Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2229/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 2 pkt 4, art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 2, art. 27a, art. 28, art. 34 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 187 poz 1577
law: Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych - tekst jednolity
article: par. 4 ust. 1, ust. 2, par.5
journal: Dz.U. 2003 nr 59 poz 526
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków pobierania próbek artykułów  rolno-spożywczych.
article: art. 97
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 80 ust.1, ust. 3, ust. 5
journal: Dz.U. 2004 nr 173 poz 1807
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia NSA Czesława Socha Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 maja 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 297/11 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia stopnia wad produktu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych na rzecz H. K. kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 297/11 oddalił skargę H. K. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. akt [...] w przedmiocie ustalenia stopnia wad produktu.

Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym sprawy:

Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., po rozpatrzeniu odwołania H. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Z. G. z dnia [...] września 2010 r., nr [...] stwierdzającą obecność tłuszczów obcych w partii artykułu "śmietana 18% a’ 400 g" o wielkości 59,2 kg, o wartości 310,80 zł oraz ustalił stopień wad ww. partii na 100%.

Podstawę faktyczną stanowiły wyniki kontroli przeprowadzonej przez inspektorów w dniach [...], [...], [...] lipca oraz [...] sierpnia 2010 r. w Z.P.S. i H. H. K. w zakresie jakości handlowej przetworów mlecznych z uwzględnieniem artykułów pochodzących z przetwórni ekologicznych. Badanie laboratoryjne pobranej do kontroli próbki produktu rolno-spożywczego o nazwie "Śmietana 18% a’ 400 g" z partii produkcyjnej wielkości 60 kg, z terminem przydatności do spożycia "3.08", wykazało obecność tłuszczów obcych, co wskazuje na zafałszowanie tego artykułu. W wyniku wniesienia skargi przez H. K., Centralne Laboratorium w P. podtrzymało wynik badania obecności tłuszczów obcych w badanym produkcie. Powtórna analiza śmietany nie mogła zostać przeprowadzona, ponieważ na żądanie producenta nie pobrano wtórnika próbki przedmiotowej śmietany, a ponadto skarga została wniesiona po terminie przydatności śmietany do spożycia.

W ocenie organu odwoławczego kwestionowanie wyników badań nie znajduje uzasadnienia z uwagi na to, że nie były one przeprowadzone metodą akredytowaną. Centralne Laboratorium Głównego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w P. spełnia wymagania zawarte w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz. U. UE. z 30 kwietnia 2004 r. L 191, s. 1 ze zm.), posiada potwierdzone kompetencje poprzez akredytację dla masła PCA (certyfikat nr [...]). Laboratorium to jest w pełni uprawnione do przeprowadzania analizy próbek pobranych w trakcie kontroli urzędowych, tym bardziej że posiada wprowadzony system zarządzania jakością, który odnosi się nie tylko do akredytowanych metodyk, lecz obejmuje również wszystkie metodyki, na podstawie których wykonywane są analizy. Brak akredytacji na badanie tłuszczów obcych w śmietanie nie oznacza, że analiza wykonana jest na zanieczyszczonym sprzęcie, czy przez niekompetentną osobę. Laboratorium ma wdrożony system zarządzania jakością zgodny z normą EN PN ISO/JEC 17025 właściwy dla zakresu jego działalności, posiada udokumentowane systemy, programy, procedury i instrukcje zapewniające właściwą jakość wyników badań.

Odnosząc się do zarzutu, iż produkcja innych wyrobów mleczarskich w zakładzie skarżącego poddanych badaniom laboratoryjnym, w których nie stwierdzono obecności tłuszczów obcych, była wykonana z tej samej zakwestionowanej partii śmietany organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających powyższe twierdzenia. W ocenie organu odwoławczego pismo Powiatowego Inspektora Weterynarii stwierdzające, że dotychczas przeprowadzone kontrole w zakładzie nie wykazały stosowania w produkcji tłuszczów obcych, nie dotyczy kwestii omawianej śmietany, a więc nie może być wystarczającym dowodem w sprawie pozwalającym na podważenie wyniku badań laboratoryjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę wskazał, że organ stwierdzając obecność obcego tłuszczu w produkcie oznakowanym jako "śmietana", był uprawniony do ustalenia stopnia wad danej partii produktu na 100%. Zdaniem Sądu nie były uzasadnione zarzuty skarżącego kwestionujące prawidłowość poczynionych przez organ ustaleń, na podstawie których stwierdzono obecność obcego tłuszczu w tym produkcie.

Jak wskazał Sąd I instancji, stosownie do art. 78 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia a także przepisów rozporządzenia (WE) Nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz. U. UE. z 30 kwietnia 2004 r. L. 191, s. 1 ze zm.) istnieje obowiązek wykonywania badań laboratoryjnych w ramach urzędowej kontroli żywności wyłącznie przez laboratoria akredytowane. Obowiązku takiego jednak nie wprowadzono w odniesieniu do metod badania. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, iż badania należy prowadzić wyłącznie metodami akredytowanymi. Centralne Laboratorium Głównego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w P. posiada stosowną akredytację przyznaną przez Polskie Centrum Akredytacji i jest uprawnione do dokonywania badań próbek produktów tłuszczowych pobranych podczas kontroli w zakładzie skarżącego. W ocenie Sądu, nie występują przesłanki, by negować wiarygodność wyników badań ujawnionych w sprawozdaniu laboratorium i prawidłowość ustaleń organu poczynionych na ich podstawie. Twierdzenia skarżącego poparte pismem organu inspekcji weterynaryjnej nie były wystarczające do podważenia wyniku badań laboratoryjnych.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącego, Sąd I instancji wskazał, iż z zapisu punktu 26 Protokołu z Pobrania próbek nr [...] wynika, że do celów odwoławczych na żądanie producenta pobrano tylko wtórnik próbki masła, który zabezpieczony pozostawiono w jednostce kontrolowanej. Skarżący zanegował to oświadczenie, wskazując jednocześnie, iż tylko on jest uprawniony do składania oświadczeń woli w zakresie prowadzonej działalności. Podpis na ww. protokole złożył kierownik laboratorium, F. G. Jednak Sąd I instancji zauważył, że ustawodawca w art. 80 ust. 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 z późn. zm.) dopuścił możliwość wykonywania czynności kontrolnych w obecności innego pracownika kontrolowanego lub przywołanego świadka. Czynności kontrolne mogą być prowadzone w obecności innego pracownika kontrolowanego lub przywołanego świadka, gdy: przedsiębiorca kontrolowany jest nieobecny; osoba upoważniona do reprezentowania przedsiębiorcy w trakcie kontroli jest nieobecna; przedsiębiorca nie dokonał pisemnego wskazania osoby upoważnionej do reprezentowania go w czasie kontroli.

Odnosząc się do dopuszczalności prowadzenia kontroli w obecności pracownika kontrolowanego, ustawodawca nakazuje stosować w tym przypadku art. 97 k.c. Wskazany przepis stanowi, że "osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa". Ustawodawca wyraźnie jednak wskazał, że taka osoba musi być pracownikiem kontrolowanego przedsiębiorcy. Skoro więc czynności kontrolne były przeprowadzone w obecności kierownika laboratorium, brak jest zdaniem Sądu podstaw dla zanegowania prawidłowości ich przeprowadzenia. Kierownik laboratorium był świadomy możliwości pobrania wtórników próbek, skoro ograniczył swoje żądanie do próbek masła. Nie można stawiać organowi zarzutu, iż nie przeprowadził dodatkowych badań śmietany, skoro obecny przy pobraniu próbek kierownik laboratorium zakreślił w swym żądaniu, w odniesieniu do jakich produktów wnosi o pobranie wtórników próbek.

W ocenie Sądu, zgodzić należy się z organem, że brak wtórnika próbki przedmiotowej śmietany nie miał wpływu na przebieg postępowania w sprawie, gdyż skarżący zakwestionował wyniki badań laboratoryjnych z dnia [...] lipca 2010 r., wnosząc w dniu [...] sierpnia 2010 r. uwagi do Protokołu kontroli oraz w dniu [...] sierpnia 2010 r. skargę do Laboratorium, a więc po upływie terminu przydatności śmietany. W związku z upływem w dniu [...] sierpnia 2010 r. jej terminu przydatności do spożycia, powtórzenie badań na wtórniku próbki przedmiotowej śmietany (w przypadku jego pobrania) również nie byłoby możliwe. Należy uwzględnić zdaniem Sądu – specyfikę artykułów o krótkim okresie trwałości w kontekście skali czasowej przeprowadzenia badań. Sąd przywołał treść art. 11 ust. 6 rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz. Urz. UE z 2004 r. L 191 s.1, dalej: rozporządzenie nr 882/2004).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył H.K., zaskarżając ww. orzeczenia w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków pobierania próbek artykułów rolno-spożywczych przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że kontrola skarżącego w dniach [...],[...],[...] lipca 2010 r. oraz [...] sierpnia 2010 r. została przeprowadzona prawidłowo przez Inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Z. G., podczas gdy ww. rozporządzenie nakłada na kontrolującego obowiązek podzielenia pobranej próbki na co najmniej dwie części o porównywalnej masie, jedna próbka winna zostać przez kontrolującego przeznaczona do badań laboratoryjnych, a pozostałe próbki powinny zostać przechowane do badań porównawczych, wykorzystanych w sytuacji zgłoszenia przez producenta – skarżącego zastrzeżeń do wyników kontroli, zatem kontrolujący nie dopełnił ww. obowiązku;

2) naruszenie prawa materialnego § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 7 marca 2003 r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że to kontrolowany producent – skarżący lub jakikolwiek jego pracownik powinien czuwać nad prawidłowym przebiegiem procesu kontroli i powinien zgłosić żądanie pobrania próbki wtórnej, podczas gdy to Inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Z. G. powinni pobraną próbkę produktów podzielić na co najmniej dwie próbki – laboratoryjną i porównawczą bez względu na zgłoszenie żądania pobrania próbki wtórnej przez kontrolowanego;

3) naruszenie przepisów postępowania kontrolnego uregulowanego w ustawie z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz rozporządzenia z dnia 7 marca 2003 r., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że niemożliwe było wykonanie badań porównawczych po upływie terminu ważności produktu "Śmietany 18% a’400g" do spożycia, podczas gdy żaden przepis rozporządzenia nie zakazuje badania produktów, w tym próbki porównawczej produktu po upływie ich terminu przydatności do spożycia, nadto w niniejszej sprawie upływ terminu ważności produktu do spożycia nie mógł mieć wpływu na skład chemiczny produktu, albowiem tłuszcze nie ulegają rozkładowi, zaś przeprowadzenie badań próbki porównawczej było jedynym sposobem zweryfikowania wyników badania po ich zakwestionowaniu przez skarżącego;

4) naruszenie przepisów postępowania art. 80 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że czynności kontrolne podczas nieobecności skarżącego mogły zostać przeprowadzone w obecności kierownika laboratorium skarżącego, podczas gdy kierownik laboratorium skarżącego w żadnym wypadku nie może zostać uznany za osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa skarżącego – gdyż lokal laboratorium nie jest przeznaczony do obsługiwania publiczności, zaś kierownik laboratorium jako pracownik skarżącego nie wykonuje obowiązków związanych z obsługą kontrahentów skarżącego, a w takim wypadku kontrolujący Inspektorzy nie zapewnili podczas nieobecności skarżącego w trakcie kontroli obecności osoby, o której mowa w art. 80 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że tryb pobrania próbek do kontroli przewidziany w obowiązujących przepisach prawa stanowi zabezpieczenie dla weryfikacji wyników badań. Naruszenie powołanych w skardze kasacyjnej przepisów przez organ kontrolujący uniemożliwiło skarżącemu weryfikację wyników badań laboratoryjnych. Przepisy § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia nakładają na kontrolujących określone obowiązki, które powinny być przestrzegane, w szczególności gdy kontrola przeprowadzona jest pod nieobecność kontrolowanego. Skarżący zauważył, że z przepisów regulujących sposób pobrania próbek do badań laboratoryjnych nie wynika zakaz wykonywania badań porównawczych po upływie terminu przydatności do spożycia produktu.

Wskazując na treść art. 80 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej skarżący zauważył, że kierownik laboratorium nie mógł być uznany osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności. Tym samym organ nie zapewnił w sposób prawidłowy w czasie kontroli prawidłowego zastępstwa, przez co czynności kontrolne przeprowadzono z naruszeniem wskazanego przepisu prawa. Powyższe naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do zaniechania pobrania wtórników próbek, a to z kolei uniemożliwiało przeprowadzenie ponownego kontrolnego badania produktu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są usprawiedliwione.

Istota sporu – z uwagi na granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny określone w art. 183 § 1 p.p.s.a. – dotyczy prawidłowości przeprowadzenia w przedsiębiorstwie skarżącego kontroli w zakresie pobrania próbek i przeprowadzenia badań laboratoryjnych produktu rolno-spożywczego.

Kwestie powyższe uregulowane są w prawie wspólnotowym oraz w prawie krajowym. W szczególności w art. 11 rozporządzenia nr 882/2004, usytuowanym w Rozdziale III pt. "Pobieranie próbek i analiza", uregulowano kwestie związane z metodami pobierania próbek i analizy. Z treści art. 11 ust. 5 rozporządzenia nr 882/2004 wynika, że właściwe organy ustanawiają odpowiednie procedury w celu zagwarantowania prawa podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa paszowe i żywnościowe, których produkty podlegają pobieraniu próbek i analizie do występowania o dodatkową ekspertyzę, bez uszczerbku dla obowiązku właściwych organów do podjęcia wcześniejszego działania w nagłych przypadkach. Z kolei w ust. 6 art. 11 cyt. rozporządzenia wskazano, iż w szczególności właściwe organy zapewniają, aby podmioty prowadzące przedsiębiorstwo paszowe lub żywnościowe mogły otrzymać dostateczną ilość próbek do dodatkowej ekspertyzy, chyba że jest to niemożliwe w przypadku produktów łatwo psujących się lub bardzo niewielkiej ilości dostępnego substratu. Z próbkami należy odchodzić się i etykietować je w sposób gwarantujący zarówno prawną jak i analityczną ważność (art. 11 ust. 7 rozporządzenia nr 882/2004).

W prawie krajowym omawiane zagadnienie zostało uregulowane w Rozdziale 4 pt. "Postępowanie kontrolne" – ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577 ze zm. – dalej: ustawy o jakości handlowej), który to akt prawny został wskazany m.in. jako podstawa prawna wydania zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji.

Z treści art. 23 ust. 2 pkt 4 ustawy o jakości handlowej wynika, że kontrola jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz warunków składowania i transportu tych artykułów obejmuje m.in. czynność w postaci pobrania próbek i wykonanie badań laboratoryjnych. Podmioty wymienione w art. 24 ust. 1 ustawy o jakości handlowej uprawnione są do pobierania nieodpłatnie próbek do badań. Z kolei przepis art. 28 ust. 6 tej ustawy stanowi, iż z wykonanych w toku kontroli czynności, w tym (...) pobrania próbek (...) sporządza się odrębne protokoły, chyba że w toku czynności kontrolnych nie stwierdzono nieprawidłowości. Natomiast w oparciu o upoważnienie zawarte w art. 34 ust. 1 ustawy o jakości handlowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków pobierania próbek artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. Nr 59, poz. 526 ze zm. – dalej: rozporządzenie). W tym akcie wykonawczym do ustawy o jakości handlowej uregulowano kwestie związane ze sposobem pobierania próbek, warunki, które powinien spełniać sprzęt stosowany do ich pobierania, sposób pobrania próbki, jej zabezpieczenie itp., a także wymogi jakie winien spełniać protokół pobrania próbki.

W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia pobraną próbkę dzieli się na co najmniej dwie części o porównywalnej masie, tworząc średnie próbki laboratoryjne, które są niezwłocznie pakowane i zabezpieczane. Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia jedną średnią próbkę laboratoryjną przeznacza się do badań laboratoryjnych, a pozostałe przechowuje się do badań porównawczych.

Stosownie do § 5 rozporządzenia osoba pobierająca próbkę sporządza protokół pobrania próbki, zawierający w szczególności: 1) wskazanie podstawy prawnej pobrania próbki; 2) nazwę artykułu rolno-spożywczego, którego próbka jest pobierana; 3) miejsce, datę i godzinę pobrania próbki; 4) nazwę producenta, odbiorcy lub dostawcy artykułu rolno-spożywczego; 5) dane umożliwiające identyfikację partii produkcyjnej, z której próbkę pobrano, oraz jej wielkość; 6) wskazanie kraju pochodzenia artykułu rolno-spożywczego, którego próbkę pobrano; 7) liczbę i masę jednostkową sporządzonych średnich próbek laboratoryjnych; 8) imiona i nazwiska osób obecnych przy pobieraniu próbki; 9) imię i nazwisko osoby pobierającej próbkę.

Analiza powyższych regulacji prawnych wskazuje, że określono w nich procedurę kontrolną pobierania próbek artykułów rolno-spożywczych przeznaczonych do badań laboratoryjnych. W ten sposób określono też procedurę ukierunkowaną na podważenie wyników badań dotyczących jakości handlowej produktów rolno-spożywczych wprowadzonych do obrotu, poprzez przeprowadzenie badań porównawczych (inaczej badań kontrolnych) z wykorzystaniem próbek laboratoryjnych (kontrolnych), tzn. tych, o których mowa w § 4 ust. 2 rozporządzenia. Takie jest bowiem zadanie przechowywanych próbek laboratoryjnych, które pobiera się równocześnie z próbką produktu z tej samej partii towaru. Próbki laboratoryjne, o których mowa w § 4 ust. 2 rozporządzenia, stanowią więc materiał badawczy dla przeprowadzenia badań i ekspertyz mających na celu podważenie wcześniejszego badania organu. Podmiot kontrolowany ma w ten sposób zagwarantowane prawo do kwestionowania wyników badań laboratoryjnych uzyskanych przez organ poprzez wnioskowanie o dodatkową ekspertyzę. Próbki czy też próbka laboratoryjna, o której mowa w § 4 ust. 2 rozporządzenia, która jest pobierana równocześnie z próbką produktu w celu przeprowadzenia przez organ badania jakości produktu, co do zasady stanowi jedyny materiał źródłowy dla przeprowadzenia badania kontrolnego dla zweryfikowania wyniku wcześniejszego badania organu (identyczny pogląd został wyrażony w orzecznictwie sądowym na gruncie podobnej regulacji prawnej zawartej w art. 28 ust. 3 ustawy o Inspekcji Handlowej – por. wyroki NSA z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt II GAK 917/11; z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1823/11 i II GSK 1933/11 – baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Z treści normy prawnej zawartej w § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie sposób wysnuć wniosku, że pobranie próbki laboratoryjnej przeznaczonej do tzw. badań porównawczych (kontrolnych) uzależnione jest od złożenia w tej kwestii oświadczenia przez podmiot kontrolowany. Także treść § 5 rozporządzenia nie wskazuje, aby pobranie próbki mającej służyć do przeprowadzenia dodatkowych badań uzależnione było od żądania podmiotu kontrolowanego.

Sąd I instancji w powyższej kwestii zajął odmienne stanowisko, wskazując na zapis pkt 26 Protokołu z pobrania próbek nr [...]. Jednakże Sąd w motywach przyjętego rozstrzygnięcia nie wyjaśnił w oparcie o jakie regulacje prawne sformułował tego rodzaju wniosek.

W konsekwencji za uzasadnione należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane w pkt 1–3 petitum skargi, a sprowadzające się do twierdzenia, że Sąd I instancji przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji naruszył § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Sąd I instancji właściwie pominął powyższe regulacje prawne jak i to, że w procesie wykładni należało uwzględnić wskazane wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny przepisy prawa wspólnotowego oraz prawa krajowego.

Sąd I instancji stwierdził też, że brak wtórnika próbki przedmiotowej śmietany nie miał wpływu na przebieg postępowania w sprawie, gdyż skarżący zakwestionował wyniki badań laboratoryjnych po upływie terminu przydatności do spożycia tego produktu. Na uzasadnienie przyjętego stanowiska Sąd I instancji jedynie zacytował treść art. 11 ust. 6 rozporządzenia nr 882/2004. W związku z tym należy zwrócić uwagę, że przepis ten wskazuje, aby właściwe organy zapewniły podmiotom prowadzącym przedsiębiorstwa paszowe lub żywnościowe, aby mogły otrzymać dostateczną ilość próbek do dodatkowej ekspertyzy, chyba że jest to niemożliwe w przypadku produktów łatwo psujących się lub bardzo niewielkiej ilości dostępnego substratu. Zatem zasadą jest, iż należy zapewnić dostarczenie podmiotom kontrolowanym próbki kontrolne i to w "dostatecznej ilości". Zaś wyjątkiem jest niedochowanie tej procedury, ale tylko w przypadkach ściśle w tym przepisie określonym. Przy czym w regulacji tej chodzi nie o przeprowadzenie samego badania kontrolnego na próbce kontrolnej, lecz o zabezpieczenie tej próbki kontrolnej. Stwierdzenie, czy z uwagi na regulacje zawarte w art. 11 ust. 6 in fine rozporządzenia nr 882/2004 nie było możliwe, aby podmiot kontrolowany mógł otrzymać dostateczną ilość próbek do dodatkowej ekspertyzy wymaga uprzedniego zbadania, czy w tej kwestii został zgromadzony stosowny materiał dowodowy. Takiej analizy Sąd I instancji nie przeprowadził. Podobnie jak i tej, czy ewentualna możliwość przeprowadzenia badań kontrolnych produktu na obecność tłuszczów obcych była możliwa z uwagi na upływ terminu ważności do spożycia tego produktu.

Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w pkt 4 petitum skargi kasacyjnej należy na wstępie zwrócić uwagę, iż dopiero z uzasadnienia tego zarzutu wynika, że dotyczy on naruszenia art. 80 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Treść zarzutu wraz z jego uzasadnieniem wskazuje, iż skarżący kwestionuje stanowisko Sądu I instancji co do tego, że kierownik laboratorium znajdującego się w jego przedsiębiorstwie nie mógł być uznany za osobę, o której mowa w art. 80 ust. 5 ww. ustawy.

Z uwagi na treść art. 25 ust. 2 i art. 27a ustawy o jakości handlowej, w sprawie znajduje odpowiednie zastosowanie art. 80 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Ten ostatnio wskazany przepis stanowi, że w razie nieobecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej albo niewykonania przez kontrolowanego obowiązku, o którym mowa w ust. 3, czynności kontrolne mogą być wykonywane w obecności innego pracownika kontrolowanego, który może być uznany za osobę, o której mowa w art. 97 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, lub w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem organu przeprowadzającego kontrolę.

Z kolei przepis art. 97 k.c. stanowi, że osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługi publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Przepis art. 97 k.c. na gruncie stosunków cywilnoprawnych rozumiany jest jako pełnomocnictwo handlowe. Na gruncie stosunków administracyjnoprawnych przepis ten nabiera nieco szerszego, czy też nowego znaczenia. Wymaga podkreślenia, że art. 80 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dotyczy czynności kontrolnych, które są wykonywane u podmiotu kontrolowanego, a które dokonuje się w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej. Istota regulacji z art. 80 ust. 5 ww. ustawy dotyczy więc tego, w obecności jakich innych osób, aniżeli wymienione w art. 80 ust. 1 i ust. 3, mogą być wykonywane czynności kontrolne. W sytuacji gdy ostatecznie czynności te mogą być wykonywane w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem organu przeprowadzającego kontrolę, zważywszy na istotę czynności kontrolnych wydaje się uprawnionym wniosek, że "innym pracownikiem kontrolowanego, który może być uznany za osobę, o której mowa w art. 97 k.c.", jest pracownik wykonujący czynności będące przedmiotem zainteresowania organu kontroli.

Zatem, gdy czynności kontrolne dotyczyły pobrania próbek, czyli czynności określonych w art. 23 ust. 2 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, które przeprowadzono w laboratorium przedsiębiorstwa, to kierownik tego laboratorium może być uznany za osobę, o której mowa w art. 80 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Brak zatem podstaw do twierdzenia, że czynności kontrolne, które zostały przeprowadzone w obecności kierownika laboratorium będącego pracownikiem skarżącego zostały przeprowadzone z naruszeniem wskazanego przepisu prawa. W tej sytuacji zarzut ten należało uznać za niezasadny. Inną zupełnie kwestią jest to, czy kierownik laboratorium nie posiadając stosownego umocowania od skarżącego mógł składać z jego imieniu oświadczenia ze skutkiem bezpośrednio dla skarżącego jako podmiotu kontrolowanego. "Inny pracownik kontrolowanego, który może być uznany za osobę, o której mowa w art. 97 k.c.", został wymieniony w art. 80 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej obok "przywołanego świadka". Powyższe wskazywałoby, że "inny pracownik kontrolowanego" został w tym wypadku zrównany z osobą świadka. Osoba, której powierzono pełnienie roli świadka z pewnością nie może być uznana za osobę upoważnioną do składania oświadczeń woli w imieniu podmiotu kontrolowanego.

Kwestia ta nie ma jednak zasadniczego znaczenia dla wyniku sprawy z uwagi na trafność zarzutów zawartych w pkt 1–3 petitum skargi kasacyjnej.

Reasumując, stwierdzić należy, że sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, który winien dokonać kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania wyjaśniającego, uwzględniając powyższe wskazania dotyczące wykładni i stosowania prawa wspólnotowego i prawa krajowego.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 203 pkt 1 p.p.s.a.