 23
journal: Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. sygn. akt [...] w sprawie ustalenia kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako świadczenia nienależnie pobranego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 października 2021 r. znak: SKO.AL/4112/87/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M z dnia 16 lipca 2021 r. nr MOPS.530.22.2019.2 ustalającą, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone A. R. (dalej: skarżąca), w okresie od 17 września 2019 r. do 1 września 2020 r. jest w części świadczeniem nienależnie pobranym, określającą należność główną pobranych przez skarżącą świadczeń na kwotę 3 600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych i 00/100) oraz zobowiązującą skarżącą, do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych i stwierdzającą, że od świadczeń za miesiąc styczeń 2020 r. (400 zł) nie będą pobierane odsetki ustawowe za opóźnienie, a także, że odsetki ustawowe za opóźnienie są naliczane od nienależnie pobranych świadczeń od lutego 2020 r. do września 2020 r., od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu, do dnia zapłaty.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Na podstawie decyzji Burmistrza M z dnia 17 września 2019 r. nr MOPS.530.22.2019, przyznano skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych P. B. oraz S. B. łącznie w kwocie po 1 000 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r., płatnej do końca każdego miesiąca na rachunek skarżącej.

Z przesłanego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w G, zawiadomienia o zmianie wysokości alimentów z dnia 31 maja 2021 r. oraz wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 24 stycznia 2020 r. sygn. akt [...] wynika, że od stycznia 2020 r. nastąpiło obniżenie alimentów na dzieci.

W związku z powyższym w dniu 16 czerwca 2021 r. organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia, czy świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji Burmistrza M z dnia 17 września 2019 r. nr MOPS.530.22.2019 było świadczeniem nienależnie pobranym.

W toku postępowania ustalono, że kwota wypłacona w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 30 września 2020 r. w wysokości 3 600,00 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego. Świadczenie wypłacone zostało bowiem pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia w wysokości wynikającej z decyzji, tj. obniżenia wysokości przyznanych alimentów. W związku z powyższym Burmistrz M decyzją z dnia 19 września 2021 r. nr MOPS.530.22.2019.2 zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty 3 600,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 3 200 zł tj. od nienależnie pobranych świadczeń od lutego 2020 r. do września 2020 r., od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu, do dnia zapłaty, wskazując jednocześnie, że od świadczeń za miesiąc styczeń 2020 r. (400 zł) nie będą pobierane odsetki ustawowe za opóźnienie.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Skarżąca opisała swoją trudną sytuację materialną, wskazała, że ojciec dzieci nigdy nie łożył na ich utrzymanie, a mimo to zmniejszono mu alimenty, które nadal nie są regulowane. Skarżąca wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 15 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało odwołanie za bezzasadne i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał treść art. 2 pkt 7 oraz art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 887, dalej: u.p.o.u.a.).

Odnosząc się do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy wskazano, że decyzją Burmistrza M z dnia 17 września 2019 r. przyznano skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci P. i S. B. w kwocie po 500 zł na każde z dzieci na okres od stycznia 2019 r. do 30 września 2020 r. W treści decyzji pouczono skarżącą, że okolicznością polegającą zgłoszeniu do organu, mającą wpływ na pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest zmiana wysokości świadczenia alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydział XI Cywilny – Rodzinny z dnia 24 stycznia 2020 r. zmieniono zasądzone na rzecz dzieci alimenty do kwoty po 300 zł miesięcznie, na każde z dzieci. Faktu tego skarżąca nie zgłosiła organowi wypłacającemu świadczenia alimentacyjne. W związku z ujawnieniem powyższej okoliczności organ I instancji począwszy od 1 stycznia 2020 r. do końca okresu zasiłkowego tj. 30 września 2020 r., czyli za okres 9 miesięcy stwierdził nienależnie pobrane świadczenie w łącznej wysokości 3 600,00 zł. Powyższe działanie organu I instancji, Kolegium uznało za prawidłowe, utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. R. podniosła, że zaistniała sytuacja nie jest jej winą. To sąd (organ) powinien ją pouczyć, jak ma postąpić, ponieważ sama nie zna się na przepisach dotyczących świadczeń alimentacyjnych. Skarżąca podniosła, że jest w tragicznej sytuacji materialnej, samotnie wychowuje dwoje dorastających dzieci, których potrzeby są coraz większe. Ponadto skarżąca miała wypadek samochodowy, na skutek którego nie może obecnie pracować, podlega leczeniu i rehabilitacji. W ocenie skarżącej decyzja Kolegium jest dla niej i jej dzieci bardzo krzywdząca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.

Stosownie do art. 19 ust. 1 u.p.o.u.a., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu, są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest zobowiązana do ich zwrotu.

Twierdzenie, że określona osoba pobrała świadczenia w sposób nienależny w rozumieniu art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., wymaga wykazania przez organy administracji, że miała ona świadomość co do zaistnienia okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia i pomimo tego przedstawiła organowi nieprawdziwe informacje lub nie poinformowała o zmianie sytuacji materialnej bądź osobistej. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby lub osób pobierających świadczenie. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit d w zw. z art. 23 u.p.o.u.a., obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego". Nie są to pojęcia tożsame, gdyż "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania).

Wskazać należy, że ocena świadomego działania strony, przeprowadzana dla celów postępowania w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wymaga stwierdzenia przez organ, czy stronie były znane odpowiednie przepisy prawa, a więc wymaga stwierdzenia, czy była ona skutecznie powiadomiona przez organ wypłacający świadczenia z funduszu alimentacyjnego o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie prawa do tych świadczeń. W niniejszej sprawie, skarżąca została pouczona wyraźnie w decyzji z dnia 17 września 2019 r. nr MOPS.530.22.2019, ustalającej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, o obowiązku niezwłocznego informowania organu o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca została również poinformowana o zasadach zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Z okoliczności sprawy bezsprzecznie wynika, że skarżąca nie poinformowała organu o zapadnięciu wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 24 stycznia 2020 r. w sprawie sygn. akt [...], w której skarżąca reprezentowała małoletnie dzieci, a mocą którego od stycznia 2020 r. nastąpiło obniżenie alimentów na dzieci. Zatem już w dacie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego za styczeń 2020 r. (płatnego do końca tego miesiąca), skarżąca miała świadomość obniżenia alimentów przez Sąd Okręgowy w Krakowie w/w wyrokiem z dnia 24 stycznia 2020 r. Niemniej w pkt 2 decyzji z dnia 19 września 2021 r. nr MOPS.530.22.2019.2 określającym wysokość należności głównej nienależnie pobranych świadczeń na kwotę 3 600,00 zł, Burmistrza M wskazał jednocześnie, że od świadczeń za miesiąc styczeń 2020 r. (400 zł) nie będą pobierane odsetki ustawowe za opóźnienie, a kwota 3 200 zł nienależnie pobranych świadczeń od lutego 2020 r. do września 2020 r., podlega zapłacie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu, do dnia zapłaty.

Zobowiązanie skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie stanowi sankcji, a jedynie prowadzi do wyrównania wysokości należnego świadczenia, czyli świadczenia wynikającego z wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 24 stycznia 202 r. sygn. akt [...].

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Co do wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, Kolegium prawidłowo wskazało, że podlega on rozpoznaniu w oddzielnym postępowaniu, w którym wydane zostanie zaskarżalne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.