Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 201/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136  i  art. 140
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. C., J. C., K.C., H. C., J. S., M. S., E. R., A. G., M. P., J. P., L.P., A.B., P. P., B. P. i K. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjętą na podstawie art. 136 ust. 3, art. 142, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), Starosta [...], wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie dokonania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w U., oznaczonej jako pgr 1 o powierzchni 1,9400 ha, która na podstawie wykazu zmian danych ewidencyjnych z dnia [...] r. weszła w skład pgr 2, stanowiącej własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo U., objętej księgą wieczystą [...] oraz pgr 3 o powierzchni 0,1700 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa, objętej księgą wieczystą [...] Sądu Rejonowego w C., na rzecz : K. C., J. C., J. C., K. C., s. K., H. C., J. S., M. S., E. R., E. P. oraz A. G..

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] r. K. C., J. C., J. C., K. C. s. K., H. C., J. S., M. S., E. R., E. P. oraz A. G., wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, położonej w U., oznaczonej jako pgr 1, stanowiącej własność Skarbu Państwa, pgr 4, 5, 6, 7, stanowiącej własność Gminy U.. Następnie, wnioskiem z dnia [...] r. żądanie zwrotu zostało rozszerzone między innymi o nieruchomość oznaczoną jako pgr 3, stanowiącą własność Skarbu Państwa oraz o pgr 8, stanowiącą własność Skarbu Państwa.

Z uwagi na to, iż wniosek obejmuje nieruchomości będące własnością dwóch podmiotów tj. Gminy U. i Skarbu Państwa, a także mając na względzie różny stan prawny wnioskowanych nieruchomości, przedmiotem niniejszego postępowania została objęta nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa (pgr 3, 1). Rozpatrzenie wniosku o zwrot pozostałych nieruchomości nastąpi w odrębnym postępowaniu.

Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że na podstawie aktu notarialnego z dnia [...]. Rep. A. Nr [...], zawartego w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Skarb Państwa nabył niezabudowaną nieruchomość położoną w U., oznaczoną jako pgr 3 i 1 o łącznej powierzchni 2,1058 ha. Nabyta nieruchomość została przeznaczona na cele budowy ośrodka wczasowo – wypoczynkowego w U. – J. W chwili przejęcia, nieruchomość stanowiła współwłasność H.C. w 41/120 cz., E. P. w 38/120 cz., J. S. w 41/360 cz., J. S. w 41/360 cz., P. S. w 41/360 cz.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r. sygn. akt [...], spadek po H. C. nabyli : wdowiec K. C. w 4/16 cz., syn J. C. w 3/16 cz., syn J. C. w 3/16 cz., syn K. C. s. K. w 3/16 cz. syn H. C. w 3/16 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r. sygn. akt [...], spadkobiercami po J. S. ustaleni zostali: syn J. S. w ½ cz., wnuk M. S. w ¼ cz., wnuczka E. R. w ¼ cz., natomiast spadek po P.S. nabyli : wdowa A. G. w 1/3 cz., syn M. S. w 1/3 cz., córka E. R. w 1/3 cz.

Jak wynika z zawartego aktu notarialnego z dnia [...]r. H. C. przeniosła na rzecz Skarbu Państwa własność swojego udziału wynoszącego 41/120 cz. w pgr 3, 1, w zamian za prawo użytkowania wieczystego pgr 10 z wypłatą różnicy wartości. Odszkodowanie za udział H. C. wynosiło 37.983,54 zł, a wartość działki zamiennej wynosiła 24.456,00 zł. Różnica w wartości w wysokości 13.527,54 zł została wypłacona H. C.. W chwili obecnej w miejsce H. C. wstąpili jej spadkobiercy : wdowiec K. C., syn J. C., syn J. C., syn K. C., syn H. C.. Nieruchomość zamienna od chwili wywłaszczenia została zabudowana, prawo użytkowania wieczystego działki zamiennej otrzymanej przy wywłaszczeniu, zostało zbyte na rzecz innej osoby fizycznej ( nie będącej w kręgu osób uprawnionych do żądania zwrotu ). W chwili obecnej, w wyniku przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, pgr 10 stanowi własność osoby fizycznej. Pozostali współwłaściciele, sprzedali Skarbowi Państwa swoje udziały we współwłasności, stosownie do posiadanych udziałów w prawie własności pgr 3, 1, bez przyznania nieruchomości zamiennej.

Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało też, że w chwili obecnej przejęta przez Skarb Państwa nieruchomość oznaczona jako pgr 1, na podstawie wykazu zmian danych ewidencyjnych z dnia [...]r. nr [...], weszła w skład pgr 2. Powyższa nieruchomość stanowi kompleks leśny w trwałym zarządzie PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo U.. Nieruchomość oznaczona jako pgr 3, jest trwale zajęta pod wody płynące potoku J., co zostało potwierdzone w piśmie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. z dnia [...]r. znak [...].

Zdaniem organu, w rozpatrywanym przypadku kluczowe znaczenie ma zapis art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym, w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca jest obowiązany zwrócić na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego wypłacone odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.

Mając powyższe na uwadze, organ stwierdził, że nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie nieruchomości, w przypadku, gdy nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości zamiennej. Przepisy powyższe nie przewidują też możliwości zamiany obowiązku odszkodowania ustalonego w naturze jako nieruchomości zamiennej, na odszkodowanie pieniężne.

Przy spełnieniu materialnych przesłanek wynikającymi z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skutkujących wydaniem pozytywnego rozstrzygnięcia o zwrocie, warunkiem zwrotu nieruchomości jest również zwrot otrzymanej nieruchomości zamiennej, otrzymanej w chwili wywłaszczenia jako część lub całość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Mając zaś na uwadze fakt, iż obecny stan prawny nieruchomości, otrzymanej przy wywłaszczeniu w ramach odszkodowania, uniemożliwia w chwili obecnej jej zwrot na rzecz Skarbu Państwa, organ nie rozpatrywał kwestii zbędności wywłaszczonej nieruchomości.

Starosta [...] nie zgodził się też ze stanowiskiem, że przepis art. 140 ust. 1 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, można interpretować w sposób częściowy. Ponadto, zdaniem organu w rozpatrywanym przypadku nie może mieć zastosowania art. 136 ust. 3 ww. ustawy, dotyczący możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości, może bowiem nastąpić stosownie do posiadanych przy wywłaszczaniu udziałów w prawie własności, przypadających spadkobiercom poprzedniego właściciela.

Zatem zbycie przyznanej nieruchomości zamiennej, wyklucza możliwość ubiegania się o zwrot.

W odwołaniu od decyzji odmownej wnioskodawcy zarzucili naruszenie prawa materialnego:

1) art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 140 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami – poprzez niewzięcie pod uwagę możliwości zwrotu części nieruchomości, odpowiadającej otrzymanemu odszkodowaniu pieniężnemu,

2) art. 198 kc oraz art. 210 i art. 211 kc – poprzez nieuwzględnienie faktu, że przedmiotem wywłaszczenia nie była własność nieruchomości, lecz ułamkowy udział we współwłasności, co wiąże się z możliwością samodzielnego rozporządzania udziałem, stąd też brak możliwości zwrotu nie może obciążać tych współwłaścicieli, którzy w zamian za swój udział nie otrzymali nieruchomości zamiennej.

Ponadto wskazali na wadliwe ustalenie, że pgr 3 jest trwale zajęte pod wody płynące potoku J., jako że okoliczność ta nie została potwierdzona pomiarami geodezyjnymi w terenie, a także zarzucili brak ustaleń w zakresie zbędności pgr 1 i pgr 3 na cel wywłaszczenia.

W kolejnym piśmie, uzupełniając odwołanie, wnioskodawcy podnieśli, że skoro wywłaszczenie nieruchomości o pow. 13 ha na ten sam cel nastąpiło 3 umowami, to wielkość i wartość nieruchomości zamiennej o pow. 985 m2, nie powinna mieć znaczenia, zaś postępowanie o zwrot niewykorzystanych części nieruchomości, odpowiadających ponad 78 % powierzchni, należało prowadzić łącznie. Zarzucili też, że z naruszeniem art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Skarb Państwa w sposób trwały zagospodarował nieruchomość 8 o pow. 1,1542 ha na cel niezgodny z wywłaszczeniem.

Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji jako zgodnej z prawem. Po omówieniu przebiegu dotychczasowego postępowania, organ odwoławczy podzielił bowiem pogląd, że warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ( całej lub jej części ), jest zwrot całej nieruchomości zamiennej i brak jest podstawy prawnej do zamiany tego obowiązku na odszkodowanie pieniężne.

W tym względzie organ II instancji powołał się na poglądy doktryny (Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz C.H. Beck, W-wa 2009 r. str. 934 – 935) oraz orzecznictwa NSA ( wyroki z dnia 21 stycznia 2009 r. I OSK 1597/07 i z dnia 30 czerwca 2010 r. I OSK 1180/09). Stąd też skoro wnioskodawcy nie dysponują tytułem prawnym do nieruchomości zamiennej, nie mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdyż nie spełniają przesłanek z art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie organu, wymóg złożenia solidarnego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przekłada się następnie na obowiązek solidarnego dokonania rozliczeń związanych ze zwrotem gruntu w zakresie otrzymanego odszkodowania pieniężnego oraz nieruchomości zamiennych, gdyż nie jest dopuszczalny zwrot części nieruchomości, adekwatnej do odszkodowania pieniężnego. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, że bez znaczenia jest kwestia zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia i odwołania nie uwzględnił.

W skardze do sądu administracyjnego wnioskodawcy zarzucili:

1. naruszenie zasady prawdy obiektywnej zawartej w treści art. 7 k.p.a., a także nie dochowanie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w oparciu o wszechstronnie zbadanie dokumentów dotyczących wywłaszczenia nieruchomości.

Skarżący zakwestionowali przyjęty sposób postępowania i oceny prawnej sprawy przez Wojewodę, a wcześniej przez Starostę [...], z naruszeniem prawa i wypaczeniem stanu faktycznego, poprzez jej odniesienie wyłącznie do umowy sprzedaży z dnia [...]r., podczas, gdy Wojewoda ustalił, że Skarb Państwa nabył nieruchomości od poprzedników prawnych skarżących, na podstawie umów z [...] r., [...]r. oraz [...]r. Odnosząc treść wskazanych umów do ustawowego pojęcia zawartego w art. 136 u.o,g.n. – "nieruchomość wywłaszczona", skarżący podnieśli, że przedmiotem postępowania winno być zbadanie "nieruchomości wywłaszczonej" nabytej przez Skarb Państwa, wymienionymi umowami, na wspólnie wskazany w tych umowach cel wywłaszczenia. Skarżący wskazali, że z wywłaszczonych ponad 13 ha, ok. 2/3 terenu zostało wykorzystane na cel wywłaszczenia, stąd wzięcie pod rozwagę całości dokonanego wywłaszczenia, musiałoby prowadzić do konkluzji, że działka zamienna dotyczyła nie konkretnej wywłaszczonej nieruchomości, a całości wywłaszczenia, zaś umieszczenie jej w umowie z [...] r. nastąpiło wyłącznie w celu technicznego rozliczenia świadczeń wzajemnych. Nadto skarżący podnieśli, że nieruchomość zastępcza została przekazana H. C., gdyż Skarb Państwa nie wykonał zobowiązania wynikającego z treści § 4 umowy z dnia [...]r. o dostarczeniu H. C. mieszkania zastępczego. Zachodzi zatem rażąca dysproporcja pomiędzy wartością wywłaszczonych nieruchomości a działką zamienną i stąd żądanie jej zwrotu jest nieuprawnione, tym bardziej, że działka ta winna zostać zarachowana, na poczet części nieruchomości wykorzystanej na cel wywłaszczenia, objętych tym wywłaszczeniem, aczkolwiek nabytych innymi aktami notarialnymi.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. art. 136 i art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędne przyjęcie, że z uwagi na nie dysponowanie przez spadkobierców H. C. działką zamienną, którą ona otrzymała przy wywłaszczeniu, brak jest możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która odpowiadałaby otrzymanemu wyrównaniu pieniężnemu dla spadkobierców H. C., z uwzględnieniem faktu, że E. P. oraz spadkobiercy po M.S., których udział w wywłaszczonych nieruchomościach wynosił łącznie 79/120 części nie otrzymali żadnej działki zamiennej, a zatem, nie mieli obowiązku zwrotu, bowiem art. 140 u.o g.n. stanowi wyraźnie iż "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa ....., a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania".

3. naruszenie art. 198 kc, oraz art. 210 i art. 211 kc poprzez nie wzięcie pod rozwagę, że przedmiotem umowy sprzedaży ( wywłaszczenia ) był ułamkowy udział we współwłasności, co wiązało się z tym, że każdy ze współwłaścicieli rozporządzał swoim udziałem samodzielnie, bez zgody pozostałych, a zatem przenoszenie "odpowiedzialności" za brak możliwości zwrotu działki, przez jednego ze współwłaścicieli, nie może obciążać tych współwłaścicieli, którzy w zamian za swój udział nie otrzymali nieruchomości zamiennej ( co oczywiście, zgodnie z treścią art. 140 u. o g,n., nie obligowało ich do zwrotu).

Na tej podstawie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Staroście [...], ze wskazaniami co do dalszego postępowania i zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania.

Dla poparcia stanowiska skarżący powołali się na poglądy wyrażone w wyrokach WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 185/10, II SA/Kr 445/09 i z dnia 3 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 658/09 oraz WSA w Krakowie z dnia 20 maja 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 445/09.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację, bowiem z uwagi na liczne podziały wywłaszczonych trzema umowami nieruchomości oraz ich odmienny stan prawny, niemożliwe było prowadzenie jednego postępowania o ich zwrot.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2010 r, sygn. akt I OSK 1180/09, przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do treści art. 137 tejże ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Powyższy przepis nie może być jednak interpretowany w oderwaniu od pozostałych przepisów zawartych w rozdziale 6 omawianej regulacji. Chodzi tu w szczególności o art. 140 ust. 1, zgodnie z którym w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.

W związku z treścią ww. przepisów oraz wymogami jakie przewidują, możliwe są do rozpatrzenia trzy sytuacje, jakie wiążą się z ich zastosowaniem ( oczywiście wówczas, kiedy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ).

Poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości ( lub jego spadkobiercy ):

1) uzyskał wyłącznie odszkodowanie,

2) uzyskał wyłącznie nieruchomość zamienną,

3) uzyskał zarówno odszkodowanie jak i nieruchomość zamienną.

Możliwość odzyskania wywłaszczonej nieruchomości za jednoczesnym zwrotem otrzymanego odszkodowania, będzie możliwa wyłącznie w sytuacji przewidzianej w pkt 1. Tylko wówczas poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości może ją odzyskać jedynie za zwrotem przyznanego odszkodowania, wszak nieruchomości zamiennej w ogóle nie otrzymał. Nie może więc jej zwrócić.

W pozostałych sytuacjach tenże właściciel musi zwrócić wyłącznie nieruchomość zamienną ( pkt 2), bądź nieruchomość zamienną łącznie z odszkodowaniem ( pkt 3 ).

Analiza przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi więc do wniosku, iż ustawodawca nie przewidział możliwości odzyskania nieruchomości wywłaszczonej bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej. Nie przewidział także możliwości odzyskania części tej nieruchomości z jednoczesnym zwrotem odszkodowania stanowiącego różnicę pomiędzy jej wartością a wartością nieruchomości zamiennej, której zwrot z racji jej zbycia nie jest możliwy.

Podobnie, w wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 1597/07, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie jest możliwe orzeczenie co do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej, stanowiącej równowartość przyznanego – obok nieruchomości zamiennej – odszkodowania. Zatem jeżeli nie jest możliwy zwrot nieruchomości zamiennej, nieruchomość wywłaszczona nie może być zwrócona ani w całości, ani choćby w części odpowiadającej równowartości przyznanego odszkodowania.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni przychylił się zaś do powyższych poglądów jako wyrażonych w sprawach najbardziej zbliżonych do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Przywołane w skardze orzecznictwo dotyczy zaś przypadku, gdy na skutek wykorzystania na cel wywłaszczenia jedynie części nieruchomości, zwrotowi podlega jej część, której wartość jest niższa niż przyznanej w ramach odszkodowania działki zamiennej – obok odszkodowania w formie pieniężnej.

Wskazać należy, że ustawodawca w art. 140 ust. 3 ugn przewidział przypadek zwrotu kwoty odszkodowania ustalonej proporcjonalnie do powierzchni części zwracanej nieruchomości. Jednak w ust. 5 tego przepisu, dotyczącym przypadku otrzymania odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej oraz dopłaty pieniężnej, co dotyczy niniejszej sprawy, brak jednoznacznej regulacji zasad rozliczeń, gdy zwrotowi podlega jedynie część wywłaszczonej nieruchomości. Jest zaś poza sporem, że spadkobiercy H. C., która była współwłaścicielką w 41/120 części nieruchomości, składającej się z działek nr 1 i 3, nabytych w drodze umowy notarialnej z dnia [...]r., nie dysponują tytułem prawnym do otrzymanej w ramach odszkodowania działki zamiennej nr 10, której wartość wynosiła zgodnie z aktem notarialnym 24.456 zł, zaś dopłata pieniężna – 13.527 zł. Działka zamienna stanowi obecnie własność osoby trzeciej. Mając na uwadze udział H. C. we współwłasności nieruchomości zbytej aktem notarialnym z dnia [...] r., wynoszący 41/120, a więc ponad 1/3, oczywiste jest, że nie ma możliwości proporcjonalnego rozliczenia odszkodowania i "odliczenia" wartości działki zamiennej w taki sposób, aby zwrócić tylko jedną z tych działek.

Działka nr 1, będąca obecnie w trwałym zarządzie Lasów Państwowych – Nadleśnictwo U., ma bowiem powierzchnię 1,9400 ha, zaś działka nr 3, ujawniona w ewidencji gruntów jako rów, co do której jest spór, czy została zajęta wodami płynącymi przyległego Potoku J., ma powierzchnię 0,17 ha. Oczywiste jest, że nawet przy założeniu, że dopuszczalny jest zwrot części nieruchomości, proporcjonalnej do odszkodowania w formie pieniężnej, nie wchodzi w rachubę zwrot działki nr 1. Wydaje się, że w przypadku zwrotu działki nr 3 i tak wartość działki zamiennej jako budowlanej o pow. 0,1000 ha w żaden sposób nie pozwalałaby na proporcjonalne rozliczenie (vide – informacja z rejestru gruntów – k. 19 akt adm.).

Nie ma zaś możliwości wydzielenia jakiś części z tych działek, odpowiadających wartości odszkodowania pieniężnego, bowiem nie wiadomo, kto miałby decydować o takim podziale, a wnioskodawcy nie wskazali żadnej fizycznie wydzielonej części nieruchomości wnioskując o zwrot obydwu tych działek. Faktem jest, że organy obydwu instancji nie poczyniły ustaleń faktycznych w zakresie realizacji celu wywłaszczenia na tych działkach, nabytych aktem notarialnym z [...] r. pod budowę ośrodka wczasowo – wypoczynkowego. Mając jednak na uwadze dane z ewidencji gruntów, nie powinno budzić wątpliwości, że w rachubę może wchodzić jedynie założenie, że albo obie działki jako lasy i grunty leśne oraz rów, nie zostały wykorzystane na cele wywłaszczenia, albo wręcz odwrotnie, stanowiły część funkcjonalnie związaną z wybudowanym ośrodkiem, a dopiero później przekazano je w zarząd państwowych jednostek organizacyjnych. W przypadku działki nr 1, jej włączenie do zasobów PGL – Nadleśnictwo U. nastąpiło bowiem dopiero na podstawie protokołu zdawczo – odbiorczego z dnia [...]r. w trybie art. 74 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach ( vide : pismo Nadleśnictwa k. 12 akt adm.). W toku rozprawy administracyjnej z dnia [...] r. przedłożono zaś plan realizacyjny, będący załącznikiem do zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej nr [...], zgodnie z którym działka ta przeznaczona była na cele zieleni leśnej ( k. 11 akt adm.). Oczywiście, dane te nie pozwalają na przesądzenie kwestii, czy działka nr 1 została wykorzystana na cele wywłaszczenia, jednak z całą pewnością nie można przyjąć, że tylko część tej działki wykorzystano pod budowę ośrodka wczasowo – wypoczynkowego. Stan jej zagospodarowania ( lasy i grunty leśne ), jest bowiem jednorodny. Podobne rozważania należy odnieść do działki nr 3, ujawnionej w ewidencji gruntów jako rów, co do której toczyło się dopiero postępowanie o oddanie jej w trwały Zarząd Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. jako zarządzającego wodami publicznymi Potoku J. w U., które nie zostało jednak zakończone do daty wydania zaskarżonej decyzji. Stan użytkowania tej działki jest jednorodny, a zatem nie sposób przyjąć, aby jakaś jej część nie została wykorzystana na cele wywłaszczenia.

Nie wiadomo więc, jakimi kryteriami należałoby się kierować, aby wydzielić fizyczne części tych działek, aby ich wartość odpowiadała kwocie odszkodowania przyznanego w formie pieniężnej na rzecz poprzednich właścicieli. Karkołomna konstrukcja, na którą wskazują skarżący, nie ma zaś żadnego umocowania w treści art. 140 ust. 3 i 5 ugn. Innego stanu faktycznego dotyczą przy tym przywołane przez nich wyroki WSA w Białymstoku i Krakowie, a mianowicie przypadku, gdy na cel wywłaszczenia wykorzystano jedynie część nieruchomości, a zwrotowi podlega zbędna część. Zresztą, wydaje się, że skarżący jako spadkobiercy poprzednich właścicieli działek zbytych aktem notarialnym z [...] r., mają świadomość komplikacji i niemożności proporcjonalnego rozliczenia odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej i pieniężnej, bowiem wskazują na celowość łącznego prowadzenia o zwrot działek, zbytych trzema aktami notarialnymi. Tymczasem podzielić należy stanowisko Wojewody, zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, że nie jest celowe łączne prowadzenie postępowań o zwrot działek, będących obecnie własnością różnych podmiotów, a więc zarówno Skarbu Państwa, jak i jednostki samorządu terytorialnego. Z uwagi na zasady zwrotu i rozliczeń, z góry należy odrzucić możliwość kompensacji wzajemnych roszczeń na tle zwrotu nieruchomości, które stanowią własność różnych podmiotów. W niniejszej sprawie działki nabyte aktem notarialnym z [...] r. stanowią własność Skarbu Państwa, a więc w ramach rozliczeń nie jest dopuszczalne uwzględnianie działek, będących własnością Gminy U., a nabytych innymi aktami notarialnymi.

W rachubę teoretycznie mogłaby więc wchodzić jedynie działka nr 8, jako stanowiąca również własność Skarbu Państwa. Jednak zdaniem sądu administracyjnego, skoro działka ta została nabyta innym aktem notarialnym co prawda od tych samych osób i na ten sam cel, nie jest możliwe rozliczenie jej wartości w zamian za odszkodowanie przyznane w formie nieruchomości zamiennej. Zgodnie z art. 140 ust. 4 ugn., przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan z dnia wywłaszczenia i z dnia zwrotu. Tymczasem różne są daty wywłaszczenia ( nabycia przez Skarb Państwa ) obydwu nieruchomości. Nadto, odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji ( art. 140 ust. 2).

Co więcej, działka nr 8 ma pow. 1,1542 ha i jak zarzucono w odwołaniu, w całości została zagospodarowana na cel niezgodny z wywłaszczeniem. Stąd też i w tym wypadku nie wiadomo, jaką jej część należałoby zaliczyć na poczet działki zamiennej, co oznacza te same komplikacje z tej racji, że brak kryterium, wg którego podlegałaby zwrotowi jedynie część nieruchomości, przy założeniu, że w całości nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Można też przyjąć, że w takim wypadku i ta działka nie podlega zwrotowi wobec niemożności zwrotu działki zamiennej. Stąd też zdaniem sądu administracyjnego, z uwagi na zasady rozliczeń, brak podstawy prawnej do uwzględnienia w ramach postępowania o zwrot działki zbytych aktem notarialnym z [...] r., innych nieruchomości, zbytych wcześniejszymi umowami na rzecz Skarbu Państwa. Pojęcia nieruchomości wywłaszczonej i odszkodowania należy zaś odnosić do danej czynności w postaci umowy notarialnej, bądź decyzji administracyjnej. Przyznanie odszkodowania w formie działki zamiennej nastąpiło zaś z tytułu przejęcia nieruchomości, składającej się z działek zbytych umową z [...] r. Niewykonanie zobowiązania dostarczenia H. C. wynikającego z umowy z [...] r., nie ma znaczenia w niniejszej sprawie i mogło być dochodzone w postępowaniu cywilnym.

Zdaniem sądu administracyjnego, organy administracji nie naruszyły w żaden sposób przepisów kodeksu cywilnego, dotyczących współwłasności poprzez przyjęcie, że niemożność zwrotu działki zamiennej przez spadkobierców H. C., wyklucza możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz pozostałych współwłaścicieli, którzy otrzymali wyłącznie odszkodowanie pieniężne. Przede wszystkim godzi się podnieść, że przedmiotem wywłaszczenia była nieruchomość, stanowiąca współwłasność w częściach ułamkowych, a nie udziały we współwłasności. Analogicznie więc, zgodnie z art. 136 ust. 3 ugn, zwrotowi podlega nieruchomość lub jej część, ale fizycznie wydzielona, a nie – udziały we współwłasności.

Konsekwencją takiej regulacji jest konieczność złożenia wniosku o zwrot nieruchomości ( lub jej części ), przez wszystkich poprzednich współwłaścicieli

( spadkobierców ). Jeżeli zatem jeden ze współwłaścicieli, który tytułem części odszkodowania otrzymał działkę zamienną – obok dopłaty pieniężnej – nie może spełnić warunku z art. 136 ust. 3 zd. 3 ugn w postaci zwrotu nieruchomości zamiennej, nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części – po odliczeniu wartości działki zamiennej na rzecz pozostałych współwłaścicieli. Tego rodzaju skutek nie dotyczy zaś tych nieruchomości, które zostały zbyte umowami z [...]r. i [...] r., a w ramach ustalonego tymi umowami odszkodowania, nie przyznano nieruchomości zamiennej żadnemu ze współwłaścicieli. Pojęcie odszkodowania należy bowiem odnosić do konkretnej nieruchomości.

Z tych wszystkich względów zaskarżona decyzja nie narusza art. 136 i art. 140 ugn. Aczkolwiek organy administracji nie poczyniły ustaleń faktycznych co do faktu wykorzystania nieruchomości na cele wywłaszczenia, to kwestia ta nie mogła mieć znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy. Chybiony jest też zwrot naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa, w sytuacji, gdy żądanie zwrotu nieruchomości zbytych aktami notarialnymi z [...] r. i [...] r., prowadzone jest w odrębnych postępowaniach.

Nie stwierdzając zatem naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy.

su.