Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1411/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 27 ust. 1, art. 28 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1411/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi M.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2021 r. nr [...] dotycząca odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z [...] lutego 2021 r. M.B. zwrócił się do Wójta Gminy [....] o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację zdrowotną i rodzinną oraz możliwości zarobkowe, co nie pozwala mu na zwrot należności.

Decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił M.B. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Wskazał, że w związku z bezskutecznością egzekucji alimentów na rzecz B.B. i K.B., świadczenia te wypłacane były z funduszu alimentacyjnego początkowo w wysokości po 350 zł, a następnie po 500 zł. Na dzień [...] maja 2021 r. łączna kwota zadłużenia wyniosła 15 794,89 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie 16,97 zł. Na dochód wnioskodawcy składają się kwoty: 215,84 zł tytułem zasiłku pielęgnacyjnego, 555,19 zł netto tytułem renty (po potrąceniu kwot na alimenty) i 1644,28 zł netto (za luty 2021 r.) tytułem wynagrodzenia za pracę.

Zdaniem organu, M.B. posiada źródło dochodu, które w dalszej perspektywie pozwala mu na spłatę zadłużenia. Potwierdzeniem są wpłaty, które wpływają do OPS za pośrednictwem komornika. Ponadto od renty i wynagrodzenia potrącane są kwoty na alimenty na rzecz żony (przedmiotem postępowania egzekucyjnego jest kwota 1300 zł), które pozostają nadal w budżecie rodziny, gdyż wnioskodawca wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Także z dochodów żony opłacane są rachunki za gaz, prąd i czynsz. Wyłącza to uwzględnienie wniosku na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 877, dalej: u.p.o.u.a.), a więc z uwzględnieniem "sytuacji dochodowej i rodzinnej". Organ nie mógł umorzyć należności na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., gdyż z uwagi na miejsce zamieszkania wnioskodawcy organem właściwym w tej sprawie jest Prezydent Miasta [...].

W odwołaniu od decyzji Wójta Gminy [...] M.B. zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. Wniósł o przyznanie ulgi zgodnie z wnioskiem lub o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

SKO opisaną na wstępie decyzją z [...] czerwca 2021 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wyjaśniło, że przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego reguluje art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak wynika z tego przepisu, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach tego uznania oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne, choć nie nakazuje organowi spełnienia każdego żądania wnioskodawcy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) oraz w sposób wyczerpujący i logiczny. Wynikające z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. przesłanki umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej to szczególne i o wyjątkowym charakterze okoliczności w zakresie sytuacji życiowej, dochodowej i rodzinnej dłużnika, niemożliwe do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu najwyższej możliwej staranności i wysiłku. Istotne jest przy tym, aby okoliczności te były wynikiem czynników obiektywnych, niezależnych od dłużnika, aby nie znalazł się on w trudnej sytuacji życiowej na skutek własnego postępowania.

Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Kolegium polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Tak dokonana ocena doprowadziła do konkluzji, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i dokonał prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W wyniku analizy sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy słusznie przyjął, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że M.B. posiada źródło dochodu, które w dalszej perspektywie pozwala mu na spłatę zadłużenia. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji szczegółowo przedstawił sytuację dochodową odwołującego oraz jego żony. Za nieuzasadnione uznał zarzuty dotyczące kwot przekazywanych dla żony alimentów, skoro pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym i razem ponoszą wydatki m.in. na czynsz i media.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję Kolegium M.B. zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez przyjęcie, że nie zachodzą po jego stronie okoliczności do zastosowania instytucji umorzenia długu alimentacyjnego. Wniósł o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I Instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że organ I instancji zdawkowo zestawił wysokość uzyskiwanych dochodów bez zderzenia ich z wydatkami jakie ponosi w związku z chorobą oraz kosztami życia codziennego. Dodatkowo wykryto u niego chorobę nowotworową i czeka na operację usunięcia nerki. Bezzasadnie przyjęto też, że alimenty które płaci żonie wchodzą w skład wspólnego majątku. Oczywistym jest, że skoro alimenty ściąga komornik sądowy, to przekazuje je żonie która nimi dysponuje. Prowadzenie egzekucji uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie oraz leczenie, które to fakty organowi są doskonale znane, lecz pomijane. Z dobrej woli i poczynionych ogromnym wyrzeczeniem osobistym oszczędności wpłacił kwotę 20 000 zł i na więcej go po prostu nie stać, a środki finansowe chciałby przeznaczyć na leczenie, które go czeka.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem skargi jest decyzja SKO z [...] czerwca 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [....] z [...] maja 2021 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w wysokości 15 794,89 zł wraz z odsetkami w kwocie 16,97 zł (wg stanu na dzień wydania decyzji przez organ I instancji). Organy orzekające w sprawie stwierdziły, że ustalona sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie uzasadnia wnioskowanego umorzenia, bowiem posiada on źródło dochodu, które w dalszej perspektywie pozwala mu na spłatę zadłużenia.

W ocenie Sądu taka konkluzja jest przedwczesna, a wskazane decyzje zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niewątpliwie – co do zasady - zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a., dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego nie jest jednak bezwzględny, gdyż w określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek może bowiem być ograniczony, a nawet całkowicie zniesiony. Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowiącym materialnoprawną podstawę zaskarżonego w sprawie rozstrzygnięcia, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Fakt, że podejmowana na podstawie tego przepisu decyzja ma charakter uznaniowy, nie oznacza, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia bowiem organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ działając w ramach przysługującego uznania nie jest również zwolniony od obowiązku stosowania ustanowionej w art. 9 k.p.a. zasady informowania stron oraz wynikającej z art. 107 § 3 k.p.a. powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia.

Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 maja 2002 r. SA/Sz 2548/00 - LEX nr 78302).

Przede wszystkim należy zauważyć, że jak słusznie przyjęły orzekające w sprawie organy, w rozpoznawanej sprawie brak jest po stronie Wójta Gminy [...] właściwości do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia wnioskowanych przez skarżącego należności na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., gdyż organem właściwym dłużnika w rozumieniu tej regulacji - z uwagi na miejsce zamieszkania wnioskodawcy - jest Prezydent Miasta W. (zgodnie z tym przepisem organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości 30%, 50% lub 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna odpowiednio przez okres 3, 5 lub 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów).

Prawidłowo zatem organy rozważały zasadność umorzenia obciążających skarżącego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego względem jego dzieci w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Organy administracji obu instancji oceniły znaczną część istotnych aspektów sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego i uczyniły to w oparciu o zalegające w aktach administracyjnych dokumenty. Niestety poczynione w tym zakresie ustalenia faktyczne i ich ocena nie jawią się jako wystarczające, gdyż nie uwzględniają kluczowych okoliczności mogących mieć znaczenie w sprawie.

W ujęciu stanowiącej punkt odniesienia wg art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. sytuacji dochodowej i rodzinnej organy powinny w szczególności ustalić źródła i wysokość dochodów wnioskodawcy oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a także wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków (w szczególności dotyczących zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, opłat za tzw. media oraz innych niezbędnych, w tym np. wynikających z leczenia lub przeznaczanych na bieżącą spłatę należności objętych złożonym wnioskiem). Dopiero poczynione w tym względzie ustalenia z uwzględnieniem ewentualnych rzutujących na nie dodatkowych okoliczności dotyczących osoby wnioskodawcy i jego rodziny stanowią podstawę merytorycznej analizy złożonego wniosku i jego oceny pod kątem zasadności zastosowania rozwiązań o których mowa w tym przepisie.

Co do sytuacji rodzinnej, z poczynionych przez organy ustaleń wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, zamieszkując w lokalu mieszkalnym znajdującym się w [....]; w tym zakresie Sąd w pełni akceptuje kwestionowane przez skarżącego stanowisko organów, że z racji wspólnego gospodarowania i ponoszenia wydatków na utrzymanie, pominięcie w uzyskiwanych dochodach kwoty zasądzonych od niego na rzecz żony alimentów byłoby nieuzasadnione.

Co do sytuacji dochodowej natomiast, organ I instancji wykazał w uzasadnieniu wydanej decyzji, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości skarżący wraz z żoną uzyskuje dochody oraz jakie ponosi wydatki, wywodząc z tego, że posiada źródło dochodu, które w dalszej perspektywie czasu pozwala mu na spłatę zadłużenia (potwierdzeniem tego wg organu są wpłaty, które wpływają do OPS za pośrednictwem komornika). SKO w tym względzie ograniczyło się do stwierdzenia, że organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni użytego w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pojęcia "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną", słusznie przyjmując w wyniku analizy jego sytuacji materialnej i życiowej, że "oceniając możliwość umorzenia należności (...) należy mieć na względzie fakt, że P. M.B. posiada źródło dochodu, które w dalszej perspektywie pozwala mu na spłatę zadłużenia".

1. W ocenie Sądu, nie negując w kontekście obowiązku alimentacyjnego wyjątkowego charakteru rozstrzygnięć wynikających z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. których skutkiem jest zwolnienie wnioskodawcy – chociażby w części – z obciążających go należności, to jednak nawet wobec oparcia tych rozstrzygnięć na zasadzie uznaniowości, opisany wyżej sposób ujęcia sytuacji dochodowej skarżącego nie może być uznany za prawidłowy (co do rozstrzygnięcia Kolegium należy ponadto wyraźnie podkreślić, że administracyjne postępowanie odwoławcze nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji, w ramach którego na organie drugiej instancji – analogicznie jak względem organu pierwszej instancji - ciąży obowiązek ustalenia rzeczywistego stanu sprawy i wydania adekwatnego do tego rozstrzygnięcia).

W tym zakresie jako nie poparte szerszą analizą - niewystarczające jest dokonanie samego zestawienia dochodów i wydatków, podsumowane stwierdzeniem, że posiadanie źródła dochodu pozwala na spłatę zadłużenia (okoliczności z tym związane słusznie skarżący podnosił już na etapie odwołania, a później wyartykułował w skardze). Wynika to z tego, że:

- ogólnikowe wskazanie na posiadanie dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia nie zostało w żaden sposób skonfrontowane z zawartymi we wniosku twierdzeniami skarżącego iż jego możliwości zarobkowe nie pozwalają mu na spłatę zaległości w tak wielkiej wysokości oraz ze stanem jego zdrowia, co do którego podniósł, że aktualnie pozostaje na zasiłku chorobowym z powodu zaostrzenia się choroby (z dołączonej do wniosku oraz przedłożonej w toku postępowania dokumentacji wynika, że chodzi o chorobę afektywną dwubiegunową w związku z czym od 2004 r. pozostaje pod opieką poradni zdrowia psychicznego, ma także orzeczony do 15 grudnia 2021 r. umiarkowany stopień niepełnosprawności, a orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] lutego 2021 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do 31 stycznia 2023 r.). Postrzegając możliwość spłaty zadłużenia przez pryzmat posiadania przez skarżącego źródła dochodu nie sposób także pominąć faktu zdiagnozowania u niego nowotworu nerki, mimo że informacja o tym została zawarta już w treści skargi (jak wynika z dołączonych do niej załączników, badania i diagnoza w tym zakresie przypadały na okres maj – czerwiec 2021 r., poprzedzając de facto wydanie zaskarżonej w sprawie decyzji);

- wskazując na prowadzone względem skarżącego postępowanie egzekucyjne z wniosku Wójta Gminy [...] o zaległe świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej nie określono wysokości egzekwowanych kwot, nawiązując tylko ogólnie do "wpłat, które wpływają do tutejszego OPS za pośrednictwem komornika" (organ I instancji). Do aspektu tego Kolegium nie odniosło się. W aktach sprawy jedyny punkt odniesienia w tym zakresie stanowi przedstawione przez skarżącego w toku postępowania pismo z ZUS z [...] lutego 2021 r. dotyczące przeliczenia jego renty (z którego wynika jej zmniejszenie z powodu potrąceń należności alimentacyjnych w kwocie 255,54 zł), co zasadniczo nie pozwala na zweryfikowanie tej okoliczności i która przez to nie wpisuje się w wymóg właściwej analizy sytuacji dochodowej skarżącego pod względem możliwości spłaty zadłużenia;

- szczegółową analizą nie objęto kwestii jednorazowej wpłaty przez skarżącego w lipcu 2020 r. kwoty 20 tys. zł na poczet obciążających go należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Jak wskazał w skardze, odbyło się to dobrowolnie i kosztem ogromnych wyrzeczeń osobistych. Organy nie ustaliły, w jakim okresie czasu, w jaki sposób i w jakich warunkach natury osobistej, rodzinnej zdrowotnej, majątkowej i dochodowej skarżącego kwota ta została zgromadzona, a także czy adekwatna do tych okoliczności pozostaje jego obecna sytuacja dochodowa i zdrowotna, uprawniając tym samym do wniosku stanowiącego podstawę wydania w sprawie decyzji odmownych, że skarżący posiada źródło dochodu pozwalające w dalszej perspektywie na spłatę zadłużenia.

Sąd nie wiąże powyższych okoliczności z konkretnym rozstrzygnięciem sprawy, zwłaszcza że jak już wskazano, decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma charakter uznaniowy. Niewątpliwe okoliczności te są jednak elementem stanu faktycznego, bowiem mogą wpłynąć na obiektywną ocenę możliwości spłaty zadłużenia. Ponadto w znacznej mierze są pochodną czynników niezależnych od dłużnika (stanu jego zdrowia), które determinują kluczową dla sprawy jego sytuację dochodową (obecną i perspektywiczną). W tej sytuacji ustalenie tych okoliczności może wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia sprawy.

W związku z tym należy stwierdzić, że organy orzekające w sprawie w istocie nie dokonały prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w zakresie wynikających z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. przesłanek aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego. Wobec tak poważnych braków w zakresie ustaleń faktycznych oraz ujawnienia na etapie skargi istotnych okoliczności mogących mieć istotny wpływ na załatwienie wniosku, postępowanie wyjaśniające i dowodowe powinno zostać przeprowadzone ponownie w pełnym opisanym wyżej zakresie, a poczynione ustalenia powinny w kontekście materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji tak organu I jak i II instancji.

2. Niezależnie od powyższego, zdaniem Sadu zaakcentowania wymaga jeszcze jeden istotny aspekt sprawy. Niewątpliwie zakres rozstrzygania na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi pochodną zakresu złożonego w tym przedmiocie wniosku, który w przypadku skarżącego dotyczył umorzenia kwoty głównej zaległości oraz naliczonych odsetek (domyślnie w całości). Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem z urzędu rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w tym przepisie, tj. umorzenia w części, odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia należności na raty.

W świetle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. umorzenie zaległości w całości jest rozstrzygnięciem wywołującym najdalej idące skutki, najkorzystniejszym dla wnioskodawcy. Mając jednakże na względzie wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę informowania stron, organ prowadzący postępowanie powinien pouczyć wnioskodawcę o pozostałych rodzajach ulg przewidzianych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i wezwać go do wskazania, czy podtrzymuje żądanie wniosku, czy też wnosi o wzięcie jednocześnie pod uwagę pozostałych możliwości jego załatwienia i dopiero potem – stosownie do tego - prowadzić postępowanie. Z zasady informowania wynika dla organów administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zdanie drugie tej regulacji stanowi, że organy czuwają także nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Stanowisko takie znajduje uzasadnienie w orzecznictwie sądowym, w którym przyjmuje się, że dłużnik alimentacyjny powinien wykorzystać przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności występować o umorzenie występującej należności (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 7 lutego 2013 r. IV SA/Po 1078/12, LEX nr 1321061).

W związku z tym Sąd zwraca również uwagę na pogląd wyrażony w wyroku WSA w Rzeszowie z 22 października 2019 r. II SA/Rz 978/19 (LEX nr 2741878), w którym stwierdzono, że w szczególności trwały i wyjątkowo trudny charakter sytuacji rodzinnej lub dochodowej dłużnika alimentacyjnego może uzasadniać zastosowanie odpowiedniej formy ulgi w spłacie należności. Forma tej ulgi nie musi zaspokajać w pełni żądania zobowiązanego. Przykładowo ulga ta może polegać na częściowym umorzeniu należności wraz odsetkami lub rozłożeniu ich na raty, których wysokość i terminy płatności zostaną dostosowane do sytuacji dochodowej dłużnika alimentacyjnego.

W przypadku złożenia wniosku wskazującego alternatywnie również na inne wynikające z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. możliwości jego załatwienia niż tylko umorzenie należności, właściwy organ powinien prowadzić jedno postępowanie i wydać w tym przedmiocie jedną decyzję, opierającą się na kompleksowo ustalonej i ocenionej sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, przy jej rozstrzyganiu nie można też całkowicie abstrahować od faktu dokonania przez skarżącego wpłaty kwoty 20 tys. zł będącego wyrazem podejmowanych przez niego dobrowolnych starań do uregulowania ciążących na nim zaległości (w przeciwieństwie do osób całkowicie biernych w tym zakresie i w stosunku do których nawet egzekucja należności jest całkowicie nieskuteczna), zwłaszcza jeżeli okazałoby się, że z przyczyn od niego niezależnych, takie wpłaty w przyszłości w obiektywnym ujęciu raczej nie będą możliwe lub prawdopodobieństwo ich dokonania jest nikłe.

Mając powyższe na względzie, Sąd z uwagi na uchybienie przepisom postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Wskazania dla organów administracji co do dalszego prowadzenia postępowania wynikają wprost z poczynionych wyżej rozważań.