Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 259/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2 i pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Prokuratora Regionalnego we [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...] wniesionego w trybie art. 127 § 3 k.p.a. , utrzymało w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] lipca 2017 r. nr [...] stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2006 r. nr [...], mocą której stwierdzono nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydenta [...] z [...] lutego 1950 r. nr [...] z wyłączeniem części orzeczenia dotyczącego gruntu stanowiącego działki nr ewid. [...] i [...] będące własnością Województwa [...].

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Nieruchomość [...] oznaczona jako "[...]" hip. [...], zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w [...] Oddział Ksiąg Wieczystych z [...] lutego 1949 r. nr [...], zawierała 36 mórg miary nowopolskiej, a tytuł własności uregulowany był wpisem jawnym na rzecz podmiotu o nazwie Spółka Akcyjna [...].

Objęcie gruntu w posiadanie przez Gminę [...] nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z [...] stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów przez gminę miasta [...] (Dz. U. Nr 6, poz. 43). Objęcie gruntu w posiadanie przez Gminę [...] nastąpiło [...] sierpnia 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr 20 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. .

W dniu [...] lutego 1949 r. Spółka Akcyjna [...] złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do ww. gruntu.

Prezydent [...] orzeczeniem z [...] lutego 1950 r. nr [...] odmówił ww. Spółce przyznania prawa własności czasowej do gruntu.

W dniu [...] listopada 2005 r. do SKO w [...] wpłynął wniosek [...] S.A. reprezentowanej przez pełnomocnika - adw. A. M. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] lutego 1950 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] maja 2006 r. stwierdziło nieważność ww. orzeczenia, z wyłączeniem części orzeczenia dotyczącej gruntu stanowiącego działki nr ewid. [...] i [...], będącego własnością Województwa [...].

Następnie SKO w [...] wszczęło z urzędu postępowanie nadzorcze o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] maja 2006 r. i decyzją z [...] lipca 2017 r., działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 i art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 k.p.a. , stwierdziło, że decyzja z [...] maja 2006 r. wydana została z naruszeniem prawa, gdyż nie można stwierdzić jej nieważności wobec upływu 10 lat od jej wydania.

W uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2017 r. SKO w [...] wskazało, że Spółka Akcyjna [...] w przymusowym zarządzie była stroną postępowania zakończonego orzeczeniem z [...] lutego 1950 r. Jedynym akcjonariuszem Spółki [...] grudnia 2005 r., czyli w dacie sporządzenia aktu notarialnego - protokołu z Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki była "[...]" LTD, a jej pełnomocnikiem A.M. W aktach brak jest oryginału lub odpisu jego pełnomocnictwa. Z protokołu wynika, że Walne Zgromadzenie uchwaliło, że ustanowienie zarządu przymusowego i powołanie zarządcy przymusowego na podstawie przepisów wskazanych w treści uchwały nr 1 nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i jest nieważne z mocy prawa.

Kolegium zaznaczyło, że majątek Spółki został przejęty na własność Państwa na mocy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17); rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz. U. z 1947 r. nr 16 poz. 62 i z 1949 r. nr 29 poz. 212) oraz orzeczenia nr 66 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 6 grudnia 1952 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa (M.P. z 1953 r. nr A-9 poz. 131).

Organ nadzoru wskazał, że przejęciu na własność Państwa na podstawie orzeczenia nr 66 uległa pod poz. VIII protokołu zdawczo-odbiorczego z 17 grudnia 1953 r. nieruchomość niezabudowana pod nazwą "[...]" o pow. [...] ha [...] m². Przejęcie majątku Spółki nastąpiło wraz ze wszystkimi prawami i roszczeniami wynikającymi z przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. .

Wniosek dekretowy z [...] lutego 1949 r. został wniesiony przez Zarządcę przymusowego Spółki Akcyjnej [...].

Z pisma Spółki [...] z siedzibą w [...] z [...] czerwca 2015 r. wynika, że Spółka ta została założona w 1917 r., a do 1980 r. działała pod firmą [...] i była jedynym akcjonariuszem [...] S.A.

Z treści oświadczenia przedstawiciela [...] wynika, że Spółka ta nikomu nie udzieliła prawa do korzystania z nazwy i nie przelewano praw związanych z własnością akcji w [...] S.A.

Organ wskazał, że [...] nie ubiegała się o reaktywację Spółki Akcyjnej [...]. Spółka ta, ani jej następca prawny, nie jest zarejestrowana w KRS. [...] nie była więc przeddekretowym właścicielem nieruchomości, ani nie posiada tytułu prawnego do gruntu wchodzącego w skład dawnej nieruchomości hipotecznej [...] nr [...] przy drodze [...] w [...] rej. hip. nr [...].

W ocenie Kolegium [...] nie może być uznana za stronę postępowania. Stan faktyczny i prawny potwierdza, że wpisana do KRS pod nr [...] Spółka [...] S.A. nie była następcą prawnym Spółki Akcyjnej [...], a wobec tego decyzja z [...] maja 2006 r. została skierowana do podmiotu nie będącego stroną w sprawie. W dniu [...] stycznia 2017 r. [...] S.A. została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, a wykreślenie stało się prawomocne [...] stycznia 2017 r.

Tym samym zdaniem organu nadzoru w sprawie spełniona została przesłanka z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ podkreślił, że z nieważnością, o której mowa w tym przepisie mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ administracji kieruje decyzję do podmiotu, który nie jest stroną postępowania, przy czym słowo kieruje należy rozumieć jako kształtowanie sytuacji prawnej tego podmiotu, nałożenie na niego określonych praw i obowiązków lub kiedy odmawia stronie przyznania praw. Kolegium stwierdziło też, że pozostałe przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. nie wystąpiły. Na przeszkodzie do stwierdzenia nieważności decyzji stoi zaś regulacja z art. 156 § 2 k.p.a. , która dotyczy przesłanek określonych w punktach 1, 3, 4 i 7.

Kolegium zaznaczyło, że decyzja z [...] maja 2006 r. została doręczona pełnomocnikowi strony w dniu jej wydania, a więc [...] maja 2016 r. upłynęło od tej daty 10 lat, wobec czego nie było możliwe stwierdzenie jej nieważności, lecz tylko stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa.

W dniu [...] lipca 2017 r. do SKO w [...] wpłynął wniosek Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...] w trybie at. 127 § 3 k.p.a. o uchylenie decyzji z [...] lipca 2017 r. i stwierdzenie nieważności decyzji z [...] maja 2006 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 157 § 2 i art. 28 k.p.a.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wszystkie ustalenia SKO dotyczące funkcjonowania Spółki Akcyjnej [...], są zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Jednak na mocy postanowień układu między Rządem Polskim i [...] zawartym [...] listopada 1949 r. jedyny akcjonariusz tej Spółki [...] z siedzibą w [...]w [...] otrzymał odszkodowanie za wszystkie roszczenia do Państwa Polskiego z tytułu utraty praw do tej Spółki.

Zdaniem wnioskodawcy trafnie stwierdzono też, że [...] S.A. reprezentowana przez pełnomocnika A. M. nigdy nie była następcą prawnym Spółki Akcyjnej [...]. Postępowanie w sprawie zakończone decyzją z [...] maja 2006 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia z [...] lutego 1950 r. wszczęto na wniosek złożony przez [...] S.A. reprezentowaną przez A. M. mimo, że podmiot ten nie był stroną. Postępowanie prowadzone w trybie nadzwyczajnym na wniosek wymaga od organu ustalenia czy z wnioskiem wystąpił podmiot posiadający legitymację strony, a więc czy miał interes prawny w tym postępowaniu. Wnioskodawca [...] S.A. nie posiadał interesu prawnego upoważniającego go do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego. Brak legitymacji tego podmiotu do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lutego 1950 r. wynikał z faktu, że nie był to następca prawny Spółki Akcyjnej [...], jedyny akcjonariusz [...]z siedzibą w [...] w [...] otrzymał odszkodowania za wszystkie roszczenia do Państwa Polskiego z tytułu utraty praw do Spółki Akcyjnej [...].

W ocenie wnioskodawcy decyzja SKO w [...] z [...] maja 2006 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż organ wszczął i prowadził postępowania nadzorcze z wniosku podmiotu, któremu nie przysługiwały prawa strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja z [...] lipca 2017 r. jest prawidłowa.

SKO w [...] wskazało, że żądanie zmiany podstawy prawnej decyzji z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., aby stwierdzić nieważność decyzji nie zostało w żaden sposób uzasadnione. Jest bezspornym, że jeżeli postępowanie nadzorcze wszczęto na wniosek podmiotu nie będącego stroną, to decyzja została skierowana do tego podmiotu obarczona jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., zatem konieczne było uwzględnienie limitu czasowego umożliwiającego stwierdzenie jej nieważności, czyli upływu 10 lat od daty doręczenia zainteresowanemu podmiotowi. Zakwestionowana decyzja nie narusza zatem prawa i brak było podstaw do jej uchylenia i orzeczenia w sposób odmienny.

Organ zaznaczył, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym organ administracji w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której orzeka co do (istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji lecz orzeka jako organ kasacyjny). W swej decyzji orzeka więc wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Tak wyznaczony zakres rozstrzygania w sprawie dotyczącej wyłącznie samego stwierdzenia nieważności wpływa następnie na zakres działania organu odwoławczego (jakim również jest SKO), który też tylko w takim zakresie powinien sprawować kontrolę w toku instancji.

SKO w [...] podkreśliło, że z treści wniosku wniesionego w trybie art. 127 § 3 k.p.a. jednoznacznie wynika, że wnioskodawca żąda stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z [...] maja 2006 r. mimo zaistnienia negatywnej przesłanki wskazanej w art. 156 § 2 k.p.a. - upływu 10 lat od dnia doręczenia wadliwej, skierowanej do osoby nie będącej stroną w sprawie decyzji. Zdaniem organu żądanie to nie jest możliwe do uwzględnienia ponieważ ww. przepis k.p.a. nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych, podobnie jak stan faktyczny sprawy ustalony przez Kolegium w toku postępowania nadzorczego.

Organ zgodził się z argumentacją wniosku, że z uwagi na wystąpienie z żądaniem wszczęcia postępowania nadzorczego przez podmiot nie posiadający legitymacji strony z uwagi na brak interesu prawnego w tym postępowaniu organ nadzorczy powinien dokonać tego ustalenia przed wszczęciem postępowania i oczywiście odmówić wszczęcia. Jest to niewątpliwie błąd organu administracji, jednak w aktualnym stanie sprawy nie jest już możliwe jego naprawienie. Wydana w wyniku tego wadliwie wszczętego postępowania decyzja obarczona jest wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. - skierowano ją do osoby nie będącej stroną w sprawie i takiej konstatacji dokonał organ nadzorczy dając temu wyraz w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2017 r. Z uwagi jednak na przedawnienie - od daty doręczenia wadliwej decyzji z 10 maja 2006 r. upłynęło bowiem 10 lat Kolegium nie mogło stwierdzić jej nieważności a wyłącznie wydanie z naruszeniem prawa co miało miejsce. Aby możliwe było stwierdzenie nieważności decyzji z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. konieczne jest nie budzące żadnych wątpliwości ustalenie, że decyzja ta narusza prawo w sposób rażący. Takie ustalenie w odniesieniu do ww. decyzji w oparciu o posiadaną dokumentację nie było możliwe.

Nieakceptowanie przez wnioskodawcę sposobu rozstrzygnięcia decyzją sprawy nie jest wystarczające do ustalenia, iż zaistniała przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji poprzez wskazanie innej jej podstawy prawnej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prokurator Regionalny we [...] zarzucając:

a) rażące naruszenie przez organ dyspozycji art. 157 § 2 w zw. z art. 28 oraz art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności na wniosek osoby, która nie posiada legitymacji strony, a następnie merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. , a powoduje wadę nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. .

b) rażące naruszenie - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji z 11 lipca 2017 r., podczas gdy okoliczności sprawy wskazywały, że wydana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W obszernym uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o stwierdzenie nieważności - z powodu rażącego naruszenia prawa - decyzji z [...] listopada 2019 r. oraz poprzedzającej jej decyzji z [...] lipca 2017 r., a także decyzji z [...] maja 2006 r.

Zdaniem skarżącego rodzaj i stopień naruszonych przez organ norm prawnych w niniejszym postępowaniu uzasadnia twierdzenie, że decyzja z 10 maja 2006 r. zawiera wady określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. , co uprawnia zgodnie z treścią art. art. 156 § 2 k.p.a. , do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Na potwierdzenie twierdzeń skarżący przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Celem sądowej kontroli administracji publicznej jest ustalenie czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2019r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z [...] lipca 2017r. mocą której stwierdzono, że decyzja nadzorcza Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2006 roku, sygn. akt [...] wobec odmownej decyzji dekretowej Prezydenta [...] z [...] lutego 1950r. została wydana z naruszeniem prawa, gdyż wnioskodawca postępowania nadzorczego - "[...]'" S.A. nie była następcą prawnym wnioskodawcy dekretowego - "Spółki Akcyjnej [...]". Organy obu instancji podkreśliły brak legitymacji podmiotu żądającego wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego wydanego przez Prezydenta [...] w dniu [...] lutego 1950 r. oraz uzasadniły swoje stanowisko poglądem, że decyzja z dnia [...] maja 2006 roku została skierowana do podmiotu niebędącego stroną w sprawie i tym samym jest obarczona wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 4. jednakże nie można stwierdzić jej nieważności z uwagi na upływ 10 lat od daty jej doręczenia.

Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu trafny jest pogląd Skarżącego, że dokonanie przez organy administracji prawidłowej wykładni obowiązujących przepisów prawa powinno skutkować zastosowaniem przez nie art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. i uznaniem rażącego naruszenie prawa art. 157 §2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a.

Analiza okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie dowodzi, że zakończone kontrolowaną obecnie decyzją postępowanie nadzorcze zainicjowane wnioskiem adw. A. M., działającego w imieniu spółki "[...]" S.A. potwierdzają, że spółka [...] nie była następcą prawnym dawnej spółki Akcyjnej [...] zarejestrowanej pod nr [...]. Spółka ta została wadliwie wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2006 roku. Jednakże Sąd Rejonowy dla [...] - w wyniku złożonych skarg o wznowienie postępowania - wykreślił Spółkę [...] z Krajowego Rejestru Sądowego wskazując, że wnioskodawca "[...]' Spółka Akcyjna nie była uprawniona do występowania z wnioskiem o przerejestrowanie, gdyż [...] Ltd nie była akcjonariuszem spółki Akcyjnej [...]. Była nim - jak wskazywały dokumenty - [...], która wg oceny sądu rejestrowego będąc jedynym akcjonariuszem nie dokonała przelewu przysługujących jej uprawnień związanych z akcją na inne podmioty.

Niezależnie od powyższego organ rozpoznając wskazany wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 1950 r. pominął istotny z punktu widzenia istnienia interesu prawnego fakt, że na mocy układu zawartego między rządem polskim i szwedzkim w sprawie odszkodowania interesów [...] w Polsce z dnia [...] listopada 1949 r., jedyny akcjonariusz Spółki - [...] z siedzibą w [...] w [...] otrzymał odszkodowanie za wszystkie roszczenia do Państwa Polskiego z tytułu utraty praw do w/w spółki, w tym za roszczenia do nieruchomości warszawskiej oznaczonej jako "[...]" hip. [...] Minister Rozwoju i Finansów decyzją z dnia [...] października 2017 roku nr [...] stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności tej nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Wbrew stanowisku organów obu instancji taki stan faktyczny sprawy nie uzasadniał stwierdzenia, że decyzja Prezydenta [...] z [...] lutego 1950r. obarczona jest wadą nieważności opisaną w art.156 § 1 pkt 4 k.p.a. z powodu skierowania jej do osoby niebędącej stroną w sprawie oraz stwierdzenia wydania tej decyzji z naruszeniem prawa z powodu upływu 10 lat od jej doręczenia.

W świetle art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przyjmuje się w orzecznictwie, że decyzja skierowana do podmiotu niebędącego stroną to decyzja kształtująca sytuację prawną osoby, której w świetle prawa materialnego nie powinna dotyczyć. Z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w przesłance określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia w sytuacji, gdy decyzja powinna być skierowana do kogoś innego, a kto inny zasadnie podnosi , że ma interes prawny do występowania jako strona w postępowaniu mimo, że nie był stroną w sprawie . Przesłanka ta stanowi wadliwość decyzji polegającą na rozstrzygnięciu decyzją sytuacji prawnej podmiotu, który w świetle przepisów prawa materialnego nie ma interesu prawnego w danej sprawie administracyjnej (J. Borkowski, Nieważność decyzji administracyjnej, s. 112). Z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w przesłance określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., mamy więc do czynienia w sytuacji, gdy decyzja powinna być skierowana do kogoś innego, a kto inny został przez organ administracyjny wskazany jako jej adresat wskutek: błędu, niedopatrzenia, wadliwej ewidencji, czy też zdezaktualizowanych danych z rejestru. Osoba ta nie była więc stroną w rozumieniu przepisu art. 28 k.p.a., a tylko jako strona została potraktowana, jednakże wskutek objęcia jej decyzją dla niej nie przeznaczoną, staje się stroną w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się także, że w przypadku przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. nie chodzi o omyłkę w doręczeniu decyzji, lecz o rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach osoby niebędącej stroną. W przypadku przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. chodzi zatem jedynie o skierowanie decyzji do osoby, co prawda niebędącej stroną, ale mylnie traktowanej jako strona postępowania.

Odmiennie ocenić jednakże należy sytuację gdy organ administracji wszczyna postępowanie a następnie wydaje decyzję działając na wniosek podmiotu faktycznie nieistniejącego, jak w sprawie niniejszej.

Podkreślenia wymaga, że weryfikacja istnienia interesu prawnego po stronie wnioskodawcy należy do obowiązków organu prowadzącego postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Z zasady oficjalności wyrażonej w art. 7 k.p.a. wynika ciążący na organie prowadzącym postępowanie obowiązek wyznaczenia prawidłowych podmiotowych granic postępowania. Organ administracji obowiązany jest z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracyjny nie może tylko gwarantować jej udziału, lecz jest obowiązany z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek.

Podobnie jak w postępowaniu głównym interes prawny strony postępowania nieważnościowego cechuje się tym, że jest to interes indywidualny, własny podmiotu. Niezależnie od jednoznacznych okoliczności faktycznych zaistniałych w tej sprawie , które przez żadną ze stron nie są kwestionowane, nie można także interesu prawnego wywodzić z sytuacji prawnej innego podmiotu, ani na taką sytuację prawną się powoływać nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki między tymi podmiotami byłyby nie tylko faktyczne ale i prawne.

Status strony w administracyjnym postępowaniu jurysdykcyjnym determinowany jest normami prawa materialnego (administracyjnego lub cywilnego), które decydują o istnieniu interesu prawnego konkretnej osoby w konkretnej sytuacji faktycznej w uzyskaniu rozstrzygnięcia o jej prawach i obowiązkach oraz kształtują jego treść (art. 28 k.p.a.). Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest wprawdzie postępowaniem odrębnym od postępowania zakończonego wydaniem decyzji, o której legalności ma orzec organ nadzoru, ale dotyczy tego samego stosunku materialnoprawnego co decyzja wydana w postępowaniu zwykłym. Co do zasady, krąg osób będących stronami w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym pokrywa się z kręgiem osób będących stronami w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym z tego właśnie powodu, że u podstaw postępowania nadzwyczajnego leży decyzja wydana w trybie zwykłym, a zatem i stosunek materialnoprawny nią ukształtowany. W pewnych sytuacjach może się jednak zdarzyć, że w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym wezmą udział inne osoby niż występujące w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Uprawnienie do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji przysługuje bowiem także następcom prawnym stron oraz osobie, która powinna korzystać ze statusu strony w postępowaniu administracyjnym zakończonym kwestionowaną decyzją, a która bez własnej winy w postępowaniu tym nie brała udziału. Pozbawienie takiej osoby możliwości działania w postępowaniu administracyjnym stanowi wadę uzasadniającą wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).W niektórych przypadkach postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji stosowane jest jednak z wyprzedzeniem postępowania o wznowienie postępowania, gdy dotyczy tak istotnych wad materialnoprawnych decyzji, które uzasadniają jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, bez podejmowania właściwych dla wznowienia postępowania czynności zmierzających do ustalenia, czy konkretne uchybienie wpłynęło na wynik sprawy i w jaki sposób sprawa powinna się zakończyć po wyeliminowaniu uchybienia.

Według treści art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Co do zasady, z żądaniem wszczęcia tego postępowania na podstawie art. 157 § 2 k.p.a. wystąpić może podmiot, będący stroną postępowania zakończonego decyzją, której ma dotyczyć stwierdzenie jej nieważności, ale też taki podmiot, który nie był stroną postępowania zwykłego, ale ma w tym interes prawny zdefiniowany w art. 28 k.p.a., wywodzony z normy prawa materialnego (administracyjnego lub cywilnego). Wynika to też z uzasadnienia uchwały NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OPS 1/12.

Jednoznaczne i niebudzące wątpliwości ustalenie, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania nieważnościowego wystąpiła osoba, która w sposób oczywisty nie może twierdzić, że kwestionowana decyzja wydana w postępowaniu zwykłym dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, uprawnia organ do wydania rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 61a § 1 k.p.a., a więc odmowy wszczęcia tego postępowania. W przypadku gdy do ustalenia braku interesu prawnego wnioskodawcy dochodzi po wszczęciu postępowania organ zobowiązany jest do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Złożenie wniosku na podstawie art. 157 § 2 k.p.a. gdy wnioskodawca nie wykazał posiadania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 1950 r. oraz w sytuacji gdy podmiot taki nie istnieje dowodzi, że uzasadniony jest zarzut wydania decyzji wadliwej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skoro w niniejszej sprawie postępowanie nadzorcze wobec orzeczenia Prezydenta [...] z [...] lutego 1950 r. - zakończone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2006r. - zostało wszczęte na wniosek podmiotu faktycznie nieistniejącego to przyjąć należało, że podmiot ten nie był legitymowany ani do jego zainicjowania ani także do brania w nim udziału w charakterze strony, co obligowało organ kontrolny do rozstrzygnięcia wskazanego w skardze.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazane stanowisko Sądu i wydadzą stosowne orzeczenie.

Mając te okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak na wstępie.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Od 24 października 2020 r. obszar całego kraju objęty został tzw. "strefą czerwoną". W związku z tym, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne, biorąc pod uwagę brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku oraz uznając, że rozpoznanie sprawy na rozprawie mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r.